joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Càirinis

Is é Cáirinis sráidbhaile ar an Uibhist a-Tuath, Comhairle nan Eilean Siar.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Solas, Uibhist a-Tuath

Is é Solas sráidbhaile ar an Uibhist a-Tuath, Comhairle nan Eilean Siar.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Port nan Long

Is é Port nan Long sráidbhaile ar an Uibhist a-Tuath, Comhairle nan Eilean Siar.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Loch Sgadabhagh

Is loch suite ar an Uibhist a-Tuath, Comhairle nan Eilean Siar é Loch Sgadabhagh.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Tíreolaíocht na hAlban
Comhairle nan Eilean Siar
Sparassidae

Fine de dhamháin alla is ea na Sparassidae a dtugtar “damháin seilge” orthu go minic. Tá toirt measartha mór iontu, agus tá siad le fáil i gcuid mhaith den Astraláise, san Afraic, san Áise, i Meiriceá Thuaidh agus Theas agus timpeall na Meánmhara. 
   
De gháth tá droim an damháin alla seo donn nó liath, ach tá comharthaí dubha agus bána ar an taobh thíos de mhórán spéiceas, agus baill rua ar áit an bhéil. Tá clúmh orthu, cé go bhfuil slata ar a gcosa. 
Tá ocht súile acu agus iad ina dhá shraith de cheathrar. Tá radharc a súl measartha maith agus is féidir leo daoine agus ainmhithe móra a fheiceáil tamall uathu.

 

Feithidí agus inveirteabraigh is mó a itheann siad, agus scincí nó geiceonna ó am go chéile. Bíonn siad ina gcónaí i ngága i rúsc ach is minic le fáil i dtithe agus i bhfeithiclí iad. Is maith leo cónaí faoi rúsc agus charraigeacha, agus is minic a bhuailtear leo i seideanna agus in áiteana ciúine eile dá leithéid. 

Tá siad gasta ar a gcosa, agus is minic a thugann siad léim agus iad ag rith. Imíonn siad ar bhallaí agus ar an tsíleáil, agus tá luí acu le greamú duit má thógtar iad, i dtreo gur dócha go mbainfidh siad greim asat agus tú ag iarraidh iad a chroitheadh díot.

Goradh 
Is mór an difríocht atá idir saic uibheacha na ngéineas difriúil. Is gnách le Palystes na saic a fhágáil ar crochadh i dtoir agus iad a theanntú le duilleoga.  B’fhéidir go n-úsáidfí blúirí páipéir mar theanntú istigh i dteach.  Fágann Pseudomicrommata an sac amuigh san fhéar (Eragrostis), agus tugann spéicis éigin an sac leo ina mbéal. Cosnaíonn na damháin bhaininscneacha a n-ál go fíochmhar. 

Déanann damháin fhirinscneacha de Heteropoda venatoria, spéiceas atá le fáil timpeall an domhain, fuaim shubstráiteach nuair a aimsíonn siad faramóin atá fágtha ag damhán baininscineach den spéiceas céanna. Baineann na damháin fhirinscneacha tairbhe as a gcosa chun creathanna a sheoladh chun an dromchla a bhfuil siad. Tagann an chuid is mó den fhuaim as creathanna tréana an bhoilg.

Nimh 
Baineann Sparassidae úsáid as nimh chun a gcreach a dhíluailiú agus cuidiú le bia a dhíleá. Uaireanta baineann siad greim as duine á gcosaint féin, ach meastar nach mór an chontúirt iad do dhaoine folláine. Rinneadh taighde ar ionsuithe damháin alla san Astráil, agus aird ar leith á tabhairt ar Sparassidae, ach ní bhfuarthas airíonna a bhí an-dian nó neamhchoitianta.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Bileog faoi dhamháin seilge ó Mhúsaem na hAstráile
 Badge Huntsman Spider ag Músaem Victoria
 Saghsanna Sparassidae  Ollscoil Dheisceart Queensland – pictiúir agus cuntas
 Remarkable Australian Lichen Huntsman  at American Arachnological Society
 Heteropoda venatoria ag Institiúid an Bhia agus na nEolaíochtaí Feirmeoireachta in Ollscoil Florida.
 Olios sp. i bhfístéip ó Costa Rica

Damháin Alla
Eilean Dòmhnaill

Is crannóg é Eilean Dòmhnaill, suite i Loch Olabhat in Uibhist a-Tuath sna hOileáin Siar, i gComhairle nan Eilean Siar, in Albain. B'fhéidir gurb é an chrannóg is sine dá maireann. Ag brath ar ha hearraí potaireachta Unstan a fuarthas ar an chrannóg, meastar go dtéann sí seo siar go ham éigin idir 3200 RC agus 2800 RC.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Pobull Fhinn

Is ciorcal liag é Pobull Fhinn, ar an Uibhist a-Tuath sna hOileáin Siar, i gComhairle nan Eilean Siar. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Ted Bundy

Sraithmharfóir, fuadaitheoir, banéigneoir agus éigneoir corpán a bhí in Theodore Robert Bundy (a rugadh faoin ainm Theodore Robert Cowell).  Mharaigh sé na sluaite de mhná óga sna seachtóidí, agus tá sé incheaptha go raibh sé ag rith damhsa roimhe sin féin.  

Saolaíodh Bundy ar an 24 Samhain 1946 i mBurlington (stát Vermont). Cuireadh chun báis é i bPríosún Stáit Florida ar an 24 Eanáir 1989.  

Rugadh air sa bhliain 1975, ach

Coireanna 
Ba nós leis corpáin na gcailíní marbha a chur i leataobh agus gníomhartha gnéis a chur i gcrích leo, go dtí go mbeidís chomh lofa is nach bhféadfadh sé féin sult a bhaint astu a thuilleadh. Dhícheann sé dáréag acu ar a laghad, agus choinnigh sé na cloigne mar chuimhneacháin sa bhaile aige féin.  Uaireanta, d'fhéadfadh sé briseadh isteach in am marbh na hoíche ag an gcailín a bhí roghnaithe aige agus í a mharú le buaillí smachtín ina codladh di.

Gabháil 
Gabhadh Bundy don chéad uair i Stát Utah sa bhliain 1975, agus is iad na coireanna a bhí i gceist ansin ná iarracht ionsaí agus fuadach.

Nuair a bhí an dlí le cur ar Bundy as dúnmharú i gColorado, bhí sé in ann éalú ó lámh an dlí faoi dhó, D'éirigh leis éalú don chéad uair ar an 7 Meitheamh 1977.  Gabhadh é sé lá níos déanaí.  

D'éirigh leis éalú arís ar an 30 Nollaig 1977.  Bhí Bundy in ann tuilleadh coireanna a dhéanamh, ina measc trí dhúnmharú, ar a laghad.  Gabhadh é arís ar an 15 Feabhra 1978.     Ina dhiaidh sin, áfach, tháinig an tuiscint ag na póilíní gurbh fhéidir gurbh eisean a bheadh freagrach as na dúnmharuithe neamhfhiosraithe a bhí déanta i Stáit éagsúla le déanaí.
Sa bhliain 1978, bhí údaráis Florida in ann é a cheapadh sa deireadh. Daoradh chun báis faoi thrí é, ó bhí trí dhúnmharú déanta aige i bhFlorida.

Agus Bundy sa phriosúin, bhí sé in ann pósadh agus fiu rugadh iníon dó.

Pearsantacht 
Fear cuidsúlach ab ea Bundy, fear a raibh carasma agus teacht i láthair ann, agus é in ann na mná óga a chur faoi dhraíocht go furasta. Ba nós leis dul ag lorg cabhrach uathu, ag tabhairt le fios go raibh sé gortaithe ar dhóigh éigin. D'fhéadfadh sé cuma an údaráis a chur air féin freisin. Chas sé leis na mná go poiblí, ach nuair a bhíodh sé i gcuideachta na mná in áit fhoscúil, d'ionsaigh sé iad. 

Na blianta a chaith sé i dtóin phríosúin ag fanacht le lá a bhásaithe, ní raibh sé sásta a chuid coireanna a admháil. Go gairid roimh a bhás, d'admhaigh sé tríocha dúnmharú a bhí déanta aige i seacht Stát éagsúla sna blianta ó 1974 go 1978, ach dealraíonn sé go ndearna sé a lán dúnmharuithe eile fós.

Bású 
Básaíodh Ted Bundy i gcathaoir leictreach i bPríosún Raiford i Starke (stát Florida) in Eanáir na bliana 1989. Is é an cur síos a thug a bheathaisnéisí Ann Rule air ná nach raibh ann ach "sochapatach sádach a bhaineadh sult as pian an duine eile agus as an smacht a bhí aige air go nóiméad a bháis agus ina dhiaidh sin féin". 

Maidir leis an aturnae Polly Nelson, a bhí ag cosaint Bundy nuair a bhí sé os comhair an dlí an uair dheireanach, is é an breithiúnas a thug sise air ná gurbh é "Ted" "sainmhiniú an oilc gan trua gan trócaire".

Tagairtí 

Sraithmharfóirí
Daoine a rugadh i 1946
Básanna i 1989
Mormannaigh
Fir Bhreige

Is ciorcal liag é Fir Bhreige, ar an Uibhist a-Tuath sna hOileáin Siar, i gComhairle nan Eilean Siar. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Tairbeart (Na Hearadh)

Príomh-bhaile na Hearadh is ea Tairbeart, i gComhairle nan Eilean Siar. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
An Fhrainc sna Meánaoiseanna

Clúdaíonn an Fhrainc sna Meánaoiseanna achar a bhí beagnach comhfhreagrach leis an Fhrainc mar atá sí sa lá atá inniu ann, ó bhás Lughaidh Cráifeach sa bhliain 840 go lár an 15ú haois. Bhí stair na Meánaoiseanna sa bhFrainc marcáilte le:

 An Ríocht Iar-Fhrancach (Laidin:Francia Occidentalis ) (843-987) agus ionraí na Lochlannach agus dhíchóimeáil na hImpireachta Cairilínsigh, de réir a chéile, ag cumhachtaí áitiúla,
 saothrú tuille córas geilleagra an mhainéarachais agus chóras feodach na gceart agus na n-oibleagáidí idir tiarnaí agus vasáilligh.
 fás an réigiúin faoin ríora Chapetach (987-1328) agus a choimhlintí leis na réigiúin Normannacha agus Phlantaigíneacha.
 tréimhse fáis agus foráis na healaíne agus na litríochta ón 12ú haois go dtí an 14ú haois luath,
 ardú céime Ríora de Valois (1328-1589), géarchéim fhada ríorach Cogadh Céad Bliain le Ríocht Shasana (1337-1453) agus an Galar Dubh, an eipidéim thubaisteach (1348), agus 
 leathnú an náisiúin Fhrancaigh sa 15ú haois agus cruthú braiste féiniúlacht na Fraince.

Tíreolaíocht 
Ó na Meánaoiseanna ar aghaidh chreid rialtóirí na Fraince go raibh teorainneacha nádúrtha ag a ríochtaí: na Piréiní, na hAlpa agus an Réin. Baineadh úsáid as an dearcadh seo mar leithscéal le haghaidh polasaithe ionsaitheacha agus ionraí leantacha. Ní raibh bunús réaltacht ag baint leis an mheom seo, áfach, mar nach raibh gach ceann de na críocha ina gcuid den Ríocht agus bheadh údarás na Rí laistigh dá ríocht athraitheach ​​go leor. Léirigh na tailte sa Ríocht éagsúlacht gheografach mhór, bhí an aeráide measartha taitneamhach sna codanna thuaidh agus lárnach ach bhí deisceart na ríochta níos gaire don aeráid Mheánmharach. 

Bíonn plé ar mhéid na Fraince sna Mheánaoiseanna casta go leor, mar caithfidh idirdhealú a bheith déanta idir tailte i seilbh pearsanta an rí (an "domaine royal") agus na tailte eile i seilbh faoi umhlóid ag na tiarní. Ní raibh an coincheap res publica, a bhí faighte ó oidhreacht ón chúige Rómhánach an Ghaill (An Laidin: Gallia), á chothabháil go hiomlán ag Ríocht na bhFranc nó ag Impireacht na gCairlínseach, agus fiú sna mblianta tosaigh ag na ríthe Capetacha. Is féidir a rá nach raibh i 'Ríocht na Fraince' níos mó ná finscéal.

Tagairtí 

Stáit agus na críocha a bunaíodh sa bhliain 843
Iar-Mhonaraí na hEorpa
Stair na Fraince
Stair na hEorpa
Sunshine (scannán 2007)

Scannán ficsean-eolaíochta Briotanach ón mbliain 2007 é Sunshine a raibh Danny Boyle mar stiúrthóir air agus a scríobh Alex Garland faoi chriú spásloinge ar mhisean fíorbhaolach chuig an nGrian. Tá an scéal lonnaithe sa bhliain 2057 agus Domhan i mbaol is an Ghrian ag fáil bháis, seoltar an criú leis an nGrian a ath-adhaint le buama ollmhór réaltach a bhfuil mais ann atá chomh mór le hOileán Manhattan. Foireann ensemble atá sa chriú; ina measc tá Cillian Murphy, Chris Evans, Rose Byrne, Michelle Yeoh, Cliff Curtis, Troy Garity, Hiroyuki Sanada, Benedict Wong, Chipo Chung, agus Mark Strong.

Scannáin Danny Boyle
Scannáin fhicsean-eolaíochta
Scannáin Béarla
Scannáin na Breataine
Soaigh

Is oileán é Soaigh, gar do Hiort sna hOileáin Siar, i gComhairle nan Eilean Siar. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Na hAoraí

Baile in Éirinn is ea na hAoraí (). Tá an baile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chorcaí.

Bailte i gContae Chorcaí
Seán Ó Cadhain (polaiteoir)

Is polaiteoir agus seanadóir Éireannach é Seán Kyne ( Gaeilge: Seán Ó Cadhain) (rugadh é Aibreán, 1975 ). Bhí sé ina Teachta Dála do cheantar na Gaillimhe Thiar idir na blianta 2011 agus 2020 . Tá sé ina bhall de Fine Gael agus is as Maigh Cuilinn dó.

Roimh sin bhí sé mar bhall de Chomhairle Chontae na Gaillimhe.

Sheas sé san Olltoghchán 2016 agus toghadh é le 9.55% de na vótaí céad rogha. In Olltoghchán 2020, chaill sé a shuíochán Dála. Cheap an Taoiseach Leo Varadkar ina seanadóir é ar an 19 Feabhra 2020 in áit Frank Feighan.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1975
Polaiteoirí na hÉireann
Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Baill Sheanad Éireann
Baill den 31ú Dáil
Baill den 32ú Dáil
Daoine as Contae na Gaillimhe
Daoine beo
Bobby Jindal

Polaiteoir Meiriceánach is ea Piyush "Bobby" Jindal (a rugadh 10 Meitheamh 1971). Ball de Theach na nIonaidaithe sa Chomhdháil i Washington, D.C. a bhí ann ó 2005 go dtí 2008 ar son toghcheantair i Louisiana. Ó 14 Eanáir 2008 go 11 Eanáir 2016 bhí Jindal ina ghobharnóir ar an stát céanna. Is ball den Pháirtí Poblachtach é.

Rugadh Bobby Jindal i mBaton Rouge, Louisiana d’imircí ón India. Nuair a bhí sé ina mhac léinn ardscoile d’iompaigh sé ón Hiondúchas go dtí an Chríostaíocht. Bhain sé amach céim bhaitsiléara sa bhitheolaíocht agus san eolaíocht pholaitiúil ag Ollscoil Brown agus ina dhiaidh sin fuair sé scoláireacht Rhodes chuig Ollscoil Oxford, mar ar bhain sé a chéim mháistreachta sa pholaitíocht amach.

Chaith Jindal sealanna ag obair ar chúrsaí sláinte agus mar uachtarán Ollscoil Louisiana. Sa bhliain 2003 rinne sé a chéad iarracht ar phost ghobharnóra Louisiana, ach fuair Kathleen Blanco, bean choimeádach de chuid an Pháirtí Dhaonlathaigh an bua air sa toghchán. D'éirigh leis go héasca, áfach, suíochán a bhaint amach sa Chomhdháil i Washington sa bhliain 2004. Sheas sé arís d’oifig an ghobharnóra sa bhliain 2007. Chuaigh míshástacht vótálaithe Louisiana le rialtas an stáit úd i ndiaidh Hairicín Katrina chun sochair do Jindal agus fuair sé an bua sa toghchán sin. Toghadh arís é mar ghobharnóir sa bhliain 2011.

Is duine coimeádach é Jindal. Tá seasamh láidir tógtha aige i gcoinne an ghinmhillte cé nach bhfuil sé in aghaidh bearta éigeandála arb ionann, dar lena lán, leis an nginmhilleadh féin. Tá sé ar son phionós an bháis. Sa bhliain 2008, bhí Jindal ar na daoine ar chuir foireann John McCain suim iontu mar iarrthóir ar son leasuachtaránacht na tíre, ach i ndeireadh na dála Sarah Palin a roghnaíodh. Sa bhliain 2015 chuir sé feachtas ar siúl ar lorg ainmniúchán an Pháirtí Phoblachtaigh mar uachtarán na tíre ach ar 17 Samhain 2015 chuir sé an feachtas ar ceal.
  
Tá Bobby Jindal pósta ar Supriya Jolly, iníon le himircigh Indiacha freisin, ón mbliain 1997 i leith. Tá triúr iníonacha acu.

Nasc seachtrach 
 Louisiana Governor Bobby Jindal suíomh oifigiúil 

Polaiteoirí na Stát Aontaithe
Daoine a rugadh i 1971
Daoine beo
Stac Leibhinis

Is staca farraige é Stac Leibhinis, ar an cósta den Hiort, i gComhairle nan Eilean Siar. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Stac Lí

Is staca farraige é Stac Lí, ar an cósta den Hiort, i gComhairle nan Eilean Siar. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Stac an Ármainn

Is staca farraige é Stac an Ármainn, ar an cósta den Hiort, i gComhairle nan Eilean Siar. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Stac Biorach

Is staca farraige é Stac Biorach, ar chósta Hiort, i gComhairle nan Eilean Siar, in Albain. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Roghadal

Is é Roghadal sráidbhaile ar na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Saorstát an Chongó

Stát stairiúil san Afraic ba ea Saorstát an Chongó (a mhair ó 1885  go dtí 1908). Monarcacht a bhí ann faoi Rí Leopold II na mBeilgeach.

Stair 
Coilíneacht a bhí faoi úinéireacht phríobháideach agus in aontas pearsanta le Leopold II na Beilge a bhí ann, (i.e. tír ar leithligh nach cuid den Bheilg í, arbh é Leopold II an monarc bunreachtúil dí, ach tír a roinn an monarc céanna le tír dhifriúil). Bhí spéis mhór ag comhlachtaí na Beilge i mianraí an Chongó  le fada an lá. Bhíodh an tír i seilbh Léopold II, rí na Beilge ar feadh na bliainta 1887 - 1908.

Ar an 2 Feabhra 1904, foilsíodh tuairisc  Ruairí Mhic Easmainn um ainghníomhartha na mBeilgeach sa Chongó.

Sa bhliain 1909, foilsíodh tuairisc eile le Arthur Conan Doyle.

Féach freisin 

 Poblacht Dhaonlathach an Chongó,  Kinshasa
 An Congó (abhainn)

Tagairtí 

An Afraic
Iar-thíortha
Stair na Beilge
Coilíniú Eorpach na hAfraice
An Sgarp

Is oileán é an Sgarp, i ngar do na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Tarasaigh

Is oileán é Tarasaigh, i ngar do na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Thearnatraigh

Is oileán é Thearnatraigh, i ngar do na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Sibhinis

Is oileán í Sibhinis, i ngar d'Eilean Heisgeir.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Siolaigh

Is oileán é Siolaigh, i ngar d'Eilean Heisgeir, Comhairle nan Eilean Siar.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Stocaigh

Is oileán é Stocaigh, i ngar d'Eilean Heisgeir.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Máire na hÉigipte

Mhair Máire na hÉigipte, naomh Críostaí, sa cheathrú / cúigiú haois AD (timpeall 344 - 421 AD). Bhí an-chlú uirthi san Iarthar sa Mheánaois agus tá adhradh fós uirthi san Eaglais Cheartchreidmheach. 

Tá scéal a bheatha beag beann ar an stairiúlacht a bhain léi, má bhí a leithéid riamh ann.

Beatha 
Rugadh Máire san Éigipt tuaraim is 344. D'éalaigh sí óna baile féin agus dá bhliain déag aici agus chuaigh sí leis an striapachas. Bean ainrianta agus dhrúisiúil, fágadh ina bean déirce í i gCathair Alastair Mhóir.

De réir an Vita (beatha) a scríobh Soifriónias, tar éis seacht mbliain déag mar seo, chuaigh Máire ar oilithreacht go Iarúsailéim, agus í ag iarraidh  gníomh mór aithreachais a dhéanamh.  Nuair a shroich sí Iarúsailéim, níor éirigh léi dul isteach i dTeampall an Tuama Naofa go dtí gur ghuigh sí do Muire Máthair Dé ag iarraidh maithiúnas. 

Chuala Máire guth a insint di dul don taobh eile den Iordáin chun síochána a fháil. Rinne sí amhlaidh agus chuaigh sí chuig faoistin i mainistir Eoin Baiste. Thrasnaigh sí an Iordáin athuair agus chaith sí a saol mar dhíthreabhach sa ghaineamhlach.

Bás 
Tuairim is bhliain sula a d'éag sí, chas Sosimus Naofa uirthi agus d'inis sí scéal a bheatha dó. Bí sí lomnocht ag an am agus ní raibh sé soiléir do Sosimus ar dtús an duine a bhí inti. D'iarr sí ar an bhfear naofa a bhrat a thabhairt di.  

Tar éis di a scéal a insint, d'iarr sí air teacht ar ais ar an Déardaoin Mandála dár gcionn. Rinne sé dá réir agus tháinig Máire chuige ag siúl ar uisce na hIordáine. 

D'imigh Sosimus ar ais don áit bliain ina dhiaidh sin agus tháinig sé ar a corp. Bhí teachtaireacht scríofa sa ghaineamh go bhfuair Máire bás an oíche a ghlac sí comaoineach uaidh. Mar sin féin, ní raibh a corp loite. Chuir Sosimus corp Mháire le cabhair ó leon a tháinig air ag an bpointe sin. De réir an traidisiún Caitliceach, tharla sé sin sa bhliain 421.

Ceiliúradh 
Ceiliúrtar féile Máire na hÉigipte ar an 1 nó 3 Aibreán san Eaglais Caitliceach agus ar 1 Aibreán agus ar an gcúigiú Domhnach sa Charghais Mór san Eaglais Ceartchreidmheach. 

In ealaíon, taispeántar Máire mar sheanbhean nocht le gruaig sár-fhada.

Féach freisin 

 Máire Mhaigdiléana

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 344
Básanna i 421
Naoimh
Striapacha
Díthreabhaigh
Muire
Aithreachas
Beinidict ó Nuirsia

Naomh is ea Beinidict ó Nuirsia, a tugtar adhradh dó mar athar an mhanachais in Iarthar na hEorpa.

Saol 
Rugadh Beinidict i Nuirsia, Norcia an lae inniu, in Umbria na hIodáile tuaraim is 480. 

Ba dhuine don uasaicme Rómhánach a athair. Ba chuid de chúpla é lena a dheirfiúr, Naomh Scholastica. 

Chuaigh sé i mbun stadair liteartha a bhí mar ghnáth oideachas dá haicme, mar ullmhún do ghairm riarachána ag an am. 

Tuaraim is 500, chuir sé deireadh lena stadair agus d'imigh sé mar dhíthreabhach. Ghlac sé culaith mhonachúil i Subiaco agus chaith sé trí bhliain mar dhíthreabhach.

Tar éis an tréimhse sin, fuair ab i manistir sa cheantar bás agus bhí clú Bheinidict forleathantha gur tháinig mainigh chuige ag iarraidh air dul i gcomharbacht ar an ab sin. Ní raibh an cáil céanna ag an mainistir féin agus dhúiltigh Beinidict ar dtús. 

Nuair a ghlac sé an ról, rinne sé iarracht eagar agus ord a cur ar na mainigh. Ach rinneadar iarracht é a mharú le nimh. Níor éirigh leo - bhris an cupán a thug siad dó agus tháinig fiach chun an t-arán nimhe a thógáil uaidh.

Tionchar 

D'éirigh iomrá ar Bheinidict mar gheall ar míorúiltí ina thimpeall agus tháinig meas ar na daoine dó. Thóg sé dá mhainistir déag sa ghleann ina mhair sé, agus é ina ab ar tríú ceann déag le mainigh a bhí roghnaithe aige féin. An rud is tábhacht a fhág sé ná Riail Bheinidict Naofa a bhí tionchar faoi leith ar an saol rialta in Iarthar na hEorpa agus ar stair na hEorpa i gcoitinne.

Fuair sé bás i Monte Cassino na hIodáile ar 21 Márta 547. 

D'ainmnigh an Pápa Pól VI é mar phatrún na hEorpa i 1964. I 1980, chuir an Pápa Eoin Pól II Naoimh Coiréal agus Meithiódíus ar chomhchéim leis.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 480
Básanna i 547
Naoimh Iodálacha
Sgeotasaigh

Is oileán é Sgeotasaigh, i ngar do na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Sódhaigh Beag

Is oileán in Albain é Sódhaigh Beag, i ngar don Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Sódhaigh Mór

Is oileán é Sódhaigh Mór, i ngar do na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Sgarabhaigh

Is oileán é Sgarabhaigh, i ngar do na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Dlí Gay-Lussac

Rinne an ceimiceoir Francach Louis Joseph Gay-Lussac taighde ar an ngaol idir toirteanna na n-imoibriúchán gásach agus toirteanna na ngás ba thoradh orthu faoi na coinníollacha céanna brú agus teochta. Thug toradh a chuid taighde ar Louis Joseph an 'Dlí um Thoirteanna Cuingreacha' a thionscnamh.

Dlí um Thoirteanna Cuingreacha 
Deir an dlí seo, go mbíonn toirteanna na ngás a imoibríonn agus toirteanna na ngás a ghintear i gcoibhneasa simplí slán-uimhreacha le chéile (nuair a thomhaistear na toirteanna ag an mbrú agus ag an teocht chéanna).
Mar shampla, fuair Gay-Lussac amach go n-imoibreodh 2 thoirt hidrigine agus 1 toirt ocsaigine lena chéile agus go mbeadh 1 toirt gaile mar thoradh air.

Ag éirí as thorthaí Gay-Lussac, thug Amedeo Avogadro le fios mar hipitéis go mbeadh an uimhir chéanna se mhionbhair ( adaimh nó móilíní) i gcomhthoirteanna de ghais éagsúla cibé acu dúile nó comhdhíole iad, faoi na coinníollacha céanna teochta agus brú.
Chiallaigh sé sin gur féidir an toradh thuas luaite cheana féin 
2 thoirt hidrigine agus 1 toirt ocsaigine = 1 toirt gaile
a bheith scríofa mar 
2 mhóilíní Hidrigine + 1 móilín ocsaigine = 1 móilín uisce.

Foilsíodh Dlí Gay-Lussac sa bhliain 1808. Níor ghlacadh go forleathan ar dtús le Hipitéis Avogadro, áfach, go dtí go raibh an ceimiceoir Iodálach Stanislao Cannizzaro ábalta bailíocht na hipitéise a chur ina luí ar dhomhan na heolaíochta ag an Chéad Comhdháil Idirnáisiúnta Cheimiceach sa bhliain 1860.

Dlíthe Gáis

de:Thermische Zustandsgleichung idealer Gase#Gesetz von Gay-Lussac
Lingearabhagh

Is é Lingearabhagh sráidbhaile ar na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Cárta Leap

Is éard is Cárta Leap (Béarla: Leap Card 'Cárta Léime') ann ná córas de thicéadú comhtháite a tógadh isteach i mBaile Átha Cliath ar an 12 Nollaig, 2011.

Córais ticéid
Ticéadú comhtháite
Córas Iompair na hÉireann
Iompar i mBaile Átha Cliath‎
Húisinis

Is é Húisinis sráidbhaile ar na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Pabaigh, Na Hearadh

Is oileán é Pabaigh, i ngar do na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Roineabhal

Is cnoc in Albain í Roineabhal, atá suite ar na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar. 

Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Na hOileáin Siar
Inse Ghall
Comhairle nan Eilean Siar
Stonewall Jackson

Ba ghinearál Meiriceánach é Thomas Jonathan "Stonewall" Jackson (21 Eanáir 1824 – 10 Bealtaine 1863). I gClarksburg, Virginia (Virginia Thiar inniu) a saolaíodh é. Ceannaire tábhachtach ar thaobh na Cónaidhme i gCogadh Cathartha na Stát Aontaithe a bhí ann. Lámhachadh é de thimpiste le linn Chath Chancellorsville. Téascadh géag leis dá bharr. Mhair sé roinnt míonna ina dhiaidh sin ach sa deireadh fuair sé bás mar gheall ar fho-iarmhairt niúmóine. Buille mór do chúis an Deiscirt sa chogadh úd é sin.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1824
Básanna i 1863
An Chónaidhm
Sean-nós (amhránaíocht)

Traidisiún amhránaíochta is ea an sean-nós. Is stíl amhránaíochta a tugtar ‘an sean-nós’ go hiondúil uirthi – ar fhonnadóireacht na hÉireann trí chéile, idir Ghaeilge agus Bhéarla ach go háirithe ceol a ndéantar ornáidíocht air. Is stíl amhránaíochta a chloistear go minic i gConamara sna laethanta seo, ach tá traidisiún láidir in áiteanna eile chomh maith 
thumb|Fógra do féile "sean-nós" ón bhliain 2011

Amhránaíocht 
Is é Corn Uí Riada an comórtas is airde caighdeain ins an amhránaíocht sean-nós. Bíonn ar na hiomaitheoirí amhrán mall amháin a chasadh agus amhrán sciopaidh freisin.

Stair 

Is téarma é ‘sean-nós’ a tháinig chun cinn le linn athbheochaint na Gaeilge le bunadh Oireachtas na Gaeilge, nuair a cuireadh tús le comórtais amhránaíochta mar chuid den fhéile. Bhí lucht an Oireachtais ag iarraidh idirdhealú a dhéanamh idir an amhránaíocht dhúchasach (an ‘sean-nós’) agus an cineál amhránaíocht a gcloisfí thart timpeall ar an bpianó i seomraí suite na meán-aicme (an ‘nós nua,’ cheapfá) ag an tráth sin.

Conspóid

Ainm 
Inniu tá an téarma ‘sean-nós’ á úsáid go forleathan, ach ní léir go bhfuil mórán ar bith céille leis.

Is é tuairim amhránaíthe áirithe nár cheart an téarma ‘sean-nós’ a úsáid ar chor ar bith.

Oideolaíocht 
Is ealaín ar leith í amhránaíocht sean-nós. Mar sin, ceapann daoine áirithe nach féidir ealaín a mhíniú don té nach bhfuil sí aige nó aici, ach níor chuir sin stop le ranganna áirithe.

Tagairtí

Naisc 
 Ceol traidisiúnta na hÉireann
 Canúintí Ceoil , sraith TG4
 Ceol na nOileán , sraith TG4
 Amhráin is Ansa Liom, sraith TG4 ina dtugann máistrí sean-nóis an lae inniu cur síos ar na hamhráin is fearr leo, ar an stíl cheoil a fuaireadar le hoidhreacht agus ar na cúiseanna gur fearr leo amhráin áirithe seachas a chéile.

Naisc Sheachtracha 
 An Amhránaíocht Dhúchasach in Iarthar na hÉireann. Cartlanna Joe Éinniú, Ollscoil na hÉireann, Gaillimh
 Sean Nós Beo (amhráin Ghaeilge traidisiúnta ó Ghaeltacht na nDéise)

Ceol traidisiúnta na hÉireann
Loch an Tairbeairt

Is loch é Loch an Tairbeairt, ar Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Loch A Siar

Is loch é Loch A Siar, ar Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Túr Chliamhainn

Is é Túr Chliamhainn eaglais ar na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Fiach Mac Aodha Ó Broin

Laoch Laighneach, bhí Fiach Mac Aodha Ó Broin (1534 – 8 Bealtaine 1597) ina rí ar Chill Mhantáin, agus bhí clú ar a fhriotaíocht i gcoinne riail na Sasanach agus a chabhair le héalú Aodh Rua Ó Dónaill.

Sheas Mac Aodha Ó Broin an fód in aghaidh Shasana agus bhris sé arm an Tiarna Grey i nGleann Molúra sa bhliain 1580. 

Is beag Éireannach nár chuala tuairisc ar an taoiseach. Baineann a scéal le scéalta móra gaisce an nGael.  I rith an chatha sa bhliain 1580, rothlaíodh carraigeacha móra síos ar na Sasanaigh ó shleasa an ghleanna is cosúil. Ach is deacair é a chreidiúint.

Tagairtí 

Ríthe na hÉireann
Scrabble

Cluiche boird is ea Scrabble. Modh an chluiche ná focail a chuir ar an gclár ar bhealach cosúil le crosfhocal. Is féidir le suas le ceathrar imreoir páirt a ghlacadh sa chluiche. Faigheann gach imreoir líon teoranta litreacha (7 nó 8 de ghnáth). Duine a ndiaidh a chéile, caithfidh na himreoirí iarracht a dhéanamh focail bhailí a dhéanamh leis na litreacha atá acu, agus iad a nascadh leis na focail atá ar an gclár roimhe. Braitheann luach na bhfocail ar luach na litreacha (tá luach níos airde ar litreacha atá níos annaimhe) agus ar na cearnóga bisigh a iolraíonn scór litreach nó scór an fhocail iomláin. Is é cuspóir an chluiche an scór is airde a fháil.

Cuireadh faiche imeartha trí thoiseach leis an bun-choincheap seo i Scrabble3D. San leagan seo is féidir focail a chuir ón tulra go dtí an cúlra chomh maith le ó thuas go thíos agus ó thall go anall. Tá níos mó cearnóga, dá bhrí sin is féidir an tacar litreacha a iolrú, agus freisin níor mó féidearthachtaí chun teaglaim a chruthú. Ní bhíonn lorg láthair maith chun focal a chuir chomh tábhachtach agus atá sé sa ghnáth cluiche toisc gur féidir Scrabble a chuir níos minice.

Dar ndóigh is féidir gnáth chluiche a imirt sa mhodh 2-D ar clár imeartha le 15x15 cearnóg nó Sárscrabble le clár 21x21, nó clár ar do rogha féin. Is féidir gach gné den gcluiche a chumrú: is féidir líon agus luach na litreacha, an foclóir atá le n-úsáid, teanga an roghchláir agus dar ndóigh dath agus cló agus araile a roghnú. 

Is féidir an cluiche a imirt in aghaidh an ríomhaire, le himreoirí eile ar an ríomhaire céanna nó trasna an idirlíon le daoine eile. Is féidir freisin imreoirí eile a aimsiú ar fhreastalaí cluichí agus rangú a bhaint amach. Is féidir le cluiche ar an bhfreastalaí a bheith aisioncronach, sé sin le rá nach gá do gach imreoir a bheith logáilte isteach chun go ndéanfadh imreoir a bheart. Sa bhreis ar sin, tig le daoine eile a bheith ag faire ar an gcluiche, agus gan amhras tá an iliomad bealach ann chun cumarsáid a dhéanamh. 

Tá an suiteáil thar a bheith éasca, agus tá sé ar chumais an chláir nuashonraithe agus comhaid bhreise a íosluchtú.

Cluichí Focal
Cluichí cláir
Sròmaigh

Is oileán taoide é Sròmaigh, i ngar don Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar, in Albain. Tá sé suite amach ó Uibhist a-Tuath i gCaolas na Hearadh. Tá an t-oileán neamháitrithe.

Oileán íseal atá ann idir dhá loch thanaí, mar atá, Loch Mhic Phàil and Loch Aulasary. Muna bhfuil lán mara ann, tá Sròmaigh ceangailte le hUibhist a-Tuath. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Eilean Mhealasta

Is oileán é Eilean Mhealasta, i ngar do Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Douglas Haig

Ba marascal machaire Briotanach é Douglas Haig 1ú Earl Haig, KT, GCB, OM, GCVO, KCIE (19 Meitheamh 1861 – 29 Eanáir 1928). 
Le linn an Chéad Chogaidh Dhomhanda, bhí sé i gceannas ar Fhórsa Sluaíochta na Breataine (FSB) ar an bhFronta Thiar ó dheireadh 1915 go dtí deireadh an chogaidh. Bhí sé ina cheannasaí le linn Chath an Somme, Cath Arras, Tríú Cath Ypres (Passchendaele), an tIonsaí Earraigh ( nó Kaiserschlacht), agus an tIonsaí Mór deireanach.
Cé go raibh cáil fhabhrach air i rith na mblianta díreach tar éis an chogaidh, agus a shochraid ina lá caoineadh náisiúnta, tá Haig, ó na 1960idí i leith, ina ábhar cáinte as a cheannaireacht le linn an Chéad Chogaidh Dhomhanda.  Tugadh an t-ainm "An Búistéir Haig" air as an dá mhilliún taismeach Briotanach a tháinig faoina cheannas.  Deir Músaem Cogaidh Cheanada, "His epic but costly offensives at the Somme (1916) and Passchendaele (1917) have become nearly synonymous with the carnage and futility of First World War battles."  Ar an láimh eile, measann roinnt staraithe go raibh an tIonsaí Mór 1918 - comhiarracht na gComhghuaillithe faoi stiúir Foch a chuir deireadh leis an gcogadh - agus go háirithe rannchuidiú na Breataine leis, ar cheann de na bua is mó a baineadh amach riamh i stair mhíleata na Breataine.

Tagairtí

Arm na Breataine
Saighdiúirí
Daoine a rugadh i 1861
Básanna i 1928
Nan Tom Teaimín

Is amhránaí ar an sean-nós agus moltóir le hOireachtas na Gaeilge í Nan Tom Teaimín (nó Nan Tom Taimín de Búrca). Buaiteoir ar Chorn Uí Riada, Corn na mBan faoi dhó ba í (1998 agus 2000) . D’fhreastail sí ar a céad Oireachtas nuair a bhí sí ocht mbliana bliana d’aoismar a dúirt Nan Tom Teaimín sa chlár seo ó TG4 ar YouTube. Is léir gur spreag an tOireachtas a suim sa sean-nós agus sise ina cailín óg. Is moltóir le hOireachtas na Gaeilge le fada í.

TG4 
Thar na blianta, tháinig Nan Tom Teaimín ar mórán chláir teilifíse mar aoi-amhránaí
Tá Nan Tom Teaimín le feiceáil, mar shampla, sa sraith TG4, 
 Abair Amhrán 
 ''Amhráin is Ansa Liom'. Bhí Nan Tom Teaimín ina príomh-aoi ar 'Amhráin is Ansa Liom' le linn an dara sraith i 2010. Chas sí na hamhráin is ansa léi 'Amhràn Mhuínse', 'Amhrán an Stímear', agus ‘Bríd Thomáis Mhurchadha’.

Diosceolaíocht

Traditional Songs from Connemara 
Ba é an chéad dhlúthdhiosca ó Nan Tom Teaimín. Dar le Cló Iar-Chonnachta, “is léir ón dlúthdhiosca seo go luíonn dúchas an cheoil agus na n-amhrán go domhain i Nan”. Tá deich rianta in iomlán ar an albam seo, ocht n-amhrán ar an sean nós agus dhá bhailéad Béarla. (Tagairt: CICD 149)

 An Cailín Fearúil Fionn 
 Caisleán Uí Néill 
 Amhrán Mhaínse 
 Na Páipéir á Saighneáil 
 Róisín Dubh 
 An Buachaillín Múinte 
 The Lambs on the Green Hills 
 Neainsín Bhán 
 James Connolly 	
 An Abhainn Mhór

The Home I left behind 

 The Home I left behind 
 Amhrán Leeds 
 The Singing Waterfall 
 Cuan na Beirtrí Buí
 Noreen Bawn 
 Amhrán an Tae 
 The Patriot Game 
 Máire Ní Ghríofa 
 Sonny 
 Black is the Colour 
 Amhrán Mháirtín 
 Dan Malone 
 Amhrán Fuirnéis 
 Precious Lord

The Banks of the Old Ponchartrain 
(Tagairt: NTTCD003)

 This Story I Tell You Is True 
 The Little Old Thatched Cabin on the Hill 
 A Village in Country Tyrone 
 Far Away in Australia 
 The Lowlands of Holland 
 The Wabash Canonball 
 The Hills of Sweet Mayo
 Why Should We Try Anymore
 The Banks of the Old Ponchartrain 
 Saibhreas an tSaoil 
 The County of Mayo 
 Wild Flowers 
 Rath Cairn Glas gréine na Mí 
 Peace in the Valley

Sioscadh na Gaoithe (The Whispering Wind)
(Tagairt NTTCD004 )

 The Cottage On the Hill
 The Blazing Star Of Athenry
 Jimmy Mo Mhíle Stór
 The Irish Soldier Boy
 Farewell To Govan
 Boolavogue
 I’ve Lived A Lot In My Time
 Bán Chnoic Éireann, O
 The Roving Galway Boy
 The Galway Rambler
 Hard Times Come Again No More
 I’ve Still Got A Crush on You
 Pat Murphy’s Meadow    
 The Tennessee Waltz   
 Eochaill
 How Great Thou Art

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Corn Uí Riada 1972-2006 ar TG4, ag casadh Cuaichín Ghleann Neifín 
 Nan Tom Teaimín ag casadh Máire Ní Ghríofa 

Ceoltóirí Éireannacha
Amhránaithe ar an Sean-Nós
Daoine as Contae na Gaillimhe
Eaglais Aspalda na hAirméine

Is eaglais náisiúnta na hAirméine í Eaglais Aspalda na hAirméine. Eaglais sean-oirthearach atá gaolta le Eaglais Coptach na hÉigipte agus nach bhfuil i gcomhmaoin le hEaglais Cheartchreidmheach na Rúise. Tá tuaraim is 16 milliún baill den eaglais san Airméin, sa Tuirc agus i measc pobal Airméineach ar imirce ar fud na cruinne.

Sainchreidimh Chríostaí
An Airméin
Coláiste Ríoga na Máinlianna in Éirinn

Institiúid um oideachas leighis imBaile Átha Cliath na hÉireann é Coláiste Ríoga na Máinlianna in Éirinn nó Coláiste Ríoga na Máinleá in Éirinn (Béarla: The Royal College of Surgeons in Ireland (RCSI)), agus tá sé lonnaithe ar Fhaiche Stiabhna.

Tá an t-ospidéal Beaumont mar chuid den ghrúpa Ospidéil RCSI agus tá  caidhreamh oideachasúil ag an ospidéal le Coláiste Ríoga na Máinlianna freisin.

Stair 
Bunaíodh an coláiste ar an 11ú Feabhra, 1784. Ligeadh an céad bean isteach i 1886, an Dochtúir Mary Dawson.

I rith an Éirí Amach 1916, bhí Mícheál Ó Mulláin ina leascheannasaí ar an ngrúpa saighdiúirí ag Faiche Stiabhna, faoi Séamas Ó Conghaile. Chúlaigh siad siar chuig Coláiste Ríoga na Máinlianna, an gCuntaois Markiewicz ina leascheannaire.

Féach freisin 

 Ospidéal Beaumont

Tagairtí 

Ollscoileanna in Éirinn
Foirgnimh i mBaile Átha Cliath
Scoileanna Leighis
Rainis Eilean Mór

Is oileán é Rainis Eilean Mór, i ngar do Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, in Albain.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Eilean Chearstaidh

Is oileán é Eilean Chearstaidh, i ngar do Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Fuaigh Beag

Is oileán é Fuaigh Beag, i ngar do Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Fuaigh Mòr

Is oileán é Fuaigh Mòr, i ngar den Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Pabaigh Mór

Is oileán é Pabaigh Mór, i ngar do Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, in Albain.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Bhacsaidh

Is oileán é Bhacsaidh, i ngar do Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, in Albain.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Eilean Chaluim Chille

Is oileán é Eilean Chaluim Chille, i ngar do Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, in Albain.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Eilean Liubhaird

Is oileán é Eilean Liubhaird, i ngar do Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, in Albain.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Eilean Stocainis

Is oileán é Eilean Stocainis, i ngar do Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Róisín Elsafty

Tá aithne ar Róisín Elsafty  mar amhránaí ar an sean-nós.

Beathaisnéis 
Is de shliocht Gael-Éigipteach í Róisín Elsafty, ó Chontae na Gaillimhe. Is iníon í le Treasa Ní Cheannabháin agus le Saber Elsafty, dochtúir Égipteach. Is deirfiúr le Naisrín Elsafty í. 
Teaghlach ilchultúrtha agus dáchreidmheach a bhí ann agus dhéantaí idir Nollaig agus Eid ul-Fitr (deireadh Ramadan) a cheiliúradh. Bhuail na tuismitheoirí le chéile agus iad ag obair sa Danmhairg agus phós i bparóiste Chill Chiaráin. Chuaigh an chlann ar scoil sa cheantar agus idir Ghaeilge agus Bhéarla ar a dtoil acu.
Tá an ceol ó dhúchas aici, agus is minic cloiste ag féilte agus i gcuideachta í. Rinneadh roinnt clár a raibh sé d'aidhm acu (ar TG4 agus ar Raidió na Gaeltachta) agus í ag casadh amhrán ar an Sean-nós. 

Tá baint ag Róisín agus a muintir leis an Meán-Oirthear i gcónaí. Is feachtasóir ar son cearta daonna lena cuid ceoil í.

Diosceolaíocht 
 Má Bhíonn Tú Liom, Bí Liom (2007, VERTCD080)
 Irlande: L’art du Sean-Nós, Róisín Elsafty & Treasa Ní Cheannabháin (Buda Musique 92711-2)

Tagairtí

Féach freisin 
 Ceol traidisiúnta na hÉireann 
 Sean-nós (amhránaíocht)
 Amhráin is Ansa Liom

Naisc sheachtracha 
 Róisín Elsafty - An Sagairtín, Beo ón Olympia - 2008 ar TG4
 Roisín Elsafty - An  - 2008 ar TG4
 Roisín Elsafty - Alí -Dílleachtín gan Bhrí (ón albam, Má Bhíonn Tú Liom, Bí Liom, 2007) ar TG4

Amhránaithe ar an Sean-Nós
Daoine as Contae na Gaillimhe
Na h-Eileanan Seunta

Is oileán iad na h-Eileanan Seunta, i ngar do Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, in Albain.

Na h-Eileanan Móra 

 Garbh Eilean
 Eilean an Taighe
 Eilean Mhuire

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Eilean Mhuire

Is oileán é Eilean Mhuire, i ngar do Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, in Albain.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Garbh Eilean

Is oileán é Garbh Eilean, i ngar do Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, in Albain.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Eilean an Taighe

Is oileán é Eilean an Taighe, i ngar do Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, in Albain.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
An t-Acha Mór

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é an t-Acha Mór 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Adabroc

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Adabroc. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Aiginis

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Aiginis .

Tagairtí 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Capaillín Chonamara

Is cineál capaill é Capaillín Chonamara (Pónaí Chonamara nó Capall Chonamara a thugtar orthu uaireanta) de bhunadh na hÉireann. Is i gceantar Chonamara a tháinig an cineál stuama seo capaill chun cinn. Tá cáil ar leith orthu a bheith sách beag agus lán fuinnimh.

Mamaigh
Cineálacha Capaill
Capaill
Capaillíní
Ainmhithe Éireannacha
Pónaithe
Áird an Rubha

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Áird an Rubha. Bhí cónaí ar 443 duine in Áird an Rubha sa bhliain 2001. Bhí Gaoluinn na hAlbain ag 54% do dhaonra Áird an Rubha sa bhliain 2001.

Tagairtí

http://www.scotlandscensus.gov.uk/ods-web/area.html

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Airidh a' Bhruaich

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Airidh a' Bhruaich. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Am Bac

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é am Bac.

Tagairtí

Naisc Sheachtracha 

 Am Bac

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Liam Twomey

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Loch Garman é Liam Twomey  (Gaeilge: Liam Ó Tuama) (rugadh é 3 Aibreán, 1967 ). Tá sé ina bhall de Fine Gael.

Rugadh é i gCloch na Coillte i gCorcaigh agus bhíodh sé ag cleachtadh mar Dhochtúir Teaghlaigh sula ndeachaigh sé isteach sa pholaitíocht sa bhliain 2002 mar TD neamhspleách. Chuaigh sé isteach i bhFine Gael i Meán Fómhair na bliana 2004.

Tá triúr páisti air agus tá sé pósta ar Elizabeth O'Sullivan.

Níor ghlac sé páirt san Olltoghchán 2016.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1967
Polaiteoirí na hÉireann
Baill den 31ú Dáil
Baill den 29ú Dáil
Baill den 23ú Seanad
Daoine as Contae Chorcaí
Daoine beo
Lianna Éireannacha
Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Arthur Spring

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Chiarraí Thuaidh- Luimneach Thiar é Arthur Spring (). Tá sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre.

Sheas sé san Olltoghchán 2016, ach chaill sé a shuíochán.

Tagairtí

Féach freisin

Naisc sheachtracha 

Polaiteoirí na hÉireann
Baill den 31ú Dáil
Daoine as Contae Chiarraí
Alumni Institiúid Teicneolaíochta BÁC
Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire) 
Daoine a rugadh i 1976
Daoine beo
An Margaidh Ùr

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é An Margaidh Ùr. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Barabhas

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Barabhas 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Pabail

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Pabail 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Brágar

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Brágar 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Eilean Phabail

Is oileán é Eilean Phabail, i ngar do Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, in Albain.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Bráigh na h-Aoidhe

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Bráigh na h-Aoidhe. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Brèascleit

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Brèascleit. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Brocair

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Brocair. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Bruach Máiri

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Bruach Máiri. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Cárlabhagh

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Cárlabhagh

Naisc Sheachtracha 

 Cárlabhagh

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Crosabost

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Crosabost. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Rondáil

Ba córas talmhaíochta í Rondáil ( ó run - rith agus dale - gleann an Bhéarla).

Talmhaíocht
Col

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Col. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Dail bho Thuath

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Dail bho Thuath. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Dail-bho-Dheas

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Dail-bho-Dheas. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Gearraidh na h-aibhne

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Gearraidh na h-aibhne. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Irish Studies Association of Australia and New Zealand

Spreagann an Irish Studies Association of Australia and New Zealand (ISAANZ) (Cumann Léinn Éireannaigh na hAstráile agus na Nua-Shéalainne) a chuid ball chun staidéar a dhéanamh ar Éirinn agus ar shliocht na nÉireannach san Astráile, sa Nua-Shéalainn agus i dtíortha eile trí eolas agus scéala a chur á spré ina measc.

Ballraíocht 
Tá na rudaí a leanas ar fáil ag na baill:
 Cóip bhliantúil den Australasian Journal of Irish Studies 
 Nuachtlitreacha
 Eolas ar ócáidí léinn Éireannaigh ar fud na hAstráile

Australasian Journal of Irish Studies (AJIS) 

Iris léannta de chuid ISAANZ is ea AJIS (Iris Astraláiseach an Léinn Éireannaigh). Thugtaí Australian Journal of Irish Studies uirthi agus leantar fós den sean-uimhriú. Iris bhliantúil phiarmheasúnaithe í agus ábhar de chuid na Nua-Shéalainne inti anois. 

Tá ailt ar chúrsaí staire, litríochta, polaitíochta, scannánaíochta, drámaíochta agus creidimh san iris. Tá fáilte ar leith aici roimh ailt a bhfuil buntaighde ar Éireannaigh na Nua-Shéalainne iontu.

Comhdhálacha 

Bíonn comhdhálacha Astraláiseacha Léinn Éireannaigh ar siúl gach dhá bhliain faoi choimirce ISAANZ.

Bhí an chéad cheann ann sa bhliain 1981, agus tá cúig cinn déag eile reachtálaithe ó shin i leith. Tá roinnt de na páipéir le fáil i sraith na "Irish-Australian Conference Proceedings" agus san AJIS. Tháinig dhá alt thábhachtacha bhibleagrafacha ó lámh an Dr Val Noone ar an ábhar seo: "Nine Irish-Australian Conference Publications: Content and Context" agus "Recent Australian Irish research papers, 1998-2007"

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh ISAANZ 
 An Léann Ceilteach in Ollscoil Sydney
 John Hume Institute for Global Irish Studies 
 Liosta daoránach a cuireadh an loch amach, 1787-1867
Gramadóir

Tugann gramadóir (nó seiceálaí gramadaí uaireanta) cabhair do dhaoine fadhbanna litrithe a aimsiú agus a cheartú ar ríomhaire. Aithníonn an t-inneall gramadaí sleachta “a bhfuil an chuma orthu go bhfuil botúin iontu”, mar shampla, botúin sna claochluithe tosaigh (shéimhiú nó ar urú ag tús ainmfhocail). Is bogearraí áirge é gramadóir. 

B’fhéidir go dtugann an clár cabhair do dhaoine fadhbanna litrithe a aimsiú is a cheartú freisin. Sa chás sin, litreoir ( nó seiceálaí litrithe uaireanta) a thugtar air.

Gramadóirí as Gaeilge 

Tá an bogearraí seo dírithe go háirithe ar dhaoine a bhíonn ag scríobh as Gaeilge agus is áis é freisin do mhic léinn, d'fhoghlaimeoirí agus do gach uile duine a bhíonn ag plé leis an nGaeilge, mar shampla aistritheoirí.

Gramadóir, leagan líonra 

Tá An Gramadóir, bunaithe ar GaelSpell, le fáil tríd chomhéadan idirlín. Is saorbhogearra an ríomhchlár seo. Is féidir litriú chomh maith le gramadach na Ghaeilge a sheiceáil. Tá sé nuashonraithe ar bhonn leanúnach.

Anois, do Microsoft Word ar PC 

Tá breisiú de Gaelspell ar fáil do Microsoft Word 2010 agus Windows 7 srl, Anois, le litreoir agus gramadóir san áireamh. Ach níl an leagan seo saor in aisce . 

Tá gramadóir Gaeilge ina aonar le fáil freisin, Ceart. Is pacáiste bogearraí saorsheasaimh é Ceart (níl an leagan seo saor in aisce ach an oiread, ach níl costasach).

Féach freisin 
 Feidhmchláir aistriúcháin
 litreoir
 Focloir.ie
 Téarma.ie
 www.teanglann.ie, gaois.ie, potafocal.com

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Cruinneog.com
 Ceart (Cruinneog) ar nuacht RTE

‎‎

Bogearraí
Bogearraí saora
Microsoft
Innealtóireacht bogearraí
Aistriú
An Gleann Úr

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é an Gleann Úr. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
An Cnoc

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é an Cnoc. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Griais

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Griais. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Lacasdal

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Lacasdal. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Líonal

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Líonal. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Liúrbost

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Liúrbost. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Mealasta

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Mealasta. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Mealabost

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é Mealabost. Tá sé suite 2.5 mhíle soir ó Steòrnabhagh. Labhraítear Gàidhlig ann.

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Na Cóig Peighinnean

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban iad na Cóig Peighinnean. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Na Fleisirean

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban iad na Fleisirean. 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar
Na Gearrannan

Is sráidbhaile ar Leódhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é na Gearrannan 

Inse Ghall
Na hOileáin Siar
Comhairle nan Eilean Siar