joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
An Bhruiséil

Is í An Bhruiséil príomhchathair na Beilge .  

Tá an Bhruiséil i gcroílár na tíre. Tá an chathair tábhachtach sa domhan polaitiúil, mar tá ceanncheathrú an Aontais Eorpaigh  aici, ceanncheathrú ECAT agus ceanncheathrú Pharlaimint na hEorpa. Fuair an péintéir Pieter Brueghel Mór bás anseo sa bhliain 1569 .

Le feiceáil 
 Teach Naomh Cyr
 Teach Nelissen

Tagairtí 

 
 Réigiúin uathrialaitheach
 Réigiúin na Beilge
 Réigiúin na hEorpa a bhfuil iliomad teangacha oifigiúla acu
 Tíortha agus críocha ina labhraítear Fraincis
Robert Byrd

Ba é Robert Carlyle Byrd (a rugadh an 20 Samhain 1917, agus a d'éag an 28 Meitheamh 2010) an seanadóir sinsearach ó Virginia Thiar i Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá. Ba bhall den Pháirtí Daonlathach é. 

Rugadh i North Wilkesboro, Carolina Thuaidh sa bhliain 1917 é.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh Idirlín Seanaid

Byrd, Robert
Byrd, Robert
Byrd, Robert
Gort an Choirce

Tá Gort an Choirce (Béarla: Gortahork) ina shuí in iarthuaisceart Chontae Dhún na nGall. Is baile é ina labhraíonn an chuid is mó de na daoine Gaeilge agus chiallaíonn sé sin gur Gaeltacht é. Bhí cónaí ar 1,705 duine i dtoghroinn Gort an Choirce sa bhliain 2011. Labhair 66.2% de dhaonra an toghroinn an Gaeilge go laethúil (lasmuigh den chóras oideachas) i 2011. Ba í an toghroinn ba láidre i nGaeltacht Tír Chonaill sa bhliain 2011 ó thaobh labhairt na Gaeilge de. Bhí cónaí ar 185 duine sa shráidbhaile i 2016. 

Is as Gort an Choirce é an file cáiliúil Cathal Ó Searcaigh.

Tábla daonra 
Taispeánann an tábla seo thíos athruithe i ndaonra an bhaile ins na blianta anuas:

Tagairtí 

Bailte i gContae Dhún na nGall
Castilla-La Mancha

Is comhphobal féinrialaitheach é an Chaistíl-La Mancha (Spáinnis Castilla-La Mancha) sa Spáinn.
Tá an comhphobal ag críochantacht le an Chaistíl agus León, Comhphobal Maidrid, Aragón, Comhphobal Valencia, Murcia, an Andalúis, agus Extremadura. Tá dlús daonra an-bheag aige.
 
Is é Toledo an phríomhchathair. Bhíodh an Chaistíl-La Mancha mar chomphobal le Maidrid darbh ainm an Chaistíl Nua ("Castilla la Nueva"), ach le córas nua-aimseartha, féinrialaithe, scoilt siad é de bhár na difríochtaí eacnaimíochta idir an phríomhchathair agus na cúigí eile.

Tá clú agus cáil ar an áit, de bharr eachtraí an leabhar cáiliúla Don Quixote le Cervantes a thiteann amach anseo. Cé gur áit gaofar é La Mancha, le hardchlár seanchaite, is siombail é de chultúr na Spáinne, lena luis na Gréine, muileann gaoithe, Cáis Manchego agus, ar ndóigh, El Quijote. 

Tá Stair La Mancha's callánach. Chomh fada siar agus ré na muslamaigh sa Spáinn, bhí La Mancha mar áit cogaidh idir fórsaí na Críostaí agus Moslamaigh. Chomh maith leis sin bhí an áit seo páirteach i gcoimhlintí, nuair a d'aontaigh an Chaistíl le Aragón sna 14ú agus 15ú aoiseanna, (1492) faoi Rí Ferdinand agus Banríon Éilis.

Aonaid Riaracháin 

Tá an Chaistíl-La Mancha roinnte i gcúig cúigí, ainmnithe i ndiaidh a bpríomhchathair:

<left>
</center>

Chomh maith leis na cúigí ar ndóigh tá 919 bardais, sé sin 11.3 % de bardais iomláin na Spáinne.

Daonra 

Níl ach níos lú ná 500 daoine ina gcónaí i 496 acu, idir 501 agus 2,000 daoine i 231 acu, idir 2,000 agus 10,000 i 157 acu agus tá 35 bardais ina bhfuil níos nó ná 10,000 daoine ina gcónaí iontu. Tá go leor bardais ó thuaidh agus iad sách beag agus a mhalairt atá i gceist ó dheas le na bardais níos mó ach níos lú acu ann. Taispeáinean sé seo stair na háite i leith ath-lonnú daoine i ndiaidh an Reconquista.

Is iad seo a leanas na cathracha is mó sa chomhphobal de réir daonra:

Tagairtí 

Comhphobail fhéinrialaitheacha na Spáinne
!
M. J. Ó Nualláin

Polaiteoir Éireannach de chuid Fhianna Fáil is ea M. J. Ó Nualláin (ar 25 Eanáir 1951 a rugadh é). Ba Theachta Dála é agus ba é Ceatharlach-Cill Chainnigh a dháilcheantar, ach d'fhógair sé nach mbeadh sé ag seasamh don Dáil in Olltoghchán 2011. 

Rugadh i Contae Cheatharlach é agus oileadh i Ros Cré, Contae Thiobraid Árann é.

Naisc Sheachtracha 

 Suíomh gréasáin pearsanta Uí Nualláin 
 Leathanach Uí Nualláin ar shuíomh gréasáin Fhianna Fáil
 Stair thoghchánaíochta M.J. Uí Nualláin

Polaiteoirí na hÉireann
Daoine as Contae Cheatharlach
Daoine a rugadh i 1951
Baill den 24ú Dáil
Baill den 25ú Dáil
Baill den 26ú Dáil
Baill den 27ú Dáil
Baill den 29ú Dáil
Baill den 30ú Dáil
Daoine beo
CLG Chontae Uíbh Fhailí

Is é Cumann Lúthchleas Gael Chontae Uíbh Fhailí an eagraíocht ina imrítear na cluichí Gaelacha faoi cheannas Chumann Lúthchleas Gael i gContae Uíbh Fhailí. Is iad na cluichí a imrítear ann ná peil Ghaelach, iomáint, Peil Ghaelach na mBan agus camógaíocht.

Imreoirí cáiliúla

Iomáint 
 Brian Ó Faoileacháin
 Caoimhín Ó Coinneacháin
 Máirtín Hanamy
 Séan Ó Dúlaoich
 Gearóid Ó Cochláin
 Pádraig Ó Fíobhra
 Caoimhín Ó Máirtín
 Pádraig Ó hÓráin
 Séan Pilkington
 Hoibeard Ó Roigne
 Mícheál Ó Duigeannáin

Peil 
 Máirtín Furlong
 Matt Ó Conchúir
 Liam Ó Briain
 Antóin Mac Taidhg
 Mícheál Ó Riain
 Liam Currams

Naisc sheachtracha 
 Uíbh Fhailí ar Hoganstand.com
 Coirn chúige agus náisiúnta buaite ag foirne ón chontae 
 Curaidh chraobh an chontae 
 Suíomh oifigiúil
 Uibh fhaili, suíomh don lucht leanta

Tagairtí 

U
Contae Uíbh Fhailí
Max Baucus

Ambasadóir na Stát Aontaithe chuig Daonphoblacht na Síne ba ea Max Sieben Baucus (rugadh é ar an 11 Nollaig 1941 ). Seanadóir na Stát Aontaithe a bhí ann ó 1978 go 2014, an téarma ab fhaide riamh ag seanadóir ó Montana. Is ball den Pháirtí Daonlathach é. 

Rugadh in Helena Montana é leis an ainm Max Sieben Enke. Bhain sé amach Baitsiléir Ealaíon agus céim dlí ó Ollscoil Stanford. Phós sé Ann Geracimos agus tá mac, Zeno, acu. Fuair siad colscaradh agus phós sé Wanda Minge sa bhliain 1983. Sa bhliain 2011 agus i ndiaidh colscartha eile, phós sé Melodee Hanes, dlíodóir. 

Toghadh go dtí an Teach Ionadaithe na Stát Aontaithe sa bhliain 1974 agus arís 1976 é. Toghadh go dtí an Seanad i 1978 agus bhí sé ina bhall de go dtí gur roghnaigh an tUachtarán Barack Obama é mar ambasadóir SAM chuig an tSín.  

Dheimhnigh an Seanad an ceapachán ar 6 Feabhra 2014 le vóta 96-0 ("i láthair" an vóta a chaith sé féin mar bhall den Seanad). D'éirigh sé as a phost sa Seanad an lá céanna. John Walsh (D) a tháinig ina áit sa Seanad.

Naisc sheachtracha
Suíomh Idirlín Seanaid 

Polaiteoirí na Stát Aontaithe
Máirtín Mac Cumascaigh

{{Múnla:Imreoir_CLG_bosca_eolais
| ainm= Máirtín Mac Cumascaigh
| íomhá= Kilkenny crest.jpg|200px
| spórt= Iomáint
| ainm béarla= Martin Comerford
| dáta= 9 Samhain, 1978
| dáta2=
| áit= Contae Chill Chainnigh
| airde= 6' 4| leasainm= Gorta
| club= Gaeil Ó Lochlainn
| súiomh= Tosaí
| ainm club= Gaeil Ó Lochlainn
| bliain1= 1997 - an lá inniu
| cluichí(pointí1)= 
| contae= Cill Chainnigh
| suíomh= Tosaí
| foireann= Cill Chainnigh
| bliain2= 2001 - an lá inniu
| cluichí(pointí2)= 
| cúige= Cúige Laighean
| icsuíomh= Tosaí
| iccúige= 8
| comórtas= Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann
| iccraobhnahéireann= 5
| allstars= 3
}}
Iománaí Éireannach é Máirtín Mac Cumascaigh (Béarla: Martin Comerford''), a rugadh ar an 9 Samhain, 1978 i gContae Chill Chainnigh. Tá Comerford ag imirt ina thosaí leis an club Gaeil Ó Lochlainn, agus an fhoireann idir-chontae Chill Chainnigh. Ceapadh ina chaptaen é ar an fhoireann sa bhliain 2004.

Tagairtí 

Iománaithe Chill Chainnigh
Daoine as Contae Chill Chainnigh
Daoine a rugadh i 1978
Daoine beo
Oilibhéar Breathnach

Imreoir agus bainisteoir iománaíochta ab ea Pádraig Oilibhéar Breatnach (13 Iúil, 1937 - 9 Márta, 1996), nó Patrick Oliver Walsh as Béarla, a rugadh i mBaile Mhic Andáin, Contae Chill Chainnigh. D'imir Ollie, mar a tugtar air, ina chúl báire leis an fhoireann idir-chontae Cill Chainnigh sna 1950í agus sna 1960í, agus deirtear gurb é an cúl báire is fearr riamh. Bhuaigh sé gach duais atá ar fáil sa spóirt agus é ina imreoir, agus dhá bhua sa Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann ina bhainisteoir sna blianta 1992 agus 1993. 

Lean a mhac Mícheál é isteach san iománaíocht, mar chúl báire freisin le Cill Chainnigh idir 1991 agus 1996.

Tagairtí 

Iománaithe Chill Chainnigh
Daoine as Contae Chill Chainnigh
Daoine a rugadh i 1937
Básanna i 1996
Corn Shomhairle Mhig Uidhir

Duais spóirt Éireannach é Corn Shomhairle Mhig Uidhir, an duais is luachmhaire i bPeil Ghaelach. Bronntar an corn ar bhuaiteoirí Chraobh Peil Sinseareach na hÉireann, an príomhchomórtas sa spórt in Éirinn. Is é Cumann Lúthchleas Gael a eagraíonn an comórtas. Imrítear na cluichí i rith an tsamhraidh, agus bíonn an cluiche ceannais ar an 3ú nó 4ú Domhnach i mí Mheán Fómhair i bPáirc an Chrócaigh, Baile Átha Cliath.

Stair 
Ainmníodh an corn i ndiaidh Sam Mac Uidhir (nó Somhairle Mag Uidhir, mar a ghlaoitear air uaireanta). Iar-pheileadóir ab ea é, a bhí an-ghníomhach leis an CLG i Londain agus in Éirinn. Tar éis a bháis sa bhliain 1928, bunaíodh coiste le Pat McCartan ina chathaoirleach chun airgid a bhailiú, agus cuimhneachán ceart a cheannach. Shocraigh siad corn a cheannach, agus é a thabhairt don CLG. Bhí an-áthas ar an CLG an corn nua a ghlacadh. £300 ab ea é an praghas ag am an. Bhí an corn nua bunaithe ar Chailís Ardach, agus b'iad Hopkins&Hopkins as Sráid Uí Chonaill na daoine a chruthaigh é. 

B'é Cill Dara an chéad chontae a bhuaigh an Corn Sam Mhic Uidhir nua sa bhliain 1928, nuair a bhfuair siad an lámh in uachtar in éadan an Chabháin (2-6 go 2-5). Mhair an corn ar feadh seasca bliain, ach b'éigean don CLG corn nua, "Sam Óg", a chur ina áit sa bhliain 1988. B'é an Mhí an chéad chontae a ghlac Sam Óg.

Coirn CLG
Dámhachtainí spóirt
Beirilliam

Is é an beirilliam an ceann is éadroime de na miotail chré-alcaileacha, agus mar is dual do na miotail seo, is í an uimhir ocsaídiúcháin atá aige sna comhdhúile ceimiceacha ná +2. Nimh agus carcanaigin atá ann, agus tá comhdhúile an bheirilliam in ann damáiste tromchúiseach a dhéanamh do na scamhóga. Cé go bhfuil an beirilliam an-éadrom mar mhiotal, is féidir dearcadh air mar "throm-mhiotal" ó thaobh na tocsaineolaíochta de, ós rud é go bhfuil nimhiúlacht den chineál chéanna ag roinnt leis agus a shamhlaítear leis na trom-mhiotail.

Miotal liath sobhriste é an beirilliam, agus is sna cóimhiotail is mó a úsáidtear é. Ba iad Friedrich Wöhler agus Antoine Bussy ba thúisce a d'aonraigh beirilliam, thiar sa bhliain 1828. Roimhe sin, d'éirigh le Louis-Nicolas Vauquelin, sa bhliain 1798, ocsaíd bheirilliam a tháirgeadh. 

Ní bhíonn an beirilliam le fáil go rófhlúirseach sa dúlra. Thairis sin, bhí sé ag dul rite leis na miotalóirí ar feadh i bhfad modh maith oibre a fhorbairt leis an mbeirilliam a dhí-ocsaídiú go miotal. Cuid mhór de na mianraí beirilliam, is seoda iad iontu féin agus praghas mór orthu, ar nós cloch mhuirghorm, smaragaid, beiril, agus araile.

Fuair an beirilliam a ainm ó bheiril, mianra sileacáite a bhfuil beirilliam ann. Is éard atá sa bheiril ná cioglaisileacáit alúmanaim agus beirilliam, Be3Al2(SiO3)6. Go bunúsach, níl dath ar bith sa bheiril, ach is minic a chuireann truailliú de chineálacha éagsúla dath éigin sa bheiril, agus bíonn ainmneacha difriúla ar na cineálacha éagsúla beirile de réir a ndathanna: morgainít (beiril phinc), bicsbít (beiril dhearg), cloch mhuirghorm (beiril ghorm), smaragaid (beiril uaine), góisinít (beiril ghlan nach bhfuil dath inti), beiril órga (beiril bhuí) agus heileadór (beiril atá idir eatarthu idir smaragaid agus beiril bhuí).

Amach ó na leaganacha éagsúla seo den bheiril, is mianraí tábhachtacha beirilliam iad an bheirtrindít (hiodrocsaíd sóraisileacáite an bheirilliam, Be4Si2O7(OH)2), an chrisibeiril (alúmanáit an bheirilliam, BeAl2O4), agus an fhéanaicít (ortaisileacáit an bheirilliam, Be2SiO4).

Is é 9Be an t-aon iseatóp cobhsaí amháin. Bíonn iarsmaí an dá iseatóp radaighníomhach úd 7Be agus 10Be ar fáil sa dúlra, agus iad ag teacht chun saoil faoi thionchar na radaíochta cosmaí.

Is dual don bheirilliam carnadh sna plandaí tobac, rud a chuireann leis an dochar a bhíonn sa tobac do na scamhóga.

Is é +2 an t-aon uimhir ocsaídiúcháin a bhíonn ag an mbeirilliam ina chuid comhdhúl.

Tagairtí

Dúile ceimiceacha
Brabhsálaí Gréasáin

Is éard atá i gceist le brabhsálaí Gréasáin ná an píosa bogearra a úsáidtear chun leathanaigh ghréasáin HTML ar an Ghréasáin a léamh. 

Mar shampla:
 Microsoft Internet Explorer
 Netscape Navigator
 Mozilla Firefox
 Opera
 Google Chrome
 Safari

Gnáth-ghnéithe 
Gnéithe a fheictear go coitianta sna brabhsálaithe ná:
 Cnaipí Siar agus Ar Aghaidh, chun filleadh ar an leathanach roimhe seo nó ar aghaidh chuig an leathanach ina dhiaidh
 Cnaipe Athnuaigh nó Athluchtaigh chun an leathanach reatha a lódáil in athuair
 Cnaipe Stad chun deireadh a chur le lódáil an leathanaigh
 Cnaipe Baile chun filleadh ar ais ar leathanach baile an úsáideora 
 Barra seoltaí chun seoladh an leathanaigh a ionchur 
 Barra cuardaigh chun focal nó téarma a ionchur in inneall cuardaigh
 Barra stádais chun dul chun cinn an lódála a thaispeáint
 Browser Sandbox
Nioclás Mac Riocaird

Iománaí den scoth ab ea Nioclás Mac Riocaird, nó Nicholas "Nicky" Rackard as Béarla (28 Aibreán, 1922 - 10 Aibreán, 1976). 

Sár-imreoir a bhí ann, é ag imirt ina thosaí san fhoireann iomána Loch Garman sa 1950idí. 

Cuimhnítear Mac Riocaird mar dhuine de na himreoirí ab fhearr sa spórt riamh, agus é an 5ú scórálaí is fearr i gCraobh Iomána Sinsearach na hÉireann.

Tagairtí 

Iománaithe Loch Garman
Daoine as Contae Loch Garman
Daoine a rugadh i 1922
Básanna i 1976
Séamas Mac Giolla Phádraig

Iar-imreoir iomána Éireannach as mBaile Héil, Contae Chill Chainnigh é Séamas "Cha" Mac Giolla Phádraig (Béarla: James "Cha" Fitzpatrick), a rugadh ar 31 Eanáir, 1985. Iománaí tréitheach óg é, atá ag baint cáil amach leis an gclub Na Seamróga Baile Héil agus an fhoireann idir-chontae Cill Chainnigh chomh maith. Ina mhionúrach dó, bhuaigh sé Craobh na hÉireann sna blianta 2002 agus 2003, agus Craobh na hÉireann san fhoireann faoi-21 sa bhliain 2004. Ainmníodh é ina chaptaen sa bhliain seo. 

Ba bhliain iontach é 2006 do "Cha" - d'imir sé san fhoireann a bhuaigh Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2006, Craobh Iomána Shinsearach Laighean, Corn an Bhreathnaigh agus an Sraithchomórtas Iomána Náisiúnta. Chomh maith le sin, bhain sé bonn amach leis an bhfoireann faoi-21 i gCraobh Laighean agus i gCraobh na hÉireann. Bhí rath air lena chlub Na Seamróga freisin - Sraithchomórtas Shinsearach Chill Chainnigh, agus Craobh Shinsearach Chill Chainnigh. Lean na Seamróga ar aghaidh agus bhí an bua acu i gCraobh Iomána Chlubanna Sinsearacha Laighean. 

Bronnadh a chéad ghradam air mar dhuine de Shárimreoirí na Bliana sa bhliain 2006, agus roghnaíodh é mar Óg-Imreoir na Bliana freisin.

Tagairtí 

Iománaithe Chill Chainnigh
Daoine as Contae Chill Chainnigh
Daoine a rugadh i 1985
Daoine beo
Nollaig Ó hÍcí

{{Múnla:Imreoir_CLG_bosca_eolais
| ainm= Noel Ó hÍcí
| íomhá= Kilkenny crest.jpg|200px
| spórt= Iomáint
| ainm béarla= Noel Hickey
| dáta= 22 Nollaig, 1980
| dáta2= 
| áit= Dún Iomágain, Contae Chill Chainnigh
| airde= 5' 11| leasainm= 
| club= Dún Iomágain
| súiomh= Lán chúlaí
| ainm club= Dún Iomágain
| bliain1= 1996 - an lá inniu
| cluichí(pointí1)= 
| contae= Cill Chainnigh
| suíomh= Lán chúlaí
| foireann= Cill Chainnigh
| bliain2= 2000 - 2013
| cluichí(pointí2)= 47(0-0)
| cúige= Cúige Laighean
| icsuíomh= Lán chúlaí
| iccúige= 9
| comórtas= Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann
| iccraobhnahéireann= 8
| allstars= 3
}}
Is iománaí Éireannach é Noel Ó hÍcí, nó Noel Hickey'' as Béarla (rugadh i nDún Iomágain, Contae Chill Chainnigh é ar an 22 Nollaig, 1980). Imreoir rathúil é Ó hÍcí, a bhuaigh ocht mbonn i gCraobh Iomána Sinsearach na hÉireann agus trí ghradam Sárimreoirí na Bliana le foireann idir-chontae Chill Chainnigh. Imríonn sé ina lán chúlaí lena chlub Dún Iomágain.

Tagairtí 

Iománaithe Chill Chainnigh
Daoine as Contae Chill Chainnigh
Daoine a rugadh i 1980
Daoine beo
Cnoc na Péiste

Is é Cnoc na Péiste an ceathrú stuaic is airde in Éirinn. Tá sé 988m ar airde. Tá sé suite sna Cruacha Dubha in Uíbh Ráthach, Contae Chiarraí, Éire. Ar an taobh thiar don stuaic tá Maolán Buí, agus ar and taobh thoir tá Cruach Mhór.

Domhanleithead: 51.998151 Domhanfhad: -9.695516

Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Cnoc Bhreandáin

Is é Cnoc Bhreandáin nó Cnoc Bréanainnan seachtú stuaic is airde in Éirinn agus an stuaic is airde san tír lasmuigh dos na Cruacha Dubha in Uíbh Ráthach. Tá sé suite i gCorca Dhuibhne, Contae Chiarraí, Éire. Tá sé 953m in airde.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Aodhán Ó Fógartaigh

Is iománaí Éireannach é Aodhán Ó Fógartaigh, nó Aidan Fogarty mar a ghlaoitear air as Béarla (rugadh ar an 20 Iúil, 1982 é in Áth na nUrlainn, Contae Chill Chainnigh). Imreoir cáiliúil é, leis an gclub Emeralds agus le foireann idir-chontae Chill Chainnigh.

Saol 
Rugadh agus tógadh Aodhán Ó Fógartaigh sa bhaile Áth na nUrlainn, agus tháinig sé isteach san fhoireann áitiúil Emeralds nuair a bhí sé ina dhéagóir fós. Ba shoiléir é ón dtús gurb iománaí tréitheach é, agus bhris sé isteach san fhoireann idir-chontae tar éis tamaill. Bhuaigh sé bonn leis an bhfoireann faoi-21 i gcluiche ceannais na hÉireann sa bhliain 2003, agus roghnaíodh é ina thosaí san fhoireann shinsearach an bhliain chéanna.

Tá ceithre bhonn Laighin ag Ó Fógartaigh. Ba bhliain iontach é 2006 dó - bhuaigh sé bonn sa tSraithchomórtas Iomána Náisiúnta agus bhí páirt lárnach aige i gcluiche ceannais na hÉireann in éadan Chorcaí. Fuair sé an cúl a bhuaigh an chluiche do na Cait, agus deirtear gur laoch an laed a bhí ann mar thoradh.

Tagairtí 

Fogarty, Aidan
Fogarty, Aidan
Fogarty, Aidan
Daoine beo
Áth na nUrlainn

Is baile Éireannach é Áth na nUrlainn (Béarla: Urlingford) atá suite i gContae Chill Chainnigh, in oirdheisceart na tíre. Tá an baile ar an bpríomhbhóthar idir Baile Átha Cliath agus Corcaigh, agus úsáidtear é mar áit le sos a ghlacadh ar an turas seo go minic. 

Tá timpeall míle duine ina gcónaí sa bhaile.

Naisc sheachtracha 
 Eolas faoin pharóiste Áth na nUrlainn 

Bailte i gContae Chill Chainnigh
Toledo

Is cathair i gcomhphobail féinrialaithe na Caistíle-La Mancha sa Spáinn í Toledo agus í mar phríomhchathair chúige Toledo chomh maith. Tá sí suite i lár na Spáinne agus taobh theas de Maidrid. Tá thar ar 83,500 daoine ina gcónaí ann. Glaotar An Chathair Impiriúil air de bharr Cúirt Séarlas V, Impire Naofa Rómhánach a bhí ann, agus Cathair na dtrí Cultúir de bharr tionchar culturtha na trí grúpaí, Críostaithe, Moslamaigh, agus Giúdaigh. Bhí sí mar phríomhchathair Ríocht na Viseagotaigh ón mbliain 542 go 725. Tá clú agus cáil ar Toledo de bharr na hairm a tháirgtear ann. Ba í príomhchathair ríocht na Spáinne í go dtí an bhliain 1563 nuair a bogadh an chúirt ríoga go dtí Maidrid. Tá a lán rudaí stáiriúla anseo, mar shampla an caisleán, an ardeaglais, agus séipéal na nGiúdach.

Tagairtí 

Cathracha agus Bailte i gCaistíl-La Mancha
An Chaistíl-La Mancha
Príomhchathracha na Spáinne
Seán Ó Sé

Iar-pheileadóir Éireannach is ea Seán Ó Sé, nó Jack O'Shea mar atá aithne air as Béarla (rugadh é ar an 19 Samhain, 1957 i gCathair Saidhbhín, Contae Chiarraí). Duine de na peileadóirí is fear riamh ab ea ‘Jacko’.

Imreoir an-rathúil agus cáiliúil ab ea é agus é ina pheileadóir le foireann idir-chontae Chiarraí, ó 1977 go 1991. Bhuaigh sé seacht mbonn Uile-Éireann. Ba é Ó Sé captaen na foirne a bhuaigh Craobh Peile na hÉireann trí bliana as a chéile ó 1984 go 1986, agus ainmníodh é i bhFoireann na hAoise sa bhliain 1984.

Tagairtí 

 

Peileadóirí Chiarraí
Daoine as Contae Chiarraí
Daoine a rugadh i 1957
Daoine beo
Cathair Saidhbhín

Baile beag i gContae Chiarraí, Poblacht na hÉireann í Cathair Saidhbhín. Tugtar Cahirciveen (nó uaireanta Cahersiveen, Caherciveen, Cahirsiveen) air i mBéarla.

Teangacha

De réir dhaonáireamh 2006 bhí 1,247 daoine ina gcónaí i Cathair Saidhbhín. Labhair 29 duine (2.3%) Gaeilge go laethúil taobh amuigh den chóras oideachais.

Daoine as Cathair Saidhbhín 
 Dónall Ó Conaill, polaiteoir
 Finian Lynch, TD
 John O'Donoghue TD
 Seán Ó Sé, peileadóir
 Muiris Mac Gearailt, peileadóir
 Sigerson Clifford, scríbhneoir agus file

Bailte i gContae Chiarraí
CLG Chontae na hIarmhí

Craobh áitiúil den Chumann Lúthchleas Gael atá freagrach as na cluichí Ghaelacha a imrítear i gContae na hIarmhí, Poblacht na hÉireann é Cumann Lúthchleas Gael Chontae na hIarmhí. Is iad iomáint, camógaíocht, Peil Ghaelach agus Peil Ghaelach na mBan na cluichí a imrítear ann.

Naisc cheachtracha 
 An Iarmhí ar Hoganstand.com
 Torthaí cúigeacha agus náisiúnta 
 Suíomh oifigiúil

Tagairtí 

I
Contae na hIarmhí
Éamann Ó Braonáin

Is iománaí Éireannach é Éamann "Eddie" Ó Braonáin, nó Eddie Brennan mar a ghlaoitear air as Béarla (rugadh ar an 2 Deireadh Fómhair, 1978 é i mBaile Uí Challáin, Contae Chill Chainnigh). 

Imreoir rathúil é, leis an gclub An Ghrág/Baile Uí Challáin agus le foireann idir-chontae Chill Chainnigh. Ball den Gharda Síochána é.

Tagairtí 

Braonáin
Braonáin
Baill den Gharda Síochána
Daoine a rugadh i 1978
Daoine beo
Séamas Ó Raghaill

Is iomáinaí Éireannach é Séamas Ó Raghaill, nó James Ryall as Béarla (rugadh i nDroichead Binéid, Contae Chill Chainnigh ar an 14 Samhain, 1980). Imreoir rathúil atá ann, ina chúlaí leis a chlub áitiúil Gráig/Baile Uí Challáin agus foireann idir-chontae Chill Chainnigh ón bhliain 2003 go dtí an lá inniu.

D'imir Ó Raghaill san fhoireann a bhuaigh Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann 2006. Ainmníodh é ina Shárimreoir na Bliana sa bhliain seo freisin.

Tagairtí 

Iománaithe Chill Chainnigh
Daoine as Contae Chill Chainnigh
Daoine a rugadh i 1980
Daoine beo
Shell chun Sáile

Ba fheachtas agóidíochta, sna blianta 2005-2008 go háirithe, in iarthuaisceart Mhaigh Eo Shell chun Sáile (SCS) ( i mBéarla Shell to Sea). Bhí na hagóideoirí ag iaraidh brú a chur ar Shell gás na Coiribe a scagadh amach ón gcósta. Mheas siad go raibh na pleananna a bhí ag Shell  contúirteach agus go mbeadh truailliú ann.

Imeachtaí 

Chaith an Cúigear Ros Dumhach, baill Shell chun Sáile, trí mhí i bpríosún le díspeagadh cúirte. Dúirt an tAire Dlí agus Cirt Mícheál Mac Dubhghaill agus taoisigh gnó áitiúla go raibh an feachtas Shell chun Sáile faoi smacht Shinn Féin. 

Ba bhall Shinn Féin duine amháin de Chúigear Ros Dumhach, agus bhí an páirtí go láidir as son an fheachtais. 

Níl raibh ach polaiteoir Fhianna Fáil amháin i bhfabhar, Tadhg Ó Cuinn ó Béal an Mhuirthead. Thug an Comhaontas Glas tacaíocht freisin don agóid roimh dhul isteach i gcomhrialtas le Fianna Fáil i Meitheamh 2007. Bhí go leor TDanna neamhspleácha, agus baill eicínt Pháirtí an Lucht Oibre i leith an fheachtais freisin. Thug an Ceann Comhairle Meiriceánach, Nancy Pelosi, a tacaíocht freisin, nuair a bhuaigh Willie Corduff, duine de Chúigear Ros Dumhach, an Duais Chomhshaoil Goldman ar son na hEorpa.

Bhí a lán agóidí ag an láithreán tógála i mBéal Átha na Buí, agus go minic bhí roinnt baill den Gharda Síochána an-fhoréigneach, go háirithe i Mí Shamhna 2006. .

Sa bhliain 2015, bronnadh ceadúnas ar Shell chun gás a thabhairt i dtír (ach le raon coinníollacha maidir lena úsáid). Beidh Gort na Coiribe ídithe i gceann cúpla bliain.

Iarscríbhinn 
Sa bhliain 2015, bronnadh ceadúnas ar Shell chun  gás a thabhairt i dtír (ach le raon coinníollacha maidir lena úsáid). Beidh Gort na Coiribe ídithe i gceann cúpla bliain.

Féach freisin 

 Géarchéim fuinnimh Aontas Eorpach - An Rúis, 2022
 Gás na Coiribe
 Cúigear Ros Dumhach

Tagairtí

Naisc 
 Shell chun Saile
 Ros Dumhach
 An Campa Dlúthchomhar
 Tuarascáil ar cúrsaí

Contae Mhaigh Eo
2008 sa pholaitíocht
2008
Gás nádúrtha
Agóidíocht in Éirinn
Agóidí
J. J. Ó Dúláinne

Imreoir iománaíochta cáiliúil as Baile Sheáin i gContae Chill Chainnigh, Poblacht na hÉireann é J. J. Ó Dúláinne. Tugtar J. J. Delaney air as Béarla agus rugadh ar 6 Márta 1982 é. Imríonn sé leis an gclub Na Fianna Bhaile Eoin i gContae Chill Chainnigh, agus leis an bhfoireann idirchontae Chill Chainnigh chomh maith. Bhuaigh sé an tríú gradam aige mar Shárimreoirí na Bliana sa bhliain 2006, cé go gortaíodh é sa chluiche ceannais i gCraobh Iomána Sinsearach na hÉireann 2006.

Saol 
Rugadh Ó Dúláinne i mBaile Sheáin, sráidbhaile beag i gContae Chill Chainnigh, agus é ina mhac le Shem Ó Dúláinne, iománaí. Tá iománaithe eile sa teaghlach freisin - a uncailí Liam Mac Giolla Phádraig agus Pádraig Ó Dúláinne. Thosaigh JJ ag imirt leis an gclub Na Fianna, agus roghnaíodh é don fhoireann idirchontae sa bhliain 2001. Ba mhór an bhaint a bhí aige leis an rath a bhí ar an bhfoireann, agus anois tá trí bhonn buaite aige i gCraobh na hÉireann, cúig bhonn i gCraobh Laighean, ceithre bhonn sa tSraith Náisiúnta agus trí ghradam mar Shárimreoir Iománaíochta na Bliana. Chomh maith leis sin, bhuaigh sé duais Imreoir na Bliana sa bhliain 2003.

Bhí séasúr rathúil eile aige i gCraobh na hÉireann sa bhliain 2006, ach gortaíodh é agus é ag traenáil i Mí na Lúnasa. Dá bhrí sin ní raibh sé ábalta a bheith páirteach sa chluiche ceannais nuair a bhuaigh na Cait ar Chorcaigh.

Tagairtí 

Iománaithe Chill Chainnigh
Daoine as Contae Chill Chainnigh
Daoine a rugadh i 1982
Daoine beo
Seán Tirial

Is iománaí Éireannach é Seán Tirial, nó Jackie Tyrell as Béarla (rugadh ar an 19 Meitheamh, 1982 é i gContae Chill Chainnigh). Tá sé ina chúlaí le foireann idir-chontae Chill Chainnigh, agus b'eisean a ghlac Corn Liam Mac Carthaigh ar son a fhoireann nuair a bhuaigh na Cait Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann 2006.

Saol 
Saolaíodh Jackie i gContae Chill Chainnigh sa bhliain 1982. Fuair sé a chuid oideachais ag Coláiste Naomh Ciarán, scoil atá cáiliúil mar gheall ar na hiománaithe rathúla a tháinig amach as. Agus é ag freastal ar an gcoláiste, bhain sé dhá bhonn amach i gCraobh Sinsearach na gColáistí Laighean agus bonn amháin i gCraobh Sinsearach Coláistí na hÉireann. Bhuaigh sé a chéad bhonn leis an bhfoireann idir-chontae sa bhliain 2003, agus roghnaíodh é mar chúlaí san fhoireann sinsir sa bhliain chéanna.

Tagairtí 

Tirial, Sean
Tirial, Sean
Tirial, Sean
Daoine beo
Shell

Is comhlacht ollnáisiúnta Angla-Ollannach é Royal Dutch Shell plc (Shell de ghnáth), ceann de na comhlachtaí ola is mó ar domhan.

Conspóid 
I Mí Eanáir 2005 thosaigh Shell ag tógáil scaglann gais i Ros Dumhach in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo in Éirinn. Is ceist chonspóideach an tógáil sin sa gceantar, agus mar gheall ar imníthe shláinte, sábháilteacht agus truailliú tá feachtas láidir náisiúnta, Shell chun Sáile, i gcoinne an scéim. Dúirt fear gnó áitiúil gur rinne Shell iarracht breab €15,000 a thabhairt dó chun a tacaíocht a fháil ar feadh an scéim. Mheas sé gur thóg go leor fir gnó eile áitiúil breabanna ó Shell.

Bhí conspóid eile sa Nigéir i 1995, nuair a chuireadh feachtas ar bun in éadan scéime i dtír na nOgoni. Maraíodh 80 duine nuair a rinne na póilíní Nigéarach ionsaí ar léirsitheoirí sa cheantar, agus 2,000 eile sa foréigean tar éis seo. Thug Shell héileacaptair agus trealamh eile do na póilíní ar feadh an t-ionsaí. Cuireadh an rialtas 9 eile chun báis go h-oifigiúil, an scríbhneoir cáiliúil Ken Saró Wíwa ar cheann acu, le "comhghríosú dhúnmharú".

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Shell 
 Conspóid

Comhlachtaí ola
Sitka

Is cathair in Alasca é Sitka. Tá sé suite in oirdheisceart an stáit, agus is é níos lú ná 1 duine sa chiliméadar cearnach (0.74/km²) an dlús daonra ann. Sa bhliain 2016 bhí 8,830 daoine ina gcónaí ann. 

Is an bhuirg agus an chathair comhdhlúithe, ón 2 Nollaig 1971, agus is é an chathair-bhuirg  is mó achair sna Stáit Aontaithe. Tá sé suite ar an taobh thiar den Oileán Baranoff (dath dearg mar chonacthas ar an léarscáil). Is é Matthew Hunter méara Sitka. 

Tá sé ag críochantacht leis na buirgí seo leanas: 

 Ceantar Áirimh Hoonah-Angoon
 Ceantar Áirimh Petersburg

Cuimsíonn an bhuirg na páirceanna seo leanas:

 Alaska Maritime National Wildlife Refuge (cuid den ionad Gulf of Alaska)
 Saint Lazaria Wilderness (iar- Saint Lazaria National Wildlife Refuge)
 Sitka National Historical Park
 Tongass National Forest (cuid)
 South Baranof Wilderness
 West Chichagof-Yakobi Wilderness (cuid)

Stair 
Daoine den phobal Tlingit a chónaigh san áit ar dtús (10,000 bliain ó shin ar a laghad) agus bhunaigh na Rúisigh baile san áit sa bhliain 1799.

Bunaíodh Sitka mar choilíneacht i 1799, agus ionchorpraíodh an chathair ar an 5 Samhain 1913 agus an bhuirg ar an 24 Meán Fómhair 1963. Cheangail an bhuirg agus an chathair mar comh-chathair-bhuirg comhdhlúithe (Béarla: consolidated city borough) ar an 2 Nollaig 1971.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh idirlín oifigiúil

Féach freisin
 The Yiddish Policemen's Union - úrscéal atá suite i Sitka

Cathracha in Alasca
Áiteanna Alasca bunaithe sa bhliain 1799
Áiteanna bunaithe sa bhliain 1799
Oileán Baranoff
Alasca
Joseph Muscat

Is polaiteoir Máltach é Joseph Muscat (ar 22 Eanáir 1974 a rugadh é). Ó 10 Márta 2013 tá sé ina phríomh-aire ar an tír, i gcomharbacht ar Lawrence Gonzi. Ba fheisire Pharlaimint na hEorpa é sna blianta 2004–2008. Tá sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre agus tá sé i gceanas air ó mhí Meithimh 2008 i leith. Rugadh i bPietà é.

Naisc sheachtracha 
 Leathanach Gréasáin Pharlaimint na hEorpa

Muscat, Joseph
Daoine a rugadh i 1974
Daoine beo
Feisirí de Pharlaimint na hEorpa
Seán Tennyson

Imreoir iomána Éireannach as mBaile Hugúin, Contae Chill Chainnigh é Séan Tennyson (Béarla: John Tennyson), a rugadh ar an 6 Feabhra, 1985. Tá clú agus cáil bainte amach aige mar chúlaí leis an gclub iománaíochta Carraig Seac agus an fhoireann idir-chontae Chill Chainnigh. Ghlac sé páirt i gCraobh Iomána Sinsearach na hÉireann 2006 agus ainmníodh é ina Shárimreoir na Bliana, mar gheall ar an taispeántas maith a rinne sé i rith an gcomórtas.

Saol 
Rugadh agus tógadh Tennyson i mBaile Hugúin, sráidbhaile atá suite idir na cathracha móra Port Láirge agus Baile Átha Cliath. Ina bhuachaill dhó, d'fhreastail sé ar an scoil náisiúnta Newmarket, agus ansin Coláiste Naomh Ciarán, áit atá cáiliúil mar gheall ar na h-iománaithe rathúla a rinne staidéar ann. Bhain sé a chéad bhonn iomána amach agus é ag an gcoláiste, ceann i gCraobh Coláistí na hÉireann. Tar éis tamaill, tugadh a scileanna faoi deara ag na roghnóirí idir-chontae, agus roghnaíodh é sna foirne mionúracha a bhuaigh Craobh Mionúrach na hÉireann sna blianta 2002 agus 2003. 

Bhris Tennyson isteach san fhoireann sinsir sa bhliain 2005, agus choinnigh sé a shuíomh sa líne leath-chúl go dtí an lá inniu. Bhuaigh sé a chéad bonn Craobh Laighean sa bhliain sin, agus a chéad bhonn sa Sraithchomórtas Iomána Náisiúnta chomh maith. Bliain iontach ab ea an bhliain 2006 dó - na duaiseanna seo arís, agus bonn óir sa chomórtas is mó, Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann.

Tagairtí 

Tennyson, Sean
Tennyson, Sean
Tennyson, Sean
Daoine beo
Sraithchomórtas Iomána Náisiúnta

Is comórtas iománaíocht Éireannach í Sraithchomórtas Iomána Náisiúnta (Béarla: National Hurling League, nó NHL), a imrítear faoi cheannas Chumann Lúthchleas Gael. Comórtas bliantúil atá ann, ina glacann foirne idir-chontae na hÉireann páirt. Is é Allianz an t-urraitheoir sa lá atá inniu ann.

Cuireadh an comórtas ar siúl don chéad uair idir na blianta 1925 agus 1926, agus b'iad Corcaigh na buaiteoirí. Chríochnaigh an comórtas is déanaí ar an 5 Bealtaine 2012, agus is iad Cill Chainnigh curaidh na sraithe faoi láthair tar éis dóibh an lámh in uachtar a fháil ar Chorcaigh.

Buaiteoirí

Naisc sheachtracha 
 Torthaí 1926-2011 
 Torthaí don bhliain 2008
 Sraithchomórtas Iomána Náisiúnta 2012 

Craobhacha iomána
Vodafone

Is comhlacht teileachumarsáide é Vodafone lena cheanncheathrú in Newbury, Sasana. Tagann an t-ainm ó na focail voice data fone. Is é an comhlacht teileachumarsáide is mó ar domhan é de réir an láimhdeachais de. Cheannaigh Vodafone an grúpa Eircell in Éirinn sa bhliain 2001 roimh an branda a athrú go Vodafone Ireland plc.

Comhlachtaí fón póca
Achadh Úr

Baile beag Éireannach é Achadh Úr (Béarla: Freshford, nó uaireanta Aghoura), atá suite i gContae Chill Chainnigh, 14 ciliméadar ó thuaidh ón gcathair Cill Chainnigh agus 101 km ó dheas ó Bhaile Átha Cliath. Tá an baile suite ar an mbóthar idir Cill Chainnigh agus Baile Sheáin.

Bailte i gContae Chill Chainnigh
Salvador Allende

Dochtúir Sileach agus polaiteoir sóisialach é Salvador Guillermo Allende Gossens (26 Meitheamh 1908 - 11 Meán Fómhair 1973), a bhí mar an 28ú uachtarán ar an tSile ó 3 Samhain 1970 go dtí a bhás tragóideach ar 11 Meán Fómhair 1973.

Uachtarán 
Toghadh Salvador Allende mar uachtarán na tíre i 1970, an chéad Marxach a toghadh go daonlathach i dtír ar bith. 

Bhí Allende i bhfeighil ar ghluaiseacht shóisialach ar theastaigh uathu sóisialachas a bhunú sa tír sin agus náisiúnú a dhéanamh ar acmhainní saibhris na tíre sin. Ach ní raibh leasa gnó Meiriceánacha, a raibh gabhaltais mhóra acu sna mianaigh chopair, chun glacadh leis sin. Ní raibh lucht cumhachta bunaithe sa tSile sásta leis an ngluaiseacht shóisialta ach an oiread sa chaoi nár theastaigh uathu a gcumhacht sheanbhunaithe a chailiúint.

Ar 11 Meán Fómhair 1973, d'éirigh an t-arm faoin ginearál Augusto Pinochet amach i gcoinne Allende .Rinne eitleáin chogaidh ionsaí ar Áras an Uachtaráin, La Moneda, sa phríomhchathair, Santiago, Bhí cath fíochmhar ann idir forsaí daonlathacha an Rialtais agus forghabhálaithe míleatacha.  D'fhág Allende slán lena lucht tacaíochta ar an raidió, in oráid thruamhéalach. Le linn an chatha, fuair Allende bás. Ar eagla go ndéanfadh príosúnach de, b'fhearr leis lámh a chur ina bhás féin (le AK-47). Bronnadh stádas an mhairtírigh air ó shin.

Ghlac Pinochet seilbh ar rialtas na Sile agus lean an deachtóireacht ar aghaidh go 1988.

Féach freisin 

 Augusto Pinochet

Tagairtí 

Allende, Salvador
Allende, Salvador
Polaiteoirí Sileacha
Féinmharaithe
Eoin Ó Lorcáin

Is imreoir iománaíochta Éireannach é Eoin Ó Lorcáin, nó Eoin Larkin as Béarla (rugadh ar an 17 Iúil 1984 é, i gContae Chill Chainnigh). Imríonn Ó Lorcáin mar thosaí leis an gclub rathúil Séamas Mac Stiofáin, agus ba bhall den fhoireann idir-chontae Chill Chainnigh é idir na blianta 2004 agus 2016. Bhí séasúr rathúil ag Ó Lorcáin sa bhliain 2006, nuair a bhuaigh sé a chéad bhonn óir i gCraobh Iomána Sinsearach na hÉireann 2006, agus ainmníodh é mar Shárimreoir chomh maith. Roghnaíodh é mar Iománaí na Bliana sa bhliain 2008.

Saol 
Tagann Eoin as an muintir cáiliúil Uí Lorcáin - is uncail é Pilib "Fan" Ó Lorcáin, agus col-ceathrair é Pilib "Philly" Ó Lorcáin. Ar dtús, bhí an-rath ag Eoin leis a chlub Séamas Mac Stiofáin, sna blianta 2004 agus 2005. Bronnadh dhá duais tábhachtacha air sa bhliain 2004 - Iománaí na Bliana i gCill Chainnigh, agus ansin Iománaí Cúigeach na Bliana. B'iad na h-eachtraí seo a dhúisigh suim Bhriain Mhic Óda, bainisteoir na foirne sinsir, agus roghnaíodh don chéad uair é sa bhliain seo.

Tagairtí

Tagairtí 

Iománaithe Chill Chainnigh
Daoine as Contae Chill Chainnigh
Daoine a rugadh i 1984
Daoine beo
Risteard de Paor

Is imreoir iománaíocht Éireannach é Risteard de Paor, nó Richie Power as Béarla (rugadh sa bhliain 1985 é i gCarraig Seac, Contae Chill Chainnigh). Imríonn de Paor ina thosaí leis an gclub Carraig Seac agus an fhoireann idir-chontae Chill Chainnigh.

Tagairtí 

{
Paor, Risteard de
Paor, Risteard de
Paor, Risteard de
Daoine beo
Eindhoven

Is cathair san Ísiltír í Eindhoven atá lonnaithe i gcúige Brabant Thuaidh. Tá 216,157 duine ina gcónaí sa chathair féin de réir Bhiúró na Staitistice CBS sa bhliain 2011 agus breis is 700,000 duine má chuirtear na fo-bhailte san áireamh.

Ní raibh sí ach baile beag go dtí a raibh an déantóir Philips a bunaíodh í 1891 ag déanamh bolgáin solais ann. Bhí a lán den cathair go millfear le linn an Dara Cogadh Dhomhanda mar bhí sí ina úsáid mar bunáit tionsclaíoch ag na Naitsí. Bhí sí athfhoirgniú tar éis an cogadh de réir faiseain nua-aimseartha.

Tá Ollscoil Teicneolaíochta Eindhoven (Ollainnis: Technische Universiteit Eindhoven) i measc na priomh-ollscoileanna teicneolaíochta sa domhain. Tá Músaem Van Abbe (Ollainnis: Van Abbemuseum) ealaín nua-aimseartha suite sa chathair freisin. Tá foireann sacair PSV Eindhoven ar na ard-foireanna Ollannach agus Eorpach.

Féach freisin 
 An Ísiltír
 Brabant Thuaidh

Naisc sheachtracha 
 www.eindhoven.eu  Ionad oifigiúil na cathrach.
 www.vanabbe.nl Músaem Van Abbe Ealaín Nua-aimseartha
 w3.tue.nl  TUE - Ollscoil Teicneolaíochta Eindhoven

Tagairtí 

Cathracha san Ísiltír
Brabant Thuaidh
Napoli

Is í Napoli príomhchathair réigiún Campania san Iodáil.

Cathracha na hIodáile
Molise

Réigiún san Iodáil é Molise, atá suite i lár na tíre. Is é Campobasso príomhchathair an réigiúin. Tá sé ar an dara réigiún is lú sa tír agus tá tuairim is 312,394 duine ina gcónaí ann.

Tagairtí 

Réigiúin na hIodáile
Bari

Is í Bari príomhchathair réigiún Puglia san Iodáil.

Cathracha na hIodáile
Veneto

Is réigiún san Iodáil é Veneto, suite i dtuaisceart na tíre. Is í an Veinéis príomhchathair an réigiúin. Tá daonra 4.8 milliún aige. Bhí Poblacht na Veinéise súite san áit go stairiúil agus inniu is áit saibhir tionsclaíoch é. Tagann thart ar 60 milliúin turasóirí go dtí Veinéis gach bhliain. Chomh maith leis an Iodáilis labhraítear an Veinéisis sa réigiún freisin.

Cúigí

Bardas is Mó

Tagairtí 

Réigiúin na hIodáile
Veneto
An Veinéis

Is í an Veinéis (Iodáilis: Venezia, Veinéisis: Venesia) príomhchathair réigiún Veneto i dtuaisceart na hIodáile agus tá daonra de 271,251 inti (daonáireamh 1 Eanáir 2004).

Maille le Padua, tá an chathair mar chuid d'Achar Cathrach Phadua-na Veinéise (daonra 1,600,000). Bhí an Veinéis aitheanta mar "La Dominante", "Serenissima", "Banríon Mhuir Aidriad", "Cathair an Uisce", "Cathair na nDroichead", agus "Cathair an tSolais". Áirítear í ar cheann de na cathracha is áille ar domhan.

Naisc sheachtracha 

 Suíomh gréasáin oifigiúil na cathrach 

Veinéis
Veinéis
Réabhlóid na Feabhra

B'í Réabhlóid na Feabhra an chéad chéim de Réabhlóid na Rúise sa bhliain 1917. Chuir an réabhlóid seo deireadh le hImpireacht na Rúise agus tús le poblacht liobrálach a mhair ar feadh leathbhliana.

An Réabhlóid 
Réabhlóid ab ea í seo a chuir an Sár Nioclás II as cumhacht. B'eisean Impire deireanach na Rúise. I Mí Feabhra 1917, tháinig deireadh le réimeas an tSáir Nioclás a Dó.  Tugadh faoi choimeád cosanta é ar an 16 Márta.

Toradh
De thoradh na réabhlóide seo, chuaigh rialtas sealadach nua i gceannas ar an tír. Comhrialtas ab ea é a raibh polaiteoirí liobrálacha agus sóisialacha air, agus iad meáite ar stát agus sochaí na Rúise a athrú go hiomlán. Leis an stát a chur ar bhealach a leasa, chruthaigh siad cumhacht fheidhmitheach dhaonlathach agus comhthionól bunreachtúil. 

Ba ea Alexander Kerensky ar an bpolaiteoir ba thábhachtaí ar feadh leathbhliana. Bhí sé i gceannas ar Shóivéid Petrograd ar dtús, agus ansin ar Rialtas Sealadach na Rúise i ndiaidh Réabhlóid na Feabhra. 

B'é an fhadhb a bhain leis an rialtas seo ná nár éirigh siad as an gcogadh, cé go raibh tuirse ar mhuintir na Rúise ar fad i ndiaidh bhlianta fada an chogaidh. Ó bhí na Boilséivigh ag gealladh síochána, fuair siad cuid mhaith tacaíochta dá gcuid iarrachtaí an Rialtas Sealadach a chur ar ceal.

Féach freisin 
 Réabhlóid Dheireadh Fómhair
 Réabhlóid na Rúise 1917

Tagairtí

 *
Réabhlóid na Rúise
William Rowan Hamilton

Ba mhatamaiticeoir, fisiceor agus réalteolaí Éireannach é Sir William Rowan Hamilton (4 Lúnasa, 1805 – 2 Meán Fómhair, 1865). Rinne sé saothar i bhfisic theoiriciúil maidir le hoptaic is meicnic, agus sa mhatamaitic. Chuir Hamilton go mór le forbairt na hoptaice, na dinimice agus an ailgéabair. Réamhinis sé athraonadh solais i gcriostail, rud a dhearbhaigh turgnaimh níos déanaí. Baintear feidhm as graif Hamilton sa mhatamaitic scoite nua-aoiseach, go hiondúil. Ceapadh ar an gcéad fho-bhall d'Acadamh Náisiúnta Eolaíochtaí Mheiriceá i 1863, mar an eolaí beo ba mhó. Bhí sé ina cheannasaí i Réadlann Dhún Since ar feadh tamaill.

Is é fionnachtain an cheathairnín a thug clú agus cáil dó. San ailgéabar teibí a saothraíodh sa 19ú-20ú céad, sainmhínítear oibrithe eile, mar shampla ailgéabar nach bhfeidhmeodh an dlí cómhalartach ann, is é sin nach ionann AoB is BoA, ina seasann "o" don oibriú.

Ceannródaí i saothrú ailgéabar mar seo ab ea William Rowan Hamilton a d'fhorbair teoiric na gceathaimíon. Baintear feidhm as matamaitic thacar veicteoirí a bhfuil uimhreacha sarnhailteacha iontu inniu i ngrafaicí tríthoiseacha i ríomhairí is córais stiúrtha spásárthach.

Níos déanaí chuir an obair a rinne Hamilton le dinimic go mór le forbairt na Meicnice Candamaí, réimse ina a bhfuil an coincheap bunúsach Hamiltonian ainmnithe in ómós dó.

Dúradh gur thaispeáin Hamilton a thallann agus a chlisteacht nuair a bhí sé an-óg. Dúirt an réalteolaí Ardeaspaig Dr. John Brinkley sa bhliain 1823 faoi Hamilton a bhí 18 bliain d'aois:
"Ní deirim go mbeidh an fear óg seo, ach go bhfuil sé, an céad matamaiticeoir den aois seo"

Tagairtí

Tagairtí 

Matamaiticeoirí Éireannacha
Daoine a rugadh i 1805
Básanna i 1865
Daoine a cuireadh i Reilig Chnocán Iaróm
Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Daoine curtha i Reilig Chnocán Iaróm
Baill d’Acadamh Ríoga na hÉireann
Fisiceoir

Is é is fisiceoir ann ná eolaí a dhéannann staidéar ar an bhfisic. Déannann fisiceoir staidéar ar réimse mór ag baint le dalaí fisiciúla le réise thar gach saghas scála: ó cáithnín fo-adamhach as a dhéantar gach saghas damhna, go dtí iompair an cruinne mar an t-iomlán.

Fisiceoirí cáiliúla 
 André-Marie Ampère
 Airciméidéas
 Henri Becquerel
 Niels Bohr
 Robert Boyle
 Pierre Curie
 Marie Curie
 Christian Doppler
 Albert Einstein
 Daniel Gabriel Fahrenheit
 Benjamin Franklin
 Galileo Galilei
 Stephen Hawking
 Ernst Mach
 Guglielmo Marconi
 Albert Abraham Michelson
 Robert Millikan
 Isaac Newton
 Georg Ohm
 Blaise Pascal
 Max Planck
 Erwin Schrödinger
 James Watt

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha
Domhnach na Fola

Go ginearálta, úsáidtear an téarma Domhnach na Fola le cur síos a dhéanamh ar eachtra a tharla ar an Domhnach ar ndóigh ina doirteadh fuil. Tarlaíonn siad, de ghnáth, nuair atá agóid nó sléacht de shaghas éigin i rith amanta trioblóideacha, mar shampla Cogadh na Saoirse in Éirinn nó na hagóidí i 1905 sa Rúis.

Ina measc tá:
 Domhnach na Fola (1887) 13 Samhain, i Londain nuair a bhí agóid agus foréigean sa chathair, in aghaidh comhéigean in Éirinn agus chun saoirse William O'Brien a bhaint amach.
 Domhnach na Fola (1900) 18 Feabhra lá le a lán taismí i rith Dhara Cogadh na mBórach.
 Sléacht Dhomhnach na Fola (1905) 22 Eanáir, ina maraíodh na mílte sa Rúis tar éis agóid i lár Chathair Pheadar.
 Domhnach na Fola (1913) 31 Lúnasa foréigean i mBaile Átha Cliath de bharr an Fhrithdhúnaidh.
 Domhnach na Fola (1916) 5 Samhain, foréigean i Everett, Washington idir IWW, baill ceardchumain agus na póilíní.
 Domhnach na Fola (1920), 21 Samhain, foréigean a mBaile Átha Cliath i rith Chogadh na Saoirse in Éirinn.
 Domhnach na Fola (1939) 3 Meán Fómhair, tharla sléacht sa bhaile Bydgoszcz sa Pholainn i ndiaidh ionradh na nGearmánach ag tús an Dara Cogadh Domhanda.
 Domhnach na Fola (1965) 7 Márta nuair a bhris foréigean amach ar airseáil i gcomhair saoirse shibhialta in Alabama.
 Domhnach na Fola (1972) 30 Eanáir Bhris foréigean amach i nDoire nuair a d'ionsaigh Airm na Breataine agóid sa chathair.
Barbara Boxer

Is í Barbara Levy Boxer (11 Samhain, 1940 a rugadh í), Seanadóir na Stát Aontaithe sóisearach ó California. Is ball den Pháirtí Daonlathach í. Toghadh go dtí an Seanad i 1992 agus arís i 1998 agus 2004 í.

Rugadh i mBrooklyn, Nua-Eabhrac í. Bhain sí amach céim in eacnamaíocht i 1962 ó Coláiste Brooklyn.

Naisc 
Suíomh Idirlín Seanaid 

Boxer, Barbara
Nuoro

Cathair san Iodáil is ea Nuoro (Sairdínis: Nùgoro). Tá sí suite soir agus i lár na Sairdíne lonnaith ar Sliabh Ortobene. Is í príomhchathair an chúige leis an ainm chéanna. Tá 36,443 (2009) duine ina chónaí ann agus í mar an cúigiú cathair is mó ar an oileán.

Deirtear gurb í príomhchathair cultúrtha an réigiúin agus glaotar "Atene sarda" (Aithin na Sairdíne). Baile dúchais í do Grazia Deledda, an chéad bhean Iodálach a bhuaigh Duais Nobel na Litríochta, sa bhliain 1926.

An tSairdín
Cathracha na hIodáile
Briain Mac Óda

Bainisteoir agus iar-imreoir iománaíochta é Briain Mac Óda (Béarla: Brian Cody), a rugadh i gContae Chill Chainnigh, Poblacht na hÉireann sa bhliain 1954. Bhain sé cáil amach ina iománaí leis an bhfoireann idir-chontae Chill Chainnigh sna 1970idí agus na 1980idí, agus ba bhainisteoir rathúil é ar an bhfoireann chéanna. Fógraíodh ar 23 Iúil 2022 go raibh Cody ag éirigh as a ról mar bhainisteoir Chill Chainnigh.

Tús a shaoil 
Saolaíodh Briain Mac Óda sa bhliain 1954 i Sheestown, baile beag cúig chiliméadar ó chathair Chill Chainnigh. D'éirigh sé aníos i dteaghlach a bhí an-ghníomhach sa Chumann Lúthchleas Gael, agus bhí a athair ina chathaoirleach ar an gclub áitiúil Séamas Mac Stiofáin ar feadh seacht mbliana déag. D'fhreastail Mac Óda ar an scoil náisiúnta sa cheantar ar dtús, an scoil De La Salle níos déanaí agus ansin Coláiste Naomh Chiaráin. Ba scoil an-láidir é Naomh Ciarán i gcúrsaí spóirt, agus an iomáint go háirithe. Bhí sé ina dhalta sa choláiste seo nuair a fuair Mac Óda a chéad bhlas den iomáint, agus bhain sé a chéad bhonn amach i gCraobh Choláistí na hÉireann sa bhliain 1971. Cuireadh an rath seo tús ar a ghairmréim leis an bhfoireann idir-chontae.

Bhain Mac Óda céim amach freisin, agus chaith sé tréimhse ag múineadh sa scoil De La Salle. Phós sé le hElsie Walsh as Contae Loch Garman, bean a d'imir camógaíocht san fhoireann idir-chontae. Is iománaí leis na gCait é a mhac Donnacha Mac Óda, a bhris isteach san fhoireann sinsearach sa bhliain 2006.

Ina iománaí dó 
Chuaigh Mac Óda isteach san fhoireann idir-chontae mionúrach sa bhliain 1972. Ina chaptaen a bhí sé an bhliain seo, agus bhuaigh an fhoireann Craobh Laighean agus Craobh na hÉireann chomh maith. Mar gheall ar an rath a bhí aige ina mhionúr dó, tógadh isteach sa scuaid sinsearach é an bhliain ina dhiaidh 1973. Foireann iontach a bhí ann sna laethanta seo, agus fuair Mac Óda seans imirt in éineacht leis na sár-iománaithe Nollaig Ó Sceacháin, Éadbhard Ó Cathaoir agus daoine eile. Ag an am céanna, bhí sé ag imirt san fhoireann faoi-21 freisin, agus bhuaigh siad Craobh na hÉireann dhá bhliain i ndiaidh a chéile idir na blianta 1974 agus 1975. Sna séasúir céanna, bhain Mac Óda amach a chéad bhoinn sinsearacha i gCraobh Laighean agus Craobh na hÉireann. Mar aitheantas ar an rath a bhí aige, bronnadh a chéad gradam Sárimreoirí na Bliana air sa bhliain 1975. Ní raibh an t-ádh ar na gCait sna blianta 1976 agus 1977, tréimhse ina raibh Loch Garman ag fáil an lámh in uachtar sa chúige.

Tagairtí 

Iománaithe Chill Chainnigh
Bainisteoirí iománaíochta
Iarmhic Léinn Choláiste Phádraig, Droim Conrach
Daoine beo
Múinteoirí Éireannacha
Daoine a rugadh i 1954
Daoine beo
Oíche Chinn Bliana

Is í Oíche Chinn Bliana oíche dheireanach na bliana agus tosaíonn an bhliain nua ar a dó dhéag a bhualadh don chlog. "Oíche na Coda Móire" nó "Oíche Chaille" a thugtaí agus a thugtar air freisin.

Ba mhó an fhéile seo i measc Ghaeil na hAlban ná i measc na nÉireannach, ach bhí roinnt traidisiúin ag baint leis an oíche seo in Éirinn mar sin féin. Tugtar "Oíche na Coda Móire" ar an oíche mar gur síleadh gur cheart go leor bia (.i. "cuid mhór") a chaitheamh i rith na hoíche chun a chinntiú go mbeadh a dhóthain bia ag gach duine den teaghlach i rith na bliana seo chugainn. Ar ndóigh, ba gheas aon bhia a thabhairt amach as an teach i rith na hoíche.

Mar chuid den cheiliúradh, chaitheadh fear nó bean an tí císte--bairín breac de ghnáth--in aghaidh an phríomhdhorais tar éis don duine an rann seo nó a leithéid a rá:

Fógraímid an gorta/
Amach go tír na dTurcach/
Ó anocht go bliain ó anocht/
is ó anocht féin amach.

Leagan eile den rann seo, nach bhfuil chomh dian ar na Turcaigh, ná:

An donas amach/
A's an sonas isteach,/
Ó anocht go bliain ó anocht,/
In ainm an Athar agus an Mhic agus an Spioraid Naomh,
Amen.

D'itheadh an teaghlach an císte briste i ndiaidh an tsearmanais bhig seo.

In áiteacha, tá an chuma ar an scéal go ndéantaí an bairín breac a chaitheamh in aghaidh an dorais ar Nollaig na mBan. D'éag an traidisiún seo thart ar lár na fichiú haoise, cé go bhfuil cuid de na nósanna ag teacht ar ais i measc teaghlaigh a bhfuil suim acu sa gcultúr dúchasach.

Féilire