joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Fionán Mac Cártha

File agus múinteoir ba ea Fionán Mac Cártha (1886–1953). Chaith sé na blianta fada san Astráil, tréimhse a spreag é chun Amhráin ó Dheireadh an Domhain a scríobh, agus san Astráil a fuair sé bás. 

Rugadh é mar William Carty do Michael Carty, feirmeoir, agus dá bhean Maria Taylor, láimh le Bealach an Doirín i gContae Ros Comáin. Ba eisean an dara duine clainne. Bhí triúr deifiúracha aige agus beirt deartháireacha, agus is léir ó dhaonáirimh 1901 agus 1911 go raibh Gaeilge ag an athair agus ag cuid den chlann. 

Fuair Fionán scolaíocht i gColáiste Naithí agus fuair oiliúint mar mhúinteoir i mBaile Átha Cliath. Bhí sé ag múineadh san Ómaigh i 1913 agus i Sasana (in Sheffield agus i Londain) faoi 1917. 

Ba bhreá leis litríocht an Bhéarla, ach bhí athbheochan na Gaeilge ar siúl agus é ar scoil, agus chuir sé roimhe an teanga sin a fhoghlaim, rud a rinne sé go seoigh. Théadh sé amach ag caint le seandaoine an cheantair. Sula ndeachaigh sé ag obair mar mhúinteoir gairmiúil bhí sé ina mhúinteoir taistil ag Conradh na Gaeilge. Scríobh sé dán in 1906 ag fáiltiú roimh Dhubhghlas de hÍde, a bhí tar éis na Stáit a shiúl ag bailiú airgid ar son Chonradh na Gaeilge. Bhain sé a bhuaic amach mar fhile phoiblí nuair a chum sé Óid an Oireachtais in 1907.  

Is dócha gur in 1918 a bhain sé Queensland amach. In 1924 phós sé Margaret O’Reilly, múinteoir Astrálach arbh as Contae an Chabháin dá muintir. Idir 1924 agus 1932 bhí sé ag múineadh in Charleville, Goondawindi agus Dalby. Ag múineadh in Amby a bhí sé nuair a chuaigh sé i gceann Amhráin ó Dheireadh an Domhain. Bhí an tsláinte go dona aige ó 1949 amach agus fuair sé bás ar an 5 Lúnasa 1953. 

In 1953 a d’fhoilsigh an Gúm a chnuasach. Rinne Máire Mhac an tSaoi léimheas air ar Feasta, Meán Fómhair 1954. Mhol sí an ‘raidhse Gaeilge’ a bhí ann, ach dúirt sí nár fhág na blianta a chaith an file san Astráil aon rian ar a shaothar. Ba é seo a breith ar na dánta: ‘Tá siad ceolmhar, aerach, gleoite agus seasc’.

Tagairtí

 Ainm.ie: An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge  
 Gregory Byrnes, “’In Exile from Home’: The Poems of Fionán Mac Cártha, 1886–1953,” Éire- Ireland, Irish-American Cultural Institute, Volume 30, Number 2, Samhradh / Summer 1995: lgh 118-130.

Filí na hÉireann
 Scríbhneoirí Éireannacha
Gé leathphalmatach

Is í an ghé leathphalmatach ( Anseranas semipalmata ) an t-aon speiceas ionadaíoch beo den fhine Anseranatidae . Tá an t- éan uisce coitianta seo le fáil i dtuaisceart na hAstráile agus i ndeisceart na Nua-Ghuine .  Toisc go bhfuil seans maith ann go mbeidh an speiceas ag fánaíocht, go háirithe nuair nach mbíonn sé ag pórú, déantar é a thaifeadadh uaireanta lasmuigh dá raon croí.  Bhí an speiceas forleathan freisin i ndeisceart na hAstráile, ach d’imigh siad as sin den chuid is mó mar gheall ar dhraenáil na mbogach inar tógadh na héin uair amháin. Mar gheall ar a dtábhacht do na bundúchasaigh  áitiúla mar fhoinse bia séasúrach,  mar ábhair seilge áineasa,  agus mar díol spéise do thurasóirí, cinntíodh a láithreacht fairsing agus chobhsaí i dtuaisceart na hAstráile ina “bainistíocht chosanta”.

Cur síos
Anseriformes

Ord éin is ea Anseriformes a chuimsíonn thart ar 180 speiceas beo i dtrí fhine: Anhimidae (na 3 screadóg), Anseranatidae (an ghé leathphalmatach), agus Anatidae, an fhine is mó, a chuimsíonn níos mó ná 170 speiceas éan uisce, na lachain ina measc, géanna, agus ealaí . Tá an chuid is mó de na speicis nua-aimseartha san ord an-oiriúnaithe do mhaireachtáil uisceach ag dromchla an uisce. Cé is moite de na screadóga, tá boid ag gach duine acu, tréith a cailleadh sna Neoaves . Mar gheall ar a nádúr uisceach, tá cosa scamallacha ag an chuid is mó de na speicis.

Éabhlóid
Galliformes

Ord d’ éin  choirp throma a bhíonn ag beathú ar an talamh  agus a chuimsíonn turcaí, cearc fhraoigh, sicín, gearg an domhain nua agus gearg an tseandomhain, tarmachan, patraisc, piasún, francolin, éanlaith dhufaire agus na Cracidae is ea na Galliformes. Tagann an t-ainm ó "gallus", an Laidin i gcomhair an choiligh . Is ainmneacha coitianta iad éanlaith chlóis nó éanlaith ghéim, Is minic a úsáidtear  " éanlaith " do na Galliformes, ach de ghnáth tagraíonn na téarmaí seo d' éin uisce ( Anseriformes ), agus uaireanta d'éin eile a bhíonn á seilg go coitianta. Tá thart ar 290 speiceas ag an ngrúpa seo, agus go bunúsach tá ceann amháin nó níos mó díobh le fáil i ngach cuid de mhór-ranna an domhain  (ach amháin na fásaigh is mó istigh agus an t- oighear buan). Tá siad níos teirce ar oileáin, agus i gcodarsnacht leis na héin uisce a bhfuil dlúthbhaint acu, tá siad as láthair go bunúsach ó na hoileáin aigéanacha - mura dtugann daoine isteach iad. Rinneadh roinnt speiceas a cheansú le linn a gcaidrimh fhada fhairsinge le daoine. 

Tá cúig fhine san ord seo: Phasianidae (lena n-áirítear sicíní, gearga, patraiscí, piasúin, turcaithe,péacóga cearca fraoigh), Odontophoridae (gearga an domhain nua), Numididae (éanlaith Ghuine), Cracidae (lena n-áirítear cacalaí agus curasóí), agus Megapodiidae (éin gorlainne mar Leipoa ocellata agus Alectura lathami ). Tá siad tábhachtach mar scaiptheoirí síolta agus creachadóirí sna héiceachórais ina gcónaíonn siad, agus is minic a thógann daoine iad mar éin ghéim dá gcuid feola agus uibheacha agus le haghaidh fiaigh áineasa. Is reathaithe oilte iad bíonn siad in annn éalú  ó chreachadóirí trí rith seachas eitilt. Tá fireannaigh an chuid is mó de na speicis níos ildaite ná na baineannaigh. Is minic a bhíonn deasghnátha suirí an éin casta ag na fireannaigh lena n-áirítear strutáil, cluimhreach , eireaball nó cleití ceann a thógáil, agus fuaimeanna gutha. Tá siad neamh-imirceach den chuid is mó.
Abhóiséad alabhreac

Is éan é abhóiséad alabhreac. Is baill d'fhine na Recurvirostridae é. 

Éin
Pratancól muinceach

Is lapaire é an pratancól muinceach (Glareola pratincola), san fhine  Glareolidae, tá sé nádúrtha ins an Sean-Domhan.

Sanasaíocht 
Tagann ainm an ghéinis ón  laghdach Laidineach glarea, (Gaeilge:  "gairbhéal"), ag tagairt do ghnáthóg neadaithe tipiciúil na bpratancól. Ciallaíonn ainm an speicis pratincola  áitritheoir móinéir, ón Laidin pratum, prati,, "móinéar" agus incola, "áitritheoir", ó incolere, "áitiú".

Cur síos 
Tá an pratancól seo 24–28 cm ar fhad le sciathán réise 60-70 cm. Tá cosa gearra air, eireaball fada rinneach, agus gob gearr, gur oiriúnú é do bheathú ón aer. Tá an cúl agus an ceann donn, agus tá na sciatháin donn le cleití eitilte níos dorcha. Tá an bolg bán. Tá na fo-sciatháin donnrua , ach ta cuma dorcha orthu ón taobh thíos. 

Teastaíonn radhairc an-mhaith chun an speiceas seo a idirdhealú ó phratincoil eile, mar shampla an pratancól dubheiteach agus an pratincole Maildíveach, a d’fhéadfadh tarlú ina raon. Tá  fo-sciatháin donnrua ag an speiceas deireanach sin freisin, ach tá an t-earball níos giorra air.

Fospeicis 
Tá an pratancól muinceach roinnte ina dhá fho-speicis : 

 G. lch. pratincola, ( Linnaeus, 1766) : deisceart na hEorpa & an Afraic Thuaidh go dtí an Phacastáin 
 G. lch. breoslaleborni, ( Neumann, 1910) : an Afraic fho-Shahárach

Iompar

Beathú 
Tá na pratancói neamhghnách i measc lapairí sa mhéid is go seilgeann siad a gcreach feithidí ar an sciathán cosúil le fáinleoga, cé gur féidir leo bia a fháil  ar an talamh freisin.

Pórú 
Beireann sia 2-4 ubh ar an talamh.

Dáileadh agus gnáthóg
Faightear an pratancól muinceach amuigh faoin tír oscailte, agus is minic a fhaightear é in aice le huisce um thráthnóna, ag faire ar fheithidí. Tá sé le fáil sna codanna is teo den Eoraip, in iardheisceart na hÁise agus san Afraic. Is éin imirceacha iad, a fhanann sa gheimhreadh san Afraic trópaiceach, agus is annamh a fhaightear iad ó thuaidh ón raon pórúcháin.

Stádas agus caomhnú
Ar cheann de na speicis lena mbaineann an Comhaontú maidir le an Comhaontú fir maidir le hÉin Uisce Imirceacha Afracacha-Eoráiseacha a Chaomhnú is ea na pratancóil. (CÉAE)

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 
 Collared pratincole photos at Oiseaux.net
 
 Ageing and sexing (PDF; 1.4 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze (Spanish)
 Collard pratincole species text in The Atlas of Southern African Birds.
 
 
 
 
 

 pratancól muinceach
 Éin na hEorpa
 Éin Lár na hÁise
 Éin Iarthar na hÁise
 Éin na hAfganastáine
 Éin na Pacastáine
 Éin na hAfraice
  pratancól muinceach
Pratancól dubheiteach

Is éan é pratancól dubheiteach. Is baill d'fhine na Glareolidae é. 

Éin
Pilibín Indiach

Is éan é an pilibín Indiach (Vanellus indicus). Is ball d'fhine na Charadriidae é. Tá an t-éan 32 go 35 cm ar a fhad agus tá réise sciatháin 80 go 81 cm aige. Meánn sé idir 110 agus 230 gram. Tá an pilibín Indiach dúchasach i ndeisceart na hÁise ón Iaráic soir go Vítneam.

Éin
Pilibín so-chaideartha

Is éan é pilibín so-chaideartha. Is baill d'fhine na Charadriidae é. 

Éin
Feadóg earrbhán

Is éan é feadóg earrbhán. Is baill d'fhine na Charadriidae é. 

Éin
Feadóigín chosdubh

Is éan í fheadóigín chosdubh. Is baill d'fhine na Charadriidae é. 

Éin
Feadóg Leschenault

Is éan í fheadóg de Leschenault. Is baill d'fhine na Charadriidae é.

Éin
Feadóg Áiseach

Is éan í fheadóg Áiseach (Charadrius asiaticus). Is baill d'fhine na Charadriidae é.

Éin
Gordon Lightfoot

Is giotáraí-amhránaí Ceanadach é Gordon Meredith Lightfoot Jr CC (r. 17 Samhain 1938) a ghnóthaigh rath idirnáisiúnta. Tá éacht idirnáisiúnta bainte amach aige i gceol tíre, rac-tíre agus ceol tíre. Tugtar creidiúint dó as cuidiú le fuaim pop-pop na 1960idí agus na 1970idí a shainiú.  Is minic a thugtar Lightfoot, a chreidtear as cuidiú le fuaim pop-pop na 1960idí agus na 1970idí a shainiú, mar an scríbhneoir amhrán is mó i gCeanada.   

Rugadh Lightfoot i 1938 in Orillia, Ontario  do Gordon Lightfoot, Sr., a bhainistigh gnólacht glantacháin thirim áitiúil, agus Jessie Vick Trill Lightfoot. Thosaigh sé mar cheoltóir  Toronto. 

Sa bhliain 1963, thaistil Lightfoot san Eoraip agus sa Ríocht Aontaithe, agus ar feadh bliana bhí sé ina óstach ar Country and Western Show ar BBC TV, ag filleadh ar ais go Ceanada sa bhliain 1964. 

Amhráin Lightfoot, lena n-áirítear "For Lovin 'Me", " Early Morning Rain ", "Black Day in July" faoi chíréib Detroit 1967, thug sé aitheantas leathan dó sna 1960idí. Thosaigh rath cairt ina Cheanada dúchais lena thaifeadtaí féin i 1962 nuair a bhuail Uimh. 3  Me) I'm the One", agus ansin tugadh aitheantas agus cairt thar lear sna 1970idí. Chuir sé barr na cairte US Hot 100 nó AC leis na hits " If You Could Read My Mind " (1970), " Sundown " (1974); " Carefree Highway " (1974), " Rainy Day People " (1975), agus " The Wreck of the Edmund Fitzgerald " (1976).  

I measc na gceoltóirí suntasacha eile a rinne clúdach ar a chuid amhrán tá The Irish Rovers, Eric Clapton agus Elvis Presley.       

I 2017, sheinn Lightfoot ag Breithlá Ceanada 150 bliain. Luaigh an Príomh-Aire Justin Trudeau gur imir an tUasal Lightfoot an chéim chéanna díreach 50 bliain roimhe sin, le linn 100 bliain breithe Cheanada.

Tagairtí 

Ceoltóirí Ceanadacha
Daoine as Ontario
Daoine beo
Daoine a rugadh i 1938
Oileán Fraoigh (idirdhealú)

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Oileán Fraoigh air:
 Oileán Fraoigh, Contae Chiarraí: oileán i gContae Chiarraí
 Oileán Fraoigh, Contae Dhún na nGall: oileán i gContae Dhún na nGall
 Oileán Fraoigh, Contae Mhaigh Eo (An Ros): oileán i gContae Mhaigh Eo
 Oileán Fraoigh, Contae Mhaigh Eo (Buiríos Umhaill): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
 Oileán Fraoigh, Contae Mhaigh Eo (Iorras): oileán i gContae Mhaigh Eo
 Oileán Fraoigh, Contae Mhaigh Eo (Buiríos Umhaill): oileán i gContae Mhaigh Eo

Tagairtí 

Tíreolaíocht na hÉireann
Idirdhealáin
Little Richard

Amhránaí Meiriceánach Afracach ab ea Richard Wayne Penniman nó Little Richard a rugadh ar an 5 Nollaig, 1932 i Macon, Georgia agus fuair bás ar an 9 Bealtaine, 2020.

Tagairtí 

Meiriceánaigh Afracacha
Ceoltóirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1932
Básanna in 2020
Uí Erca Céin

Géag den Dál nAraidi ba ea Uí Earca Céin (Meán-Ghaeilge Uí Erca Céin).  De réir Leabhar na gCeart den 10ú haois, ar cheann desna 12 tuath faoi rí na nUlad.  Is dócha go raibh siad lonnaithe gar de Sheimhne i Latharna, agus a bpríomh chathair ag Carraig Fhearghais.    

Sna hanála, faightear liosta ríthe Uí Earca Céin a bhíodh i gceannas i Latharna go dtí lár na 7ú haoise, cé go bhfuil taifid ríthe ann go dtí an deichiú haois.  Bhí fosta ríogacht ruire an Dáil Araí ag rítheaghlach Uí Earca Céin mar a bhí Síol Fhinghin.  I ndiaidh na bliana 750, bhí gaol ag Uí Erca Céin le hEaglais Bheannchair.

Ag an éigin, imíonn siar gan tásc as Latharna agus faoin 14ú haois, faightear iad arís lonnaithe i Leath Cathail i lár Chontae an Dúin.

Bhí cúig thuath ag Uí Erca Céin, de bhunúis éagsúla:
 Cineál Talain (Cenél Talain) agus Dál Fhocha nUchtar, ab amhlaidh gur  Chruithne iad dís, is dócha dídeanaithe.  De réir seanscéal an Chineáil Talain, bhí sinsear acu a bhí i mbun chogaidh i dteannta le Fiacha Araide
 Crothraidi, a bhí de réir seanscéal as Connacht ó dhúchas, ach a d'aistrigh go hUlaid, agus tar éis 600 AD, fuarthas iad le hUí Earca Céin.
 Crothraidi Buaingine, a deirtear gur as an Mumhain iad ó dhúchas.
 Dál Coirb Fobair, cuid díobh lonnaithe i gcríocha an Dáil Bhuinne i ndeisceart Aontroma.  Deirtear gur de shliocht tiarna Laighin darbh ainm Cú Corb iad.

Foinsí

Tagairtí
Little Victories

Is é Little Victories an dara albam leis an banna rac The Strypes. Scaoilleadh é ar 15ú Iúil 2015, Charlie Russell agus Bradley Spence i mbun.

Fáilte 
In ainneoin an rath   Snapshot, fuair Little Victories scór 61/100 ar Metacritic.

Liosta Rian

Cearteanna
Spitting Image

Is é Spitting Image an tríú albam leis na The Strypes, a scaoileadh ar 16 Meitheamh 2017, bliain amháin roimh bhriseadh suas an ghrúpa i mí na Samhna 2018.  Léirigh Ethan Jones an t-albam.

Liosta rian

Cairteacha 

Albaim Éireannacha
Inachoididae

Fine de phortáin a chuir James Dwight Dana chun cinnn ar dtús sa bhliain 1852 is ea na hInachoididae . Níor aithníodh í mar fhine bhailí go dtí tús na 1980idí.  Tá dlúthchosúlacht ag na comhaltaí leo siúd sna hInachidae, agus d' fhéadfaí na hInachoididae a aithint mar fhofhine den fhine.  

 Aepinus Rathbun, 1897 
 Anasimus A. Milne-Edwards, 1880 
 Arachnopsis Stimpson, 1871 
 Batrachonotus Stimpson, 1871 
 Collodes Stimpson, 1860 
 Euprognatha Stimpson, 1871 
 Inachoides H. Milne-Edwards & Lucas, 1842 
 Leurocyclus Rathbun, 1897 
 Paradasygyius Garth, 1958 
 Pyromaia Stimpson, 1871

Tagairtí
Labhras (idirdhealú)

Tá níos mó ná speiceas amháin a bhfuil an t-ainm Labhras air. Níl aon ghaol eatarthu go léir, ach is minic go mbíonn duilleoga snasta leathrúla síorghlasa acu. I gclann amháin díobh, tá cuid mhaith cuas ina mbíonn ola cumhra.

 Labhras nó labhras milis: Laurus nobilis
 Labhras silíní: Prunus laurocerasus
 Labhras Portaingéalach: Prunus lusitanica
 Saileach labhrais: Salix pentandra

Idirdhealáin
Oregoniidae

Fine  de phortáin, a bhíodh tráth san áireamh san fhine Majidae . Tá sí     comhdhéanta de na ceithre ghéineas seo a leanas; Chionoecetes ann, Hyas, Macroregonia, agus Oregonia .

Tagairtí
Hymenosomatidae

Articles with 'species' microformats
Fine de  phortáin iad  na Hymenosomatidae, le roinnt 110 speiceas curtha síos orthu i beagnach 20 ghéineas.  Cuirtear na géinis seo a leanas sna Hymenosomatidae:  
Amarinus
Apechocinus
Cancrocaeca
Crustaenia
Elamena

Elamenopsis

Guaplax

Halicarcinides

Halicarcinus

Halimena
Hymenicoides
Hymenosoma

Limnopilos
Micas

Neohymenicus
Neorhynchoplax

Odiomaris
Sulaplax

Trigonoplax

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 Roinn Comhshaoil & Oidhreachta Rialtas na hAstráile    [ <span teideal="Dead link since January 2020">nasc marbh buan</span> ][ <span teideal="Dead link since January 2020">nasc marbh buan</span> ]
Gobadán Terek

Is éan é gobadán Terek (Xenus cinereus). Is baill d'fhine na Scolopacidae é. 

Éin
Gobadán gobleathan

Is éan é gobadán gobleathan (C. falcinellus). Is baill d'fhine na Scolopacidae é. 

Éin
Meirleach pomairíneach

Is éan é Meirleach pomairíneach (S. pomarinus). Is baill d'fhine na Stercorariidae é. 

Éin
Faoileán Heuglin

Is éan é faoileán Heuglin (Larus fuscus heuglini). Is baill d'fhine na Laridae é. 

Éin
Faoileán gáiriteach

Is éan é faoileán gáiriteach (Larus cachinnans). Is baill d'fhine na Laridae é. 

Éin
Faoileán scadán cosbhuí

Is éan é faoileán scadán cosbhuí (Larus michahellis). Is baill d'fhine na Laridae é. 

Éin
Faoileán Airméanach

Is éan é faoileán Airméanach (Larus armenicus). Is baill d'fhine na Laridae é. 

Éin
Sléibhín Pallas

Is éan é sléibhín Pallas (Ichthyaetus ichthyaetus). Is baill d'fhine na Laridae é. 

Éin
Suttonella indologenes

Is baictéar slatcruthach Gram-dhiúltach den fhine Cardiobacteriaceae é Suttonella indologenes (nó Kingella indologenes roimhe seo). Cosúil le baill eile dá fhine, is baictéar é a mheastar a bheith i láthair de ghnáth sa chonair riospráide. Fuarthas amach gur annamh a bhíonn sé ina chúis le h-ionchairdíteas, ionfhabhtú ar na comhlaí croí. Fuarthas sa tsúil é freisin. D'fhéadfadh sé ionfhabhtuithe súl a chur ort. Is beag atá ar eolas faoi mar bhaictéar seachas a struchtúr agus a chomhdhéanamh bithcheimiceach. Cosúil le baill eile ina fhine, sainchomhartha den bhaictéar  seo is ea 16S ARN ribeasómach atá comhdhéanta de 1474 phéire bunanna..

Stair 
Sa bhliain 1976 fuair  an speiceas "Moraxella kingae" ardú céime chun a bheith ina ghéineas faoi leith, sé sin  "Kingella". Chuir Snell agus Lapage, dhá speiceas úrnua isteach sa ghéineas nua. "K. indologenes" agus "K. denitrificans".  Sa bhliain 1990 bhog Dewhirst et al.  "Kingella indologenes" (Snell and Lapage, 1976) go dtí an ghéineas nua "Suttonella", ag athainmniú na speiceas "Suttonella indologenes". Ag an am céanna, d'aistrigh siad "Bacteroides nodosus" (Beveridge 1941) go dtí an ghéineas nua "Dichelobacter" agus mar gheall air sin cruthaíodh an speiceas  nua "Dichelobacter nodosus". Leis na hathruithe seo rinne siad an ghéineas "Cardiobacterium", "Dichelobacter", agus "Suttonella" a athshannadh go dtí fine nua Cardiobacteriaceae . Féach thíos le haghaidh  fíligineachta na fine. Shainaitear an fhine nua Cardiobacteriaceae trína chruth, atá slatcruthach agus Gram-diúltach. Tá pili aige freisin, ach níl sé ina bhaictéir lascaideach.  D'fhéadfadh  "C. hominis"   bheith ina chúis le h-ionchairdíteas a chur ort freisin. Tá "C. Hominis" mar chuid de ghrúpa baictéir HACEK gur chúis leo h-ionchairdíteas ionfhabhtaíoch. Ní cuid den ghrúpa  HACEK é  "S. indologenes"  ach tá tréithe an-chosúla aige.    Tar éis Dewhirst et al.,ní dhearnadh aon dul chun cinn suntasach sa taighde ar an speiceas "S. indologenes". Cé go bhfuarthas amach go bhfuil an speiceas ina ghníomhaire ionchairdíteach. De bhreis air sin, sa bhliain 2005. cuireadh  i láthair an chéad chás ar a dtugtar ionchairdíteas próistéiseach, de bharr "S. indologenes", go grafach trí mhacalla chardaghrafaice.

Féach freisin
Ionchairdíteas

Tagairtí

Naisc sheachtracha
Type strain of Suttonella indologenes at BacDive -  the Bacterial Diversity Metadatabase
Micribhitheolaíocht
Baictéareolaíocht
Acht Caomhanta na nDaoine (Comhachta Speisialta), 1926

Tugann Acht Caomhanta na nDaoine (Comhachta Speisialta), 1926 cumhachtaí don rialtas go fóill forógra a eisiúint go bhfuil staid phráinne náisiúnta ann, ionas gur féidir tabhairt faoi bheartais urghnácha chun a chur in áirithe go ndéanfar go cuí riachtanais na beatha a sholáthar don phobail agus do roinnt orthu agus gur féidir rialacháin a dhéanamh chun cosc a chur le taisceadh agus brabúsaíocht le linn na staide práinne sin.

Comhthéacs 
Achtaíodh an dlí ar 17 Bealtaine 1926, go díreach i ndiaidh na hOllstailce sa Bhreatain agus le stailc ghuail ar siúl thall ansin fós, 

Níor baineadh úsáid as na cumhachtaí riamh, ach níor aisghaireadh an tAcht ach an oiread. Dár ndóigh, ní chuireann Airteagal 28.3.3° cosc ar agóid a dhéanamh in gcoinne an Achta ar bhonn bunreachta. Os a choinne sin, tugann sé údarás arbh fhéidir iad a agairt i gcúinsí taobh amuigh d'aimsir chogaidh nó ceannairce faoi arm (fiú sa chiall is leithne atá acu) mar a tuaradh san fho-alt sin.

Tá reacht eile ann a achtaíodh ar 17 Bealtaine 1861, nár cuireadh i bhfeidhm agus nár aisghaireadh riamh ar an gcuma chéanna—the "Foreign Law Ascertainment Act, 1861'.

Tagairtí 

Dlí na hÉireann
Crotach gobchaol

Is éan é crotach gobchaol (Chroicocephalus genei). Is baill d'fhine na Laridae é. 

Éin
Geabhróg ghobdhubh

Is éan í gheabhróg ghobdhubh (Gelochelidon nilotica). Is baill d'fhine na Laridae é. 

Éin
Geabhróg Chaispeach

Is éan í gheabhróg Chaispeach (Hydroprogne caspia). Is baill d'fhine na Laridae é. 

Éin
John Forbes Nash Jr.

Ba matamaiticeoir Meiriceánach é John Forbes Nash Jr., a rugadh ar an 13 Meitheamh, 1928 i mBluefield, Virginia Thiar agus fuair bás ar an 23 Bealtaine, 2015.

Daoine Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1928
Básanna in 2015
Matamaitic
Rajiv Gandhi

Polaiteoir Indiach ab ea Rajiv Gandhi (20 Lúnasa 1944 – 21 Bealtaine 1991). Bhí sé ina phríomh-aire ar India  ó 1984 go 1989.  

Feallmharaíodh máthair Rajiv, Indira Gandhi, sa bhliain 1984 agus toghadh Rajiv ina háit.  D'éirigh Rajiv Gandhi ina huachtarán mar sin ar an Indian National Congress. 

Feallmharaíodh é ar 21 Bealtaine 1991. Maraíodh Gandhi agus 14 eile nuair a phléasc buamadóir féinmharaithe 700g RDX (pléascán plaisteach) in aice leis. Tamalach ba ea an sceimhlitheoir, agus fonn díoltais doshásaithe uirthi. 

D'éirigh Sonia Gandhi, bean Rajiv Gandhi, i gceannas ar an pháirtí, an Indian National Congress.

Féach freisin 

 Indian National Congress
 Jawaharlal Nehru
 Sanjay Gandhi
 Indira Gandhi

Tagairtí

Polaiteoirí na hIndia
Daoine a rugadh i 1944
Básanna i 1991
Daoine feallmharaithe
Trainspotting (úrscéal)

An chéad úrscéal ó pheann an scríbhneora Albanaigh Irvine Welsh is ea Trainspotting a foilsíodh den chéad uair sa bhliain 1993. Cnuasach de ghearrscéalta atá ann i ndáiríre a insítear sa chéad phearsa ag mór-charachtair an scéil. Titeann eachtraí an leabhair amach ag deireadh na 1980idí ina bhaile dúchais Lìte, Dún Éideann, áit ina bhfuil cuid mhaith de na carachtair ag streachailt le handúil hearóine de shaghas éigin. Tá téacs an leabhair scríofa ag Welsh go neamhleithscéalach in Albainis sráide gharbh a chuireann go mór le réalachas an scéil.

Tá deisceabail dhílse tuilte ag an úrscéal ó shin i leith agus chuir rath domhanda an scannáin (1996) go mór leis.

Tagairtí 

Úrscéalta Albanacha
Leama

San mhoirfeolaíocht agus san fhoclóireacht, is éard is leama ann ná  an fhoirm chanónta, an fhoirm fhoclóra, nó an fhoirm shleachta de shraith focal (ceannfhocal).  I nGaeilge, mar shampla, is foirmeacha den léacsaeim chéanna iad , rite. ritear agus ritheadh, le rith mar  an leama. Tagraíonn an léacsaeim , sa chomhthéacs seo, do shraith na bhfoirmeacha uile a bhfuil an bhrí chéanna leo, agus tagraíonn leama d'fhoirm áirithe a roghnaítear de réir coinbhinsiúin chun an éacsaeim  a léiriú. Maidir les an fhoclóireacht, is gnách gurb é an t-aonad seo an sliocht athfhriotail nó an ceannfhocal trína ndéantar é a innéacsú. Tá tábhacht ar leith ag leamaí i dteangacha ard-infhillte mar an Araibis, an Tuircis agus an Rúisis.
Béchuil dhearg mhór

Speiceas de bhéchuil a bhaineann leis an fhine Coenagrionidae  is ea Béchuil dhearg mhór (ar a dtugtar freisin Earr-rua an earraigh), Pyrrhosoma nymphula

Dáileadh
Is béchuil Eorpach den chuid is mó é an speiceas seo, le roinnt líonta i dTuaisceart na hAfraice agus in Iarthar na hÁise.

Tagairtí
Feithidí
Coenagrionidae
Odonata na hAfraice
Odonata na hÁise
Béchuileanna na hEorpa
Feithidí le cur síos orthu in 1776
Tacsóin ainmnithe ag Johann Heinrich Sulzer
Airteagail ina bhfuil gearrthóga físe
Eddie Fullerton

Bhí Edward "Eddie" Fullerton (1935 – 25 Bealtaine 1991) ina chomhairleoir contae  de chuid Sinn Féin ar Chomhairle Contae Dhún na nGall. Dhúnmharaíodh é ag a theach cónaithe i mBun Crannacha, ar an 25ú Bealtaine 1991.

Dúnmharú 
Ag ceathrú tar éis a dó ar maidin, bhris beirt fhear an doras isteach ar theach cónaithe Fullerton. De réir thuarascáil an phaiteolaí stáit, cuireadh sé philéar san uasal Fullerton, sa chloigeann, sa mhuineál, ina lámh dheis, ina cholainn, agus ina cholpa clé. Thabharfadh seo le fios go raibh deis ag Fullerton iarracht a dhéanamh é féin a chosaint sular maraíodh é.

Mhaígh an 'Ulster Freedom Fighters' (UFF) ag an am gurbh iad a bhí freagrach as an dúnmharú

Fiosrúchán 
I Meitheamh 2003 bhronn aturnae mhuintir Fullerton comhad ar an Aire McDowell ina raibh fianaise úr ó fhinné nua, fianaise ní hamháin a chaith amhras ar iompar na nGardaí, ach fianaise a thacaigh leo siúd a chreid go raibh claonpháirteachas i gceist i ndúnmharú an Uasail Fullerton.

Trí na piléir a mharaigh Fullerton a scrúdú, bhí an RUC in ann a rá gur úsáid an UFF an gunna céanna chun ceathrar a mharú i gCarraig Ceasail i 1993. Ach i gclár teilifíse ar TG4 sa bhliain 2005, cuireadh fianaise chun tosaigh a léirigh gur éalaigh na dúnmharfóirí a mharaigh Fullerton i ngluaisteán neamh-mharcáilte de chuid an RUC. Thabharfadh seo le fios, deirtear, go raibh lámh ag baill de na seirbhísí slándála i marú an Uasail Fullerton. 

Sa bhliain 2017, bhí fiosrúchán poiblí neamhspleách a lorg fós ag teaghlach Fullerton faoina bhás.

Tagairtí 

Contae Dhún na nGall
Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí
Daoine feallmharaithe
Daoine a rugadh i 1935
Básanna i 1991
Geabhróg choiteann

Is éan í an gheabhróg choiteann Is baill d'fhine na Laridae iad. 

Éin
Geabhróg bhroinndubh

Is éan í an gheabhróg bhroinndubh Is baill d'fhine na Laridae iad. 

Éin
Crosghob báneiteach

Is éan í an crosghob báneiteach (Chlidonias leucopterus nó Chlidonias leucoptera). Is ball d'fhine na Laridae é. 

Éin
Gaineamhchearc bhiorearrach

Is éan í an ghaineamhchearc bhiorearrach Is baill d'fhine na Pteroclidae iad. 

Éin
Gaineamhchearc bholgdhubh

Is éan í an ghaineamhchearc bholgdhubh Is baill d'fhine na Pteroclidae iad. 

Éin
Fearán Eorpach

Is éan é an fearán Eorpach Is baill d'fhine na Columbidae iad. 

Éin
Colm gáiriteach

Is éan é an colm gáiriteach Is baill d'fhine na Columbidae iad.
Cuach choiteann

Is éan í an chuach choiteann. Is baill d'fhine na Cuculidae iad. Úsáidtear na focail cuthag i nGaeilge na hAlban.
Tuirne lín Eorpach

Is éan é tuirne lín Eorpach (Caprimulgus europaeus)   Is baill d'fhine na Caprimulgidae iad. 

Éin
Ionradh na Normannach ar Éirinn

Tharla an t-ionradh Angla-Normannach ar Éirinn ag deireadh an 12ú haois, nuair a d'éirigh leis na Normannaigh limistéir mhóra talún a chuir faoi smacht agus a ghabháil ó na hÉireannaigh, a d’éiligh ríocht Shasana ceannasacht orthu ina dhiaidh ansin. Ag an am, bhí Éire Ghaelach comhdhéanta de roinnt ríochtaí, agus an tArdrí ag éileamh tiarnas ar fhormhór na ríthe eile. Bhí ionradh na Normannach ina chor cinniúna i stair na hÉireann, ag marcáil tús níos mó ná 800 bliain de rannpháirteachas díreach Shasana agus, ina dhiaidh sin an Bhreatain le hÉirinn.

'Baile ríoga' ab ea Briostó, an dara bhaile ba mhó i Sasana agus an baile ba mhó tábhacht ar fad ar an gcósta thiar. Ba chathair tráchtála í thar aon ní eile, agis is as an gceangal ceannaíochta a bhí idir í is Duibhlinn (Baile Átha Cliath, inniu) a thagadh formhór a gcuid maoine. Níos déanaí ar aghaidh, bhronn an rí Anraí II (Fraincis: Henri II) na saor chearta chéanna ar Dhuibhlinn. Ansiúd anonn a thriall Diarmaid Mac Murchadha, i dtocach Mí Lúnasa 1166. Duine de dhaoine móra Bhristó ba ea Robert Fitzharding. Chuir seisean fáilte na féile roimh an deoraí oirdhearc agus chuir sé ar iostas í mainistir na nAgaistíneach sa bhaile mór é. Is beag nach deimhin gur le cabhair Mhuiris Uí Réagáin latimer (fear teangan) Dhiarmada, a chuireadar iad féin i dtuiscint sa chéile.

Seoladh Mac Murchadha chun Rí Shasana, agus tar éis iomad cuardaigh tháinig sé ar Anraí i nGuienne, am éigin tar éis na Nollag. Chuir Anraí roimhe ansiúd agus d'éist se lena achainí.  Le linna óige , bhí Anraí , nó 'mac na hImperaise,' mar a thugtaí air, ag cuimhneamh ar Éire a ghabháil, agus sa bhliain 1155 chruinnigh comhairle a chuid barún chun an scéil a phlé, Cuireadh Seán ó Salisbury nó Johannes Parvus, (Fraincis: Jean de Salisbury) rúnaí do Thíobóid de Bec (Fraincis:Thibaut du Bec), Ardeaspag Chantorbuirg, don Róimh agus thug an Pápa Sasanach, cead dul ar aghaidh leis an ghnó dó. Níor thug Anraí geallúint go ndéanfadh sé féin paitinne a thabhairt do Dhiarmaid d'athbhunú ná Éire so ghabháíl. Ba é a rinne se na litreacha paitinne a thabhairt do Dhiarmaid á cheadú "d'éinne taobh istigh de theorainn ár ríochta cabhair is cúnamh a thabhairt dó chun Cúige Laighean d'fháil thar n-ais. D'fhill Mac 
Mac Murchadha dá bhrí sin ar Bhriostú agus, san áit sin dó, chuaigh se ag triall ar Risteard FitzGilbert de Clare, 2ú hIarla Penfro, an té darbh ainm Strongbow ag Éireannaigh riamh.

Rinne na Normannaigh ionradh ar Éirinn ó Shasana i 1169 ar iarratas an Rí ar a dtugtar Diarmaid na nGall, a bhí ag súil le cabhair uathu, ach sheol Rí Anraí II Shasana a thuilleadh saighdiúirí le smacht a choimeád ar a arm Normannach. Bhí tionchar as cuimse ag na Normannaigh ar an oileán, ach níorbh gur éirigh siad 'níos Gaelaí ná na Gaeil féin' , ag foghlaim na teanga dúchais agus ag pósadh isteach i dteaghlaigh Ghaelacha. Faoi dheireadh an 15ú haois bhí flaitheas na Breataine in Éirinn teoranta go héifeachtach do cheantar beag timpeall Bhaile Átha Cliath ar a dtugtar an Pháil.
Cathanna in Éirinn
Lisa LeBlanc

Amhránaí agus scríbhneoir amhrán in Québec is ea Lisa LeBlanc. Rugadh í in 1990 in Brunswick Nua.

Beatha
Rugadh í in Rosaireville, sráidbhaile Acadach a raibh 51 duine ina gcónaí ann i ndeireadh 2013 agus atá suite in Brunswick Nua. Thosaigh sí ag canadh os comhair an phobail in 2004.

Tar éis di dul ag amhránaíocht thall is abhus ina ceantar dúchais, fuair sí dioplóma ón École nationale de la chanson de Granby i rang na bliana 2010. Bhí sí páirteach sa 42ú Festival international de la chanson de Granby in Meán Fómhair 2010 agus ghnóthaigh an chéad duais. Fuair sí cuireadh chun canadh ar chláir theilifíse dá bharr..

I Márta 2012 chuir sí a céad albam amach. Ón gcéad seachtain amach bhí sé sin ar bharr an liosta mar albam mórdhíolta ar iTunes Canada.

I bhFómhar 2012 ghlac sí páirt sa 26ú féile den Coup-de-cœur francophone (féile cheoil de chuid Montréal atá ann ó 1987 i leith). Chuaigh sí ag canadh ar fud oirthear Cheanada.

I Deireadh Fómhair 2013 ghnóthaigh sí duais France Inter/Télérama don albam Fraincise ab fhearr.

I Samhain 2014 chuir sí amach Highways, Heartaches and Time Well Wasted, mionalbam i mBéarla. 

I Meán Fómhair 2016 chuir sí amach a tríú halbam Why You Wanna Leave, Runaway Queen.

Le cloisteáil
Lignes d'Hydro 

J't'écris une chanson d'amour 

Y fait chaud 

Aujourd'hui, ma vie c'est d'la marde 

Could You Wait 'Til I've Had My Coffee?

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil: http://www.lisaleblanc.ca

Daoine a rugadh i 1990
Ban-amhránaithe Fraincise ó Québec
Ceoltóirí Ceanadacha
Daoine beo
Comhairle Dornálaíochta an Domhain

Is ceann de cheithre príomh-eagraíochtaí a cheadú babhtaí dornálaíocht gairmiúil í Comhairle Dornálaíochta an Domhain nó WBC.

Dornálaíocht
Pápa Pól III

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Pápa Pól III.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1468
Básanna i 1549
Ceannairí reiligiúnacha
Pápaí
Gabhlán Alpach

Is éan é gabhlán Alpach Is baill d'fhine na Apodidae iad. 

Éin
Gabhlán beag

Is éan é gabhlán beag (Apus affinis). Is baill d'fhine na Apodidae iad. 

Éin
Murlach mara

Is éan é murlach mara Is baill d'fhine na 	Alcedininae iad. 

Éin
Tony Scannell

Ba aisteoir Éireannach é Tony Scannell a rugadh i gCionn tSáile, Contae Chorcaí ar an 14 Lúnasa 1945 agus fuair bás ar 27 Bealtaine 2020. 

Aisteoirí Éireannacha
Daoine a rugadh i 1945
Básanna in 2020
Daoine as Contae Chorcaí
Cruidíní píbgheal

Is éan é cruidíní píbgheal Is baill d'fhine na Alcedininae iad. 

Éin
Ardscoil Mhuire

Is meánscoil deonach do chailíní aonghnéis Chaitliceach de chuid na hÉireann í Ardscoil Mhuire atá suite i Mackney, in aice le Béal Átha na Sluaighe i gContae na Gaillimhe . Is faoi iontaobhas an Iontaobhas na hÉireann um Oideachas Caitliceach (CEIST).

Stair 
Bunaíodh Ardscoil Mhuire ag an Trócaire na Siúracha in mBéal Átha na Sluaighe i 1919. I mí Eanáir 2003, bhog an scoil go dtí an láthair reatha i Mackney, in aice le Béal Átha na Sluaighe, Contae na Gaillimhe .  

An 9 Márta 2019, tionóladh Lá na hOidhreachta i gcomhthráth le comóradh 100 bliain na scoile , agus cuireadh tús le ceiliúradh an 5 Feabhra 2019.  

Amhail 2020, is í Pádraigín Ní Ghiolla Chaillin príomhoide na scoile.

Curaclam 
Cuireann an scoil timthriallta an Teastais Shóisearaigh agus an Ardteistiméireachta agus timthriall Idirbhliana ar fáil .   Cuireann Ardscoil Mhuire na ábhair thábhachtacha go léir ar fáil, mar aon le ealaíona ceoil, urlabhra agus drámaíocht, tíos, díospóireachtaí, labhairt go poiblí agus clár teicneolaíochta .

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 Ardscoil Mhuire - Suíomh Gréasáin Oifigiúil
Ríomhaireacht chandamach

Is éard is ríomhaireacht chandamach ann ná feidhm a bhaint as feiniméin meicnic-chandamacha amhail forshuíomh agus fostú i gcóras ríomhaireachta. Tugtar ríomhaire candamach ar ríomhaire a dhéanann ríomhanna candamacha. Creidtear go bhfuil ríomhairí candamacha in acmhainn fadhbanna ríomhaireachtúila a réiteach i bhfad níos gasta ná ríomhairí clasaiceacha. Mar shampla, an fachtóiriú slánuimhir atá ina chnámh droma don chripteachóras siúd criptiú RSA. Tá staidéar na ríomhaireachta candamaí ina foréimse d'eolaíocht na faisnéise candamaí.

Tá fréamhacha na ríomhaireachta candamaí le fáil i meaisín Turing na bliana 1935. Thóg an fisiceoir Paul Benioff an chéad chéim eile ag tús na 1980idí nuair a mhol sé leagan meicnic-chandamach de mheaisín Turing. Ina dhiaidh sin, dhearbhaigh Richard Feynman agus Yuri Manin go mbeadh sé de chumas ag ríomhaire candamach rudaí a ionsamhlú nach mbeadh indéanta ag ríomhaire clasaiceach ariamh.

Is é an canghiotán (giotán candamach) an bun-aonad eolais, cosúil leis an ngiotán sa ríomhaireacht clasaiceach.

Tagairtí 

Ríomhaireacht chandamach
Coriondi

Dream Gaelach ársa suite i ndeisceart na Laighean ba ea na Coriondi (Κοριονδοί), luaite le Tolamaes ina shaothar, Geografaíocht, den dara haois AD.  

Aithníonn Eoin Mac Néill dream Gaelach níos deireanaí, na Coraind, a bhí lonnaithe i ngleann na Bóinne, a d'fhéadfadh gurb ionann iad agus na Coriondi.  I measc ainmneacha eile a d'fhéadfadh a bheith gaolmhar, tá an Corcu Cuirnd, Cuirennrige agus an Dál gCuirind.  Sa Bhreatainn, fhear samplaí amhail is na Corionototae, aitheanta de bharr inscríbhinne in Hexham, Northumberland; agus Corinion, an t-ainm Briotainic ar Cirencester, Gloucestershire.

Feictear an fréamh *corio- i n-ainmneacha pearsanta agus treibhe Gallacha, de ghnáth a mheastar le brí arm nó buíon gaiscíoch.

Tagairtí

Éire Tholamaes
Creachadh

Gníomh cogaidh nó oll-ropaireachta is ea an creachadh, (dá ngairtear freisin; goid, slad agus argain), a eascraíonn as scriosadh agus gadaíocht ollmhór, agus éigniú ag gabháil leis go minic.

Dá réir sin, sonraíonn an nóisean seo gníomhartha sibhialta comhchosúla a d’fhéadfadh tarlú, ar scála níos lú, le linn tubaistí nádúrtha mar Hairicín Katrina, Cioclón Xynthia nó creathanna talún.

Faoi dheireadh, clúdaíonn looting nua-aimseartha anois réimsí na maoine intleachtúla, an eolais theicneolaíoch agus na hoidhreachta cultúrtha.

Stair

An creachadh de réir cineáil

Le linn tubaiste, uaireanta ní bhíonn na póilíní agus an t-arm deireadh a chur le creachadóireach nuair a bhíonn géarchéim dhaonnúil an chloch is mó ar a bpaidrín, nó nuair nach ní féidir iad a thoghairm mar gheall ar bhonneagar cumarsáide a ndearnadh damáiste dóibh. Go háirithe, le linn tubaistí nádúrtha, bíonn iallach ar dhaoine áirithe an rud nach leo féin a thógáil chun maireachtáil. Is minic gur aincheist do rialtais í conas freagairt dó seo, 
i gcás ina luíonn an líne idir  "creachadh" neamhriachtanach agus "scroblachóireacht" riachtanach 
gar dá chéile. I gcásanna eile, d’fhéadfadh rialtais glacadh leis an chreachadh nó fiú é a spreagadh ar chúiseanna polaitiúla nó ar chúiseanna eile. Is é is dóichí go nglacfadh ropairí leas as daoine eile a rinne na creachtaí agus dá réir is dócha ná a mhalairt go mbeadh na contúirtí a bhaineann leis an ngníomh méadaithe.

Tagairtí

Coirpeacht
Lá Domhanda gan Tobac

Ceiliúrtar an Lá Domhanda gan Tobac ar an 31 Bealtaine gach bliain.

Tionscnaimh 
Eagraíodh cúpla tionscnamh a raibh tacaíocht airgid acu ón rialtas.

2018 
Chuir an tionscnamh "Éire Shláintiúil' i bhfeidhm ar fud an Rialtais chun tacaíocht agus spreagadh a thabhairt do dhaoine le roghanna sláintiúla a dhéanamh ina saol. Bhí bearta nua ar bun, mar shampla, chun bia sláintiúil agus leibhéil shláintiúla de ghníomhaíochtaí fisiciúla a chur chun cinn.

2019 
Tharla méadú suntasach ar an bpraghas agus an dleacht mháil íosta ar tháirgí tobac, rud a leagadh síos i mBuiséad 2019.

2020 
Eagraíodh in  Éirinn an tionscnamh "Ag Tacú le Mná atá ag Iompar Clainne Éirí as Tobac agus gan Tobac a Chaitheamh Arís".  Is é an timpeallacht sa bhaile an fachtóir is mó a bhfuil tionchar aige ar an dóchúlacht go gcaithfidh daoine tobac nuair atá siad níos sine.

2021 
Roghnaíodh Éire chun óstáil a dhéanamh ar an gcéad Chomhdháil Dhomhanda eile ar an Tobac nó an tSláinte sa bhliain 2021, rud arb é an phríomhchomhdháil ar shaincheisteanna tobac é.

Tagairtí 

Sláinte
Tobac
Féilte idirnáisiúnta
Neelam Sanjiva Reddy

B’é Neelam Sanjiva Reddy  (19 Bealtaine 1913 -1 Meitheamh 1996) an séú uachtarán ar an India.  Nuair a bhí sé 16 bliain d'aois, sa bhliain 1929, chas sé le Mahatma Gandhi agus chuaigh a chuid smaointe go mór i bhfeidhm ar Reddy, a d'éirigh ina thírghráthóir cruthanta ón lá sin amach.

Saol 
Teileagúigh agus tuathánaigh ab ea muintir Reddy, a tháinig as Anantapur, Andhra Pradesh.  Den ardcheast ba ea an teaghlach.

Thosaigh Reddy ag déanamh staidéir sna healaíona in Ollscoil Madras ach d'éirigh sé as an gcoláiste i 1931.

Ghlac Reddy páirt sa ghluaiseacht náisiúnta Indiach ó na 1930idí go dtí gur bhain an tír a neamhspleáchas amach. Cuireadh faoi ghlas é i bpríosún Amravati, idir 1942 agus 1945. 

Bhí Reddy ina pharlaiminteoir agus ina aire i Stát Madras (Tamil Nadu inniu), 1949-1951, Bhí sé ina bhall de Thionól Bunreachta na hIndia chomh maith. Bhí sé ina Chéad-Aire ar Stát Andhra Pradesh ó 1956 go dtí 1960 agus arís ó 1962 go 1964, 

D'éirigh Reddy ansin ina Aire Aontais (Cruach agus Mianaigh, 1964 to 1966 agus Iompar, Eitlíocht Shibhialta, Loingseoireacht agus Turasóireacht, 1966 go 1967). 

Bhí Reddy ina Uachtarán ar an gComhdháil Náisiúnta Indiach ó 1960 go 1962.

Toghadh mar Cheann Comhairle an Lok Sabha é sa bhliain 1967 .

Uachtarán ar India 
Ba iarrthóir oifigiúil Pháirtí na Comhdhála é i dtoghchán na huachtaránachta sa bhliain 1969. Ach fuair V. V. Giri an ceann is fearr ar Reddy, cé go raibh Giri ina iarrthóir neamhspleách don uachtaránacht. Fuair Giri tacaíocht ó Indira Gandh, ina príomh-aire ar India ag an am, ós rud é go raibh eagla uirthi go gcuirfeadh an ruaig uirthi dá mbeadh an lá ag Reddy.

Chuaigh Reddy ansin isteach sa Lok Sabha mar iarrthóir de chuid an Pháirtí Janata nuair a fuair an dream sin ollbhua in olltoghchán 1977 agus atoghadh mar Cheann Comhairle é. 

Nuair a tharla folúntas uachtaránachta roinnt míonna ina dhiaidh sin, toghadh Reddy don phost sin, gan freasúra an uair seo. Chuir sé isteach a théarma cúig bliana iomlán mar Uachtarán, in ainneoin gur tháinig Indira Gandhi i réim gan stró an athuair, sa bhliain 1980.

Éire 
Thug Pádraig Ó hIrghile cuairt stáit ar India agus ar Reddy sa bhliain 1978.

In earrach na bliana 1982, i dtreo dheireadh a théarma in oifig, thug Reddy cuairt stáit ar Éirinn. Ba é an dara Uachtarán Indiach a rinne é sin (i ndiaidh an Uachtaráin Sarvapalli Radhakrishnan sa bhliain 1964 agus príomh-aire Jawaharlal Nehru i 1949 agus ansin 1956). 

D'éirigh Reddy as an bpolaitíocht sa bhliain 1982. 

Chniog niúmóine é agus d'éag ar an 1 Meitheamh 1996, in aois 83 bliain dó.

Tagairtí 

Polaiteoirí na hIndia
Daoine a rugadh i 1913
Básanna i 1993
Home School Hub

Is é RTÉ's Home School Hub nó Home School Hub ná clár teilifís, a chraoltar ar an gcainéal RTÉ a Dó i 2020, i lár an ordú dianghlasála de bhár COVID-19. Múineann an aisteor Clíona Ní Chiosáin ann.

Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2020
Cláir RTÉ
Cláir Teilifíse Éireannacha
Cláir do pháistí
Beachadóir Peirseach

Is éan é beachadóir Peirseach Is baill d'fhine na Meropidae iad. 

Éin
Beachadóir Eorpach

Is éan é beachadóir Eorpach. (Merops apiaster) . Is baill d'fhine na Meropidae iad. 

Éin
Rollóir Eorpach

Is éan é an rollóir Eorpach.(Coracias garrulus). Is baill d'fhine na Coraciidae é agus an t-aon bhall den fhine a phóraíonn san Eoraip. Síneann a raon foriomlán isteach sa Mheánoirthear, Lár na hÁise agus sa Mharacó.

Tá an rollóir Eorpach le fáil i réimse leathan gnáthóg, ag seachaint machairí gan crainn amháin. 
Geimhríonn sé go príomha i sabhánaí coillteacha tirime agus i machairí torracha, áit a neadaíonn sé de ghnáth i bpoill chrainn.

Tacsanomaíocht agus córasaíocht
Is éin mheánmhéide an tseandomhain iad na rollóirí de ghnáthóga coillearnaí oscailte. Bíonn clúimh dhaite gheala orthu agus goba crúca. Faightear a bhformhór ó dheas ón Sahára. Tá ocht speiceas de shealgairí 'suí-agus-fanacht' sa ghéineas Coracias. Tá cuma agus iompar an rollóra Eorpaigh cosúil leis an rollóir Aibisíneach (Coracias abyssinicus), ar dealraitheach gurb é an gaol is gaire dó. Is cosúil go bhfuil sinsear coitianta ag an dá éan seo agus an cág earrfhada (Coracias caudatus) agus d’fhéadfaí a mheas go bhfuil siad ina bhfo-speiceas.

Tagairtí

Éin
Meánchnagaire breac

Is éan é an meánchnagaire breac ( Dendrocopos medius). Is baill d'fhine na Picidae é. 

Éin
Cnagaire droimgheal

Is éan é cnagaire droimgheal Is baill d'fhine na Picidae iad. 

Éin
Cnagaire Siriach

Is éan é an cnagaire Siriach (Dendrocopos syriacus).  Is baill d'fhine na Picidae é. 

Éin
Nagnata

Baile nó áit tionóil is ea Nagnata nó Magnata (Νάγνατα, Μάγνατα) suite in iarthuaisceart na hÉireann, luaite le Tolamaes ina shaothar, Geografaíocht, den dara haois AD..  Ní fios go cruinn a suíomh, ach is amhlaidh go raibh sé idir inbhir Ravius (Ῥαουίος) ( Éirne is dócha) agus Libnius (Λιβνίος) (An Mhuaidh is dócha).  Is é an t-aon baile ansin taifeadta ar an léarscáil ar chóstaí an tuaiscirt, an iarthair nó an deiscirt.  I dteannta sin, is é an t-aon tagairt scríofa amháin a thugann fianaise don maidir le naisc idir iarthuaisceart na hÉireann agus an Eoraip le linn na Iarannaoise.

Tá a fhios againn gur tháinig longa Féiníceacha agus Gréagacha go hÉirinn, chomh luath b'fhéidir agus an 6ú haois RC, a bhuí le lámhleabhar muirí anois caillte, an Periplus Massiliach, a thugadh sonraí le haghaidh bhealaí mara as an bhFéiníc agus Tairtéiseas amach.  Tá fianaise ann b'fhéidir le haghaidh naisc níos luaite fós, a bhuí le ceann sleá corránach Éireannach ón 10ú haois RC, faighte sa chuan ag Huelva i ndeisceart na Spáinne.

Déanann Tolamaes tagairt do Nagnata (Sligo), i dteannta le Hibernis (Teamhair) agus Rhaeba (Cruchain), mar "ἐπίσημος", focal Sean-Ghréigise le bri "oirirc".

Moltaí stairiúla
Dar leis an bhformhór de luathstaraithe, bhí Nagnata suite i gContae Shligigh (Camden 1607, James Ware 1654, Samuel Lewis 1837, Martin 1910).  I measc tuairimí eile, tá Béal an Átha, Maigh Eo (William Orpen 1894); Cathair na Mart (Stempel 2002); Acaill (Ilkins 1996, 2005); Gaillimh (Hardiman 1820, Lewis 1837); agus ar Ceann Iorrais (Mac an Bhaird 1991, 93).

De réir taighde déanta ag R. Darcy agus William Flynn ag Oklahoma State University sa bhliain 2008, tar éis bhotúin chomhordanáide a cheartú, tá Nagnata suite gan dabht sa dúiche thar ar baile Sligigh.  Aithníonn suas an abhainn Libnius leis An Mhuaidh.  Mar sin, is léir go raibh an áit tionóil úd aitheanta ag mairnéalaigh idirnáisiúnta suite idir Baile Easa Dara agus Droim Chliabh, an dís ina n-áiteanna tionóil ársa agus gar de bhaile Sligigh.

Tagairtí

Éire Tholamaes
Acht um an Dlí Coiriúil (Cionta Gnéasacha) 2006

Achtaíodh an tAcht um an Dlí Coiriúil (Cionta Gnéasacha) 2006 in Éirinn ar an 2 Meitheamh 2006, mar thoradh ar chás 𝘾𝘾 𝙫 𝙄𝙧𝙚𝙡𝙖𝙣𝙙  [2006] IESC 33.,  D'ullmhaigh an Coimisiún um Athchóiriú an Dlí Acht Athbhreithnithe, d'fhonn go léireofaí gach leasú a rinneadh ar Acht 2006 faoin 27 Márta 2017.

Faoin Acht, is í 17 bliain aois dhlíthiúil na comhthola. Tá caidreamh gnéasach mar a bhfuil duine de na páirtithe nó an dá pháirtí faoi bhun 17 bliain d’aois in aghaidh an dlí.  Tá duine sainordaithe díolmhaithe, áfach, ó thuairisc shainordaithe i gcásanna áirithe.,

Conspóidí 
Níor réitigh an tAcht seo áfach na míchothromaíochtaí atá ann agus riar an chirt. Tá díospóireacht ó shin faoi cheann de na príomhcheisteanna i ndiaidh an cháis CC agus an réiteach a thug an Oireachtas air - ar chóir an Bunreacht a leasú ionas go mbeadh diandliteanas i leith an duine fhásta a bhfuil gnéas aige le duine atá faoi bhun na haoise toilithe?  

Cé go raibh a lán cainte faoi sin sna blianta i ndiaidh an cháis CC agus cé gur moladh go leor uaireanta gur chóir an Bunreachta a leasú chun an bhreith a fhreaschur, ní dheachaigh an tAcht um an Aonú Leasú is Tríocha ar an mBunreacht 2012 i ngleic leis an ábhar.

Tagairtí 

Péidifiligh
Dlí na hÉireann
Rualacha

Is éan é an rualacha (nó rualacha Eoráiseach, nó lacha rua). Is baill d'fhine na Anatidae iad.

Éin
Cnagaire dubh

Is éan é cnagaire dubh.  Is baill d'fhine na Picidae é. 

Éin
Gé shneachta

Is pór éin í an mórghé shneachta (Anser caerulescens). Tá dhá fhospeiceas ann; an mhórghé shneachta (Anser caerulescens atlanticus) agus an mhionghé shneachta (Anser caerulescens caerulescens).

Éin
Próifíliú ciníoch

Is éard is próifíliú ciníoch ann ná aon ghníomh a dhéantar ar chúiseanna sábháilteachta, slándála nó cosanta poiblí, a bhraitheann ar steiréitíopaí faoi chine, dath, eitneachas, sinsearacht, reiligiún, nó áit dúchais, nó meascán díobh seo, seachas ar amhras réasúnach, chun aon duine faoi leith a roghnú le haghaidh grinnscrúdaithe níos mó nó cóireála difriúla. 

Tá próifíliú ciníoch difriúil ó phróifíliú coiriúil. Tá próifíliú ciníoch bunaithe ar bhoinn tuisceana steiréitipiciúla mar gheall ar chine, dath, eitneachas, srl. Ar an láimh eile, tá próifíliú coiriúil ag brath ar iompar iarbhír nó ar fhaisnéis faoi ghníomhaíocht amhrasta ag duine a chomhlíonann an tuairisc ar dhuine ar leith.

Tagairtí
Neamhionannas ciníoch i gcóras dlí choiriúil na Stát Aontaithe

Tagraíonn Neamhionannas ciníoch i gcóras dlí choiriúil na Stát Aontaithe do na heispéiris agus na difríochtaí uathúla sna Stáit Aontaithe maidir le póilíneacht agus ionchúiseamh na gciníocha éagsúla. Bhí torthaí difriúla ann do ghrúpaí ciníocha éagsúla maidir le feileoin a chiontú agus líon na bpianbhreitheanna  i gcóras dlí choiriúil na Stát Aontaithe .   Phléigh saineolaithe agus anailísithe tábhacht choibhneasta na bhfachtóirí éagsúla a d'eascair as na difríochtaí seo.   Cúisítear cosantóirí mionlaigh i gcoireanna a éilíonn íosphianbhreith phríosúin éigeantach níos minice, i dtéarmaí coibhneasta agus absalóideacha (ag brath ar aicmiú cine, go príomha maidir le na hEaspáinnigh), rud a fhágann go bhfuil difríochtaí móra ciníocha in áiseanna ceartúcháin, cé go léiríonn tuarascáil  an FBI ar an gcoireacht freisin go dtiomsaíonn Meiriceánaigh ghorma agus Easpáinnigh níos mó  feileonachtaí  foréigneacha ag minicíochtaí níos airde.

Amlíne stairiúil
Fuiseog chalandra

Is éan í an fhuiseog chalandra Is baill d'fhine na Alaudidae iad. 

Éin
Lá Domhanda an Chomhshaoil

Reáchtáiltear an Lá Domhanda an Chomhshaoil ar an 5 Meitheamh gach bliain (ó 1974 ar aghaidh). Tionóltar an lá chun feasacht an phobail a fheabhsú agus chun daoine a ghríosadh páirt a ghlacadh sa chomhrac i gcoinne an athraithe aeráide.  Cuirimis tús, ar Lá Domhanda an Chomhshaoil, le hiarracht níos fearr a dhéanamh meas a bheith againn ar ár n-áilleacht nádúrtha agus cuimhneamh ar an tábhacht atá léi inár saol.

As Gaeilge 
Seo sliocht as dán  ag an Dr Art Hughes do Lá Domhanda an Chomhshaoil. From 'Poem for the World'.

Féach freisin 

 Comhshaol
 Comhshaolachas

Tagairtí 

Comhshaol
Féilte idirnáisiúnta
Fuiseog dhébhallach

Is éan í an fhuiseog dhébhallach (Melanocorypha bimaculata). Is baill d'fhine na Alaudidae iad. 

Éin