Sclábhaíocht in Éirinn

Bhí an sclábhaíocht ann cheana in Éirinn leis na cianta faoin am a thosaigh na Lochlannaigh ag bunú a lonnaíochtaí cósta, ach is faoi Ríocht Lochlannach-Gael Bhaile Átha Cliath a shroich sí a buaic, san 11ú haois.

Stair

Éire Ghaelach 
Rinne creachadóirí Gaelacha daoine as gach cearn de Mhuir Éireann a fhuadach agus a shábháil ar feadh dhá chéad bliain tar éis thitim Impireacht Rómhánach an Iarthair an Bhreatain Rómhánach a dhíchobhsú; ba é Naomh Pádraig an t-íospartach ba cháiliúla acu. 

Dlíthe an Féineachas Senchus Mór agus Leabhar Acaill a daer fuidhir ainm a cuireadh i bhfeidhm ar gach duine nár bhain le clan, cibé acu a rugadh sa chríoch é nó nach ea. Ba é seo an ceann is ísle de na trí aicme de na daoine neamh-saor. Rinneadh an rang seo a fhoroinnt ina shaer agus doer, agus na daer fuidhirí ar an rang is cosúla le sclábhaithe. Ní raibh dóchas fiúntach sa riocht is ísle seo; bhí dul chun cinn agus cur chun cinn indéanta, agus go deimhin bhí siad ag feidhmiú go leanúnach. Ar bhealaí eile freisin níor mhol an dlí tabhairt isteach fuidhirí; agus nuair a tugadh isteach iad b’fhearr leis folláine agus fuascailt a leithéid díobh nach raibh coiriúil. Mar sin níor fhan gach teaghlach go buan sa chineál seo seirbhíse ach d’ardaigh siad de réir a chéile ó chéim níos ísle go céim níos airde de réir scála áirithe dul chun cinn, mura ndearna siad coir éigin a ghabhfadh an dul chun cinn sin agus a chuirfeadh síos arís iad.

Tréimhse Lochlannach 
Ón 9ú go dtí an 12ú haois ba lárionad mór trádála sclábhaithe é Baile Átha Cliath Lochlannach/Lochlannach-Gael go háirithe agus tháinig méadú ar an sclábhaíocht dá bharr.  Sa bhliain 870, chuir na Lochlannaigh, faoi cheannas Olaf Bán agus Ivar Gan Chnámh, is dócha, faoi léigear agus ghabh siad daingean Caisteal Dhún Bhreatainn (Alt Clut), príomhchathair Ríocht Shrath Chluaidh in Albain, agus an bhliain dár gcionn ghlac an chuid is mó d’áitritheoirí an láithreáin chuig margaí sclábhaithe Bhaile Átha Cliath. 

Nuair a bhunaigh na Lochlannaigh Baile Átha Cliath i 841, chuir siad tús le margadh sclábhaithe a thiocfadh chun díolta a gabhadh in Éirinn agus i dtíortha eile a dhíol chomh fada leis an Spáinn,  chomh maith le sclábhaithe Éireannacha a sheoladh chomh fada leis an Íoslainn,  áit a raibh Gaeil 40% den daonra bunaithe,  agus an Anatóil.  Sa bhliain 875, sheol sclábhaithe Éireannacha san Íoslainn an éirí amach sclábhaithe is mó san Eoraip ó dheireadh Impireacht na Róimhe, nuair a mharaigh sclábhaithe Hjörleifr Hróðmarsson é agus theith siad chuig Oileáin na nGael (Vestmannaeyjar). Tharla beagnach gach ruathar sclábhaithe taifeadta sa tréimhse seo i gCúige Laighean agus in oirdheisceart Uladh; cé gur cinnte go raibh gníomhaíocht den chineál céanna sa deisceart agus san iarthar, ní dhéantar ach ruathar amháin ó Inse Ghall ar Oileáin Árann a thaifeadadh. 

Tháinig an sclábhaíocht níos forleithne in Éirinn i rith an 11ú haois, de réir mar a tháinig Baile Átha Cliath ar an margadh sclábhaithe is mó in Iarthar na hEorpa.   Ba iad cúlchríoch na hÉireann, an Bhreatain Bheag agus Albain na príomhfhoinsí soláthair.  Thosaigh trádáil sclábhaithe na hÉireann ag meath tar éis do Liam I Shasana smacht ar chóstaí Shasana agus na Breataine Bige a chomhdhlúthú timpeall 1080, agus déileáladh le buille trom nuair a chuir Ríocht Shasana, ceann de na margaí is mó aici, cosc ar an sclábhaíocht  ar a críoch i 1102.   Úsáideadh an trádáil leanúnach a bheith ann mar údar amháin le Ionradh na Normannach ar Éirinn tar éis 1169, agus ina dhiaidh sin chuir na Normannaigh feodachas in ionad na sclábhaíochta. Shaoradh Comhairle Ard Mhacha 1171 na Sasanaigh agus na mná go léir a coinníodh mar sclábhaithe in Éirinn.  Ba léir ó Fhoraithne Chomhairle Ard Mhacha go raibh na Sasanaigh ag díol a gcuid leanaí mar sclábhaithe. "Maidir le muintir Shasana go dtí seo ar fud a ríochta ar fad mar gheall ar dhíobháil choiteann a muintire, bhí siad i dtaithí ar a mic agus a ngaolta a dhíol in Éirinn, a gcuid leanaí a nochtadh lena ndíol mar sclábhaithe, seachas aon riachtanas nó easnamh a fhulaingt."

Trádáil sclábhaithe an Atlantaigh 
Bhí baint ag codanna de dhaonra na hÉireann le trádáil sclábhaithe an Atlantaigh i sclábhaithe na hAfraice idir 1660 agus 1815. Tugann an staraí Michael Kelly le fios, áfach, "go ndeachaigh na buntáistí a bhaineann le baint na hÉireann le sclábhaíocht thrasatlantach go dtí an aicme chéanna a bhí i gceannas ar an ainnise a d'eascair as uafás an ghorta agus an oll-ocrais."  Tá cur síos déanta ag an staraí Liam Hogan  ar an gcaoi ar bhain ceannaithe Éireannacha leas as an trádáil, go hindíreach den chuid is mó mar sholáthraithe.

Le baint níos dírí mar shampla, d’oibrigh William Ronan do Chuideachta Ríoga na hAfraice agus d’éirigh sé chun bheith ina chathaoirleach ar an gcoiste ceannaithe ag Caisleán Chósta Rinn ar an gCósta Óir (Gána nua-aimseartha), ag rith ceann de na margaí sclábhaithe is mó ar domhan idir 1687 agus 1697.  D'úsáid Antoine Walsh, lonnaithe i Naoned, a shaibhreas a gineadh ó thrádáil na sclábhaithe chun ardú na Seacaibíteach i 1745 a mhaoiniú.  D’oibrigh Benjamin McMahon ar feadh ocht mbliana déag mar mhaoirseoir ar phlandálacha Iamáice, agus ina dhíothúóir ina dhiaidh sin agus ag scríobh faoina thaithí.  Bhí go leor Éireannaigh le trádáil na sclábhaithe i Learpholl, lena n-áirítear David Tuohy ó Thrá Lí.

Lá nua-aimseartha 
Cháin Roinn Stáit na SA Éire in 2018 as “gan na híoschaighdeáin a chomhlíonadh chun gáinneáil a dhíchur”; i measc na gcineálacha sclábhaíochta nua-aimseartha agus saothair éigeanta tá striapachas, iascaireacht trálaeir agus seirbhís intíre.

Tagairtí 
 
Sochaí na hÉireann
Cearta daonna
Coireanna
Sclábhaíocht
Trádáil idirnáisiúnta
Stair eacnamaíochta na hÉireann