joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Taighde

Is éard atá le gceist le taighde (nó Taighde is Forbairt, T&F, nó R&D i mBéarla) ná próiseas ina mbaintear feidhm as saothar, ábhair is caipiteal chun cur ar chumas comhlachta earra áirithe a tháirgeadh san am atá le teacht. 

Go minic tugtar cuntas ar taighde mar oibriú fiosrúcháin gníomhach, dícheallach agus rianúil a bhfuil sé de chuspóir aige fionnachtain, míniú agus athbhreithniú a dhéanamh ar fhírinní. 

Táirgeann an fioschuardach intleachtúil seo eolas níos cruinne i dtaobh cúrsaí, iompaireacha, teoiricí agus dlíthe. Mar sin, déanann sé feidhmeanna úsáideach le bheith indéanta. 

Úsáidtear an téarma taighde fosta le haghaidh cuntas a thabhairt ar choiste fhaisnéise i dtaobh ábhar sonrach agus de ghnáth, tá baint tréan aige le toradh na heolaíochta agus an mhodh eolaíochta.

Fás eacnamaíoch 

Tá an-tábhacht ag dul leis an taighde chun fás eacnamaíoch a chothú.

Maidir le hearraí is teicníochtaí nua, bíonn gá le tástáil fhairsing chun a n-éifeachtúlacht, a mbuaine is a sábháilteacht a dhéanamh amach is a chruthú. Déantar taighde is forbairt chuí i ngach earnáil, ach leagtar béim ar leith ar an bpróiseas sna tionscail ardteicneolaíochta, leictreonaice, teicneolaíocht faisnéise, soláthar fuinnimh, bithinnealtóireachta, soláthar bia, cógaseolaíochta, is eitleoireachta. Ní mór tuilleadh taighde a dhéanamhi gcónaí chun  fás eacnamaíoch a chothú.

Maoiniú taighde agus airgeadas 
I ngach ceann de na príomhthíortha tionsclaíochta íoctar go trom ar R&D. Íocann na comhlachtaí, ach íocann na rialtais freisin, go minic de bharr na n-impleachtaí cosanta. Gníomh a dhéanamh den taighde an cuspóir atá ann.

Taighde san Aontas Eorpach agus in Éirinn 
Tá sochar bainte ag na mílte tionscadal Éireannach as na céadta milliún euro a fuarthas mar mhaoiniú ón gComhairle Eorpach um Thaighde.  Ar na tionscadail a fuair tacaíocht airgeadais ón Aontas Eorpach tá ionaid cóireála uisce, oibreacha séarachais, línte iarnróid, seirbhísí bus agus an Luas, córas tramanna Bhaile Átha Cliath. Le himeacht na mblianta, chuir an tAontas tacaíocht airgeadais ar fáil do chuid mhór áiseanna turasóireachta in Éirinn, mar shampla an t-ionad léirithe ag Aillte an Mhothair agus an athfhorbairt a rinneadh ar Pháirc Foraoise agus Áineasa Loch Cé.

De thairbhe go bhfuil Éire páirteach sa Limistéar Eorpach Taighde (ERA), is féidir léi a cion a dhéanamh don taighde is don fhorbairt dhomhanda.

Is féidir le heagraíochtaí Éireannacha €1 billiún ar a laghad a fháil faoin gclár Fís 2020, clár an Aontais Eorpaigh um thaighde, nuálaíocht agus eolaíochta atá ann faoi láthair agus a bhfuil buiséad aige beagnach €80 billiún. Tá maoiniú beagnach €180 milliún faighte ag iarratasóirí as Éirinn do thaighde agus do thionscadail nuálaíochta tríd an gClár Fís 2020 go dtí 2016.

Tagairtí 

Eolaíocht
Modh eolaíochta

Is éard atá sa mhodh eolaíochta ná tuairimí a chur in iúl, hipitéis a fhoirmliú, turgnamh rialaithe a dhearadh, sonraí a bhailiú agus a mhíniú, teacht ar thátail, na tátail a chur i gcomhthéacs an eolais atá ann cheana, torthaí a thuairisciú agus a fhoilsiú, teoiric agus prionsabal a fhorbairt. 

Féach ar Paradacsa an Fhiaigh Dhuibh chun a fháil amach conas tairiscint a dheimhniú.

Modh eolaíochta
Hydra

Satailít nádúrtha de chuid Phlútóin is ea Hydra. B'é Spásteileascóp Hubble a tháinig uirthi i Mí Bhealtaine sa bhliain 2005, san am céanna ar fionnadh Nix. Tá an ghealach seo ag timpeallú Phlútóin, nó meáchanlár chóras Phlútóin, ar fhithis beagnach cruinn ar aon phlána le Carón agus Nix. Tá ga na fithise timpeall 65,000 ciliméadar, agus críochnaíonn Hydra aon chúrsa amháin timpeall an lárphointe in aghaidh 38.2 lá. Níor tomhaiseadh Hydra go fóill, ach creidtear go bhfuil sí idir 40 agus 130 ciliméadar ar trastomhas, agus cé gur measadh ar dtús go mbeadh sí beagáinín níos mó ná Nix, is deacair a rá, dháiríre, an bhfuil.

Scaoileadh an spástaiscéalaí New Horizons chun bóthair i Mí Eanáir 2006, agus tabharfaidh sé cuairt ar Phlútón agus a chuid satailítí sa bhliain 2015.

Plútón
Carón

Is é Carón nó Carán an ceann is mó den trí shatailít nádúrtha atá ag Plútón. Is féidir dearcadh ar Charón mar ghealach, ach le fírinne, bheadh sé níos cruinne a rá gur córas dhá abhacphláinéad iad Carón agus Plútón, agus iad ag timpeallú mheáchanlár (nó baralár) an chórais. Tá an lárphointe sin suite in aice le Plútón, taobh amuigh de. Ar mhaithe leis an gcomparáid, is fíor nach bhfuil an Ghealach s'againn féin ag timpeallú an Domhain ach oiread, ach meáchanlár ár gcórais-ne, ach tá an meáchanlár sin suite glan taobh istigh den Domhan. Tá Plútón agus Carón ag dul timpeall an mheáchanláir go sioncronach, is é sin, tá glas imtharraingteach acu ar a chéile, agus iad ag drannadh na haghaidhe céanna le chéile an t-am ar fad.

Fionnadh Carón sa bhliain 1978, agus fuair an t-ainm faomhadh oifigiúil Aontas Idirnáisiúnta na Réalteolaíochta sa bhliain 1985. Tá Carón 1207 gciliméadar ar trastomhas, agus é ar aon mhéid, a bheag nó a mhór, le Dione (gealach de chuid Shatarn).

Plútón
Meáchanlár

Maidir le grúpa réad, cosúil leis an nGrianchóras nó braisle réaltaí, an pointe inar féidir an mhais iomlán a shamhlú comhchruinnithe (an maislár nó an baralár) chun a iarmhairt imtharraingthe ar réada eile a ríomh. Léiríonn gluaiseacht an mheáchanláir gluaiseacht an ghrúpa réad ina iomláine. Is ionann iolrú luas an phointe seo is na maise iomláine le suim mhóimintim chodanna uile an réada, nó an ghrúpa read. Mar shampla, is é maislár blúirí buama phléasctha ionad an bhuama roimh an bpléasc. Nuair a fheidhmíonn fórsa ar an gcóras (ar an réad nó an grúpa réad), luasghéaraítear an mhaislár, díreach mar a tharlódh dá mbeadh an mhais iomlán comhchruinnithe ann.

 

Fisic
1669



Eachtraí

Breitheanna

Básanna 
 4 Deireadh Fómhair — Rembrandt, ealaíontóir Ísiltíreach (r. 1606) 
 9 Nollaig — Pápa Clemeint IX, Pápa ó 1667 go 1669

Blianta
1667



Eachtraí 
 Feabhra – Osclaíodh an chéad téatar i gCríoch Lochlann, i Stócólm na Sualainne.
 18 Deireadh Fómhair – Fuair Brooklyn cairt mar chathair faoin ainm "Brueckelen".
 30 Samhain – Fuair breis is 80,000 duine bás i gcrith talún i réigiún Cugas.

Breitheanna 
 25 Aibreán — Naomh Peadar Betancur, mhisinéir Spáinneach (b. 1626)
 28 Iúil — Johann Bernoulli, matamaiticeoir Eilbhéiseach (b. 1748)
 30 Samhain — Jonathan Swift, scríbhneoir agus eaglaiseach Angla-Éireannach (b. 1745)

Básanna 
 22 Bealtaine — Pápa Alaisdir VII, Pápa ó 1655 go 1667
 13 Lúnasa — Jeremy Taylor, eaglaiseach agus scríbhneoir Éireannach (r. 1613)

Blianta
Píotsa

Arán cothrom réidh is ea an píotsa (Iodáilis: Pizza) a gcuirtear táthchoda éagsúla sa mhullach air, cosúil le glasraí, feoil, iasc nó beacáin, in éineacht le trátaí, cáis agus spíosraí éagsúla. Tháinig an píotsa ón Iodáil, agus dealraíonn sé go n-itheadh na sean-Rómhánaigh féin arán a bhí cosúil leis an bpíotsa. Is léir nach raibh trátaí ar fáil san am sin, toisc gurb as an Oileán Úr a tháinig an tráta.

San Iodáil, b'é an píotsa príomhbhia na ndaoine bochta sa naoú haois déag, agus ba le Napoli thar aon áit eile a samhlaíodh é. Shroich an píotsa Meiriceá i ndeireadh na naoú haoise déag, nuair a bhí na mílte Iodálaigh ag dul ar imirce agus ag cur fúthu sna Stáit Aontaithe, agus iad ag tabhairt a gcuid bia leo, ar ndóigh. Níor thug na sluaite síoraí taobh amuigh de na pobail Iodálacha i Meiriceá taithneamh don phíotsa ach i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda, áfach. Na saighdiúirí Meiriceánacha a bhí ina n-arm forghabhála san Iodáil i ndeireadh an chogaidh, ní raibh siad sásta le bia an airm, agus b'fhearr leo dul ar lorg an bhia áitiúil Iodálaigh - agus is é an píotsa an cineál bia ba réidhe a bhí ar fáil. Nuair a d'fhill siad abhaile, lean siad leo ag ithe píotsaí, agus de réir a chéile, tháinig borradh mór ar an bpíotsadóireacht mar ghnó. Sa deireadh, scaip an píotsa ar fud an domhain le cuidiú na sreangshiopaí mearbhia Meiriceánacha.

Mearbhia
Bia agus deoch
An Iodáil
Vaileite

Is í Vaileite príomhchathair Phoblacht Mhálta. B'é Ard-Mháistir na Ridirí Máltacha, Jean Parisot de la Valette, a bhunaigh an chathair sa bhliain 1566, agus is as an ridire seo a ainmníodh an áit, leis. 

Cé gurb í an phríomhchathair í, níl Vaileite ar an gcathair is mó sa tír, nó ní raibh ach seacht míle duine ina gcónaí ansin sa bhliain 2000, agus an daonra ag dul i laghad. Is í Birkirkara an chathair is mó i Málta.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 CityOfValletta.org (Valletta Local Council) Suíomh Oifigiúil

Cathracha Mhálta
Príomhchathracha na hEorpa
Natalia Naryshkina

Bansár na Rúise idir 1671 agus 1676 ab ea Natalia Kirillovna Naryshkina (1 Meán Fómhair, 1651 - 4 Feabhra, 1694). Phós sí le Sár Alastar I ar 1 Feabhra, 1671 agus rugadh triúr leanbh acu - Peadar Mór, Tsarevna Natalya agus Tsarevna Feodora. Nuair a chailleadh a fear chéile sa bhliain 1676, b'í Natalia a bhí ina leasrí le linn ré a mac Peadar Mór.

Natalia Naryshkina
Natalia Naryshkina
Natalia Naryshkina
Gordon Strachan

Is iar-imreoir peile é Gordon David Strachan (rugadh 9 Feabhra 1957, i nDún Éideann). D'imir sé le Dundee, Aberdeen, Manchester United, Leeds United agus Coventry City. 

D'imir sé 50 uair freisin d'fhoireann náisiúnta na hAlban, ag imirt in dhá Chorn Sacair an Domhain.

Gairmréim traenála 
D'oibrigh sé ina thraenálaí le Coventry City ó 1997 go 2001. Ar feadh tamaill, chuaigh sé go Southampton agus d'imir an chlub sa chraobh denCorn FA i 2003.

Glasgow Celtic 
Ba é Strachan an traenálaí nua i Celtic Football Club i 2005. Sa chéad shéasúr, bhuaigh siad an SPL agus Corn na hAlbain. Sa dara séasúr d'imir Celtic sa UEFA Champions League agus bhauigh siad an SPL arís. Nuair a bhí Rangers chun tosaigh san SPL, bhauigh Celtic a lán cluichí agus bhuaigh an SPL arís. Ni bhuaigh siad corn ar bith i 2008/2009 agus d'fhág Strachan an club i mí Bhealtaine 2009.

Strachan, Gordon
Strachan, Gordon
Strachan, Gordon
Strachan, Gordon
Daoine beo
Paul Telfer

Is imreoir sacair é Paul Telfer. Imríonn sé faoi láthair le Slough Town. D'imir sé le Ceiltigh Ghlaschú agus Leeds Utd roimhe sin.
Alan Thompson

Is iar-imreoir sacair é Alan Thompson (22 Nollaig 1973 a rugadh é). Roimhe sin, d'imir sé le Ceiltigh Ghlaschú in Albain ó 2000 go 2007, le hAston Villa (1998–2000) agus Leeds United ón séasúr 2007-2008.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1973
Daoine beo
Jan Vennegoor of Hesselink

Is iar-imreoir sacair Ollannach é Jan Vennegoor of Hesselink, a rugadh ar 7 Samhain 1978. D'imir sé faoi láthair le Rapid Wien san Ostair. D'imir sé roimhe sin le Celtic Football Club.

Tagairtí 

Imreoirí sacair na hÍsiltíre
Daoine a rugadh i 1978
Daoine beo
1693



Eachtraí 
 11 Eanáir - Brúchtadh bolcánach Sliabh Etna

Básanna 
 21 Lúnasa — Pádraig Sáirséal, 33, Ceannfort Arm na hÉireann le linn Léigear Luimnigh
 31 Lúnasa — Richard Archdekin, Íosánach Éireannach sa 17ú haois

Breitheanna 
 7 Feabhra — Áine na Rúise, Banimpire na Rúise
 7 Márta — Pápa Clemeint XIII, Pápa ó 1758 go 1769
 21 Iúil — Thomas Pelham-Holles, Príomh-Aire na Breataine

Blianta
Callainn

Is ceann de mhórbhailte Chontae Chill Chainnigh í Callainn, atá suite deich míle ó dheas ó chathair Chill Chainnigh i bPoblacht na hÉireann ar an mbóthar N76, ar an teorainn idir Chill Chainnigh agus Tiobraid Árann Theas. Ba ansin a rugadh cúpla duine mór le rá, ar nós Éamann Iognáid Rís, bunaitheoir na mBráithre Críostaí agus James Hoban, dearthóir an Tí Bháin i Washington D.C.

B'fhéidir gurbh é Amhlaoibh Ó Súilleabháin (1780-1838), múinteoir agus mangaire línéadaigh, an t-áitritheoir ba chlúití. Scríobh sé dialann as Gaeilge sna blianta 1827-35 ina bhfuil cur síos cruinn ar shaol an bhaile i nGaeilge na háite, agus an teanga á lagú san áit ag an am. Bhaist sé Callainn an Chlampair ar an mbaile. Bhí Callainn ar ceann de na bailte ba bhoichte in Éirinn ag an am, agus míchlú ar an mbaile dá dheasca sin. Tá dialann Amhlaoibh ar ceann de na mionchuntais is fearr a scríobhadh ar shaol na linne, go háirithe ar an gcúis is gurb í an tsúil dhúchasach a chaitear air.

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil an bhaile

Bailte i gContae Chill Chainnigh
David Marshall

Is imreoir sacair Albanach é David Marshall a rugadh i nGlaschú na hAlban. Imríonn sé faoi láthair le Cardiff City. D'imir sé cheana leCeiltigh Ghlaschú.

Daoine as Glaschú
Stephen McManus

Is cóitseálaí agus iar-imreoir sacair Albanach é Stephen McManus a rugadh i Lannraig na hAlban ar 10 Meán Fómhair 1982. Tháinig sé in inmhe an spóirt in acadamh na hóige Cheiltigh Ghlaschú. Cúlaí láir ab ea é. D'imir sé le Middlesborough ina dhiaidh sin. Nuair a d'imir sé leis na Ceiltigh bhíodh sé mar chaptaen na foirne. D'éirigh sé as an imirt agus thosaigh sé ag cóitseáil an fhoireann faoi bhun 18 do na Ceiltigh sa bhliain 2017. Sna blianta 2006–2010 d'imir sé d'foireann náisiúnta na hAlban.

Imreoirí sacair na hAlban
Daoine as Glaschú
Daoine beo
Michael McGlinchey

Is imreoir sacair é Michael McGlinchey a rugadh i Wellington, Nua Shéalainn.  

Imríonn sé leis an bhfoireann Ástralach Central Coast Mariners. D-imir sé cheana le Ceiltigh Ghlaschú. Bhíodh sé ag imirt do fhoireann náisiúnta na hAlbain ach d'iompaigh sé go Nua Shealainn.

Féach freisin

Tagairtí 

Daoine as Glaschú
Imreoirí sacair
Shunsuke Nakamura

Is imreoir sacair Seapáineach é Shunsuke Nakamura a rugadh i nGlaschú na hAlban. Imríonn sé faoi láthair le Ceiltigh Ghlaschú. D'imir sé le Yokohama Marinos agus Reggina roimhe sin.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1978
Daoine beo
Daoine as Glaschú
Séamas Ó hArgadáin

Dlíodóir, leabharlannaí, bailitheoir ceoil agus staraí Éireannach ab ea Séamas Ó hArgadáin nó James Hardiman; (t. 1782- 13 Samhain 1855). In 1820 foilsíodh, ar a chostas féin, a mhórshaothar, Stair Chathair agus Chontae na Gaillimhe.

Saol 

Rugadh an Argadánach timpeall na bliana 1782 i gContae Mhaigh Eo, áit a raibh eastát beag ag a athair is cosúil.   Ní heol cár cuireadh oideachas air. Bhí aistrithe go Gaillimh ag an teaghlach agus siopa ag an athair ann. 

Sa bhliain 1811, chuaigh sé ag obair i gCaisleán Átha Cliath mar fhochoimisinéir in Oifig na dTaifead Poiblí.  19 bliain a chaith sé ann (1811-1830).

Fuair an Argadánach oiliúint an dlíodóra.  Cháiligh sé mar aturnae sa bhliain 1815 agus b'fhéidir níos mó ná 30 bliain air ag an am. 

B'í an leabhar Stair Chathair agus Chontae na Gaillimhe, a fhoilsigh an Argadánach sa bhliain 1820, ba mhó a thuill clú don Argadánach. Tá an leabhar ar fáil anseo ar an Idirlíon.  Chruinnigh sé  go leor eile, mar shampla, ‘A Collection of Lyrical Compositions consisting of Songs, Jacobite Relics, etc., in the Irish Language; By the most celebrated Bards of the Province of Munster during the Eighteenth Century’. 

Nuair a cuireadh deireadh le hOifig na dTaifead Poiblí in 1830 d’aistrigh Hardiman go Gaillimh. D'éirigh sé ina dhlíodóir oifigiúil ag Coimisinéirí na Gaillimhe. 

Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí an Irish Archaeological Society in 1840 agus den Chumann Ceilteach in 1846. 

Sa bhliain 1845, bunaíodh Coláiste na Ríona i gCathair na Gaillimhe - inniu, Coláiste Ollscoile na Gaillimhe.  Tairgeadh ollúnacht na Gaeilge dó nuair a bhí Coláiste na Banríona á bhunú i nGaillimh ach níor ghlac sé leis. Ina ionad sin ceapadh é ina leabharlannaí sa Choláiste

Bhí sé ina bhall ghníomhach d'Acadamh Ríoga na hÉireann, agus rinne sé cion fir ag cur cheol traidisiúnta na hÉireann i míotar agus i dtaisce le haghaidh na nglúnta a tháinig ina dhiaidh. 

"Leabharlann James Hardiman" atá ar an leabharlann inniu féin, i ndilchuimhne ar an Argadánach.

Tagairtí 

Argadáin, Séamas Ó h
Argadáin, Séamas Ó h
Argadáin, Séamas Ó h
Staraithe Éireannacha
Dlíodóirí Éireannacha
Bailitheoirí amhrán Éireannacha
Aturnaetha Éireannacha
Róisín Ní Shoirtéil

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála í Róisín Ní Shoirtéil (Béarla: Róisín Shortall; 25 Aibreán, 1954 a rugadh í). Tá sé ina bhall de na Daonlathaigh Shóisialta. Bhíodh sí ina ball de Pháirtí an Lucht Oibre. Is é Baile Átha Cliath Thuaidh Thiar a dáilcheantar. Is í urlabhraí iompair Pháirtí an Lucht Oibre.

Rugadh i nDroim Conrach, Baile Átha Cliath í.

Sheas sí san Olltoghchán 2016 agus toghadh í le 28.5% de na vótaí céad rogha.

Naisc sheachtracha 
 Labour.ie/roisinshortall 
 Súiomh Idirlín Oireachtais

Tagairtí 

Shoirteil, Roisin Ni
Baill Na Daonlathaigh Shóisialta
Shoirteil, Roisin Ni
Shoirteil, Roisin Ni
Shoirteil, Roisin Ni
Shoirteil, Roisin Ni
Shoirteil, Roisin Ni
Shoirteil, Roisin Ni
Baill den 32ú Dáil
Baill den 33ú Dáil
Shoirteil, Roisin Ni
Daoine beo
An Lathaigh

An Lathaigh (nó Laghey i mBéarla), sráidbhaile i dTír Chonaill. Tá sé suite timpeall 10 míle ó Bhaile Dhún na nGall agus 15 míle ó Bhéal Átha Seanaidh.

Lathaigh
Droim Conrach

Is bruachbhaile i mBaile Átha Cliath é Droim Conrach atá suite ar thaobh thuaidh den cathrach. Téann dhá abhainn tríd an bhaile - an Tulcha agus an Chanáil Ríoga.

Oideachas 

Tá ceithre  bunscoileanna agus trí  meánscoileanna lonnaithe sa cheantar. Tá trí ollscoil lonnaithe i nDroim Conrach - Coláiste na Naomh Uile, Institiúid Oideachais Mater Dei agus Campas DCU Coláiste Phádraig.

Spórt 
Is i nDroim Conrach atá Páirc an Chrócaigh, ceanncheathrú Chumann Lúthchleas Gael lonnaithe. Is ann a imrítear na cluichí móra gach bliain i bpeil Ghaelach agus iomáint. Chomh maith le sin, imríonn an club sacair Shelbourne F.C. a gcluichí sa bhaile freisin, i bPáirc Tolca.

Daoine cáiliúla 
 Bertie Ó hEachthairn, polaiteoir
  Nollaig Ó hEachthairn, polaiteoir
 Éamann Ó Donnchaidh, iriseoir
  Fintan O'Toole, iriseoir
  Eoin Hand
  Seán O'Casey
 Dermott Bannan

Bruachbhailte Bhaile Átha Cliath
Dúlainn

Is baile beag in iarthuaisceart Chontae an Chláir é Dúlainn. Tá sé suite ar an gcósta. Tá aithne ar an mbaile mar gheall ar an gceol traidisiúnta a sheinntear sna tithe tábhairne ann. Ceantar Gaeltachta a bhí ann sa chéad leath den fhichiú haois.

Íomhánna 

Dulainn
Baile an tSratha

Sráidbhaile is ea Baile an tSratha (Ballintra as mBéarla) i dTír Chonaill. Tá sé suite timpeall 15 míle ó Bhaile Dhún na nGall agus 10 míle ó Bhéal Átha Seanaidh. Sa bhliain 2016, bhí 191 duine ina gcónaí sa bhaile.

Bailte i gContae Dhún na nGall
Lusca

Sráidbhaile i dtuaisceart Átha Cliath is ea Lusca. Tá sé suite 23km ó lár Bhaile Átha Cliath. Is cuid de Chontae Fhine Gall é freisin. Dar le daonáireamh 2016, bhí 7,786 duine ina gcónaí ann.

Cosúil le sráidbhailte eile timpeall Bhaile Átha Cliath, tá daonra Lusca ag fás agus brú ag teacht air de dheasca praghsanna tithíochta sa chathair.

Tá Ionad Oidhreachta faoi stiúir Oifig na nOibreacha Poiblí lonnaithe sa tsráidbhaile. Tá túr cruinn ón 9ú haois, cloigtheach meánaoiseach agus seanséipéal ón 19ú haois ann. Sa chloigtheach tá taispeántas faoi sheipéil na meánaoise i dtuaisceart Chontae Átha Cliath. Tá samhail-uaigh Sir Christopher Barnwell agus a mhná chéile Marion Sharl ansin freisin.

Bailte i gContae Bhaile Átha Cliath
Béal Átha Seanaidh

Is baile i ndeisceart Chontae Dhún na nGall é Béal Átha Seanaidh (nó Ballyshannon i mBéarla). Tá sé suite timpeall 25 míle ó Bhaile Dhún na nGall agus 30 míle ó Shligeach. Sníonn Abhainn na hÉirne tríd an mbaile.

Stair 

Deirtear gur cuireadh Aodh Rua Ó Dónaill i mBéal Átha Seanaidh.

Daoine 

 Clann Uí Ghallchóir
 William Allingham, file
 William Connolly, polaiteoir
 Rory Gallagher, ceoltóir
 Hazel Corscadden, máthair iar-Phríomhaire na Breataine Tony Blair
 James Rogan, bunaitheoir Rogan of Donegal
 Sean McGinley, aisteoir

Bailte i gContae Dhún na nGall
Howard Dean

Is polaiteoir agus dochtúir Meiriceánach as Vermont é Howard Brush Dean III (17 Samhain, 1948 a rugadh é). Ball den Pháirtí Daonlathach é, toghadh go dtí Teach na nIonadaithe Vermont é sa bhliain 1982, agus toghadh ina leas-ghobharnóir é sa bhliain 1986. Ba phoist páirtaimseartha iad, agus lean sé ag obair mar dhochtúir.  

Sa bhliain 1991, fuair gobharnóir Vermont Richard A. Snelling bás, agus rinne gobharnóir de Dean. Toghadh é ar feadh cúig tréimhse dhá-bhliain é Dean. Lorg sé an t-ainmniú uachtaráin Daonlathach i 2004 ach níor éirigh léis. 

Toghadh ina chathaoirleach ar Choiste Náisiúnta Daonlathach é i Feabhra 2006.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Daoine a rugadh i 1948
Daoine beo
Polaiteoirí na Stát Aontaithe
1671



Tarluithe

Breitheanna

Básanna 

Blianta
1676



Tarluithe

Breitheanna 
 10 Meitheamh — Daniel Juslenius, scríbhneoir Fionlannach

Básanna 
 22 Iúil — Pápa Clemeint X, Pápa ó 1670 go 1676

Blianta
1610



Tarluithe 
 D'aimsigh Galileo Galilei na ceithre ghealach atá ag Iúpatar

Breitheanna 
 22 Aibreán — Pápa Alaisdir VIII, Pápa ó 1689 go 1691
 1 Meitheamh — Hendrik Martenszoon Sorgh, péintéir Ísiltíreach

Básanna 
 11 Bealtaine — Matteo Ricci, misinéir, scoláire agus taiscéalaí Iodálach (r. 1552)
 18 Iúil — Caravaggio, péintéir Iodálach

Blianta
1619



Tarluithe

Breitheanna 
 19 Márta — Richard Archdekin, Íosánach Éireannach sa 17ú haois

Básanna 

Blianta
1628



Eachtraí

Breitheanna 
 30 Samhain — John Bunyan, scríbhneoir Sasanach (b. 1688)

Básanna 
 28 Lúnasa — Edmund Arrowsmith, naomh Caitliceach

Blianta
Somhairle Buí Mac Domhnaill

Bhí Somhairle Buí Mac Domhnaill (c. 1505-1590), ar a dtugtar Sorley Boy MacDonnell as Béarla, ina thaoiseach ar Chlann Domhnaill sna Glinne agus sa Rúta i gContae Aontroma. Mac é le hAlastair Carach Mac Domhnaill a bhí ina thaoiseach ar shliocht Eoin Mhóir de Chlann Domhnaill, agus a bhí i gceannas ar Íle, Cholbhasa, Diúra agus ar Chionn Tíre, agus le Caitríona Nic Eoin. Tá cáil air toisc gur éirigh leis greim a choinneáil ar an gceantar sin beag beann ar mhóriarrachtaí Shasana é a chur dá sheilbh.

An Saighdiúir 
Chaith sé a óige idir Íle agus Glinne Aontroma. Cailleadh Alastair Carach i 1538 agus tháinig an mac ba shine, Séamas Íleach, i gcomharbacht air. Fuair Somhairle Buí seilbh ar thallte sna Glinne. Tar éis briseadh a airm i gCath Ghleann Seasc i 1565 maraíodh Séamas Íleach agus thóg Ó Néill ina phríosúnach é agus coinníodh i dTír Eoghain é gur maraíodh Ó Néill i mBun Abhann Doinne i 1567. Ceaptar go raibh Somhairle Buí i gcomhcheilg go rúnda lena dheartháir Alastair Óg Mac Domhnaill agus na Sasanaigh chun Ó Néill a mharú.

An Taoiseach 
Nuair a d'fhill Somhairle ar a mhuintir ghabh sé ceannas ar thailte an teaghlaigh in Éirinn. In ainneoin ionsuithe Shasana ar na Glinne d'éirigh le Somhairle greim daingean a choinneáil ar a chuid tailte, agus ceantar an Rúta a bhaint de Mhic Uilín agus seilbh a ghlacadh air.

I ndeireadh a shaoil, tar éis bhás a mhná, agus nuair a bhí radharc na súl ag teip air, rinne Somhairle síocháin le Sasana. Gheall sé dílseacht do Bhanríon Shasana, Eilís I, agus ghéill Sasana an Rúta agus cuid mhór de na Glinne air.

Iarla Aontroma 
Nuair a cailleadh Somhairle i 1590 d'fhág sé a bheirt mhac Séamas agus Raghnali seilbh go láidir ar a gcuid tailte. Bronnadh teideal ríoga ar Raghnal nuair a tháinig Séamas i gcumhacht i Sasana agus rinne sé Iarla Aontroma de.

Tagairtí 

Taoisigh Éireannacha
Daoine as Contae Aontroma
Daoine a rugadh i 1505
Básanna i 1590
Cill Dhéagláin

Is baile measartha mór í Cill Dheagláin suite i gContae na Mí in Éireann thart ar 15km siaróthuaidh ó Bhaile Átha Cliath ar an mbóthar N2. Is baile fíorstairiúil é. Sa lá atá inniu ann tá neart áiseanna sa bhaile, ina measc, gaelscoil, dhá scoil náisiúnta, agus meánscoil freisin. Tá linn snámha, foirgneamh le haghaidh aclaíocht, ionad phobail agus níos mó.

Stair 

Tagann an ainm ó Eaglais Naomh Déagláin, ach níl an séipéal ann anois. Is ainm nua-aimseartha an ainm Béarla, Ashbourne. Cheannaigh Frederich Bourne (tá bóithre sa Bhaile ainmnithe dó) talamh timpeall na háite nuair a chuala sé go raibh bóthar le tógáil amach faoin dtuath chomh fada le Baile Shláine. Bhí sé ag iarradh na bóithre a chuir faoi dola agus airgead a thuilleadh astu. Thóg sé an Óstán Cill Dhéagláin do phaisinéirí a bhíodh ag taisteal tríd an bhaile.

Roimhe sin, bhí caisleán a thóg Oilibhéar Cromail ann agus rinne a mhac William cónaí ann. Níl an caisleán le feiceáil inniu, de bharr neamart. Tá reilig i ndeisceart an bhaile a tógadh sna mheánaoiseanna agus bhí séipéal beag ar an láthair freisin ach níl ach fothracha fágtha anois. 
Eachtra stairiúil a tharla san áit ná cath Chill Dhéagláin mar a thugtar ar. Tháinig Tomás Ághas múinteoir agus náisiúnaigh, agus ceannaire in Éirí Amach na Cásca, aduaidh agus troid sé cath i gCill Dhéagláin, an t-aon troid lasmuigh de Bháile Átha Cliath a bhí trácht ar. 
(breathnaigh ar Na hImeachtaí taobh amuigh de Bhaile Átha Cliath san leathanach ar Éirí Amach na Cásca). 
Tá líne ó dhán Thomáis ("let me carry your cross for Ireland") ar an pláigh. Ar an séadchomhartha tá pictiúr de Thomás ar taobh amháin agus Íosa Chríost ar an dtaobh eile.

Go háitiúil glaotar an Croiss Ráth air.

Rudaí eile 
Dob é daonra an bhaile sa bhliain 2002 ná 6,362, ardú 27% ar an daonra sa bhliain 1996,de bharr sin is í Cill Dhéglain an tarna baile is mó sa Mhí i ndiaidh an Uaimh. Anois tá daonra thart ar 7,237 sa bhaile agus ceaptar go bhfuil an daonra chun ardú go dtí 15,000 sa bhliain 2012. Is baile tábhachtach í don chontae agus na bailte beaga máguaird. Tá neart áiseanna, siopaí, ionad phobail, leabharlann mór agus tuile ann. Rud amháin olc faoi ná líon an trácht.

Teangacha
I 2006 bhí 8,528 daoine i gcónaí I Cill Dhéglain'. Bhí 3,136 (36.8%) ábalta Gaeilge a labhairt. Labhair 176 (2.1%) Gaeilge go laethúil taobh amuigh den chóras oideachas I 2006. In 2011 bhí 11,355 daoine I gcónaí I Cill Dhéglain. Bhí 3,692(32.6%) ábalta Gaeilge a labhairt. Labhair 2,376 (21%) teanga eile seachas Gaeilge nó Béarla sa bhaile. Bhí Polainnis an teanga iasachta is comónta le 606 (5.3%) cainteoirí.

Córas Iompair Phoiblí 

Freastalaíonn Bus Éireann ar Cill Dheagláin ag taisteal go Baile Átha Cliath gach 20 nóiméad.
Tá seirbhís bus Baile Átha Cliath ann freisin ach níl sé ag feidhmiú ach amháin san oíche ag tosú ag 11:30pm

Bailte i gContae na Mí
Ráth an Iúir

Sráidbhaile beag i gContae Loch Garman is ea Ráth an Iúir. Is é an fáth is mó a bhfuil aithne air ná an dlúthbhaint atá aige leis an iomáint.

Bailte i gContae Loch Garman
Tír na mBascach Theas

Is comhphobal féinrialaitheach í Tír na mBascach Theas (nó Euzkadi as Bascais) atá suite i ndeisceart Thír na mBascach (in oirthuaisceart stáit na Spáinne). Is í Vitoria-Gasteiz (is í Gasteiz an t-ainm as Bascais, agus Vitoria as Spáinnis) an phríomhchathair.

Sa bhliain 1978 tugadh stádas mar náisiún do Tír na mBascach. Tá a chuid cumhachtaí leagtha amach i Reacht Féinriail Tír na mBascach a thugann creatlach i gcomhair forbairt na mBascaigh sa Spáinn cé go raibh Navarre fágtha amach lena chomhophobal féinrialaitheach féin. Go hoifigiúil níl aon príomhchathair ag an réigiúin ach tá Parlaimint an chomhphobail agus teach an uachtaráin suite i Vitoria-Gasteiz agus mar sin is í sin an phríomhchathair de facto. Is é Vitoria-Gasteiz, Álava, an Bardas is mó de réir achar le 277 cm2 de ach is í Bilbao na Bioscáine an chathair is mó de réir daonra de le 353,187 daoine ina gcónaí inti le ceirtleán uirbeach 75,500 daoine. Déanann Tír na mBascach tagairt ar ndóigh don réigiúin iomláin culturtha Bascach.

Stair 
Tá stair iontach suimiúil ag an gceantar seo, tá a chultúr iontach difriúil ón gcultúr Spáinneach é féin. Tá teanga na Bascaise go hiomlán difriúil ní hamháin ó Spáinnis, ach ó na teangacha Eorpacha go forleathan. Creideann a lán de mhuintir na háite go mba cheart gur tír neamhspleách í. Tugann ETA tacaíocht míleata don aidhm seo. Faoi láthair tá rialtas na Spáinne ag déanamh idirbheartaíochta leo rud nár tharla riamh roimhe. Fuair siad a lán neamhspleáchais tar éis na dtoghchán sa bhliain 1935, agus throid cuid mhaith dóibh i gcoinne arm Francisco Franco i gCogadh Cathartha na Spáinne.

Tír Eolas agus Cultúr 
Is tír álainn glas í. Léiriú den áilleacht seo is ea na sléibhte arda idir an Fhrainc agus tír na mBascach, a thrasnaíonn slí oilithreachta an camino de Santiago go rialta. Tá daonra de 2,155,546 daoine, agus is ceann des na réigiúin is saibhre sa Spáinn é.

Riaracháin agus Daonra 
Tá an comhphobal roinnte i dtrí cúigí. Seo iad a leans:

Mar sin tá an Aragóin roinnte i  dtrí cúige, ainmnithe dona bpríomhchathair: Huesca, Zaragoza agus Teruel. Tá na cúige roinnte i 33 contaetha agus tá 732 bardais sa réigiúin.

Seo iad a leanas na cathracha de réir daonra i dTír na mBascach Theas:

Íomhánna

Tagairtí 

Bascach
Bascach
Dún Laoghaire

Trá-bhaile atá suite i ndeisceart Chontae Átha Cliath, Éire is ea Dún Laoghaire. Baile contae Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin atá ann, agus é suite timpeall dhá chiliméadar déag ó dheas ón chathair. Is port mór é Dún Laoghaire chomh maith le haghaidh na Breataine Móire. 

B’é Kingstown an t-ainm a bhí air idir 1821 agus 1921. Síolraíonn ainm nua-aimseartha an bhaile ó Lóegaire mac Néill, mac le Niall Noígíallach a bhí ina Ard-Rí na hÉireann sa chúigiú haois. Thóg seisean dún ar an mbaile, mar bhunáit cois cósta chun ruathair a dhéanamh ar an Bhreatain agus ar an Ghaill.

Bailte i gContae Bhaile Átha Cliath
Bailte contae i bPoblacht na hÉireann
Páirc Pharnell

Staid spóirt atá suite i nDomhnach Cearnaigh, Contae Átha Cliath, Éire í Páirc Pharnell ( nó Páirc Parnell uaireanta) (Béarla: Parnell Park). Eagraíonn Cumann Lúthchleas Gael cluichí Gaelacha sa pháirc seo, agus is í staid bhaile CLG Chontae Bhaile Átha Cliath í. Peil Ghaelach, iomáint agus camógaíocht na spóirt is mó a imrítear ann. Tá ceanncheathrú an CLG sa chontae suite ann fós.

Tugtar The Nell mar leasainm ar an staid uaireanta. Is féidir timpeall 13,500 duine a chur ina suí ann.

Staideanna CLG i bPoblacht na Éireann
CLG Chontae Bhaile Átha Cliath
Craobh Shinsear Iomána na hÉireann

Príomhchomórtas iomána in Éirinn é Craobh Shinsear Iomána na hÉireann (Béarla: All-Ireland Senior Hurling Championship). Comórtas bliantúil atá ann, agus eagraíonn Cumann Lúthchleas Gael é. Imrítear na cluichí le linn an tsamhraidh, agus bíonn an cluiche ceannais i gcónaí i mí Mheán Fómhair (ar an gcéad nó an dara Domhnach sa mhí) i bPáirc an Chrócaigh, Baile Átha Cliath. An duais atá i gceist ná Corn Liam Mhic Chárthaigh. Is é Guinness an t-urraitheoir faoi láthair.

Tá na sárchumhachtaí lonnaithe don chuid is mó i gCúige Laighean agus i gCúige Mumhan, mar shampla Corcaigh, Cill Chainnigh agus Tiobraid Árann. Tá 85 bua ag na contaetha seo le chéile sa chomórtas. Faoi láthair, is iad foireann Chill Chainnigh an fhoireann is rathúla, le aon bhua agus tríocha. Níl an "ceithre as a chéile" déanta ach ag dhá fhoireann - Corcaigh sna 1940idí agus Cill Chainnigh sna 2000idí. Bhí an bua ag an gClár sa bhliain 2013.

Forbhreathnú 

Nuair a bunaíodh an CLG ar an 1 Samhain 1884, aontaíodh go raibh gá le comórtas náisiúnta nua a chruthú sna cluichí Gaelacha, chun dul chun cinn a dhéanamh leis na cluichí dúchasacha, agus peil Ghaelach agus iománaíocht ach go háirithe. Ag an tríú cruinniú a bhí acu sa bhliain 1885, chum siad rialacha nua don spórt sean-aimseartha iománaíocht, agus foilsíodh iad sna nuachtáin ar fud na tíre. Sa bhliain 1886, bunaíodh na boird chontae le bheith i gceannas ar na cluichí sna contaetha éagsúla. Imríodh an chéad Chraobh Iomána sa bhliain 1887. Ní raibh ach cúig fhoireann páirteach ann, ach ba choiscéim sa tslí cheart í don eagraíocht nua.

Nuair a thosaigh Craobh Iomána na hÉireann ar dtús, b'iad na clubanna a bhuaigh comórtas an chontae a d'imigh ar aghaidh chun imirt i gcoinne a chéile sna babhtaí idir-chontae. Mar shampla, d'imir Dúrlas Éile as Tiobraid Árann i gcoinne Mhíleac as Gaillimh sa chéad chomórtas sa bhliain 1887. Bunaíodh na foirne chontae sa bhliain 1895, nuair a bhailigh Corcaigh na hiománaithe ab fhearr le chéile ó na clubanna sa chontae. Tar éis tamaill, cuireadh tús leis an gcraobh cúigeach i gCúige Mumhan, Cúige Laighean, Cúige Connacht agus Cúige Uladh. Díbirt dhíreach a bhí ann. D'imir na buaiteoirí ó na cúigí i gcoinne a chéile, sna cluichí leathcheannais. Mhair an córas seo suas go dtí na 1990idí, nuair a bhain an CLG triail as an "córas cúl-dorais" sa chraobh i 1997.

Cluichí ceannais

Buaiteoirí

Scórálaithe is fearr

Naisc sheachtracha 
 Eolas ar hoganstand.com 
 Eolas ar gaa.ie

Tagairtí 

Craobhacha iomána
Corn Liam Mhic Cárthaigh

Is duais iománaíochta í Corn Liam Mhic Cárthaigh, an gradam a bhronntar ar an bhfoireann a bhuann Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann, an comórtas is mó sa spórt. Comórtas bliantúil atá ann, á eagrú ag Cumann Lúthchleas Gael. Tá an corn ainmnithe in ómós do Liam Mac Cárthaigh, gníomhaí Éireannach a bhí i gceannas ar CLG i Londain, Sasana.

Stair 
B'é Edmund Johnson, seodóir a bhí lonnaithe ar Sráid Grafton, Baile Átha Cliath a rinne an corn sa bhliain 1922. £500 ab ea an duais ag an am. Mar gheall ar an staid polaitíochta sna blianta seo, níor baineadh úsáid as an gcorn nua go dtí an bhliain 1923. Bhí an bua ag Luimneach i gcoinne Bhaile Átha Cliath ar an lá seo, agus b'é Bob McConkey an chéad chaptaen a ghlac an corn ar son a fhoireann.

Naisc sheachtracha 
 Eolas faoin chorn ar GAA.ie

Iomáint
Coirn CLG
Dámhachtainí spóirt
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2006

Ba chomórtas iománaíocht í Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2006, a thosaigh ar 21 Bealtaine 2006. Bronnadh an Corn Liam Mac Carthaigh ar an bhfoireann Cill Chainnigh, don 29ú uair, nuair a fuair siad an lámh in uachtar i gcoinne Corcaigh i bPáirc an Chrócaigh, Baile Átha Cliath ar 3 Meán Fómhair.

B'é Guinness an t-urraitheoir.

Struchtúr 
I gcraobh-chomórtas 2006, cuireadh dhá contae déag isteach chun imirt i gcoinne a gcéile i Sraith 1. Go bunúsach, b'iad na contaetha a ghlac páirt i Sraith 1 den Shraithchomórtas Iomána Náisiúnta sa bhliain seo, ach amháin Baile Átha Cliath, a bhí i Sraith 2.

Sraith 1 
Na foirne a chuireadh i Sraith 1 ná:
 Laighean: Baile Átha Cliath, Cill Chainnigh, Laois, Uíbh Fhailí, An Iarmhí, Loch Garman
 Mumhain: An Chlár, Corcaigh, Luimneach, Tiobrád Árann, Port Láirge
 Connacht: Gaillimh

Imríodh Craobh Laighean agus Craobh Mumhain mar is gnách, agus chuaigh na buaiteoirí díreach isteach sna chluichí ceathrú-ceannais.

Nóta: Ní raibh aon fhoireann as gContae Uladh ag glacadh páirt, mar thit Aontroim síos go dtí gCorn Uí Rinn.

Cáiliúchán 
Cuireadh na seacht foireann eile as Laighean agus Mumhain le chéile le Gaillimh in dhá grúpaí cáiliúchán, A agus B.

 Grúpa A: Imríodh gach foireann i gcoinne a gcéile uair amháin (3 cluichí do gach foireann)
 Grúpa B: Imríodh gach foireann i gcoinne a gcéile uair amháin (3 cluichí do gach foireann)

Cluichí ceathrú-ceannais 
Chuaigh na buaiteoirí as Grúpa A agus Grúpa B isteach sna chluichí ceathrú-ceannais, in éineacht leis na buaiteoirí agus dara contaetha as Laighean agus Mumhain. D'imir siad in éadan a gcéile mar seo a leanas:
 Buaiteoirí Laighean in éadan an dara contae ó ghrúpa amháin
 Buaiteoirí Mhumhain in éadan an dara contae ón ngrúpa eile
 An dara contae Laighean in éadan buaiteoirí ó ghrúpa amháin
 An dara contae Mhumhain in éadan buaiteoirí ón ngrúpa eile

Craobh Laighean

Craobh Mhumhan

Grúpaí

Grúpa A

Grúpa B

Torthaí

Cluiche ceannais

Sárimreoirí 
Ní raibh aon iontas ann gur chuaigh an chuid is mó de na h-ainmniúcháin Sárimreoirí na Bliana do na buaiteoirí Cill Chainnigh, agus an dara contae Corcaigh. Sa deireadh, bronnadh an duais Imreoir na Bliana ar Anraí Ó Sibhleáin agus an duais Óg-imreoir na Bliana ar Séamas "Cha" Mac Giolla Phádraig, an beirt acu as gCill Chainnigh.

Tagairtí 

Iománaíocht i 2006
Craobh Shinsear Iomána na hÉireann
Cantabria

Is comhphobal féinrialaitheach é Cantabria atá suite in oirthuaisceart na Spáinne. Santander an phríomhchathair.
Tá Cantabria ag críochantacht le Tír na mBascach (cúige na Bioscáine), agus ó dheas tá Castilla y León, agus san oirthear tá Asturias. Tá cósta aige ó thuaidh chomh maith.

Tá Cantabria lonnaithe laistigh den Spáinn Glas, ainm a dtugtar don réigiún idir muir Cantabria agus sléibhte Cantabria i dtuaisceart na Spáinne. De bharr an bháistí agus na haeráide aigéanaí bíonn an fásra an-ghlas. Tá tionchar mhór ag an Aigéan Atlantach, tagann an ghaoth ón Atlantach agus bíonn sé sáinithe leis na sléibhte; meán deascadh na háite ná 1,200 mm.

Tá tábhacht ar leith ag Cantabria de bharr an mhéid láithreán seandálaíochta atá le fáil ann. Tagann cuid dóibh as an ré pailéiliteach. Tá naoi bpluais ann le stádas Láithreán Oidhreachta Domhanda UNESCO. Tá líníocht phluaise le feiceáil mar shampla i bpluais Altamira, atá dátaithe 16,000 go 9,000 RC. 

Cruthaíodh Cúige Cantabria ar an 28 Iúil 1778. Glacadh le Reacht Cantabria ar an 30 Nollaig 1981, agus mar sin stádas fhéinrialathach.

Sanasaíocht 

Tá saineolaí fós ag iarraidh ainm an réigiúin, "Cantabria", a mhíniú ach níl se cinnte fós. Glactar leis go dtagann an fréamh cant- ón bhfocal Ceiltise ar cloch nó carraig, agus is cosúil gur úsáideadh -abr mar iarmhír sna réigiúin cheilteacha. Mar sin b'fhéidir gurb é an ciall a bhí le "cántabro" ná "muintir na gcarraigeacha" ag tagairt don talamh carraigeach agus sléibhtiuil atá sa réigiún.

Tír Eolas 

Is réigiún sléibhtiúil é Cantabria chomh maith leis an gcósta ó thuaidh agus tá acmhainní nádúrtha tábhachtacha le fáil ann:

 An Cósta. Tá cósta Cantabria 10 km ar fhad nach ardaíonn thar 500m. Tá gleannta ann chomh maith leis na haille atá briste ag aibhneacha a chruthaíonn ria agus tránna. Tá Bá Santander an eang is mó ar an gcósta ó dheas ardaíonn an talamh le bualadh leis na sléibhte. 

 Na Sléibhte. Is balla fada é seo comhthreomhar leis an bhfarraige. Tá na sléibhte déanta don chuid is mó de aolchloch agus tógann siad suas chuid mhaith de achar Cantabria. Cruthaíonn siad gleannta doimhne. Tá na aibhneacha gearr ach le srutha tapaidh agus cumhacht creimeadh láidir agus mar sin tá fana na sléibhte géar. 
Ó dheas tá na sléibhte níos mó fós. Tá sléibh raon mhór aolchloiche, Picos de Europa, san iardheisceart: chuid mhaith dóibh níos airde ná 2,500 m, cruthaithe ag na oighearshrutha a bhí ann fadó.

Contaetha agus Bardais Cantabria 
Tá 10 gcontaetha agus 102 Bardais i gCantabria.

Tagairtí 

Comhphobail fhéinrialaitheacha na Spáinne
!
Peaca marfach

De réir an chreidimh Chaitlicigh, is éard is peaca marfach ná peaca a cháineann d´anam go hifreann gan an peaca sin a fhaoistiú (nó go bhfuil sé ag teastáil sa chás nach bhfuil sé le fáil).

Tá dhá shaghas peacaí ann, sa Chaitliceachas, peaca marfach agus peaca solathach.

Chun a bheith mar pheaca marfach caithfidh an t-ábhar a bheith tromchúiseach;
 Caithfidh lán eolas a bheith agat, faoin pheaca agus faoi thromchúiseacht an pheaca.
 Caithfidh an peaca a bheith déanta le lán chead. 

Tá Peaca sainithe ag Naomh Agaistín (Contra Faustum, XXII, xxvii) mar seo a leanas: rud a deirtear, rud a rinne tú, nó a theastaíonn uait a dhéanamh atá i gcoinne an tsíordhlí.

Deireann Naomh Thomás Aquinas, sa Decretum Gratiani; gur leis na himthosca thuas níl an peaca faoistithe tar éis bás a fháil agus dá bharr sin téann an peacach go hIfreann.

Dé réir an Chaitliceachais, ní féidir leis an bpeacach Comaoineach a fháil go dtí go bhfuil an peaca faoistithe, tá cásanna áirithe ann, mar shampla, le articulo mortis, a chiallaíonn "ar tí bás a fháil, agus leis sin téann an peacach go purgadóirina áit.

Foinsí 

 Catholic Christianity (Críostaíocht Chaitliceach)
 Teagasc Críostaí na hEaglaise Caitlicí
 http://www.vatican.va/archive/ENG0015/_INDEX.HTM
 http://www.saintaquinas.com/mortal_sin.html
 http://www.newadvent.org/cathen/14004b.htm
 http://www.catholic.org/frz/examen/mortal_main.htm 

Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Séamas Mac Fhearaigh

{{Múnla:Imreoir_CLG_bosca_eolais
| ainm = Séamus Mac Fhearaigh
| íomhá= Kilkenny crest.jpg|100px|lár
| spórt= Iomáint
| ainm béarla= James McGarry
| dáta= 26 Samhain, 1971
| dáta2= 
| áit= Droichead Binéid, Contae Chill Chainnigh
| airde= 6' 0| leasainm= 
| club= Droichead Binéid
| súiomh= Cúl báire
| ainm club= Droichead Binéid
| bliain1= 1990idí - an lá inniu
| cluichí(pointí1)= 0
| contae= Cill Chainnigh
| suíomh= Cúl báire
| foireann= Cill Chainnigh
| bliain2= 1999 - 2008
| cluichí(pointí2)= 35(0)
| cúige= Cúige Laighean
| icsuíomh= Cúl báire
| iccúige= 7
| comórtas= Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann
| iccraobhnahéireann= 5
| allstars= 0 (ainmníodh é seacht n-uaire)
}}
Iar-imreoir agus bainisteoir iománaíochta Éireannach é Séamas Mac Fhearaigh (Béarla: James McGarry''), a rugadh ar an 26 Samhain, 1971 i nDroichead Binéid, Contae Chill Chainnigh. D'imir Mac Fhearaigh ina chúl báire leis an gclub Droichead Binéid agus bhí an-rath aige ag imirt le foireann idir-chontae Chill Chainnigh idir na blianta 1999 agus 2008.

Tagairtí 

Iománaithe Chill Chainnigh
Daoine as Contae Chill Chainnigh
Daoine a rugadh i 1971
Daoine beo
Toomas Hendrik Ilves

Is é Toomas Hendrik Ilves (rugadh 26 Nollaig, 1953) iaruachtarán na hEastóine ó 2006 go 2016. Is iar-taidhleoir agus iriseoir é. Bhí sé i gceannas ar an bPáirtí Sóisialach Daonlathach sna 1990í agus ina dhiaidh sin ba fheisire Eorpach é. Thosaigh sé a sheal mar uachtarán ar 9 Deireadh Fómhair, 2006. 

Ilves, Toomas Hendrik
Ilves, Toomas Hendrik
Daoine beo
Feisirí de Pharlaimint na hEorpa
Mícheál Caomhánach

Iar-iománaí Éireannach é Mícheál Caomhánach (Béarla: Michael Kavanagh), a rugadh ar an 6 Aibreán, 1979 in Achadh Úr, Contae Chill Chainnigh. Bhí Caomhánach ina chúlaí leis an bhfoireann idir-chontae Chill Chainnigh idir 1998 agus 2012, agus an club Naomh Lachtain atá lonnaithe sa chontae chéanna. 

Imreoir rathúil é Caomhánach inniu, le hocht mbua i gCraobh Iomána Sinsearach na hÉireann, agus ceithre ghradam Sárimreoirí na Bliana sna blianta 2002, 2003, 2007 agus 2008.

Tagairtí 

Iománaithe Chill Chainnigh
Daoine as Contae Chill Chainnigh
Daoine a rugadh i 1979
Daoine beo
CLG Chontae Chiarraí

Eagraíocht spóirt é Cumann Lúthchleas Gael Chontae Chiarraí, atá i gceannas ar na cluichí Gaelacha a imrítear i gContae Chiarraí, faoi cheannas Chumann Lúthchleas Gael. Bunaíodh é sa bhliain 1888, bliain amháin tar éis bhunú an CLG féin. Tá peil Ghaelach an-láidir sa chontae seo, agus tá stair fhada agus rathúil ag an Ríocht, le 36 boinn uile-Éireann buaite acu, chomh maith le ceann amháin san iomáint, sa bhliain 1891.

Peil 

Is Ciarraí an foireann is raithiúla i stair peil Gaelach, le 36 Craobhacha Peile Sinsir Uile-Éireann is 19 Sraith Náisiúnta Peile buaite acu, chomh maith le cuid mhaith éachtaí suntasacha. Tá 56 cluichí ceannais uile-Éireann sroichthe acu (is iad Áth Cliath a tá sa dara háit le 36). Faoin bhliain 2013, tá 30 den 31 contae imeartha acu, Cill Ceannaigh an eisceacht.

Imreoirí cáiliúla 
 Mícheál Ó Conaill
 eál Ó Duibhuir
 Seán Ó Sé
 Páidí Ó Sé
 Muiris Mac Gearailt
 Séamas Ó Muíneacháin
 Pádraig Ó Spealáin
 Colm Cúipéir

Clubanna CLG Chiarraí

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil
 Ciarraí ar Hoganstand.com
 Boinn náisiúnta agus cúigeacha atá buaite ag Ciarraí 
 Buaiteoirí i gcraobh na gclubanna sa chontae 

 
Boird contae CLG
Réalta Kapteyn

Abhacréalta dhearg í Réalta Kapteyn atá le feiceáil i réaltbhuíon an Phéintéara. Is í an dara réalta is mó dualghluaisne ar an spéir, agus í sách cóngarach dúinn, nó níl sí ach 12.79 solasbhliain ar shiúl uainn. Tá sí ainmnithe as an réalteolaí Ollannach Jacobus Kapteyn, a chuir an chéad sonrú inti sa bhliain 1897. 

Réaltaí
Oileán Cheap Bhreatainn

Is oileán é Ceap Breatainn atá suite amach ó chósta thoir Cheanada (Albain Nua). Tá cultúr suntasach Gaelach ar an oileán, go mór mór cultúr Ghàidhlig na hAlban. Ba í an Ghàidhlig phríomhtheanga na háite anuas go dtí caoga bliain ó shin, b'fhéidir, ach nuair a mheath na seanslite maireachtála, dála na hiascaireachta agus na foraoiseachta, thosaigh muintir na háite ag tabhairt a n-aghaidhe ar na bailte móra. De réir a chéile, mar sin, tháinig laghdú ar an líon daoine i gCeap Breatainn a raibh Gàidhlig ó dhúchas acu. 

Mar sin féin, níl an cultúr ar an dé deiridh fós. Tá an teanga á labhairt ag cuid de mhuintir na háite agus tá ceol na nGàidheal go háirithe le blaiseadh ann.

Luann Vicipéid Ghaeilge na hAlban na háiteanna seo ar an oileán:
 Aiseag Mhira (Droichead Albert) 
 Bàgh a' Chaisteil 
 Am Bàgh an Ear 
 Baghasdail
 Baile Shidni 
 Am Bàr (Sidni-a-Tuath) 
 Beinn Eòin 
 Camas an Dobhrain (Cuas Béabhar)
 An Caolas Mór (An Caol Mór)
 Drochaid Mhira 
 Eilein na Nollaig 
 Glasbaidh 
 Mèinnean Shidhi 
 A' Mhira Mhòr 
 Pòn na Maiseadh (Lochán Beanacadie)
 Am Pòn Mór (An Lochán Mór)
 Cùil an t-Sìmileir
 Hogamah (Whycocomagh)
 Màbu (Mabou)
 Siudag (Judique)
 Creignis (Creignish)

Naisc sheachtracha 
 museum.gov.ns.ca/hv - An Clachan Gaidhealach 

Albain Nua
Aoife Ní Scolaí

Duine de phríomhghníomhaithe ghluaiseacht na Gaeilge is ea Aoife Ní Scolaí. Chomhordaigh sí rannpháirtíocht Chonradh na Gaeilge san fheachtas chun stádas oifigiúil a bhaint amach don Ghaeilge san Aontas Eorpach, sna blianta 2003-2004. 

Bhí sí ina Príomhfheidhmeannach Gníomhach ag Conradh na Gaeilge san am sin, ach d'éirigh sí as oifig i dtús na bliana 2005, ó bhí sí míshásta le Foras na Gaeilge.

Féach freisin 

 Feachtas "Stádas"

Tagairtí 

Gaeilgeoirí
Conradh na Gaeilge
LISP

Teanga ríomhchlárúcháin den tríú ghlúin is ea an LISP, acrainm do LIStProcessing an Bhéarla. Tháinig an teanga seo ar an saol i 1958. Chruthaigh John McCarthy agus a chomhghleacaithe í i MIT. Úsáidtear an teanga i réimse na hintleachta shaorga.

Féach freisin

Naisc sheachtracha

Tagairtí 

Teangacha ríomhchlárúcháin
Áth an Ghainimh

Is sráidbhaile i ndeisceart Bhaile Átha Cliath é Áth an Ghainimh, nó Sandyford as Béarla. Tá ceann de na heastáit tionscail is mó in Éirinn, Eastát Tionsclaíoch Áth an Ghainimh, lámh leis an sráidbhaile, le ceanncheathrú Eorpach Microsoft i measc na gcomhlachtaí lonnaithe ann. Tá an t-eastát gar don mhótarbhealach M50 is tá an stáisiún deireanach ar an líne glas den LUAS suite san eastát.

Tá cumann peile de chuid Chumann Lúthchleas Gael, Naomh Olaf, sa cheantar. Bunaíodh i 1981 é.

Bailte i gContae Bhaile Átha Cliath
Microsoft

Is é Microsoft an comhlacht bogearraí is mó ar domhan. Bhunaigh Paul Allen agus Bill Gates é i 1975. Tá bogearraí Microsoft le fáil i bhformhór na ríomhairí pearsanta ar fud an domhain. Is éard is cúis leis sin greim chomh docht sin a bheith ag Microsoft ar mhargadh na gcóras oibriúcháin trí chóras Windows agus trí Microsoft Office go háirithe. Ar na táirgí atá ar fáil tá an próiseálaí focal Microsoft Word, an scarbhileog Microsoft Excel, an pacáiste taispeántais Microsoft Powerpoint agus an bunachar sonraí Microsoft Access.

Tá ceanncheathrú an chomhlachta in Redmond, Washington, SAM. Tá a cheanncheathrú Eorpach in Áth an Ghainimh, Baile Átha Cliath.
Gabhrán

Sráidbhaile i gContae Chill Chainnigh, Poblacht na hÉireann é Gabhrán (Béarla: Gowran). Tá sí suite ocht míle ó chathair Chill Chainnigh agus 80 míle ó mBaile Átha Cliath. 

Tá cáil ar an mbaile mar gheall ar an ráschúrsa Páirc Ghabhráin agus Teampall Mhuire atá suite ann.

Bailte i gContae Chill Chainnigh
Ted Stevens

Ba sheanadóir na Stát Aontaithe sinsearach ó Alasca é Theodore Fulton "Ted" Stevens (18 Samhain, 1923 - 9 Lúnasa, 2010). Ba bhall den Pháirtí Poblachtach é. Ba é an Seanadóir Poblachtach ab fhaide freastal sa Seanad lena linn.

Ba é an tUachtarán pro tempore é ar Sheanad Stát Aontaithe Mheiriceá go dtí 3 Eanáir, 2007 nuair a ghabh an Páirtí Daonlathach tromlach na suíochán ann agus tugadh an cúram sin do Robert Byrd. D'fhreastail Stevens sa Seanad ón bhliain 1968 i leith gan sos. Bhí clú air as a dhílseacht d'Alasca agus tharraing sé saibhreas chuig an stát. Sa deireadh, cuireadh mí-iompar le hairgead ina leith agus chaill é a phost sa toghchán sa bhliain 2008.

Rugadh in Indianapolis, Indiana sa bhliain 1923 é. San Dara Cogadh Domhanda bhí sé ina phíolóta in Arm SAM leis na Tíogair Eitilte sa tSín, ó 1943 go 1946. Tháinig sé slán as tionóisc eitleáin ina bhfuair a chéad bhean chéile bás sa bhliain 1978. Fuair sé féin bás i dtimpiste eitleáin bhig in Alasca ar an 9 Lúnasa, 2010 in éineacht le ceathrar eile agus iad ar a mbealach go lóiste iascaigh in iardheisceart an stáit.

Tagairtí

Polaiteoirí na Stát Aontaithe
Daoine a rugadh i 1923
Básanna in 2010
Lisa Murkowski

Is í Lisa Ann Murkowsk (r. 22 Bealtaine 1957) Seanadóir na Stát Aontaithe sóisearach ó Alasca. Ball den Pháirtí Poblachtach atá inti. Is í an chéad bhanseanadóir ó Alasca agus an chéad duine a rugadh in Alasca a toghadh go dtí Seanad SAM.

Rugadh i gKetchikan, Alaska í. Ba Pholannach-Mheiriceánaigh iad a tuismitheoirí. Gobharnóir Alasca a bhí ina h-athair, Frank Murkowski, go dtí an bhliain 2007.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh Idirlín Seanaid

Polaiteoirí na Stát Aontaithe
Daoine a rugadh i 1957
Daoine beo
Russ Feingold

Is é Russell Dana "Russ" Feingold (2 Márta 1953), Seanadóir na Stát Aontaithe sinsearach ó Wisconsin. Is ball den Páirtí Daonlathach é. Toghadh go dtí an Seanad i 1992 agus arís i 1998 agus 2004 é.

Rugadh i Janesville, Wisconsin é.

Tagairtí

Naisc 
 Suíomh Idirlín Seanaid 

Daoine a rugadh i 1953
Daoine beo
Feingold, Russ