joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
23 Lúnasa

Is é an 23 Lúnasa an 235ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 236ú lá i mbliain bhisigh. Tá 130 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 An tSuasalainn - Lá Umhlanga
 An Úcráin - Lá na mBratach

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1740 — Ivan VI na Rúise, impire na Rúise (b. 1764)
 1754 — Louis XVI, rí na Fraince (b. 1793)
 1842 — Osborne Reynolds, innealtóir agus fisiceoir Éireannach (b. 1912)
 1864 — Eleftherios Venizelos, polaiteoir Gréagach (b. 1936)
 1868 — Laming Worthington-Evans, polaiteoir Briotanach (b. 1931)
 1869 — Robert Gunther, míoleolaí
 1910 — Giuseppe Meazza, imreoir sacair agus bainisteoir Iodálach (b. 1979)
 1912 — Teuvo Tulio, stiúrthóir Fionlannach (b. 2000)
 1922 — Marianne Stone, ban-aisteoir (b. 2009)
 1923 — Edgar F. Codd, ríomheolaí Briotanach (b. 2003)
 1933 — Robert Floyd Curl, ceimiceoir Meiriceánach (b. 2022)
 1947 — Keith Moon, drumadóir leis an rac-bhanna The Who (b. 1978)
 1949 — Shelley Long, ban-aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach
 1969 — Brian Hayes, polaiteoir Éireannach
 1970 — Jay Mohr, aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach
 1976 — Michael McGrath, polaiteoir Éireannach
 1978 — Kobe Bryant, cispheileadóir Meiriceánach (b. 2020)
 1979 — Nichola Mallon, polaiteoir Éireannach
 1991 — Fabián Balbuena, imreoir sacair Paraguach 
 1995 — Kai Widdrington, damhsóir Briotanach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1305 — Uilleam Uallas, ridire Albanach (r. 1272)
 1369 — Philippa de Hainault, céile Éadbhard III Shasana (r. 1311)
 1464 — Pápa Pius II, Pápa ó 1458 go 1464 (r. 1405)
 1806 — Charles Augustin de Coulomb, fisiceoir Francach (r. 1736)
 1825 — Michael Dwyer, náisiúnaí Éireannach (r. 1772)
 1982 — Stanford Moore, bithcheimicí Meiriceánach (r. 1913)
 1989 — Ronald D. Laing, síciatraí Briotanach (r. 1927)
 1989 — Teresa Mullen, lúthchleasaí parailimpeach Éireannach (r. 1938)
 1997 — John Cowdery Kendrew, bithcheimicí (r. 1917)

Tarluithe eile 
 1914 - D'fhógair an tSeapáin cogadh ar an nGearmáin sa Chéad Choghadh Domhanda
 2005 - Cumadh Hairicín Katrina i Mhurascaill Mheicsiceo
 2005 - Dhíbir fórsaí Iosrael míleataí ó Stráice Gaza agus ón mBruach Thiar

0823
Lúnasa, 23
1755



Tarluithe 
 24 Eanáir – D'eisigh rialtas na Rúise eascaire a bhunaigh Ollscoil Mhoscó.
 7 Meitheamh – Maraíodh 40,000 míle duine i i gcrith talún i dtuaisceart na hIaráine.  
 9 Iúil – Bhris na Francaigh ar na Sasanaigh in aice leis an Fort Duquesne in iarthar Pennsylvania. Fuair an Ginearál Edward Braddock bás.
 1 Samhain – Maraíodh idir 60,000 agus 100,000 duine i gcrith talún mór na Liospóine agus sa súnámaí a tháinig ina dhiaidh.

Breitheanna 
 11 Eanáir (a cheaptar) – Alexander Hamilton, státaire Meiriceánach (b. 1804)
 23 Feabhra — John Cary, Greanadóir is cairteolaí Sasanach
 10 Aibreán – Samuel Hahnemann, dochtúir hómaepaiteach Gearmánach (b. 1843) 
 13 Meán Fómhair — Oliver Evans, ceapadóir Meiriceánach
 28 Deireadh Fómhair — Jacques Labillardière, luibheolaí Francach
 2 Samhain - Marie Antoinette, banríon na Fraince (b. 1793)
 17 Samhain - Laoiseach XVIII na Fraince, rí (b. 1824)

Básanna 
 10 Feabhra — Montesquieu, scríbhneoir Francach (r. 1689)

Blianta
9 Deireadh Fómhair

Is é an 9 Deireadh Fómhair an 282ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 283ú lá i mbliain bhisigh. Tá 83 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 Uganda - Lá na Saoirse

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1547 — Miguel de Cervantes, úrscéalaí, file, drámadóir Spáinneach
 1757 — Séarlas X, rí na Fraince (b.1836)
 1852 — Emil Hermann Fischer, ceimiceoir Gearmánach
 1873 — Karl Schwarzschild, réalteolaí Gearmánach
 1879 — Max von Laue, fisiceoir Gearmánach
 1900 — Alastair Sim, aisteoir Albanach
 1908 — Werner von Haeften, trodaí frithbheartaíochta Gearmánach
 1923 — Donald Sinden, aisteoir Sasanach
 1927 — Frank O'Farrell, peileadóir agus bainisteoir Éireannach
 1931 — Tony Booth, aisteoir Sasanach
 1940 — John Lennon, ceoltóir as The Beatles (b.1980)
 1941 — Trent Lott, polaiteoir Meiriceánach
 1944 — John Entwistle, ceoltóir as The Who (b.2002)
 1947 — France Gall, amhránaí Francach
 1948 — Ciaran Carson, scríbhneoir Éireannach
 1952 — Ronan Collins, craoltóir Éireannach
 1952 — Sharon Osbourne, pearsa teilifíse
 1953 — Tony Shalhoub, aisteoir Meiriceánach
 1956 — Nessa Childers, polaiteoir Éireannach
 1957 — Peter Casey, fear gnó Éireannach
 1960 — Colette Kelleher, polaiteoir Éireannach
 1966 — David Cameron, polaiteoir Sasanach
 1969 — PJ Harvey, ceoltóir Sasanach
 1978 — Nicky Byrne, amhránaí Éireannach
 1979 — Chris O'Dowd, aisteoir Éireannach
 1993 — Lauren Davis, imreoir leadóige Meiriceánach
 1993 — Scotty McCreery, amhránaí
 1996 — Bella Hadid, mainicín Meiriceánach
 1996 — Jared Donaldson, imreoir leadóige Meiriceánach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1264 — Pápa Urban IV, Pápa ó 1261 go 1264
 1812 — Michael Kelly, amhránaí agus cumadóir Éireannach
 1841 — Karl Friedrich Schinkel, ailtire agus péintéir Gearmánach
 1911 — Ludwig Christian Stern, leabharlannaí agus seandálaí Gearmánach
 1958 — Pápa Pius XII, ceannaire na hEaglaise Chaitlicí (r.1876)
 1967 — Che Guevara, réabhlóidí sóisialaí (r.1928)
 1972 — Miriam Hopkins, ban-aisteoir Meiriceánach
 1974 — Oskar Schindler, fear gnó Gearmánach (r.1908)
 1987 — William Parry Murphy, eolaí Meiriceánach
 1995 — Alec Douglas-Home, Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe
 2006 — Paul Hunter, imreoir snúcair Sasanach
 2013 — Wilfried Martens, polaiteoir Beilgeach
 2015 — Geoffrey Howe, polaiteoir coimeádach Briotanach

Tarluithe eile 
 1962 - Neamhspleáchas ag Uganda tar éis a bheith 70 bliain faoi smacht ag an mBreatain
 1973 - Fuair Elvis Presley colscaradh ó Priscilla Presley

1009
Deireadh Fómhair, 09
James Buchanan

Ba é James Buchanan (23 Aibreán, 1791 – 1 Meitheamh, 1868) 15ú uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bhí sé i bhfeidhmeannas ón 4 Márta, 1857 go dtí an 4 Márta, 1861.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1791
Básanna i 1868
Uachtaráin na Stát Aontaithe
23 Aibreán

Is é an 23 Aibreán an 113ú lá den bhliain de réir an fhéilire Ghréagóra nó an 114ú lá i mbliain bhisigh. Tá 252 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 Lá Fhéile Seoirse 
 Lá Domhanda na Leabhar

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1570 — Guy Fawkes, míleatach Caitliceach Sasanach
 1775 — J. M. W. Turner, ealaíontóir Sasanach (b.1868)
 1791 — James Buchanan, 15ú uachtarán na Stát Aontaithe Mheiriceá (b.1868)
 1792 — John Thomas Romney Robinson, réalteolaí agus fisiceoir Éireannach (b.1882)
 1858 — Max Planck, fisiceoir Gearmánach (b.1947)
 1928 — Shirley Temple, aisteoir Meiriceánach (b. 2014)
 1931 — Chuck Feeney, fear gnó Meiriceánach
 1932 — Halldór Laxness, úrscéalaí Íoslannach (b.1998)
 1932 — Joan Lingard, scríbhneoir Briotanach
 1936 — Roy Orbison, amhránaí agus cumadóir ceoil (b.1988)
 1941 — Jacqueline Boyer, amhránaí Francach
 1941 — Ray Tomlinson, ríomhchláraitheoir Meiriceánach
 1947 — Bernadette Devlin McAliskey, polaiteoir Éireannach
 1957 — Kenji Kawai, cumadóir Seapánach
 1961 — George Lopez, fuirseoir agus aisteoir Meiriceánach
 1966 — Jim Stynes, imreoir peile Astrálaí
 1977 — John Cena,  iomrascálaí gairmiúil agus aisteoir Meiriceánach 
 1979 — Michael English, amhránaí ceol tíre Éireannach
 1982 — Eoghan Murphy, polaiteoir Éireannach
 1983 — Mícheál Breathnach, iománaí agus imreoir peil Ghaelach
 1988 — Victor Anichebe, imreoir sacair Nigéarach
 1991 — Caleb Johnson, amhránaí Meiriceánach
 2018 — Prionsa Louis Cambridge, prionsa Sasanach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 303 — Naomh Seoirse
 1014 — Brian Bóirmhe, 73, Ard-Rí na hÉireann agus buaiteoir Cath Chluain Tairbhe (r.~941)
 1616 — Miguel de Cervantes, scríbhneoir Spáinneach (r.1547)
 1616 — William Shakespeare, scríbhneoir Sasanach (r.1564)
 1850 — William Wordsworth, file Sasanach
 1923 — Seán Eichingeam, polaiteoir Éireannach (r.1870)
 1942 — William Thrift, scoláire agus polaiteoir Éireannach
 1952 — Robert Ryan, polaiteoir Éireannach
 1961 — Daniel Corkery, polaiteoir Éireannach
 1969 — Florence Wycherley, polaiteoir Éireannach
 1972 — Edward Kelly, polaiteoir Éireannach
 1975 — Michael Carty, polaiteoir Éireannach
 1990 — Paulette Goddard, ban-aisteoir Meiriceánach
 1998 — James Earl Ray, feallmharfóir Martin Luther King (r.1928)
 2005 — John Mills, aisteoir Sasanach
 2007 — Boris Yeltsin, iarcheannaire na Rúise (r.1931)
 2022 — Orrin Hatch, polaiteoir Meiriceánach

Tarluithe eile 
 1984 - Tháinig eolaithe ar an víreas a ceapadh go mba cúis leis an galar SEIF

0423
Aibreán, 23
1 Meitheamh

Is é an 1 Meitheamh an 152ú lá den bhliain de réir an fhéilire Ghréagóra nó an 153ú lá i mbliain bhisigh. Tá 213 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 Lá Idirnáisiúnta na bPáistí
 An Pholainn - Lá an Altaithe
 An Chéinia - Lá Madaraka

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1610 — Hendrik Martenszoon Sorgh, péintéir Ísiltíreach
 1762 — Éamann Iognáid Rís, bunaitheoir na mBráithre Críostaí (b. 1844).
 1796 — Nicolas Léonard Sadi Carnot, fisicí Francach
 1801 — Brigham Young, 2ú uachtarán an Eaglais Naoimh na Laethanta Deireanacha (b. 1877)
 1890 — Frank Morgan, aisteoir
 1907 — Frank Whittle, oifigeach (b.1966)
 1917 — William Standish Knowles, ceimiceoir Meiriceánach
 1926 — Andy Griffith, aisteoir Meiriceánach (b. 2012)
 1926 — Marilyn Monroe, aisteoir Meiriceánach (b. 1962)
 1928 — Pól Ó Foighil, polaiteoir Éireannach
 1930 — Edward Woodward, aisteoir Sasanach (b. 2009)
 1932 — Michael Lipper, polaiteoir Éireannach
 1937 — Morgan Freeman
 1940 — Rene Auberjonois (b. 2019)
 1944 — Paul Coghlan, polaiteoir Éireannach
 1944 — Robert Powell, aisteoir Sasanach
 1956 — Brendan Smith, polaiteoir Éireannach
 1956 — Lisa Hartman-Black
 1959 — Declan Breathnach, polaiteoir Éireannach
 1959 — Deirdre Clune, polaiteoir Éireannach
 1959 — Máire Ní Ainifín, Teachta Dála
 1968 — Jason Donovan,  aisteoir agus amhránaí Astrálach
 1974 — Alanis Morissette, amhránaí  Ceanadach
 1977 — Thomas Byrne, polaiteoir Éireannach
 1982 — Justine Henin, imreoir leadóige Beilgeach
 1983 — Hannah Bardell, polaiteoir Albanach
 1987 — Zoltán Harsányi, imreoir sacair Slóvacach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1261 — Pápa Alaisdir IV, Pápa ó 1254 go 1261
 1498 — Girolamo Savonarola, bráthair Doiminiceach Iodálach
 1846 — Pápa Greagóir XVI, 80, pápa (r.1765)
 1868 — James Buchanan, 77, 15ú uachtarán na Stát Aontaithe (r.1791)
 1943 — Leslie Howard, aisteoir Briotanach
 1957 — William Broderick, polaiteoir Éireannach
 1962 — Adolf Eichmann, 56, Naitsíoch (r.1906)
 1987 — Anthony de Mello, scríbhneoir Indiach
 1999 — Christopher Sydney Cockerell, innealtóir Sasanach
 2008 — Terry Keane, colúnaí agus iriseoir Éireannach (r.1939)
 2009 — Vincent O'Brien,  thraenálaí capall rása (r. 1917)
 2012 — Pádraig Faulkner, Polaiteoir Éireannach (r. 1918)
 2015 — Teàrlach Ceanadach, Polaiteoir Albanach (r. 1964)
 2019 — José Antonio Reyes, imreoir sacair Spáinneach

Tarluithe eile 
 1958 - Tháinig Charles de Gaulle i gcumhacht mar Phríomh-Aire ar an bhFrainc.
 1979 - Tháinig deireadh leis an riail gheal sa Róidéis tar éis 90 bliain.
 2001 - Rinne an Prionsa Dipendra sléacht ar a mhuintir ar fad i Neipeal agus chuir sé a lámh ina bhás féin ansin.

0601
Meitheamh, 01
1868



Tarluithe 
 3 Eanáir - D'fill an chlann Méiji go cumhacht sa tSeapáin
 9 Eanáir - Tháinig deireadh ar chóras iompar na bpianseirbhíthe nuair a bhain an long Hougoumont an Astráil Thiar amach, 62 Fíníneach ar bord.

Breitheanna 
 17 Eanáir — Louis Couturat, loighceoir, matamaiticeoir, fealsamh, agus teangeolaí Francach
 4 Feabhra — Constance Gore-Booth Markiewicz, polaiteoir, náisiúnaí, agus réabhlóidí Éireannach
 23 Feabhra — W. E. B. Du Bois, gníomhaí ar son chearta sibhialta, socheolaí agus staraí Meiriceánach
 7 Márta — Maud Joynt, scoláire agus teangeolaí Éireannach
 22 Márta — Robert Millikan, fisiceoir Meiriceánach
 10 Aibreán — George Arliss, aisteoir Sasanach
 25 Aibreán — Willie Maley, bainisteoir sacair (b. 1958)
 7 Bealtaine — Seán Mac Giolla Bhríde, poblachtánach Éireannach
 18 Bealtaine — Nioclás II, Sár deireanach na Rúise (b. 1918)
 5 Meitheamh — Séamus Ó Conghaile, ceannaire sóisialach in Éirinn (b. 1916)
 6 Meitheamh — Robert Falcon Scott, taiscéalaí Sasanach
 7 Meitheamh — John Sealy Townsend, fisiceoir matamaiticiúil Éireannach
 4 Iúil — Henrietta Swan Leavitt, réalteolaí Meiriceánach
 23 Lúnasa — Laming Worthington-Evans, polaiteoir Briotanach
 6 Meán Fómhair — Heinrich Häberlin, ball de Chomhairle Chónaidhme na hEilvéise
 13 Meán Fómhair — Thomas Kelly, polaiteoir Éireannach
 28 Deireadh Fómhair — James Brendan Connolly, lúthchleasaí
 5 Nollaig — Arnold Sommerfeld, fisiceoir Gearmánach
 9 Nollaig — Fritz Haber, ceimiceoir Gearmánach (b. 1934)

Básanna 
 10 Feabhra — David Brewster, fisicí Albanach
 7 Aibreán — Thomas D'Arcy McGee, polaiteoir Ceanadach
 19 Bealtaine — Benjamin Guinness, polaiteoir Éireannach
 1 Meitheamh — James Buchanan, 15ú uachtarán na Stát Aontaithe Mheiriceá (r. 1791)
 11 Meán Fómhair — Léon Foucault, fisiceoir Francach (r. 1819)
 26 Meán Fómhair — August Ferdinand Möbius, matamaiticeoir agus réalteolaí Gearmánach
 13 Samhain — Gioachino Rossini, scríbhneoir ceoldrámaí Iodálach (r. 1792)

Blianta
11 Meitheamh

Is é an 11 Meitheamh an 162ú lá den bhliain de réir an fhéilire Ghréagóra nó an 163ú lá i mbliain bhisigh. Tá 203 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 Haváí - Lá Kamehameha
 Albain Nua - Lá Davis

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1448 — Domenico Ghirlandaio, péintéir Iodálach de chuid na hAthbheochana
 1776 — John Constable, péintéir Sasanach (b. 1837)
 1862 — Violet Florence Martin, scríbhneoir (b.1915)
 1864 — Richard Strauß, Cumadóir agus stiúrthóir Gearmánach
 1899 — Yasunari Kawabata, úrscéalaí Seapánach
 1933 — Gene Wilder, aisteoir Meiriceánach (b. 2016)
 1933 — Mychal F. Judge, sagart Caitliceach (b. 2001)
 1935 — Charles McDonald, polaiteoir Éireannach
 1937 — Robin Warren, paiteolaí Astrálach
 1939 — Jackie Stewart, Tiománaí Foirmle a hAon ó Albain
 1943 — Henry Hill, drongadóir Meiriceánach
 1949 — Bernez Tangí, file agus ealaíontóir Briotánach
 1959 — Hugh Laurie,  aisteoir Sasanach
 1962 — Ambrós Ó Donnabháin, imreoir peil Ghaelach
 1969 — Frank O'Rourke, polaiteoir Éireannach
 1969 — Peter Dinklage, aisteoir Meiriceánach
 1984 — Andy Lee, Dornálaí
 1986 — Uáin Mac Conmara, iománaí Éireannach
 1987 — Gabhán Ó Mathúna, iománaí Éireannach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1488 — Séamas III, Rí na nAlbanach, (r. 1451)
 1727 — Seoirse I, 67, rí na Breataine Móire (r.1660)
 1847 — John Franklin, oifigeach i gCabhlach na Breataine, taiscéalaí Artach, agus riarthóir coilíneach
 1859 — Klemens Wenzel von Metternich, taidhleoir Ostarach
 1897 — Carl Remigius Fresenius, ceimiceoir Gearmánach
 1937 — Reginald Joseph Mitchell, dearthóir aerárthach Sasanach
 1952 — Rube Ferns, dornálaí Meiriceánach
 1970 — Alexander Kerensky, polaiteoir Rúiseach
 1979 — John Wayne, 72, aisteoir Meiriceánach (r.1907)
 1990 — Seosamh Mac Grianna, scríbhneoir Éireannach
 1993 — Bernard Bresslaw, aisteoir Briotanach
 1993 — Ray Sharkey, aisteoir Meiriceánach
 2012 — Ann Rutherford, ban-aisteoir
 2015 — Mary Mulvihill, eolaí, láithreoir teilifíse, láithreoir raidió, údar agus oideachasóir Éıreannach
 2015 — Ron Moody, aisteoir Briotanach

Tarluithe eile 
 1955 - Maraíodh 80 duine ag Ráschúrsa Le Mans nuair a chuaigh Mercedes-Benz ó smacht
 1998 - Thug na Náisiúin Aontaithe le fios go raibh gorta i ndán do mhuintir na Súdáine

0611
Meitheamh, 11
5 Bealtaine

Is é an 5 Bealtaine an 125ú lá den bhliain de réir an fhéilire Ghréagóra nó an 126ú lá i mbliain bhisigh. Tá 240 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 Lá na hEorpa (Comhairle na hEorpa)
 An Danmhairg - Danmarks befrielse (Lá na Saoirse)
 An Ísiltír - Bevrijdingsdag (Lá na Saoirse)
 Lá Fhéile Éamann Iognáid Rís
 Cinco de Mayo -  (Meicsiceo, Stáit Aontaithe)

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1466 — Quentin Massys, péintéir Pléimeannach
 1599 — Oilibhéar Cromail, saighdiúir agus polaiteoir Sasanach
 1743 — Edmund Cartwright, ceapadóir Briotanach
 1747 — Leopold II, Impire Naofa Rómhánach (b.1792)
 1818 — Karl Marx, fealsamh polaitíochta Gearmánach (b.1883)
 1846 — Henryk Sienkiewicz, údar Polannach, Duais Nobel na Litríochta (b.1916)
 1883 — Máire Nic Shiubhlaigh, ban-aisteoir
 1901 — John Carew, polaiteoir Éireannach de chuid Fine Gael
 1908 — Mary Elmes, oibrí cabhrach Éireannach
 1911 — Bob Godwin, dornálaí Meiriceánach
 1911 — James Horan, sagart Éireannach
 1914 — Tyrone Power, aisteoir Meiriceánach
 1915 — Alice Faye, ban-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach
 1919 — Séamus Ennis, amhránaí agus ceoltóir Éireannach
 1921 — Arthur Leonard Schawlow, fisiceoir Meiriceánach
 1942 — Tammy Wynette, ceoltóir tíre Meiriceánach
 1943 — Michael Palin, aisteoir Sasanach
 1944 — Roger Rees, aisteoir Breatnach
 1947 — Jim Walsh, polaiteoir
 1949 — Marion Fellows, polaiteoir Albanach
 1968 — Dariusz Michalczewski, dornálaí Polannach-Gearmánach
 1972 — Brigitta Boccoli, ban-aisteoir
 1976 — Mehdi Sahnoune, dornálaí Francach
 1983 — Henry Cavill, aisteoir Briotanach
 1988 — Adele, ceoltóir Sasanach
 1988 — Pádraig Ó hOrgáin, iománaí Éireannach
 1989 — Chris Brown, amhránaí
 1992 — Gillian Pinder, imreoir haca
 1998 — Aryna Sabalenka, imreoir leadóige Bealarúiseach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1705 — Leopold I, Impire Naofa Rómhánach (r.1658)
 1804 — Antonio José Cavanilles, luibheolaí Spáinneach
 1821 — Napoléon Bonaparte, impire na bhFrancach (r.1769)
 1879 — Isaac Butt, polaiteoir (r.1813)
 1883 — Seán Ó Seachnasaigh, Polaiteoir  Gael-Astrálach (r. 1818)
 1916 — John MacBride, réabhlóidí Éireannach. Cuireadh chun báis é (r.1865)
 1945 — Frederick Crowley, polaiteoir Éireannach
 1953 — Robert Lloyd Praeger, eolaí agus staraí Éireannach (r.1865)
 1968 — Albert Dekker, aisteoir agus polaiteoir Meiriceánach
 1981 — Roibeard Gearóid Ó Seachnasaigh, réabhlóidí agus stailceoir ocrais Éireannach
 2004 — Paul Schuster, scríbhneoir Gearmáinise ón Rómáin
 2007 — Michael ffrench-O'Carroll, polaiteoir Éireannach
 2007 — Theodore Harold Maiman, Fisicí (r. 1927)

Tarluithe eile 
 2005 - D'éirigh le Tony Blair tríú téarma mar Phríomh-Aire ar an mBreatain a bhaint amach.
0505
Bealtaine, 05
Seán Ó Ríordáin

Duine de mhórfhilí na Gaeilge ón bhfichiú haois ab ea Seán Ó Ríordáin (3 Nollaig 1916 – 21 Feabhra 1977).

Saol 

Rugadh i mBaile Bhuirne i nGaeltacht Mhúscraí é Ó Ríordáin ar 3 Nollaig 1916, agus b'ansin a chaith sé tús a óige. Ina dhiaidh sin, chuaigh sé go cathair Chorcaí le freastal ar scoil ansin, agus d'fhan sé ina chónaí sa chathair an chuid ba mhó dá shaol.

Chuaigh sé le hiriseoireacht freisin, agus é ag scríobh ailt go rialta ar an Irish Times.

Fuair pinsean a bhí bunaithe ar 34 bliana seirbhíse i 1965, nuair a d’éirigh sé as a phost i mBardas Chorcaí 30 Meán Fómhair sa bhliain sin. 

Mhair sé le heitinn ar feadh i bhfad. Bíonn an galair sin crua ar na scamhóga.

Fuair Seán Ó Ríordáin bás sa bhliain 1977.

Litríocht 

Foilsíodh a chnuasach dánta Eireaball Spideoige sa bhliain 1952, agus ansin, bhain sé clú amach dó féin mar fhile nua-aimseartha den scoth. Tháinig an dara cnuasach leis, Brosna, i gcló sa bhliain 1964. Faoin am céanna foilsíodh an leabhar Rí na nUile. Nua-leaganacha a bhí ann de dhánta diaga ón tsean-Ghaeilge, agus d'oibrigh an Ríordánach amach iad in éineacht leis an an Athair Seán S. Ó Conghaile.

File fealsúnach Críostaí ab ea an Ríordánach. Bhíodh rúndiamhra na beatha is an bháis, na síoraíochta is an pheaca ag cur as dó go minic. Ag an am céanna léirigh sé grá don dúchas agus do leanúnachas an chine Éireannaigh agus an traidisiúin dhúchasaigh.

Scríobh Seán Ó Coileáin an leabhar Beatha Agus Saothar ar cuntas é ar shaol agus ar shaothar an Ríordánaigh. D'fhoilsigh Seán Ó Tuama leabhar faoin teideal Filí faoi Sceimhle sa bhliain 1978, leabhar a bhfuil dhá aiste ann, agus ceann acu ag trácht ar an Ríordánach.

Saothair 
 Eireaball Spideoige
 Brosna
 Línte Liombó
 Tar Éis Mo Bháis

Tagairtí

Tuille eolas 
 Clár faisnéise TG4 (2007): Cuid 1, Cuid 2, Cuid 3
 Ainm.ie - Bio

 
Scríbhneoirí Gaeilge
Filí na hÉireann
Daoine as Contae Chorcaí
Daoine a rugadh i 1916
Básanna i 1977
Iriseoirí The Irish Times
1762



Tarluithe 
 D'fhoilsigh Jean-Jacques Rousseau Du Contrat Social
 4 Eanáir - D'fhógair An Bhreatain cogadh ar an Spáinn agus Napoli
 15 Bealtaine - chuir Conradh Chathair Pheadair deireadh leis an chogadh idir an Phrúis agus an Rúis
 22 Bealtaine – Conradh Hamburg a thug an tSualainn amach as an chogadh in aghaidh na Prúise
 9 Iúil - rinneadh Banimpire na Rúise de Chaitríona II 
 10 Lúnasa - ghabh fórsaí na Breataine Havána
 5 Deireadh Fómhair - ghabh fórsaí na Breataine Mainile

Breitheanna 
 19 Bealtaine — Johann Gottlieb Fichte, fealsamh Gearmánach
 1 Meitheamh — Éamann Iognáid Rís, eaglaiseach Éireannach (b. 1844)
 12 Lúnasa — Seoirse IV na Ríochta Aontaithe (b. 1830)

Básanna 
 5 Eanáir — Éilís na Rúise, Banimpire na Rúise (r. 1709)
 21 Márta — Nicolas Louis de Lacaille, réalteolaí Francach
 17 Iúil — Peadar III na Rúise, impire (r. 1728)

Blianta
20 Meitheamh

Is é an 20 Meitheamh an 171ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 172ú lá i mbliain bhisigh. Tá 194 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 An Airgintín - Lá na mBratach

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1763 — Theobald Wolfe Tone, tírghráthóir Éireannach (b.1798)
 1861 — Frederick Gowland Hopkins, bithchemiceoir Sasanach
 1888 — Paul Galligan, polaiteoir Éireannach
 1891 — Seán A Mac Coisdealbha, 2ú Taoiseach na hÉireann (b.1976)
 1901 — Thekla Beere, státseirbhíseach Éireannach
 1909 — Errol Flynn, aisteoir Meiriceánach (b.1959)
 1928 — Jean-Marie Le Pen, polaiteoir Francach
 1936 — Philip Lowrie, aisteoir Briotanach
 1940 — John Mahoney, aisteoir Meiriceánach
 1949 — Lionel Richie, Amhránaí  Meiriceánach
 1951 — Paul Muldoon, file Éireannach
 1951 — Tress MacNeille, guthaisteoir Meiriceánach
 1952 — John Goodman, fuirseoir agus aisteoir Meiriceánach
 1953 — Raúl Ramírez, imreoir leadóige Meicsiceach
 1967 — Nicole Kidman, aisteoir Astrálach
 1971 — Brandon Lewis, polaiteoir Briotanach
 1976 — Juliano Belletti, imreoir sacair
 1978 — Frank Lampard, imreoir sacair agus bainisteoir
 1990 — Gary Middleton, polaiteoir i dTuaisceart Éireann

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1231 — Naomh Antaine, bráthair Proinsiasach sa 13ú haois
 1488 — Séamas III, Rí na nAlbanach
 1597 — Willem Barents, loingseoir Ollannach
 1837 — Liam IV, rí na Ríochta Aontaithe (r.1765)
 1924 — James Nowlan, uachtarán CLG ó 1901 go 1921
 1956 — Patrick McGrath, polaiteoir Éireannach de chuid Fianna Fáil
 1958 — Kurt Alder, Ceimicí orgánach (r. 1902)
 1963 — George C. Bennett, polaiteoir Éireannach
 1966 — George Edouard Lemaître, réalteolaí Beilgeach
 1971 — Thomas Powell, polaiteoir Éireannach
 2002 — Tinus Osendarp, 86, reathaí Ollannach (r.1916)
 2005 — Jack Kilby, Innealtóir leictreach (r. 1923)
 2006 — Michael Herbert, polaiteoir agus iománaí Éireannach

Tarluithe eile 
 1837 - Tháinig Victoria, a bhí 18 bliain d'aois, i gcomharbacht ar an Rí Liam IV
 1968 - Agóid maidir le tithíocht i gCionn Aird i gContae Thír Eoghain
 1976 - Aistríodh na céadtha Meiriceánaigh as Béiriút chuig an tSiria tar éis dúnmharú ambasadóra sa tír sin

0620
Meitheamh, 20
1764



Tarluithe

Breitheanna 
 13 Márta — Charles Grey, 2nd Earl Grey, Príomh-Aire Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann
 24 Aibreán — Thomas Addis Emmet, dlíodóir agus polaiteoir Gael-Mheiriceánach
 1 Bealtaine — Benjamin Henry Latrobe, ailtire Briotanach-Mheiriceánach (b. 1820)
 9 Iúil — Ann Radcliffe, scríbhneoir Sasanach (b. 1823)
 17 Meán Fómhair — John Goodricke, réalteolaí Ísiltíreach

Básanna 
 2 Deireadh Fómhair — William Cavendish, Príomh-Aire na Breataine

Blianta
1769



Tarluithe

Breitheanna 
 4 Márta — Muhammad Ali na hÉigipte, gobharnóir Otamánach ar an Éigipt
 25 Aibreán — Marc Isambard Brunel, innealtóir Francach
 1 Bealtaine — Arthur Wellesley, 1ú Diúc Wellington, saighdiúir Angla-Éireannach agus ginearál agus státaire na dTóraithe
 18 Meitheamh — Robert Stewart, Bíocunta an Chaisleáin Riabhaigh, polaiteoir Briotanach
 15 Lúnasa — Napoléon Bonaparte, Impire na Fraince (b. 1821)
 14 Meán Fómhair — Alexander von Humboldt, eolaí Gearmánach (b. 1859)

Básanna 
 2 Feabhra — Pápa Clemeint XIII, Pápa ó 1758 go 1769
Gan dáta 
 Peadar Ó Doirnín, file Éireannach (r. 1700)

Blianta
15 Lúnasa

Is é an 15 Lúnasa an 227ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 228ú lá i mbliain bhisigh. Tá 138 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 India - Lá na Saoirse

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1170 — San Doiminic, sagart agus bunaitheoir Ord na nDoiminiceach
 1740 — Matthias Claudius, file Gearmánach
 1769 — Napoléon Bonaparte, Impire na Fraince (b. 1821)
 1864 — Peter Christopher Yorke, reibiliúnach Éireannach
 1892 — Louis de Broglie, fisiceoir Francach
 1910 — Ken Overlin, dornálaí Meiriceánach
 1912 — Julia Child, cócaire Meiriceánach
 1917 — Seán Ó Loingsigh, 4ú Taoiseach na hÉireann (b. 1999)
 1935 — Jim Dale, aisteoir Sasanach
 1948 — Patsy Gallant, aisteoir agus amhránaí Ceanadach
 1950 — Áine, Banphrionsa Ríoga, banphrionsa Briotanach
 1956 — John Perry, polaiteoir Éireannach de chuid Fine Gael
 1963 — Alejandro González Iñárritu, stiúrthóir scannán Meicsiceach
 1963 — Simon Brown, dornálaí Iamácach
 1963 — Simon Hart, polaiteoir Breatnach
 1970 — Chris Byrd, dornálaí Meiriceánach
 1976 — Abiy Ahmed, Príomh-Aire na hAetóipe
 1982 — Rory Best, imreoir rugbaí
 1990 — Jennifer Lawrence, ban-aisteoir Meiriceánach
 1993 — Keith Hanley, singer

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1369 — Philippa de Hainault, bean chéile Éadbhard III (r. 1311)
 1935 — Paul Signac, péintéir Francach
 1967 — René Magritte, péintéir Beilgeach
 1992 — Giorgio Perlasca, fear gnó Iodálach (r. 1910)
 1993 — Johnny Bratton, dornálaí Meiriceánach
 2004 — Sune Karl Bergström, bithchemiceoir Sualannach
 2006 — Alfredo Stroessner, deachtóir Paragua (r. 1912)
 2021 — Gerd Müller, imreoir sacair Gearmánach

Tarluithe eile 
 1945 - D'fhógair an tImpire Hirohito gur ghlac an tSeapáin an fógra Potsdam
 1965 - Maraíodh 28 duine agus gortaíodh na céadta eile tar éis do chíréib briseadh amach i Los Angeles
 1998 - Phléasc buama i gcarr i Ómaigh, Contae Thír Eoghain; maraíodh 31, beirt leanbh gan saolú ina measc, agus gortaíodh 220 duine eile.

0815
Lúnasa, 15
Abraham Lincoln

B'é Abraham Lincoln (12 Feabhra, 1809 — 15 Aibreán, 1865) a bhí ar an séú hUachtarán déag ar na Stáit Aontaithe. Bhí sé i bhfeidhmeannas ó 4 Márta, 1861 go dtí an 15 Aibreán, 1865. B'eisean an chéad uachtarán ón bPáirtí Poblachtach. Lena linn, chuaigh scoilt ar an tír faoi chearta na stát agus faoi cheist na daoirse. Sa deireadh, thréig cuid de na daorstáit sa Deisceart na Stáit Aontaithe go hiomlán, le stáit aontaithe eile, nó an Chónaidhm, a bhunú. 

Phléasc cogadh cathartha idir an dá thaobh, agus thug Lincoln féin a bheatha sa choimhlint.

Na blianta cogaidh

I Mí Mheán Fómhair, 1862, d'eisigh Lincoln an Forógra um Shaoradh ó Bhráca, rud a chiallaigh go raibh sé meáite ar a saoirse a thabhairt do na Gormaigh sa Deisceart, mar cheann de chuspóirí an chogaidh. Meastar anois go bhfuil sí ar cheann de na móróráidí is fearr a tugadh riamh i stair Mheiriceá. 

Ar an 19 Samhain 1863 thug Lincoln óráid ar a dtugtar Aitheasc Gettysburg. (Nó an Gettysburg Address i mBéarla). Féach anseo. Thuill óráid Abraham Lincoln ─ a cuireadh i dtoll a chéile le dúthracht ─ ardmheas ar an lá in ainneoin nárbh í príomhóráid an lae í. 

Ar an 4 Márta 1865, thug Abraham Lincoln an dara aitheasc tionscnaimh leis, ag cur tús lena dara téarma mar uachtarán na Stát Aontaithe. Bhí John Wilkes Boothe, a d'fheallmharaigh é ní ba dhéanaí, sa slua.

Feallmharú
Nuair a bhí Cogadh na gCarad beagnach críochnaithe, d'fheallmharaigh duine de lucht leanúna an Deiscirt an tUachtarán in amharclann.

Ar an 26 Aibreán 1865, lámhachadh John Wilkes Booth, feallmharfóir Lincoln.

Ceapadh Andrew Johnson mar Uachtarán i ndiaidh feallmharaithe Abraham Lincoln sa bhliain 1865.

Féach freisin 
 Aitheasc Gettysburg

Tagairtí

Daoine a rugadh i 1809
Básanna i 1865
Uachtaráin na Stát Aontaithe
Cogadh Cathartha na Stát Aontaithe
Daoine feallmharaithe
1865



Tarluithe 
 4 Iúil – Foilsíodh Alice's Adventures in Wonderland (Eachtraí Eilíse i dTír na nIontas) le Lewis Carroll.

Breitheanna 
 19 Eanáir — Valentin Serov, péintéir Rúiseach
 28 Eanáir — Kaarlo Juho Ståhlberg, Uachtarán na Fionlainne
 1 Aibreán — Richard Adolf Zsigmondy, ceimiceoir Ostarach
 7 Aibreán — William Duffy, polaiteoir Éireannach
 3 Meitheamh — Seoirse V na Ríochta Aontaithe, rí (b. 1936)
 13 Meitheamh — W. B. Yeats, file agus drámadóir Éireannach (b. 1939)
 12 Lúnasa — Patrick McGoldrick, polaiteoir Éireannach
 25 Lúnasa — Robert Lloyd Praeger, eolaí agus staraí Éireannach (b. 1953)
 29 Lúnasa — Tomás Ceannt (Thomas Kent i mBéarla), náisiúnaí Éireannach ó Chontae Chorcaí (b. 1916)
 4 Meán Fómhair — Alice Milligan, scríbhneoir agus gníomhaí Éireannach (b. 1953)
 1 Deireadh Fómhair — Paul Abraham Dukas, cumadóir ceoil Francach (b. 1935). 
 12 Deireadh Fómhair — Arthur Harden, bithcheimiceoir Briotanach
 2 Samhain — Warren G. Harding, 29ú uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá (b. 1923)
 22 Samhain — Micí Mac Gabhann, údar, seanchaí, agus sirtheoir óir Éireannach
 4 Nollaig — Edith Cavell, banaltra Sasanach (b. 1915)
 30 Nollaig — Rudyard Kipling, scríbhneoir agus file Sasanach

Básanna 
 10 Feabhra — Heinrich Lenz, fisicí Gearmánach
 15 Aibreán — Abraham Lincoln, 16ú uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá (r. 1809)
 26 Aibreán — John Wilkes Booth, feallmharfóir Abraham Lincoln
 28 Aibreán — Samuel Cunard, fear gnó Ceanadach
 8 Meitheamh — Joseph Paxton, ailtire agus garraíodóir Sasanach (r. 1803)
 13 Lúnasa — Ignaz Semmelweis, lia Ungárach (r. 1818)
 2 Meán Fómhair — William Rowan Hamilton, matamaiticeoir agus réalteolaí Éireannach

Blianta
4 Nollaig

Is é an 4 Nollaig an 338ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 339ú lá i mbliain bhisigh. Tá 27 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 An Pholainn - Barbórka (Lá na Mianadóirí)

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1791 — Jane Griffin, an Bhantiarna Franklin (b.1875) 
 1795 — Thomas Carlyle, staraí (b.1881) 
 1835 — Samuel Butler, scríbhneoir (b.1902) 
 1866 — Wassily Kandinsky, péintéir (b.1944) 
 1875 — Rainer Maria Rilke, file agus scríbhneoir Ostarach
 1892 — Francisco Franco, deachtóir na Spáinne (b.1975)
 1899 — Martin Medlar, polaiteoir Éireannach
 1908 — Alfred Day Hershey, ceimiceoir Meiriceánach
 1921 — Carlos Franqui, scríbhneoir Cúbach
 1921 — Deanna Durbin, amhránaí agus ban-aisteoir Ceanadach
 1940 — Gary Gilmore, dúnmharfóir Meiriceánach
 1942 — Cathair Niall Ó Dochartaigh, Ollamh le Ceiltis
 1947 — Moosajee Bhamjee, polaiteoir Éireannach
 1949 — Jeff Bridges, aisteoir Meiriceánach
 1955 — Philip Hammond, Polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe
 1959 — Paul McGrath, iar-imreoir sacair
 1964 — Marisa Tomei, ban-aisteoir Meiriceánach
 1969 — Jay-Z, Rapcheoltóir
 1985 — Risteard de Paor, iománaí Éireannach
 1995 — Dina Asher-Smith, rábálaí Sasanach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1334 — Pápa Eoin XXII
 1642 — Cairdinéal de Richelieu, 57, bunaitheoir an Acadaimh Fhrancaigh (r.1585)
 1679 — Thomas Hobbes, 91, fealsúnaí (r.1588)
 1753 — Richard Boyle Burlington, uasal Sasanach
 1798 — Luigi Galvani, 61, lia agus fisiceoir (r.1737)
 1828 — Robert Jenkinson, 2ú hIarla Learphoill, polaiteoir agus Príomh-Aire na Breataine
 1893 — John Tyndall, Fisiceoir Éireannach
 1945 — Thomas Hunt Morgan, bitheolaí Meiriceánach
 1951 — Pedro Salinas, scríbhneoir Spáinneach
 1957 — Richard Walsh, polaiteoir Éireannach de chuid Fianna Fáil
 1963 — Liam Ó Neachtain (William Norton), 63, polaiteoir (r.1900)
 1976 — Benjamin Britten, 63, cumadóir ceoil (r.1913)
 2011 — Sócrates, imreoir sacair Brasaíleach
 2017 — Christine Keeler, mainicín Sasanach
 2021 — Carl Iwan Clowes, Lia comhairleach

Tarluithe eile 
 1961 - Fógraíodh go mbeadh an piollaire breithrialaithe ar fáil do mhná na Breataine
 1991 - Scaoileadh Terry Anderson saor tar éis dó bheith coinnithe i ngéibheann sa Liobáin ar feadh seacht mbliana
 1991 - Dúnadh an aerlíne Mheiriceánach Pan Am mar thoradh ar a deacrachtaí airgeadais

1204
Nollaig, 04
Andrew Johnson

Ba é Andrew Johnson (29 Mí na Nollag 1808 – 31 Iúil 1875) an 17ú uachtarán ar Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bhí sé i bhfeidhmeannas ón 15 Aibreán 1865 go dtí an 4 Márta 1869. Ceapadh é mar Uachtarán i ndiaidh feallmharaithe Abraham Lincoln sa bhliain 1865.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1808
Básanna i 1875
Leasuachtaráin na Stát Aontaithe
Uachtaráin na Stát Aontaithe
1808



Tarluithe 
 14 Deireadh Fómhair - Cath Oravainen san Fhionlainn
 27 Deireadh Fómhair - Cath Koljonvirta san Fhionlainn

Breitheanna 
 20 Aibreán — Napoleon III, uachtarán ar an bhFrainc (b. 1873)
 3 Meitheamh — Jefferson Davis, uachtarán na Cónaidhme le linn Cogadh Cathartha na Stát Aontaithe (b. 1889)
 13 Meitheamh — Patrice de Mac-Mahon, uachtarán Francach (b. 1893)
 21 Meán Fómhair — Eòghann MacColla, file nó bard Gaelach
 22 Samhain — Thomas Cook, taistealaí agus fionraí gnó Sasanach (b. 1892)
 24 Samhain — Jean-Baptiste Alphonse Karr, iriseoir, úrscéalaí agus drámadóir Francach
 29 Nollaig — Andrew Johnson, an 17ú uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá (b. 1875)
 gan dáta – Roibeard Shipboy Mac Ádhaimh, scoláire Gaeilge (b. 1895)

Básanna 

Blianta
31 Iúil

Is é an 31 Iúil an 212ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 213ú lá i mbliain bhisigh. Tá 153 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 Haváí - Ka Hae Hawaiʻi

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1800 — Friedrich Wöhler, ceimiceoir Gearmánach
 1918 — Paul Boyer, bithchemiceoir Meiriceánach
 1935 — David Thornley, polaiteoir Éireannach
 1947 — Olivia Mitchell, polaiteoir Éireannach de chuid Fine Gael
 1951 — Evonne Goolagong, imreoir leadóige Astrálach
 1964 — Aengus Ó Snodaigh, polaiteoir Éireannach
 1965 — J. K. Rowling, údar Briotanach
 1984 — Conor McGinn, polaiteoir Briotanach
 1989 — Victoria Azarenka, imreoir leadóige Bealarúiseach
 1989 — Zelda Williams, ban-aisteoir Meiriceánach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1373 — Bríd na Sualainne, naomh Sualannach
 1867 — Benoît Fourneyron, innealtóir Francach
 1875 — Andrew Johnson, 66, an 17ú uachtarán na Stát Aontaithe (r. 1808)
 1886 — Franz Liszt, 74, Cumadóir agus pianódóir Ungárach (r. 1811)
 1917 — Francis Ledwidge, 29, file (r. 1887)
 1940 — Udham Singh, réabhlóidí Indiach
 1949 — Richard Stapleton, polaiteoir Éireannach
 1955 — David Madden, polaiteoir Éireannach
 1964 — Jim Reeves, amhránaí ceol tíre Meiriceánach
 1980 — Ernst Pascual Jordan, fisiceoir agus polaiteoir Gearmánach
 2009 — Bobby Robson, ban-aisteoir sacair (r. 1933)
 2012 — Gore Vidal, scríbhneoir Meiriceánach
 2022 — Ayman al-Zawahiri, sceimhlitheoir Ioslamach

Tarluithe eile 
 1975 - Mharaigh gunnadóirí Protastúnacha an banna ceoil Miami Showband san Iúr i gCo. an Dúin
 1991 - Shínigh na Stáit Aontaithe agus Aontas na Sóivéide Conradh Start chun líon na mbuamaí núicléacha a laghdú

 2015 - Gearradh téarmaí príosúnachta idir 18 mí agus 3 bliana ar thriúr iar-fheidhmeannach le Banc Angla-Éireannach.  RTÉ Nuacht
0731
Iúil, 31
1770



Tarluithe

Breitheanna 
 7 Aibreán — William Wordsworth, file Sasanach
 7 Meitheamh — Robert Jenkinson, 2nd Earl of Liverpool, polaiteoir agus Príomh-Aire na Breataine
 3 Lúnasa - Rí Freidrich Uilliam III na Prúise (b. 1840)
 27 Lúnasa — Georg Wilhelm Friedrich Hegel, fealsamh Gearmánach
 9 Nollaig — James Hogg, file agus úrscéalaí Albanach
 17 Mí na Nollag - Ludwig van Beethoven, cumadóir ceoil Gearmánach (b. 1827)

Básanna 
 13 Samhain — George Grenville, Príomh-Aire na Breataine

Blianta
1774



Tarluithe

Breitheanna 
 16 Márta — Matthew Flinders, loingseoir agus cartagrafaí Sasanach
 24 Márta — Pierre Sanfourche-Laporte, dlíodóir Francach
 21 Aibreán — Jean Baptiste Biot, fisicí Francach (b. 1862)
 25 Bealtaine – Francis Beaufort, meitéareolaí Éireannach (b. 1857)
 18 Lúnasa – Meriwether Lewis, taiscéalaí Meiriceánach (b. 1809)
 28 Lúnasa – Elizabeth Ann Seton, naomh Caitliceach Meiriceánach (b. 1821)
 12 Nollaig – William Henry, ceimiceoir Sasanach (b. 1836)
 Gan dáta ar eolas -
 Máire Bhuí Ní Laoghaire, file Éireannach (b. 1849?)
 Liam Mac Néill, duine de lucht Protastúnach na Gaeilge Bhéal Feirste (b. 1821)

Básanna 
 4 Aibreán — Oliver Goldsmith, file agus scríbhneoir Éireannach (r. 1702)
 10 Bealtaine - Rí Laoiseach XV na Fraince (r. 1710)
 22 Meán Fómhair — Pápa Clemeint XIV, Pápa agus Easpag na Róimhe ó 1769 go 1774
 22 Samhain - Robert Clive, polaiteoir Sasanach (r. 1725)

Blianta
16 Nollaig

Is é an 16 Nollaig an 350ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 351ú lá i mbliain bhisigh. Tá 15 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 An Chasacstáin - Lá na Saoirse

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1485 — Caitríona Aragón, bean chéile Anraí VIII (b.1536)
 1584 — John Selden, dlí-eolaí Sasanach
 1742 — Gebhard Leberecht von Blücher, marascal machaire Prúiseach
 1775 — Jane Austen, úrscéalaí (b.1817)
 1889 — Conor Maguire, polaiteoir Éireannach
 1901 — Margaret Mead, antraipeolaí Meiriceánach
 1916 — Michael Carty, polaiteoir Éireannach
 1917 — Arthur C. Clarke, scríbhneoir ficsin eolaíochta, cumadóir (b.2008)
 1938 — Liv Ullmann, ban-aisteoir agus stiúrthóir scannán Ioruach
 1939 — Barney McKenna, ceoltóir The Dubliners
 1943 — Nollaig Ó Gadhra, staraí agus iriseoir Éireannach, gníomhaí ar son na Gaeilge
 1946 — Benny Andersson, ceoltóir Sualannach
 1947 — Ben Cross, aisteoir Sasanach
 1947 — Martyn Poliakoff, ceimiceoir Sasanach
 1950 — Francie Molloy, polaiteoir Éireannach
 1956 — Tommy Burns, imreoir agus bainisteoir sacair Albanach (b.2008)
 1964 — Paul Vogt, aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach
 1965 — Noel Grealish, polaiteoir Éireannach
 1969 — Michelle Smith, snámhóir
 1975 — Paul Maynard, polaiteoir Briotanach
 1977 — Sylvain Distin, imreoir sacair
 1986 — Briege Corkery, imreoir camógaíochta
 1987 — Liam Cúipéir, iománaí Éireannach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1687 — William Petty, eacnamaí agus fealsúnaí (r.1623)
 1922 — Eliezer Ben-Yehuda, iriseoir agus teagascóir (r.1858)
 1956 — Bob Olin, dornálaí Meiriceánach
 1956 — Frederick George Donnan, eolaí Éireannach
 1965 — W. Somerset Maugham, scríbhneoir Sasanach (r.1874)
 1967 — Cecil Lavery, polaiteoir agus breitheamh Éireannach
 1971 — Risteard Ó Maolchatha, polaiteoir Éireannach (r.1886)
 1980 — Colonel Sanders, fear gnó Meiriceánach
 1980 — Roddy Connolly, polaiteoir Éireannach
 1989 — Lee Van Cleef, aisteoir Meiriceánach
 2001 — Stefan Heym, scríbhneoir Gearmánach (r.1913)
 2014 — Ernie Terrell, dornálaí Meiriceánach

Tarluithe eile 
 1653 - Ainmníodh Oilibhéar Cromail ina Thiarna Cosantóra ar Shasana, ar Albain agus ar Éirinn
 1925 - Thosaigh na hoibreacha ar Thollán Mersey i Learpholl, Sasana
 1989 - Réabhlóid na Rómáine

1216
Nollaig, 16
31 Eanáir

Is é an 31 Eanáir an 31ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 334 lá fágtha sa bhliain nó 335 i mbliain bhisigh.

Féilte

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1797 — Franz Schubert, cumadóir ceoil (b.1828)
 1881 — Irving Langmuir, ceimicí Meiriceánach
 1886 — Fionán Mac Cártha, file Éireannach
 1891 — Michael Coleman, ceoltóir Éireannach
 1898 — Mary Ryan, polaiteoir Éireannach
 1900 — Martin Ryan, polaiteoir Éireannach
 1902 — Tallulah Bankhead, ban-aisteoir Meiriceánach
 1910 — Giorgio Perlasca, fear gnó ón Iodáil (b.1992)
 1914 — Jersey Joe Walcott, dornálaí Meiriceánach
 1915 — Thomas Merton, manach agus scríbhneoir (b.1968)
 1923 — Norman Mailer, scríbhneoir Meiriceánach
 1929 — Jean Simmons, ban-aisteoir Briotanach-Meiriceánach
 1935 — Kenzaburo Ōe, údar Seapánach
 1938 — Beatrix na hÍsiltíre
 1941 — Eugène Terre'Blanche, náisiúnaí Afracánach agus forchiníoch geal
 1941 — Jessica Walter,ban-aisteoir Meiriceánach (b. 2021)
 1956 — Johnny Rotten, ceoltóir Sasanach
 1959 — Anthony LaPaglia, aisteoir Astrálach
 1968 — Chris Gascoyne, aisteoir Sasanach
 1971 — Gábor Kósa, staraí Ungárach ar chúrsaí creidimh
 1971 — Mark Geary, amhránaí Éireannach
 1973 — Portia de Rossi, ban-aisteoir Astrálach 
 1979 — Felix Sturm, dornálaí Gearmánach
 1980 — Gary Doherty, imreoir sacair
 1980 — James Adomian, fuirseoir Meiriceánach
 1981 — Justin Timberlake, amhránaí
 1984 — Killian Brennan, peileadóir Éireannach
 1985 — Séamas Mac Giolla Phádraig, iománaí Éireannach
 1986 — Pauline Parmentier, imreoir leadóige Francach
 1987 — Victor Ortiz, dornálaí Meiriceánach
 1992 — Giulia Dotta, damhsóir agus cóiréagrafaí Iodálach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 632 — Naomh Aodhán (r. timpeall 558)
 1606 — Guy Fawkes, Míleatach Caitliceach Sasanach (r. 1570)
 1788 — Séarlas Éadbhard Stiúbhart, "Séarlas III" de réir na Seacaibíteach (r.1720)
 1888 — Naomh John Bosco (r. 1815)
 1933 — John Galsworthy, 65, úrscéalaí (r.1867)
 1936 — David Patrick Moran, iriseoir agus gníomhaí Éireannach
 2006 — Ruairí Brugha, polaiteoir Éireannach (r.1917)
 2012 — Peadar Maher, polaiteoir Éireannach
 2016 — Terry Wogan, chraoltóir agus láithreoir teilifíse Éireannach (r. 1938)

Tarluithe eile 
 1913 - Bunaíodh an UVF.
 1990 - Osclaíodh an chéad McDonald's i Moscó sa Rúis.

0131
Eanáir, 31
27 Iúil

Is é an 27 Iúil an 208ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 209ú lá i mbliain bhisigh. Tá 157 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 An Fhionlainn - Unikeonpäivä

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1777 — Thomas Campbell, file Albanach (b.1844)
 1870 — Hilaire Belloc, scríbhneoir
 1897 — Daniel Vaughan, polaiteoir Éireannach
 1910 — Frank Carter, polaiteoir Éireannach
 1910 — Julien Gracq, scríbhneoir Francach
 1921 — Tom Nolan, polaiteoir Éireannach
 1938 — Isabelle Aubret, amhránaí Francach
 1942 — Ernie Ross, polaiteoir Briotanach
 1948 — Moss Keane, imreoir rugbaí Éireannach
 1977 — Jonathan Rhys Meyers, aisteoir
 1978 — Diarmuid Ó Súilleabháin, iománaí
 1981 — Paul Williams, dornálaí Meiriceánach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1061 — Pápa Nioclás II
 1759 — Pierre Louis Moreau de Maupertuis, réalteolaí is matamaiticeoir Francach
 1805 — Brian Mac Giolla Meidhre, file Éireannach
 1844 — John Dalton, ceimiceoir agus fisiceoir Sasanach (r.1766)
 1917 — Emil Kocher, máinlia Eilvéiseach
 1934 — Nelly Diener, aeróstach mná
 1938 — Tom Crean, taiscéalaí Éireannach (r.1877)
 1946 — Gertrude Stein, scríbhneoir (r.1874)
 1949 — Vince Dundee, dornálaí Meiriceánach
 1981 — Annraoi Ó Liatháin, scríbhneoir Éireannach
 1984 — James Mason, aisteoir Sasanach
 2003 — Bob Hope, aisteoir Sasanach (r. 1903)
 2019 — John Robert Schrieffer, fisiceoir Meiriceánach
 2021 — Saginaw Grant, aisteoir, damhsóir, agus cainteoir spreagúil Bundúchasach Meiriceánach
 2022 — Bernard Cribbins, aisteoir agus amhránaí Sasanach

Tarluithe eile 

0727
Iúil, 27
27 Márta

Is é an 27 Márta an 86ú lá den bhliain de réir an fhéilire Ghréagóra nó an 87ú lá i mbliain bhisigh. Tá 279 lá fágtha sa bhliain.

Féilte

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1785 — Laoiseach XVII, rí na Fraince (b.1795)
 1809 — Georges-Eugène Haussmann, oifigeach agus polaiteoir Francach
 1839 — John Ballance - 14ú Príomh-aire na Nua-Shéalainne (b. 1893)
 1845 — Wilhelm Conrad Röntgen, fisiceoir Gearmánach
 1871 — Heinrich Mann, file Gearmánach
 1872 — Máire Nic Suibhne, polaiteoir agus oideachasóir Éireannach
 1886 — Ludwig Mies van der Rohe, ailtire Gearmánach
 1899 — Gloria Swanson, ban-aisteoir Meiriceánach
 1912 — James Callaghan - Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe (b. 2005)
 1940 — Lorcan Allen, polaiteoir agus feirmeoir Éireannach
 1955 — Mariano Rajoy Brey, polaiteoir Spáinneach
 1956 — Peter Charleton, breitheamh Éireannach
 1963 — Quentin Tarantino, Stiúrthóir
 1969 — Mariah Carey, amhránaí
 1971 — David Coulthard, tiománaí Foirmle a hAon
 1971 — Nathan Fillion, aisteoir Ceanadach-Meiriceánach
 1975 — Fergie,  amhránaí Meiriceánach
 1986 — Manuel Neuer, imreoir sacair Gearmánach
 1988 — Cian Ó Súilleabháin, imreoir peil Ghaelach
 1988 — Jessie J, amhránaí

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1191 — Pápa Clement III, Pápa ó 1188 go 1191
 1378 — Pápa Gréagóir XI
 1625 — Séamas VI, rí na nAlbanach (r. 1566)
 1878 — George Gilbert Scott, ailtire Sasanach
 1951 — James Geoghegan, polaiteoir Éireannach
 1962 — Jack Britton, dornálaí Meiriceánach
 1968 — Yuri Gagarin, 34, spásaire (r. 1934)
 1972 — M. C. Escher, ealaíontóir grafach Ollannach (r. 1898)
 1992 — Langley George Hancock, fear gnó Astrálach
 1996 — Seán Browne, polaiteoir Éireannach
 2002 — Dudley Moore, aisteoir Sasanach (r. 1935)
 2002 — Milton Berle, fuirseoir agus aisteoir Meiriceánach
 2007 — Paul Christian Lauterbur, ceimiceoir Meiriceánach
 2010 — Sheila Tinney, fisiceoir matamaiticiúil Éireannach
 2021 — Patrick O'Malley, polaiteoir Éireannach

Tarluithe eile 
 1964 - Tharla súnámaí in Alasca nuair a bhuail an crith talún is mó i stair na tíre Meiriceá. Maraíodh 114 duine agus gortaíodh na mílte.
 1968 - Maraíodh Yuri Gagarin, an chéad fhear a bhí sa spás, i dtimpiste eitleáin.
 1977 - Bhásaigh os cionn 500 duine nuair a bhuail dhá eitleán in aghaidh a chéile i Tenerife, na hOileáin Chanáracha.
 1998 - Cheadaigh an Riarachán Bia is Drugaí úsáid an druga Viagra, druga an chomhlachta Pfizer.

0327
Márta, 27
26 Aibreán

Is é an 26 Aibreán an 116ú lá den bhliain de réir an fhéilire Ghréagóra nó an 117ú lá i mbliain bhisigh. Tá 249 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 An Tansáin - Lá Aontais (1964)

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 121 — Marcas Áiréilias, Impire Rómhánach (b 180)
 1785 — John James Audubon, maisitheoir agus nádúraí (b.1851)
 1798 — Ferdinand Victor Eugène Delacroix, péintéir Francach
 1873 — Eamon Rice, polaiteoir Éireannach
 1894 — Rudolf Hess, polaiteoir Gearmánach agus Naitsí (b. 1987)
 1898 — Vicente Aleixandre, file Spáinneach
 1900 — Charles Francis Richter, seismeolaí Meiriceánach
 1925 — Jørgen Ingmann, ceoltóir Danmhargach
 1927 — Jack Douglas, aisteoir Briotanach
 1933 — Arno Allan Penzias, fisiceoir Meiriceánach
 1938 — Nino Benvenuti, dornálaí Iodálach
 1945 — Séamus Kirk, polaiteoir Éireannach de chuid Fianna Fáil
 1948 — Derek Davis, craoltóir Éireannach
 1952 — Seán Ó Ceallaigh, polaiteoir, iománaí, agus imreoir peil Ghaelach
 1961 — Anthony Cumia, iar-aisteoir agus pearsa teilifíse Meiriceánach
 1965 — Kevin James, aisteoir Meiriceánach
 1970 — Melania Trump, Céad-Bhean na Stát Aontaithe
 1974 — Nalini Priyadarshni, file agus scríbhneoir Indiach
 1976 — Jonathan Edwards, polaiteoir Breatnach
 1985 — John Isner, imreoir leadóige Meiriceánach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 757 — Pápa Stiofán II
 1821 — William Neilson, scoláire Preispitéireach i gCúige Uladh go luath san 19ú haois
 1865 — John Wilkes Booth, feallmharfóir Abraham Lincoln (r.1838)
 1910 — Bjørnstjerne Bjørnson, scríbhneoir Ioruach
 1920 — Srinivasa Ramanujan, matamaiticeoir Indiach
 1930 — James Killane, polaiteoir Éireannach
 1939 — Patrick McGoldrick, polaiteoir Éireannach
 1940 — Carl Bosch, Ceimicí (r. 1874)
 1943 — Walter L. Cole, polaiteoir Éireannach
 1950 — Robert Alexander Stewart MacAlister, seandálaí Éireannach
 1951 — Arnold Sommerfeld, fisiceoir Gearmánach
 1972 — Mark Deering, polaiteoir Éireannach
 1976 — Sid James, Aisteoir (r. 1913)
 1981 — Madge Evans, ban-aisteoir
 1986 — Bessie Love, ban-aisteoir Meiriceánach
 1986 — Broderick Crawford, aisteoir Meiriceánach
 1987 — Oliver J. Flanagan, polaiteoir Éireannach
 1989 — Lucille Ball, aisteoir agus fuirseoir (b.1911)
 1999 — Jill Dando, iriseoir agus léitheoir Sasanach (r. 1961)
 2003 — Yun Hyon-seok, gníomhaí Cóiréach ar son chearta an duine

Tarluithe eile 
 1900 - Scrios tine i gCeanada cuid de Ottawa agus Hull agus d'fhág sé dhá mhíle dhéag duine gan dídean.
 1937 - Scrios buama de chuid na Gearmáine Gernika sa Spáinn.
 1962 - Shroich an chéad róicéid an Ghealach.
 1986 - Tharla tubaiste Searnóbail inar maraíodh 32 duine agus inar seoladh radaighníomhaíocht amach san atamaiféar.
 2005 - D'fhág trúpaí na Siria an Liobáin tar éis 29 bliain i gcumhacht.

0426
Aibreán, 26