joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Pláitín

Is éard is pláitíní nó trombaicítí (Gréigis: θρόμβος, "téachtán" agus κύτος, "cillín") ann, ná cill-bhloghanna beaga trédhearcacha, a dhéantar i smior na gcnámh (ie ceall gan núicléas le ADN). Tá siad 2-3 μm ar trastomhas, agus bíonn siad díorthaithe ó ilroinnt réamhtheachtaí de chealla móra, na meigeacaraicítí. De ghnáth, is é an meán saolré de phláitín ná 5 go 9 lá. Is foinse nádúrtha na dtosca fáis iad. Imshruthaíonn siad i bhfuil na mamach agus bíonn baint acu le haemastáis, agus bíonn baint mhór acule téachtadh na fola.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Fuil
Córas téachta
Bitheolaíocht na gCeall
Míochaine Fhuilaistrithe
Cealla daonna
Limerick F.C.

Club peile Éireannach is ea Limerick FC (Gaeilge: Cumann Peile Luimnigh) atá suite i gContae Luimnigh. Is é Pat Scully an traenálaí na 'Super Blues' agus imríonn an foireann i Sraith na hÉireann. Is é Jackman Park staid ina imríonn sé.

Naisc sheachtracha 
 www.limerickfc.ie 

Clubanna sacair na hÉireann
Plasma fola

Is leacht buí san fhuil é plasma fola (nó fuilphlasma) ina mbíonn na cealla fola ar fad ar fuaidreamh de ghnáth. Cuimsíonn an plasma thart ar 55% de thoirt iomlán na fola.

Is éard é plasma fola ná sreabhán ionshoithíoch agus tá sé ina chuid den leacht eachtarcheallach (sreabháin uilig an choirp taobh amuigh de na cealla). Tá sé comhdhéanta d'uisce den chuid is mó uisce (93% de réir toirte ) cé go mbíonn próitéiní tuaslagtha, glúcós, fachtóirí téachta fola, iainmhianraí, hormóin agus dé-ocsaíd charbóin (is é an plasma an mheán is mó le haghaidh táirgí eisfheartha a iompair.). Ullmhaítear plasma fola trí fheadán de lánfhuil úr antaithéachta a lártheifneoiriú go dtí dtiteann na cealla fola go bun an fheadáin. Doirtear an fhuilphlasma amach as ansin. Tá dlús de thart ar 1025 kg/m3, nó 1.025 kg / l ag plasma fola.
[[simple:Blood#Plasma

Fuil
Táirgí fola
Sreabháin choirp
Haemaiteolaíocht

simple:Blood#Plasma
Oileán Norfolk

Is oileán beag san Aigéan Ciúin é Oileán Norfolk (sa teanga Norfolk: Norfuk Ailen) agus é suite idir an Astráil, an Nua-Shéalainn agus an Nua-Chaladóin. Tá an t-oileán mar pháirt de Chomhlathas na hAstráile, ach tá méid áirithe féin-rialtais ann. Is críoch sheachtrach na hAstráile é, in éineacht le dhá oileán cóngarach dó. Is é péine Oileán Norfolk siomból an oileáin, é á léiriú ar bhratach an oileáin. Tá an crann dúchasach don oileán, agus tá sé éirithe coiteann mar chrann maisithe coiteann san Astráil freisin, áit ina fhásann dhá speiceas gaolmhara léi.

Bhí Oileán Norfolk lonnaithe ag marnéiligh thoir-Pholainéiseacha ar dtús. Tháinig siad seo ó na hOileáin Kermadec (taobh ó thuaidh ó Oileán Thuaidh na Nua-Shéalainne. Shroich siad an t-oileán sa 14ú nó 15ú haois, agus mhair siad ann ar feadh roinnt glúinte sular imigh siad ón oileán. 

Ba é an Captaen James Cook an chéad Eorapach fiosrach chun an oileán a fheiscint (i 1774), ar a dhara aistear go dtí deisceart an Aigéin Chiúin. Bhí an t-oileán ainmnithe tar éis an Bhaindiúc Norfolk sa Bhreatain, bean chéile Éadmhard Hobháird, an 9ú Diúc Norfolk (1685-1777).

Dúirt an tUasal John Call gurbh iad buntáistí an oileáin ná gurbh oileán neamháirtrithe é agus gur d'fhás líon ann. I 1786, d'áirigh Pharlamaint na Bhreataine Oileán Norfolk mar lonnaíocht cúntach, mar a dúirt John Call, ina phlean coilínithe do New South Wales. Glacadh an cinneadh chun lonnú ar Oileán Norfolk mar gheall ar chinneadh Banimpire Caitríona na Rúise chun an díoladh cnáibe a srianadh. Go praiticiúil, tháinig an cnáib agus líon go léir a d'úsáid an Cabhlach Ríoga do théadra agus mar anairt seoil ón Rúis.

Nuair a shroich an Chéad Flít Bhriotanach Port Jackson (Cuan Sydney san Astráil) i mí Eanáir 1788, d'ordaigh Gobharnóir Arthur Phillips don Leifteanant Phillip Gidley King grúpa de 15 coirpeach agus 7 saorfhir a thógáil chun seilbh Oileán Norfolk a ghacadh agus é a fháil réidh le haghaidh forbairt thráchtála. Shroich siad an t-oileán ar an 6ú Márta 1788.

I rith an chéad bhliain den lonnaíocht (glaodh Sydney uirthi i ndiaidh phríomhchathar na hAstráíle), seoladh níos mó coirpeach agus saighdiúirí ann ó New South Wales.
Imshruthaíocht dhúbailte

I gciorcad chéad ordú imshruthaithe, pumpáiltear fuil chuig na scamhóga, agus faightear ocsaigin amhlaidh scaoiltear dé-ocsaíd charbóin am céanna. San t-aschur sistéamach den dhara ord dí-ocsaiginítear an fhuil go roghnach trí riachtanas na n-orgán forimeallach, ag filleadh arís ar an croí. Mar sin, ní bhíonn i gceist ach imsruthaíocht amháin sa chroí nó timchuairt aonair.

Sa chóras imshruthaithe dúbailte cuirtear an fhuil ón gcroí go dtí na scamhóga, áit a n-ocsaiginítear í, agus ansin filleann an fhuil ocsaiginithe ar an gcroí arís sula seoltar ar fud an choirp í. Bíonn an cineál ceangail seo idir an croí , orgáin na riosparáide agus an corp, ag leibhéil éagsúla, ag a lán ainmhithe eile; san áireamh amfaibiaigh, éin agus mamaigh (lena n-áirítear daoine.)

Córas cardashoithíoch
Michael Colreavy

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é  Michael Colreavy. Tá sé ina bhall de Sinn Féin.  Roghnaíodh é mar urlabhraí an pháirtí ar Thalamhaíocht, Iascaireacht agus Bia. Rugadh i Sligeach é ach bhog sé go Cluainín Uí Ruairc i gContae Liatroime sa bhliain 1981. Ghlac sé ballraíocht i Sinn Féin sa bhliain 1979 agus do thoghchan ginearalta 1981 rinne sé feachtasaíocht ar son Joe McDonnell an staiceor ocrais agus an t-iarratasóir frith-H-bhlocanna
D'fhógair se go raibh sé i gconne fraiceála.

Níor ghlac sé páirt san Olltoghchán 2016.

Tagairtí 

Polaiteoirí na hÉireann
Baill den 31ú Dáil
Daoine as Contae Liatroma
Daoine a rugadh i 1948
Stephen Donnelly

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála de chuid Fhianna Fáil é  Stephen Donnelly . Bhí sé ina bhall de Na Daonlathaigh Shóisialta (ó 2015 go 2016), agus ar dhuine den chéad triúr ceannaire. Tá sé ina TD do dháilcheantar Chill Mhantáin ó olltoghchán 2011 go dtí seo.

Oideachas agus gníomhréim 
D'oibrigh Stephen roimhe seo mar chomhairleoir bainistíochta le McKinsey & Co., AGUS rinne sE speisialtóireacht san athrú bunathraithe in eagraíochtaí móra san earnáil phoiblí agus san earnáil phríobháideach araon.

D'oibrigh sé in go leor earnálacha, lena n-áirítear an cothromas príobháideach, an mhiondíol, an bonneagar poiblí, an cúram sláinte, an t-oideachas, an fhorbairt idirnáisiúnta, agus na hearnálacha deonacha agus sóisialta.

Rinne sé staidéar ar an fhorbairt idirnáisiúnta sa Harvard Kennedy School, agus leag a chuid staidéir béim ar conas geilleagair a atógáil agus pobail leochaileacha a chosaint agus a neartú.

Tagairtí 

Polaiteoirí na hÉireann
Baill den 31ú Dáil
Baill den 32ú Dáil
Baill den 33ú Dáil
Daoine a rugadh i 1975
Daoine beo
Baill Na Daonlathaigh Shóisialta
Daoine as Contae Chill Mhantáin
Paschal Donohoe

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é Paschal Donohoe. Tá sé ina bhall de Fine Gael.

Sheas sé san Olltoghchán 2016 agus toghadh é le 13.6% de na vótaí céad rogha.

Ón 13 Iúil 2020 i leith, is é an tUasal Donohoe Uachtarán an Ghrúpa Euro

Polaiteoirí na hÉireann
Baill den 31ú Dáil
Baill den 32ú Dáil
Baill den 33ú Dáil
Daoine a rugadh i 1974
Daoine beo
Císte cáise

Is éard is císte cáise ann ná milseog comhdhéanta de bharrán déanta as cáis bhog úr, ar bhonn déanta as briosca,taosrán nó spúinse. Is minic an bearrán a bheith milsithe le siúcra agus blaistithe le torthaí, nó le barr torthaí, cnónna, ceobhráin torthaí blaistithe agus / nó seacláide.

Tagairtí

Bia
Sciorradh Storegga



Sciorradh Storegga 

Is samplaí de na sreabha talún ba mhó dá taifeadadh riamh iad na trí Sciorradh Storegga. Tharla siad faoin uisce, ag teorainn scairbh ilchríochach na hIorua (ciallaíonn Storegga "Oll-Teorainn" in Ioruais), sa Mhuir Ioruach, 100 km i dtreo an iarthuaisceart ón Chósta Móir (Møre). 

De bharr an sleamhnaithe sin, d'fhorbair súnámaí mór a rinne damáiste do chóstaí ar fud tuaisceart an Aigéin Atlantaigh. Bhí timpeall 290 km de scairbh chósta pháirteach sa sreabh, le toirt iomlán de 3,500 km3 de smionagar.

Bunaithe ar Dhátú Radacarbóin de phlandaí aimsithe ó shil-leagan dríodair sil-leagtar ag an súnámaí, tharla an sreabh deireanach timpeall 6100 RC. San Albain, tá fianaise de súnámaí aimsithe ag seandálaithe - sil-leagain aimsithe in imchuach an Mhonadh Róis- suas go dtí 80 km intíre agus 4 méadar thar an ghnáth-leibhéal taoide sa lá atá inniu ann.

Meicníocht Féideartha 
Ceaptar gurbh iad creathanna talún, le chéile le gásanna (msh. meatán) scaoilte ón dianscaoileadh de ghásanna hiodráit, iad an chúis do na sreabha. Is seans eile é ná go raibh na dríodair éagobhsaí, agus gur theip siad fanacht ag seasamh tar éis crith talún nó na sruthanna farraige.

Iarmhairt ar an Daonra agus Tír-eolas na hEorpa 
Timpeall an sreabh Stóiréaga deireanach, bhí droichead talún, a ghlaotar Talamh Dóigéir air, ag ceangail an Bhreatain (bhí droichead talún na hÉirinn leis an Albain scriosta níos luatha mar gheall ar éirí leibhéal na farraige- leá na Oighearchlúideanna) leis an Danmhairg agus an Ísiltír, a chlúdaigh an Mhuir Thuaidh. Bhí an talamh seo lán le tránna, murlaigh, riasca agus réileáin láibe, agus ba talamh seilge tábhachtach don daonra Mhéisiliteach é- chónaigh chuid mhóir éisc agus beithígh (ar nós an Fia Mór Éireannach, nó áracsanna) ann. 

Nuair a bhris (leá) an Oigheardamba ag scaradh an Loch Agasíos sa Cheanada ón Bhá Hudsaín (agus ag stóráil a lán uisce), d'ardaigh leibhéal na farraige ar fud an domhain. Mar seo, thosaigh laghdú ar an droichead talún. Áfach, ba é an súnámaí an chúis gur chuaigh Talamh Doigéar faoi uisce. Rinne sé seo oileán den Bhreatain, agus scair sé na daoine Mhéisiliteacha go léir- ag athrú sruth na staire.

Naisc sheachtracha
Ancient tsunami could have wiped out Scottish cities today, study finds.https://www.theguardian.com/world/2021/jun/04/ancient-tsunami-could-have-wiped-out-scottish-cities-today-study-finds
Músaem agus Gailearaí Ealaíne Derby

Institiúid chultúrtha is ea Músaem agus Gailearaí Ealaíne Derby agus é suite in Derby, sa Ríocht Aontaithe. Bunaíodh Músaem agus Gailearaí Ealaíne Derby sa bhliain 1879, in éineacht le Leabharlann Lárnach Derby, i bhfoirgneamh nua arna dhearadh ag Richard Knill Freeman agus arna bhronnadh ar chathair Derby ag Michael Thomas Bass. I measc rudaí eile i mbailiúchán an mhúsaeim, tá gailearaí iomlán tugtha do phéintéireachtaí le Joseph Wright, arbh as Derby é. Tá le feiceáil ann freisin taispeántas mór earraí de chuid Royal Crown Derby agus de phoirceallán eile as ceantar Derby. Rannóga earraí eile sa mhúsaem ná an tseandálaíocht, an stair aiceanta, an gheolaíocht, agus an saol míleata. Osclaíodh an Gailearaí Ealaíne sa bhliain 1882.

Naisc seachtracha
 Derby Museum and Gallery, suíomh oifigiúil. Aisghabháladh ar 9 D.F. 2014. 

Derbyshire
Músaeim
Derby
Lá na hEorpa

Déantar ceiliúradh  ar shíocháin agus ar aontacht san Eoraip ar Lá na hEorpaː
 5 Bealtaine - Comhairle na hEorpa  Bunaíodh an Chomhairle ar 9 Bealtaine 1949. 
 9 Bealtaine - Aontas Eorpach (AE)ː nó "Lá Schuman".  Rinne Robert Schuman, Aire Gnóthaí Eachtracha na Fraince, dearbhú stairiúil ar 9 Bealtaine 1950.

Cúlra 

Bunaíodh Comhairle na hEorpa an 5 Bealtaine 1949 agus, mar sin de, roghnaigh sí an lá sin chun ceiliúradh a dhéanamh, ó 1964 ar aghaidh. 

Sa bhliain 1985, ag Comhairle Eorpach Milano, ghlac na Comhphobail Eorpacha (an tAontas Eorpach sa lá atá inniu ann) le siombailí Eorpacha Chomhairle na hEorpa, go háirithe bratach na hEorpa. 

Chinn ceannairí an Chomphobail ar lá a eagrú i gcomóradh Dhearbhú Schumann an 9 Bealtaine 1950. Moladh leis an ndearbhú seo tionscail ghuail agus chruach na Fraince agus na Gearmáine Thiar a chomhthiomsú, as a tháinig an Comhphobal Eorpach do Ghual agus Chruach, an chéad Chomhphobal Eorpach, agus mar sin, meastar gur príomhthráth bunaithe a bhí ann.  

Thug Parlaimint na hEorpa aitheantas do lá saoire an 9 Bealtaine go foirmiúil i nDeireadh Fómhair 2008.

Deasghnáth 
Ceiliúrtar 9 Bealtaine i bhfoirmeacha éagsúla san Aontas Eorpach agus i dtíortha mórthimpeall air (an Tuirc fiú sna blianta 2000idí). 

Le Lá na hEorpa a cheiliúradh, osclóidh institiúidí an Aontais Eorpaigh a gcuid doirse don phobal i dtús mhí na Bealtaine sa Bhruiséil agus in Strasbourg. In oifigí áitiúla an Aontais san Eoraip agus ar fud an domhain eagraítear gníomhaíochtaí agus imeachtaí éagsúla do dhaoine de gach aois. 

Gach bliain glacann na mílte duine páirt i dturais, díospóireachtaí, ceolchoirmeacha, agus imeachtaí eile leis an lá a chomóradh agus le feasacht faoin Aontas Eorpach a mhéadú. 

De bharr nádúr polaitiúil an lae seo, bíonn iarrachtaí ann chun daoine a mhúineadh faoin Aontas Eorpach agus bíonn daoine ag labhairt i bhfabhar lánpháirtiú na hEorpa. 

Bíonn príomhról ag an mbratach, mar shiombail eile, le linn na gceiliúrtha ginearálta. 

D'ainneoin céadrogha don 9 Bealtaine, ceiliúrann roinnt Eorpach an 5 Bealtaine mar gheall ar ról na Comhairle i leith cearta an duine, daonlathas agus smacht reachta a chosaint. I gcodarsnacht leis seo, ní raibh Dearbhú Schuman ach ag tabhairt moladh ar aghaidh chun gual agus cruach na Fraince agus na Gearmáine a chomhthiomsú. Lena chois sin, tá 9 Bealtaine ar comhthráth le Lá an Bhua, sin é deireadh an Dara Chogaidh Domhanda san iar-Aontas Sóivéadach (arna cheiliúradh in Iarthar na hEorpa an 8 Bealtaine).

Féach freisin 

 Dearbhú Schuman
 Robert Schuman
 Jean Monet

Tagairtí 

fi:Euroopan unionin symbolit#Eurooppa-päivä
An tAontas Eorpach
Stair na hEorpa
Féilte idirnáisiúnta
Cnocan na Biolraí

Baile in Éirinn is ea Cnocán na Biolraí. Tá sé suite i gContae Chorcaí. Bhí 1068 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2006, de réir an daonáirimh. Tá club iománaíochta agus club sacair ann.

Bailte i gContae Chorcaí
Nishapur

Cathair in oirthuaisceart na hIaráine is ea Nishapur. Tá sí suite ar mhachaire méith i gcúige Razavi Khorasan, gar do Mashhad, príomhchathair an réigiúin. Cathair an-ársa atá ann: meastar gur bunaíodh Nishapur breis is 2000 bliain ó shin. Bhí 270,972 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2006 de réir an daonáirimh.

An Iaráin
Craobh UEFA Europa League 2011

Beidh Craobh UEFA Europa League 2011 ar siúil in Staidiam Aviva, Baile Átha Cliath, Éire, ar 18 Bealtaine 2011.

Beidh an craobh á himirt ag dá fhoireann Phortaingéalach: Porto agus Braga.

Imreoidh buaiteoirí an chraobh buaiteoirí craobh Sraith UEFA na Seaimpíní 2011 insan gCorn Super 2011.

Bóthar go dtí an Craobh

Cluiche Ceannais 
Céadaoin, 18 Bealaine 2011

Spórt i 2011
Banc ceannais

Institiúid is ea banc ceannais ar a luíonn de ghnáth an phríomhfhreagracht maidir le fás stoic airgid a thíre a rialú. Go minic, tá na bainc cheannais freagrach as rialáil airgeadais chomh maith, agus déanann siad maoirseacht ar ghníomhaíochtaí airgeadais.

Naisc sheachtracha 
 Agallamh le T.K.Whitaker, Gobharnóir, Banc Ceannais na hÉireann, 1969–1976 ar  TG4, 2006 agus alt anseo.

Tagairtí 
 An Banc Ceannais Eorpach, An t-Eurochóras agus An Córas Eorpach Banc Ceannais, BCE, 2011

Eacnamaíocht
Baincéireacht
Bainc cheannais
Paireacht Cumhacht Cheannaigh

Is éard is Paireacht Cumhacht Cheannaigh (PCC) ann ná teoiric nó méadracht feidhmíochta maicreacnamaíocha chun táirgiúlacht eacnamaíoch agus caighdeáin mhaireachtála idir tíortha éagsúla a chur i gcomparáid trí chur chuige “ciseán earraí”. Tá an teoiric seo bunaithe ar an  choincheap go léireoidh an ráta malairte cothromaíochta ar an margadh d'aon dá airgeadra an coibhneas idir cumhacht ceannaigh an dá airgeadra.
Sa bhfoirm is simplí, taispeánann PCC comhréir na bpraghsanna in airgeadraí náisiúnta maidir leis an earra nó an tseirbhís chéanna i dtíor tha éagsúla.

Nuair a coinníonn PCC, cosnaíonn ciseán earraí an chéanna idir dhá tíre:

 : An praghasleibhéil intíre;
 : An praghasleibhéil eachtrach; agus
 : An ráta malairte díreach.

Seo í an teoiric um paireacht iomlán na cumhachta ceannaigh. Is í paireacht cumhacht ceannaigh coibhneasta nuair a coinníonn:

 : An ráta boilscithe intíre;
 : An ráta boilscithe eachtrach; agus
 : An athrú céatadáin ionchasach an ráta malairte.

Tá an innéacs Big Mac bunaithe ar PCC.

Tagairtí 
 An Banc Ceannais Eorpach, An t-Eurochóras agus An Córas Eorpach Banc Ceannais, BCE, 2011

Eacnamaíocht
Meicníocht Tarchurtha

Is í an mheicníocht tarchurtha an próiseas ina mbíonn tionchar ag athruithe i rátaí úis trí chainéil éagsúla ar iompar ghníomhaithe eacnamaíochta, gníomhaíocht eacnamaíochta, agus ar deireadh an praghasleibhéal ginearálta.

Tagairtí 
 An Banc Ceannais Eorpach, An t-Eurochóras agus An Córas Eorpach Banc Ceannais, BCE, 2011

Eacnamaíocht
Commentarii de Bello Gallico

Is éard is Commentarii de Bello Gallico (Gaeilge: Cuntais ar Chogadh na nGallach ) ann ná tráchtaireacht de chuid an impire Iúil Caesar, bunaithe ar a thaithí phearsanta ar Chogaidh na nGallach, agus bhí sé scríofa aige mar insint ag an tríú duine. San obair seo, tugann Caesar cuntais dúinn , an ceann is cáiliúla dá chuid, ar na chathanna agus na chaimiléireachtí a bhí ar siúl, sna naoi mbliana a chaith sé ag troid in aghaidh arm logánta sa Ghaill, fórsaí a throid i gcoinne forlámhais na Rómhánach.
Tagraíonn Caesar, uaireanta, don Ghaill ina hiomlán, ach amháin an chúige Rómhánach Gallia Narbonensis (Provence an lae inniu), a chuimsíonn an chuid eile den Fhrainc , den Bheilg agus roinnt den Eilvéis. Ar ócáidí eile, tagraíonn sé don chríoch ina raibh pobail Cheilteacha ina gcónaí ann, iad siúd ar a thug na Rómhánaigh Gaill orthu, ó Mhuir nIocht go dtí Lugdunum (Lyon).

Leabhair mhíleata sa Laidin
Startha Laidine
Oibreacha le Iúil Caesar
Cogaí na nGallach

Sraith d'fheachtais míleata ba ea Cogaí na nGallach, a chuir an leaschonsal Rómhánach Iúil Caesar ar roinnt treibheanna Gallacha, a mhair ó 58 RC go 51 RC. Thug na Rómhánaigh ruathair ar Bhritannia agus ar Ghermania chomh maith, ach bhí na sluaíochtaí seo teoranta go leor. Shroich na cogaigh seo a mbuaicphointe i gCath cinntitheach Alesia sa bhliain 52 RC, nuair a bhain na Rómhánaigh bua iomlán amach agus ina dhiaidh sin, leathnaigh an Phoblacht Rómhánach amach fud fad na Gaille. Réitigh bua Alesia an bealach do Chaesar bheith ina rialóir aonair na Poblachta Rómhánaí.

An tSean-Róimh
Stair na Fraince
Sequanaigh
Loch Gile

Is loch fionnuise i gCúige Chonnachta é Loch Gile (Béarla: Lough Gill ). Tá mórchuid aige suite i gContae Shligigh, ach tá cuid bheag dá thaobh thoir suite i gContae Liatroma, in aice le Droim dhá Thiar. Is é Loch Gile, atá 8km ar fad agus 2km i leithead, foinse na Garbhóige. Tá ardmheas ag lucht fairtheoireachta éan ar thírdhreach álainn Loch Gile, agus ar na coillte is na cnoic mórthimpeall air, ní amháin de thoradh a n-áilleachta, ach as siocair speicis uathúla éan, ar nós na naoscaí, a bheith i láthair ann.

Oileáin Loch Gile 
Tá thart fá fiche oileán ar Loch Gile, ach is iad na cinn is mó ná 
 Inis Fraoigh 
An t-oileán, suite gar do bhruach thoir-theas Loch Gile, a spreag William Butler Yeats leis an dán "The Lake Isle of Innisfree" a scríobh.
 Inis a' Teachín nó Inis Bheezie 
Oileán beag ag a bhfuil achar 14 acra. Ar an oileán tá fothrach mainistreach agus teachín ina raibh Beezie Clerkin (née Gallagher) ina cónaí go dtí go bhfuair sí bás sa bhliain 1949 Bhí Beezie Clerkin ar an áitritheoir deireanach oileán Loch Gile.
 Inis Mór 
Is í Inis Mór an t-oileán is mó de chuid Loch Gile, agus ta ballóga eaglais ann a dhátaíonn ón séú haois. Ba í Inis Mór an t-oileán a bhí i gceist ag William Butler Yeats sa dán "The Heart of Spring".

Iascaireacht ar Loch Gile 
Is iascaireacht an bhradáin í tromlach na hiascaireachta a bhíonn ar siúl ar Loch Gile, ach bíonn an breac rua i láthair fosta agus é líonmhár go leor. Cuirtear tús leis an séasúr oscailte do bhradán is do bhreac ar an chéad lá den athbhliain agus maireann sé sin go deireadh mhí an Mhárta. Tosaíonn séasúr an bhric rua ag tús mhí an Mhárta agus leanann sé ar aghaidh go deireadh Mheán an Fhómhair. Tá rochtain ag an phobal ar Loch Gile ón ché ag Inis Fraoigh, ón Achadh Mór agus ó Ché na Collchoile.

Cuireadh cosc iomlán ar iascaireacht an bhradáin ar Loch Gile sa bhliain 2007, ach osclaíodh an loch do na hiascairí arís céim ar chéim agus tá cead ag an phobail dul i mbun iascaireachta arís, ach cloí le rialacha an bheartais gabhála agus scaoilte, agus Scéim Chlibeála Bradán Fiáin agus Breac Geal Fiáin.

Bíonn an t-eolas is deireanaí ar fáil ar shuíomh idirlíne Iascach Intíre Éireann.

Annála Loch Cé 
Déantar cúpla tagairt do Loch Gile in Annála Loch Cé, an sliocht seo a leanas ón bhliain 1244, mar shampla:
Ferghal Mac Tadhcadhain 
do marbad la Conchobar Mac Tigernáin, a bfheall, a 
nInis Fraich ar Loch Gile.

Gailearaí

Tagairtí 

Lochanna na hÉireann
Tíreolaíocht Chonnachta
Galar Mhénière

Is neamhord de chuid na cluaise inmheánaí é Galar Mhénière a chuireann as d'éisteacht is do chothromaíocht duine i mbealaí éagsúla. Is iad na príomhthréithe atá aige ná babhtaí veirtige nó meadhrán chomh maith le tinniteas agus caillteanas éisteachta forchéimnitheach, i gcluas amháin de ghnáth. Ainmnítear é as an lia Francach Prosper Ménière a thuairiscigh in alt a foilsíodh sa bhliain 1861 gur neamhoird de chuid na cluaise inmheánaí a chúisíonn an veirtige. Goilleann an galar ar dhaoine i mbealaí éagsúla; uaireanta ní bhíonn ann ach mionchrá ach uaireanta eile fós is míchumas ainsealach feadh an tsaoil a bhíonn ann.

Cóir Leighis 
Tugtar frith-hiostaimín (cinnarizine mar shampla) nó déantar obráid air an gcluas má bhíonn sé dona go leor. Scaití baintear úsáid as gentamaicin leis an orgán cuasánach a eisídiú.

Tagairtí 

Galair na gCluas
Neamhoird
An Chluas
Saola

Ainmhí is ea an saola. Cineál anatalóip atá ann agus é gaolta leis na daimh, ba, agus gabhair. Maireann an saola sna hardáin agus sna sléibhte in Oirthear na hInd-Síne, i Laos agus i Vítneam. Ní raibh aon eolas ar an saola (seachas ag daoine áitiúla) go dtí an bhliain 1993, nuair a rinneadh suirbhé in Anaclann (nó Tearmann) Dúlra Vu Quang. ("Damh Vu Quang" a thugtar air an saola freisin.) Fuarthas adharca an tsaola agus eolas faoi ó lucht an cheantair úd. Cé go bhfuil grianghraif de ann anois, níl an saola feicthe beo ag aon eolaí go dtí an lá inniu.

Mamaigh
Comandóir

Is madra clóis é Comandóir. 

Mamaigh

Póir mhadraí
Andre Agassi

Iar-imreoir leadóige is ea Andre Kirk Agassi. Rugadh in Las Vegas, Nevada é ar an 29 Aibreán, 1970. Tá sé pósta leis an iar-imreoir leadóige Steffi Graf agus tá beirt pháistí acu.

Tagairtí 

Imreoirí leadóige fear
Daoine a rugadh i 1970
Daoine beo
Beàrnaraigh na Hearadh

Is oileán é Beàrnaraigh na Hearadh i gCaolas na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar. Ceann de na cúig oileán déag sna hOileáin Siar a bhfuil cónaí orthu is ea é. Bhain sé clú amach de bharr a chuid staire saibhre agus ildaite agus meallann sé turasóirí ina sluaite. Le hachar de 10.1 ciliméadar cearnach (2,496 acra), ardaíonn sé chuig 305 troigh (93 m) ag Beinn Shlèibhe agus 278 troigh (85 m) ag Cnoc Bhuirgh. Tá fianaise láidir ann go raibh daoine ina gcónaí ar an oileán ón gCré-Umhaois, agus b'fhéidir roimhe sin. Tá láithreáin naofa ársa, liagchiorcail, seanfhoirgnimh stairiúla, agus comharthaí go raibh Lochlannaigh ina gcónaí ann, ar fáil fud fad an oileáin.

Tagairtí 
 

Oileáin na hAlban
Tíreolaíocht na hAlban
Comhairle nan Eilean Siar
Oaxaca

Ceann de na 32 stát de chuid Mheicsiceo atá in Oaxaca, nó Saorstát Flaithiúnais Oaxaca (Spáinnis: Estado Libre y Soberano de Oaxaca). Tá sí roinnte ina 570 bardas, a bhfuil 418 acu (beagnach trí cheathrú) á rialú ag an gcóras usos y costumbres (Gaeilge:custaim agus traidisiúin). Is í Oaxaca de Juárez príomhchathair an stáit, agus is é an ceantar timpeall Oaxaca an dara ceantar uirbeach is mó i Meicsiceo - is é an ceantar timpeall na príomhchathrach an ceann is mó, ar ndóigh.

Tá an stát seo suite ar chósta thiar Mheicsiceo, chois an Aigéin Chiúin,  agus é ag críochantacht le Guerrero, Puebla, Veracruz, agus Chiapas. Sa taobh ó dheas, tá cósta suntasach ag Oaxaca ar an Aigéan Ciúin. 

Is fearr aithne ar an stát as a chuid daoine dúchasacha agus cultúir, agus a ealaín uathúil. Is iad na pobail dhúchasacha na Zapotec agus na Mixtec na cinn is líonmhaire agus is cáiliúla, ach tá sé cinn déag ann a aithnítear go hoifigiúil.

Tagairtí

Naisc sheachtracha

Oaxaca
Meicsiceo
Stáit Mheicsiceo
Tíreolaíocht Mheicsiceo
Tíreolaíocht Mheicsiceo de réir stáit
Monica Bellucci

Is aisteoir Iodálach í Monica Bellucci, a rugadh ar an 30 Meán Fómhair 1964.

Aisteoirí Iodálach
Daoine a rugadh i 1964
Daoine beo
Tarsaire

Ainmhí is ea an tarsaire. 

Mamaigh
Fosa

Ainmhí is ea an fosa. Cryptoprocta ferox a ainm Laidine. Mamach feoiliteach atá ann a bhfuil cruth sách catúil air. Maireann an fosa i Madagascar.

Mamaigh
Cill na hOmnaí

Is sráidbhaile i gContae Chorcaí na hÉireann í Cill na hOmnaí (Béarla: Killumney).

Sráidbhailte i gContae Chorcaí
Bailte i gContae Chorcaí
Loras mall

Is ainmhí luibhiteoir é an loras mall. Mamach atá ann, agus is ball d'fhine na Lorisidae é. Tá tocsain ina ghreim, rud annamh i measc na mamach. Tá siad dúchasach d'oirdheisceart na hÁise agus áiteanna ina chóngar.

Mamaigh
Biontúrang

Ainmhí is ea an biontúrang. 

Mamaigh
Edward J. Flanagan

Ba shagart Éireannach Caitliceach Rómhánach é Edward J. Flanagan (13 Iúil 1886 – 15 Bealtaine 1948). Tógadh é ia gContae Ros Comáin in aice le Béal Átha Mó, i gContae na Gaillimhe. B'é a bhunaigh an dílleachtlann cháiliúil Boys Town.

Daoine a rugadh i 1886
Básanna i 1948
Daoine as Contae Ros Comáin
Sagairtí Caitliceacha ón 20ú haois
Escherichia coli O104:H4

Is tréithchineál eintrea-fhuilreatha annamh, den bhaictéar Escherichia coli, é an baictéar Escherichia coli EHEC O104:H4, agus is cúis leis an ráig Escherichia coli O104:H4 na bliana 2011. Aithníonn an "O" san aicmiú séireolaíocha antaigin lipea-pholaisiúicríd na cillbhalla, agus aithníonn an "H" antigen lascnaideach.

Thug seicheamhú géanómaíocht ag BGI Shenzhen le fios go mbaineann an baictéar le "tréithchineál an-thocsaineach nua", hibrid a bhfuair cumas an-nimhreach éigin de chuid na nE. coli eintrea-chomhchruinneacha
trí geintraschuir cothrománach.

Roimh thús na ráige, sa bhliain 2011, ní raibh ach cur síos ar chás amháin de O104 :H4 ann san litríocht, agus bhain an cás seo le bean sa Chóiré sa bhliain 2005. Is dócha go raibh O104:H21, tréithchineál idirghaol eile, bainteach le cás de dhrólainníteas fuilreatha a bhris amach i Montana sa bhliain 1994.

Escherichia coli
Galair bia-iompartha
Fulacht fiadh

Is cineál suíomh seandálaíocht aimsithe, nó áit cócaireacht ársa, in Éirinn é fulacht fiadh (nó fulacht fian ). Is iad na fulachtaí fia na séadchomharthaí is líonmhaire ón gCré-umhaois. Is iarsmaí na láithreacha cócaireachta iad. Chun cócaireacht a dhéanamh san fhulacht fia, théigh na daoine clocha i dtine. Chuir siad iad isteach i bpoll uisce ansin. Nuair a thosaigh an t-uisce ag fiuchadh, thosaigh siad ar an gcócaireacht. Chlúdaigh siad spóla feola (nó bia oiriúnach eile) i dtuí agus chuir siad isteach san uisce a bhí ar fiuchadh é. Chuir siad roinnt luibheanna isteach freisin. Tar éis é a chócaireacht (45 nóiméad in aghaidh an chileagraim, agus 20 nóiméad sa bhreis), bhí an fheoil réidh le hithe. Nuair a bhí an próiseas críochnaithe acu, caitheadh iarsmaí na tine agus na clocha scoilte ar leataobh. Rinneadh é seo arís agus arís eile, agus de réir a chéile, mhéadaigh an carn smionagair ar thaobh an phoill. Inniu feictear carn íseal ar an láthair. Tagann an focal ‘fulacht’ ón tSean Ghaeilge agus b’fhéidir go bhfuil baint ag ‘fia’ leis an ainmhí nó leis na ‘Fianna’. Úsáideann seandálaithe na focail ‘carn dóite’ ar na séadchomharthaí seo freisin. Seans go raibh feidhm níocháin ag an láthair nó gur fheidhmigh siad mar shabhna (ar nós na dtithe allais atá i bhfad níos déanaí ná iad).

An Chré-umhaois
Cócaireacht
George Charles Beresford

Ba ghrianghrafadóir rathúil é George Charles Beresford, a rugadh i Droim Lias (baile fearainn atá gar do Dhroim dhá Thiar), i gContae Liatroma. Rugadh é ar an 10 Iúil 1864 agus cailleadh é ar an 21 Feabhra 1938. Ba dhuine é de mhuintir Beresford, mar atá muintir Mharquess Phort Láirge.

Beathaisnéis 
D'fhreastail Beresford ar an United Services College i Worstward Ho!, i nDevon, i ndeisceart Shasana. Coláiste ullmhucháin do fhórsaí cosanta na Breataine a bhí ann, agus lean sé leis go Coláiste Ríoga Indiach na hInnealtóireachta, i Surrey, ina dhiaidh sin. Ar bhaint amach a chuid cáilíochtaí dó sa bhliain 1882, bheartaigh sé aghaidh a thabhairt ar an India, áit ina bhfuair sé post mar innealtóir sibhialta i Rannóg na nOibreacha Poiblí. Chaith sé ceithre bliana thall san India ach phill sé ar Shasana i ndiaidh dó fáil amach go raibh maláire air. Thosaigh sé ag déanamh staidéir ar an ealaín, agus níorbh fhada go raibh taispeántas dá shaothar le feiceáil in Acadamh Ríoga na hEalaíona i Londain Shasana.

Sna blianta idir 1902 agus 1932, bíodh Beresford ag obair sa stiúideo aige i gKnightsbridge, áit inar chruthaigh sé portráidí de phearsaí móra an lae, leithidí David Lloyd George, William Butler Yeats agus Virginia Woolf. Ba é platinotype, nó cló platanaim, an meán ab ansa leis de dheasca a ard-dílseachta.

Ba mhinic portráidí de chuid Bheresford bheith le feiceáil i bhfoilseacháin a raibh idir thóir is mheas orthu ag an am, ar nós The World's Work, The Tatler agus The Illustrated London News.

Bhí sé ina dhlúthchara de chuid William Orpen, arbh as Stigh Lorgan dó, agus de chuid Augustus John. Chruthaigh an triúr acu roinnt portráidí dá gcéile.

Tá an carachtar M'Turk sa leabhar Stalky & Co. le Rudyard Kipling bunaithe ar Gheorge Charles Beresford.

Gailearaí 
Ba iad na portráidí an rud ba mhó a tharraing aird ar George Charles Beresford mar ghrianghrafadóir, agus chruthaigh sé cuid de na portráidí is íocónaí riamh. Seo rogha íomhánna.

Tagairtí 

Grianghrafadóirí
Daoine a rugadh i 1864
Básanna i 1938
Dúibniam

Is é an dúibniam dúil cheimiceach uimhir a 105. Is í an tsiombail cheimiceach a sheasann dó ná Db, agus ainmníodh an dúil seo as Dubna, an baile mór in aice le Moscó sa Rúis, áit a bhfuil lárionad tábhachtach fisice. Is ansin a gineadh an chéad adamh dúibniam riamh, thiar sa bhliain 1974, ach ní raibh glacadh coitianta leis an éileamh a rinne na fisiceoirí Sóivéadacha, agus bhí ainm na dúile seo ina chnámh spairne ar feadh i bhfad, agus na Meiriceánaigh is na Rúisigh ag úsáid a n-ainmneacha féin uirthi. Sa bhliain 1997 bhaist Aontas Idirnáisiúnta na gCeimiceoirí (IUPAC) dúibniam ar an dúil. 

Cosúil leis na dúile trasúránacha eile, is dúil shintéiseach í an dúibniam. Is é sin, níl teacht air sa dúlra, agus ní bheadh súil agat lena mhalairt, ós rud é nach bhfuil ach iseatóip radaighníomhacha ghearrshaolacha aige: má bhí oiread is adamh amháin dúibniam ann nuair a fáisceadh an Domhan as gás-scamall an Ghrianchórais, tháinig meath radaighníomhach ar an adamh sin go gairid ina dhiaidh sin. Mar sin ní féidir meáchan adamhach a shainiú don dúibniam; ina áit sin úsáidtear maisuimhir an iseatóip is cobhsaí, mar atá, Db-268, ina áit. Tá an t-iseatóp sin 28 n-uaire ar leathré, agus is é an cineál meath a thagann air ná eamhnú spontáineach.

Dúile ceimiceacha
Toghchán uachtaránachta na hÉireann

Is éard is toghchán uachtaránachta na hÉireann ná toghchán a reáchtáiltear le hUachtarán na hÉireann a roghnú. Is iondúil go dtarlaíonn sé gach 7 mbliana nó tar éis pé tréimhse a d'éireodh Uachtarán reatha as. Reáchtáladh an ceann is déanaí sa bhliain 2018 agus ba Mícheál D. Ó hUiginn a toghadh mar chomharba don phost don dara huair.

Forbhreathnú 
Caithfidh iarrthóirí:
 a bheith ina shaoránach Éireannach
 35 bliain a bheith caite acu
 a bheith ainmnithe ag:
 ar a laghad fiche comhalta de chuid an Oireachtais, nó
 ar a laghad ceithre comhairle chontae nó cathrach, nó
 é/í féin (i gcás má tá téarma amháin déanta acu cheana).

Toghcháin

2018 

Bhí an toghchán ar siúl ar an 26 Deireadh Fómhair 2018 agus toghadh Mícheál D. Ó hUiginn in athuair.

2011 

Mícheál D. Ó hUiginn a toghadh ar 27 Deireadh Fómhair 2011 mar chomharba ar Mháire Mhic Ghiolla Íosa don phost.

1997 
Toradh toghcháin:
 Máire Mhic Ghiolla Íosa, Fianna Fáil 45.2%; 
 Mary Banotti , Fine Gael ,29.3%; 
 Dana Rosemary Scallon, 13.8%; 
 Adi Roche Lucht Oibre, 6.9%; 
 Derek Nally, Neamhspleách, 4.7%.

1990 
Toradh toghcháin:
 Máire Mhic Róibín, Lucht Oibre, 38.9%; 
 Brian Ó Luineacháin, Fianna Fáil, 44.1%; 
 Austin Currie, Fine Gael, 17.0%.

1973 
Toradh toghcháin:
 Erskine Childers, Fianna Fáil 51.9%; 
 Tom O'Higgins Fine Gael 48.0%.

1966 
Toradh toghcháin:
 Éamon de Valera, Fianna Fáil, 50.5%; 
 Tom O'Higgins, Fine Gael 49.5%.

1959 
Toradh toghcháin:
 Éamon de Valera, Fianna Fáil, 56.3%; 
 Seán Mac Eoin, Fine Gael 43.7%.

1945 
Toradh toghcháin:
 Seán T. Ó Ceallaigh, Fianna Fáil 49.5%; 
 Seán Mac Eoin, Fine Gael 30.9%; 
 Patrick McCartan, Lucht Oibre agus Clann na Talmhan19.6%;

1938 
Ba é Dubhghlas de hÍde, a toghadh gan iomaíocht, an chéad Uachtarán sa bhliain 1938.

Uachtaráin na hÉireann
Cnoc Daod

Sliabh i gContae Chorcaí is ea Cnoc Daod (685 m). 

Cnoc Daod
Griffith

Cathair i New South Wales, An Astráil, is ea Griffith (fuaimniú: /ˈɡrɪfəθ/[). Bhí 16,182 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2006.

Aeráid

Daoine Cáiliúla 

 Evonne Goolagong (1951-), imreoir léadóige.

Tagairtí
Nóibhille

Is éard is Nóibhille (nó úrscéal gearr scaití) ann ná insint scríofa phróis ficseanúil, atá níos faide ná úrscéilín ach atá níos giorra ná úrscéal.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Úrscéalaíocht
Litríocht
Cineálacha Leabhar
Leabhair
Úrscéilín

Is éard is Úrscéilín ( nó novelette scaití ) ann ná insint scríofa phróis ficseanúil, atá níos faide ná gearrscéal ach atá níos gaire na nóibhille.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Úrscéalaíocht
Litríocht
Cineálacha Leabhar
Leabhair
BBC Raidió Uladh

Stáisiún raidió is ea BBC Raidió Uladh, atá bunaithe i mBéal Feirste, Contae Aontroma agus is cuid de BBC Thuaisceart Éireann é. Is é an stáisiúin is mó a bhfuil gnaoi an phobail air i dTuaisceart Éireann agus áirítear nuacht, caint, gnéchláir, ceol agus spórt i measc raon a gcuid clár. Craoltar feasacháin nuachta de ghnáth ar seacht lá na seachtaine ó 07:00 uair an chloig go dtí meán oíche, ach ní bhíonn siad ach i mBéarla amháin.

Tagairtí

Naisc sheachtracha‎ 
 BBC Raidió Uladh
 BBC - Cláir - Blas
 BBC - Cláir - An tÁiléar Draoíchta
 BBC - Scoileanna - Acmhainní

BBC
Oráiste (dath)

Is dath é oráiste nó flannbhuí. Deirtear gur flannbhuí an leagan ceart ach is coitianta Oráiste i bhfad anois. 

Dathanna
Nóbailiam

Is é an nóbailiam dúil uimhir a 102 sa tábla peiriadach, agus is é an tsiombail a sheasann dó sna foirmlí ceimiceacha ná  No. Dúil shaorga radaighníomhach atá ann, nach bhfuil ar fáil sa dúlra, agus is ceann de na hachtainídí é.

Airíonna 

Is é nóbailiam a 259 an t-iseatóp is cobhsaí dá bhfuil ag an dúil seo, agus é ocht nóiméad déag is dhá scór ar leathré - beagnach uair an chloig, is é sin. Is dócha gur miotal é an nóbailiam a bhfuil loinnir gheal ann, ach níl a fhios againn é dháiríre: ní bheadh sé praiticiúil smután infheicthe nóbailiam a tháirgeadh, ós rud é go mbeadh foinse mharfach mhillteanach radaíochta ann. 

Ní féidir mórán a fháil amach faoi shaintréithe ceimiceacha an nóbailiam ach an oiread, ach dealraíonn sé go bhfuil dhá staid ocsaídiúcháin aige sa tuaslagán uisce, mar atá, +2 agus +3, agus an dá ian seo timpeallaithe ag sé mhóilín uisce sa tuaslagán.

Stair 
Glactar leis gurbh iad na saineolaithe Sóivéadacha in Dubna a chruthaigh na chéad adaimh nóbailiam sa bhliain 1966. 

Roimhe sin, mhaígh na Sualannaigh ó Institiúid Nobel agus na Meiriceánaigh ó Berkeley go raibh dúil uimhir a 102 aitheanta acu. Ach níor thug Cumann Idirnáisiúnta na Ceimice (IUPAC) ná Cumann Idirnáisiúnta na Fisice (IUPAP) faomhadh do na fionnachtana seo. 

Ba iad na Sualannaigh, agus ina ndiaidh sin na Meiriceánaigh, a mhol an t-ainm "nóbailiam", ach b'fhearr leis na Rúisigh "joilióitiam" a bhaisteadh ar an dúil, i ndilchuimhne ar na fisiceoirí aithnidiúla Frédéric Joliot agus a bhean chéile Irène Joliot-Curie (iníon Marie Curie). 

Nuair a shocraigh Cumann Idirnáisiúnta na Ceimice sna 1990idí gurbh iad na Rúisigh a rinne an fhionnachtain, ghlac sé leis an ainm "nóbailiam" go hoifigiúil, ó bhí an t-ainm sin in úsáid sa litríocht go forleathan le tríocha bliain anuas.

Tagairtí 

Dúile ceimiceacha
Achtainíd
Dúile sintéiseacha
Láirinciam

Is é an láirinciam dúil cheimiceach uimhir a 103, agus is í an tsiombail cheimiceach a sheasann dó ná Lr. Ceann de na hachtanóidigh é, agus mar sin, is dúil throm thrasúránach é.

Ba é an fisiceoir Albert Ghiorso ba thúisce a chruthaigh adaimh láirinciam, ar an 14 Feabhra 1961. Fuair an dúil a hainm ón tsaotharlann ina raibh Ghiorso agus a fhoireann ag obair, mar atá, Saotharlann Náisiúnta Lawrence Berkeley in Ollscoil California. Is í an teicníocht a bhí in úsáid ag Ghiorso agus a chuid cúntóirí ná targaid trí mhilleagram a raibh trí iseatóp calafoirniam inti a bhombardú le núicléis bhóróin ar cuireadh luas fúthu i Luasaire Líneach na dTromian (Heavy-Ion Linear Accelerator). Ghiorso agus a fhoireann a cheap an t-ainm don láirinciam, agus is é an giorrúchán a mhol siad ná Lw; bhí Cumann Idirnáisiúnta na gCeimiceoirí (IUPAC) sásta leis an ainm, ach d'athraigh an cumann an tsiombail cheimiceach go Lr.

Níl ach iseatóip radaighníomhacha ag an láirinciam. Is é an ceann is cobhsaí atá ann ná láirinciam a 262, ach tagann an meath radaighníomhach ar an gceann sin féin sách sciobtha, nó tá sé timpeall ar 3.6 uair an chloig ar leathré. Mar sin, níl sé furasta taighde a dhéanamh ar shaintréithe ceimiceacha an láirinciam, ach is é an tátal a bhaineann na ceimiceoirí as go bhfuil sé cosúil go leor leis an lúitéitiam atá suite os a chionn i dtábla peiriadach na ndúl. Bhí na saineolaithe in ann ocsaíd láirinciam Lr2O3 a tháirgeadh, rud a thugann le fios gurb é +3 an uimhir ocsaídiúcháin is coitianta atá ag an láirinciam ina chuid comhdhúl. Ní thagann sin aniar aduaidh ar aon duine, ós é seo an uimhir ocsaídiúcháin is tipiciúla ag na lantanóidigh agus ag na hachtanóidigh araon.

Dúile ceimiceacha
Achtainíd
Dúile sintéiseacha
Logán Qattara

Is imchuach gaineamhlaigh é an Logán Qattara (Araibis: منخفض القطارة‎ Munḫafaḍ al-Qaṭṭārah) laistigh de Ghaineamhlach na Libia de chuid Iar-Thuaiscirt na hÉigipte, sa Ghobharnóireacht Matruh. Tá an logán
133 m (436 troigh) faoi bhun leibhéal na farraige, is is é an dara pointe is ísle san Afraic (Loch Assal sa Djibouti is ea an ceann is ísle ). Clúdaíonn an Logán thart ar 19,500 km2 (7,500 míle cearnach), méid atá inchurtha le Loch Ontario, agus ag a uasmhéid tá sé 220 km (140 míle) ar fhad agus 120 ciliméadar (75 míle) ar leithead. Ag bun an logáin tá log salainn. Luíonn an Oasis Siwa roinnt fiche ciliméadar taobh thiar de i logan cosúil leis, ach níos lú.

An Éigipt
Gaineamhlaigh na hÉigipte
Logáin (geolaíocht)
Limistéir tirim faoi bhun leibhéal na farraige
Tírghnéithe na hÉigipte
Pointí is ísle
Mo Hat Mo Gheansaí

Is banna ceoil Éireannach é Mo Hat Mo Gheansaí as Cill Mhantáin a mheascann ceol traidisiúnta, rac-cheol agus ceol clasaiceach. Is deartháireacha iad Tadhg Walsh Peelo agus Oisín Walsh-Peelo, baill an bhanna, ar as Áth na Fuinseoige iad ó dhúchas, agus seinneann siad beirt meascán mór uirlisí; an pianó, an veidhlín, an chláirseach, an giotár, na drumaí agus mórán eile nach iad. Bhuaigh an banna Comórtas Chath na mBannaí le Raidió Rí-Rá sa bhliian 2010 lena n-amhrán Ní Tú mo Ghrá. Tá siad tar éis seinm ag an bhféile cheoil An Phicnic Leictreach. Canann siad a gcuid amhrán i nGaeilge agus i mBéarla.

Naisc sheachtracha 
 Tar Chugam - Amhrán de chuid an bhanna

Tagairtí 

Ceoltóirí Éireannacha
Bannaí ceoil
Bannaí a chanann i nGaeilge
Glácóma

Is galar de chuid na súl atá i nglácóma, ina ndéantar dochar don neáróg optach, agus cuireann sé isteach ar radharc na súile sin. Mura dtugtar cóireáil leighis mar is ceart, dall a bheidh an tsúil.

Othair a raibh Glacóma orthu 

Ghoill an glácóma ar James Joyce.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Galair na Súl
Na Súile
Oftailmeolaíocht
Barr Trí gCom

Sliabh i gContae Chiarraí is ea Barr Trí gCom (851 m). 

Baurtregaum
An Sliabh Corcra

Sliabh i gContae Chiarraí is ea an Sliabh Corcra (832 m). 

Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
An Staighre Dubh

Sliabh i gContae Cheatharlach is ea an Staighre Dubh (735 m). 

Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Barry Humphries

Is fear grinn agus aisteoir Astrálach é John Barry Humphries, a rugadh ar an 17 Feabhra, 1934.

Aisteoirí Astrálacha
Daoine a rugadh i 1934
Daoine beo
Rachel Griffiths

Is ban-aisteoir Astrálach í Rachel Anne Griffiths, a rugadh ar an 18 Nollaig, 1968. Bhí sí sa tsraith teilifíse Six Feet Under idir 2001 agus 2005.

Ban-aisteoirí Astrálacha
Daoine a rugadh i 1968
Daoine beo
Leathsheoltóir

Is éard is leathsheoltóir ann ná ábhar a bhfuil a sheoltacht leictreach (an tseoltacht atá bunaithe ar shreabh na leictreon, seachas an tseoltacht ianach) níos ísle ná seoltacht na seoltóirí maithe, ach níos airde ná seoltacht na n-inslitheoirí. Is iad na leathsheoltóirí is bunús leis an leictreonaic nua-aoiseach: na raidiónna, na ríomhairí, na gutháin agus a lán sásanna eile tá siad i dtuilleamaí na leathsheoltóirí. Na comhchodanna leictreonacha a úsáidtear sna sásanna sin, cosúil leis na trasraitheoirí, na grianchealla, na dé-óidí astaithe solais, na coigeartóirí sileacain rialaithe, agus na ciorcaid iomlánaithe, - ní fhéadfaí na comhchodanna seo a thógáil in uireasa na leathsheoltóirí.

Is solaid chriostalacha iad na leathsheoltóirí is coitianta, ach tá leathsheoltóirí dímhorfacha agus leachtacha ann freisin. Samplaí iad an sileacan hidriginithe dímhorfach agus meascáin éagsúla arsanaice, seiléiniam agus teallúiriam. Cosúil leis na leathsheoltóirí eile, athraíonn seoltacht na gceann seo go tobann de réir athruithe na teochta, agus faoi imthoscaí ar leith, is féidir leo friotaíocht dhiúltach a léiriú. (Is éard is ciall leis an bhfriotaíocht dhiúltach ná go dtitfidh an voltas nuair a rachaidh an sruth leictreach i méadaíocht - i ngnáthfhriotóirí, is é sin, friotóirí ómacha, rachaidh an voltas i méadaíocht má mhéadaítear an sruth leictreach atá ag dul tríd an bhfriotóir.) Na leathsheoltóirí dímhorfacha, is féidir iad a úsáid i bhfoirm tanascannáin, is é sin, mar chiseal nach bhfuil ach cúpla scór nanaiméadar ar tiús. Mar sin, is féidir ciorcaid agus comhchodanna leictreonacha a dhéanamh iontach beag má bhaintear leas as leathsheoltóirí.

Is é an sileacan a úsáidtear sa chuid is mó de na leathsheoltóirí atá ar fáil ar an margadh tráchtála, cé go bhfuil a lán eile ann, cosúil leis an ngearmáiniam, an chairbíd sileacain agus an arsainíd ghailliam. Is féidir seoltacht an tsileacain agus na leathsheoltóirí eile a athrú trí "dhópáil", is é sin, iarsmaí beaga truailleáin ("dópáin") a chur leis an mbunábhar. 

Go bunúsach, is é is cuis le seoltacht íseal an tsileacain ná go bhfuil ceithre fhiúsleictreon ag an adamh sileacain, agus gach ceann acu ceangailte i leictreondís le leictreon de chuid adamh sileacain eile. Mar sin, tá ocht leictreon - ochtréad iomlán - timpeall ar gach adamh sileacain sa chriostal, agus is struchtúr cobhsaí é an t-ochtréad sin nach ligeann do na fiúsleictreon dul timpeall sa chriostal le lucht leictreach a iompar leo. Scéal eile, áfach, má "dhópáiltear" an sileacan le hiarsmaí beaga bóróin nó alúmanaim, nach bhfuil ach trí fhiúsleictreon acu. Ansin fágfar bearna san ochtréad, agus is dual do bhearnaí den chineál seo taisteal a dhéanamh sa chriostal, nuair a bhíonn leictreoin ag dul sna bearnaí agus ag fágáil bearnaí nua ina ndiaidh. Arís, má dhópáiltear an sileacan le fosfar a bhfuil cúig leictreon ar an sceall is faide amuigh aige, beidh leictreoin bhreise sa chriostal, agus iad ag taisteal timpeall agus ag iompar lucht leictreach.

Leictreonaic
Fisic
Sail éille

Is saghas bata é sail éille. 

Sail éille
Cathair Conraoi

Sliabh i gContae Chiarraí is ea í Cathair Conraoi (835 m). Ainmníodh é as dún cinn tíre thart ar dhá thrian suas an sliabh. De réir béaloidis, ba le Cú Raoi an dún agus bhí sé in ann é a chur ag casadh san oíche, sa chaoi nach mbeadh ionsaitheoirí in ann teacht ar an mbealach isteach.

Naisc sheachtracha 

Cathair Conraoi
Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Chiarraí
Patrick Ireland

Patrick Ireland a bhí mar ainm cleite ag Brian O'Doherty; dealbhóir, péintéir, údar, stiúrthóir scannán, ealaíontóir suiteála agus ealaíontóir coincheapa Éireannach atá ann. Rugadh i gContae Ros Comáin é sa bhliain 1935 agus oibríonn sé is cónaíonn sé i Meiriceá. Bhain sé céim amach sa leigheas i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath sa bhliain 1952. Thosaigh O'Doherty ag baint úsáide as an ainm Patrick Ireland lena chuid saothar a shíniú mar fhreagra ar mharuithe Dhomhnach na Fola i nDoire na bliana 1972. Ainmníodh é don Duais Booker sa bhliain 2000 as a úrscéal The Deposition of Father McGreevy. Ar an 20 Bealtaine, 2008, chuir O'Doherty samhail den duine ar leis a ainm cleite i gcré na cille mar dhea sa Músaem Nua-Ealaíne na hÉireann de bharr go raibh dul chun cinn déanta ó thaobh na síochána ó thuaidh, agus thosaigh sé ag baint úsáide as a ainm baiste athuair. Nocht sé lúbra dá chuid, darbh ainm Teanga-Aisling an Phobail, amuigh faoin aer i mBéal Feirste sa bhliain 2011 áit ar thug sé aitheasc uaidh i nGaeilge.

Tagairtí 

 David Scott (1989), The modern art collection, Trinity College Dublin. Baile Átha Cliath: Cló Choláiste an Tríonóide, Baile Átha Cliath. ISBN 1-871408-01-6
 Ciaran Benson (2011), 'The artist Brian O'Doherty )previously known as Patrick Ireland: No sad imperialist of the aesthetic self!", The Dublin Review of Books, 17, Earrach 2011, (http://www.drb.ie/index.aspx )

Daoine a rugadh i 1934
Daoine beo
Péintéirí Éireannacha
Scríbhneoirí Éireannacha
Stiúrthóirí scannán Éireannacha
Dealbhóirí Éireannacha
Daoine as Contae Ros Comáin
Mic léinn leighis de chuid COBÁC
Alumni COBÁC
Cill Mhaighneann

Is bruachbhaile i nDeisceart Bhaile Átha Cliath í Cill Mhaighneann (Béarla: Kilmainham ). Tá sé siar ó lár na cathrach i mBaile Átha Cliath a 8.

Bailte i gContae Bhaile Átha Cliath
Crann Phapáin

Baile i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath é Crann Phapáin () agus é suite gar do Bhaile Munna, Fionnghlas agus Glas Naíon. Comharsanacht bheag atá ann le fírinne, agus cuimsítear mar chuid de Bhaile Munna é uaireanta. Is ann atá an brainse Éireannach d'IKEA lonnaithe, an chéad cheann riamh i bPoblacht na hÉireann.

Bailte i gContae Bhaile Átha Cliath
Moosajee Bhamjee

Is iarpholaiteoir Éireannach de chuid Pháirtí an Lucht Oibre é Dr. Moosajee Bhamjee (rugadh é 4 Nollaig 1947). Ba é an chéad Teachta Dála Moslamach in Éirinn.

Rugadh Moosajee Bhamjee i bPietermaritzburg na hAifrice Theas sa bhliain 1947. Inimirceach ón Ind sa bhliain 1906 ab ea a athair a thosaigh siopa crua-earraí ann. Fuair sé bás sa bhliain 1964 agus socraíodh go leanfadh mac amháin ag obair sa siopa agus go leanfadh mac eile ag staidéir. Thaistil Bhamjee go Baile Átha Cliath sa bhliain 1965 chun freastal ar Choláiste Ríoga na Máinleá in Éirinn . Bhí beirt deartháir aige ag staidéir leighis i mBaile Átha Cliath ag an am céanna. Tar éis dó céim leighis a bhaint amach, d'fhill sé go dtí an Aifric Theas agus thosaigh sé ag obair mar dhochtúir ginearálta. D'fhill sé go hÉirinn sa bhliain 1975 agus phós sé cailín a bhí aithne aige uirthi ó bhí sé ina mac léinn i mBaile Átha Cliath. Bhog siad go Gaillimh agus níos déanaí go Corcaigh áit ar oileadh é mar shíciatraí. Thosaigh sé i bpost buan in Ospuidéal in Inis, i gContae an Chláir, 20 míle ó mhuintir a bhean chéile, sa bhliain 1984.

Chuaigh Bhamjee isteach i bPáirtí an Lucht Oibre sa bhliain 1991 agus roghnaigh é mar iarrthóir don pháirtí i ndáilcheantar an Chláir in olltoghchán na bliana 1992. Toghadh é, rud nach raibh éinne ag súil leis, de réir an bhorrtha ar líon vótaí Pháirtí an Lucht Oibre sa toghchán sin. Chuaigh Páirtí an Lucht Oibre isteach i gcomhrialtas le Fianna Fáil tar éis an olltoghcháin ach bunaíodh comhrialtas nua idir Páirtí an Lucht Oibre, Fine Gael agus an Daonlathas Clé dhá bhliain níos déanaí. Bhí Bhamjee mar chúlbhinseoir an t-am go léir agus lean sé ag obair mar shíciatraí. Níor sheas sé sa chéad olltoghchán eile sa bhliain 1997 agus chaill an páirtí an suíochán i gClár.

Polaiteoirí na hÉireann
Baill den 27ú Dáil
Daoine a rugadh i 1947
Daoine beo