joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Edwin McMillan

Fisicí núicléach Meiriceánach a rugadh in Ishpeming, Missouri ab ea Edwin Mattison McMillan (18 Meán Fómhair 1907 – 7 Meán Fómhair 1991). Ar an bhfoireann a d'fhionn na dúile trasúránacha plutóiniam (1940) is neiptiúiniam. Bhuaigh sé Duais Nobel sa cheimic le Glenn Seaborg i 1951. Rinne sé taighde suntasach ar radar micreathoinne agus sonóir.

Fisiceoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1907
Básanna i 1991
Kirkpatrick Macmillan

Gabha a rugadh gar do Bhàrr na Driseig in Albain ab ea Kirkpatrick Macmillan (2 Meán Fómhair 1813 - 26 Eanáir 1878). I 1837 thóg sé an gearrán gaige, saghas rothair arbh fhéidir leis an marcach é féin a bhrú ar aghaidh air lena chosa. I 1840 chuir sé cromáin leis chun an chéad rothar le troigheáin a tháirgeadh, le fráma adhmaid is rotha le boinn iarainn. Níor phaitinnigh a mheaisín riamh, agus tugadh an chreidiúint as fionnachtain an rothair dá bhréagaithriseoir Gavin Dalzell.

Ceapadóirí Albanacha
Daoine a rugadh i 1813
Básanna i 1878
Annie Jean Macnamara

Dochtúir a rugadh i mBeechworth na hAstráile ab ea Annie Jean Macnamara (1 Aibreán 1899– 13 Deireadh Fómhair 1968). Le linn éipidéim polaimiailítis i 1926 rinne sí tástáil ar shéiream imdhíonach. Níos déanaí, i gcomhar le Macfarlane Burnet, dheimhnigh sí go raibh níos mó ná cineál amháin de víreas an pholaimiailítis ann, léargas a d'oscail an bealach do vacsaín Salk. Baint aici leis an gcinneadh conspóideach i 1951 an mhicseamatóis a thabhairt isteach san Astráil chun líon na gcoiníní a shrianadh. 

Daoine a rugadh i 1899
Básanna i 1968
Lianna Astrálacha
William James MacNeven

Lia is ceimicí a rugadh i mBaile na hAbhna, Contae na Gaillimhe, ab ea William James MacNeven (21 Márta 1763 - 12 Iúil 1841). Oileadh é i Vín agus Prág. Ar ais i mBaile Átha Cliath bhí sé i gceannas sa Chumann Caitliceach agus na hÉireannaigh Aontaithe. Cuireadh i bpríosún é i 1798. Nuair a saoradh é i 1802 cuireadh bac air filleadh go hÉirinn, agus i 1803 chuaigh sé go Nua-Eabhrac. Luigh sé isteach ar thaighde sa cheimic in Ollscoil Nua-Eabhrac, ar uisce mianraí Nua-Gheirsí ar dtús, tionchar uisce ar shláinte an phobail, agus comhdhúile bairiam is cailciam. Scríobh sé An Exposition of the Atomic Theory (Míniú ar an Teoiric Adamhach, 1819). Chuir sé an cheimic go mór chun cinn i Meiriceá, ionas gur tugadh ‘athair na ceimice Meiriceánaí’ mar leasainm air.

Ceimiceoirí Éireannacha
Daoine as Contae na Gaillimhe
Daoine a rugadh i 1763
Básanna i 1841
Macrafótagrafaíocht

Fótagrafaíocht réad beag nó mionphointí le gnáthcheamara nó ceamara le lionsa speisialta, ní hionann is fótaimicreagrafaíocht, ina mbíonn formhéadú dhá chéim le réadlionsa is lionsa súilphíosa roimh fheidhmiú an cheamara. Sa mhacrafótagrafaíocht déantar íomhánna den chuid is mó ar scannán atá ar thomhas nádúrtha nó níos mó fós. Táirgtear íomhánna níos lú le fótagrafaíocht garamhairc, ach sa dá chás fócasaítear an lionsa an-ghar don ábhar.
Macraibheathaigh

In ainm is a bheith mar chothú foirfe, a cuireadh chun cinn go luath sa 20ú céad faoi anáil Bhúdachas Zen. Sa scéim seo, bíonn gach bia yin (mar shampla, torthaí) nó yang (mar shampla, arán), agus moltar cothromaíocht ghéar den dá shaghas. Leagtar amach 7 leibhéal cothaithe mhacraibheathaigh, le 40-100% gránbhairr iontu. Níl aon fhianaise eolaíoch thurgnamach leis an leagan amach seo, agus is léir go mbeidh próitéin, agus ábhair riachtanach eile b'fhéidir, in easnamh i gcuid de na cothuithe seo, rud a fuarthas sna Stáit Aontaithe nuair a d'éirigh páistí míchothaithe ar chothú mar seo.
Macraime

Saghas lása ghairbh a dhéantar le snaidhmeanna is trilseáin, a d'éirigh an-choitianta i lár an 19ú céad chun frainsí maisithe a chur ar éadaí, agus i gcomhair dallóga fuinneoige, naipcíní cathaoireach, is adhartán.
Madar

Planda síorghlas ilbhliantúil atá dúchasach do réigiún na Meánmhara. Na gais ceathairuilleach reatha nó dreaptha le cabhair crúcaí beaga, dírithe síos. Na duilleoga caol docht i bhfáinne 4-6, na bláthanna beag buí cúigpheitealach, na caora scothdhearg/donn. Táirgeann na fréamhacha an dath alasairín.
Bruno Maderna

Cumadóir ceoil is stiúrthóir a rugadh sa Veinéis ab ea Bruno Maderna (1920-1973). I 1954 a thosaigh a shaothar le ceol leictreonach nuair a bhunaigh sé an Studio di Fonologia Musicale (Stiúideo na Fóineolaíochta Ceolmhaire) de chuid Raidió na hIodáile.
Madra broic

Pór madraí a d'úsáidtí tráth mar mhadra seilge sa Bheilg is an Fhrainc. An cholainn fada tathagach, na cosa an-ghearr, an soc fada leathan, na cluasa fada crochta, agus an fionnadh gearrghruagach bán, dubh is crón.
Madra caorach

Madra meánach teaghlaigh. Saothraíodh cuid mhaith pór in Albain. De ghnáth, donn is bán, le soc fada biorach, fionnadh fada garbh nó mín. Bíonn an madra caorach teorann dubh is bán de ghnáth, agus fionnadh fada mosach ar mhadra caorach na nGarbhchríoch.
Madra dobharchú

Pór mór madra a úsáidtear sa Bhreatain le 600 bliain nó mar sin chun dobharchúnna a sheilg. Cumas iontach bolaithe aici. Eireaball gairid in airde, ceann mór le cluasa fada crochta, cóta garbh guaireach uiscedhíonach, cosa scamallacha.

Póir mhadraí
Madra dúiseachta

Madra spóirt de phóir éagsúla is ea an madra dúiseachta, a saothraíodh chun géim a bhrath is a aimsiú. Seasann sé go docht mar a bheadh dealbh ann agus a shoc dírithe i dtreo an ainmhí creiche. Madra a saothraíodh i Sasana is ea an madra dúiseachta Sasanach. Níos airde ag na guaillí ná ag na geadáin, an soc fada domhain cuasach ag an mbarr, an t-eireaball barrchaol is iompartha beagnach cothrománach, an fionnadh gearr.

Póir mhadraí
Madra fola

Pór madra a bhfuil cáil air as a chéadfa ghéar bolaithe. Úsáidtear é le lorg ainmhí a leanúint. An cholainn mór cumasach le craiceann fairsing. An fionnadh gearr crón nó dúchrón, na cluasa fada is na gialla ar chrochadh, an soc fada domhain. Pór Francach ar dtús, agus saothraíodh a thuilleadh sa Bhreatain.

Mamaigh
Póir mhadraí
Madra gríofa

Madra baile a bhfuil dhá phór ann, nach gaolta iad, is ea madra gríofa. Saothraíodh madra gríofa na Bruiséile chun francaigh a sheilg: beag, le soc gearr, na gialla ag gobadh amach, féasóg bheag. Is madra Francach dúiseachta is loirg é an madra gríofa guaireach dúiseachta, le colainn mhatánach, cosa fada, cluasa boga, agus an dá thrian dheireanacha den eireaball sciota.

Mamaigh
Madraí
Madra oibre

Saghas madra baile a chuimsíonn na póir a forbraíodh chun cabhrú le daoine i gcúrsaí nach cúrsaí spóirt iad. Samplaí is ea madra caorach, madra garda, madra treorach, agus huscaí.
Madra pluaise seilge

Ball de chlann na madraí atá dúchasach do Mheiriceá Láir is Theas. Dúdhonn le ceann eadrom donn; na cluasa, na cosa is an t-eireaball gearr. Áitríonn sé coillearnach is talamh féaraigh gar d'uisce, agus itheann creimirí den chuid is mó.

Mamaigh
Madra Pomaránach

Madra beag bídeach a saothraíodh ó phóir spitse sa Bhreatain sa 19ú céad. An fionnadh tiubh déchisealach, an-fhada ar an muineál, na cosa agus ar chúl. An t-eireaball lúbtha ag an gceann agus iompartha trasna na droma. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Madra treorach

Madra a thraenáiltear chun cabhrú le duine dall a bhealach a dhéanamh go sábháilte trí thrácht na cathrach is sluaite daoine go háirithe. Póraítear na madraí go roghnach, labradóir a chrosphóraítear le gadhair órga loirg is madraí Gearmánacha aoire go minic.
Madragal

Is é is madragal ann ná amhrán ilfhónach, saolta gan tionlacan uirlisí de ghnáth. Saothraíodh go príomha é san Iodáil sa 16ú céad nuair a bhí Palestrina, Lassus, Gabrieli, Marenzio is eile i mbun a gceaptha. Meascán oiriúnach de stíl chordach is stíl chuntraphointeach, agus véarsaí tromchúiseacha is grámhara. Sa 17ú céad tháinig airíonna Barócacha isteach sna madragail Iodálacha (ceol aonair gutha, tionlacan continuo agus riachtanach iontu, i gceapadóireacht Monteverdi). Ar deireadh tháinig an chantáid ina ionad.

Amhráin
Magairlín

Is planda ilbhliantúil é an magairlín, agus é sa chlann Orchidaceae, ceann de na clanna bláfara is mó forbartha, ina bhfuil 17,000 speiceas. Faightear ar fud an Domhain iad, ach amháin san Antartach, agus is flúirsí sna trópaicí iad. Fásann leath díobh ar an talamh is an leath eile ar chrann nó planda eile mar thacaíocht, bíodh is nach seadáin iad. Fásann bréagbhleibí ar an ngas díreach os cionn talún, a stórálann cothuithe is uisce. Fásann duilleoga is bláthanna uathu siúd. Bíonn na duilleoga méith, breac nó smeartha go minic, ag cumhdach an ghais ag a mbun. Cáiliúil as a mbláthanna mórthaibhseacha coimhthíocha agus a modhanna an-fhorbartha pailnithe. Sa bhláth bíonn ubhagán caol le 3 sheipeal anuas air, agus dhá pheiteal den chruth céanna is an 3ú peiteal mar a bheadh liopa íochtarach ornáideach ar chruth is dath éagsúil ó na peitil eile. Istigh sa bhláth bíonn 3 stiogma agus staimín nó dhó, iad go léir cónasctha i gcolún. Braitheann cruth an cholúin seo ar an speiceas a dhéanann an pailniú ar an magairlín ar leith, feithid, frog, fiú ialtóg. In an-chuid cásanna bíonn an pailneoir sainiúil don mhagairlín. Mar sin féin, crosphailníonn cuid mhaith magairlíní freisin. Tógann sé bliain go leith air aibiú agus 4 bhliain bláthú. Braitheann an pórú trádálach go mór ar shaothrú fíochán is modhanna póraithe, mar sin. Planda an-mheallacach dá lán daoine. 

Bláthanna
Magairlín na mbeach

Ainm ar speicis éagsúla magairlín a fhaightear ar fud na hEorpa, iarthar na hÁise, agus tuaisceart na hAfraice. Na bláthanna suntasach mar go ndéanann siad aithris ar fheithidí. Bíonn liopa íochtarach an bhlátha cosúil le feithid bhaineann i ndath is comhdhéanamh, agus astaíonn boladh láidir cosúil le fearamón a aomann fireannach na feithide céanna. Déanann na fireannaigh iarracht cúpláil leis an aithriseoir, agus pailníonn an bláth. Tá speiceas ar leith a dhéanann aithris ar an mbumbóg atá in ann féinphailniú. Tá speicis ann a dhéanann aithris ar chuileoga, foichí, sábhchuileanna, agus fiú damháin alla.

Plandaí
Magma

Carraig leáite a chruthaítear trí mhaintlín an Domhain a pháirtleá le teas ón gcroíleacán. Faoi chúinsí geolaíocha ar leith, déanann an charraig leáite seo imirce suas tríd an screamh go reonn ina ionsá doigheartha, nó go n-éiríonn léi an dromchla a shroichint, áit a gcailleann sí a comhábhair inghalaithe is a mbrúchtann amach mar laibhe.
Magnóilia

Tom nó crann duillsilteach nó síorghlas, dúchasach d'oirthear Mheiriceá Thuaidh agus oirthear na hÁise. Na duilleoga snasta go minic. Na bláthanna mór de ghnáth, cupánchruthach le cuid mhaith fáinní de theascáin iombhlátha bána nó bándearga. Strobalas, cosúil le buaircín le cuid mhaith cairpéal, is ea an toradh. An-chuid cineálacha an-choitianta. Mar gheall ar airíonna éagsúla, tógáil an bhlátha is a thoradh, mar shampla, meastar go minic gurb iad na plandaí bláfara is buntúsúla dá bhfuil ann. Os cionn 80 speiceas ann.
Magnón

In ábhair mhaighnéadacha, ascaluithe i dtreoshuíomh coibhneasta na nguairí adamhacha a chomhfhreagraíonn do thonnta maighnéadaithe. Is tonnta candamacha guaire iad na magnóin, a dhealraíonn mar cháithníní is féidir a scaipeadh le neodróin. Is féidir iad a bhrath i dturgnaimh, agus is tábhachtach iad i dtuiscint airíonna maighnéadacha is teirmidinimiciúla na n-ábhar maighnéadach.

Fisic cháithníní
René Magritte

Péintéir a rugadh i Lessines na Beilge ab ea René François Ghislain Magritte (21 Samhain 1898 - 15 Lúnasa 1967). Duine mór le rá i measc osréalaithe na Beilge sna 1920idí. Sna Stáit Aontaithe sna 1960idí, glacadh leis mar nuálaí luath popealaíne. 

Péintéirí Beilgeacha
Daoine a rugadh i 1898
Básanna i 1967
Mahagaine

Crann síorghlas atá dúchasach do Mheiriceá Láir agus oileáin Mhuir Chairib. Na duilleoga cleiteach, na bláthanna cúigpheitealach scothbhuí i gcrobhaingí scaoilte. Ceann de chuid mhaith adhmad a dtugtar mahagaine orthu, adhmad scothdhearg trom crua ardchaighdeáin a oibrítear go héasca.
Gustav Mahler

Cumadóir ceoil a rugadh i gKaliště na Seice (an Bhóihéim in impireacht na hOstaire ag an am) ab ea Gustav Mahler (7 Iúil 1860 – 18 Bealtaine 1911). Ina shaothar tá cuid mhaith amhrán, 9 siansa mórscála, agus siansa neamhchríochnaithe amháin. An t-amhrán is cáiliúla uaidh is ea Das Lied von der Erde (Amhrán an Domhain, 1908–1909).

Nasc ab ea Mahler idir traidisiún Ostra-Ghearmánach an 19ú haois agus nua-aoiseachas an luath 20ú haois. Cé gur aithníodh a stádas mar stiúrthóir agus é beo fós, ní raibh tóir leanúnach ar a chuid saothar agus le linn an Dara Cogadh Domhanda cuireadh cosc air sna tíortha a bhí faoi smacht na Naitsíoch. I ndiaidh 1945 chuir glúin nua d'éisteoirí fáilte roimh a chuid ceoil, agus bhí sé ar na cumadóirí ba mhó a shaothar seinnte agus taifeadta. Fanann an stádas sin aige go dtí an lá atá inniu ann. 

Rugadh isteach i dteaghlach Giúdach a raibh an Ghearmáinis acu. Ba léir a thallann cheoil agus é an-óg. 

Cumadóirí Ostaracha
Daoine a rugadh i 1860
Básanna i 1911
Maicis

Is spíosra í an mhaicis a fhaightear ón airil dhearg cosúil le líon a bhíonn timpeall ar shíol an chrann noitmige. Cosúil le noitmig féin, bheadh sí nimhiúil dá n-íosfaí méid an-mhór di, mar go bhfuil támhshuanach inti.

Spíosraí
Maidhm seicne

Gobadh amach fíocháin óna ghnáthionad trí oscailt chóngarach nó spás idir fíocháin. Samplaí is ea maidhm seicne bléine, maidhm seicne fhéimearach, agus maidhm seicne imleacánach, ina ngobann fíochán ón mbolg (an stéig, mar shampla) trí ionaid laga i mballa an bhoilg. Tagann na maidhmeanna seicne seo amach mar mhaiseanna ag gobadh amach sa bhléin, os cionn na leise uachtaraí, nó ag an imleacán faoi seach. Bíonn maidhmeanna imleacánacha coitianta go leor i measc leanaí, agus réitíonn siad taobh istigh de bhliain nó dhó. Is féidir go mbeidh amhras faoin soláthar fola don mhaidhm seicne agus go bhfaighidh an chuid sin fíocháin (fad éigin stéige, mar shampla) bás, rud a bheidh an-bhaolach do dhuine, agus is gá obráid phráinneach a dhéanamh i gcás mar sin. Tarlaíonn maidhmeanna seicne inmheánacha, mar shampla, i maidhm seicne hiatais nuair a ghobann cuid den ghoile isteach i gcuid íochtarach an chliabhraigh trí oscailt sa scairt.
Maidhm seicne hiatais

Gobadh amach chuid uachtarach na goile isteach i gcuid íochtarach an chliabhraigh trí oscailt sa scairt, a ligeann do chuid den éasafagas dul isteach sa bholg. Tarlaíonn an riocht seo minic go leor, agus de ghnáth ní baolach é, ach is éasca a tharlaíonn aife aigéid ón ngoile isteach san éasafagas. Níl aon líneáil cosanta san éasafagas, agus athlasfaidh an t-aigéad é. Mothaítear é seo mar dhó croí, pian dóite in íochtar an chliabhraigh.
Maidhmitheoir

Pléascán íogair, cosúil le fulmanáit mhearcarach nó aisíd luaidhe, a n-úsáidtear beagán de chun tús a chur le feidhmiú meáchain mhóir de phríomhphléascán. Úsáidtear an téarma céanna d'aon fheiste ina bhfuil pléascán madhmtha a ghníomhachtaítear le teas, bualadh, frithchuimilt, nó leictreachas.
Maigdiléanach

An cultúr seandálaíoch is déanaí in iarthar na hEorpa, ón gcuid is déanaí den ré Phailéiliteach (an chéad chuid den Chlochaois). Ainmníodh é as Pluais Mhaigdiléana sa Dordogne sa bhFrainc, a tochlaíodh i 1863. Faoi seo tá eolas ar chuid mhaith ionad, ó timpeall 17,000-12,000 RC, sa Spáinn, an Fhrainc, an Bheilg, an Bhreatain, an Ghearmáin, an Eilvéis, agus Poblacht na Seice. Is iad na hionaid is cáiliúla díobh na pluaiseanna péinteáilte i Lascaux agus Altamira.
Maighnéad

Foinse réimse mhaighnéadaigh. Dhá phol dhifriúla ann i gcónaí, ceann amháin a dtugtar an pol thuaidh air, T, agus an ceann eile an pol theas, D. Ní féidir pol amháin aonraithe a fháil. Éarann poil chosúla a chéile, agus aomann poil neamhchosúla. Déantar buanmhaighnéad as ábhar fearómaighnéadach a nochtadh do réimse maighnéadach ar feadh tréimhse, de ghnáth. Is leictreamaighnéad ábhar oiriúnach croíleacáin le corna sruthiompartha timpeall air.
Maighnéadaihidridinimic

Staidéar ar iarmhairtí réimsí leictreacha is maighnéadacha ar shreabháin leictreasheoltacha atá faoi ghluaisne. Tá an-chuid taighde á dhéanamh ar phrionsabail mar seo chun fuinneamh leictreach a ghiniúint. Dóitear breosla, agus usáidtear an teas uaidh sin chun sreabhán seoltach a théamh go dtí timpeall 4000 °C is a chur ag gluaiseacht trí chomhiompar trí phoil maighnéid. Ionduchtaítear sruthanna leictreacha sa sreabhán, agus faightear an fuinneamh leictreach amach uaidh trí thadhall a dhéanamh le dhá thaobh an tsreabháin. Meastar gur féidir an fuinneamh leictreach a ghiniúint le coras mar seo le héifeacht 60%, i gcomparáid le gnáthchóras ginte inar féidir éifeacht 40% ar a mhéid a bhaint amach. Níl na córais is gá chun leictreachas a ghiniúint trí mhaignéadaihidridinimic ann fós, mar baineann fadhbanna le cur i bhfeidhm an phrionsabail, ach is dócha go mbeidh a leithéid ann sna blianta atá romhainn.
Maighnéadaiméadar

Gaireas chun neart agus treo réimsí maighnéadacha a thomhas. Thóg Gauß ceann an-luath inar chroch sé maighnéad beag mar luascadán toirsiúin le sreang toirsiúin, ionas go raibh an maighnéad in ann rothlú go saor cothrománach, agus ba thomhas ar neart an réimse tréimhse an ascalaithe. I measc na maighnéadaiméadar nua-aoiseach, ceann amháin is ea an maighnéadaiméadar floscgheata, ina bhfuil péire leictreamaighnéad, fuinnmhithe le foinse sheachtrach voltais ailtéarnaigh, agus gineann siad seo comhartha i gcorna atá timpeall orthu mar fhreagairt ar an réimse atá á dtástáil. Tá maighnéadaiméadair chrióigineacha (nó SQUIDs) ann freisin. Úsáidtear maighnéadaiméadair i bhfeidhmeanna ina mbíonn réimsí maighnéadacha i ngeoifisic agus sirtheoireacht mhiotal.
Maighnéadaíocht

An mhóimint mhaighnéadach in aghaidh aonad toirte in ábhar a bhíonn ann mar thoradh ar mhóimintí maighnéadacha ar leith na n-adamh is na móilíní san ábhar sin. Is é M an tsiombail di, agus is é A m-1 (aimpéar in aghaidh an mhéadair) a haonad. Is tomhas í ar cé chomh maighnéadaithe is atá ábhar. In ábhair dhiamaighnéadacha cuireann an mhaighnéadaíocht i gcoinne an réimse sheachtraigh, ach in ábhair pharamaighnéadacha athneartaíonn sí é. Sa dá chás, bíonn an mhaighnéadaíocht i gcomhréir leis an réimse seachtrach. Ach i gcás na bhfearómaighnéad, ní bhíonn aon ghaol comhréireach ag an maighnéadaíocht leis an réimse seachtrach, agus is féidir go mbeidh luach an-ard ag M gan aon réimse seachtrach. 

Maighnéadas
Cainníochtaí fisiceacha
Maighnéadaisféar

Réigiún timpeall ar phláinéad, nó rinn spéire eile sa Ghrianchóras, a bhfuil réimse maighnéadach aige agus an réimse sin brúite isteach ann ag an ngrianghaoth shruthaithe. Cruth deoire a bhíonn ar an réigiún seo, ach athraíonn a leithead is a chruth de réir mar a athraíonn an ghrianghaoth. Stóráiltear cáithníní luchtaithe ón ngrianghaoth is atmaisféar an Domhain i maighnéadaisféar an Domhain. Rinneadh an-chuid scrúdaithe is anailísithe air seo ó tháinig Explorer 1 ar chreasa Van Allen i 1958. Teilgtear cáithníní stóráilte ó am go chéile isteach sna réigiúin thuaidh is theas ar feadh an réimse mhaighnéadaigh, agus luasghéaraítear iad ar bhealaí nach dtuigtear i gceart fós. Imbhuaileann siad seo le hadaimh san atmaisféar, rud a dhéanann astaíochtaí a fheictear mar ghealáin. I measc na bpláinéad eile le réimsí maighnéadacha tá Iúpatar, Satarn, Úránas, Neiptiún, is Mearcair.
Maighnéadstraidhn

An t-athrú ar fhad ábhair fhearómaighnéadaigh nuair a chuirtear i réimse maighnéadach é. Mar shampla, crapann nicil ar feadh treo an réimse agus forbraíonn sa treo trasnach. Tarlaíonn sé seo mar thoradh ar ailíniú na bhfearann maighnéadach faoi iarmhairt an réimse sheachtraigh. Baintear feidhm as seo i dtrasduchtóirí áirithe ultrafhuaime.
Maighnéató

Meaisín simplí is ea an maighnéató (maignéató nó adhmainteoir uaireanta) a ghineann sruth ailtéarnach leictreach, ar an bprionsabal go ngintear sruth nuair a ghluaiseann seoltóir trí réimse maighnéadach. I gcineál amháin, rothlaítear corna sreinge tanaí idir poil maighnéid U-chruthaigh (adhmaint). Úsáidtear é le hinnill dócháin inmheánaigh chun na spréachbhearnaí a fhuinnmhiú. Bíonn cineálacha eile ann a thugann fuinneamh do shoilse rothar.

Innill
Maighnéadachas
Maighnéatrón

Feiste chun micreathonnta a ghiniúint. Bíonn seomra folúsaithe inti le catóid lárnach, timpeallaithe ag anóid chomhlárnach. Timpeallaíonn na leictreoin a dhíchuirtear ón gcatóid an chatóid féin, faoi iarmhairt na réimsí leictreacha is maighnéadacha. Táirgtear micreathonnta mar thoradh ar athshondais idir na leictreoin ghluaiste agus cuasa san anóid. Saothraíodh ar dtús sna 1940idí é i gcomhair radair don chogadh domhanda, ach úsáidtear go forleathan inniu é in oighinn mhicreathonnacha.
Maignéis

Ocsaíd mhaignéisiam, MgO, a dtugtar peireaclás uirthi freisin. Solad bán le leáphointe 2850 °C a fhaightear trí charbónáit mhaignéisiam a théamh. Úsáidtear mar ábhar fritheasach í. Is fuadreán de chuid maigneise hiodráilithe é bainne maignéise, a úsáidtear mar phurgóid.
Maignéisít

Mianra, carbónáit mhaignéisiam (MgCO3), a chruthaítear trí charraigeacha a bhfuil cuid mhaith maignéisiam iontu a athrú le sreabháin. Cumann sí fosuithe mílítheacha maisiúla, ar foinse thábhachtach mhaignéisiam iad.
Maindilín

Téaduirlis a phioctar, timpeall 60 cm ar fhad. Saothraíodh é san 18ú céad ó sheanuirlisí eile. An cholainn piorra-chruthach, rud beag cosúil le liút, méarbhord crinnte le pionnabhosca siar ar uillinn ag foirceann an mhéarbhoird. 4 phéire sreang air, iad tiúnta cosúil le sreanga veidhlín, agus seinntear le figín é.

Téaduirlisí
Máinliacht phlaisteach

Nódú craicinn is fíochán fochraicneach ó ionad sláintiúil ar an gcolainn go dtí ionad a ndearnadh damáiste dó trí ghalar, gortú, tráma, nó dó. Go minic, is gá an próiseas a dhéanamh i gcéimeanna chun fairsingí nochtaithe is easpaí fíocháin a chlúdach. Cuimsionn sí obráidí a dhéantar ar chúiseanna cosmaideacha freisin, cosúil le teannadh cneas aghaidhe, athmhúnlú sróine, méadú cíoch, saill mhímhaiseach a bhaint, is a lán eile.
Maintis

Feithid mheasartha nó mhór le colainn duaithnithe go maith agus ceann soghluaiste le súile móra. Fanann sí gan chorraí go dtagann a creach feithide gar di roimh iarraidh a thabhairt greim a fháil uirthi lena cosa tosaigh spíonacha. Timpeall 1,800 speiceas ann, agus i gcuid acu itheann an baineannach an fireannach le linn cúplála, ag tosú leis an gceann.
Máirín na smeach

Ciaróg fhada, dúdhaite de ghnáth. Má bhíonn ciaróg fhásta ar a droim, is féidir léi í féin a chur ar a cosa le gluaiseacht scian claspa a dhéanann smeach ard. Maireann na larbhaí fada sorcóireacha (caochruaí) in ithir ag ithe fréamhacha, agus mar sin is féidir leo a bheith ina lotnaidí suntasacha ar bharra.

Feithidí
Mairlín

Ceann de chuid mhaith gaithiasc an-aclaí, ar féidir leo snámh go han-tapa, forleathan i bhfarraigí teo. Suas le 4.5 m ar fhad. An-tábhachtach ó thaobh tráchtála de, agus luachmhar mar iasc spóirt, an mairlín gorm is an mairlín stríocach go háirithe.
Mairnéalach fáin

Speiceas de tradescantia le duilleoga atá marún ar an taobh íochtarach. Planda coitianta baile.
Máirseáil (ceol)

Ceol a dheartar chun a bheith oiriúnach le saighdiúirí ag máirseáil a thionlacan. Beagnach i gcónaí in am débhuilleach nó ceathairbhuilleach, agus luas measartha nó tapa (ach amháin i mairseáil sochraide). I measc na bpíosaí cáiliúla ceolchoirme tá an ‘Marche au supplice’ i Symphonie fantastique Berlioz (‘Mairseáil chun na Croiche’ i Siansa Fantaiseach, 1830), agus na mairseálacha i bPomp and Circumstance Elgar (Mustar is Mórdháil, 1901-1907).
Mais adamhach choibhneasta

Is éard is mais adamhach choibhneasta ná  meán mais na dúile mar a bhíonn sa nádúr i gcomparáid le 1/12 de mhais iseatóp 12C.

Maiseanna adamh, a chuirtear síos i dtéarmaí aonaid maise adamhaí u. Mar shampla, sainmhínítear mais adamhach carbón-12 mar 12.0000 u, agus is í mais adamhach nítrigine-14 ná 14.0031 u. Úsáidtear Ar mar shiombail di. Thugtaí an meáchan adamhach air. I dtábla peiriadach na ndúl, luaitear mais an mheascán nádúrtha iseatóp den dúil: mar shampla, is é 14.0067 u an luach do nítrigin.
Mais chriticiúil (fisic)

An méid is lú d'ábhar ineamhnaithe is gá a bhrú i gcruth ar leith chun imoibriú slabhrúil núicléach a choimeád ar siúl. Is é atá in imoibriú slabhrúil ná eamhnú i núicléis de ghlúin amháin a tháirgeann neodróin ó na himoibrithe eamhnaithe, a chuireann tús lena thuilleadh eamhnaithe, ar a laghad, den oiread céanna núicléas don chéad ghlúin eile. Imoibriú féinchoimeádta a bhíonn mar thoradh. Sa phróiseas seo, scaoiltear an-chuid fuinneamh teasa is radaíochta amach i gcodán beag de shoicind. I gcás sféar úráiniam-235, ba é 52 kg an mhais chriticiúil, agus trastomhas 17.4 cm ag an sféar sin.
Maisealaca

Cré-earraí glónraithe le stán is ea an Maisealaca (Idáilis: Maiolica) a táirgeadh san Iodáil i bhfad roimh 1250 AD. Le linn na hAthbheochana, bhíodh an maisiúchán air an-chosúil le saothar phríomhphéintéirí an ama sin.

Potaireacht
Mais-speictriméadar

Meaisín chun maiseanna na speiceas adamhach, agus comhréir na maiseanna sin, i sampla ar leith a thomhas. Cheap an t-eolaí Briotanach Francis Aston (1877-1945) é i 1919. Sreabhtar iain a fhaightear ó shampla gásach trí réimse maighnéadach, agus sraontar iad de réir a maiseanna. Is féidir iseatóip éagsúla dúile a idirdhealú. Is ionstraim an-tábhachtach anailíse í chun comhdhéanaimh adamhacha agus iseatópacha a aimsiú.
Mais-speictriméadar léasair

Mais-speictriméadar a bhaineann feidhm as léasar chun sampla den ábhar atá le hanailísiú a ghalú le bheith oiriúnach le brú tríd an ionstraim. Is gá go mbeidh an sampla íon neamhthruaillithe. Is féidir an léas solais ón léasar a dhíriú ar shampla an-bheag, gan cur isteach ar an stáitsiú nó an meán greamaithe.
Maisteachtóime

Próiseas máinliachta ina mbaintear an brollach, nó cuid de, agus go minic na nóid limfeacha faoin ascaill a bhaineann leis. Cóireáil ar ailse urchóideach cíche. 

Máinliacht cíche
Oinceolaíocht
Maisticítí

Cealla le gráinníní iontu a chuimsíonn hiostaimín, heipirin, is ceimiceáin eile. Níl siad i láthair sa bhfuil, ach bíonn siad sa bhfíochán scaoilte tacaíochta mórthimpeall na bhfuileadán is na soitheach limfeach, go príomha sa chonair riospráide agus conair an díleá. Cuireann aon ghortú d'fhíochán nó aon ionfhabhtú tús le fuascailt na n-ábhar sna gráinníní sna maisticítí, agus cuireann sé sin freagairt athlasta nó ailléirgeach ar siúl.
Maistín

Madra mór baile. Ar dtús, aon mhadra mór, ach anois ceann de 3 phór: an seanmhaistín Sasanach (fionnadh gearr mílítheach, cosa is eireaball fada, ceann trom le cluasa gearra ar luascadh, soc is gialla domhain), an maistín Tibéadach atá tearc, agus an tósa Seapánach. Úsáidtear an t-ainm don tarbhmhaistín freisin. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Máistir díthreibhe

Nathair bhéaldearg thearc, dúchasach do Mheiriceá Láir is Theas. An nathair nimhe is mó sa Domhan Úr, suas le 3.5 ar fhad. An t-aon nathair sa Domhan Úr a bheireann uibheacha. Áitríonn sé foraoisí; oíchí; itheann mamaigh, suas le fianna beaga, fiú. Croitheann sé an t-eireaball nuair a scanraítear é, agus déanann siosarnach glórach sa scrobarnach.
Maistíteas buaibheach

Athlasadh na bhfíochán mamach in eallaigh, a chuireann tús le cailliúint shuntasach i dtáirgeadh bainne. Feiceálach nuair a bhíonn sé dian, agus cuireann isteach ansin ar an bhfaireog mhamach iomlán nó cuid mhaith di. Is féidir go mbeidh miocrorgánaigh éagsúla mar chúis leis an ngalar, agus is féidir iad a bhrath ó shamplaí den bhainne. Is féidir cásanna fochliniciúla a dhiagnóisiú trí chomhaireamh na gceall i samplaí. Is gá caighdeán an-ard sláinteachais is cleachtadh talmhaíochta chun cosc a chur ar an ngalar seo.
Malaicít

Mianra ar carbónáit chopair híodráitithe í, Cu2CO3(OH)2, a fhaightear i bhfosuithe síonchaite mianaigh chopair. Dath geal glas a bhíonn uirthi.
Malairt bhreosla

De bhrí go ndéanann ola, is cuma peitreal nó díosal, an-truailliú nuair a dhóitear mar bhreosla í in inneall dóchain inmheánaigh, tá an-tóir ar bhreoslaí eile nach ndéanfaidh an oiread céanna truaillithe. Tá meascán de mheatánól is peitreal á thástáil, agus taighde á dhéanamh ar na hinnill chun iad a oiriúnú dó. Tá gás nádúrtha in úsáid, bíodh is gur gá umar trom treisithe sa ghluaisteán chuige seo. Táthar ag tástáil eatánóil freisin d'fhonn é a úsáid in ionad peitril. Bíodh is go bhfuil baol inlastachta ag baint leis, tá taighde á dhéanamh ar hidrigin mar bhreosla i gcomhair feithiclí. Tá córais leictreacha á saothrú freisin chun feithiclí a fhuinnmhiú.

Breoslaí
Kazimir Malevich

Péintéir a rugadh i gCív na hÚcráine ab ea Kazimir Severinovich Malevich (23 Feabhra (11 Feabhra sa tseanstíl), 1879–15 Bealtaine 1935). Le Mondrian, ina cheannródaí luath ar an teibíocht íon san ealaín. Bhunaigh sé an ghluaiseacht uachtaraíoch sa Rúis timpeall 1913. Bhí an ealaín nua-aoiseach seo bunaithe ar 4 chruth simplí: an dronuilleog, an ciorcal, an triantán, is an chrois. Léirigh sé íonacht aeistéitiúil na gluaiseachta nuair a phéinteáil cearnóg bhán ar chúlionad bán.

Péintéirí Úcranacha
Péintéirí Rúiseacha
Daoine a rugadh i 1879
Básanna i 1935
Malgam

Cóimhiotal mearcair le roinnt miotal eile, ar eolas ó aimsir na sean-Ghréagach clasaiceach. Úsáidtear malgaim copair, since, is stáin mar ábhar íocshláinteach sa bhfiaclóireacht. Baineadh feidhm as malgam óir i dteicníochtaí óraithe le linn na hAthbheochana.
Gian Francesco Malipiero

Cumadóir ceoil a rugadh sa Veinéis ab ea Gian Francesco Malipiero (18 Meitheamh 1882 - 1 Lúnasa 1973). Chum sé ceol siansach, ceoldrámach, gutha is seomra, agus rinne eagarthóireacht ar cheol Monteverdi is Vivaldi.

Cumadóirí Iodálacha
Daoine a rugadh i 1882
Básanna i 1973
Robert Mallet

Innealtóir, ábhareolaí is seismeolaí a rugadh i mBaile Átha Cliath ab ea Robert Mallet (6 Meitheamh 1810 – 5 Samhain 1881). Bhí ceártaí iarainn aige agus sholáthair sé earraí iarainn do na hiarnróid, i gcomhair droichead agus an chogaidh sa Chrimé. Leag sé béim ar thomhas airíonna na gcóimhiotal agus staidéar ar bhriseadh na n-ábhar seo. Rinne sé taighde ceannródaíoch turgnamhach ar sheismeolaíocht. Thomhais sé luas forleata na dtonnta ar thrá Chill Iníon Léinín tar éis pléascthaí a dhéanamh ar an dromchla. Lena mhac John, thiomsaigh sé catalóg is léarscáileanna de na creathanna talún ar fud an Domhain (1850-1858). I 1858 d'aimsigh sé eipealár crith talún i Napoli na hIodáile, an chéad uair ar éirigh le héinne é sin a dhéanamh.

Daoine a rugadh i 1810
Básanna i 1881
Geolaithe Éireannacha
Theodore Maiman

Fisicí a rugadh i Los Angeles ab ea Theodore Harold Maiman (11 Iúil 1927 – 5 Bealtaine 2007). Rinne sé cuid mhaith saothar forbartha ar an méasar, agus i 1960 thóg an chéad léasar praiticiúil a d'oibrigh go rathúil.

Daoine a rugadh i 1927
Básanna in 2007
Daoine as Los Angeles, California
Fisiceoirí Meiriceánacha
Mamagrafaíocht

Teicníocht ar leith íomháithe X-ghathaigh chun ailse chíche a bhrath chomh luath agus is féidir, níos luaithe ná mar ab fhéidir cnap a mhothú. Baintear feidhm as dáileoga an-bheaga X-ghathanna, agus cruthaítear na híomhánna trí mhodh íogair xéaragrafach. An tslí is fearr chun ailse chíche a bhrath go luath, agus de bhrí go mbuaileann an ailse seo an-chuid ban, moltar do gach bean an scrúdú seo a fháil gach bliain nó gach re bliain tar éis a 40ú bliain d'aois.
Manaiméadar

Feiste chun brú i sreabhán (leacht nó gás) a thomhas. De ghnáth, teicníocht bunaithe ar U-fheadán a úsáidtear chuige, agus léirítear an brú leis an difríocht in airde na leachta (mearcair go minic) idir dhá ghéag an fheadáin nuair a cheanglaítear géag amháin don sreabhán ar mian an brú ann a thomhas, agus an ghéag eile don atmaisféar, mar shampla. Má bhíonn barr an mhearcair sa ghéag ceangailte leis an sreabhán h m níos airde ná an ghéag eile, tá an brú sa tsreabhán ρgh níos mó ná brú an atmaisféir (is é ρ dlús an mhearcair, agus g an luasghéarú de bharr domhantarraingthe). Úsáidtear an téarma maniaméadar do shaghsanna eile tomhsaire brú uaireanta, ina ngníomhaíonn an brú le tomhas fórsa ar dhromchla is an dromchla sin ceangailte go meicniúil nó go leictreach/leictreonach le táscaire grádaithe.
Mandairín

Toradh citris le torthaí buí go dtí flannbhuí/dearg. Cosúil le horáistí beaga, ach le craiceann tanaí scaoilte. Cuimsíonn an cineál seo na tainséiríní is na satsúmaí. 

Torthaí
Mandrác

Planda ilbhliantúil tiúfhréamhach atá dúchasach don Eoraip. Na duilleoga i gcnota, na bláthanna gorm, na caora buí go flannbhuí. Cheaptaí go raibh tréithe míochaine is támhshuanacha aige, agus b'fhéidir nach ionadh go raibh piseoga mar gheall air.
Mangó

Crann síorghlas a fhásann 18 m ar airde, dúchasach d'oirdheisceart na hÁise. Na duilleoga ubhchruthach a bheag nó a mhór, na bláthanna bídeach bán le 4-5 pheiteal. An toradh bog, 7-10 cm ar fhad, ubhchruthach nó duánchruthach, buí lasta le dearg. Fástar ar son an toraidh mhilis inite é.
Mangóistín

Crann beag síorghlas (Garcinia mangostana) atá dúchasach don Mhalaeisia. Na duilleoga suas le 20 cm ar fhad, ubhchruthach go héilipseach. Na bláthanna dearg ceathairpheitealach. An toradh cruinn, le craiceann ramhar scothchorcra, agus bia milis bán inite.

Torthaí
Mangróbh

Cuid mhaith crann trópaiceach is fothrópaiceach, neamhghaolta, a bhfuil a struchtúir is a mbitheolaíocht cosúil le chéile, a fhásann ar bhláir láibe ar an gcósta nó in inbhear abhann. Fréamhacha aerga (neomatafóir) acu uile, a chabhraíonn le haerú na bhfréamhacha ar thalamh báite. Ginidíonn na síolta is iad fós ar an máthairchrann, rud a ligeann dóibh bunú go tapa nuair a sceitear iad sa timpeallacht athraitheach taoide. Go minic clúdaíonn mangróibh fairsingí ollmhóra, ag foirmiú cineál oirirc fásra.
Tionscadal Manhattan

Códainm an oibríocht eolaíochta/teicneolaíochta is rúnda sa dara cogadh domhanda, chun an buama adamhach a shaothrú. Tugadh faoi sna Stáit Aontaithe ó 1942, agus bhí eolaithe is innealtóirí ón Eoraip bainteach leis chomh maith. Shroich sé a bhuaic le pléascadh an chéad bhuama adamhaigh, dar chódainm Trinity, in Alamogordo, Nua-Mheicsiceo i 1945. Lean an scéal le buamáil adamhach Hiroshima is Nagasaki na Seapáine an bhliain chéanna.
Maoildearg

Is crann duillsilteach í an mhaoildearg. Tá sí de dhúchas oirthearach, ach saothraithe in áiteanna eile le fada. Na duilleoga croíchruthach fiaclach. Na bláthanna fireanna is baineanna ar spící difriúla, cosúil le caitíní. Comhtháthaíonn na torthaí súmhara ar leith ionas go ndéanann an spíce iomlán an chaor. Bíonn torthaí corcra ag an maoildearg dhubh. Is bia don seiriceán duilleoga na maoildeirge báine. 

Crainn
Maoile andraigineach

Cuirtear síos uirthi de ghnáth mar chailliúint bhuan gruaige ó thosach is barr an chinn i bhfir, de bharr meathlú is laghdú na bhfalacailí gruaige. Is féidir go mbíonn fachtóirí géiniteacha, aois is andraiginí mar bhun léi. Níl aon leigheas rathúil uirthi. Is féidir go ndéanann cothú mícheart, mí-oird eincríneacha nó craicinn ar leith, nó oibreáin cheimiceacha nó fhisiceacha damáiste do na falacailí gruaige, agus go dtarlóidh maoile neamhbhuan nó bhuan mar gheall air sin, i bhfir nó mná ag aon aois. Tarlaíonn maoile i roinnt príomhach eile, an moncaí oukari ó Mheiriceá Theas, mar shampla.
Maolán (ríomhaireacht)

Sa ríomhaireacht, stóras neamhbhuan sa chuimhne i gcomhair sonraí. Bíonn maolán mar seo an-áisiúil nuair a bhíonn sonraí á dtarchur idir dhá fheiste le luasanna difriúla oibríochtúla (mar shampla, idir méarchlár is próiseálaí lárnach, nó idir próiseálaí lárnach is printéir).

Ríomhaireacht
Maolú (fisic)

Laghdú in aimplitiúid ascaluithe trí fhuinneamh a bhaint astu. Mar shampla, tumtar an tsnáthaid táscaire i dtomhsaire in ola go minic chun maolú frithchuimilteach a sholáthar. Maolaíonn comhbhaill fhriotacha i gciorcaid ascaluithe leictreacha.

Meicnic
Maolú ceannsoilse

Rialú ceannsoilse gluaisteáin chun gur féidir leis an tiománaí treo na léas a athrú le lasc chun nach ndallróidh siad tiománaithe na ngluaisteán ag teacht ina threo. Athraítear an príomhléas ar an dá thaobh (a bhíonn dírithe i bhfad amach) ina léas claonta (ar clé, dírithe ar mheánfhad amach) trí fhiliméad eile a lasadh sa lampa, nó lampa eile a lasadh (agus an príomhlampa a lascadh as).
Maoschlár

Dromchla nó leibhéal faoin talamh a bhfuil an talamh faoi sáithithe le huisce. Braitheann sé ar thopagrafacht an réigiúin agus méid na báistí. Nuair a thrasnaíonn maoschlár dromchla na talún, bíonn tobar ann.
Mapálaí X-Y

Peannchláradóir ar féidir peann nó pinn a aistriú is a chur ar phointe ar bith ar an bpáipéar, le comhordanáidí x is y. Is féidir líníocht chasta agus téacs a tháirgeadh leis, is iad ildaite.
Mappa mundi

Is éard atá i gceist le mappa mundi nó mappamundi ná léarscáil an Domhain, go mór mhór iad a rinneadh san Eoraip sa Mheánaois. Tá timpeall 1,000 ceann ar marthain inniu. An mappa mundi is cáiliúla díobh is dócha ná an ceann ón 13ú céad atá in Ardeaglais Hereford Shasana. Ar pár atá sí, 163 × 137 cm, an Domhan léirithe mar chiorcal, Iarúsailéim i lár baill agus an Bhreatain is Éire ar an imeall. Timpeall 500 léaráid atá uirthi agus eolas bealaí d'oilithreachtaí, trádáil, taisteal, ailtireacht, ainmneacha áiteanna, stair, miotaseolaíocht, fásra is ainmhithe. Bhí baol ann i 1988 go ndíolfaí í chun airgead a fháil leis an ardeaglais a dheisiú, ach chuir rialtas na Breataine airgead isteach chun é sin a sheachaint. 

Cineálacha léarscéalta
Mara

Réigiúin dhorcha ar an nGealach, an taobh is cóngaraí di den chuid is mó. Ní mara sáile iad, ach plánaí leata basailt a cruthaíodh 3-3.9 milliún bliain ó shin. Tá comhbhailiúcháin dhlútha ábhair faoi na mara sin, agus tugtar mascain orthu.
Marbhchrios

Réimse san aigéan nach féidir le héisc, ribí róibéis, portáin nó péisteanna maireachtáil ann. Tá marbhchrios mór le rá i Murascaill Mheicsiceo, na mílte ciliméadar cearnach, ag fás ó rinneadh tomhas air timpeall 2000. Tá fuilligh na n-ainmhithe nár éirigh leo éalú scaipthe ar ghrinneall na farraige ann. Ní bhaineann an feiniméan seo leis an doirteadh ollmhór ola sa Mhurascaill i 2010, ach is féidir go gcuirfidh an doirteadh sin leis. Is amhlaidh nach bhfuil dóthain ocsaigine san uisce mar thoradh ar thruaillithe, i bhfoirm farasbarr cothaitheach, a iompraíodh isteach ann ag abhainn Mississippi. Meastar gur chuir ró-iascaireacht leis an bhfadhb freisin. Ní beag an fhadhb í seo: tógtar gabháil iasc is iasc sliogach ar luach $26 billiún as an Murascaill gach bliain, agus tá an iascaireacht sin i mbaol. Sampla cinniúnach de thruailliú an chomhshaoil ag daoine is ea é, agus is mar an gcéanna sa bhfarraige gar do bhéil aibhneacha móra is beaga ar fud an Domhain.
Marc airde

Marc suirbhéireachta a chuirtear go buan ar fhoirgneamh nó lomán carraige. Déantar é seo ar fud na tíre, agus deimhnítear airde gach marc i leith leibhéal fosaithe tagartha is meánairde na farraige. Feidhmíonn aon mharc airde ar leith mar leibhéal áitiúil tagartha.
Marcaisít

Mianra suilfít iarainn, FeS2, leis an gcomhdhéanamh céanna le pírít, ach foirmithe ag teocht níos ísle. Faightear i gcarraigeacha dríodair í, agus baineann sí le fosuithe móra mianach i ngleann an Mississippi.
Marcár

Gabhar fiáin atá dúchasach do shléibhte dheisceart na hÁise. An gabhar is mó ar Domhan. Féasóg fhada ar an bhfireannach a chlúdaíonn an scornach. Na hadharca fada an-ramhar, gar dá chéile nó fiú nasctha le chéile ag a mbun, le hiomaire géar bíseach timpeall orthu ar an taobh amuigh. Áitríonn sé coillearnach.

Mamaigh
Margae

Ball tearc de chlann na gcat, a fhaightear i Nua-Mheicsiceo sna Stáit Aontaithe agus tuaisceart na hAirgintíne. Mílítheach le spotaí fáinneacha dorcha. Áitríonn sé foraoisí, agus déanann seilg sna crainn. Na géaga cúil oiriúnaithe chun dreapadóireachta, in ann rothlú 180°. Uaireanta, tógtar mar pheata é.

Mamaigh
Margairín

Ionadach ime, nach bhfuil aon saill déiríochta ann, a dhéantar de ghnáth as olaí glasraí is bainne bearrtha, agus vitimíní A is D curtha leis. Sna 1860idí d'eiseatocsainigh an ceimicí Francach Hippolyte Mège-Mouriès (1817-1880) codán as saill mairteola ag 30-40 °C ar thug sé oléo-margarine air. Baineadh feidhm as seo in ionad ime go dtí 1903, ach ansin tosaíodh ar phróiseas cruachana olaí glasraí trí hidriginiúchán. Ó shin tá an-chuid forbairtí déanta ar ionadaigh ime, ach fós is ar olaí glasraí nó olaí muirí hidriginithe is mó a bhíonn siad bunaithe. Cinneann céim hidriginithe na bunola cé mhéid de na bunpholaineamhsháitheáin a fhágtar sa mhargairín. 

Bia
Bia agus deoch
Marla

Fosuithe cré atá saibhir i gcarbónáití, cruthaithe trí shíonchaitheamh aolchloiche eisíne.
Marmaisín

Príomhach, cosúil le moncaí, is ea an marmaisín. Tá roinnt speiceas de sa ghéineas Callithrix, iad go léir dúchasach do Mheiriceá Theas. An fionnadh tiubh, an t-eireaball fada, dois mhaisithe ar an gceann uaireanta. Ní féidir leis an ordóg a chur os comhair na méar eile. Na hingne fada cuartha biorach. Áitríonn sé foraoisí trópaiceacha.

Príomhaigh
Marós

Tom dlúth cumhra síorghlas is ea an marós. Fásann sé suas le 2 m ar airde. Dúchasach don Mheánmhuir, ar scrobarnach. Na duilleoga caol, dúghlas in uachtar is bán faoina mbun, na himill casta isteach. Na bláthanna éadrom gorm déliopach, na cinn in uachtar faoi chochall rud beag, na cinn in íochtar tríliopach spréite. Saothraítear go forleathan é mar mhaisiúchán agus luibh leighis.

Luibheanna
Flóra Cheantar na Meánmhara
Lamiaceae
Tástáil Marsh

Tástáil ar arsanaic (As) is antamón (Sb) ina ndí-ocsaídítear a gcomhdhúile chuig AsH3 is SbH3, iad araon so-ghalaithe ionas go ndeascann na miotail ar dhromchla gloine le scáthán a dhéanamh. Ainmnithe as an gceimicí Briotanach James Marsh (1794-1846), a bhí ina chúntóir le Michael Faraday in Acadamh Ríoga an Airm i Londain.
Marsúipiach

Mamach atá dúchasach don Astraláise agus an Domhan Úr is ea marsúipiach. Fásann an t-óg i bpúitse, a osclaíonn chun tosaigh i gcineálacha dreaptha nó ar gcúl i gcineálacha a thochlaíonn. An fhaighin géagach, an péineas gabhlánach. An 2ú is an 3ú méar coise beag go minic, agus nasctha le chéile, ag déanamh círe le haghaidh a ghlanta.

Mamaigh

Marsúipiaigh
Mártainsít

An comhábhar is tábhachtaí i gcrua-chruach a fhoirmítear trí mhúchadh ó theocht ard. Is é atá ann ná criostail ar dhéanamh plátaí, idirfhásta. Is criostail iad seo le struchtúr ciúbach, ach díchumtha mar gheall ar an gcarbón atá i láthair i struchtúr an iarainn.
Pierre-Émile Martin

Miotaleolaí a rugadh i mBourges na Fraince ab ea Pierre-Émile Martin (18 Lúnasa 1824 – 23 Bealtaine 1915). Agus é ag obair i dteilgcheárta cruach a athar, shaothraigh sé bealach nua le cruach a tháirgeadh i bhfoirnéis teallaigh oscailte, ag baint feidhm as próiseas athghiniúna teasa a thug comhlacht Siemens isteach. Bhuaigh táirgí phróiseas seo Siemens-Martin an bonn óir ag Taispeántas Pháras i 1867. Ina dhiaidh sin, bhí an fhoirnéis teallaigh oscailte ar phríomhfhoinse cruach an Domhain. 

Daoine a rugadh i 1824
Básanna i 1915
Eolaithe Francacha
Masaccio

Péintéir a rugadh i San Giovanni Valdarno na hIodáile ab ea Masaccio (Tommaso de Giovanni di Simone Guidi, 1401-1428). Ceannródaí i bpéintéireacht na hAthbheochana. Rinne sé cuid mhaith freascónna i bhFirenze i gcomhar le Masolino.
Líne Mason-Dixon

An teorann idir stáit Pennsylvania is Maryland a tharraing beirt réalteolaithe Briotanacha, Charles Mason (1730-1787) agus Jeremiah Dixon (1733-1779), i 1763-1767. Thugtaí réaltstánaithe ar an mbeirt ag an am. Glactar leis an líne mar theorainn idir tuaisceart is deisceart na Stát Aontaithe.
Jules Massenet

Cumadóir ceoil a rugadh i Montaud na Fraince ab ea Jules Émile Frédéric Massenet (12 Bealtaine 1842 – 13 Lúnasa 1912). I measc a cheoldrámaí tá Don César de Bazan (César Uasal as Bazan, 1872) is Manon (1884), agus scríobh sé oratóirí, sraitheanna ceolainne, píosaí don phianó, is amhráin. 

 

Cumadóirí Francacha
Daoine a rugadh i 1842
Básanna i 1912
Quentin Massys

Péintéir a rugadh i Lováin na Beilge ab ea Quentin Massys (c 1466-1530). Is pictiúir eaglasta an chuid is mó dá shaothar, ach réalachas iontu. Pictiúir cáiliúil uaidh is ea Erasmus (1517).

Daoine a rugadh i 1466
Básanna i 1530
Péintéirí Pléimeannacha
Mastadán

Mamach pioctha, cosúil le heilifint, ab ea an mastadán a d'áitríodh sabhánaí coillearnaí sa ré Mhéicéineach, ar fud an Domhain, beagnach. D'imigh sé in éag sa ré Phléicéineach. Bhí cur na bhfiacla ann sainiúil, dís starrfhiacla íochtaracha is uachtaracha go minic, na starrfhiacla íochtaracha cosúil le sluaistí. 

Mamaigh dhíofa
Masters agus Johnson

Taighdeoirí is scríbhneoirí ar an ngnéasacht dhaonna. Bhunaigh William Howell Masters (1915-2001) agus Virginia Eshelman Johnson (1925-2013) an Fhondúireacht Taighde ar Bhitheolaíocht Atáirgthe i 1964, agus rinneadar taighde ar chomhriachtain le deonaigh faoi chúinsí rialaithe saotharlainne. Leabhar móréilimh ab ea Human Sexual Response (Freagairt Ghnéasach Dhaonna, 1966) inar chuir siad síos ar thorthaí a gcuid taighde.
Matamaitic nua

Téarma chun cur síos ar ábhair mhatamaiticiúla a tugadh isteach sa churaclam scoile níos déanaí ná ábhair thraidisiúnta, agus nach bhfuil coitianta do thuismitheoirí ná an gnáthphobal. Le fírinne, ní nua atá an mhatamaitic seo, a chuimsíonn ábhair cosúil le teisiliú — oiriúnú patrúin rialta clár taiplíse dá chéile — agus tarraingt léaráidí Venn le deighilt nó forluiteacht tacar a léiriú.
Pierre Louis Moreau de Maupertuis

Réalteolaí is matamaiticeoir a rugadh i St Malo na Fraince ab ea Pierre Louis Moreau de Maupertuis (28 Meán Fómhair 1698 – 27 Iúil 1759). Tá cáil ar leith air as prionsabal an íosghníomhaithe, a tairgeadh mar mhíníu ar rianta réada ag titim.

Daoine a rugadh i 1698
Básanna i 1759
Matamaiticeoirí Francacha
Réalteolaithe Francacha
Hiram Stevens Maxim

Ceapadóir a rugadh i Sangersville, Maine ab ea Hiram Stevens Maxim (5 Feabhra 1840 - 24 Samhain 1916). Cheap sé an chéad mheaisínghunna iomlán uathoibríoch i 1883.

Ceapadóirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1840
Básanna i 1916
James Clerk Maxwell

Fisicí teoiriciúil a rugadh i nDún Éideann ab ea James Clerk Maxwell (13 Meitheamh 1831 – 5 Samhain 1879). In A Treatise on Electricity and Magnetism (Tráchtas ar Leictreachas is Maighnéadas, 1873), a leabhar cáiliúil ar thonnta leictreamaighnéadacha a raibh sárshaothar déanta ag Faraday orthu, leag sé amach an teoiric is an bunús matamaiticiúil a ghnóthaigh cáil dó mar phríomhfhisicí teoiriciúil an chéid sin. D'aithin sé gur tonn leictreamaighnéadach é solas. Gníomhach freisin i dtaighde ar theas, dathanna agus dathdhaille. Fuair sé bás in Cambridge, i Sasana.

Daoine a rugadh i 1831 
Básanna i 1879
Fisiceoirí Albanacha
Dáileachán Maxwell-Boltzmann

Tuairisc ar dháileadh an fhuinnimh i measc na n-adamh nó na móilíní i ngás idéalach. Rinne James Clark Maxwell agus Ludwig Boltzmann an tuairisc seo den chéad uair i 1868. Bunúsach chun an gaol idir toirtairíonna teirmidinimiciúla gáis agus iompar líon mór adamh nó móilíní aonaracha an gháis a thuiscint.
Robert McCredie May

Fisicí is éiceolaí a rugadh i Sydney na hAstráile is ea Robert McCredie May (a rugadh ar 8 Eanáir 1938). D'oibrigh sé san Astráil, sna Stáit Aontaithe, agus i Sasana. D'fhorbair sé mionsamhlacha neamhlíneacha matamaiticiúla, ag cur anoird san áireamh, chun dinimic líon na n-ainmhithe in éiceachóras a mhíniú. Rinne sé staidéar ar fheidhmiú modhanna anailíse mar seo in epidéimeolaíocht galar i bplandaí agus ainmhithe. D'fhoilsigh sé dhá leabhar cháiliúla, Stability and Complexity in Model Ecosystems (Cobhsaíocht is Castacht in Éiceachórais Eiseamláracha, 1973) agus Infectious Diseases of Humans (Galair Ionfhabhtaíocha Daoine, 1991). 

Daoine a rugadh i 1938
Daoine beo
Fisiceoirí Briotanacha
Daoine as Sydney
Meabhalscáil

Iomrall súl a tharlaíonn de bhrí go n-athraontar an solas a théann trí chisil thanaí aeir ag teochtaí difriúla, le dlúis dhifriúla dá bharr. Díchumann sé seo frithne atá gar don léaslíne. An chuma air go mbíonn sé snámh is ag crithlonrú ar an léaslíne i ngaineamhlach, agus os cionn bóthair go háirithe, ar laethanta an-te. 

Tíreolaíocht
Meacaic

Moncaí ón Seandomhan, dúchasach do dheisceart is iardheisceart na hÁise agus tuaisceart na hAfraice is ea an mheacaic. Na cosa is na géaga uachtaracha ar comhfhad, an t-eireaball gearr go minic. Cónaíonn sé i gcrainn nó ar an talamh. Paistí nochta ar a thóin. Tá 23 speiceas ar an saol.

Moncaithe
Mamaigh
Meacan an chompair

Planda colgach ilbhliantúil, dúchasach don Eoraip agus réigiún na Meánmhara. Na duilleoga suas le 30 cm ar fhad, tanaí ubhchruthach garbh, gais ar na cinn uachtaracha a chumann eití ar an bpríomhghas. An bláthra cornaithe. Na bláthanna cromtha, feadánach nó tonnadóirchruthach, bán, buí nó bándearg nuair a bhíonn ina mbachlóga, agus gorm nuair a bhíonn oscailte.
Meacan bán

Planda débhliantúil is ea an meacan bán (nó, uaireanta, cuirdín bán ar an gcineál fiáin). Tá sé in ann fás 1.5 m ar airde ach níos lú de ghnáth, agus tá sé dúchasach don Eoraip agus iarthar na hÁise ach a tugadh isteach i Meiriceá Theas is Thuaidh agus an Astráil. Na duilleoga roinnte i dteascáin ubhchruthacha nó leathfhada suas le 10 cm ar fhad. Na bláthanna buí gan seipil, in umbail 3-10 cm ar leithead. An toradh ubhchruthach, leathan sciathánach. Fástar go trádálach é i gcomhair na mbunfhréamhacha a itear mar ghlasra agus a úsáidtear mar fhoráiste d'ainmhithe.

Plandaí
Glasraí fréimhe