joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
1881 Wimbledon Championship

Ba chomórtas leadóg é 1881 Wimbledon Championship a imrítear ag an All England Lawn Tennis and Croquet Club. Thosaigh an phríomhchomórtas ar 2 Iúil 1881 agus chríochnaigh sé ar 13 Iúil 1881.

Is é 1881 an cúigiú eagrán den comórtas. Bhuaigh William Renshaw an chomórtas.

Leadóg i 1881
The Championships, Wimbledon
1882 Wimbledon Championship

Ba chomórtas leadóg é 1882 Wimbledon Championship a imrítear ag an All England Lawn Tennis and Croquet Club. Thosaigh an phríomhchomórtas ar 8 Iúil 1882 agus chríochnaigh sé ar 17 Iúil 1882.

Is é 1882 an séú eagrán den comórtas. Bhuaigh William Renshaw an chomórtas don dara uair.

Leadóg i 1882
The Championships, Wimbledon
Corn Labhraí Ó Meachair

Comórtas agus duais iomána é Corn Labhraí Ó Meachair nó Corn Ó Meachair (Béarla: Lory Meagher Cup), atá eagraithe ag Cumann Lúthchleas Gael do na contaetha as "Sraith 5", nó na foirne is laige sa spórt.

Tá an corn ainmnithe i ndiaidh Labhraí Ó Meachair, duine de na h-iománaithe ab fhearr riamh.

Craobhacha iomána
Coirn CLG
Dámhachtainí spóirt
Shaquille O'Neal

Is iar-imreoir cispheile  Meiriceánach é Shaquille Rashaun O'Neal. Rugadh é i Newark, New Jersey ar an 6 Márta, 1972.  

saol óige 

Caith Shaq cuid maith da oige sa Gearmain mar a raibh a áthair íonnaithe leis an U.Sarmy.Nuair a bhog an leaghlach  ar ais go dtí na stáit áondaithe, thosaigh Shaq ar spurt óllmhor fais, nuair a bhí sé 13 bhí sé 6`6 cheana féin agus imreoir cispheile realta ag Col ardschoil  as San Antonio, Texas.  

Thosaigh sé ag imirt cispheile ag Robert J Cole airdscoile, erdcaíodh Shaq go tapa ag Loiusiana State University ait ar aithníodh é mar cheann de na himreoirí is fearr sa stát. 

Agus é ag imirt do Brown ag LSU, bhí O`neal ina imreoir Meiriceánach na bliana dhá uair, dhá uair CSS agus fuair sé trófaí Adolph Rupp mar imreoir cispheile fir na bliana NCAA ag AP agus UPI. D'fhág O`Neal LSU go luath chun a ghairm bheatha NBA a leanúint, ach lean sé dá chuid oideachais fiú tar éis dó a bheith ina imreoir proifisiúnta. Rinneadh ionduchtú air níos déanaí isteach i halla na Laochra LSU. Tá dealbh chré-umha 900 punt (410kg) de O`Neal suite os comhair áis chleachtaidh cispheile LSU. 

Orlando Magic

(1992-1996)
Rookie na Bliana (1992-1993)
Dhréachtaigh an Orlando Magic O'Neal leis an 1ú rogha iomlán i ndréacht NBA 1992. Sa samhradh sular bhog sé go Orlando, chaith sé am i Los Angeles faoi oiliúint Hall of Famer Magic Johnson. Chaith O'Neal uimhir 32 toisc gur dhiúltaigh Terry Catledge an geansaí 33 a scor. Ainmníodh O'Neal mar Imreoir na Seachtaine ina chéad seachtain san NBA, an chéad imreoir a rinne amhlaidh. Le linn a shéasúr rookie, bhí meán 23.4 pointe ag O'Neal ar lámhach 56.2%, 13.9 rebounds, agus 3.5 bloic in aghaidh an chluiche don séasúr. Ainmníodh é mar Rookie na Bliana NBA 1993 agus ba é an chéad rookie a vótáil mar thosaitheoir All-Star ó Michael Jordan i 1985. Chríochnaigh The Magic 41-41, ag buachan 20 cluiche níos mó ná an séasúr roimhe sin, ach chaill sé na playoffs de bhua comhionannas vótaí-breaker leis an Indiana Pacers. Níos mó ná uair amháin i rith na bliana, chuala an scríbhneoir Sports Illustrated Jack McCallum O’Neal ag rá, “Caithfidh muid [príomhchóitseálaí] Matty [Guokas] a fháil amach as seo agus [cúntóir] Brian [Hill] a thabhairt isteach.

Daoine a rugadh i 1972
Cispheileadóirí Meiriceánacha
Cispheil
Daoine beo
Crill

Is crústaigh beaga iad na crilleanna den ord Euphausiacea, a fhaightear i ngach aigéan ina mbeathaíonn siad go príomha ar fhíteaplanctóin agus ar gné bhunúsach iad den ngréasán trófach (“an slabhra bia”) de éiceachórais mhuirí.
Tagann an t-ainm "crill" ón bhfocal Ioruais krill, rud a chiallaíonn "gealóg bheag iasc".

Naisc
 https://www.tearma.ie/q/crill/ga/
K. Srilata

File Indiach, scríbhneoir ficsin, aistritheoir agus acadóir is ea K. Srilata (dá ngairtear Srilata Krishnan freisin). Tá sí ina cónaí in Chennai.

Foilsíodh a céad leabhar filíochta, Seablue Child, sa bhliain 2000, agus lean Arriving Shortly (2011) é. Tá cnuasacha eile curtha amach aici ó shin: Writing Octopus (2013) agus Bookmarking the Oasis (2015). Bhuaigh a dán In Santa Cruz, Diagnosed Home Sick an chéad duais san All India Poetry Competition (a chuir an British Council agus The Poetry Society (India) sa bhliain 1998. Bhuaigh sí an Unisun British Council Poetry Award (2007) agus fuair comhaltas Charles Wallace i gcomhair cónaitheacht scríbhneora (2010). 

Fadliostáladh a céad úrscéal, Table for Four, sa bhliain 2009 i gcomhair an Man Asian Literary Prize agus foilsíodh é sa bhliain 2011. 

Rinne sí féin, Lakshmi Holmström agus Subashree Krishnaswamy dhá mhíle bliain d’fhilíocht Tamalach a aistriú go Béarla mar Rapids of a Great River: The Penguin Book of Tamil Poetry, saothar a fuair ardmholadh. Is iad na haistriúchain eile atá déanta aici Once there was a girl (Vattathul), úrscéal le R. Vatsala, agus The Other Half of the Coconut: Women Writing Self-Respect History, scríbhneoireacht ban ón Self-Respect Movement. 

Bhí sí ina comheagarthóir le Fiona Bolger ar All the Worlds Between, díolaim Ghael-Indiach filíochta a chuir Yoda Press amach. 

Bhí sí ina scríbhneoir cónaitheach in Ollscoil Shruighlea in Sangam House agus ag Spás Ealaíne Yeonhui in Seoul. Bhí sí ina scoláire réamhdhochtúireachta Fulbright in Ollscoil California in Santa Cruz. Léiríonn sí an CMI Arts Initiative i dteannta Madhavan Mukund agus K.V. Subrahmanyam, tionscadal a reáchtálann  cláir agus cúrsaí gearrthéarmacha sna healaíona, agus óstálann sí cónaitheacht scríbhneora in éineacht le Sangam House. Ball í den fhoireann a reáchtálann Yavanika Press, suíomh ríomhfhoilsitheoireachta a dhéanann speisialtacht den fhilíocht.

Naisc

Litríocht Indiach i mBéarla

Nótaí

Litríocht Indiach
Litríocht Indiach i mBéarla
Vihang A. Naik

File dátheangach ó Gujarat san India is ea Vihang A. Naik nó Vihang Ashokbhai Naik  (2 September 1969 ) , agus Gúisearáitis aige mar theanga dhúchais. Tá a lán cnuasacha filíochta foislithe aige i mBéarla agus i nGúisearáitis, agus aistríonn sé ábhar ó Ghúisearáitis go Béarla.

Beatha agus saothar
 
Rugadh é in Surat in Gujarat, agus d’aistrigh ina dhiaidh sin chun cathracha eile. Fuair sé céim bhaitsiléara i mBéarla agus i bhFealsúnacht, agus fuair céim mháistir (Litríocht Bhéarla agus Litríocht Indiach aistrithe go Béarla) ó Ollscoil Maharaja Sayajirao in Baroda.  
Tá a chuid filíochta le fáil ina lán díolamaí agus irisí, leithéidí Anthology of Contemporary Indian Poetry, The Dance of the Peacock, The Indian P.E.N.,The Journal of Poetry Society (India),The Journal of Literature and Aesthetics, Indian Literature, The Brown Critique, Poetry Chain, Kavya Bharati,  The Journal of Indian Writing In English, Coldnoon: Travel Poetics, Muse India.

Liosta

Cnuasacha . 

 City Times and Other Poems, foilsithe ag Kolkata: Writers Workshop, an India 1993.
 Poetry Manifesto ( New & Selected Poems ), foilsithe ag Indialog Publications Pvt Ltd, New Delhi, 2010.
 Making A Poem ( Mumbai: Allied Publishers, 2004) 
 Jeevangeet (filíocht i nGúisearáitis), foilsithe ag Navbharat Sahitya Mandir, Ahmedabad, 2001.

 Dánta sna díolamaí a leanas:

 Poets’ Travelogue : The Grand Indian Express  (eag. an Dr. Ananad Kumar ), 2017.
 Selfhood: Varieties of Experience . United States  (eag. Dustin Pickering agus Kiriti Sengupta), 2016.
 Anthology of Contemporary Indian Poetry . Na Stáit Aontaithe  (eag. Menka Shivdasani ),2013.
 The Dance of Peacock: An Anthology of English Poetry . Ceanada  (eag. Vivekanand Jha), 2013.
 Indo–Australian Anthology of Contemporary Poetry  (eag. an Dr. Sunil Sharma agus an Dr. Rob Harle ), 2013.
 Scaling Heights : An Anthology of Contemporary Indian English Poetry (eag. an Dr. Gopal Lahiri agus an Dr.Kirti Sengupta. ) , 2013.
 Exiled Among Natives (eag. an tOllamh Charu Sheel Singh agus an Dr. Binod Mishra ), 2013.
 The Golden Treasure of Writers Workshop Poetry. Writers Workshop, India (eag. Rubana Huq), 2008.
 A New Book of Indian Poems In English  Writers Workshop, an India  (eag. Gopi Krishnan Kottoor), 2000.
 Accent on Indian English Poetry. Indian Literature. Delhi Nua, an India: Iris dhémhíosúil Sahitya Akademi, an India (eag. H. S. Shivaprakash),  1998.
 A Decade of Poetry : Special edition of  Poiesis : A Journal of Poetry Circle, Bombay  (eag. Prabhanjan K. Mishra),  1997-98.

Agallaimh:Modern Research Studies: An International Journal of Humanities and Social Sciences( 2017 ) Interview: Unfolding the World of Vihang A. Naik: Interview of an Indian Poet by Goutam KarmakarMuse India(2016),  Interview: Vihang A. Naik in conversation with Dr. Ajit Kumar The Criterion ''(2012), Interview: Vihang A. Naik, Indian Poet in Conversation with Vishwanath Bite

Naisc
Litríocht Indiach i mBéarla

Nótaí

Naisc sheachtracha 

 Suíomh Oifigiúil
 I dtaobh Vihang A. Naik 

Litríocht Indiach
Litríocht Indiach i mBéarla
The Voice Kids (sraith 2 an RA)

Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag John de Mol é The Voice Kids. Thosaigh an dara sraith de The Voice Kids ar an 14 Iúil 2018 agus chríochnaigh sé ar an 21 Iúil .

B'iad will.i.am, Pixie Lott agus Danny Jones na breithiúna don sraith seo. Bhuaigh Daniel Davies an sraith.

Foirne

Seónna Beo

Torthaí
 Foireann Will
 Foireann Pixie
 Foireann Danny

Eolas faoin Seónna Beo

Leathcheannais (20 Iúil)

Ceannais (21 Iúil)

The Voice UK
2018 séasúir teilifíse
Muhammad Ahmad

Ceannaire Ioslamach Súdánach é Muhammad Ahmad, a rugadh ar an 12 Lúnasa 1844 agus fuair bás ar an 22 Meitheamh 1885.

An tSúdáin
Daoine a rugadh i 1844
Básanna i 1885
Buabhall Eorpach

Is ainmhí é an buabhall Eorpach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Buaibhide
Muc mhara neamheiteach

Is ainmhí í an mhuc mhara neamheiteach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Muinseac dubh

Is ainmhí é an muinseac dubh (Muntiacus crinifrons) . Mamach atá ann. Dúchasach d'oirdheisceart na Síne.

Mamaigh
Siúr Lúcia

Bean rialta Cairmilíteach Portaingéalach ab ea Lúcia de Jesus Rosa dos Santos a rugadh ar an 28 Márta 1907 agus fuair bás ar an 13 Feabhra 2005. 

Daoine a rugadh i 1907
Básanna in 2005
Daoine Portaingéalacha
Intendente (Metro Liospóin)

Is stáisiún é Intendente ar Líne Glas Metro Liospóin. Tá an stáisiún suite i Ascaill an Almirante Reis. Dearadh an stáisiún leis an ailtire Denis Gomes le suiteálacha ealaíne ag an bpéintéir Maria Keil.

Ceangal 
Lisbon Metro/Green Line

Busanna Uirbeacha

Carris 
 28E Martim Moniz (Metro Liospóin) ⇄ Campo de Ourique (Prazeres)
208 Cais do Sodré (Metro Liospóin) ⇄ Gare do Oriente|Estação Oriente (Interface) (seirbhís maidin)
 708 Martim Moniz (Metro Liospóin) ⇄ Parque das Nações Norte
 734 Martim Moniz (Metro Liospóin) ⇄ Estação Santa Apolónia

Aerobus 
 Linha 1 Aeroporto (Metro Liospóin)|Aeroporto ⇄ Cais do Sodré (Lisbon Metro)|Cais do Sodré

References
Brocaire Dubh Rúiseach

Is madadh clóis é brocaire Dubh Rúiseach. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Robin Cook

Polaiteoir de chuid Pháirtí an Lucht Oibre sa Ríocht Aontaithe ab ea Robert Finlayson Cook. Rugadh é i gCnoc a' Chluig, Albain ar an 28 Feabhra 1946 agus fuair bás ar an 6 Lúnasa 2005.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1946
Básanna in 2005
Aindiachaithe
Fir
Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)
Polaiteoirí Albanacha
Sóisialaithe
2018 US Open

Ba comórtas Grand Slam é 2018 US Open a imrítear ag USTA Billie Jean King National Tennis Center. Thosaigh an phríomhchomórtas ar 27 Lúnasa 2018 agus críochnóidh sé ar 9 Meán Fómhair 2018.

B'é 2018 an 138ú heagrán den comórtas, an 50ú sa ré oscailte agus an ceathrú comórtas Grand Slam an bhliain sin.

Imreoirí aonair
2018 US Open – Singlí na bhFear

2018 US Open – Singlí na mBan

Tagairtí 

Leadóg i 2018
US Open (leadóg)
Ar 15

'''Colt AR-15

Is raidhfil leath-uathoibríoch é an Colt AR-15. Cuasánann an Colt AR-15 an urchar 5.56×45mm NATO. Dhear Eugene Stoner, Jim Sullivan agus Bob Fremont an raidhfil. Tá an arm an-móréilimh i Stáit Aontaithe Mheiriceá, mar tá an úinéireacht de raidhfilí leath-uathoibríoch le gnáthphobal dleathach ann. Ina theannta sin, deirtear le díograiseoirí arm gur raidhfil iontaofa, modúlach agus cruinn é an AR-15. Is leagan sibhialtach den raidhfil M16 é an AR-15.



Gunnaí
Tarraingt suas

Is aclaíocht d'uachtar an choirp é an tarraingt suas. Is éard atá i gceist leis an aclaíocht ná uachtar na droma, na bícéipsí agus na cuislí a aclú. Nuair a dhéantar an tarraingt suas, beir an duine ar bharra le dhá lámh, tarraingíonn an duine í/é féin suas go dtí a smig os cionn an bharra. Ansin, íslíonn an duine é/í féin go dtí a (h)uillinn lánchasta. Is bealach maith é an tarraingt suas le tomhas a dhéanamh ar an gcorpacmhainn atá ag duine éigin. Mar sin, úsáideann Muirshaighdiúirí na Stát Aontaithe an tarraingt suas sa tástáil chorpacmhainne s'acu. Caithfear trí cinn a dhéanamh ar a laghad, agus fiche cinn a dhéanamh chun lánmharcanna a bhaint amach, sa tástáil sin. Déantar idirdhealú idir greamanna a usáidtear san aclaiocht seo i mBéarla, nuair atá an duine ag féachaint ar bos na lámh, tugtar chinup uirthi, agus nuair atá an mhalairt i gceist, tugtar pullup uirthi. Ní dhéantar an idirdhealú sin i nGaeilge, áfach.

Giomnáisiamaí
Aclaíocht
Institiúid Ealaíona,Dearadh agus Teicneolaíochta Dhún Laoghaire

Is coláiste suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Institiúid Ealaíona, Dearadh agus Teicneolaíochta Dhún Laoghaire. Bunaíodh an institiúid sa bhliain 1997. Bhí Coláiste  Ealaíona agus Dearadh Dhún Laoghaire ar an suíomh roimhe sin agus rinneadh cuid den Institiúid é mar Scoil na nEalaíona Cruthaíoch.

Tagairtí 

Contae Bhaile Átha Cliath
Institiúidí teicneolaíochta in Éirinn
Ghil'ad Zuckermann

Teangeolaí, údar agus léachtóir as Tel Aviv, Iosrael é Ghil'ad Zuckermann (a rugadh ar an 1 Meitheamh 1971) (D.Phil., Ollscoil Oxford; Ph.D., Ollscoil Cambridge).

Foilseacháin 
 
  (Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew) (ISBN 9781403938695)
 
 
 
 
  
   Barngarlidhi Manoo - PART TWO

Scannánliosta 
 Fry's Planet Word, Stephen Fry
 SBS: Living Black: S18 Ep9 - Linguicide
 Babbel: Why Revive A Dead Language? - Interview with Prof. Ghil'ad Zuckermann
 Language Revival: Securing the Future of Endangered Languages, edX MOOC

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Ghil'ad Zuckermann, D.Phil. (Oxon.)
 University Staff Directory: Professor Ghil'ad Zuckermann 
 Ghil'ad Zuckermann, Academia
 Jewish Language Research Website: Ghil'ad Zuckermann 
 Professor Ghil'ad Zuckermann's website
 Australian of the Day: Ghil'ad Zuckermann
 Voices of the land, Anna Goldsworthy, The Monthly, September 2014.
 BBC World Service: Reawakening Language

Daoine a rugadh i 1971
Daoine beo
Scríbhneoirí
Teangeolaithe
Iarmhairt Ouzo

Is éard atá i gceist leis an iarmhairt ouzo ná eibleacht bhainniúil ola-in-uisce a chruthaítear nuair a chuirtear uisce isteach in ouzo nó i licéar nó biotáille eile de bhlas ainíse, leithéidí pastis rakı, arak, sambuca nó apsainte. Ní gá ach beag corraithe chun na heibleachtaí seo a chruthú, agus bíonn siad go han-chobhsaí.

Próiseas 
Tarlaíonn an iarmhairt ouzo nuair a thuaslagtar bláthola láidir-hidreafóbach, léithéidí tras-anatóil (en), i dtuaslagóir atá somheasctha le huisce, leithéidí eatánóil, agus a íslítear tiúchan an tuaslagóra trí braonacha beaga uisce a chur isteach ann nó trí galú a dhéanamh ar an tuaslagóir.

Go hiondúil, ní bhíonn na heibleachtaí ola-in-uisce cobhsaí, mar sin tá an eibleacht seo an-neamhghnách. I bhformhór na dtuaslagán, comhtháthaíonn na braonacha ola go dtí go mbíonn an ola agus an t-uisce scartha go léir óna chéile. Chun bac a chur air seo, ní mór gníomhaí dromchlach a chur isteach sa tuaslagán, nó caithfidh an tuaslagán a chorraí go láidir. I meascán uisce-agus-ouzo, áfach, tarlaíonn an comhtháthú seo go drámata níos fadálaí.

Feidhmeanna 
Tá a lán feidhmeanna tráchtála ag na heibleachtaí seo – mar shampla, i dtáirgí bia ullmhaithe, i nglantaigh, agus i dtáirgí corp-aire. Tá súil ag na heolaithean iarmhairt ouzo a úsáid chun níos mó táirgí a chruthú: táirgí nach féidir a dhéanamh ar bun tráchtála go dtí seo mar nach féidir bealach saor go leor a aimsiú a chuirfeadh bac ar na heibleachtaí scaradh óna chéile. Toisc go bhfuil an eibleacht a chruthaítear tríd an iarmhairt ouzo chomh cobhsaí, níorbh fhadhb é seo a thuilleadh dá n-aimseofaí bealach chun an eibleacht áirithe seo a úsáid i ndéantús tráchtála.

Tagairtí
Burao

Is baile suite san tSomáil é Burao.

An tSomáil
Cat dúchosach

Is ainmhí é an cat dúchosach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Firéad dúchosach

Is ainmhí é an firéad dúchosach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Marmat machaire earrdhubh

Is ainmhí é an marmat machaire earrdhubh. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Dannii Minogue

Is ceoltóir popcheoil Astrálach í Dannii Minogue, a rugadh ar 20ú Deireadh Fómhair 1971. Tá an cáil is mó aici as a bheith ina breitheamh ar an sraith teilifíse The X Factor idir Sraith 4 agus Sraith 7. Is deirfiúr Kylie Minogue í.

Dioscliosta
Dannii (1990)
Love and Kisses (1991)
Get into You (1993)
Girl (1997)
Neon Nights (2003)
Club Disco (2007)

Daoine Astrálacha
Popcheoltóirí
Diaspóra Éireannach
Daoine a rugadh i 1971
Crú-ialtóg Blasius

Is ainmhí í an chrú-ialtóg Blasius. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Dícear gorm

Is ainmhí é an dícear gorm. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Brocaire Seiceach

Is brocaire de bhunadh an tSeicslóvaic é brocaire Seiceach. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Frankie Howerd

B'aisteoir Sasanach é Francis Alick "Frankie" Howerd (a rugadh ar an 6 Márta 1917 agus fuair bás ar an 19 Aibreán 1992). 

Aisteoirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1917
Básanna i 1992
Jane Horney

Bean Sualannach ab ea "Jane" Ebba Charlotta Horney (8 Iúil 1918 – 20 Eanáir 1945), a gcreidtear go raibh sí ina spiaire sa Danmhairg ar son na Gearmáine Naitsíocha, agus a mharaigh gluaiseacht fhrithbheartaíochta na Danmhairge ar bhád iascaireachta ar Øresund, cé nár dearbhaíodh riamh ar son cén náisiúin a d'oibrigh sí i bhfírinne. Chreid an Gestapo sa Danmhairg gur gníomhaire ar son na Breataine nó an Aontais Shóivéadaigh í, agus tar éis an Dara Cogaidh Dhomhanda shéan siad go raibh sí riamh ina gníomhaire Gestapo. Shéan oifigigh Abwehr mar an gcéanna, nuair a d'iarradh Säpo (seirbhís faisnéise na Sualainne) orthu, go raibh sí ina gníomhaire dóibhse.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1918
Básanna i 1945
An Dara Cogadh Domhanda
Daoine Sualannacha
Babarúsa Bola-Batúch

Is ainmhí é an babarúsa Bola-Batúch. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Cangarú crainn Lumholtz

Is ainmhí é an cangarú crainn Lumholtz. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Bordaíleach

Is madadh Francach é bordaíleach. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Rex Harrison

B'aisteoir Sasanach é Sir Reginald Carey Harrison (a rugadh ar an 5 Márta 1908 agus fuair bás ar an 2 Meitheamh 1990). 

Aisteoirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1908
Básanna i 1990
Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Dioscliosta George Ezra

Is éard atá i dioscliosta an amhránaí agus cumadóir amhrán Sasanach George Ezra ná dhá halbam stiúideo, dhá sheinn leabhraithe agus naoi singil mar ealaíontóir ceoil aonréadach.

Albaim

Albaim Stiúideo

Ceirníní Leathfhada

Singlí

Mar Ealaíontóir Ceoil

Singlí bolscaireachta

Tagairtí 

Dioscliostaí
Alison Spittle

Is fuirseoir, scríbhneoir grinn, léiritheoir raidió agus aisteoir Éireannach í Alison Spittle. D'oibrigh sí do iRadio, RTÉ Raidió 1 agus Newstalk agus chruthaigh sí sceitsí do Republic of Telly. Bhí sí ina scríbhneoir agus príomhaisteoir do dhráma grinn suímh ag RTÉ Two Nowhere Fast i 2017. Is í an t-óstach agus cruthaitheoir an podchraolta The Alison Spittle Show, atá á óstáil ag headstuff.org.

Laethanta a hÓige 
Rugadh Spittle in Harrow, Londain. Ba thógálaí é a hathair. Bhog a teaghlach go dtí áiteanna eile go minic, Dresden sa Ghearmáin, áit dúchais a mháthair - Contae na hIarmhí, Bealach an Tirialaigh, agus an Muileann gCearr san áireamh. Faoi dheireadh, bhog siad go dtí an Bhaile Mhóir nuair a bhí sí 8 mbliana d'aois. D'fhreastail sí ar mheánscoil i mBaile Átha Luain.

Gairm 

Bhain sé a céim amach ó choláiste i mBaile Átha Cliath, agus ansin bhog sí ar ais go dtí na hIarmhí, áit ar oibrigh sí mar thaighdeoir do iRadio leis an bhfear grinn Bernard O'Shea. Thosaigh sí ag obair mar fhuirseoir, ag tacaíocht PJ Gallagher. Mar thoradh ar sin, bhí sí ina rannpháirtí sna babhtaí Éireannaigh So You Think You're Funny, agus thuill sí spás sna babhtaí i nDún Éideann. Tugtar cuireadh di a bheith mar aoi ar an gcuid "Happy Hour" den John Murray Show ar RTÉ Radio 1 ón rath seo.

Bhí go leor seónna coiméide aici, Alison Spittle Needs an Agent, Alison Spittle Discovers Hawaii (2015), agus Worrier Princess (2017) ina measc. D'oibrigh sí ag na Féilte Fringe in Dún Éideann agus i mBaile Átha Cliath, chomh maith leis an fhéile ceoil Forbidden Fruit, agus ag féilte ghrinn i gCorcaigh.

Bhí Spittle mar scríbhneoir agus príomhaisteoir sceitsí ghréasáin RTÉ Two, agus mar aisteoir i sceitsí do Republic of Telly le Kevin McGahern. I 2014 ghlac Spittle páirt in eagrán píolótach den chlár RTÉ 2 Choose or Lose, seó painéal a bhí á óstáil ag Eoghan McDermott ó 2FM, le hiomaitheoirí Fred Cooke, Bryan Quinn, Keith Farnan, Aaron Heffernan agus Georgia Salpa.

Bhí sí ina rannpháirtí rialta ar The Right Hook le George Hook ar Newstalk.

Nowhere Fast 

I 2017, scríobh sí agus a páirtí Simon Mulholland an dráma grinn suímh Nowhere Fast. Ba é Simon Gibney stiúrthóir an tsraith. Sa seó feictear Angela (rinne Spittle páirt an charachtair seo) ag bogadh ar ais go dtí Ballybeag i lár na tíre, tar éis a post a chailleadh ar seó raidió i mBaile Átha Cliath i ndiaidh cás clúmhillte a bhí i mbéal an phobail. Thosaigh an tsraith i Samhain 2017, agus glacadh go maith leis ag léirmheastóirí agus lucht féachana go forleathan.

Tagairtí 

Daoine beo
Ban-aisteoirí
Fuirseoirí Éireannacha
Craoltóirí Éireannacha
Scríbhneoireacht teilifíse
Norah Patten

Is innealtóir aerloingseoireachta agus spáis eolaí Éireannach í Norah Patten ó Béal an Átha, Contae Mhaigh Eo.

Luathshaol agus Oideachas 
Rugadh Patten i mBéal an Átha, Contae Mhaigh Eo agus bhí sí an-tógtha ag an spás mar leanbh. Thug sí cuairt ar NASA nuair a bhí sí 11. Chríochnaigh sí céim fochéime agus a dochtúireacht i innealtóireacht aeraspáis ag Ollscoil Luimnigh.

Gairme 
D'oibrigh Patten ag Ionad na Cumaiscí ag an Ollscoil Luimnigh ar feadh trí bliana, nuair a d' éirigh sí an tionscadal "An t-aon Bhealach Suas". Chuir sé seo an chéad turgnamh mhic léinn Éireannach chun an Stáisiún Spáis Idirnáisiúnta. Tar éis sin d'oibrigh ag Boeing. 

Bhí sí bronnadh Idirnáisiúnta Astronautical Cónaidhm ag Teacht chun cinn Spás Ceannairí a Dheonú i 2015. Bhí sí tofa mar bhall dáimhe sa hOllscoile Spáis Idirnáisiúnta sa bhliain 2016. Ghlac sí páirt in dhá misin ag Tionscadal PoSSUM.

Tagairtí 

Innealtóirí Éireannacha
Pocaire gaoithe coiteann

Cine beag éin chreiche atá sa phocaire gaoithe coiteann (Falco tinninculus). Cine pocaire ghaoithe atá ann, agus tá sé i bhfine na bhfabhcún, nó na bhFolcanidae as Laidin. Tá sé ar cheann de na héin chreiche is coitianta in Éirinn, agus toisc nach bhfuil cónaí ar aon chine pocaire ghaoithe eile in Éirinn, is gnáth a tugtar air pocaire gaoithe go simplí.

Éin
Órang-útan Boirneoch

Is ainmhí é an t-órang-útan Boirneoch. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Giobún Boirneoch

Is ainmhí é an giobún Boirneoch. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Sagittarius A*

Is éard is Sagittarius A* ann (fuaimnithe "Sagittarius A-réalt", giorrúchán caighdeánach Sgr A*) ná foinse gheal an-dlúth raidió réalteolaíoch, ag lár Bhealach na Bó Finne, in aice le teorainn na réaltbhuíonta Sagittarius agus Scorpius. Cuid de ghné réalteolaíoch is ea é,ar a dtugtar 'Sagittarius A'. Creidtear gur  shuíomh dhúphoill sarollmhóir é, cosúil le iad siúd  a nglactar go ginearálta anois a bheith ag láir an chuid is mó de na  an chuid is mó de na réaltraí bíseacha agus éilipseacha. D'úsáidtí grinnithe réaltacha ar an réalta S2, i bithis timpeall ar Saighdeoir A*, chun láithreachta de, agus sonraí a tháirgeadh faoin dhúphoill sarollmhór atá i lár Bhealach na Bó Finne, agus threoraítí ar an tuairim gur suíomh an dhúphoill sarollmhóir é Sagittarius A* .

Nótaí
Liosta de na monarcaí Francacha

Rialaigh monarcaí de Ríocht na Fraince agus a réamhtheachtaithe (agus na monarcaí comharbacha) ó bhunaíodh Ríocht na bhFranc sa bhliain 486 le roinnt cur isteach, go dtí gur thit  Dara Impireacht na Fraince sa bhliain 1870, 

Uaireanta, curtha san áireamh mar 'Ríthe na Fraince' tá ríthe na bhFranc den ríshliocht Meirvínseach, a rialaigh ó 486 go dtí 751, agus ríshliocht na gCairilínseach, a rialaigh go dtí 987 (le roinnt cur isteach).

I mí Lúnasa 843 roinn Conradh Verdun flaitheas na bhFranc i dtrí ríocht, ceann mhair ar feadh tamall gearr; d'eascair, as an an dá cheann eile, an Fhraince agus, sa deireadh thiar, an Ghearmáin. Faoin am seo, bhí teangacha agus cultúr difriúil ag cuid thoir agus thiar na talún. Dá réir sin tosaíonn an liosta monarcaí seo sa bhliain 843, toisc gurb é seo an dáta is luaithe ar féidir a rá go raibh ann den Fhrainc. Maidir le ríthe na bhFranc roimhe seo, féach Liosta de ríthe na bhFranc.

Áiríodh Ríshliocht Chapet, sé sin le rá, sliocht Hugues Capet ar thaobh a athar de, mar na céad rialtóirí a ghlac an teideal 'Rí na Fraince', den chéad uair le Philippe II Auguste (r. 1180–1223).

Rialaigh na Capetigh go leanúnach ó 987 go 1792 agus arís ó 1814 go 1848. Tugtar, de ghnáth, na hainmneacha sainiúla de Valois (go dtí 1589) agus Búrbón (go dtí 1848) ar chraobhacha an ríshleachta.

Le linn na tréimhse gearr, nuair a bhí Bunreacht na Fraince de 1791 i bhfeidhm (1791–92) agus tar éis Réabhlóid na Fraince (1830), baineadh úsáid as teideal nó stíl  "Rí na Fraince" in ionad "Rí na Fraince (agus Navarre)". Nuálaíocht bhunreachtúil a bhí ann ar a dtugtar monarcacht mhóréilimh, a cheangail teideal an monarc le muintir na Fraince seachas le seilbh chríoch na Fraince. 

Rialaigh an ríshliocht Bhúrbóin, mar "Impirí na Fraince" sa Fhrainc sa 19ú haois idir 1804 agus 1814, arís i 1815, agus idir 1852 agus 1870.

Teidil

Impireacht na bhFranc

Ríshliocht na Meirvínseach (509-751)

Ríshliocht na gCairilínseach (751-888)

Ríshliocht na Roibeárdaigh (888-898) 
.

Ríshliocht na gCairilínseach (898-922)

Ríshliocht na Roibeárdach  (922-923)

Ríshliocht na mBosonach (923-936) 
An Bosonids bhí a teaghlach uasal a shliocht ó Boso an Elder, a gcuid ball, Rudolph (Raoul), toghadh é mar "Rí na Bhfranc" i 923.

Ríshliocht na gCairilínseach (936-987)

Ríshliocht Chapet (987-1792)

Ríshliocht Chapet  (987-1328)

Ríshliocht de Valois (1328-1589)

Ríshliocht Lancaster (1422-1453) (faoi dhíospóid)

Nótaí

Tagairtí

Luanna 

Monarcacht na Fraince
Constantin Brâncoveanu

Ba Phrionsa Wallachia é Constantin Brâncoveanu idir 1688 agus 1714. Rugadh sé i 1654 agus fuair bás ar an 15 Lúnasa, 1714). 

Stair na Rómáine
Daoine a rugadh i 1654
Básanna i 1714
Lóiste an Labhrais

Is eastát tithíochta mór i  gCaisleán Cnucha é Lóiste an Labhrais nó Laurel Lodge as Béarla.

Tá páirc, ionad siopadóireachta agus gnó san eastát chomh maith le hionad pobail suite ann. Ritheann an Chanáil Ríoga in aice leis agus tá Stáisiún Chaisleán Cnucha in aice leis freisin. Tá an eastát lonnaithe gar de Shráidbhaile  Chaisleán Cnucha, Sráidbhaile  Bhaile Bhlainséir, Baile an Chairpintéaraigh, Cúil Mhín, Lárionad Siopadóireachta Bhaile Bhlainséir agus Páirc an Fhionnuisce san áireamh.

Is é Naomh Tomás éarlamh an cheantair agus baineann an séipéal Caitliceach agus an bhunscoil sa cheantar úsáid as an ainm céanna.

Féach freisin

 Caisleán Cnucha
 Stáisiún Chaisleán Cnucha

Contae Bhaile Átha Cliath
Bruachbhailte Bhaile Átha Cliath
Baile an Chairpintéaraigh

Is ceantar cónaithe mór i  gCaisleán Cnucha í Baile an Chairpintéaraigh nó Carpenterstown as Béarla.

Tá scoil dara-leibhéal Coláiste Pobail Chaisleán Cnucha, ceann de na scoileanna dara-leibhéal is mó sa tír, lonnaithe ann. Tá siopa, café, poitigéir agus teach tábhairne lonnaithe ann freisin. Tá páirc ann darbh ainm Tír na nÓg. Tá an ceantar cóngarach do Lóiste an Labhrais, Sráidbhaile  Chaisleán Cnucha, Cúil Mhín, Óstán agus Galfchúrsa Chaisleán Cnucha  agus Lárionad Siopadóireachta Bhaile Bhlainséir. Ó am go ham baineann baill foirne Coláiste Pobail Chaisleán Cnucha agus an club CLG áitiúil CLG Chaisleán Cnucha úsáid as páirc Tír na nÓg le haghaidh spóirt agus traenála de.

Tagairtí 

Contae Bhaile Átha Cliath
Bruachbhailte Bhaile Átha Cliath
Near FM

Is é Near FM an stáisiún raidió pobail á fhreastalaíonn ar  Chathair Bhaile Átha Cliath Thoir-Thuaidh in Éirinn. Tá sé lonnaithe in Ionad Cathartha an Taoibh Thuaidh sa  Chúlóg. Tá an stáisiún le chloisteáil ar 90.3 FM i mBaile Átha Cliath Thoir-Thuaidh agus le fáil timpeall na cruinne ar an idirlín. Tá Near FM mar chuid den gComharchumann Near agus is leis an comharchumann Near TV Productions agus na tionscadail Near Online, Near Drama, Near Records, Near Choice agus Near Archive freisin.

Bunaíodh an stáisiúin i 1995. Tá nascanna ag an stáisiún le Coláiste Dhúlaigh, Coláiste Breisoideachais agus le a lán eagraíochtaí eile sa phobail áitiúla i mBaile Átha Cliath Thoir-Thuaidh agus tá siad oscailte do chách sa chuid seo den chathair. Is ball bunaidh de CRAOL, Fóram Raidió Pobail na hÉireann é Near FM.

Ceantair ina bhfuil saincheadúnas ag Near FM chun craoladh

An Chúlóg, Bán an Aeir, An Choill Mhór Thiar, An Port Thoir, An Sruthán Aoibhinn, Ard Aidhin, Baile Bocht, Baile Dúill, Baile Hearmann, Baile Munna, Beaumont, Cill Bharróg, Cill Easra, Cnocán Doirinne, Darndál, Domhnach Cearna, Domhnach Míde, Droim Conrach, Éadan Mór, Fionnbhrú, Fionnradharc, Glas Naíon, Ráth Eanaigh, Seantrabh.

Uaireanta chraolacháin

24 uair le haghaidh an lae.

Féach freisin

 An Chúlóg
 Phoenix 92.5FM
 Dublin South FM
 Liffey Sound FM
 Raidió na Life
 CRAOL
 Craolachán
 Craoltóireacht
 Podchraolachán

Tagairtí

Naisc Sheachtracha 

 Suíomh gréasáin Near FM
 Suíomh gréasáin an Near Media Co-Op / Comharchumann Near
 Leathanach Youtube Near FM
 Leathanach Youtube Near TV
 Leathanach Vimeo Near TV
 Leathanach Youtube an cláir Gaeilge Ar Mhuin na Muice ar Near FM
Near Archive 
 Cartlanna d'shean leathanach Youtube Near90fm (2007-2009)
 Phoenix FM 92.5 FM Baile Átha Cliath 15.
 Raidió na Life 106.4 FM Stáisiún raidió sainspéise Gaeilge ag craoladh timpeall Bhaile Átha Cliath ar fad ar FM.
 CRAOL | The Community Radio Forum of Ireland / CRAOL | Fóram Raidió Pobail na hÉireann
 Broadcasting Authority of Ireland / Údarás Craolacháin na hÉireann BAI.

Stáisiúin raidió in Éirinn
Stáisiúin raidió a thosaigh ag craoladh i 1995
Strictly Come Dancing (sraith 16)

Is comórtas damhsa teilifíse é Strictly Come Dancing, a thosaigh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Tá sé ar BBC One. Thosaigh an séú sraith déag ar an 8 Meán Fómhair, 2018 agus chríochnaigh sé ar an 15 Nollaig 2018.

Is iad Shirley Ballas, Bruno Tonioli, Craig Revel Horwood agus Darcey Bussell na breithimh don sraith seo.

Cúplaí

Cairt Scórála

Tagairtí 

Strictly Come Dancing
2018 séasúir teilifíse
Ialtóg Botta

Is ainmhí í an ialtóg Botta. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Gadhar stoic Flóndrach

Is madadh de bhunadh Flóndras é gadhar stoic Flóndrach. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Martín de Tours

Ba naomh é Mártain, Mairtín nó Martín de Tours, agus uncail Naomh Pádraig, a deirtear.Rugadh é i 316 nó 336 i Savaria, Deoise an Phanóin agus fuair Mártain bás ar 8 Samhain 397 sa Ghaill.

Nósannna 
Ar an 11 Samhain, déantar ceiliúradh ar Naomh Mártain timpeall na hEorpa ar fad.

 Ar fud na Gearmáine, siúlann páistí óga trí na sráideanna le laindéir ildaite ina lámha.   Canann siad amhráin in ómós do Naomh Mártain.  

 De réir an fhinscéil, bhí muintir Tours ag iarraidh easpag a dhéanamh de. Ach ní raibh Mártain sásta agus rinne sé a mhíle dícheall éalú. Faraor chuaigh sé i bhfolach i gcró, áit a raibh sealbhán géanna Ach sceith na géanna air le linn an ruaille buaille. Dá bharr sin gur itheadh gé ar Mhór Roinn na hEorpa ar lá an altaithe sa tseanaimsir (agus turcaithe inniu ar Lá an Altaithe sna Stáit Aontaithe; ní raibh géanna ag na Pilgrim Father is cosúilǃ).

Naomh Mártain in Éirinn 
Ní nach ionadh go bhfuil sean-nósanna ar leith ag baint leis an 11 Samhain in Éirinn: faightear spléachadh ar chúlra agus ar oidhreacht Naomh Mártain sa chuntas seo i mBailiúchán na Scol.

Dar leis an scéal seo, bhíodh sé de nós ag seandaoine éan éigin ar nós gé, circe nó lachan a mharú an oíche roimh Lá Fhéile Mártain, an 10 Samhain, agus an fhuil a scaoileadh mórthimpeall chró na gcearc. Luaitear sa scéal seo go gcuireadh gach duine den líon tí crosóg air féin agus deiridís an méid seo a leanas:“Iarraim ar Mhártan Míorbhúilteach muid a tharrtháil is a chur ar ár leas;is go mbeirimíd beó ar Fhéil Mhártain aríst.”

Tagairtí 

Naoimh
Daoine a rugadh i 316
Básanna i 397
An Phanóin
Douglas Murray

Iriseoir Sasanach is ea Douglas Murray a rugadh i Hammersmith, Londain. Is as Leódhas a athair, agus bhí Gaeilge na hAlban ar a thoil aige.

Tagairtí 

Iriseoirí
Daoine a rugadh i 1979
Daoine beo
Míol mór ceann bogha

Is ainmhí é an míol mór ceann bogha (Balaena mysticetus). Mamach atá ann. Is féidir le míol mór ceann bogha breis is 200 bliain a mhaireachtáil.

Mamaigh
Ialtóg Brandt

Is ainmhí í an ialtóg Brandt (Myotis brandtii). Mamach atá ann. Thig leo maireachtáil go ceann 41 bliain ar a laghad. Tá siad dúchasach sa chuid is mó den Eoraip, i gcuid mhaith den tSibéir agus in áiteanna scaipthe eile san Áise, mar shampla tuaisceart na Seapáine.

Mamaigh
Taipir Bhrasaíleach

Is ainmhí í an taipir Bhrasaíleach (Tapirus terrestris). Mamach atá ann. 

Mamaigh
Bríd na Sualainne

Naomh is ea Bríd na Sualainne, a rugadh 1303 in Uppland, an tSualainn, agus a fuair bás ar an 23 Iúil 1373 sa Róimh.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Naoimh Sualannacha
Daoine a rugadh i 1303
Básanna i 1373
Daoine Sualannacha
Armadailín tríbhandach Brasaíleach

Is ainmhí é an armadailín tríbhandach Brasaíleach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Brióir

Is madadh as an Fhrainc é brióir. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Cú Meánmhéide Gríofa Vendée

Is madadh as an Fhrainc é cú Meánmhéide Gríofa Vendée. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Dícear Brooke

Is ainmhí é an dícear Brooke. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Moncaí cochallach donn

Is ainmhí é an moncaí cochallach donn. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Hiéana donn

Is ainmhí é an hiéana donn. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Ialtóg fhadchluasach dhonn

Is ainmhí í an ialtóg fhadchluasach dhonn (Plecotus auritus). Mamach atá ann. Tugtar ialtóg fhadchluasach air freisin, cé go ndéanann sé seo tagairt d'aon bhall den ghéineas Plecotus freisin.

Mamaigh
Harry Belafonte

Amhránaí Meiriceánach is ea Harry Belafonte'' a rugadh Harold George Bellanfanti Jr.''' ar an 1 Márta, 1927. 

Ceoltóirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1927
Acht na Gaeltachta 2012

Is acht de chuid  Oireachtas na hÉireann é Acht na Gaeltachta 2012 (English: The Gaeltacht Act 2012).

Tá dhá phríomhaidhm leis an Acht: sainmhíniú nua a leagan síos don Ghaeltacht agus leasuithe a dhéanamh ar struchtúr agus ar fheidhmeanna Údarás na Gaeltachta.

Faoi Acht na Gaeltachta 2012, tá sé i gceist go mbeidh an Ghaeltacht bunaithe feasta ar chritéir theangeolaíocha seachas ar limistéir thíreolaíocha mar a bhí go dtí seo, cé go bhfuil teorann thíreolaíochta ann dona ceantair Gaeltachta go fóill. Anois tá an phleanáil teanga ag leibhéal an phobail lárnach do phróiseas an tsainmhínithe nua don Ghaeltacht. Tá deis ag ceantair lasmuigh de na ceantair Ghaeltachta aitheantas reachtúil a bhaint amach mar Líonraí Gaeilge nó mar  Bhailte Seirbhíse Gaeltachta, faoi réir critéir áirithe a bheith comhlíonta acu.

Chomh maith le leasuithe a dhéanamh ar fheidhmeanna áirithe de chuid Údarás na Gaeltachta, tugann Acht na Gaeltachta 2012 feidhm reachtúil don Údarás maidir le cur i bhfeidhm na  Straitéise 20 Bliain don Ghaeilge 2010-2030 sa Ghaeltacht. Chomh maith leis sin, déantar foráil faoin Acht chun líon comhaltaí bhord an Údaráis a laghdú go suntasach agus chun deireadh a chur leis an riachtanas do thoghcháin do bhord an Údaráis.

Shínigh  an tUachtarán Acht na Gaeltachta 2012 ar an 25 Iúil 2012.

Féach Freisin 

 Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003
 Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010-2030
 Bailte Seirbhíse Gaeltachta
 Líonraí Gaeilge
 Údarás na Gaeltachta
 Foras na Gaeilge
 An Coimisinéir Teanga

Tagairtí 

Gaeilge
Gaeltacht

Dlí na hÉireann
Líonraí Gaeilge

Is Líonraí Gaeilge (Béarla: Irish Language Networks) iad na limistéir atá aitheanta ag Poblacht na hÉireann mar áiteanna lasmuigh den Ghaeltacht a bhfuil neart ar leith sa Ghaeilge ann.

De réir Acht na Gaeltachta 2012, tá teorainneacha na Gaeltachta le bunú feasta ar chritéir theangeolaíocha seachas ar limistéir thíreolaíocha mar a bhí go dtí sin. Tá tábhacht ar leith le pleanáil teanga ag leibhéal an phobail dá réir. Tá deis ag ceantair lasmuigh de na ceantair Ghaeltachta aitheantas reachtúil a bhaint amach mar Líonraí Gaeilge nó mar  Bhailte Seirbhíse Gaeltachta ach critéir áirithe a chomhlíonadh atá leagtha síos ag Údarás na Gaeltachta agus ag Foras na Gaeilge.

D'fhógair Foras na Gaeilge i ndeireadh 2015 go mbeadh cúig cheantar aitheanta mar Líonraí Gaeilge in Éirinn - Cluain Dolcáin, Baile Locha Riach, Inis, Carn Tóchair agus Béal Feirste. Tá súil ag Foras na Gaeilge go n-aithneofar líonraí Gaeilge eile.

Féach freisin 

 Acht na Gaeltachta 2012
 Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003
 Foras na Gaeilge
 An Coimisinéir Teanga
 Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010-2030

Tagairtí 

Grúpaí Gaeilge
Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003

Is acht de chuid  Oireachtas na hÉireann é Acht na dTeangacha Oifigiúla (English: The Official Languages Act 2003).

Síníodh Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 ina dhlí ar 14 Iúil 2003. Is é príomhaidhm an Achta a chinntiú go gcuirtear feabhas ar sholáthar seirbhísí poiblí trí Ghaeilge.

Déantar foráil san Acht do sholáthar seirbhísí poiblí trí Ghaeilge ar thrí bhealach:

 trí fhorálacha an Achta atá infheidhme maidir le gach comhlacht poiblí faoin Acht;
 trí rialacháin a dhéanann an tAire Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta atá infheidhme freisin maidir le gach comhlacht poiblí faoin Acht; agus
 trí scéimeanna teanga, a aontaítear le gach comhlacht poiblí ar leith agus a fhorálann do mhéadú de réir a chéile ar líon agus ar chaighdeán na seirbhísí a chuireann an comhlacht poiblí sin ar fáil trí Ghaeilge.

Bunaíodh  Oifig an Choimisinéara Teanga faoin Acht sa bhliain 2004. Is iad príomhfheidhmeanna na hOifige sin monatóireacht a dhéanamh ar an gcaoi a bhfuil forálacha an Achta á gcomhlíonadh ag comhlachtaí poiblí, agus bearta riachtanacha a dhéanamh chun a chinntiú go gcomhlíonfaidh comhlachtaí poiblí a ndualgais faoin Acht.

Acht na dTeangacha Oifigiúla (Leasú) 2021 
Treisiú ar Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 atá i gceist leis an reachtaíocht sa bhliain 2021. Cuireann sé go mór le caighdeán na seirbhísí phoiblí i nGaeilge atá ar fáil don phobal.

Leagann an bille síos sa dlí gur cainteoirí Gaeilge a bheadh i 20% d’earcaigh nua na seirbhíse poiblí faoin mbliain 2030, príomhsprioc an bhille nua.

Chomh maith leis sin, beidh ar sheirbhísigh phoiblí taobh istigh nó taobh amuigh den Ghaeltacht seirbhís i nGaeilge a chur ar fáil

Beidh ar an Stát ainmneacha Gaeilge a chlarú agus a litriú i gceart leis an síneadh fada agus caithfidh an Státseirbhís seirbhísí i nGaeilge a chur ar fáil do Mhuintir na Gaeilge.

Féach Freisin 

 An Coimisinéir Teanga
 Acht na Gaeltachta 2012

Tagairtí 

Gaeilge
Gaeltacht
Dlí na hÉireann
Bailte Seirbhíse Gaeltachta

Faoi Acht na Gaeltachta 2012, tugtar Bailte Seirbhíse Gaeltachta (nó Gaeltacht Service Towns as Béarla) ar na bailte sin atá suite i Limistéir Pleanála Teanga Ghaeltachta nó taobh leo agus a bhfuil ról suntasach acu maidir le seirbhísí poiblí, saoráidí áineasa, sóisialta agus tráchtála a sholáthar do na limistéir sin.

Is cuspóir Acht na Gaeltachta féachaint conas is féidir an tionchar dearfach atá na bailte seo in ann a imirt ar an nGaeilge mar theanga pobail agus teaghlaigh sa Ghaeltacht a chothú agus a threisiú.

Tá an t-aitheantas chun a bheith mar Bhaile Seirbhíse Gaeltachta roghnaithe as Údarás na Gaeltachta taobh istigh de na nGaeltachtaí agus ag Foras na Gaeilge sa chuid eile den dtír. Tá siad ag súil go mbeadh suas go dtí 16 bailte le Chathair Chorcaí agus Cathair na Gaillimhe san áireamh pioctha mar Bhailte Seirbhíse Gaeltachta. Tá sé aontaithe le Foras na Gaeilge agus le hÚdarás na Gaeltachta go ndíreofar  i  dtús  báire  ar  Chathair  na  Gaillimhe,  Leitir  Ceanainn  agus  Daingean Uí Chúis.

Féach freisin 

 Acht na Gaeltachta 2012
 Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003
 Líonraí Gaeilge
 Údarás na Gaeltachta
 Foras na Gaeilge
 An Coimisinéir Teanga
 Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010-2030

Tagairtí 

Gaeilge
Gaeltacht
Cuairt an Phápa Eoin Pól II ar Éirinn

Thug Pápa Eoin Pól II cuairt ar Éirinn ón Satharn, 29 Meán Fómhair 1979 go dtí an Luan, 1 Deireadh Fómhair 1979, an chéad turas go hÉirinn ag Pápa. D'fhreastail os cionn 2.5 milliún duine ar na himeachtaí i mBaile Átha Cliath, Droichead Átha, Cluain Mhic Nóis, Gaillimh, Cnoc Mhuire, Luimneach, agus Maigh Nuad.   

Féile mhór náisiúnta ab ea é, ceiliúradh spleodrach. "Nuair a tháinig Eoin Pól II ba gheall le rac-réalta é, JFK na hEaglaise, laoch a fuair an ceann is fearr ar an gcumannachas sa Pholainn agus ceannaire na hEaglaise Caitlicí in aon phearsa amháin." 

"Young people of Ireland, I love you!" arsa an Pápa  i mBaile an Bhriotaigh ar an 30 Meán Fómhair. Bhí grá mór aige do dhaoine óga agus an-mheas aige orthu, a dúirt sé. Fuair sé na gártha molta agus áthais an lá sin ó na mílte ógánach a bhí i láthair.

Tagairtí

Pápa Eoin Pól II
Stair na hÉireann
Stair na hEaglaise Caitlicí
Seán Mac Éil

Ard-Easpag Thuama ab ea Seán Mac Éil (Béarla: John Mac Hale) a rugadh ar an 6 Márta 1791 i gContae Mhaigh Eo agus fuair bás ar an 7 Samhain 1881.

Tagairtí 

Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Ardeaspaig
Daoine a rugadh i 1904
Básanna i 1986
Daoine as Contae Mhaigh Eo
Ulick Bourke

Scoláire Éireannach ab ea an Canónach Ulick Joseph Bourke a rugadh ar an 29 Nollaig 1829 i gCaisleán an Bharraigh, Contae Mhaigh Eo agus fuair bás ar an 22 Samhain 1887. 

Daoine a rugadh i 1829
Básanna i 1887
Daoine as Contae Mhaigh Eo
Burger King

Sraith de bhialanna é Burger King, a sholáthraíonn mearbhia. 

Bialanna
Hardee's

Sraith de bhialanna é Hardee's, a sholáthraíonn mearbhia. 

Bialanna
Marks & Spencer

Is sraith ollmhargaí é Marks & Spencer sa Ríocht Aontaithe. Tá clú agus cáil ar an ainm ar fud an domhain.

Ollmhargaí
Búrca

Is ball éadaigh fada, scaoilte á gclúdach an corp ar fad as ceann go cos, caite  go poiblí de líon beag mná Moslamacha é búrca.

An tIoslam
Spadán píbdhonn

Is ainmhí é an spadán píbdhonn (Bradypus variegatus). Mamach atá ann. Faightear é i ndeisceart Mheiriceá Láir agus i gcuid mhaith den Mheiriceá Theas.

Mamaigh
Giobún cíorach buí-leicneach

Is ainmhí é an giobún cíorach buí-leicneach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Moncaí marmaisíneach ceannbhuí

Is ainmhí é an moncaí marmaisíneach ceannbhuí. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Philip Neri

Naomh Caitliceach is ea Philip Romolo Neri (21 Iúil 1515 – 25 Bealtaine 1595) nó Filippo Romolo Neri mar a bhí aithne air san Iodáil. Rugadh i bhFlórans san Iodáil é agus fuair sé bás sa Róimh.

Tagairtí 

Naoimh Iodálacha
Daoine a rugadh i 1515
Básanna i 1595
Annalise Murphy

Is seoltóir Éireannach í Annalise Murphy. Rugadh í ar an 1 Feabhra 1990. Bhuaigh sí bonn airgid ag na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016 agus tháinig sí sa ceathrú háit ag na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2012.

Naisc sheachtracha
Beathaisnéisín ag RTÉ Sport. Dáta rochtana: 8-8-2018

Tagairtí 

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1990
Buaiteoirí boinn sna Cluichí Oilimpeacha
Seoltóirí
Thomas Barr

Is lúthchleasaí raoin agus faiche Éireannach é Thomas Barr. Rugadh é ar an 24 Iúil 1992 i bPort Láirge.

Tháinig sé sa ceathrú háit sa chliathrás 400m ag na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016. Ag  Craobhchomórtais na hEorpa 2018 bhuaigh Barr bonn cré-umha sa chliathrás 400m.

Lúthchleasaithe Éireannacha
Daoine as Contae Phort Láirge
Daoine beo
Daoine a rugadh i 1992
Ciara Mageean

Is reathaí meánraoin Éireannach í Ciara Mageean. Rugadh í ar an 12 Márta 1992 i bPort an Pheire, Contae an Dúin.

Gairmshaol
Tháinig sé sa 11ú háit sa 1500 m ag na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016.

Ar an 10 Iúil 2016, bhuaigh sí bonn cré-umha sa rás 1500m ag Craobhchomórtas Lúthchleasaíochta na hEorpa 2016, a bhí ar siúl in Amstardam, An Ísiltír.

Ar an 3 Márta 2019, bhuaigh sí bonn cré-umha sa rás 1500m ag Craobhchomórtas Lúthchleasaíochta Laistigh na hEorpa 2019, a bhí ar siúl i nGlaschú, Albain.

Tagairtí 

Daoine as Contae an Dúin
Daoine beo
Daoine a rugadh i 1992
Mná Éireannacha
Grace O'Flanagan

Is imreoir haca Éireannach í Grace O'Flanagan. Rugadh í ar an 7 Aibreán 1989. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn Haca na Mná an Domhan 2018 nuair a tháinig siad sa dara háit.

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1989
Yvonne O'Byrne

Is imreoir haca Éireannach í Yvonne O'Byrne. Rugadh í ar an 2 Eanáir 1992. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn Haca na Mná an Domhan 2018 nuair a tháinig siad sa dara háit.

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1992
Nicola Evans

Is imreoir haca Éireannach í Nicola Evans. Rugadh í ar an 17 Eanáir 1990. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn Haca na Mná an Domhan 2018 nuair a tháinig siad sa dara háit.

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1990
Kathryn Mullan

Is imreoir haca Éireannach í Kathryn Mullan. Rugadh í ar an 7 Eanáir 1994. Is as Cúil Raithin, Contae Dhoire í ó dhúchas. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn Haca na Mná an Domhan 2018 nuair a tháinig siad sa dara háit.

Ï
Daoine beo
Daoine a rugadh i 1994
Daoine as Cúil Raithin
Shirley McCay

Is imreoir haca Éireannach í Shirley McCay. Rugadh í ar an 7 Meitheamh 1988. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn Haca na Mná an Domhan 2018 nuair a tháinig siad sa dara háit.

Imreoirí haca
Daoine as Contae Thír Eoghain
Daoine beo
Daoine a rugadh i 1988
Megan Frazer

Is imreoir haca Éireannach í Megan Frazer. Rugadh í ar an 2 Deireadh Fómhair 1990. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn Haca na Mná an Domhan 2018 nuair a tháinig siad sa dara háit.

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1990
Elena Tice

Is imreoir haca agus iar-imreoir cruicéad Éireannach í Elena Tice. Rugadh í ar an 16 Samhain 1997. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn Haca na Mná an Domhan 2018 nuair a tháinig siad sa dara háit.

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1997
Gillian Pinder

Is imreoir haca Éireannach í Gillian Pinder. Rugadh í ar an 5 Bealtaine 1992. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn Haca na Mná an Domhan 2018 nuair a tháinig siad sa dara háit.

Tagairtí 

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1992
Roisin Upton

Is imreoir haca Éireannach í Roisin Upton. Rugadh í ar an 1 Aibreán 1994. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn Haca na Mná an Domhan 2018 nuair a tháinig siad sa dara háit.

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1994
Ayeisha McFerran

Is imreoir haca Éireannach í Ayeisha McFerran. Rugadh í ar an 10 Eanáir 1996. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn Haca na Mná an Domhan 2018 nuair a tháinig siad sa dara háit. Bhí sí roghnaithe mar chúl báire an chomórtais.

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1996
Chloe Watkins

Is imreoir haca Éireannach í Chloe Watkins. Rugadh í ar an 7 Márta 1992. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn Haca na Mná an Domhan 2018 nuair a tháinig siad sa dara háit.

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1992
Lizzie Colvin

Is imreoir haca Éireannach í Lizzie Colvin. Rugadh í ar an 4 Eanáir 1990. Ba bhall de scuad na hÉireann ag Corn Haca na Mná an Domhan 2018 nuair a tháinig siad isteach sa dara háit.

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1990
Daoine as Contae Ard Mhacha
Nicola Daly

Is imreoir haca Éireannach í Nicola Daly. Rugadh í ar an 3 Aibreán 1988. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn Haca na Mná an Domhan 2018 nuair a tháinig siad sa dara háit.

Imreoirí haca
Daoine as Baile Átha Cliath
Daoine beo
Daoine a rugadh i 1988
Hannah Matthews

Is imreoir haca Éireannach í Hannah Matthews. Rugadh í ar an 24 Márta 1991. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn Haca na Mná an Domhan 2018 nuair a tháinig siad sa dara háit.

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1991
Anna O'Flanagan

Is imreoir haca Éireannach í Anna O'Flanagan. Rugadh í ar an 18 Feabhra 1990. Is dlíodóir í a bhfuil cónaí uirthi san Ísiltír. Sa bhliain 2017 chuaigh sí le HC Bloemendaal san Hoofdklasse, agus sa bhliain 2018 le Pinoké. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn Haca na Mná an Domhan 2018 nuair a tháinig siad sa dara háit. 

Imreoirí haca
Daoine beo
Daoine a rugadh i 1990
Zoe Wilson

Is imreoir haca Éireannach í Zoe Wilson. Rugadh í ar an 15 Feabhra 1997. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn Haca na Mná an Domhan 2018 nuair a tháinig siad sa dara háit.

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1997
Deirdre Duke

Is imreoir haca Éireannach í Deirdre Duke. Rugadh í ar an 9 Meitheamh 1992. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn Haca na Mná an Domhan 2018 nuair a tháinig siad sa dara háit.

Tagairtí 

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1992