joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Diosca fuillimh

Is éard is diosca fuillimh ann ná diosca atá comhdhéanta as ábhar scaipthe agus é ag dul timpeall ar lárchorpán éigin, ar nós réalta óg, prótairéalta, abhacréalta bhán, neodrónréalta, nó dúpholl. Is dual don diosca fuillimh éagobhsaíocht inmheánach a dhéanann athroinnt ar an móiminteam uilleach taobh istigh den diosca, agus an t-ábhar ag titim ar chonair bhíseach isteach i dtreo an lárchorpáin. Sa phróiseas seo, cruthaítear fuinneamh, agus é á astú i gcruth radaíochta leictreamaighnéadaí. An cineál radaíochta a astaíonn an diosca fuillimh, tá sé ag brath ar an gcineál lárchorpáin atá i gceist. Más réalta óg nó prótairéalta atá ann, tá an diosca ag caitheamh radaíochta infridheirge uaidh, agus más dúpholl nó neodrónréalta atá ann, tá an diosca ag astú x-ghathanna nó gáma-radaíochta.

Dúphoill
Déréaltaí
Móiminteam uilleach

Má tá réad againn agus é ag dul timpeall ar lárphointe éigin, is é is móiminteam uilleach ann ná cainníocht fhisiceach atá ina tomhas ar chumas an réada an rothlú nó an t-imrothlú seo a choinneáil ar obair. Go háirithe, má tá mais ag dul timpeall ar ais rothlaithe, tá an móiminteam uilleach ag brath ar chomh fada ón ais seo atá an mhais, chomh trom agus atá an mhais, agus chomh luath is atá sé ag timpeallú na haise.

San fhisic chlasaiceach, is féidir an móiminteam uilleach a oibriú amach de réir na foirmle áirithe seo:

inarb ionann:

 agus móiminteam uilleach an réada, 
 agus an veicteoir a thaispeánann díláithriú an réada ó bhunphointe na gcomhordanáidí (is é sin, a fhad is atá an réad ón ais)
 agus móiminteam líneach (gnáthmhóiminteam) an réada, agus
 trasiolrach na veicteoirí.

Tá sé i ndúchas na réad go léir a móiminteam uilleach a choinneáil (a imchoimeád), mura n-imrítear casmhóimint (torc) ón taobh amuigh orthu. Mar sin, má fheicimid scátálaí ag casadh timpeall ar an leac oighir, nuair a shínfidh sé a lámha amach, beidh sé ag casadh níos maille, ach nuair a tharraingeoidh sé a lámha chuige féin, tosóidh sé ag casadh i bhfad níos luaithe, leis an seanmhóiminteam uilleach a choinneáil.

Fisic
Loch Measca

Is loch aolchloiche le hachar 22,000 acra (89km ciliméadar cearnaithe) é Loch Measca (Lough Mask as Béarla) atá suite i gContae Mhaigh Eo, Éire. Tá sé suite ó thuaidh o Loch Coirib in iarthar Chonnacht. Is é Loch Measca an loch uachtarach den dá loch, agus folmhaíonn siad isteach in Abhainn na Gaillimhe, anoir-aduaidh trí chathair na Gallimhe, isteach i gcuan na Gaillimhe. Tagann roinnt mhaith turasóirí ag iascaireacht ar thóir na mbreac sa loch chuile bhliain.

Uiscí Chonnachta
Lochanna na hÉireann
Contae Mhaigh Eo
Gaeltacht Chontae Mhaigh Eo
An Eastóinis

Is í an Eastóinis (eesti keel [ˈeːsti ˈkeːl]) teanga oifigiúil na hEastóine. Tá an teanga ag 1.1 milliún duine san Eastóin, agus ag roinnt phobal timpeall an domhain chomh maith. Is teanga Fhionn-Úgrach í, a bhfuil gaol gar aici leis an bhFionlainnis. Is é an rud is mó a tharraing súil na dteangeolaithe ar an Eastóinis ná go n-aithníonn an teanga fuaimeanna gearra, fada agus "sárfhada".

Stádas na hEastóinise 

Ar feadh i bhfad, ní raibh san Eastóinis ach caint na cosmhuintire, nuair a bhí tiarnaí coimhthíocha, ar nós na ridirí Teotanacha, na nDanmhargach, na Sualannach agus na Rúiseach ag mursantacht ar an tír agus ag brú anuas a gcuid teangacha ar na hEastónaigh. Le fírinne, fuair siad an t-ainm sin féin - Eastónaigh - ar iasacht ón nGearmáinis, nó is é an t-aon ainm a bhí acu orthu féin go traidisiúnta ná maarahvas ("muintir na tíre"), agus iad ag tabhairt maakeel ("teanga na tíre") ar an teanga. Ní dheachaigh sé chun leasa do stádas na teanga go raibh seirfeachas i bhfeidhm ar an tír.

I dtús na naoú haoise déag, chuir an mac léinn óg Kristjan Jaak Peterson an chéad bhun le litríocht na hEastóinise. Bhí sé ar an gcéad mhac léinn riamh in Ollscoil Tartu (nó Ollscoil Dorpat, san am sin) a d'admhaigh gur de mhuintir na tíre é. San am sin, ba í an Ghearmáinis teanga an teagaisc san Ollscoil, agus na huaisle a raibh Gearmáinis ó dhúchas acu ag cur a gclainne ag staidéar ansin. File a bhí i bPeterson freisin, agus chum sé dánta tírghrá a chuaigh i dtáin litríochta na hEastóine, cé gur cailleadh an file féin go hóg le heitinn - ní raibh sé ach bliain is fiche d'aois nuair a shíothlaigh sé sa bhliain 1822. Ceiliúrann na hEastónaigh Lá na Teanga Dúchais ar an 14 Márta, lá breithe Peterson.

Sa naoú haois déag, tháinig an-bhorradh ar an litríocht Eastóinise go háirithe faoi thionchar na hEagnaíochta, ach ó nach raibh san Eastóin féin ach cúige Rúiseach san am, ní raibh ardú stádais i ndán don teanga ach i ndiaidh an Chéad Chogadh Domhanda, nuair a bhain an tír amach a saoirse ón Rúis.

Tagairtí 

Teangacha na hEorpa
An Eastóin
Séamas II agus VII

Bhí Séamas II (14 Deireadh Fómhair 1633 - 16 Meán Fómhair 1701) ina rí ar Shasana agus Éirinn ó 6 Feabhra 1685 go 11 Nollaig 1688.  Mar Séamas VII, bhi sé ina rí ar Albain

Beatha

Geopholaitíocht 
Sa bhliain 1669, chuir Séamas an pharlaimint agus na huaisle ina aghaidh nuair a thiontaigh sé ina Chaitliceach agus nuair a dhearbhaigh sé cearta iomlánacha na monarcachta.

Sa bhliain 1672, rinne Rí Louis na Fraince ionradh ar Phalaitíneacht na Réine agus ar an Ísiltír. Tháinig Liam Oráiste chun cinn mar phearsa thábhachtach sa chomhghuaillíocht leathan a tháinig chun cinn in aghaidh na Fraince mar thoradh ar an ionradh sin. 

Snaidhmeadh an dá shaincheist sin le chéile mar aon ábhar amháin nuair a tháinig Liam, ar nia agus cliamhain Shéamais é, go Sasana i mí na Samhna 1688 agus 15,000 saighdiúir in éineacht leis. Corónaíodh é féin agus a bhean chéile, Máire, iníon Shéamais, mar rí agus mar bhanríon.

Tháinig a mhac céile, Liam Oráiste (nó Liam III) agus a iníon Máire i gcomharbacht air nuair a cuireadh as cumhacht é i Sasana.

Feachtas in Éirinn 
Tháinig Rí Séamas i dtír in Éirinn i mí an Mhárta 1689 agus 6,000 saighdiúir Francach in éineacht leis mar iarracht a choróin a fháil ar ais arís. 

I ndiaidh an ratha i dtosach báire i nDroim Mór, thig leis na Seacaibítigh gabháil leo ó thuaidh agus Béal Feirste a chur faoina smacht. Ba ag Caisleán na Croma an 28 Iúil 1689, i ngar d‘Inis Ceithleann, a fuarthas an tréanlámh in uachtar ar na Seacaibítigh den chéad uair.

Cath na Bóinne 
D’fhéadfadh sé gurb é Cath na Bóinne an cath is cáiliúla i stair na hÉireann.

Teitheadh 
Is go St Germain-en-Laye sa Fhrainc a theith Séamas tar éis dó Cath na Bóinne a chailleadh in 1690. Thug col ceathrair Shéamais, Louis XIV, rí na Fraince, dídean dó. Is sa Château-Vieux de St Germain-en-Laye a chaith sé an chuid eile dá shaol. Is ann a fuair sé bás chomh maith in 1701. Tuigtear gur sa séipéal áitiúil atá sé curtha.

Bhuail  stróc Séamas i St Germain agus d'éag 16 Meán Fómhair 1701. Seoladh a inchinn chuig an Coláiste Albanach i bPáras codanna éagsúla den chorp in áiteanna eile. Cailleadh an inchinn le linn Réabhlóid na Fraince truaillíodh cuid eile den chorp.

Léirmhíniú 
Ghlaoití 'Séamas an Chaca a chaill Éire' ar Shéamas II a chaill Cath na Bóinne, leasainm agus masla sa traidisiún Gaelach

Féach freisin 

 Cath na Bóinne
 Liam Oráiste 
 St Germain-en-Laye

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1633
Básanna i 1701
Eaglais na hÉireann
Eaglais Shasana
Fir
Monarcacht na Breataine
Na Stiúbhartaigh
Pearsanra míleata
Ridirí
Ríthe na nAlbanach
Ríthe na hÉireann
Uaisleacht Eorpach
17ú haois in Éirinn
Séarlas II, Rí Shasana, na hÉireann agus na hAlban

Bhí Séarlas II (29 Bealtaine 1630 - 6 Feabhra 1685) ina rí ar Shasana, Albain agus Éirinn. Tháinig sé i gcóróin mar chomharba a athar, Séarlas I, nuair a tháinig deireadh le ré Chromail sa bhliain 1660. Rinneadh é a chórónú ar 23 Aibreán 1661 agus mhair a réimeas go dtí 1685. Níor saolaíodh aon pháiste dlisteanach dó agus tháinig a dheartháir Séamus II, Diúc Eabhrac, i gcomharbacht air.

Óige

Réimeas

Oidhreacht 

Daoine a rugadh i 1630
Básanna i 1685
Críostaithe
Eaglais na hÉireann
Eaglais Shasana
Fir
Monarcacht na Breataine
Na Stiúbhartaigh
Pearsanra míleata
Ridirí
Ríthe na nAlbanach
Ríthe na hÉireann
Uaisleacht Eorpach
Knacker

Úsàidtear an téarma knacker i mBéarla na hÉireann agus na Breataine. Tá athrú tagtha ar míniú agus tuiscint an fhocail "knacker" thar na blianta. Ar dtús chiallaigh knacker an duine a dhéanadh rindreáil ar ainmhithe, capaill agus mar sin de le bia agus ábhair eile ar nós gliú a chur ar fáil. Focal maslach agus ciníoch is ea é sa lá atá inniu ann a dhéanann tagairt do bhaill den lucht siúil, ach úsáidtear an téarma freisin le cur síos a dhéanamh ar scabhtaer, nó dailtín, tá ciall maslach leis an téarma sa chomhthéacs seo, chomh maith.
Bairiam

Is é an bairiam (siombail cheimiceach: Ba) dúil uimhir a 56. Ceann de na miotail chré-alcaileacha atá ann, agus é sách nimhiúil d'orgánach an duine, cé go bhfuil sé sách cosúil leis an gcailciam ó thaobh na ceimice de. Tá sé iseatóp cobhsaí ann, agus bairiam an dúlra comhdhéanta astu chomh maith le haon raidiseatóp fadsaolach amháin. Sa speictreascópacht, is ar an líne uaine a aithnítear é, agus úsáidtear é sna roicéid tine ealaíne le dath uaine a chruthú.

Saintréithe Fisiciúla

Miotal bog é an bairiam, agus loinnir airgeadgheal ann. Más bairiam glan ar fad atá ann, is féidir traidhfilín den dath órga a aithint, fiú. Chomh haraiciseach atá an bairiam chun imoibriúcháin, áfach, tiocfaidh smúid ocsaíde air go tiubh, má chuirtear i dteagmháil leis an aer é. De dheasca na himoibritheachta seo tá sé beagnach dodhéanta glanbhairiam a aonrú, agus níl sé furasta saintréithe an bhairiam a shocrú ach an oiread. Is é an leáphointe atá aige ná 1000 ceilvín, nó 730 céim de réir Celsius; is é an fiuchphointe ná 2170 ceilvín, nó 1900 céim de réir Celsius - níos airde ná fiuchphointe an strointiam. Is é an dlús atá ag an mbairiam ná 3.62 g/cm3: idir eatarthu idir an strointiam agus an raidiam arís.

Saintréithe Ceimiceacha

Tá an bairiam cosúil leis na miotail chré-alcaileacha eile, nó níl ach dhá fhiúsleictreon aige, agus é sásta iad a thabhairt ar iasacht uaidh. Mar sin is í an t-aon uimhir ocsaídiúcháin a bhíonn aige ina chuid comhdhúl ná +2, beagnach gan eisceacht: uaireanta is féidir teacht ar bhairiam (I) i móilíní an-éagobhsaí. Bíonn an bairiam ag imoibriú go heisiteirmeach leis na neamh-mhiotail má théitear suas é, agus creimeann na haigéid é chomh maith - is é an t-aigéad sulfarach an eisceacht is tábhachtaí, nó má thagann an bairiam i dteagmháil leis an aigéad seo, foirmeofar smúid sulfáite ar an dromchla, agus tá an tsuilfáit bhairiam chomh dothuaslagtha is go n-éighníomhóidh sí an bairiam.

Iseatóip an Bhairiam

Is iad iseatóip nádúrtha an bhairiam ná:

 Bairiam a 130 (0.11% de bhairiam an dúlra). Núiclíd radaighníomhach atá san iseatóp seo, agus is é an cineál meath radaighníomhach a thagann air ná an leictreonghabháil dhúbailte. Tá an leathré i bhfad níos faide ná aois na hollchruinne féin, agus ar sin is féidir dearmad a dhéanamh den radaighníomhaíocht seo sa ghnáthshaol. Níor aithin na saineolaithe féin gur radanúiclíd a bhí ceist ach sa bhliain 2001, nuair a tuigeadh dóibh gur toradh do mheath radaighníomhach an chineál seo bairiam a bhí i gceist leis an xeanón a bhí ar fáil sa charraig.

 Bairiam a 132 (0.10% de bhairiam an dúlra). Iseatóp cobhsaí é.

 Bairiam a 134 (2.42% de bhairiam an dúlra). Ní dual don iseatóp seo aon chineál meath radaighníomhach ach an oiread.

 Bairiam a 135 (6.59% de bhairiam an dúlra). Núiclíd eile é seo atá saor ó radaighníomhaíocht.

 Bairiam a 136 (7.85% de bhairiam an dúlra). Iseatóp cobhsaí é seo freisin.

 Bairiam a 137 (11.23% de bhairiam an dúlra). Ní féidir meath radaighníomhach a aithint ar an gceann seo ach an oiread.

 Bairiam a 138 (71.70% de bhairiam an dúlra). Núiclíd chobhsaí é seo chomh maith, agus é ar an iseatóp is flúirsí i mbairiam an dúlra.  

Dúile ceimiceacha
Cruach (miotal)

An príomhchóimhiotal iarainn is ea cruach.   Iarann atá ann, cruaite le codán an-bheag carbóin.

Téarmaíocht 
Is ionann an chruach agus cóimhiotal iarainn a bhfuil ábhairín beag carbóin (timpeall ar 0.2 - 1.7 %) ann. Tabhair faoi deara gurb ionann ainmníoch agus ginideach an fhocail Ghaeilge de réir an chaighdeáin oifigiúil: an chruach, na cruach. Úsáidtear an fhoirm cruaidh (an chruaidh, na cruadhach) i gcanúintí áirithe freisin.

Úsáid 
'Sé an t-ábhar miotalach is mó úsáide ar fad.  Dhéantaí méid beag di in allód trí iarann múnla a théamh chun an méid carbóin sa chiseal dromchlach a laghdú. Níos déanaí, dhéantaí í i soithigh leáite chun uirlisí a dhéanamh.   

Is é an tionchar a imríonn an carbón ar an iarann ná na hadaimh a choinneáil le chéile níos daingne, ionas nach féidir iad a asáitiú chomh furasta. Cuireann sin leis an teacht aniar atá sa chruach, i gcomparáid leis an ngnáthiarann. 

Cé gurb é an carbón, go bunúsach, a dhéanann cruach den iarann, is minic a chuirtear cóimhiotail éagsúla eile leis an iarann le cineálacha speisialta cruach a tháirgeadh: mangainéis, vanaidiam, cróimiam, agus tungstan, cuir i gcás.Is cruach shimplí carbóin an chuid is mó den chruach a dhéantar, ach uaireanta déantar cruach ar leith trí mhiotail éagsúla a chur leis: mar shampla, cruach ardchóimhiotail i gcomhair uirlisí, agus cruach dhomheirgthe le nicil is cróimiam ann.

Stair 
Tosaíodh ar dhéanamh cruach sa tSín roimh an 6ú céad. 

Bhí na daoine ábalta cruach a tháirgeadh ó laethanta an Renaissance anuas, ach níor éirigh sí coitianta roimh lár na naoú haoise déag, nuair a tháinig próiseas Bessemer agus tiontaire Bessemer ar an bhfód. 

B'iad an t-innealtóir Sasanach, Henry Bessemer, agus an miotalóir Meiriceánach, William Kelly, a tháinig ar an smaoineamh faoin am céanna beag beann ar a chéile. Thosaigh a táirgeadh ar mhórscála san iarthar i 1856 le próiseas Bessemer.

Bhí an próiseas in úsáid taobh amuigh den Eoraip leis na céadta bliain anuas, le fírinne, ach níor rith le haon duine roimh Kelly agus Bessemer é a chur i bhfeidhm ar an mórscála sa tionsclaíocht.

Féach freisin 
 TealIach oscailte. Feidhmíonn sé le hiarann ó mhianaigh, rud nach féidir a dhéanamh le próiseas Bessemer.
Próiseas Bessemer.

Tagairtí 
Cóimhiotail
Tógáil
Kokoomus

Is é Kokoomus, go hoifigiúil Kansallinen Kokoomus, nó an Páirtí Náisiúnta "Kokoomus", páirtí Coimeádach na Fionlainne . Bunaíodh ar an 9 Mí na Nollag 1918 é. Is iad na fiontraithe príobháideacha is mó a thacaíonn leis an bpáirtí, ach thairis sin, tá baint réasúnta dlúth aige le hAKAVA, is é sin, ceardchumann na n-oibrithe a bhfuil oideachas ollscoile orthu. Tá an páirtí den tuairim, freisin, gur chóir don Fhionlainn ballraíocht a lorg in Eagraíocht Chonartha an Atlantaigh Thuaidh (ECAT).

Páirtithe polaitíochta
Polaitíocht na Fionlainne
Páirtithe polaitíochta a bhunaíodh sa bhliain 1918
Toirdhealbhach Carrach Ó Conchubhair

Thart faoin mbliain 1649 a mhair an file Toirdhealbhach Carrach Ó Conchubhair, agus cé nach bhfuil ar marthain dá chuid filíochta ach trí dhán, tá sé ar cheann de na foinsí is tábhachtaí Gaeilge ar chogaí 1641-1652 in Éirinn.

Tuairisc 
Ní fios cén uair a saolaíodh an file Toirdhealbhach Ó Conchubhair, nó cén uair a fuair sé bás. Ó fhianaise na canúna tuairmíonn Mag Craith gur ó Oirthear Uladh dó. Go deimhin, ní mhaireann mar fhianaise air ach na trí dhán a chuir Cuthbert Mhag Craith OFM i gcló i leabhar comórtha an Athar Luke Wadding. Dar le John Minahane, saighdiúir a bhí ann in arm Eoghan Rua Ó Néill, agus throid sé i gCnoc an Loingsigh in aghaidh arm an ghinearáil Michael Jones. Is léir óna chuid filíochta go raibh féith an ghrinn san fhile.

Dánta 
I ndán amháin dá chuid tugann an file 'saighdiúir singil' air féin (cé go gceapann Mag Craith gur oifigeach a bhí ann). Ach tríd síos ina chuid dánta cruthaíonn sé pictiúr de féin dúinn mar fhear grinn a bhfuil teanga ghéar fheantach air. Sa dán (a cumadh i stíl na crosántachta) An gcuala tú cúrsa Corinel Seónsa? déanann sé magadh faoin Marcas Urmhumhan agus faoin Vícunta Móta Gairéad. Tugann sé le fios i bpéire de na dánta gur saighdiúir a bhí ann, agus go deimhin tá an-tábhacht leis an dá dhán sin mar fhoinse Ghaeilge ar chogaíocht na 17ú haoise agus mar léiriú ar dhearcadh na nGael ar na himeachtaí sin. Go deimhin, cé is moite de Cín Lae Ó Mealláin níl a mhacasamhail ar fáil ón tréimhse sin.

Sa Litríocht 
Déantar léiriú ficseanúil ar Thoirdhealbhach Carrach Ó Conchubhair mar an meirgire caivilíreach 'Toirealach Ó Conchúir' in arm an rí sa bhliain 1650 san úrscéal An Cléireach (Leabhar Breac 2007) le Darach Ó Scolaí.

Tagairtí 
 Father Luke Wadding, The Franciscan Fathers, Clonmore & Reynolds, 1957
 An Chrosántacht, Alan Harrison, An Clóchomhar, 1979
 The Poems of Geoffrey O'Donaghue, John Minahane, Aubane Historical Society, 2008

Conchubhair, Toirdhealbhach Carrach Ó
Rónán Mac Aodha Bhuí

Craoltóir Éireannach le Raidió na Gaeltachta é Rónán Mac Aodha Bhuí, a rugadh ar an 6 Bealtaine 1970 i gCorcaigh ach a tógadh i nGaoth Dobhair, áit a bhfuair sé a chuid scolaíochta i mBunscoil an Bhun Bhig agus i bPobalscoil Ghaoth Dobhair.  

Rinne sé staidéar ar an iriseoireacht i mBaile Átha Cliath agus chaith tamall ag obair ar stáisiúin éagsúla raidió agus teilifíse, ina measc Radio Ireland, RTÉ agus Raidió na Gaeltachta. Rinne sé roinnt iriseoireachta leis an bpáipéar nuachta Anois agus le Lá. 

Thosaign sé ag obair in RTÉ Raidió na Gaeltachta i nGaoth Dobhair sna 1990idí. Bhunaigh sé an Ciorcal Craiceáilte, club gealtachais a bhí i mbarr a réimse ar feadh roinnt blianta sna nóchaidí. Le tamall anuas bíonn an Cabaret Craiceáilte á reáchtáil aige i nGaoth Dobhair uair sa mhí, agus i gceantair eile ó am go ham.

Is mac é le Fionntán Mac Aodha Bhuí (1924-12), ailtire, pleanálaí agus gníomhaire teanga. Is é Rónán an duine is óige d'ochtar clainne.

Tagairtí 

Craoltóirí Éireannacha
Daoine a rugadh i 1970
Daoine as Contae Chorcaí
Daoine beo
Daoine as Gaoth Dobhair
An Oiséit Thuaidh-An Aláin

Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea An Oiséit Thuaidh-An Aláin.

An Oiséit
Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
An Bhuiriáit

Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea an Bhuiriáit.

Tíreolaíocht 

Tá an phoblacht suite i ndeisceart láir na Sibéire ar chósta oirthir Loch Baikal.

 Achar: 351,300 km²
 Teorainneacha:
 Teorainneacha inmheánacha: Cúige Irkutsk (Thiar/Thiar Thuas/Thuas), Cúige Chita (Thoir Thuas/Thoir/Thoir Theas/Theas), Túva (Thiar)
 Teorainneacha idirnáisiúnta: An Mhongóil (Theas/Thoir Theas) 
 Teorainneacha uisce: Loch Baikal (Thuas)

Crios Ama 
 Tá an Bhuiriáit suite i gcrios ama Irkutsk (IRKT/IRKST).

Aibhneacha 
Seo iad príomhaibhneacha na poblachta:
 Abhainn Barguzin
 Abhainn Irkut
 Abhainn Kitoy
 Abhainn Oka
 Abhainn Selenga
 Abhainn Uda
 Abhainn Angara Uachtarach
 Abhainn Vitim

Lochanna 
 Loch Baikal
 Loch Gusinoye

Acmhainní nádúrtha 
Tá ór, tungstan, sinc agus úráiniam le fáil sa phoblacht.

Aeráid 
 Meánteocht i Mí Eanáir: −22 °C
 Meánteocht i Mí Iúil: +18 °C
 Meán-bháisteach: 244 mm

Na hAonaid Riaracháin 

Tá Poblacht na Buiriáite roinnte i 21 réigiún. Féach Aonaid Riaracháin na Buiriáite.

Pobal 
 Daonra: 981,238 (2002)
 sna cathracha: 584,970 (59.6%)
 faoin tuath: 396,268 (40.4%)
 Fir: 467,984 (47.7%)
 Mná: 513,254 (52.3%)

 Meánaois: 31.6 bliain
 sna cathracha: 31.2 bliain
 faoin tuath: 32.2 bliain
 Fir: 29.4 bliain
 Mná: 33.9 bliain

 Buntoisí (2005)
 Breitheanna: 13,551 (ráta beireatais 14.0)
 Básanna: 15,144 (ráta báis 15.7)

An Bhuiriáit
Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
An Iongúiséit

Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea An Iongúiséit.

An Iongúiséit
Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
An Chailmíc

Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea an Chailmíc.

Tíreolaíocht 
Tá an phoblacht suite i ndeisceart na Rúise ar chósta Mhuir Chaisp.

 Achar: 76,100 km²
 Teorainneacha:
 Teorainneacha inmheánacha: Cúige Volgograd (Thuas/Thiar Thuas), Cúige na hAstracháine (Thuas/Thoir Thuas/Thoir), An Dagastáin (Theas), Críoch Stavropol (Thiar Theas), Cúige Rostov 
 Teorainneacha uisce: An Mhuir Chaisp

Crios Ama 
 Tá an Chailmíc suite i gcrios ama Moscó (MSK/MSD).

Aibhneacha 
Seo iad príomhaibhneacha na poblachta:
 Abhainn Volga
 Abhainn Kuma
 Abhainn Manych

Lochanna 
Tá an Chailmíc suite ar chósta Mhuir Chaisp. Níl a lán lochanna sa phoblacht ach seo iad na príomhlochanna:
 Loch Manych-Gudilo
 Loch Sarpinskoye
 Loch Sostinskiye
 Loch Tsagan-Khak

Acmhainní nádúrtha 
Tá ola, gás nádúrtha agus gual le fáil sa phoblacht.

Aeráid 
 Meánteocht i Mí Eanáir: −7 °C
 Meánteocht i Mí Iúil: +24 °C
 Meán-bháisteach: 170 mm san oirthear, ach 400 mm san iarthar

Na hAonaid Riaracháin 
Tá Poblacht na Cailmíce roinnte ina 13 réigiún. Féach Aonaid Riaracháin na Cailmíce.

Pobal 

 Daonra: 292,410 (2002)
 sna cathracha: 129,539 (44.3%)
 faoin tuath: 162,871 (55.7%)
 Fir: 140,097 (47.9%)
 Mná: 152,313 (52.1%)

 Meánaois: 33.0 bliain
 sna cathracha: 32.0 bliain
 faoin tuath: 33.8 bliain
 Fir: 31.2 bliain
 Mná: 34.7 bliain

 Buntoisí (2005)
 Breitheanna: 3,788 (ráta beireatais 13.1)
 Básanna: 3,350 (ráta báis 11.6)

An Chailmíc
Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
An Chabairdín-Bhalcáir

Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea an Chabairdín-Bhalcáir.

An Chabairdín-Bhalcáir
Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Mairí El

Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea Mairí El.

Mairí El
Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Úráiniam

Is é an t-úráiniam dúil uimhir a 92, agus is é an tsiombail a sheasann dó sna foirmlí ceimiceacha ná U. Miotal geal insínte é nach bhfuil ach iseatóip radaighníomhacha aige. Tá úráiniam an dúlra comhdhéanta as ceithre iseatóp, mar atá, 238U (99.284 %), 235U (0.711 %), 234U (0.0054 %) agus 236U (iarsmaí beaga). Tá na hiseatóip seo go léir fadsaolach, nó is é úráiniam a 234 an ceann is giorra leathré - timpeall ar aon cheathrú milliún bliain. Maidir leis na hiseatóip eile, bíonn an meath ag teacht orthu siúd i bhfad níos maille fós, nó tá siad go léir na milliúin bliain ar leathré. Is é úráiniam a 238 an ceann is fadsaolaí acu go léir, nó tá sé ceithre mhórmhilliún bliain ar leathré. 

Is é úráiniam a 235 an ceann is féidir a úsáid sna buamaí adamhacha agus sna himoibritheoirí núicléacha, nó is iseatóp ineamhnaithe é - go praiticiúil, is é an t-aon núiclíd ineamhnaithe a bhfuil teacht uirthi sa dúlra. Maidir leis an gcineál meath radaighníomhach a thagann ar an úráiniam, is é an t-alfa-mheath é, de ghnáth, agus is rud tipiciúil é ag núiclídí troma cosúil le hiseatóip an úráiniam.

Ba é an ceimiceoir Gearmánach Martin Heinrich Klaproth a d'aithin an t-úráiniam agus a d'ainmnigh é sa bhliain 1789. An púdar dubh a d'aonraigh Klaproth, níorbh é an t-úráiniam féin é, mar a shíl sé, ach ocsaíd an úráiniam. Ba é Eugène-Melchior Péligot a rinne an chéad eiseamal den mhiotal féin, sa bhliain 1841.Níor tuigeadh radaighníomhaíocht an úráiniam roimh dheireadh na naoú haoise déag, nuair a d'aithin an t-eolaí Francach Henri Becquerel go raibh an úráinildéshulfáit potaisiam K2UO2(SO4)2 in ann "smúit" a fhágáil ar phláta neamhnochta grianghrafadóireachta. Is é an tátal a bhain sé as an scéal go raibh gathanna dofheicthe ag teacht as an úráiniam agus go raibh na gathanna seo ag oibriú ar an bpláta mar a bheadh solas iontu.

Is é an ochtocsaíd trí-úráiniam, U3O8, an chomhdhúil is tábhachtaí agus is cobhsaí dá bhfuil ag an úráiniam. Is ionann í agus an phicbhleind. Ocsaíd thábhachtach eile í an dé-ocsaíd, UO2. Tá a lán staideanna ocsaídiúcháin ag an úráiniam, ach is iad +IV agus + VI na huimhreacha ocsaídiúcháin is coitianta. Ian tábhachtach é an t-ian úráinile UO22+. San ian seo, is é an staid ocsaídiúcháin atá ag an úráiniam ná +VI, agus téann an t-ian i gcomhdhúile le hainiain na n-aigéad: samplaí iad an chlóiríd úráinile UO2Cl2 agus an tsulfáit úráinile UO2SO4.

  

Dúile ceimiceacha
Breoslaí
Achtainíd
Poblacht Altáí

Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea Altáí.

Tagairtí 

Altae
Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
An Charaitsé-Shiorcáis

Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea an Charaitsé-Shiorcáis.

An Charaitsé-Shiorcáis
Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
An Chacáis

Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea an Chacáis (Khakassia). Tá sí suite i lár na Sibéire.

Muintir an réigiúin 
Tá breis is leath-mhilliúin duine ina gcónaí sa réigiún. Chuir go leor Rúisigh fúthu sa Chacáis in aimsir Impireacht na Rúise agus an USSR. Mar sin, is Rúisigh iad tuairim is 80% de mhuintir na Cacáise agus ní bhaineann ach 12% leis an bpobal dúchasach.

Príomhchathair 
Is í Abakan, atá suite cois Yenisei ar an taobh deas de dhamba Krasnoyarsk, príomhchathair na Cacáise.. Tá sé tuairim is 4200 km slí ó Mhoscó. Tá breis is 150,000 duine ina gcóaní sa chathair.

Eacnamaíocht 
Is iad an mhianadóireacht agus an t-adhmad na príomhthionscail.

Forannta

Cathracha

Naisc 
 Suíomh gréasáin oifigiúil 
 [http://www.komtour.khakasnet.ru/Ob_inform_d.htm )
 Gulag

An Chacáis
Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Meteor

Is comhlacht teileachumarsáide é Meteor (nó Meteor Mobile Communications Limited) in Éirinn. Cheannaigh Vodafone an grúpa Eircell (a bhí mar chuid d'Eircom), i 2001, agus d'athraigh siad an t-ainm ó "Eircell" go "Vodafone Ireland".
Ansin cheannaigh Eircom an grúpa Meteor sa bhliain 2005 ar €420m, ach choimeád siad an t-ainm Meteor. Tá cheanncheathrú na cuideachta suite i mBaile Átha Cliath in Éirinn.

Forás 
Bhuaigh Meteor a gceadúnas sa bhliain 2000, agus tá siad ag fás go tapadh ó shin, le cúnamh mór óna seirbhís "Free Meteor to Meteor texts for life" agus "Call a friend for free".

Comhlachtaí fón póca
Futurama

Is sraith theilifíse Mheiriceánach é Futurama. Sraith beochana atá ann, cruthaithe ag Matt Groening, an fear a chruthaigh The Simpsons.

Scéal 
Is i Nua-Eabhrac sa bhliain 3000 atá an tsraith bunaithe. Oibríonn na carachtair do chomhlacht seachadta darb ainm "Planet Express" .

Príomhcharachtair 
 Philip J. Fry: Rugadh sna seachtóidí é, éiríonn sé sáinithe i reoiteoir speisialta sa bhliain 2000. Ní éiríonn sé níos sine fad is atá sé sa reoiteoir agus ní éalaíonn sé go dtí an bhliain 3000. Sa bhliain 3000 tá sé fostaithe ag comhlacht seachadta darbh ainm Planet Express. 
 Turanga Leela: Is captaen spáslong Planet Express í. Tá sí cliste, agus níl ach súil amháin aici.
 Bender Bending Rodríguez: Is róbat é, atá mímhúinte agus falsa ar fad. Tá sé ag obair anois do chomhlacht seachadta darbh ainm Planet Express.
 Professor Hubert J. Farnsworth: Is eolaí é a bhunaigh an Planet Express. Rugadh ar an 9 Aibreán é. 
 Dr. John A. Zoidberg: Is dochtúir é a rugadh ar an bpláinéad Decapod 10, agus tá sé ag obair don Planet Express.
 Amy Wong: Rugadh ar an bpláinéad Mars í, agus tá sé ag obair don Planet Express.
 Hermes Conrad: Iamácach atá ann, agus tá sé ag obair don Planet Express.
 Zapp Brannigan
 Mom

Tagairtí 

Futurama
Cláir ficsean eolaíochta
Cartúin
Cláir Ghrinn
Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1999
Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 2003
Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 2013
Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Cláir Fox
Cláir Comedy Central
John Edwards

Is polaiteoir Meiriceánach de chuid an Pháirtí Dhaonlathaigh é John Edwards (ar 10 Meitheamh 1953 a rugadh é). Bhí sé ina Sheanadóir sna Stáit Aontaithe ar feadh téarma amháin le haghaidh Carolina Thuaidh, idir 1999 agus 2005. Le linn an toghcháin uachtarántachta i 2004, ba é Edwards iarrthóir an Pháirtí Dhaonlathaigh le haghaidh phost an Leas-Uachtaráin. Bhí Edwards ina iarrthóir d'ainmniúchán an pháirtí don uachtarántacht i 2008. Chuir Edwards béim ar throid in aghaidh na bochtaineachta agus tionchar lucht rachmais sna Stáit Aontaithe, chomh maith le seirbhís sláinte choiteann do chách. Cé nár éirigh lena fheachtas mar iarrthóir, deirtear go raibh tionchar aige ar pholasaithe na bpríomh-iarrthóirí eile, Barack Obama agus Hillary Clinton.

Tacú le Barack Obama 
Ar 14 Bealtaine 2008, chuir John Edwards in iúl go poiblí go raibh sé ag tacú le Barack Obama mar iarrthóir an Pháirtí Dhaonlathaigh d'Uachtarántacht na Stát Aontaithe.

Tagairtí

Naisc Sheachtracha 
 Suíomh gréasáin oifigiúil John Edwards

Polaiteoirí na Stát Aontaithe
Daoine a rugadh i 1953
Daoine beo
South Park

Is sraith teilifíse Mheiriceánach í South Park. Sraith beochana atá ann, a chruthaigh Trey Parker agus Matt Stone do Comedy Central. Cuireadh tús leis an tsraith sna Stáit Aontaithe ar 13 Lúnasa 1997 agus cuireadh tús leis an dara sraith déag i Meiriceá ar 12 Márta 2008.

Scéal 

Sraith í seo faoi cheathrar buachaillí atá ina gcónaí i mbaile beag, darb ainm South Park, atá suite i sléibhte Colorado is bíonn rudaí aisteacha ag tarlú sa bhaile seo go minic.
Tá clú agus cáil mhór ar an gclár seo, agus lucht féachana mór aige ar fud an domhain.

Carachtair

Príomhcharachtair 
Stan Marsh
Kenny McCormick
Eric Cartman
Kyle Broflovski

Carachtair tánaisteach 
Butters Stotch
Wendy Testaburger

Carachtair athfhillteacha 
Tweek Tweak
Bebe Stevens
Bradley Biggle
Clyde Donovan
Craig Tucker
Dougie
Heidi Turner
Jimmy Valmer
Timmy Burch
Token Black
Randy Marsh
Sharon Marsh
Shelly Marsh
Grandpa Marvin Marsh
Jimbo Kern
Gerald Broflovski
Sheila Broflovski
Ike Broflovski
Liane Cartman
Stuart McCormick
Carol McCormick
Stephen Stotch
Linda Stotch

Carachtair Eile 
Mr. Garrison
Mr. Mackey
Mr. Slave
Principal Victoria
Officer Barbrady
David Rodriguez
Big Gay Al
Ned Gerblansky
God
Jesus
Mr. Hankey
Tuong Lu Kim
Father Maxi
Mayor McDaniels
Dr. Alphonse Mephisto
Moses
Santa
Satan
Starvin' Marvin
Terrance and Phillip
Towelie
Sergeant Harrison Yate
Lemmiwinks

Iar-charachtair 
Pip Pirrup
Chef
Ms. Choksondik
Ms. Crabtree
Saddam Hussein

Stair 

Bunaíodh an seó ar charachtair a bhí cruthaithe ag Trey Parker agus Matt Stone sa bhliain 1992, nuair a bhí siad san ollscoil le chéile agus léiríodh ar Comedy Central ar dtús é. Bíonn sé ar siúl anois ar TG4 in Éirinn trí mheán na Gaeilge ó 2007 agus ar fud an domhain as Fraincis, as Gearmáinis, srl.
Um an dtaca seo, tá 11 sraith agus scannán ann, agus beidh an dara leath den sraith 12 ag tosnú san fhomhair.

Scannán: South Park: Bigger, Longer & Uncut 

Scannán is ea South Park: Bigger, Longer & Uncut (1999) atá bunaithe ar an tsraith teilifíse.

Tagairtí

Naisc Sheachtracha 

 Giota den chéad chlár de South Park as Gaeilge
 Eolas faoin gclár ar TG4 
 Suíomh gréasáin oifigiúil an chláir ag Comedy Central 
 Alt as Béarla faoi leagan Gaelach an chláir

South Park
Cartúin
Cláir Ghrinn
Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1997
Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Cláir Comedy Central
CLG Séamus Mac Stiofáin (Cill Chainnigh)

Is club Cumann Lúthchleas Gael i bparóiste Naomh Pádraig, i gCathair Chill Chainnigh é CLG Séamas Stiofáin.

Laochra an chumainn 

Ó bunaíodh an cumann sa bhliain 1887, tá ainm an chlub in airde mar cheann de na sár-chumainn iomána na tíre. I measc na laochra an chumainn is mó ná:
 Muintir Uí Lorcáin - Paddy, Phil 'Fan' agus Philly, trí ghlúin a bhain amach craobhacha uile Éirinn.
 Liam "Chunky" Ó 'Briain - ealaíontóir mar thosach agus i lár na páirce.
 Mícheál Ó Crotaigh - tosach den scoth.
 Seosamh Ó hAonasa - lár na páirce agus ina chosantóir.
 Briain Mac Óda - mar imreoir , an chéad bhall den Chumann a bhain amach craobh na hÉireann mar chaptaen agus mar bhainisteoir ag tús na haoise 2000.
 Seán "Jackie" Tyrrell - Imreoir agus captaen ar Chill Chainnigh sa bhliain 2006.
 Eoin Ó Lorcáin , Iománaí na bliana 2008

Craobh Comórtas na gClub 
Ba iad CLG Séamus Mac Stiofáin na ceannródaithe do chumainn Chill Chainnigh i gCraobh Comórtas na gClub. B'iadsan curaithe na bliana 1976, 1982 agus 2005.

Féile na nGael 
Tá comórtas uile Éireann Faoi 14 buaite ag foireann an pharóiste sna blianta 1981, 1983, 1989, 1994,1996,2003,2008 an chéad dá uair mar fhoireann scoile Scoil Naomh Pádraig agus uaidh sin mar fhoireann an Chumainn.

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil

Tagairtí 

Seamus Stiofáin (Cill Chainnigh)
Seamus Stiofáin (Cill Chainnigh)
Séamus Stiofáin(Cill Chainnigh)
Oblast na hAmúire

Is cúige de chuid na Rúise é Oblast na hAmúire (nó Rúisis:Аму́рская о́бласть, Amurskaya oblast). 

Amur
Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Walmart

Comhlacht miondíola Meiriceánach is ea Wal-Mart Stores, Inc., nó Walmart, a reachtálann slabhra siopaí lascaine móra ilranna agus siopaí trádstórais. Is é an comhlacht is mó ar domhan é.

Stair 

 

Bhunaigh Sam Walton an grúpa sa bhliain 1962 le siopa amháin i mBentonville, Arkansas, agus d'fhás an comhlacht go tapadh. Cheannaigh Walmart ollmhargaí taobh amuigh de na Stáit Aontaithe freisin, mar shampla Asda sa Bhreatain agus Seiyu sa tSeapáin. Tá breis is 2.2 mhilliún duine á bhfostú acu ar fud an domhain.

Bíonn Walmart in iomaíocht le SuperValu agus siopaí móra eile i Meiriceá.

An mana atá acu ná "Save Money, Live Better".

Miondíoltóirí
Pilib III na Spáinne

Bhí Pilib III (14 Aibreán, 1578 – 31 Márta, 1621) ina rí ar an Spáinn.

Chuir Pilib ionradh eile ar Éirinn ar ceal nuair a chuala sé g0 bhfuair Aodh Rua Ó Dónaill bás sa bhliain 1602.

Féach freisin 

 Aodh Rua Ó Dónaill

Tagairtí 

Monarcaí
Daoine a rugadh i 1578
Básanna i 1621
Teaghlach Habsburgach‎
Oblast Rostov

Is rannnnán riaracháin de chuid na Rúise é Oblast Rostov. 

Rostov
Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Loch Peipus

Is loch mór fionnuisce é Loch Peipus (Eastóinis: Peipsi-Pihkva järv, Rúisis: Псковско-Чудское озеро (Чудско-Псковское озеро), Gearmáinis: Peipussee) suite ar an teorainn idir an Eastóin agus an Rúis i dtuaisceart na hEorpa.

Is é an cúigiú loch is mó in Eoraip tar éis na lochanna Ladoga agus Onega thuas ó Chathair Pheadair sa Rúis, Vänern sa tSualainn, agus Saimaa san Fhionlainn.

Tá a lán oileán suite ar an loch agus is féidir trí pháirt a roinneadh as:
 Loch Peipsi (Eastóinis: Peipsi järv, Rúisis: Чудское озеро) sa tuaisceart. Achar: 2670 km²
 Loch Pskov (Eastóinis: Pihkva järv, Rúisis: Псковское озеро) sa deisceart. Achar: 710 km²
 Loch Te (Eastóinis: Lämmijärv, Rúisis: Тёплое озеро) is ainm don sruth idir an dá loch. Achar 170 km²

Peipus, Loch
Peipus, Loch
Cúige Mhoscó

Is cúige de chuid na Rúise é Cúige Mhoscó. Is é Moscó an phríomhchathair.

Tíreolaíocht 
 Achar: 36,400 km²
 Teorainneacha:
 Teorainneacha inmheánacha: Cúige Tver (Thuas), Cúige Yaroslavl (Thoir Thuas - pointe amháin), Cúige Vladimir (Thoir), Cúige Ryazan (Thoir Theas), Cúige Thula (Theas), Cúige Kaluga (Thiar Theas), Cúige Smolensk (Thiar)

Crios Ama 
 Tá Cúige Mhoscó suite i gcrios ama Moscó (MSK/MSD).

Na hAonaid Riaracháin 
Tá Cúige Mhoscó roinnte ina 17 réigiún. Féach Aonaid Riaracháin Chúige Mhoscó.

Daoine Cáiliúla 
 Vladislav Tretiak

Tagairtí 

Moscó
Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Supermac's

Sreang bialann is ea Supermac's in Éirinn. Osclaíodh an chéad bhialann sa bhliain 1978 i bpríomhshráid Bhéal Átha na Sluaighe i gContae na Gaillimhe. Tá breis agus 90 bialann de chuid na sreinge in Éirinn anois, go háirithe i nGaillimh. Pat McDonagh, iar-mhúinteoir, a bhunaigh an comhlacht agus eisean atá mar ardfheidhmeannach uirthi fós.

Díolann Supermac's mearbhia den chuid is mó: sceallóga, burgair, píotsa, iasc, sicín, uachtar reoite, creatháin bhainne, caoineoga is araile.

Supermac's a urraíonn foireann iománaíochta na Gaillimhe.
Penneys

Is miondíoltóir é Penneys (nó Primark mar a thugtar air i Sasana) atá ag feidhmiú in Éirinn, i Sasana agus sa Spáinn.

Díolann siad éadaí ag 34 siopa in Éirinn, 125 cinn sa Ríocht Aontaithe agus 4 cinn sa Spáinne, agus breis is 26,000 duine á bhfostú acu.

Tá a gceanncheathrú i mBaile Átha Cliath agus i Reading, Sasana.

Stair 

Osclaíodh an chéad siopa ar Shráid Mháire, i mBaile Átha Cliath, Éireann, sa bhliain 1969. D'oscail Arthur Ryan and Micaela Mitchell í. Cheannaigh an comhlacht siopaí ó C&A i Sasana, agus d'athraigh siad an t-ainm go Primark. Is é an t-ainm a úsáidtear in Éirinn ná "Penneys". Sa bhliain 2005, cheannaigh an comhlacht na siopaí LittleWoods, i Sasana, ar £409 milliún, agus chruthaigh siad 40 shiopa Primark. Dhíol siad na siopaí eile do New Look agus do chomhlacht eile. Is é Arthur Ryan an príomhbhainisteoir inniu fós. Sa bhliain 2006, d'oscail siad an chéad shiopa sa Spáinn, agus thaining seacht siopa eile ar a shála ó shin i leith. Tá an comlacht ag súil le h-oscailt siopaí i dtíortha eile.

Miondíoltóirí
Cúige Kaliningrad

Is cúige de chuid na Rúise é Cúige Kaliningrad. Is é Kaliningrad an phríomhchathair. Bunaíodh an cúige sa bhliain 1946.

Tíreolaíocht 
 Achar: 15,100 km²
 Teorainneacha:
 Teorainneacha inmheánacha: Is eachtarchríoch é Cúige Kaliningrad
 Teorainneacha idirnáisiúnta: An Liotuáin (Thuas/Thoir), An Pholainn (Theas)
 Teorainneacha uisce: An Mhuir Bhailt (Thiar)

Crios Ama 
 Tá Cúige Kaliningrad suite i gcrios ama Oirthir na hEorpa (EET/EEST).

Na hAonaid Riaracháin 
Tá an cúige roinnte ina 13 réigiún. Féach Aonaid Riaracháin Chúige Kaliningrad.

Kaliningrad
Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Mionnú Éithigh

Tugtar mionnú éithigh ar fhianaise bréige os comhair na cúirte faoi mhionn. Is cion ionchúisithe é an mionnú éithigh i dtíortha an Dlí Choitinn. Tugtar éitheoir ar an duine a bhfuil an choir seo déanta aige.

Téarmaí dlí
Cúige Shamara

Is cúige de chuid na Rúise é Cúige Shamara. Is é Samara an phríomhchathair. Bunaíodh an cúige sa bhliain 1928.

Tíreolaíocht 
 Achar: 53,600 km²
 Teorainneacha:
 Teorainneacha inmheánacha: An Tatarstáin (Thuas), Cúige Orenburg (Thoir), Cúige Sharatov (Thiar Theas), Cúige Ulyanovsk (Thiar/Thiar Thuas)
 Teorainneacha idirnáisiúnta: An Chasacstáin (Theas)

Crios Ama 
 Tá Cúige Shamara suite i gcrios ama Shamara (SAMT/SAMST).

Aibhneacha 
Is iad na príomhaibhneacha sa chúige ná:
 Volga
 Samara

Na hAonaid Riaracháin 
Tá an cúige roinnte ina 27 réigiún. Féach Aonaid Riaracháin Chúige Shamara.

Samara
Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
An Chrimé

Is poblacht fhéinrialaitheach de chuid na hÚcráine í an Chrimé. Tá an phoblacht suite i leithinis na Crimé ar chósta thuaidh na Mara Duibhe. 

Is iomaí treibh a ghabh is a d'athghabh an Chrimé i rith na staire. Ina measc siúd, bhí na Gréagaigh, na Gotaigh, na hIaránaigh, na Hunaigh, na Casáraigh, Rúisigh Chív, na Biosantaigh, na Cipseácaigh, agus na Mongólaigh. Ceann de na ríochtaí ba tábhachtaí i stair na Crimé ab ea Cánacht na Crimé. Ina dhiaidh sin, thit an leithinis le himpireacht na Tuirce, agus san ochtú haois déag, shealbhaigh Impireacht na Rúise í. Ní ba déanaí, tháinig an tAontas Sóivéadach in áit na Rúise Impiriúla, agus nuair a bhain na poblachtaí Sóivéadacha amach a neamhspleáchas, b'í Poblacht na hÚcráine a choinnigh an Chrimé.

Is iad na Tataraigh Chriméacha muintir dhúchasach na Crimé, ach inniu, is mionlach beag iad: Tataraigh iad 13 % de dhaonra na poblachta féinrialaithí. Nuair a bhí Stailín ag rialú an Aontais Shóivéadaigh, ruaigeadh na Tataraigh Chriméacha ar fad go dtí an Chasacstáin, agus níor tháinig siad ar ais ach le déanaí. 

Is í an Úcráinis an teanga oifigiúil, ach is tromlach iad na Rúisigh sa phoblacht, agus cé go bhfuil scéimeanna athbheochana Úcráinise á gcur chun cinn sa Chrimé, dealraíonn sé nach bhfuil fonn ar bith ar na Rúisigh malairt teanga a tharraingt orthu féin. Mar sin, is í an Rúisis caint na sráide i gcónaí. Is iomaí Úcráineach eitneach a bhfuil a chuid Rúisise níos líofa ná a chuid Úcráinise, agus de réir an daonáirimh, tá an Tatairis Chriméach féin níos coitianta mar theanga dhúchais sa Chrimé ná an Úcráinis.

Tíreolaíocht 
 Achar: 26,100 km²
 Teorainneacha:
 Teorainneacha inmheánacha: Cúige Kherson (Thuas)
 Teorainneacha uisce: An Mhuir Dhubh (Theas/Thiar), Muir Mheoid (Thoir Thuas)
 An ball is airde: Sliabh Roman-Kosh 1,545 m

Na hAonaid Riaracháin 

Tá an phoblacht roinnte ina 25 réigiún.

Réigiúin

Bardais (Cathracha)

Tagairtí 

An Chrimé
Ballaonaid na hÚcráine
Carraig Mhachaire Rois

Baile i gContae Mhuineacháin is ea Carraig Mhachaire Rois (Carrickmacross as Béarla). Bhuaigh sí comórtas "Tidy Towns" do bhailte móra cúpla bliain ó shin

Bailte i gContae Mhuineacháin
Tiësto

Is é Tiësto (rugadh mar Tijs Michiel Verwest ar 17 Eanáir, 1969 i Breda, Brabant Thuaidh, An Ísiltír) ceann de na DJanna is cáiliúla ar domhan i gceol trance.

Chuir sé DJ Tiësto ar féin ach dá chúpla albam deiridh d’fhág sé an focal DJ amach agus thosaigh sé ag glaoch Tiësto amháin ar féin. Roghnaíodh é mar an DJ is fearr ar domhan 3 uair ina dhiaidh a chéile, in 2002, 2003 agus in 2004 sa chomórtas Djmag.

Tiësto i gceolchoirm 
 Thosaigh sé ag seinm ag coisir sina scoil a bhí sé ag freastil uirthu.
 Ansin fuair sé cúpla post i gclubanna difriúla san Ísiltír faoin ainm Da Joker agus Dj Limited.
 Nuair a bhuail sé le Arny Bink i 1997, thosaigh sé ag seinm Trance agus d’oscail siad an studio Black Hole Records. Rinne se sub-label laistigh den label sin darbh ainm Magik Muzik.
 Tháinig an-cáil ar Tiësto de bhar go mbeadh sé in an seinm don oíche ar fad gan aon Dj nó ceoltóir eile ar an stáitse.
 I dtús na 2000’s bíodh ceol choirm aige dár dteideal Tiësto Solo a bhíodh 6 uair ar fhad I rith na hoíche ón 11 go dtí 5 ar maidin.
 I 2003 ba é Tiësto an chéad Dj a dhíol amach staid do ceol choirm ríomh. Tháinig 25,000 duine chun Tiësto a fheiceáil ar na 10ú lá de Bhealtine in Arnhem Gelredome san Ísiltír.
 I gCluichí Oilimpeacha sa bhliain 2004, shein Tiësto san oscailt oifigiúil agus scaoil sé albam dona amhrán a shein sé ar an oíche sin darbh ainm Parade of the Athletes.

Dioscliosta

Singlí 
 Adagio for Strings: 20 IRL, 37 UK
 Traffic: Níl Fios 
 Dance4life: Níl Fios
 In The Dark: Níl Fios

Albaim 
 In My Memory: 25NL (Chéad albam stuidio de chuid Tiësto)

 The Parade Of The Athletes: 4NL, 18BEL ,85GER
 Elements Of Life: 1NL, 3BEL, 14UK, 24CAN, 34UWC, 71US
 Just Be: 1NL, 2BEL, 51GER, 54UK
 Live At Innercity – Amsterdam: Níl Fios

Tagairtí 

Ceoltóirí
Lios na gCearrbhach

Is cathair í Lios na gCearrbhach ar an taobh thiar-theas de Bhéal Feirste i dTuaisceart Éireann. Tugtar Lisburn ar i mBéarla de ghnáth, ach úsáidtear an t-ainm Lisnagarvey uaireanta freisin in ainmneacha scoileanna, clubanna spóirt agus do phearsaí poiblí mór le rá. Rinneadh cathair de go hoifigiúil i 2002 mar chuid de cheiliúradh órga Bhanríon na Ríochta Aontaithe. Tá sé suite ar dhá thaobh abhainn an Lagáin agus mar sin roinnte idir dhá chontae, An Dún agus Aontrom. Dar le daonáireamh 2001 bhí 71,465 duine i Lios na gCearrbhach. Cé gur tugadh stádas cathrach dó níl ann dáiríre ach baile mór tuaithe. 

Bunaigh Louis Crommelin agus inimircigh eile Hugeunot an tionscal lín i Lios na gCearrbhach sa bhliain 1698 Tá iarsmalann lín ar fáil i seanteach an Mhargaidh i gcearnóg an Mhargaidh.

Tagairtí 

Bailte i gContae Aontroma
Bailte i gContae an Dúin
Bailte le ardeaglaisí in Éirinn
Carghas

Tréimhse liotúrgach troscadh agus tréanais is ea an Carghas sna heaglaisí Críostaí. Maireann sé ó Céadaoin an Luaithrigh go dtí an Cháisc, agus tá a mbealaí féin ag na haicmí éagsúla creidimh chun na dátaí a ríomh. De réir an Nuathiomna chaith Íosa Críost daichead lá sa bhfásach agus an Diabhal ag cur cathú air, agus is i gcuimhne air seo a bhíonn lucht creidimh ar troscadh agus ar tréanas sa tréimhse seo, mar íobairt agus mar phíonós sula ndéantar aiséirí Chríost a cheiliúradh Domhnach Cásca.

Stair
Tháinig an focal Carghas as an Laidin Quadragesima a bhríonn 'Daicheadú'. Is é an focal Fraincise den Carghas ná Carême.

Áiríonn na Eaglaisí san traidisiún Biosántach (m.sh.Ceartchreidmheachas) na laethana Carghas go difriúil. Tá traidisiúin áitiúil difriúil freisin san Eaglais Ortadocsacht an Oirthir.

Troscadh
Is é Carghas seal go traidisiúnta i mbun troscadh. Ba an traidisiún úsáideach toisc go raibh sé seal nuair ba riachtanach bia cé ata coinnithe den geimhreadh a bheith ite roimh d'éirigh sé lofa. San am a chuaigh thart, níor ith a lán Caitlicigh feoil cé is moite den iasc ar na hAointe i rith Carghas.  Inniu éiríonn a lán daoine as milseáin srl a ithe le linn an Charghais.

Féilte Críostaí
Cathaoir Ó Dochartaigh

Taoiseach ar chlann Uí Dhochartaigh in Inis Eoghain, Tír Chonaill ba ea Cathaoir Ó Dochartaigh (1587-1608). 

Ní raibh sé ach 14 bliana d'aois nuair a tháinig sé i gcomharbacht ar a athair Seán Óg. Bhí ridireacht faighte ag a sheanathair Seán mór ó Rí Shasana sa bhliain 1541 ionas go bhféadfadh sé a thailte a choinneáil mar Thiarna Inis Eoghain. Rinneadh ridire de Chathaoir nuair a bhí sé ina dhéagóir as ucht troid ar thaobh na Sasanach i gCogadh an Dá Aodh. Tugadh cuireadh go Londain dó agus d'fhill é go hÉirinn mar aimiréal ar chathair nua Dhoire Cholm Cille. Ach bhí aighneas go minic idir é agus na plandóirí agus cuireadh tréas ina leith. Tar éis dó a dhílseacht a thabhairt don Choróin sa chogadh mór i gcoinne Aodh Ó Néill agus Cúige Uladh a bheith bánaithe agus curtha faoi smacht ag plandóirí d'éirigh sé amach agus loisc sé Doire go talamh - mharaigh sé Gobharnóir na cathrach chomh maith. Ach ní raibh ar a shon aige ach gur cuireadh fórsa láidir ina choinne. 

Cuireadh chun báis é agus crochadh a cheann in airde ar phíce i mBaile Átha Cliath mar phíonós don 'audacious traitor'.

O Dochartaigh, C
O Dochartaigh, C
Ó Dochartaigh, C
An Normainn

Is réigiún in iarthuaisceart na Fraince í An Normainn (Fraincis: La Normandie), ceann de na 18 Réigiúin na Fraince. Ba í seo áit dhúchais na Normannach. Bhíodh sí ina ríocht neamhspleách ag na Lochlannaigh sna meánaoiseanna.

Ón sean-teangaí Lochlannach a tháinig an ainm, gaolmhar le 'northman' i mBéarla.

Féach freisin 
 Réigiúin na Fraince

Tagairtí 

Réigiúin na Fraince
Cill Dara

Baile is ea Cill Dara (Kildare as Béarla) i gContae Chill Dara. De réir an béaloideas bhunaigh Bríd Naofa an baile. Bhronn taoiseach an méid talún is a chlúdaigh a brat uirthi. Leag sí a brat síos ar an talamh agus thosaigh sé ag méadú. Thóg Bríd eaglais nó cill in aice le dair. Is de bharr sin a ghlaotar Cill Dara (.i. an chill in aice leis an dair) air.

Bailte i gContae Chill Dara
Bailte le ardeaglaisí in Éirinn
Anraí III Shasana

Bhí Anraí III (1 Deireadh Fómhair 1207 – 16 Mí na Samhna 1272) ina rí ar Shasana ó 1216 go dtí lá a bháis. Tháinig sé i gcomharbacht ar a athair, Eoin I. 

Rinneadh rí de nuair a bhí sé ina pháiste agus mhair a réimeas ar feadh 56 bliain. Tháinig a mhac, Éadbhard I, i gcomharbacht air.

Féach freisin 

 An Magna Carta nó An Chairt Mhór
 Magna Carta Hiberniae

Tagairtí 

Monarcacht na Breataine
Daoine a rugadh i 1207
Básanna i 1272
Rítheaghlach Plantagenêt
Éadbhard I Shasana

Bhí Éadbhard I (17 Meitheamh 1239 – 7 Iúil 1307) ina rí ar Shasana ó 1272 go 1307. Tháinig sé i gcomharbacht ar a athair Anraí III. Longshanks (Cosa fada) an leasainm coitianta a bhí air, mar gur fear ard a bhí ann. Ba é an rí Sasanach a rinne gabháil ar an mBreatain Bheag faoi dheireadh agus a rinne iarracht Ríocht na hAlban a ghabháil chomh maith, cé gur theip air san iarracht sin. Tháinig a mhac Éadbhard II i gcomharbacht air.

Monarcacht na Breataine
Daoine a rugadh i 1239
Básanna i 1307
Rítheaghlach Plantagenêt
Risteard II Shasana

Bhí Risteard II (6 Eanáir 1367 – 14 Feabhra 1400) ina rí ar Shasana ó 1377, go dtí gur cuireadh as córóin é sa bhliain 1399. Tháinig sé i gcomharbacht ar a sheanathair, Éadbhard III. Tháinig Anraí IV, i gcomharbacht air siúd.

Monarcacht na Breataine
Daoine a rugadh i 1367
Básanna i 1400
Rítheaghlach Plantagenêt
Aerfort Chorcaí

Aerfort idirnáisiúnta Éireannach is ea Aerfort Chorcaí. Osclaíodh an t-aerfort ar an 16 Deireadh Fómhair 1961. Sa bhliain 2010, bhain 2.4 milliún duine úsáid as an aerfort.

Suíómh
Tá an t-aerfort suite ocht gciliméadar ó lár Chathair Chorcaí, agus  cóngarach do shuíomh na haerpháirce a bhí ann roimhe sin, ar a dtugtaí Farmers Cross. Rinne réamh-bhreathnadóireachtaí meitéareolaíochta ag an suíomh seo i 1946-47. 

Tá an suíomh  tugtha go háirithe do cheo. Tarlaíonn seo siocair a shuímh gar don chósta theas agus a airde os cionn leibhéal na farraige.

Stair
D’oscail an t-aerfort i mí Dheireadh Fómhair 1961.  Ar dtús, ní dhearna breathnadóireacht ach amháin ar iarratas. Ansin, chóir dheireadh 1961 rinneadh iad ar bhonn 24 uair agus mar sin bhí an stáisiún mar pháirt de líonra sionoptach na Seirbhíse Meitéareolaíochta. 

Osclaíodh rannóg réamhaisnéise do chuspóirí eitlíochta sa bhliain 1966 agus de réir mar a mhéadaigh an t-éileamh ar réamhaisnéisí ginearálta, cuireadh isteach seirbhís uathoibríoch aimsire teileafóin. Dhún an rannóg réamhaisnéise eitlíochta sa bhliain 1988, agus ghlac an Lároifig Eitlíochta ag Aerfort na Sionainne freagracht as na réamhaisnéisí.

Cinn scríbe

Tagairtí 

Eacnamaíocht na hÉireann
Aerfoirt i bPoblacht na hÉireann
Éadbhard V Shasana

Bhí Eduard V ina rí ar Shasana ar feadh dhá mhí sa bhliain 1483. Tháinig sé i gcomharbacht ar a athair, Eduard IV. Bhí sé go mór faoi thionchar a uncail Risteard, Diúc Gloucester, le linn an ama sin. Cuireadh é féin agus a dheartháir Risteard Shrewsbury i mbraighdeanas i dTúr Londan agus fuair siad bás ansin. Níor corónaíodh riamh é. Tháinig a uncail i gcomharbacht air mar Risteard III.

Daoine a rugadh i 1470
Básanna i 1483
Monarcacht na Breataine
1290



Tarluithe

Breitheanna 
 Jean de Muris, fealsamh agus matamaiticeoir Francach (b. 1351)

Básanna 
 10 Iúil - Ladislaus IV na hUngáire (r. 1262)
 10 Samhain - Qalawun, Sabhdán na hÉigipte (r. 1262)

Tagairtí 

Blianta