Rumi

Tá clú agus cáil ar fud an domhain ar Rumi, nó Jalāl ad-Dīn Muhammad Rūmī (30 Meán Fómhair 1207 - 17 Nollaig 1273)  mar fhile agus mar dhiagaire de chuid Ioslam . Bhí Rumi (mar a thugtar air go hiondúil) i measc na bhfilí is tábhachtaí i stair litríochta de chuid na Peirse (an Iaráin inniu). Ba fhealsamh agus mhisteach Súfaíoch é chomh maith. D'fhág Rumi a rian ar dhaoine a sháraíonn na teorainneacha idir reiligiúin agus cultúir.

Tugtar an t-ainm "Mevlana" ("Máistir") ar Rumi freisin.

Saol 
Rugadh Rumi sa bhliain 1207 i mBalkh, Khorasan, ar a dtugtar an Afganastáin sa lá atá inniu ann. 

Bhí an-mheas ar Rumi mar scoláire ar an dlí Ioslamach (de chuid na gluaiseachta Hanafi, atá i measc na gceithre traidisiún dlí atá ag na Sunnaígh), mar a bhí a athair Bahā ud-Dīn Walad (timpeall 1150-1231) roimhe.  

Bhuail Rumi leis an misteach Shams-e Tabrizi sa bhliain 1244, an toisc chinntitheach ina shaol iomlán. dúirt Shams le Rumi go raibh duine ar bith a bheith ábalta labhairt go díreach le Dia.

Bhí Rumi ansin i gceannas ar Madrasa i Konya (sa Tuirc inniu). Bhí sé ina shaineolaí ar an Sharia (dlí Ioslamach). 

Chreid Rumi go paiseanta i dtaca le húsáid an cheoil, filíochta agus damhsa, mar cosán chun teacht go Dia. Ní dócha gur cheap Rumi féin gur tháinig na gnéithe éagsúla dá shaol salach ar a chéile; ina ionad sin, is é an chiall a bhainfeadh sé astu ná go raibh gnéithe éagsúla de chreideamh an ghrá i gceist.

Tionchar 
D'éag Rumi sa bhliain 1273 (6 Jumada al-Thani, 672AH)  i Konya (sa Tuirc faoi láthair), Tá tuama Rumi suite i Konya.

I ndiaidh a bháis, chuir a lucht leanúna an tOrd Mevlevi ar bun (tugtar na "Deirbhísigh Ghuairneánacha" orthu go coitianta.

Masnevi 
Is é an Masnevi "Magnum Opus" Rumi. Tá sé comhdhéanta de 6 imleabhar. Tá cuid de thoirt deiridh neamhiomlán. Is iad an chéad ocht déag véarsaí den Masnevi atá ina achoimre ar na sé imleabhar.
 Cá fhad a bheidh tú ina daor maidir le airgead agus ór?
 Is é an duine atá freagrach as a chuid gníomhais féin.
 Maidir le fir, is iad a bhreathnú ar an gcéanna, ach go spioradálta, tá siad difriúil.
 Tá dhá chineál de dréimire: dréimire an tsaoil seo; dréimire an tsaoil eile.
 Is é fearg mar chuid de mhian ainmhithe.
 Tá an domhan iomlán de dola.
 Is é an “ego” cothraim le luch millteach.
 Is é an tábharachas airdeallach an codlata domhain ar an domhan eile.
 Is fiú é go coinnigh na rudaí neamhbheo de réir ordaithe Dé.    
 Is siad na croíbhriste a bhuaigh an bhfabhar le Dia.    
 Rialigh na céadfaí grámhara foirmeacha d'fhonn a fheiceáil an fhírinne.    
 Tá na cleasanna saolta gan úsáid.    
 Ní bháin an Sufi san fharraige na háilleachta.    
 Is é an cruth istigh de dhuine a chomhaireamh.    
 Díol cluasa an asal.    
 Níl sé an ghrian agus na réaltaí foinse an tSolais Dhiaga.     
 Is é ag Dia amháin an t-eolas ár fíor-ainm.     
 Trioblóidí thagann do bhealach chun tú a dhéanamh níos láidre.     
 Ós rud é go bhfuil an macrocosm gan sos, conas is féidir go bhfuil síochán leis an microcosm?     
 Tá tú faoi dhliteanas a thitim sa díog a thochailt tú chun dhaoine eile.      
 An chéad rud: tóg amach an logáil as do shúil féin, agus ansin tóg amach an ballóg as súil do dheartháir.     
 Múch an tine d’ainmhian leis an uisce de solas dhiaga     
 Is é ár leithleas (Nafs) ár namhaid is mó.     
 A bheith díreach, cosúil le saighead... agus ar uile................... 470. Tá an ghrian i bhfolach san adamh.

Rumi as Gaeilge 
D'fhoilsigh Gabriel Rosenstock "Guthanna Beannaithe an Domhain"  Iml  1, 2, agus a 3, Cnuasach filíochta ó cheithre hairde na cruinne, Rumi ina measc.

Tá suim ar leith ag Gearóid Mac Lochlainn i Rumi. Sa bhliain 2006 bhí sé ag ullmhú aistriúchán ar fhilíocht an fhile Dervish,  a gcluineann Gearóid a macallaí i Meánoirthear an lae inniu. Tá ceangal ag filíocht Ghearóid le saothar Rumi. Tá an spioradáltacht, an ceol agus an damhsa, fite fuaite i bhfilíocht na beirte.

Féach freisin 

 Súfaíochas
Al-Ghazali

Tagairtí
 Prof. Dr. ErkanTurkmen, The Essence of Rumi's Masnevi, Including his life and works. ISBN 975-95630-0-2. Revised and corrected edition: October 2004. Eris Booksellers, Hamidiye Mah. Abdulezelpasa Cad. No. 3/A. Selcuklu. Konya, Turkiye.

Daoine a rugadh i 1207
Básanna i 1273
Súfaíochas
Filí de chuid na Peirse
Mistigh
Dlíodóirí de chuid Ioslam

Diagairí Moslamacha
Moslamaigh