joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Tiobraid Árann (baile)

Baile is ea Tiobraid Árann in Éirinn. Tá an baile suite i gContae Thiobraid Árann.

Stair 

Bhunaigh na Lochlannaigh socraíocht ar oileán i dtús. Ag deireadh an dara aois déag thóg an Rí Normannach, Séan, caisleáin ann, ach níl rian an chaisleáin le fheiscint anois.

Dún Sasanach a bhí i dTiobrad Árainn. Bhí suas le 10,000 saighdiúirí ann i rith an Céad Cogadh Domhanda, agus úsáidtear é chun saighdiúirí nua a thraenáil don chogadh san Fhrainc.

Tagairtí 

Bailte i gContae Thiobraid Árann
Teiteanas

Galar is ea teiteanas (nó ‘glas fiacla’) as a dtagann freangaí pianmhara matán, trithí agus deacracht anála.  Galar de bharr ionfhabhtú leis an mbaictéar Clostridium tetani, is ea é, a bhíonn i láthair san ithir, agus putóg an duine is ainmhithe eile. 

Téann an teiteanas i bhfeidhm ar na néarmhatáin agus a d'fhéadfadh cur isteach ar an anáil. Is minic leis a bheith marfach.

Cúiseanna 

Frídíní san ithir agus in aoileach a théann isteach sa cholainn trí ghearradh oscailte nó dó is cúis leis. Faightear na baictéir is cúis le teiteanas san ithir go coitianta. Mar sin, cuireann an teiteanas isteach go príomha ar fheirmeoirí is garraíodóirí. 

Tá an néartocsain teitataomain (sa Bhéarla: tetanospasmin), táirgthe ag an bhaictéar Clostridium tetani, freagrach as príomh-airíonna an ghalair, sé sin an ríog dhoshrianta. Téann an t-ionfhabhtú isteach sa cholainn trí ghortú sa chraiceann de bharr taime nó sceilpe. 

Táirgeann na baictéir tocsain a chuireann isteach ar na néarchealla luadracha is corda an dromlaigh, agus cuireann tús le trithí is ríoga na matán.

Leigheas 
Téann teiteanas i bhfeidhm ar an néarchóras agus tig leis an duine a mharú. 

"Is fearr cosc ná leigheas", agus vacsaíniú a fháil.  Is féidir an galar a sheachaint trí vacsaíníu gníomhach.  

Déantar cóireáil air le frith-thocsain is peinicillin. Baintear feidhm as séiream ina bhfuil na hantashubstaintí cuí chun cosaint a thabhairt i gcoinne galar sainiúil, cosúil le teiteanas.

Stair 
Baictéareolaí ab ea Emil Adolf von Behring sa 19úhaois agus d'fhionn sé antatocsainí don teiteanas (is an diftéire).

Féach freisin 

 teitine

Tagairtí 

Galair baictéaracha
Vacsaíniú
Galair
Néarchóras
Galair agus ionfhabhtuithe gnéastarchurtha

Raon galar ionfhabhtaíoch a tharchuirtear de ghnáth trí thadhall gnéasach, ach uaireanta ar bhealaí eile, is ea galair veinéireach nó ionfhabhtuithe ghnéastarchurtha.

Ina measc tá 
 SEIF, 
 heipitíteas víreasach B (agus C uaireanta), 
 sifilis,
 gonairith,
 heirpéas, 
 clamaidia
 agus seancar srl.

Trais-seoladh 

Is é atá sna galair ghnéastarchurtha (GGT) ná ionfhabhtú a spréitear ó dhuine go duine trí chaidreamh collaí. Baictéir, víris, agus orgánaigh micreascópacha atá san fhuil, sa tseamhan, i sreabháin na colainne, nó a lonnaíonn sa réimse púbasach is cúis leis na GGT. 

Ach amháin i gcás SEIF, is féidir cóir leighis a dhéanamh ar thromlach na GGT, chomh luath agus a dhéantar fáthmheas orthu. Is tábhachtach an rud é cóir leighis a fháil go luath mar is féidir leis na GGT buandochar trom a dhéanamh. 

Uaireanta eascraíonn riochtaí mar ionfhabhtú peilbheach ainsealach, riochtaí urchóideacha, neamhthorthúlacht, toircheas eicteoipeach, agus ionfhabhtú ar linbh nuabheirthe ó GGT gan chóireáil.

Rangú agus téarmeolaíocht 
Go dtí na 1990idí, bhí aithne fhorleathan air GGT mar ghalair veinéireacha: sa Laidin is é 'Veneris' an tuiseal ginideach an fhocail 'Venus' ( Gaeilge 'Véineas'), bandia an ghrá a bhí ag na Rómhánaigh. Bhí frása 'galar sóisialta' úsáidte freisin mar sofhriotal.

B'iad na hoifigí sláinte poiblí a thóg isteach an téarma 'ionfhabhtú gnéastarchurtha' (nó IGT) i dtosach.

Stair 
Go dtí go raibh fáil ag an phobal ar chógais ghnásúla, de ghnáth bhí na galair agus ionfhabhtuithe ghnéastarchurtha doleigheasta, agus ní raibh i gceist i gcóir leighis ach fuascailt na siomptóm. Ba é an "London Lock Hospital" an chéad ospidéal deonach, a bhunaíodh sa bhliain 1746, le haghaidh na galair seo a rialú agus a scriosadh

Tagairtí 

 
Gnéas
Galair
Martin Weinek

Is aisteoir agus fear gnó é Martin Weinek. Saolaíodh é sa bhliain 1964 i Leoben san Ostair. Bhain sé cáil amach sa tsraith teilifíse Inspector Rex.

Scannáin 
 1989: Calafati Joe (clár teilifís)
 1999-2004, 2008- : Inspector Rex (clár teilifís)
 2004: Silentium
 2005: Grenzverkehr
 2006: Unter weißen Segeln (Eipeasóid Träume am Horizont)
 2007: Die Rosenheim-Cops (Eipeasóid Liebe bis zum Ende)

Naisc sheachtracha 

 Weinek ag an IMDB 

Aisteoirí Ostaracha
Daoine a rugadh i 1964
Daoine beo
Michelle Obama

Is dlíodóir Meiriceánach í Michelle Obama (rugadh Michelle LaVaughn Robinson ar an 17 Eanáir, 1964 i Chicago, Illinois) atá pósta le iar-uachtarán na tíre Barack Obama. Bhain sí céim amach in Ollscoil Princeton agus Harvard Law School, sular ghlac sí post ina cathair dúchais leis an gcomhlacht Sidley Austin, áit ar bhuail sí lena fear chéile. Tá beirt chailíní acu; Malia Ann agus Natasha (Sasha, a tugtar uirthi).

Ban Uachtaráin na Stát Aontaithe
Daoine as Chicago
Daoine a rugadh i 1964
Daoine beo
Na Meirvínsigh

B'iad na Meirvínsigh , ríshliocht na bhFranc Saileach, an chéad ríora a tháinig i gcumhacht san réigiún (dá ngairmfear Francia sa Liadin air) a bhí comhréireacha, den chuid is mó de, leis an Ghaill, ó lár an chúigiú go dtí deireadh an ochtú haois. Bhí craobhacha an teaghlaigh ríoga in adharca lena chéile go minic. Nuair a bhí réimeas na Meirvínsigh ag teacht chun deiridh san ochtú haois, diaidh ar ndiaidh ní raibh fágtha ag an rí ach cumhachtaí deasghnátha. Cuireadh deireadh ar fad le ríshliocht na Meirvínsigh sa bhliain 751, nuair a tionscnaigh Pépin Gearr éirí amach nó coup d’état sa phálás, a bhris an tsean-ríshliocht Meirvínseach. Disealbhíodh Childéric III agus bunaíodh ríshliocht na gCairilínseach.

B'é an chéad ionadaí stairiúil de chuid na Meirvínseach ná Childéric I (c. 440– c. 481), mac Mhéró agus athair Chlóbhis. B'é Tournai a phríomhchathair, bunaithe ar na bhfearainn a bhfuair sé ó na Rómánaigh mar fhoederatus. B'é Clóbhis, mac mic Méró , áfach, de dheasca feachtas míleata, a mhéadaigh i
ndáiríre Ríocht na bhFranc (laidin regnum francorum) ar dtús san oirthear, i dtailte na nAlmánach agus ansin, in Acatáin san iardheisceart (a bhí i lámha na Viseagotach).

 
Monarcacht na Fraince
Luath-Mheánaoiseanna
Stair na gciníocha Gearmánacha
Teaghlaigh na bhFranc
Caipitleachas

Is córas eacnamúil é an caipitleachas, a mbíonn's cosaint faoi dhlí ar réadmhaoin phríobháideach.

Idé-eolaíochtaí pholaitiúla
Na Viseagotaigh

Bhí na Viseagotaigh (Laidin: Visigothi, Wisigothi, Vesi, Visi, Wesi, nó Wisi) agus na hOstrogotaigh an dá grúpa den treibhe Gotaigh in oirthear na Gearmáine. Le chéile is iad seo na tréibhe a chuir isteach ar Impireacht na Róimhe i rith Tréimhse an Imirce (300-700). Throid na Viseagotaigh in aghaidh na Rómhánaigh i rith an 4ú haois, sa bhliain 410 d'ionsaigh siad an Róimh faoin Rí Alaric.

Faoi dheireadh lonaigh siad i ndeisceart na Gaille mar foederati na Róimhe. Thit siad amach leo agus bhunaigh siad a ríobh féin leis an bpríomhchathair i Toulouse. Go mall, sín siad a réim amach i dtreo na Spáinne ag fáil réidh leis na vandail. Sa bhliain 507 ag Cath Vouillé, bhris na Francaigh, faoin Rí Clóbhis I iad. Tar éis é sin ní raibh ach Septimania acu i ndeisceart na Fraince agus bhí a ríocht teorannaithe ag an Spáinn, bhris siad an chúige Biosantánach Spania agus Ríocht Suebeach an Ghailís agus bhíon an leithinis iomláin tógtha acu.

Timpeall na bliana 589, thiontaigh na Viseagotaigh, faoi Rí Reccared I, ó críostaí Airiasaigh, go dtí an chreideamh Nícé. Tá foinsí stairiúil na tréimhse scáinte. Sa bhliain 711 nó 712 bhris fórsaí Arabach agus Berbereach airm Viseagotaigh ag Cath Guadalete agus chailleadh cheannairí tábhachtach, ina measc Rí Roderick, na Viseagotaigh. Ina dhiaidh agus de bharr Ionradh na Moslamach thit an ríocht as a chéile, tá staraí fós ag phlé na chúiseanna na titim. Lean féiniúlacht gotach ar aghaidh i ndiaidh loit an ríocht go háirithe i Ríocht Asturias agus an Marca Hispanica, ach d'imigh na Viseagotaigh mar treibhe as.

Tá a lán fágtha ina dhiaidh ag na Viseagotaigh, ina measc eaglaisí agus cathracha móra (an t-aon grúpa a thóg cathair nua tar éis na Rómhánaigh agus roimh na Cairilínseach. An oidhreacht is fearr a d'fhág siad ina dhiaidh na an córas, an Liber iudiciorum, a raibh mar bún don modh dlí go dtí deireadh na meánaoiseanna.

Stair na Spáinne
The Burial at Thebes

Is dráma é The Burial at Thebes a scríobh an scríbhneoir clúiteach Éireannach Seamus Heaney, bunaithe ar an tragóid Ghréagach a chum Sofaicléas sa chúigiú céad roimh Chríost.

Plota 
Faigheann Antagana, iníon Oedipus, amach gur mharaigh a beirt deartháireacha a chéile ag troid i gcoinne a chéile i gcogadh. Ligeann Creon rí Thebes duine dóibh a adhlacadh de réir deasghnátha na h-ama agus caitear amach an duine eile gan adhlacadh mar fhealltóir. Téann Antigone a bhfuil geallta le mac Creon, Haemon, glan ina gcoinne agus tar éis di an dearthár náirithe a adhlacadh cuirtear faoi ghlas i bpluais í le bás a fháil. 

Faoin am a thagann athrú intinne ar Creon tá lámh curtha aici ina bás fhéin. Faigheann a mhaicín mhánla, Haemon agus a bhean chéile Eurydice básanna tubaisteacha freisin ag deireadh na tragóide chlasaiceach seo.

Drámaí
Na Briogáidí Idirnáisiúnta

Bhí Na Briogáidí Idirnáisiúnta mar aonaid míleata poblachtánach a throid i Cogadh Cathartha na Spáinne. Bhunaigh óglaigh ó tíortha difriúla, gan baint ag stáit ar bith, iad agus taisteal siad go dtí an Spáinn le tacaíocht a thabhairt do Dara Poblacht na Spáinne agus a chuid fórsaí sa Cogadh Cathartha ó 1936 go dtí an bhliain 1939. Bhí thart ar 32,000 daoine ó 53 náisiún i measc na briogáidí seo. Throid siad i gcoinne fórsaí Náisiúnacha na Spáinne a d'éirigh amach faoi cheannas an Ginearál Francisco Franco le chabhair ón Ghearmáin agus an Iodáil.

Sonraí

Tagairtí 

Briogáidí Idirnáisiúnta, Na
Briogáidí Idirnáisiúnta, Na
Gabriel Byrne

Aisteoir Éireannach a bhfuil cáil bainte amach aige go hidirnáisiúnta é Gabriel James Byrne (12 Bealtaine 1950 a rugadh é). Tá sé ina chónaí i Nua-Eabhrac i láthair na huaire. Is cainteoir líofa Gaeilge é agus bíonn iarrachtaí ar siúl aige go minic chun an teanga a chur chun cinn go poiblí agus sna meáin chumarsáide.

Óige 
Rugadh Gabriel Byrne i nDroimneach i mBaile Átha Cliath, do Dan Byrne, a bhí ina chúipéir agus d'Eileen Byrne, a bhí ina banaltra. Fuair sé a oideachas ó na Bráithre Críostaí agus chaith sé tamall i gcliarscoil nuair a bhí sé an-óg, ach d'éirigh sé aisti tar éis tamaill agus a chreideamh iomlán caillte aige. D'fhill sé ar Éirinn agus chaith sé tréimhsí i bpostanna éagsúla, go dtí gur chinn sé ar fhreastal ar an ollscoil. Bhain sé céim amach sa teangeolaíocht agus sa tseandálaíocht i UCD, áit ar éirigh leis líofacht a bhaint amach sa Ghaeilge chomh maith.

A shaol gairmiúil 
D'oibrigh Byrne sa seandálaíocht nuair a d'fhág sé UCD ach choinnigh sé a ghrá don teanga. Scríobh sé an chéad dráma teilifíse, Draíocht, do TG4, stáisiún teilifíse na Gaeilge nuair a thosaigh sé ag craoladh in 1996. 

Sular thosaigh sé a ghairm mar aisteoir bhí neart postanna éagsúla ina measc: seandálaí, cócaire, trodaí tairbh agus muinteoir Spáinise. Thosaigh sé ag aisteoireacht agus é 29 agus chuir sé tús lena ghairm ar stáitse le Focus Theatre agus le Amharclann na Mainistreach i mBaile Átha Cliath. Ina dhiaidh sin chuaigh sé ag aisteoireacht leis an Royal ag Byrnesan agus an Royal National Theatre i Londain.

Bhain Byrne cáil amach sa sraith deireanach don chlár teilifíse The Riordans in Éirinn as a d'eascair an clár Bracken. Bhí Byrne sa phríomhpháirt. An chéad ról scannánaíochta a bhí aige ná mar King Uther Pendragon sa scannán King Arthur a léirigh John Boorman i 1981. 

I láthair na huaire tá Byrne i ról Dr. Paul Weston, teirpeoir i sraith seachtainiúil mór le rá HBO In Treatment. Thug an New York Times "latest Dr. McDreamy" na teilifíse air dá ról agus bhuaigh sé an gradam Golden Globe don aisteoir ab fhearr i sraith teilifíse i 2008. Ghnóthaigh sé a chéad ainmniúchán Emmy (an príomh-aisteoir ab fhearr i sraith teilifíse) chomh maith an bhliain chéanna.(B'é Byran Cranston as Breaking Bad a bhuaigh)

D'fhill sé ar an amharclannaíocht i 2008, ghlac sé ról King Arthur i Camelot le ceolfhoireann Nua-Eabhrac ón 7 Bealtaine go dtí an 10 Bealtaine, ról a ghlac mórlaochra na haisteoireachta, Richard Burton agus Richard Harris leis cheana. 

Bhí Byrne le feiceáil i leagan scannánaíochta d'úrscéal meitifisiceach Flann O'Brien At Swim Two Birds, áit a bheidh sé ag aisteoireacht le Colin Farrell agus Cillian Murphy. Bhí an t-aisteoir Brendan Gleeson i mbun léirithe agus tá an scannán le teacht amach i 2010. I nDeireadh Fómhair 2009, d'fhógair Gleeson dá gcuirfí deireadh le Bord Scannánaíochta na hÉireann mar a bhí i gceist ag rialtas na hÉireann go mb'fhéidir go dtitfeadh an léiriú as a chéile.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh gréasáin lucht leanúna Gabriel Byrne

Aisteoirí Éireannacha
Daoine a rugadh i 1950
Daoine as Baile Átha Cliath
Daoine beo
Siondróm Aagenaes

Is galar é an Siondróm Aagenaes arb é is promhthréith ann hipeapláise ó bhroinn na soithí limfe. Is cúis leis limféidéime na gcos agus colastáis athfhillteach na naonachta. Is féidir leis an ngalar seo éirí níos measa agus dul ar aghaidh gur chúis leis cioróis heipiteach agus heipitíteas ollcheallach, maille le fhiobróis sna conairí iompracha.

Tá a chúis ghéiniteach anaithnid, ach tá sé faighte le hoidhreacht go huathshómach aonarach agus suíonn an ghéin i gcrómasóm 15q.

Bíonn aimhrialtacht ghinearálaithe limfeach mar ghné choitianta an reachta,
agus is féidir go bhfuil bunús na mácháile limfegéiniteach ( Béarla: lymphangiogenetic )

Tagairtí 

Neamhord córas imdhíonachta
Galair
Siondróim
Harald zur Hausen

Is lia Gearmánach é Harald zur Hausen (rugadh 11 Márta 1936) a bhain an Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 2008.

Saol agus Saothar 
Rugadh é in Gelsenkirchen sa Ghearmáin, agus d'fhreastail sé ar meánscoil (Gymnasium) Vechta sular rinne sé staidéar ar leigheas i mBonn, Hamburg agus Düsseldorf. 

Tar éis tamaill mar chúntóir leighis sa Ghearmáin bhog sé go Philadelphia, SAM áit ar chaith sé roinnt bliana sular fhill sé ar Ollscoil Würzburg mar ollamh i 1969. 

Sa bhliain 1977 bhog sé go Ollscoil Freiburg, mar ar rinne sé chuir síos ar an baint idir HPV6 agus faithne na pite. Sa bhliain 1983 rinne sé an fionnachtain mhór go raibh dlúthbhaint idir HPV 16 agus 18 agus Ailse Muineál na Broinne. 

De bharr seo is ea a bhronnadh an Duais Nobel air sa bhliain 2008. Lig an fionnachtain seo do thaighdeoirí an vacsaín in aghaidh ailse muineál na broinne a fhorbairt.

Roinn sé an Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis le Luc Montagnier agus Francoise Barré-Sinoussi a rinne fionnachtain ar an víreas atá taobh thiar de SEIF.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1936
Daoine beo
Daoine Gearmánacha
Buaiteoirí Dhuais Nobel
Lianna Gearmánacha
Clann na Poblachta

Páirtí polaitiúil Éireannach ab ea Clann na Poblachta.

Stair an pháirtí 
Bhunaigh gníomhaithe poblachtaigh Seán Mac Giolla Bhríde (Béarla: Seán MacBride), Nollaig Hartnett, Seán Mac Uighilín (Béarla:Jack McQuillan) agus Micheál Ó Ceallaigh an páirtí sa bhliain 1946. Ba é Mac Giolla Bhríde ceannaire an pháirtí. Thacaigh a lán daoine a bhí míshásta le Fianna Fáil leis an gClann agus d'fhás an páirtí go tapaigh. Bhuaigh an páirtí dhá fhothoghchán sa bhliain 1947. Ghair De Valera olltoghchán go luath sa bhliain 1948 chun cur isteach ar fhás an pháirtí nua. Fuair Clann na Poblachta 13.2% de na vótaí san olltoghchán agus 10 suíochán sa Dáil.

Bunaíodh an chéad rialtas idirpháirtí tar éis an olltoghcháin. Tháinig Fine Gael, Páirtí an Lucht Oibre, Páirtí an Lucht Oibre Náisiúnta, Clann na Poblachta, Clann na Talmhan agus roinnt Teachtaí neamhspleácha le cheile chun Fianna Fáil a chur as oifig. Ba é Seán A Mac Coisdealbha Taoiseach an rialtais nua mar níorbh fhéidir le Clann na Poblachta glacadh le ceannaire Fhine Gael, Risteard Ó Maolchatha. Fuair an Clann dhá áit sa chomh-aireacht - ceapadh Mac Giolla Bhríde mar Aire Gnóthaí Eachtracha agus ceapadh Nollaig de Brún mar Aire Sláinte. 

D'fhág Éire an Comhlathas Briotanach sa bhliain 1949.

D'éirigh de Brún as an rialtas agus as an gClann sa bhliain 1951 nuair nár thacaigh an rialtas leis an Scéim Máthar agus Linbh. Bhí easaontas sa Chlann maidir leis an scéim freisin - bhí an Eaglais go mór in éadan na scéime agus níor thacaigh Mac Giolla Bhríde le de Brún. 

Tháinig meath ar an bpáirtí tar éis na conspóide agus ní bhfuair an páirtí ach 4.1% de na vótaí agus 2 shuíochan sa Dáil sa chéad olltoghchán eile (níos déanaí sa bhliain 1951). Toghadh de Brún mar Theachta Dála neamhspleách.

Ghlac Clann na Poblachta páirt i dtoghcháin suas go dtí 1965 ach bhí an páirtí i gcónaí i bhfad níos laige na mar a bhí sé ar dtús.

Olltoghcháin (1948-1965) 
Torthaí Chlann na Poblachta in olltoghcháin
 1948 13.2% de na vótaí agus 10 dTeachta Dála
 1951 4.1% de na vótaí agus 2 Theachta Dála
 1954 3.8% de na vótaí agus 3 Theachta Dála
 1957 1.6% de na vótaí agus 1 Theachta Dála
 1961 1.1% de na vótaí agus 1 Theachta Dála
 1965 0.8% de na vótaí agus 1 Theachta Dála

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 http://www.ucd.ie/archives/html/collections/clann-na-poblachta.html 
 http://www.electionsireland.org/results/general/byelectiondail.cfm
 http://www.ark.ac.uk/elections/gdala.htm

Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann
Polaitíocht na hÉireann
Páirtithe polaitíochta a bhunaíodh sa bhliain 1946
Reial Club Deportiu Espanyol de Barcelona

Is club spóirt Spáinneach é Reial Club Deportiu Espanyol de Barcelona a imríonn i mBarcelona, tá clú agus cáil ag a fhoireann pheile. Imríonn sé sa staid Cornellá-El Prat. 

Cé go bhfuil níos mó cáil ag Barcelona, is é an séú foireann is ráthúla sa tír. Tá iomaíocht fiachmhaire idir an Espanyol agus Barcelona. Tá nasc idir an foireann seo agus náisiúnachas na Spáinne. Go stairiúil bhí lucht leanúna níos saibhre (go traidisiúnta ó bruchbhaile Sarrià) le níos mó meas acu ar údaráis lárnach na Spáinne i gcomparáid le FC Barcelona, foireann a bhfuil gaol láidir le náisiúnachas An Chatalóin.

E
Barcelona
Baile Lifín

Baile in Éirinn is ea Baile Lifín. Tá an baile suite in oirthuaisceart Chontae Dhún na nGall, ar leithinis Inis Eoghain. Sa bhliain 2016, bhí 426 dhuine ina gcónaí ins an bhaile.

Bailte i gContae Dhún na nGall
Bun na hAbhann, Contae Dhún na nGall

Baile in Éirinn is ea Bun na hAbhann (Béarla: Burnfoot). Tá an baile suite in iarthuaisceart na tíre i gContae Dhún na nGall.

Féach Freisin 
 Bun na hAbhna
 Bun na h-Abhainn
 Bun na h-Aibhne

Bailte i gContae Dhún na nGall
Seán Ó Mainnín

Dornálaí ab ea Seán Ó Mainnín (Sean Mannion) a rugadh i Snámh Bó, Ros Muc i gContae na Gaillimhe ar an 6 Deireadh Fómhair 1956.

Throid sé 57 uair, ag buachan 42 (14 "Knock-out"), chaill sé 14 (3 knock-out"), agus troid amháin a bhí ar chomh-scór. Mar sin throid sé i 440 babhta, le céatadán "knock out" de 24.56%. Chaith Seán go leor dena shaol idir Bostún, Mheiriceá agus Ros Muc. Faoi láthair tá sé ar ais i Ros Muc mar thraenálaí ar chlub dornálaíochta Mike Flaherty.

Ba é an troid i gcoinne Mike McCallum ar an 19 Deireadh Fómhair 1984, i Madison Square Garden, Nua-Eabhrac, an troid ba mhó i saol dornálaíochta Sheáin. Ba le haghaidh an craobh mheánmheáchain an troid seo. Chaill sé an troid, áfach, ach tugtar creidiúint do Sheáin Ros Muc a chuir ar an mapa. Bhí ainm Ros Muc scríofa go hornáideach ar bhásta a dhráir dhornála. Mar seo, bhí ainm Ros Muc os comhair an tsaoil mhóir.

Dornálaithe Éireannacha
Daoine as Contae na Gaillimhe
Daoine a rugadh i 1956
Daoine beo
Droimeanach

Is bruachbhaile de chuid Bhaile Átha Cliath é Droimeanach. Tá sé suite i ndeisceart na cathrach agus é ag críochantacht le Baile Bhailcín, le Cromghlinn, le hInse Chór agus leis an gCanáil Mhór. Tá an bruachbhaile i gceantar poist Bhaile Átha Cliath 12.

Tá caisleán de chuid na Normannach, Caisleán Dhroimeanaigh, suite sa cheantar.

Tá Ospidéal Mhuire na Leanaí, Cromghlinn suite i nDroimeanach (d'ainneoin a ainm).

Daoine 

Daoine a tógadh i nDroimeanach:
 Michael Carruth, dornálaí
 Eamonn Coghlan, lúthchleasaí 
 Kevin Moran, peileadóir 
 Gabriel Byrne agus Patrick Bergin, aisteoirí 
 Ailéin de Diúc, polaiteoir
 Brian Kerr, iarbhainisteoir fhoireann náisiúnta sacair Phoblacht na hÉireann

Bruachbhailte Bhaile Átha Cliath
An Iáivis

Is í Iáivis an teanga a labhraítear sna ceantair i lár agus in oirthear Iáva. Is í an Iáivis teanga dhúchais níos mó ná 84,300,000 duine.

Tagairtí

Naisc sheachtracha

Teangacha na hÁise
An Iáivis
Iáva
Seán Ó Céin

Iománaí rathúil ab ea Séan Ó Céin, nó John Keane as Béarla (18 Feabhra, 1917 - 1 Deireadh Fómhair, 1975), a d’imir iomáint leis a chlúb áitiúil Cnoc Sióin i gContae Phort Láirge agus le foireann idir-chontae Phort Láirge le linn na 1930idí agus na 1940idí. 

Meastar go bhfuil sé ar dhuine de na himreoirí ab fhearr sa spórt riamh, agus tá áit buaite aige ar Fhoireann Iománaíochta na Mílaoise.

Tagairtí 

Iománaithe Phort Láirge
Daoine as Contae Phort Láirge
Daoine a rugadh i 1917
Básanna i 1975
Stoidiaca Síneach

Is timthriall 12 bliain is ea An tStoidiaca Síneach. Tá gach bliain sa timthriall ainmnithe tar éis ainmhí agus tá pearsantacht agus tréithe difriúil agus gach ainmhí. Creidtear go bhfuil tionchar mór ag an ainmhí ar an duine agus tugann an t-ainmhí tréithe don duine i rith a shaol. Tá timthriall 5 bliana na ndúl ag rith in éineacht le timthriall na n-ainmhí, agus tá tréithe ag baint leo seo freisin.

Na Ainmhithe 

 鼠 Francach
 牛 Damh
 虎 Tíogar
 兔 Coinín
 龍 Dragan
 蛇 Nathair
 馬 Capall
 羊 Gabhar
 猴 Moncaí
 酉 Coileach
 狗 Cú
 亥 Muc

Na Dúile 
 木 Adhmad 
 火 Tine 
 土 Talamh
 金 Miotal
 水 Uisce

Astralaíocht
An tSín
Burgos Club de Fútbol

Club sacair atá suite i mBurgos, An Spáinn is ea Burgos Club de Fútbol.

Imreoirí móra

Nasc seachtrach 
 Burgos Club de Futbol

Clubanna sacair na Spáinne
Ruairí Ó Conchúir

Ba gníomhaire poblachtach Éireannach é Ruairí Ó Conchúir (1883 - 8 Nollaig 1922). Cuimhnítear air mar gheall ar an bpáirt a bhí aige i gCogadh Cathartha na hÉireann.

Cúlra 
Rugadh Ó Conchúir i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1883. Chaith sé tamall ag obair i gCeanada mar innealtóir iarnróid nuair a bhí sé óg. 

Tar éis dó filleadh go hÉireann, bhí sé bainteach le polaitíocht náisiúnach na hÉireann. Ba bhall é den Ancient Order of Hibernians. Imtheorannaíodh é tar éis Éirí Amach na Cásca, 1916.

Cogadh na Saoirse 
Ceapadh mar Stiúrthóir Innealtóireachta Óglaigh na hÉireann (an tIRA) i rith Cogadh na Saoirse, 1919 - 1921.

An Cogadh Cathartha 
Níor ghlac Ó Conchúir leis an gConradh Angla-Éireannach a chuir Saorstát Éireann ar bun ach a chuir deireadh leis an bPoblacht Éireannach a d'fhógair Pádraig Mac Piarais sa bhliain 1916. Bhí sé mionnaithe ag Ó Conchúir agus a chomhglacaithe go mbeadh siad dílis don Phoblacht. Eagraíodh coinbhinsiún d'oifigigh an IRA a bhí in éadan an Chonartha ar 22 Márta, 1922 i mBaile Átha Cliath. Dhiúltaigh siad an Chonradh agus dhiúltaigh siad do cheannas an Dála. Nuair a chuir iriseoir ceist ar Ó Conchúir an raibh siad ag iarraidh deachtóireacht mhíleata a chur ar bun in Éirínn, níor shéan sé gurb é sin a bhí i gceist acu.

In Aibreán 1922, bhí Ó Conchúir i gceannas ar shlua 200 ball den IRA a d'fhorghabh na Ceithre Cúirteanna i lár Bhaile Átha Cliath. Bhí siad ag súil go spreagfadh an fhorghabháil coimhlint nua leis na saighdiúirí Briotanacha a bhí fós sa tír, agus go n-athaontófaí an tIRA sa chogaíocht. Rinne Mícheál Ó Coileáin iarracht áitiú ar Ó Conchúir na Ceithre Cúirteanna a fhágáil sula thosnódh coimhlint mhíleata idir an dá thaobh den IRA.

I mí Meitheamh 1922, tar éis don gharastún sa Cheithre Cúirteanna an ginearál J.J. Ó Conaill ó arm nua an Saorstáit a fhuadach, d'ionsaigh fórsaí an Saorstáit. Bhain siad úsáid as airtléire a fuair siad ar iasacht ón mBreatain. Ghéill Ó Conchúir tar éis dhá lá. Gabhadh é agus cuireadh i bPríosún Mhuinseo é. Spreag an eachtra seo an Cogadh Cathartha. Thosaigh grúpaí i bhfabhar an Chonartha agus grúpaí in éadan an Chonartha ag troid lena chéile timpeall na tíre.

Curtha chun báis 
Cuireadh Ó Conchúir chun báis ar an 8 Nollaig 1922. Mharaigh scuad lámhaigh Ó Conchúir agus triúr Poblachtaigh eile (Liam Ó Maoilíosa, Seosamh Mac Calbhaigh agus Risteard Bairéid). Cuireadh chun báis iad chun díoltais a bhaint amach tar éis maraithe Theachta Dála an Saorstáit, Seán Hales. Ba é Caoimhín Ó hUiginn a d'ordaigh na básanna. Níos lú ná bliain roimhe sin, bhí Ó Conchúir mar fhinné fir ag bainis an Uigingigh, rud a léiríonn an searbhas a spreag an Cogadh Cathartha.

Tagairtí 

Daoine as Baile Átha Cliath
Daoine a rugadh i 1883
Básanna i 1922
Saighdiúirí Éireannacha
Réabhlóidithe Éireannacha
Abhainn an Scáil

Sráidbhaile in Éirinn is ea Abha na Scáil nó Abhainn an Scáil. Tá an sráidbhaile suite in iardheisceart na tíre i gCiarraí. Tá beagnach 1,000 duine ag maireachtaint in Abha na Scáil agus an paróiste mórthimpeall air. Sa bhliain 2016 bhí 318 duine ag maireachtaint ar an sráidbhaile. Tá scata tithe tábhairne, bunscoil, bialann, café, halla, páirc caide, séipéal agus dhá shiopa ar an sráidbhaile. B'as Abha na Scáil don dtaiscéalaí Antartach cáiliúil Tom Crean. 

Fuarthas amach i ndaonáireamh 2016 go bhfuil Gaoluinn ag thart ar 59% de mhuintir an pharóiste, cé nach bhfuil Abha na Scáil sa Ghaeltacht. Cé gur trí Bhéarla a mhúineann bunscoil Abha na Scáil, tá cuid de dhaltaí na háite anois ag triall ar Phobalscoil Chorca Dhuibhne, Meanscoil Gaeltachta Lán-Ghaeilge sa Daingean nó ar Ghaelcholáiste Chiarraí i dTrá Lí. 

Bailte i gContae Chiarraí
Ard Fhearta

Sráidbhaile in Éirinn is ea Ard Fhearta. Tá an sráidbhaile suite in iardheisceart na tíre i gCiarraí.

Bailte i gContae Chiarraí
Mainistir Ó dTorna

Sráidbhaile in Éirinn is ea Mainistir Ó dTorna. Tá an sráidbhaile suite in iardheisceart na tíre i gCiarraí.

Bailte i gContae Chiarraí
Clann na Talmhan

Páirtí polaitiúil Éireannach ab ea Clann na Talmhan. 

Bunaíodh an páirtí sa bhliain 1938 i mBaile Átha an Rí, Contae na Gaillimhe. An phríomh-aidhm a bhí ag an bpáirtí ná go mbeadh guth ag feirmeoirí na tíre sa Dáil. Aidhmeanna eile a bhí ag an bpáirtí ná obair ar leas na feirmeoirí beaga, tacaíocht rialtais a fháil don mhintíreachas, ísliú cánach ar thalamh curaíochta agus níos mó coillteoireachta. Ba é Michael Donnellan an chéad ceannaire den pháirtí.

Toghadh 14 Teachta Dála don pháirtí in olltoghchán na bliana 1943 ach ní bhfuair siad ach 11 suíochán sa chéad olltoghchán eile sa bhliain 1944. D'éirigh Donnellan as mar cheannaire agus tháinig Joseph Blowick mar chomharba air. Ní bhfuair an páirtí ach 7 suíochán in olltoghchán 1948 ach bhí Clann na Talmhan páirteach den chomhrialtas a cruthaíodh tar éis an olltoghcháin. Ceapadh Blowick mar Aire na dTailte agus ceapadh Donnellan mar Rúnaí Parlaiminteach. Mhair an rialtas go dtí an bhliain 1951. Bhí na postanna céanna ag an mbeirt san dara rialtas idirpháirtí idir 1954 agus 1957. 

Mheath an páirtí tar éis bheith mar chuid den rialtas agus ní raibh ach Blowick agus Donnellan tofa in olltoghchán 1961. Tar éis báis Donnellan sa bhliain 1964, toghadh a mhac mar Theachta Dála d'Fhine Gael san fhothoghchán. Níor sheas Blowick in olltoghchán 1965 agus b'shin deireadh an pháirtí.

Bhí dearcadh réigiúnach ag an bpáirtí i gcónaí. Níor éirigh leis an bpáirtí forleathnú taobh amuigh den iarrthar nó den deisceart.

Tagairtí 

Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann
Polaitíocht na hÉireann
Páirtithe polaitíochta a bhunaíodh sa bhliain 1938
Seán Óg de Paor

Iar-pheileadóir is ea Seán Óg de Paor (24 Nollaig 1970-). 

Rugadh de Paor sa Cheathrú Rua i nGaeltacht Chonamara. Thosaigh sé ag imirt peile agus é ag freastal ar an mbunscoil áitiúil, Scoil Mhic Dara. Ina dhiaidh sin, d'imir sé le Coláiste Iarlaith i dTuaim agus le hOllscoil na hÉireann, Gaillimh. Bhuaigh sé Craobh an Chontae leis an gCeathrú Rua uair amháin.

Peil idir-chontae 
D'imir de Paor le foireann idir-chontae na Gaillimhe ó 1991 go 2005 agus bhuaigh sé Craobh Chonnacht (5 uair) agus Craobh na hÉireann (2 uair). Duine de Shárimreoirí na Bliana ab ea é faoi dhó (1998 & 2001), agus d'imir sé peil chomhrialacha le foireann na hÉireann in aghaidh na hAstráile ceithre bliana as a chéile, ó 1998 go 2001.

Scríbhneoireacht 
D'fhoilsigh Cló Iar-Chonnacha a dhírbheathaisnéis, Lá an Phaoraigh, i mí Eanáir 2008.

Tagairtí 

Daoine as Contae na Gaillimhe
Peileadóirí na Gaillimhe
Daoine a rugadh i 1970
Daoine beo
Iain Mac a' Ghobhainn

Scríbhneoir Gaeilge na hAlbain ba ea Iain Mac a' Ghobhainn nó Iain Crichton Smith. (1 Eanáir, 1928 - 15 Deireadh Fómhair, 1998)

Saothar Gaeilge na hAlbain 
 Burn is Aran 1960 
 An Dubh is an Gorm 1963
 Biobuill is Sanasan Reice 1965
 Iain am Measg Nan Reultan 1970
 Maighstirean is Ministearan 1970
 An t-Adhar Ameireaganach 1973
 Rabhdan is Rudan 1973
 Eadar Fealla-dha is Glaschu 1974
 An t-Aonaran 1976 
 Burn is Aran 1987 
 An t-Eilean agus an Can 1987 
 A'Bheinn Oir 1989 
 Na Speuclairean Dubha 1989 
 Turas tro Shaoghal Falamh 1991
 Na Guthan 1991
 An Dannsa mu Dheireadh 1992

Saothar Béarla 
 The Long River 1955 
 Thistles and Roses 1961
 Deer on the High Hills 1962
 The Law and the Grace 1965 (?Biobuill is Sanasan Reice)
 The Golden Lyric: an Essay on the Poetry of Hugh MacDiarmid 1967
 At Helensburgh 1968
 Consider the Lilies 1968 
 From Bourgeois Land 1969 
 The Last Summer 1969 
 Survival Without Error 1970 
 My Last Duchess1971 
 Love Poems and Elegies 1972 
 The Black and the Red 1970 (?An Dubh is an Gorm)
 Goodbye Mr Dixon 1974 
 Hami Autumn 1974 
 The Notebooks of Robinson Crusoe 1975 
 The Permanent Island 1975 
 The Hermit and Other Stories 1977 (An t-Aonaran)
 An End to Autumn 1978 
 River, River 1978 
 On the Island 1979 
 Murdo 1981 
 A Field Full of Folk 1982 
 The Search 1982 
 Mr Trill in Hades 1984 
 The Exiles 1984
 The Tenement 1985 
 Towards the Human: Selected Essays 1986 
 A Life 1986 
 In the Middle of the Wood 1987 
 The Dream 1989
 An Honourable Death 1992

Filíocht roghnaithe 
 Selected Poems 1970 
 Selected Poems 1955-1982 1982 
 Selected Poems 1985 
 Selected Poems 1990 
 Collected Poems 1992

Eagarthóireacht agus Aistriúcháin 
 Modern Gaelic Verse 1966
 Ben Dorain by Duncan Ban MacIntyre 1969 
 Poems to Eimhir translated from Sorley MacLean 1971 
 deas., Moments in Glasshouses 1987 
 deas., cuide ri C. King: Twelve More Modern Scottish Poets 1986

Mac a' Ghobhainn, Iain
Mac a' Ghobhainn, Iain
Mac a' Ghobhainn, Iain
Mac a' Ghobhainn, Iain
Cois Bá

Is bruachbhaile in oirthuaisceart Bhaile Átha Cliath é Cois Bá (Béarla: Bayside). Tá sé suite ar chósta thuaidh Bhá Bhaile Átha Cliath idir Cill Bharróg agus Cill Fhionntáin, agus é sa chríoch ag Baile Dúill. Tá an Bulla Thuaidh le feiceáil amach ó chósta Chois Bá.

Tá an ceantar faoi dhlínse Chomhairle Contae Fhine Gall.

Bunaíodh an ceantar sna 1970í. Ceantar cónaitheach é agus tithe dhá urlár ann den chuid is mó, iad leathscoite nó lochtánach, agus gairdíní tosaigh agus cúil acu. Tá stáisiún DART ann (Stáisiún Chois Bá), a osclaíodh ar an 11 Meitheamh 1973.

Is í an bhunscoil Scoil Mhuire agus Iósaf an t-aon scoil amháin sa cheantar.

Bruachbhailte Bhaile Átha Cliath
Dùn Dèagh

Is cathair agus ceantair chomhairle in oirthear na hAlban é Dún Déagh (Béarla: Dundee). Is í an ceathrú cathair is mó sa tír, agus í suite ar bhruach tuaisceartach na habhann Tatha san áit ina ritheann an abhainn isteach sa Mhuir Thuaidh. Sa bhliain 2006, measadh go raibh 156,561 ina gcónaí sa chathair.

Ceantair 

 Baile Ghobhainn, Bruach Tatha
 Cnoc an t-Sabhail

Cultur  

 Cumann Peile Dún Déagh Dálriada, C.B. Dún Déagh Aonaichte, C.B. Dhún Déagh
 Oilthigh Dhún Dé, Oilthigh Obar Thatha
 Port-adhair Dhún Déagh
 Stéisean Dhún Déagh, Stéisean Bhruach Tatha 

Ceantair chomhairle na hAlban
Cathracha na hAlban
Dún Déagh
Séamus Proinsias Éadbhard Stiúbhart

Ba mhac Rí Shéamuis II é an Prionsa Séamus, Prionsa na Breataine Bige, Séamus Proinsias Éadbhard Stiúbhart (an "Old Pretender" nó an "chevalier de Saint-George" ; 10 Meitheamh 1688-1 Eanáir 1766).

Rinne sé 'éileamh de cheart' ar ríchathaoireacha Shasana, na hAlban agus na hÉireann (mar Shéamus III and VIII) tar éis bás a athair sa bhliain 1701, nuair a d'fhógair a chol ceathrair, Louis XIV na Fraince, é ina rí ar Sasana, Albain agus Éirinn.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1688
Básanna i 1766
Na Stiúbhartaigh
Seacaibíteachas

Ba ghluaiseacht pholaitíochta í an Seacaibíteachas (agus tá an ghluaiseacht ann, go teoranta, go fóill) tiomnaithe do na Séamasaigh, sé sin teaghlach ríoga na Stíobhartach, a bheith athchóirithe chuig ríchathaoireacha Shasana, na hAlban agus na hÉireann.  

Thóg an ghluaiseacht a hainm ón bhfoirm Laidineach d’ainm an Rí Séamas II agus VII Jacobus.

Ar an taobh eile, thugtaí Clann Bhullaí (aithris ar Willy) go coitianta ar na plandóirí  san ochtú haois déag. nó na hUilliamaítigh.

Féach freisin 

 Séamas VI, Albain agus Séamas I, Sasana agus Éire
 Séamus II, rí na Seacaibíteach
 Séamas III, Rí na nAlbanach
 Pádraig Sáirséal
 Henry Luttrell, Coirnéal agus "fealltóir"
 Liam III Oráiste na hOllainne
 Cogadh an Dá Rí

Tagairtí 

Stair na hAlban
Monarcacht na Breataine
Cogadh an Dá Rí
Al Pacino

Is aisteoir agus stiúrthóir scannán Meiriceánach é Alfredo James “Al” Pacino a rugadh ar an 25 Aibreán 1940 i Harlem Thoir, Manhattan.  

Féachtar ar Pacino mar dhuine de na haisteoirí is mó agus is tábhachtaí riamh, mar gheall ar a chuid oibre i roinnt scannáin cáiliúla, mar shampla mar  

 Michael Corleone sa tríológ The Godfather,  
 Sonny Wortzik i Dog Day Afternoon,  
 Tony Montana i Scarface,  
 Carlito Brigante i Carlito's Way,
 Frank Serpico i Serpico,  
 Lieutenant Colonel Frank Slade i Scent of a Woman, agus  
 Roy Cohn sa tsraith teilifíse Angels in America. 

Bhain Pacino Gradam an Acadaimh amach mar Aisteoir is Fearr don scannán Scent of a Woman sa bhliain 1992, tar éis dó a bheith ainmnithe seach n-uaire sna blianta roimhe sin.

Scannáin 

 Dali & I: The Surreal Story 2009
 Righteous Kill (Eylül 2008-ABD)
 Rififi (2007) 
 Ocean´s Thirteen (2007)
 Torch (2006) 
 88 Minutes (2006) 
 Two for the Money (2005) 
 The Merchant of Venice (2004)
 Angels in America (2003)
 Gigli (2003)
 The Recruit (2003)
 People I Know (2002)
 S1m0ne (2002)
 Insomnia (2002)
 Chinese Coffee (2000)
 Any Given Sunday (1999)
 The Insider (1999) 
 The Devil's Advocate (1997)
 Donnie Brasco (1997) 
 City Hall (1996)
 Heat (1995) 
 Two Bits (1995) 
 Carlito's Way (1993) 
 Scent of a Woman (1992) 
 Glengarry Glen Ross (1992) 
 Frankie and Johnny (1991) 
 The Godfather: Part III (1990) 
 Dick Tracy (1990) 
 The Local Stigmatic (1990)
 Sea of Love (1989) 
 Revolution (1985) 
 Scarface (1983) 
 Author! Author! (1982) 
 Cruising (1980) 
 ...And Justice for All (1979) 
 Bobby Deerfield (1977) 
 Dog Day Afternoon (1975) 
 The Godfather: Part II (1974) 
 Serpico (1973) 
 Scarecrow (1973) 
 The Godfather (1972) 
 The Panic in Needle Park (1971) 
 Me, Natalie (1969)

Tagairtí 

Aisteoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1940
Daoine beo
Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Fionnbhrú

Is bruachbhaile i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath é Fionnbhrú (Whitehall sa Bhéarla).

Tá an bruachbhaile suite ar an mbóthar N1 idir Seantrabh agus Droim Conrach. Is é an N1 an bóthar idir Baile Átha Cliath agus an aerfort, agus a leanann ar aghaidh ó thuaidh go dtí Béal Feirste. Tá Fionnbhrú cóngarach d'ospidéal Beaumont agus d'Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath. Tá coláiste tríú leibhéal Coláiste Breisoideachais Fionnbhrú suite ann.

Bruachbhailte Bhaile Átha Cliath
Robin Flower

Scoláire sa léann Ceilteach ab ea Robin Flower (nó Bláithín mar ab fhearr aithne air sa Ghaeilge) (16 Deireadh Fómhair 1881 - 16 Eanáir 1946). Chaith sé cuid mhaith dá shaol ag gabháil do chultúr na mBlascaodaí, ar chósta Chontae Chiarraí, agus is eisean a spreag roinnt de na hoileánaithe a chuid cuimhní cinn a bhreacadh síos ar phár.

Beatha 
In 1881 i Meanwood, Yorkshire, a rugadh Flower; in Ollscoil Oxford a cuireadh oideachas air. 

Nuair a bhí sé fostaithe i Músaem na Breataine bhí baint aige le catalógú lámhscríbhinní Gaeilge. Thosaigh sé ag foghlaim Gaeilge nuair a bhí sé ag obair i roinn na lámhscríbhinní.

D'fhoghlaim Flower an teanga labhartha ó Thomás Ó Criomhthain ar an mBlascaod Mór ina dhiaidh sin. Blianta ina dhiaidh sin arís, d'aistrigh sé dírbheathaisnéis Uí Chriomhthain go Béarla. Thiontaigh Flower An tOileánach le Tomás Ó Criomhthainn go Béarla, faoin teideal The Islandman (1929), mar aon le Seanchas ón Oileáin Tiar (saothar a scríobh sé féin) faoin teideal Lore of the Western Isle (1956). 

Chuir Flower roinnt scéalta le Peig Sayers á bhfoilsiú ar an iris Béaloideas. Saothair eile a tháinig óna pheann is ea The Great Blasket {1924} agus The Western Island or the Great Blasket (1945).

Tá cáil ar Robin Flower faoina shaothair eile léinn chomh maith, an Réamhrá a scríobh sé do na Dánta Grádha (1926) a chuir Tomás Ó Rathile in eagar i 1926 agus a leabhar féin The Irish Tradition (1947) - a foilsíodh bliain tar éis a bháis - ina measc.

Mí-shásta i Aberystwyth, d'éag Bláithín ar 16 Eanáir 1946, agus 65 bliain d'aois slánaithe aide.  Scaipeadh a chuid luaithrigh ar na Blascaoidí.

Oidhreacht 
Sa bhliain 2022, bhí cuid de chartlan Robin Flower bronnta ar Choláiste na hOllscoile, Corcaigh. Cuimsíonn an chartlann nótaí taighde Robin Flower, aistriúcháin Bhéarla a rinne sé ar dhánta Meán-Ghaeilge agus cáipéisí éagsúla eile.

Féach freisin 

 An tOileánach

Foinsí 
 'Robin Flower', The Encyclopedia of Ireland, Gill & Macmillan Ltd (2003)
 Bláithín : Flower, Mícheál de Mórdha (eag.), An Sagart (1998)

Naisc sheachtracha 
 Aistriúchán Béarla ar Pangur Bán

Tagairtí 

Flower, Robin
Flower, Robin
Flower, Robin
Flower, Robin
Na Blascaodaí
Taibhdhearc na Gaillimhe

Amharclann náisiúnta na Gaeilge í Taibhdhearc na Gaillimhe (nó 'an Taibhdhearc' mar is fearr aithne uirthi). Mar aon le nuadhrámaíocht Ghaeilge, léirítear sa Taibhdhearc drámaí a aistrítear go Gaeilge ó go leor leor teangacha, chomh maith le ceoldrámaí agus geamaireacht.

Seanfhocal Ghaeilge is ea an 'Taibhdhearc', atá comhdhéanta de 'taibhsiúil' agus 'dearc'; 'radharc' nó 'áit dhraochtúil' is ciall leis dar le suíomh gréasáin na hamharclainne féin. Maítear freisin gur úsáideadh an focal i ngluais i seancháipéis Laidine a scríobhadh in Éirinn, ag déanamh tagartha do 'teatram' ('amharclann').

Stair 

Bunaíodh i nGaillimh sa bhliain 1929 í, agus tá sí suite ar an tSráid Láir i gcathair na Gaillimhe ó shin i leith. Is é Earnán de Blaghd, an tAire Airgeadais in 1927 a thoil deontas a thabhairt chun go mbunófaí an amharclann an chéad lá riamh.

Ar an 27 Lúnasa 1928, osclaíodh an "Galway Gaelic Theatre", agus “An Taibhdhearc” níos déanaí, le "Diarmuid agus Gráinne", á léiriú ag Micheál Mac Liammóir.

Ba é Micheál Mac Liammóir céad stiúrthóir na hamharclainne agus is iomaí sin léirthóir agus aisteoir mór le rá a thosaigh ar a bheith ag obair sa drámaíocht sa Taibhdhearc, leithéidí Siobhán McKenna, Michael Lally, Frank Dermody, Walter Macken, Caitlín Maude. Ar áireamh sna drámadóirí ar léiríodh a chuid drámaí san amharclann tá Eoghan Ó Tuairisc, Mairéad Ní Ghráda, Criostóir O'Flynn, Breandán Ó Beacháin, agus Antaine Ó Flathartha.  

Ó bhí na 1960í ann, tá dlúthbhaint ag Seán agus Máire Stafford leis an Taibhdhearc.

Foinsí 
 'Taibhdhearc na Gaillimhe', The Encyclopedia of Ireland, Gill & Macmillan Ltd (2003)
 Suíomh gréasáin na Taibhdheirce

Tagairtí 

Foirgnimh i gContae na Gaillimhe
Amharclanna
Candaidiáis

Galar fungasach (míocóisis) is ea an chandaidiáis, ar a dtugtar an Truis ar de ghnáth, arb é an fungas dioplóideach Candida albicans de ghnáth, is cúis leis.
Cuimsíonn candaidiáis ionfhabhtuithe dromchlacha, a leithéid agus truis bhéil agus faighiníteas, go 
galair shistéamacha a d'fhéadfadh a bheith bagrach don bheatha. Tugtar candaidéime freisin ar an gcatagóir dheireanach agus is minic a bhíonn siad teoranta do dhaoine imdhíon-chomhghéillte, a leithéid agus othair le hailse, trasphlandú, agus SEIF.

Galair mhíocóiseacha chraicinn
Galair fhungasacha
Imeall

Is albam de chuid Mairéad Ní Mhaonaigh í Imeall, an chéad albam aonarach atá táiféadtha aici i ndiaidh 23 bliain mar cheoltóir. Rinne Manus Lunny an albam a léiriú, agus rinneadh an táiféadadh i stiúideo s'aige, 'Stiúidió na Mara' i gCo. Dhún na nGall. Is féidir leithidí Tríona Ní Dhomhnaill, Dónal Lunny agus Michael McGoldrick a chloisint ar an albam.

Raonliosta 
 A Óganaigh Óig (4:18)
 Gardaí ‘n Rí (3:13)
 Mazurkas (3:35)
 Is Fada Ó Bhaile (4:33)
 An Fidleoir (3:28)
 Highlands / Red Crow (3:37)
 Mo Níon Ó (4:28)
 Dobbin's Flowery Vale (6:07)
 Girseachaí an Phointe / Port Chití Rua (3:51)
 Méillte Cheann Dubhráin (5:02)
 Néillí Bhán (3:28)
 Aige Bruach Dhún Réimhe (5:01)
 The Pigeon on the Gate (3:36)
 An Dro / Imeall (4:08)

Ceoltóirí 
 Mairéad Ní Mhaonaigh - guth, fidil Gaelach, fidil Hardanger
 Manus Lunny - bouzouki, guth, giotár
 Tríona Ní Dhomhnaill - pianó
 Dónal Lunny - bodhrán
 Michael McGoldrick - feadóg mhór, píopaí uileann
 Jim Higgins - drumaí, bodhrán
 Graham Henderson - méarchláir
 Ann Björg Lien - fidil Hardanger
 Tim Edey - giotár

Naisc lasmuigh 
 Suíomh Oifigiúil - Mairéad Ní Mhaonaigh
 Imeall - eolas & focail na n-amhrán

Tagairtí 

Albaim Éireannacha
2009 Albaim
Abney Park

Banna is ea Abney Park galphuinc (Béarla:Steampunk) as Seattle, Meiriceá. Seinneann siad ceol damhsa leictreonach agus ceol traidisiúnta as roinnt tíreacha, fite fuaite le chéile. Fuair siad a n-ainm as an reilig Abney Park Cemetery i Londain, Sasana.

Níor thosaigh Abney Park mar bhanna galphuinc; i dtús bhí stíl gotach acu. Thosaigh siad leis an stíl galphuinc sa bhliain 2006 lena n-albam The Death of a Tragedy. As sin amach, d'éirigh siad níos galphuncaí go dtí go scaoileadar a n-albam Lost Horizons',' atá scríofa mar píoróidí spéir ar an long eitilt H.M.S. Ophelia.

 Stair 
Bhunaigh Robert Brown an banna Abney Park sa bhliain 1997. Scaoil siad a gcéad albam Abney Park an bhliain dár gcionn agus scaoileadar Return to the Fire sa bhliain 1999. Bhí rianta as a gcéad agus dara halbaim ar a dtríú halbam, Cemetary Number 1, chomh maith le rianta nua. Ar 1ú Meitheamh 2005, d'fhógair Robert ar a LiveJournal go raibh baill nua ag an mbanna, Krysztof Nemeth agus Traci Nemeth, as an mbanna Sinforosa.

Bhí sean-rianta, trí rian beo agus dhá rian, a bhí scaoilte ag bannaí eile cheana, ar a gceathrú halbam Taxidermy. Tar éis The Death of Tragedy, d'athraigh foireann an bhanna. D'fhág Robert Hazelton, Traci Nemeth agus Krysztof Nemeth, agus ghlac Jean-Paul Mayden, Magdalene Veen (Eliza is ainm dí, ach úsáideann sí ainm stáitse) agus Nathaniel Johnstone a háiteanna. Faoi dheireadh, d'fhág Jean-Paul Mayden agus ghlac Daniel C. a áit.

 2008 
San Earrach 2008, d'fhág Magdalene Veen. Bhí sin fógartha ar MySpace an bhanna ar 13ú Feabhra. Ghlac Finn Von Claret a háit.

Thosaig Captaen Robert ag taifeadadh dialann fuaime atá le cloisteáil ar suíomh an bhanna. Tá an chéad iontráil, dar teideal How It All Began - part 1, postáilte ar an 27ú Márta ag insint an scéal agus na hathruithe maidir le stíl an bhanna.Cliceáil ar Crew agus ansin Captain Robert

 Albaim 
 1998: Abney Park 1999: Return to the Fire 2000: Cemetary Number 1 2001: For Dreams Or Angels 2005: Twisted & Broken 2005: Taxidermy 2005: The Death of Tragedy 2008: Lost Horizons 2008: Dark Christmas Scríofa níos luaithe, ach scaoilte mar albam sa bhliain 2008

 Singil 
 2005: Stigmata Martyr and The Wrong Side''

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Blag an Captaen
MySpace Abney Park

Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1997
Lindsay Lohan

Is ban-aisteoir, amhránaí agus dearthóir luiteoga í Lindsay Lohan. Rugadh í ar 2 Iúil 1986 i gCathair Nua-Eabhrac. Bhain sí cáil amach mar pháiste sa scannán Disney The Parent Trap. 

Nuair a bhí sí ina déagóir bhí rólanna móra le rá aici ar nós Freaky Friday (2003) le Jamie-Lee Curtis agus a scannán is cáiliúla, Mean Girls (2004). Le déanaí bhí mionpháirt aici sa sraith teilifíse Ugly Betty. 

Tá dúil aici sa cheol freisin - d'eisigh sí a céad albam, darbh ainm Speak, i 2004 agus a dara albam, A Little More Personal (Raw), an bhliain dár gcionn. Tá a tríú albam, Spirit in the Dark, le teacht amach sa bhliain 2009.

Is pearsanta conspóideach í Lindsay i Hollywood de bharr a meáchan, coimhlint lena hathair, saol sóisialta fián, troideanna le daoine cáiliúla eile agus a caidreamh le Samantha Ronson, DJ Sasanach.

Scannáin

Tagairtí 

Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1986
Daoine beo
Próstatach

Is comhfhaireog eisicríneach fidí-ailbheolach é an próstatach. Tagann an t-ainm 'próstatach' ón bhfocal προστάτης - prostates, go litriúil "an té a sheasann os comhair", "cosantóir", "garda" sa tSean-Ghréigis.

Luíonn sé taobh istigh den pheilbheas faoi bhun an lamhnáin, ag timpeallú cuid den úiréadra. Téann na duchtanna seadta tríthi roimh dhul isteach san úiréadra. Beag ag an mbreith, fásann sí go tapa le linn caithreachais, agus baineann méid an duine fhásta amach i rith bliana nó mar sin. Le linn spreagtha ghnéasaigh, cuireann sí sreabhán alcaileach trí dhuchtanna a osclaíonn isteach san úiréadra leis an seamhan (suas le trian dá thoirt), ag tabhairt a bholaidh shainiúil dó. Roinntear an fhaireog i maotháin: maothán matánach den chuid is mó chun tosaigh, maotháin chliathánacha ar an dá thaobh, maothán láir, agus maothán eile ar chúl (ionad ina dtarlaíonn ailse phrostátach, go minic). Tar éis 50 bliain d'aois, is féidir go seargfaidh an fhaireog. Ach is féidir freisin go méadóidh an maothán láir an iomarca, ag cur brú ar an úiréadra is an lamhnán, rud a chuirfidh isteach go dochrach ar fheidhmiú na nduán. Sa chás sin, is í an chóireáil is gá ná an fhaireog nó cuid di a bhaint trí mháinliacht.

Sa bhliain 2002, athainmníodh na faireoga paraúiréadracha baineanna, nó faireoga Skene go hoifigiúil mar an próstatach baineann, ag an gCoiste Cónaidhme Idirnáisiúnta um Théarmaíochta Anatamaíocha. (Béarla:Federative International Committee on Anatomical Terminology]]. 

Bíonn difríochtí móra idir próstataigh na speiceas éagsúla i dtaca le hanatamaíocht, ceimic, agus fiseolaíocht.

Faireoga
Córas eisicríneach
Córas atáirgeadh na bhfear
Anatamaíocht ghnéasach
Ron Asheton

Ba ghiotáraí, dordghiotáraí agus cumadóir rac-cheoil é Ron Asheton (17 Iúil, 1948 - 6 Eanáir, 2009). Meiriceánach as Ann Arbor, Michigan a bhí ann, agus bhí ar dhuine de bhunaitheoirí an bhanna The Stooges, in éineacht le Iggy Pop, sa bhliain 1967. Sheinn sé an giotár ar na chéad dhá albam a sheol an grúpa, ach don tríú albam Raw Power ghlac James Williamson a áit mar ghiotáraí agus d'athraigh Asheton go dtí an dordghiotár. Nuair a tháinig The Stooges ar ais le chéile sa bhliain 2003, d'fhill Asheton ar a shean-uirlis.

Tá deartháir Asheton ina bhall den bhanna céanna mar dhrumadóir (Scott Asheton).

Fuair Asheton bás sa bhaile in Ann Arbor. Taom croí a bhí i gceist.

Tagairtí 

Giotáraithe Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1948
Básanna in 2009
The Dark Knight (scannán)

Is scannán sárlaoich Meiriceánach é The Dark Knight ón bhliain 2008, a bhí stiúrtha agus scríofa le Christopher Nolan. Tá sé bunaithe ar an gcarachtar Batman ó DC Comics, agus is clár leantach é don scannán Batman Begins. B'é Christian Bale a ghlac an phríomhpháirt do Batman/Bruce Wayne. Leanann an scannán Batman, agus a ghleic le coirpeacht agus an bagairt nua; an Joker. B'é Heath Ledger a ghlac páirt an Joker. Tháinig an scannán ar an scáileán ar an 16ú lá de Mhí Iúil sa bhliain 2008. Ba é seo an scannán is mó a thug airgead isteach sa bhliain 2008.

Foireann aisteoirí 
 Christian Bale - Bruce Wayne / Batman
 Heath Ledger - The Joker
 Aaron Eckhart - Harvey Dent / Two-Face
 Maggie Gyllenhaal - Rachel Dawes
 Gary Oldman - James Gordon
 Michael Caine - Alfred Pennyworth
 Morgan Freeman - Lucius Fox
 Eric Roberts - Sal Maroni
 Colin McFarlane - Gillian B. Loeb

Ceol 
 "Why So Serious?" – 9:14 
 "I'm Not a Hero" – 6:34 
 "Harvey Two-Face" – 6:16
 "Aggressive Expansion" – 4:35 
 "Always a Catch" – 1:39 
 "Blood on My Hands" – 2:16
 "A Little Push" – 2:42 
 "Like a Dog Chasing Cars" – 5:02
 "I Am the Batman" – 1:59 
 "And I Thought My Jokes Were Bad" – 2:28
 "Agent of Chaos" – 6:55 
 "Introduce a Little Anarchy" – 3:42 
 "Watch the World Burn" – 3:47 
 "A Dark Knight" – 16:14

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil
 Suíomh oifigiúil script 
 The Dark Knight ar IMDB
 The Dark Knight ar AllMovie
 The Dark Knight ar Box Office Mojo
 The Dark Knight ar Rotten Tomatoes
 The Dark Knight ar Meta Critic

Tagairtí 

Scannáin Béarla
Dark Knight, The
Scannáin Mheiriceánacha
Giurtelecu Şimleului

Baile sa Rómáin is ea Giurtelecu Şimleului.

Déimeagrafaic

Naisc Sheachtracha 
 
 http://www.donau-archaeologie.de/doku.php/kataloge/grabkatalog/g/giurtelec
 http://www.mek.oszk.hu/04700/04750/html/293.html
 http://www.hiszi-map.hu/catalog/displayimage.php?pid=2337&fullsize=1 

Bailte na Rómáine