joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Dílárú

Is éard is dílárú ann ná an próiseas ina ndáiltear amach nó ina roinntear feidhmeanna, cumhachtaí, daoine nó rudaí lasmuigh de shuíomh nó údarás lárnach.   Cé go ndéantar staidéar agus cleachtadh go forleathan ar lárú, go háirithe ag leibhéal an rialtais, níl aon sainmhíniú nó tuiscint choiteann ann ar dhílárú. D’fhéadfadh brí an díláraithe a bheith éagsúil go páirteach mar gheall ar na bealaí éagsúla ina gcuirtear i bhfeidhm é.  Tá coincheapa an díláraithe curtha i bhfeidhm ar dhinimic na ngrúpaí agus ar riarachán gnó agus ar eagraíochtaí príobháideacha, eolaíocht pholaitiúil, dlí agus riarachán poiblí, eacnamaíocht agus teicneolaíocht .

Stair 
Tháinig an focal «centralización» (i nGaeilge; "lárú") i bhfeidhm sa Fhrainc sa bhliain 1794, nuair a chruthaigh ceannaireacht na Direachtóireacht (Le Directoire), sa Fhrainc]]  struchtúr nua rialtais tar éis na |réabhlóide Francaí .
Rí (ficheall)

Is é an rí ( ♔♚ ) an fear fichille ( nó 'fichillín') is tábhachtaí, arb é a ghabháil an t-aon chuspóir atá ag an gcluiche. I dtíortha na hÉireann, na Spáinne agus na Portaingéile, léirítear an rí ag an litir R sa nodaireacht fichille ailgéabraigh .  Sa chás nach féidir é a athrú le linn an chluiche, meastar gur fichillín luachmhar é. Is fiú 20 pointe é; mar sin féin, tugann roinnt údair dhá nó ceithre phointe de luach coibhneasta, ar scála 1-1, bunaithe ar a shoghluaisteacht, a shábháilteacht agus an ról gníomhach a imríonn sé ag deireadh an chluiche.  

Le linn cluiche, ní féidir leis an rí fanacht faoi bhagairt  namhad ag am ar bith, má dhéantar ionsaí air caithfear é a chur in áit shábháilte láithreach bonn, . Léiríonn rialacha na nósmhaireachta i bhfichille go bhféadfadh an t-ionsaitheoir tost an chluiche a bhriseadh agus "sáinn !" a fhógairt agus, sa chás nárbh fhéidir leis an rí éalú ó ghabháil,  "marbhsháinn!" a fhógairt. Meastar na gothaí seo a bheith roghnach de réir rialacha an chluiche.

Socrúchán agus gluaiseacht

Tosaíonn an Bán leis an rí ar an gcéad rang ar thaobh na láimhe deise den bhanríon. Tosaíonn an Dubh leis an rí go díreach trasna ón rí bán. Tosaíonn an rí bán ar e1 agus an rí dubh ar e8. Féadfaidh rí a bhogadh go dtí cearnóg amháin  in aon treo (go cothrománach, go hingearach, nó go trasnánach) mura bhfuil fear cairdiúil sa chearnóg cheana féin nó go gcuirfeadh an t-aistriú an rí i sáinn. Mar thoradh air sin, ní fhéadfaidh ríthe a bheith curtha i gcearnóga in aice láimhe (féach an freasúra), ach is féidir leis an rí ionsaí  nochta a dhéanamh trí easpag, chaiseal, nó bhanríon a thabhairt le fios. Tá baint ag an rí freisin leis an aistriú speisialta caisliú.

Tagairtí
Angelique Rockas

Is aisteoir amharclainne, scannáin agus teilifíse i Londain í Angelique Rockas, atá ina cheannródaí san amharclann ilnáisiúnta. Ba é ainm an chomhlachta amharclainne an Internationalist Theatre.

A luathshaol

Rugadh Rockas san Afraic Theas agus is de shliocht na Gréige í. Bhain sí onóracha amach in Ollscoil Witwatersrand le Litríocht an Bhéarla agus le mór-Fhealsúnacht, agus fuair sí oiliúint mar aisteoir i scoil amharclainne Ollscoil Cape Town.

Gairme
Thosaigh Rosaas ar a gairm bheatha amharclainne ag Theatro Technis London le George Eugeniou (vide English Wikipedia), áit ar ghlac sí ról Medea (Euripides) aistrithe ag Philip Vellacott, agus IO in Prometheus faoi chathaoirleacht Aeschylus
Faoi ainm Angeliki (a hainm Gréige) Rockas, rinne sí léirithe i dteanga dhúbailte (Gréigis / Béarla) bunaithe ar thobchumadh ar thopaicí a raibh tionchar acu ar phobal na Cipire Gréigise.

I measc an Internationalist Theatre, seachas róil Emma i "El Campo" le Griselda Gambaro, agus Miss Julie faoi Lúnasa Strindberg ta , Carmen (i El Balcón de réir Géinéid), Yvette (i El Misneach na Máthar le haghaidh Brecht),Miriam (i mBarra Óstán Tóiceo), agus Tatiana (ag Naxmies ag Máximo Gorki) .

I measc na gcodanna scannán tá Henrietta i 'The Witches', Nereida i 'Oh Babylon', teicneoir cothabhála in 'Outland'.

Maidir le Teilifís na Gréige, d’imir sí Ms Ortiki i 'Emmones Idees' stiúrtha ag Thodoros Maragos

Cartlanna
Angelique Rockas  Cartlann Náisiúnta na Ríochta Aontaithe

Naisc sheachtracha

  Angelique Rockas IMDB
 Angelique Rockas    Institiúid Scannán na Breataine
 Angelique Rockas   Hellenism.net  
 Angelique Rockas  Vogue Mexico & Latin America   Angelique Rockas : Una Actirz Multiplicada
 Angelique Rockas Pinterest

Tagairtí

Aisteoirí
Daoine beo
Banríon (ficheall)

An fear fichille is cumhachtaí is ea an bhanríon den chluiche fichille ( ♕ ♛ ), agus í léirithe in Éirinn sa nodaireacht ailgéabrach leis na litreacha Br. Is í an fichille den luach absalóideach is mó sa chluiche, An fichillín is luachmhar is ea í leis an luach absalóideach is mó sa chluiche, agus is iondúil go mbíonn luach idir naoi agus deich bpointe aici. Cosúil leis an chaiseal, tá sí in ann (le cabhair ón rí) cluiche a bhuachan i gcoinne rí aonair.. 

Sa chaturanga y shatranj, réamhtheachtaí níos sine an chluiche, ba í an firzan nó firz an fichillín is gaire do bhanríon an lae inniu. Fuair ​​an bhanríon fichille reatha cumhacht sa 15ú haois.San Eoraip, le linn na Meánaoiseanna, tháinig an banríon in áit a réamhtheachtaí (fireannach)  agus ag deireadh an 13ú haois bhí sí i láthair ar fud na mór-roinne. Ag deireadh an 15ú haois, mhéadaigh gluaiseachtaí na banríona de réir a chéile chuig gluaiseachtaí an lae inniu, cé go raibh srianta fós ar chur chun cinn na  bhfichillíní chuig banríon nua.

Seandálaíocht

Sanasaíocht

Éabhlóid
Caiseal (ficheall)

Fear fichille é an caiseal ( ♖ ♜ ), a úsáidtear de ghnáth sa chéim dheiridh den chluiche. mar gheall ar a luach straitéiseach agus beartaíochta, a ndearnadh staidéar forleathan orthu i litríocht fichille. Is ionann a luach coibhneasta agus thart ar chúig phointe, agus d'fhéadfadh sé a bheith éagsúil ag brath ar a shuíomh sna sraitheanna oscailte nó sna colúin oscailte, nó i bhfoirmíochtaí straitéiseacha amhail batairí. 

Ag tús cluiche, tá dhá phíosa ag gach imreoir atá eagraithe i gcolúin a agus h, sa chéad sraith, le haghaidh an Bháin, agus san ochtú le haghaidh an Duibh. Is annamh a úsáidtear é sa chéim oscailte mar gheall ar a soghluaisteacht íseal i suíomhanna dúnta. I lár an chluiche, cuirtear iad i gcónaí i gcolún oscailte, agus é mar aidhm acu ionsaí a dhéanamh ar rí an chéile comhraic agus ag forghabháil seachtú sraith an namhad, agus sa chéim dheireanach den chluiche is féidir é a bheith cinntitheach i gcoinne mionfhichillíní.

Tagairtí

 
 Fir fichille
Eithne Thaobhfhada

Iníon an rí, Cathair Mór, ab ea Eithne Thaobhfhada (Meán-Ghaeilge Eithne Tháebfhota).  De réir Scéalaíocht na Ríthe, ba bhanríon í le beirt rí thar dhá ghlúin.

Banríon na hÉireann
Sa chuid is mó de shean-scríbhneoireacht na hÉireann, bean chéile Choinn Chéadchathaigh ab ea í.  Measadh gur dhea-thionchar éadan pósta don ríocht.  Ar feadh a saoil, bhíodh trí fhómhair ann, rud a thugann le fios gur bhandia an fhlaithis ar chineál éigin ab ea í.

Esnada Tige Buchet

Iníon altrama Bhuicéid ab ea Eithne nuaira tháinig a deartháir agus ghoid a thréada bó.  B'éigean do Bhuicéad a theach a fhágáil lena chlann agus Eithne.  Ina gcónaí i mbothán sa choill gar de Cheannanas, nuair a bhuail sí lena fear chéile i ndán di, Cormac mac Airt, garmhac Choinn.  Luigh sí leis oíche agus gineadh Cairbre Lifechair.

Echtrae Cormaic
Sa scéal Eachtra Chormaic, is amhlaidh gur bhean chéile Chormaic ab ea í.

Craobh ginealaigh

Foinsí
 Eithne Tháebfhota  on Oxford Index

Tagairtí

Scéalaíocht na Ríthe
An Fhiannaíocht
Achtan

Máthair Chormaic mhic Airt ab ea Achtan, a mhair c. 1d-2a haoiseanna AD.

Achtan agus Art mac Coinn
Sa seanscéal Cath Maige Mucrama, iníon Olc Acha de na Crich Óic Bethra ab ea Achtan, a bhíodh ina gcónaí gar de Dhroichead an Chláirín, Contae na Gaillimhe mar atá inniu.  Ar an oíche roimh an gcath, bhí Art mac Coinn mar aoi Olc Acha, a d'fhiafraigh de cé mhéad leanbh a bhí aige.  Ar eagla go bhfaighfeadh sé bás agus chun a ríshliocht a chosc, mhol Olc Acha go luífeadh Cormac le hAchtan go mnginfeadh sé mac. 

"Gineadh Cormac ansin.  Dúirt Art léi go dtabharfadh sí mac ar an saol agus go mbeadh an mac sin ina rí Éireann.  Ansin dúirt sé léi de gach taisce a bhí curtha i bhfolach aige don mhac sin.  Agus dúirt sé go marófaí é an lá dár gcionn agus d'fhág sé slán aici.  Dúirt sé léi a mac a thabhairt ar altramas chuid a chara na gConnacht.  Ar an lá dár gcionn, chuaigh sé chun catha."

Thug Achtan ar an saol Cormac mac Airt, sinsear na gConnacht, agus dá bharr is sinsear í de shleachta amhail is muintir Uí Fiachrach, Uí Briúin, Uí Ailello agus Muintir Murchada.  San áireamh clann atá de shliocht seo ná muintir  MacDermot, O'Conor, Ó Cléirigh, O'Flaherty, O'Dowd, O'Shaughnessy, McGivergan agus O'Hynes.

Connacht
Iomrall aimsire is ea an t-ainm Connacht le linn ré Achtana.  Deirtear gur de shliocht Choinn Chéadchathaihh, a mhair roinnt aoiseanna níos deireanaí, ab ea na Connachta, a bhfuil an chúige anois ainmnithe astu.  I scéalta níos déanaí, faightear an t-ainm Fir Ol nEchmacht mar ainm moch na cúige, um an fadhb sé a réiteach.  Go hiondúil, is bréag-iarracht ag manaigh Chríostaí í,  luathchroineolaíocht na nGael a shioncronú le stair chlasaiceach agus bhíobalta.

Féach freisin
 Scéalaíocht na Ríthe
 Leabhar Gabhála na hÉireann
 Lugaid mac Con

Foinsí

Naisc sheachtracha
 The Battle of Mag Mucrama, Aistriúchán Béarla ar ancienttexts.org

Tagairtí

Scéalaíocht na Ríthe
Argain Dinn Rí

I Miotaseolaíocht na nGael, scéal de chuid Scéalaíocht na Ríthe is ea Argain Dinn Rí (Sean-Ghaeilge Orgain Denna Ríg).  Scríobadh é is amhlaidh sa 9ú haois, agus caomhnaíteari dtrí lámhscríbhinn é: sa Leabhar Laighneach, i Leabhar Buí Leacáin agus i Rawlinson B 502 den 12ú haois.

Achoimre
B'éigean do Labhraid Maon mac Ailealla Áine rí na Laighean, dul ar deoraíocht i dteannta lena cláirsí Craiftine agus a fhile, Ferchertne.

Bhí athair agus seanathair Labhraí tar éis bheith maraithe ag a uncail Cobthach Cóel Breg agus thóg seisean an choróin.  Insítear i leagan amháin gur imir Cobhthach cleas gránna: lig sé air féin go raibh sé marbh, cuireadh é os cionn cláir – le scian bearrtha sa láimh aige – agus nuair a chrom a dheartháir thairis le brón, sháigh sé tríd a scornaigh é.   I leagan amháin den scéal, bhí ar Labhraid croíthe a athar agus a sheanathar a shlogadh siar le luchóg beo, agus chaill sé le seal beag dá bharr cumas a theangan.

Chuaigh Labhraid go dtí cúige Mumhan ag lorg tearmainn, agus mheall sé grá iníon an rí, Moriath.  Um aird a máthair a bhaint, sheinn Craiftine amhrán samhraidh di gur thit sí ina codladh.  Luigh Labraid le Moriath ansin agus phós sé í.  Bhí sé in ann ansin a chur in iúl ar Scoriath athair Moriath cabhrú leis, agus i gceannas arm na Mumhan, chloígh sé dún a athar, Dionn Rí, i gContae Cheatharlach.   Le cabhair óna mháthair agus fuirseoir na cúirte (a gheobhadh beirt dá ndeoin féin bás ar son mic agus rí), chuir sé Cobhthach agus a lucht leanúna faoi ghlas i dtigh iarainn.  Chuir sé an teach trí thine, agus d'éag cách laistigh.  De bharr an gníomh gránna seo, thuill sé an leasainm Lorc.

Foinsí
 Helmut Birkhan: Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3.
 Bernhard Maier: Lexikon der keltischen Religion und Kultur (Kröners Taschenausgabe. Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5, ll. 201, 259.

Naisc sheachtracha
  [http://www.maryjones.us/ctexts/dindrig.html The Destruction of Dind Rig]'' (LL) ar maryjones.us

Einzelnachweise 

Kategorie:Keltische Sage
Kategorie:Literatur (9. Jahrhundert)
Kategorie:Literatur (Irisch)
Coimpeart Chonchúir

Sa Rúraíocht i Miotaseolaíocht na nGael, réamhscéal don Táin Bó Cuailnge is ea Coimpeart Chonchúir (Sean-Ghaeilge Compert Conchobuir) mhic Neasa.  Caomhnaítear in dhá leagan é as Sean- agus Meán-Ghaeilge.  Sa dá scéal, is iad Neasa a máthair agus Cathbhadh draoi a athair, ach ní hionann na scéalta ar dhóigh eile.

Aithnítear lorg láimhe de mhórán scríobhaithe sa leagan níos sine ó thaobh theanga de, caomhnaithe i Leabhar Bhaile an Mhóta agus i Leabhar Buí Leacáin.  Sa scéal seo, bhí Nessa laistigh d'Eamhain Mhacha i dteannta lena hionailtí.  Tharla ansin gur tháinig Cathbad draoi chuici.  D'fhiafraigh sí de, céard ba chuí ag an am úd.  Ar Cathbhadh mar fhreagra, bheadh glóir go síoraí in Éirinn ag banríon a ghinfeadh rí.  Óir nach raibh fear ar bith eile i láthair, thóg Neasa Cathbhadh gan leisce chun luí léi. Gineadh Conchúr ansin, lena raibh Neasa torrach le trí bliana agus trí mhí.

Faightear an dara leagan den scéal in áit eile i Leabhar Bhaile an Mhóta agus i Leabhar Buí Leacáin.  Insítear iontu scéal níos mionsonraithe.  Taoiseach bhuíon  na bhFiann ab ea Cathbhadh, i dteannta lenar mharaigh sé beirt athair altrama déag Asas, iníon an rí, Eochaidh Sálbhuí.  Chun díoltas a bhaint amach, d'éirigh Asa (séimh) ina taoiseach buíne féin, agus thuill sí an leasainm Ní-Asa (ní-séimh) dá bharr.  Chloígh Cathbhadh  Neasa le chleas éalaithe, agus phós sí é chun a saol a shábháil.  Ball beag ina dhiaidh sin, fuair sí uisce ón abhainn Chonchúir dá fear chéile.  Toisc go raibh dhá phéist san uisce, chuir Cathbhadh iachall ar Neasa an t-uisce a ól féin, agus d'éirigh sí torrach dá bharr.  Thosaigh a pianta breithe ar turas lá, agus thug Cathbhadh tuar go n-éireoidh leanbh ina rí mór le rá, dá mb'fhéidir le Neasa moill a chur ar an mbreith go dtí an oíche sin, an oíche chéanna ar a dtugfadh Íosa Críost ar an saol daonna.  D'éirigh léi, agus in am trátha, d'éirigh le Conchúr, ainmnithe as an abhainn agus tugtha ar an saol le péist ina láimh aige, ina rí is cáiliúla na nUladh.

Eagráin
 Kuno Meyer: Compert Conchobuir. In: Revue celtique 6, 1884, ll. 173–182 (le haistriúchán Béarla).
 In: Rudolf Thurneysen: Sagen aus dem alten Irland. Berlin 1901 (gearmáinis).
 Ch.-J. Guyonvarc’h: La Naissance de Conchobar. In: Ogam 11, 1959, ll. 56–65, 335–336 agus Ogam 12, 1960, ll. 235–240 (francis).

Foinsí
 Rudolf Thurneysen: Die irische Helden- und Königsage. Max Niemeyer, Halle 1921 (Nachdruck Olms, Hildesheim/New York 1980), ll. 273–276.
 Bernhard Maier: Compert Chonchobuir. In: Bernhard Maier: Lexikon der keltischen Religion und Kultur (Kröners Taschenausgabe. Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5, ll. 83f.

Tagairtí

Scéalta na Rúraíochta
Scoil Mhuire Gan Smál

Bunscoil i mBéal Átha na Sluaighe, Contae na Gaillimhe, Éire is ea Scoil Mhuire Gan Smál. Bunaíodh í i 1939, is scoil náisiúnta bhuachaillí agus chailíní Chaitliceach í atá suite ar imeall Bhéal Átha na Sluaighe i bparóiste sibhialta na gCríoch. Ó Mheán Fómhair 2019, tá 415 daltaí agus timpeall tríocha ball foirne sa scoil, rud a chiallaíonn gurb í an scoil náisiúnta is mó (de réir líon na ndaltaí) i ndobharcheantar Bhéal Átha na Sluaighe.

Stair agus forbairt 
Osclaíodh Scoil Mhuire Gan Smál i 1939 sa Críoch iasmuigh de Bhéal Átha na Sluaighe, le beirt mhúinteoirí agus ochtó a seacht daltaí ar dtús.  Ar dtús osclaíodh síos Bóthar an Chríoch, aistríodh an scoil go dtí an láthair reatha i 1939. 

I measc na bhforbairtí is déanaí tá “tionscadal tógála dhá mhilliún”, a raibh sé i gceist leis forbairt nó síneadh sé sheomra ranga príomhshrutha, cúig sheomra teagaisc, síneadh le halla na scoile agus leabharlann. Tosaíodh i 2009, marcáilte oscailt oifigiúil na síntí i mí Mheán Fómhair 2012.  Osclaíodh páirc astro-móna nua le ceiliúradh comóradh seachtó cúig bliain na scoile in 2014.  

Amhail ó 2019, is é Noel Lohan príomhoide gníomhach Scoil Mhuire Gan Smál.

Imeachtaí agus tiomsú airgid 
Reáchtáiltear tiomsaitheoir airgid Crosaire Lá Fhéile Bríde gach bliain ar an chéad lá de mhí Feabhra. I measc na n-imeachtaí eile tiomsaithe airgid tá canadh singil na Nollag, díol císte, agus tiomsaitheoirí tiomsaithe airgid, agus tiomsaítear cuid mhaith den airgead ag dul chuig cúiseanna sa Tansáin.

Le daltaí ó seacht gcúlra cultúrtha is fiche, glacann an scoil páirt i gclár éagsúlachta an Bhrait Bhuí,  agus cheiliúraigh sí dhá "lá idirchultúrtha" in 2019.

Tagairtí 
Béal Átha na Sluaighe
Oideachas i gContae na Gaillimhe

Naisc sheachtracha
Scoil Mhuire Gan Smál - Suíomh Gréasáin Oifigiúil
Bunscoileanna in Éirinn
Contae na Gaillimhe
Lóg n-enech

Coincheap i seandlí na nGael is ea Luach Oinigh (Sean-Ghaeilge Lóg n-enech).  'Aghaidh' is ea bunbhrí an fhocail enech, agus d'aistriú brí, is amhlaidh toisc go bhfeictear mothúcháin an duine ina aghaidh, clú nó cáil.  As Breatnais, deirtear wynebwerth (comhainmfhical wyneb, aghaidh agus gwerth, luach).

Luach na Cáile
Faoi lóg n-enech, bhíodh áit an duine, idir sóisialta agus dleathach, faoi ráthaíocht.  I gcás masla nó ionsaí coirp, thugtaí chúiteamh don íospartach ag brath ar a stádas.  Bhronntaí an luach ach ar fhir shaora, 'sé sin, baill an fhlaithis, san áireamh tiarnaí, draoithe, vates, filid, lianna, staraithe, gaibhne, ceardaithe carbad agus dlíodóirí, na hAos Dána, chomh maith leis na haithigh agus na úinéirí talún.  I gcás ionsaí ar bean, d'fhaigheadh a fear chéile an chúiteamh, agus i gcás ar seirfeach, d'fhaigheadh a mháistir é.

Eisceacht ab ea an luach ar chóir d'adhaltrach a thabhairt don chéad bhean (céad-mhuintir nó príomh-bhean) mar thoradh an masla déanta a di, de bharr an dara pósadh.

Ba í an chumhall an té is luachmhaire in Éirinn agus sa Bhreatain Bheag, b'fhiú ar séad deich mbó, cúig chapall nó oder carbad.  De réir an dlí Críth Gablach (ceannach gabhlach), chaithfear ceathrar cumhal déag a thabhairt mar chúiteamh ar ionsaí ar rí cúige.

Mallacht
Óir gur gheis é dea-bhreitheamh (fír flathemon) an rí, thugtaí ar dhroch-bhreitheamh (gáu flathemon) sa seandlí an mhallacht cacc for enech (cac ar oineach, ar d'aghaidh/cháil).

Foinsí
 Helmut Birkhan: Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3.
 Bernhard Maier: Lexikon der keltischen Religion und Kultur (Kröners Taschenausgabe. Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5.
 Wolfgang Meid: Die Kelten. Reclams Universal-Bibliothek, Stuttgart 2007, ISBN 978-3-15-017053-3.

Tagairtí

Seanchas
Craobh Airgid

I siombail an alltair agus údarás Miotaseolaíocht na nGael is ea an Chraobh Airgid.

Iomramh Bhrain
Sa dán Iomramh Bhrain, léiríonn an chraobh dul isteach chuig an Alltar:
Chun gabháil isteach san Alltar roimh uair socraithe an bháis, bhíodh pas de dhíth, de ghnáth craobh airgid den chrann úill coiscrithe faoi bhláth."

Manannán mac Lir
Tá an chraobh gaolta le Manannán mac Lir, dia na mara, gaolta féin leis an alltar agus Eamhain Úllach, áit a fuarthas an chraobh draíochta airgid.  Faightear an chraobh agus Manannán sa scéal His Three Calls to Cormac.  Thug sé don rí:
"craobh airgid le húill óir.  Delight agus amusement to the full an ea é éisteacht le ceol na craoibhe úd, agus thitfeadh fir gonta, nó mná i leaba linbh, nó daoine tinn, ina gcodladh leis an gceol agus an craobh á croitheadh."

Caomhnaítear an scéal seo i roinnt lámhscríbhinní den 14ú agus 15ú haoiseanna, m.s. Leabhar Baile an Mhóta agus Leabhar Buí Leacáin.

Imagallamh an Dá Thuaradh
Bhíodh an tsiombail miotasach ag na déithe, sióga, draoithe, agus ag cách glactha isteach faoi rúndiamhair bheatha agus bháis.  Déantar cur síos uirthi mar shiombal na ndraoithe i scéal Neidhe i Imagallamh an Dá Thuaradh'''"...thaisteal sé le craobh airgid thar a chionn.  D'iompraíodh na hÁnraidh, nó filí den dara aicme, craobh airgid, ach d'iompraíodh Ollaimh craobh óir; agus bhíodh craobhacha cré-umha ag gach file eile."

Cultúr na ndaoine
 Is saothar i dtaobh béaloidis Cheiltigh is ea The Silver Bough le Florence Marian McNeill, béaloideasaí Albanach.

 Is leabhar sa sraith leanaí The Roman Britain Trilogy le Rosemary Sutcliff is ea The Silver Branch.

 Tá úrscéal eile dar teideal The Silver Bough, Neil M. Gunn.  Déantar teacht go minic ar amhrán The Silver Bough, á chanadh ag bean an tí an príomhcharachtair, agus tá craobh airgid musical aigesean le húill óir, déanta do ghariníon na mná tí. 

 Sa chlár faisnéise The Silver Branch'' le Katrina Costello, ceiliúrtar daoine agus tírdhreach miotasach an Boirne.  Léiríonn Patrick McCormack miotas na Craoibhe, ag tabhairt cead don nádúir cabhrú linn, áit an duine sa domhan a aimsiú.

Naisc sheachtracha
 Internet Sacred Text Archive/Celtic Folklore/The Fairy-Faith in Celtic Countries/Section II, The Recorded Fairy-Faith
 Temple of Manannan
 Celtic Literature Collective and Jones's Celtic Encyclopedia 
 Irish Literature, Mythology, Folklore, and Drama

Tagairtí

Miotaseolaíocht na nGael
Claribel Alegría

File, aisteoir, úrscéalaí, agus iriseoir Nicearaguach-Salvadórach ab ea Clara Isabel Alegría Vides  (Bealtaine 12, 1924 - Eanáir 25, 2018), d'úsáideadh sí an t-ainm cleite Claribel Alegría,  a raibh tionchar mór uirthi ar litríocht chomhaimseartha Mheiriceá Láir . Bronnadh Duais Idirnáisiúnta Litríochta Neustadt 2006 uirthi .

Beathaisnéis 
Rugadh Alegría in Estelí, Nicearagua, le hathair Nicaraguach, Daniel Alegría, agus máthair Salvadórach, Ana María Vides. Nuair a bhí Claribel naoi mí d'aois, cuireadh a hathair ar deoraíocht mar gheall ar a agóidíocht i gcoinne sáruithe ar chearta an duine a tharla le linn forghabhála na tíre ag na Stáit Aontaithe ; mar thoradh air sin, d'fhás Claribel aníos i Santa Ana, cathair in iarthar El Salvador, as ar tháinig a máthair. Mheas Claribel Alegría gur Nicearaguach-Salvadórach í féin.    Cé go raibh sí ró-óg le bheith ag léamh nó ag scríobh, thosaigh sí ag cumadh filíochta ag aois a sé bliana d'aois agus dheachtaigh sí í dá máthair, a scríobhfadh síos iad. Luaigh Alegría “Cartas a un joven poeta ” cumtha agRainer Maria Rilke go seasta mar an spreagadh chun bheith ina file.

Tagairtí 

Básanna in 2018
Daoine a rugadh i 1924
Fáith

Féach freisin: Fáidh

Is é fáith an leagan Sean-Ghaeilge le haghaidh fáithe agus fealsúna Ceilteacha ársa.  Úsáidtear an focal vates as Béarla agus Géarmánis mar téarma teicniciúil dóibh siúd, fréamhaithe ón bPrótai-Cheiltis  *wātis.

Sanasaíocht
Is é an téarma atá á phlé anseo, fáith, ná an focal Prótai-Ceiltise *wātis, aitheanta ón  Gréigis, Laidin agus dteangacha Ceilteacha níos deireanaí.  Forbraíodh an focal *wātis diaidh ar ndiaidh go fáith as Meán-Ghaeilge, fáidh a Nua Ghaeilge.  Is gaol é go hindíreach leis an bhfocal Breatnaise, gwawd, adhmholadh.

Ba ghaol é an focal Laidine vates leis an gCeiltis,Michiel de Vaan, Etymological Dictionary of Latin and the Other Italic Languages, Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series, 7 (Leiden: Brill, 2008), lch. 656, s.v. vātēs, -is. sin nó iasacht Ceiltise.

Cé gur tógadh ar iasacht an focal ó Laidin go Béarla, úsáidtear é de ghnáth sa teanga úd le taobh fáithe Ceilteach seachas Rómhánach.)  Creidtear go forleathan go bhfuil gaoil ag *wātis i dteangacha Gearmánacha eile, san áireamh an focal Gotaise wods, 'seilbh'.

Dá mba ghaoil seachas iasachtaí iad *wātis as Ceiltis, vates as Laidin, agus focail mar an gcéanna as teangacha Gearmánacha eile, b'fhéidir é mar sin go raibh siad fréamhaithe ón bhfocal Ind-Eorpaise *(H)ueh₂t-i- "fáidh".

Stair
An Róimh ársa
D'úsáideadh na scríbhneoirí is luaithe na Laidine an focal vates chun fáithe agus daoine feasa a chur in iúl.  Ligeadh an focal i léig go dtí gur athmhúscail Virgil é.  Dúirt Ovid gur vates as Eros (Amores 3.9) an ea é.

Sa Róimh págánach, bhíodh na vates ina gcónaí ar Chnoc na Vatacáine.  Nuair a tháinig an pápacht ar ais go dtí an Róimh ó Avignon sa 14ú haois, bhí cónaí ar an bPápa sa Vatican as sin amach.

Sibhialtacht na gCeilteach
De réir údair na Gréige Ársa, Strabo, Diodorus Siculus, agus Poseidonius, ar cheann de thrí aicme na sagartachta Ceiltí ab ea na vates (Gréigis οὐάτεις)  priest, agus an dá eile ná na draoithe agus na baird.  Ba fáithe iad na vates, agus dheineadh siad íobairtí (ach go háirithe íobairtí daonna) faoi údarás draoi, de réir léirmhínithe  Rómhánach agus Chríostaí.

San lá inniu
Is iad na Vates (nó Ovates) ar cheann de na trí ghrád den Order of Bards, Ovates and Druids, ord nua-Dhraíochta lonnaithe i Sasana. 

Is é ovate an chéad ghrád sa Gorsedd na mBard nua-aimseartha sa Bhreatain Bheag.  Ní cumann nua-Dhraíochta é an Gorsedd, ach tá béim aige ar chultúr agus ealaíon na Breataine Bige.  Tá a gcuid gnás agus cleachtas bunaithe ar athshamhluithe na Draíochta le hIolo Morganwg.

Foinsí
 Perkins, Caroline A., "Ovid's Erotic Vates" in Helios, March 2000
 Rübekeil, Ludwig, Wodan und andere forschungsgeschichtliche Leichen: exhumiert '', Beiträge zur Namenforschung (2003), 25–42.
 Peter Berresford Ellis, "The Druids", William B. Eerdmans Publishing (1995)

Naisc sheachtracha
 Classical descriptions of the vates
 Ovates

Tagairtí

Druidry
Ancient Roman religion
Prophets
Songs and Music from "She's the One"

Is albam ón bhanna Tom Petty and the Heartbreakers é Songs and Music from "She's the One", a eisíodh ar an 6 Lúnasa 1996.

Traic Liosta 
Gach amhrán le Tom Petty (ach amháin iad le nótaí).

"Walls (Circus)" – 4:25
"Grew Up Fast" – 5:09
"Zero from Outer Space" – 3:08
"Climb That Hill" (Petty, Mike Campbell) – 3:57
"Change the Locks" (Lucinda Williams) – 4:56
"Angel Dream (No. 4)" – 2:27
"Hope You Never" – 3:02
"Asshole" (Beck Hansen) – 3:11
"Supernatural Radio" – 5:22
"California" – 2:39
"Hope on Board" – 1:18
"Walls (No. 3)" – 3:03
"Angel Dream (No. 2)" – 2:27
"Hung Up and Overdue" – 5:48
"Airport" – 0:57

Singlí  
"Walls (Circus)" - 29 Iúil, 1996
"Climb That Hill" - 1996
"Change the Locks" - 1996

Foireann 
Tom Petty -  Giotár, Fonnadóireacht, orgán béil, pianó, cruitchlár
Mike Campbell –  Giotár, pianó
Benmont Tench – pianó, orgán
Howie Epstein – dordghiotár, fonnadóireacht taca

Breise
Curt Bisquera - drumaí ach "Hung Up and Overdue", "Hope You Never", agus "California"
Lindsey Buckingham - fonnadóireacht taca ar "Walls (Circus)", "Climb That Hill" agus "Asshole"
Steve Ferrone - drumaí ar "Hope You Never" agus "California"
Lili Haydn - veidhlín
Michael Severens - dordveidhil
Ringo Starr - drumaí ar "Hung Up and Overdue"
Gerri Sutyak - dordveidhil
Chris Trujillo - cnaguirlisí
Carl Wilson - Giotár, comhcheol

Tagairtí 
1996 Albaim
Eamhain Abhlach

I Miotaseolaíocht na nGael, oileán miotasach parthais ab ea Eamhain Abhlach (Sean-Ghaeilge Emain nó Emne Ablach).  Meastar go minic gurbh fhlaitheas dhia na mara Manannán mac Lir é.  Samhlaítear é nó le hOileán Mhanainn nó le hEilean Arainn.

De réir an dáin mheánaoisigh  Baile Suthain Sith Eamhna, tógadh an dia Lugh in Eamhain Abhlach.  I ndán eile den 14ú haois, deirtear go bhfuil Eamhain Abhlach lán d'ealaí agus de chrainn iúir.

Sanasaíocht
Ní soiléir é sanasaíocht an fhocail "Emain/Emne" sa chás seo.  Is féidir é a chur i gcomórtas le rí-chathair na nUladh, Emain Macha, ach anseo is 'cúpla' é brí le hEmain.  Thug Ptolemy "Isamnion" ar an gcathair ina  Geografia den 2ú haois AD, a d'aistrigh an Ceiltíoch Heinrich Wagner mar "séard atá ag bogadh go tapaidh dá thoil féin, an sruth", fréamhaithe ón bPrótai-Ind-Eorpais *eis-, "bog go gasta". 

Is níos léire é "Ablach", abhlach / úllach, aball / abhaill, ubull / úll, srl.

Tionchar
''In medieval Arthurian literature, Geoffrey of Monmouth's island paradise Insula Avallonis (Avalon), where the sword Caliburnus (Excalibur) was forged, and where King Arthur was taken to be healed by the sorceress Morgen and her eight sisters after the Battle of Camlann, could have been influenced by Irish legends of Emain Ablach. The medieval Welsh equivalent of Avalon, Ynys Afallach ("Isle of Afallach"), may also be related to – if not derived from – Emain Ablach.

Foinsí
 Bullock-Davies, Constance, "Lanval and Avalon," Bulletin of the Board of Celtic Studies 23, 1969, ll. 128-42.
 Koch, John (eag.), Celtic Culture: A Historical Encyclopedia, ABC-CLIO, 2006, ll. 146-147, 677, 691, 959, 1244, 1471, 1671.
 MacNeill, Máire, The festival of Lughnasa Comhair de Bhéaloideas Éireann, University College, 1982, lch. 6.
 Maier, Bernhard (eag.), Dictionary of Celtic religion and culture, Boydell & Brewer, 1997, ll. 3, 156, 186.
 Ó hÓgáin, Dáithí, Myth, legend & romance: an encyclopaedia of the Irish folk tradition, Prentice Hall Press, 1991, lch. 247.
 Skene, William Forbes, Celtic Scotland: a history of ancient Alban, Iml. 3, Edmonston & Douglas, 1880, ll. 410ff.
 Wagner, Heinrich, "The archaic Dind Ríg poem and related problems", Ériu, Vol. 28, 1977, ll. 1-16.

Tagairtí

Miotaseolaíocht na nGael
Alltar

I miotaseolaíocht na gCeilteach, ríocht na ndéithe is ea an tAlltar, agus b'fhéidir fosta na marbh.

Deirtear de ghnáth gur ríocht osnádúrtha é an t-alltar, áit le óige suthain, áilleacht, dea-tsláinte, fairsingeacht agus áthas.  Creidtear scaití  to exist taobh leis an domhain daonna, suite thar an imeall.  De ghnáth dobhainte, bhrúfadh sé ó an go ham san domhan daonna isteach, curtha in iúl le tarluithe amhail is Féth fíada (ceo draíochta), athruithe tobanna ar an aimsir, nó teacht neach diaga nó ainmhí neamhghnácha.  Tugann laochra éagsúla miotasacha cuairt air, de thaisme, sin nó tar éis cuireadh a bheith tugtha dóibh ag áitritheoir, ag tairscint úll nó Craobh Airgid nó ceirtlín snátha le leanúint á scaoileadhscaoileadh1.  Sroicheann siad é trí thuamaí nó uaimheanna, nó faoi thoinn nó trasna na mara thiar. 

De ghnáth, glaoitear  Annwn ar an alltar i Miotaseolaíocht na mBreathnach agus Avalon in Arthurian legend.  I Miotaseolaíocht na nGael, tá roinnt ainmneacha air, san áireamh, Tír na nÓg, Magh Meall agus Eamhain Abhlach.  Faightear fosta sa miotais Ghaelacha Tech Duinn, áit a théann anamacha na marbh ar a slí go dtí an t-alltar.

Miotaseolaíocht na nGael
Is amhlaidh go bhfuil an t-Alltar i Miotaseolaíocht na nGael mar a chéile leis an Elysium i Miotaseolaíocht na Gréige, agus d'fhéadfadh é go bhfuil chomhbhunús ársa acu i reiligiún Prótai-Ind-Eorpach.   

Tugtar ainmneacha éagsúla ar an Alltar agus áiteanna laistigh de, san áireamh Tír nAill (Tír Eile), Tír na Tairngreachta, Tír na nÓg, Tír fo Thoinn, Tír na mBeo, Magh Meall, Magh Fhinnairgid, Magh Airgidnéal, Magh Ioldathach, Magh Chiúin, agus Eamhain Abhlach.

Tá cónaí san Alltar ar déithe na nGael, na Tuatha Dé Danann, i dteannta le roinnt laochra agus sinsear.  Téitear isteach ann trí tuama ársa darbh ainm sidhe, amhail is Brú na Bóinne agus Cnoc Meadha.    De réir na miotas, chúlaigh na Tuatha Dé isteach sna sídhe tar éis do chloígh na Gaeil iad, agus dá bharr glaodh an tAos Sí nó Daoine Sí orthu.

Sa miotas agus béaloideas fosta Gealach, is amanna tairseachúla iad féilte na Samhna agus na Bealtaine, nuair is é is dóichí é gur féidir teagmháil a dhéanamh leis an Alltar.  I measc laochra miotasacha a thug cuairt ar air, tá Cú Chulainn, Fionn agus Bran.  Go deimhin, 'sis tábhachtaí iad b'fhéidir na scéalta Iomramha ó thaobh de thurais thurais dtí an tAlltar.

Foinse údaráis an ea an tAlltar.  Sa scéal Baile in Scáil, tugann Conn Céadchathach cuairt ar theach an Alltair, áit a thugann Lugh dlisteanacht dá ríogacht agus dó siúd dá chomharbaí.

Sna miotais Ghaelacha, tá ríocht osnádúrtha eile darb ainm Teach Doinn.  Creideadh go ndeachaigh anamacha na marbh ann, chun cónaí ann go síoraí, sin nó fanacht ann ar feadh tréimhse sula rachaidís go dtí an t-Alltar, nó sula bheith athionchollaithe.  Chreidtí in Éirinn go ndeachaigh anamacha na marbh siar thar lear i dtreo luí na gréine.  Taobh siar dusta an ea an t-oileán phantom, Uí Bhreasail.

Féach freisin
 Eamhain Abhlach
 Iomramh
 Magh Meall
 Teach Doinn
 Tír na nÓg
 Uí Bhreasail

Naisc sheachtracha
 Celtic Otherworld'' ar sacred-texts.com

Tagairtí

Celtic mythology
Irish mythology
Welsh mythology
Full Moon Fever

Is albam ón bhanna Tom Petty é Full Moon Fever, a eisíodh ar an 24 Aibreán 1989.

Traic Liosta 
Gach amhrán le Tom Petty agus Jeff Lynne (ach amháin iad le nótaí).

Taobh 1
"Free Fallin'" - 4:14
"I Won't Back Down" - 2:56
"Love Is a Long Road" (Petty, Mike Campbell) -	4:06
"A Face in the Crowd" - 3:58
"Runnin' Down a Dream"	(Petty, Lynne, Campbell) - 4:23

Taobh 2
"I'll Feel a Whole Lot Better"	(Gene Clark) - 2:47
"Yer So Bad" - 3:05
"Depending on You" (Petty) - 2:47
"The Apartment Song" (Tom Petty) - 2:31
"Alright for Now" (Tom Petty) - 2:00
"A Mind with a Heart of Its Own" - 3:29
"Zombie Zoo" - 2:56

Singlí  
"I Won't Back Down" - Aibreán 1989
"Runnin' Down a Dream" - 29 Iúil, 1989
"Free Fallin'" - 27 Deireadh Fómhair, 1989
"A Face in the Crowd" - 3 Márta, 1990
"Yer So Bad" - 1990

Foireann 
Tom Petty -   Fonnadóireacht, fonnadóireacht taca, Giotár, méarchlár, tambóirín
Mike Campbell –  Giotár, dordghiotár, maindilín, méarchlár
Jeff Lynne -  –  Giotár, dordghiotár, méarchlár, pianó, sintéiseoir, fonnadóireacht taca
Phil Jones – drumaí, cnaguirlisí

Breise
George Harrison - giotár acústach agus fonnadóireacht taca ar "I Won't Back Down"
Jim Keltner - drumaí, maraca agus tambóirín ar "Love Is a Long Road"
Benmont Tench – pianó ar "The Apartment Song"
Howie Epstein - fonnadóireacht taca ar "I Won't Back Down" agus "Love Is a Long Road"
Roy Orbison - fonnadóireacht taca ar  "Zombie Zoo"
Kelsey Campbell - béic ar  "Zombie Zoo"
Alan Weidel, Jeff Lynne, Tom Petty - bualadh bos ar "I'll Feel a Whole Lot Better"

Tagairtí 
1989 Albaim
Wildflowers

Is albam ón bhanna Tom Petty é Wildflowers, a eisíodh ar an 1 Samhain 1994.

Traic Liosta 
Gach amhrán le Tom Petty (ach amháin iad le nótaí).
"Wildflowers" – 3:11
"You Don't Know How It Feels" – 4:49
"Time to Move On" – 3:15
"You Wreck Me" (Petty, Mike Campbell) – 3:22
"It's Good to Be King" – 5:10
"Only a Broken Heart" – 4:30
"Honey Bee" – 4:58
"Don't Fade on Me" (Petty, Campbell) – 3:32
"Hard on Me" – 3:48
"Cabin Down Below" – 2:51
"To Find a Friend" – 3:23
"A Higher Place" – 3:56
"House in the Woods" – 5:32
"Crawling Back to You" – 5:05
"Wake Up Time" – 5:19

Singlí  
"You Don't Know How It Feels" - Deireadh Fómhair 1994
"You Wreck Me" - 1995
"It's Good to be King" -1995
"A Higher Place" - 1995

Foireann 
Mike Campbell – giotár, giotár acústach, giotár leictreach, dordghiotár, cruitchlár, siotár
Lenny Castro – cnaguirlisí
Howie Epstein – fonnadóireacht taca, dordghiotár ar "You Wreck Me", "Honey Bee" agus "Cabin Down Below"
Steve Ferrone –  drumaí ach ar "To Find a Friend"
Brandon Fields – sacsafón ar "House in the Woods"
Gary Herbig – sacsafón ar "House in the Woods"
Jim Horn – sacsafón ar "House in the Woods"
Kim Hutchcroft – sacsafón ar "House in the Woods"
Phil Jones – cnaguirlisí ar "You Wreck Me" agus "Cabin Down Below"
Michael Kamen – ceolfhoirniú, stiúrthóir ar "Wildflowers", "Time to Move On", "It's Good to Be King" agus "Wake Up Time"
Tom Petty – giotár, giotár acústach, giotár leictreach, dordghiotár, orgán béil, pianó, orgán Hammond, Fonnadóireacht, fonnadóireacht taca
John Pierce – dordghiotár ar "Hard on Me"
Marty Rifkin – giotár cruach troitheánach ar "House in the Woods"
Ringo Starr – drumaí ar "To Find a Friend"
Benmont Tench – armóin, pianó, orgán Hammond, ceolfhoirniú
Carl Wilson – fonnadóireacht taca ar "Honey Bee"

Tagairtí 
1994 Albaim
Highway Companion

Is albam ón bhanna Tom Petty é Highway Companion, a eisíodh ar an 25 Iúil 2006.

Traic Liosta 
Gach amhrán le Tom Petty.

"Saving Grace" - 3:48
"Square One" - 3:26
"Flirting with Time" - 3:16
"Down South" - 3:27
"Jack" - 2:29
"Turn This Car Around" - 3:59
"Big Weekend" - 3:16
"Night Driver" - 4:28
"Damaged by Love" - 3:23
"This Old Town" - 4:17
"Ankle Deep" - 3:24
"The Golden Rose" - 4:43

Bónas 
"Home"	- 3:11
"Around the Roses" - 2:58
"Big Weekend" (taifeadadh samplach) - 3:04
"This Old Town" (taifeadadh samplach) - 4:24

Singlí  
"Saving Grace" - 4 Iúil 2006
"Flirting with Time" - 2006
"Big Weekend" - 2006

Foireann 
Mike Campbell – giotár, vibreafón ar "The Golden Rose", léiritheoir
Tom Petty – giotár, dordghiotár ar "Square One", drumaí, orgán béil, pianó ar "Night Driver", méarchlár ar "Jack", Fonnadóireacht, fonnadóireacht taca, léiritheoir
Jeff Lynne - giotár, dordghiotár, méarchlár, fonnadóireacht taca, léiritheoir

Tagairtí 
2006 Albaim
Henrik Petersson

Tá Henrik Petersson, a rugadh in Uppsala, sa Shualainn, ar 6 aibreáin 1973, mar mhatamaiticeoir, léachtóir le mhatamaitic agus scríbhneoir Sualannach. Tá Petersson ina ollamh comhlach sa choláiste polaiteicnice Chalmers, agus feidhmíonn sé mar léachtóir le mhatamaitic sa scoil Hvitfeldtska i nGöteborg. Múineann Petersson ranganna bunaithe ar fhadhbanna matamaitice don ardchúrsa matamaitice sa scoil Hvitfeldtska agus bunaithe ar an matamaitic chlasaiceach. I gcomhthráth leis a mhúinteoireacht, bainistíonn sé ardán do mhic léinn atá suim acu sa mhatamaitic. Tá an suíomh gréasáin sin maoinithe ag an bhfondúireacht Solstickan.

Beathaisnéis 
Fuair Petersson a dhochtúireacht sa mhatamaitic i 2001. Sa bhliain 2007, thosaigh sé ag múineadh sa mheánscoil.

Idir 2005 agus 2008, d’fhoilsigh sé dhá phíosa téacs déag a bhaineann le réimsí eolaíochta difriúla. Baineann a thaighde go háirithe le chórais dinimiciúla líneacha agus an theoiric bhainteach le fheidhmiú teoirice na bhfeidhmeanna sin. 

Den chuid is mó, tá cáil ag Phetersson de bharr a leabhair Problemlösningens grunder, foilsithe i 2013, agus ag teacht óna mhúinteoireacht sa scoil Hvitfeldtska. 

I 2019, foilseoidh Petersson dhá leabhar atá ainmnithe Avancera I agus Avancera II.

Leabharliosta 

 Problemlösningens grunder, 2013
 Undersökande matematik, 2017
 Avancera I, 2019
 Avancera II, 2019

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 Suíomh gréasáin oifigiúil
 Problemnet

Daoine a rugadh i 1973
Daoine beo
Eachtra imirceach Essex (2019)

Fuarthas 39 duine marbh i leoraí i  nGrays, Essex ar an 23 Deireadh Fómhair 2019. 31 fear agus ochtar ban as an Vítneam, imircigh go léir, a bhí sa leoraí.  I measc na mban agus na bhfear, bhí 10 déagóir, san áireamh beirt bhuachaillí 15 mbliana d'aois.

Na himeachtaí 
As Éirinn a tháinig an leoraí féin trí chalafort Caergybi [Holyhead].  Tháinig tiománaí an leoraí, Mo Robinson, fear 25 bliain d’aois, as Port an Dúnáin i gcontae Ard Mhacha.

Tháinig tréiléar an leoraí i dtír ar abhainn an Thames in Purfleet agus anall as Zeebrugge na Beilge. 

Bailíodh an tréiléar in Purfleet. D’fhág an leoraí agus an tréiléar cuisnithe ina raibh na daoine Purfleet ag cúig tar éis a haon maidin inné, 25 nóiméad nó mar sin sular thángthas ar na coirp in Waterglade Industrial Park i  nGrays, Essex. Tháinig na seirbhísí otharchairr ar na coirp sa leoraí i bpáirc tionsclaíochta ag leathuair tar éis a haon san oíche.

Bhí an leoraí cláraithe sa Bhulgáir (cé nach raibh sé sa tír sin le roinnt blianta anuas) agus gur le bean as Éirinn é. Bhí greamán mór ar fhuinneog thosaigh an leoraí, ar de dhéanamh Scania é, a deir ‘Ireland, the ultimate dream’.

Easpa ocsaigíne ba chúis le bás na n-imirceach. Dúradh go mba brioscaí a bhí á n-iompar ag an leoraí.

Cúrsaí airgeadais 
Bhí suas le €15,000 an duine íoctha ag na himircigh le lucht na comcheilge.  

Bhí muntir na n-imirceach i Vítneam fós ag aisíoc a gcuid fiacha  sa bhliain 2021.

Fiosrúchán dúnmharaithe 
Cuirtear i leith roinnt fear a bheith páirteach i smuigleáil daoine. Ar 22 Eanáir 2021, phléadáil Maurice (Mo) Robinson, tiománaí an leoraí, as Craigavon, agus a shaoiste Rónán Hughes, 41 bliain, as Ard Mhacha agus as Tigh Thaláin i gContae Mhuineacháin, ciontach i ngáinneáil ar dhaoine, i sciúradh airgid agus i ndúnorgain. Gearradh téarma príosúin trí bliana déag agus ceithre mhí ar Robinson agus téarma 20 bliain ar Hughes.

Ciontaíodh Éamonn Harrison, 24 bliain, as Co an Dúin, agus Gheorghe Nica, 43 bliain, as Basildon, Essex, sna cúisimh chéanna. Téarma príosúin ocht mbliana déag a gearradh ar Harrison agus 27 bliain ar Nica, arbh é ceann feadhna na buíne comhcheilge é. 

Ba é Harrison a thug an leantóir go calafort Zeebrugge sa Bheilg sular seoladh ar aghaidh go Sasana ar bhád farantóireachta é. Eiseachadadh é in Eanáir 2020.

Féach freisin 

 Ar  18 Meitheamh 2000, thángthas ar 58 duine as an tSín marbh in aonad leoraí in Dover in Kent sa bhliain 2000   
 Géarchéim imirceach na hEorpa

Tagairtí 

2019
Eachtraí imirceacha
Essex
Stair Shasana
Teifigh
Ánradh

File nó bard na nGael den dara haicme ab ea ánradh, ar an gcéad chéimíocht eile le hais an ollaimh.

Sanasaíocht
Fréamhaithe ón tSeanGhaeilge ánrad is ea an focal seo.

Féach freisin
 Ánradh
 Bard
 Cana
 Clí
 Filid
 Ollamh Éireann

Tagairtí

Seanchas
Cill Chuimín, Tiobraid Árann

Is sráidbhaile é Cill Chuimín. Tá sé suite i gContae Thiobraid Árann. Tá sé timpeall 30 ciliméadar as Durlas Éile. Bhí mainistir ann fadó ach anois tá gairdín naofa in aice leis an Eaglais. Tá teach ceilteach  agus tobar naofa ann.

Tá an Cumann CLG Uí Threasaigh lonnaithe sa pharóiste. Tá Rae agus Cluain Mhurchaidh (Áth an Chuilinn) sa pharóiste chéanna. 

Tá Ionad Pobail nua-aimseartha, Tithe Tábhairne, Stáisiún Peitril, Uachtarlann agus gnóthaí eile i gCill Chuimín. 

Tá an chuid is mó den sráidbhaile lonnaithe i gCeathrú an Teampaill ach tá  an Cumann CLG agus an Stáisiún Peitril thíos an bóthair. Tá an Uachtarlann suite ar thaobh eile den sráidbhaile sa Réisc. 

Bhí ionsaí ar an RIC i Mí na Nollag 1920 ar an mbóthar idir a stáisiún agus Ceathrú an Teampaill. 

Tá siúlóid bhaile freisin. Téann sé ón mbaile suas go dtí an Cnoc Aifrinn. Bhí Aifreann ar siúil ag an gcnoc Aifrinn i rith na péindlithe. d
Aontú

Is páirtí polaitíochta in Éirinn é Aontú. Is é Peadar Tóibín ceannaire an pháirtí. . 

'Saol, Saoirse agus Cothrom Eacnamaíochta' an rosc catha atá acu.  

Ar bhonn idé-eolaíoch de, tá Aontú i gcoinne an ghinmhillte agus nascann an páirtí gnéithe den choimeádachas sóisialta le habhcóideacht ar son Éire aontaithe agus eacnamaíocht ar chlé ón lár.

Stair
Ba é Peadar Tóibín, TD a bhunaigh an páirtí a d’éirigh as Sinn Féin ar 15 Samhain 2018  mar gheall ar a thuairimí frith-ghinmhillte tar éis dó cur i gcoinne aoire an pháirtí ar 'An Bille Sláinte (FoirceannadhToirchis a Rialáil), 2018 (Bille 105 de 2018)'.

Thosaigh sé ag canbhasáil ionadaithe tofa, ag fáil tacaíochta laistigh de sheachtain ó bheirt chomhairleoir áitiúil sa Phoblacht. . Bhí cruinnithe ag Tóibín ar fud an oileáin chun labhairt le baill a d’fhéadfadh suim a bheith acu. D'fhág chomhairleoir áitiúil i dTuaisceart Éireann an PSDLO agus chuaigh le hAontú an 7 Eanáir 2019. 
Tháinig an dara comhairleoir ó Thuaisceart Éireann isteach ar an 26 Feabhra 2019.

Tagairtí 

Aontú
Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann
Stair na hÉireann
Páirtithe polaitíochta i dTuaisceart Éireann
Polaitíocht na Ríochta Aontaithe
Páirtithe polaitíochta a bhunaíodh sa bhliain 2019
Eadhadh (ogham)

Is í an ceathrú litir is fiche den aibítir oghaim an tEadhadh (Sean-Ghaeilge Edad).  Is í an ceathrú litir den Aicme Ailme.  Is é  a luach foghraíochta.

Sanasaíocht
Ní fios ciall bhunúsach na litreach, ach tá tionchar an litir eadhadh is amhlaidh inti.

Molann taobhaithe Aibítir na gCrann gur crann fíor nó crann creathach í an litir seo, eabhadha/eadha as Nua-Ghaeilge.

Bríatharogam
Faightear eadhadh agus iodhadh le chéile i gcoda an briatharoghaim:

 érgnaid fid (éargna/aithint feánna)
 commaín carat (comaoin cairde)
 bráthair bethi (?) (bráthair breithe)

Tagairtí

Litreacha Oghaim
Anailís mhatamaiticiúil

Is éard is anailís mhatamaiticiúil ann ná an brainse den mhatamaitic a bhaineann le teorainneacha agus le teoiricí gaolmhara, amhail difreáil, suimeáil, tomhas, sraitheanna éigríochta, agus feidhmeanna anailíseacha.

Tagairtí

Matamaitic
Scipio Aemilianus

Ba pholaiteoir tábhachtach agus ghinearál an Phoblacht Rómhánach é Publius Cornelius Scipio Aemilianus Africanus Numantinus (185–129 BC) ar a dtugtar go príomha Scipio Aemilianus nó freisin Scipio Africanus Minor, nó Scipio Africanus Óg, a bhí faoi dhó ina chonsal, sa bhliain 147 agus 134 RCh. Ba é an mac nádúrtha é de Aemilius Paullus, ach uchtaíodh é isteach sna Cornelii Scipiones - an teaghlach is suntasaí ag an am - ag mac de chuid Scipio Africanus . 

Sa bhliain 147 RCh, chuaigh sé i gceannas ar an Tríú Cogadh Púnach (149–146 R.Ch.) agus chuir sé léigear agus scrios ar Chartaig. Sa bhliain 134 RCh chuaigh sé i mbun an chogaidh i Numantia (143–133 RCh), chuir sé an smacht ar ais arís ar arm na Róimhe , agus chloígh sé Numantia . Bhí sé ina phátrún suntasach ar scríbhneoirí agus fealsúna, agus ba é Polybius, staraí na Gréige, an duine is cáiliúla acu.

Teaghlach 
Ba é Scipio Aemilianus an dara mac de Lucius Aemilius Paullus Macedonicus, ceannasaí fheachtas buaiteach na Rómhánach sa Tríú Cogadh Macadónach, agus a chéad bhean, Papiria Masonis.
Daoine a rugadh i 185 RCh
Básanna i 129 RCh
Scipio Aemilianus Africanus Numantinus, Publius
 Aemilii
 Na Cogaí Púnacha
 an Tríú Cogadh Púnach
Polybius

Ba staraí Gréagach den tréimhse Heilléanach é Polybius (Sean-Ghréigis: Πολύβιος, Polýbios ;c. 208- c. 125 RCh) a bhain clú amach mar gheall ar a shaothar 'Na Startha' (Sean-Ghréigis:Ἱστορίαι, ''Historíai''). a chlúdaigh an tréimhse 264–146 RCh go mion. Cuireann an obair síos ar dul chun cinn na Poblachta Rómhánaí go dtí a stádas ceannasachta san Mheánmhuir ársa, agus cuimsíonn sí cuntas finné súl ar Léigear na Cartaige agus Léigear na Corainte, sa bhliain 146 RCh, agus an ionghabháil Rómhánach ar mhórthír na Gréige tar éis an Cogadh Acaech.

Tá Polybius tábhachtach mar gheall ar a anailís a rinne sé an mbunreacht measctha nó ar an scaradh cumhachtaí sa rialtas, a raibh tionchar aici ar De l'esprit des loix  (An Ghaeilge: ''Spiorad na nDlíthe'') de chuid Montesquieu, agus ar chumadóirí Bhunreacht na Stát Aontaithe .

Dúchas 
Rugadh Polybius thart ar 208 RCh i Megalopolis,( ''Ollchathair''), An Arcáid, nuair a bhí sí ina ball gníomhach de Chonradh na hAcháia. Bhí a athair, Lycortas, (Sean-Ghréigis: Λυκόρτας,'' Lykórtas'') ina pholaiteoir iomráiteach a raibh talamh aige, agus ina bhall den uasaicme rialaithe a tháinig chun mar strategos (ginearál i gceannas) ar Chonradh na hAcháia.  Dá bhrí sin, bhí Polybius in ann breathnú go díreach ar ghnóthaí polaitiúla agus míleata na cathrach 'Megalopolis'. Chuir sé spéis i marcaíocht capall agus fiach, caitheamh aimsire a bhfuair faomhadh dó ina dhiaidh sin óna bhraighdeanaithe Rómhánacha. 

Sa bhliain 182 R.Ch., tugadh mór-onóir dó nuair a roghnaíodh é chun próca luaithrigh Philopoemen a iompair, ceann de pholaiteoirí na hAcháia is cáiliúla dá ghlúin. I 69 RCh nó 170 RCh, toghadh Polybius ina Hipparchus (oifigeach marcra), ócáid a chiallaigh go minic go mbeadh sé tofa don Strategia bhliantúil (ceannaire airm). Bhí a luath ghairmréim pholaitiúil dírithe ar neamhspleáchas Megalopolis a chothabháil.     
[ <span teideal="This claim needs references to reliable sources. (May 2017)">luaitear gá</span> ]
Léigear na Corainte (146 RCh)

Cath a bhí ab ea Léigear na Corainte idir Phoblacht na Róimhe agus an cathairstát Gréagach an Choraint agus a chomhghuaillithe san Léig Acaech sa bhliain 146 RCh, a raibh díothú iomlán na  Corainte mar thoradh air. Chuir an cath seo deireadh leis An Chogadh Acaech agus tús thréimhse an fhorlámhais Rómhánaigh i stair na Gréige.

Forbhreathnú 
Sa bhliain 146 RCh, In 146 RC,  chloígh na Rómhánaigh a bpríomh-chéile comhraic sa Mheánmhuir, an Chartaigan, agus chaith siad na míonna ina dhiaidh sin ag crá na Gréagaigh chun iad a ghríosú chun troda, agus é mar aidhm acu cath deiridh a bheith acu a chuirfeadh lena bhforlámhas sna dúichí sin.
 146 RCh
[Catagóir: Cathanna a bhaineann le Poblacht na Róimhe | An Choraint 146 RCh]]
 an tSean-Choraint
 An Ghréig i ré na Róimhe
 2ú haois RCH sa Ghréig
[Catagóir: Cathanna a bhaineann leis an Léig Acaech | An Choraint]]
 Cinedhíothú
Aimíonaigéad próitéinigineach

Is aimínaigéid iad na  haimíonaigéid phróitéinigineacha a n-ionchorpraítear go bithshintéiseach i bpróitéiní le linn an aistrithe. Ciallaíonn an focal “próitéinigineach” “cruthú próitéine”. Le linn an tsaoil a bhfuil eolas air, tá 22 aimínaigéad atá ionchódaithe go géiniteach (próitéinigineach), 20 sa chód caighdeánach agus 2 eile sa bhreis ar féidir iad a nionchorprú trí mheicníochtaí speisialta aistriúcháin.  
I gcodarsnacht leis sin, is aimínaigéid iad aimínaigéid neamhphróitéinigineach nach n-ionchorpraítear i bpróitéiní (cosúil le haigéad gáma-aimíneabútrach, L-DOPA, nó trí-iadaitíoróinín), atá míchorpraithe in ionad aimíonaigéad atá ionchódaithe go géiniteach, nó nach dtáirgtear go díreach agus ina n-aonar le gnáth-innealra ceallach (cosúil le hiodrocsapróilín). Is minic a eascraíonn an dara ceann as modhnú iarthrasdula na bpróitéiní. Ionchorpraítear cuid de na haimíonaigéid neamhphróitéineacha i peiptídí  neamhribeasómacha a dhéantar a shintéisiú le siontáisí peiptídí neamhribeasómacha.

Tagairtí 

Cothú
Aimíonaigéad próitéinigineach