joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Almagest

Tráchtas matamaiticiúil agus réalteolaíoch is ea an Almagest ón 2ú haois ar ghluaiseachtaí dealraitheacha na réaltaí agus na gconairí pláinéadacha, scríofa i dteanga na Gréige ag Claudius Tolamaes (circa. 170). Ceann de na téacsanna eolaíochta is mó tionchair riamh, chanónaigh sé macasamhail gheolárnach den Cruinne ar glacadh leis ar feadh níos mó ná 1200 bliain óna bhunús i gCathair Heilléanach Alastair, sna saolta meánaoiseacha Biosántacha agus Ioslamacha, agus in Iarthar na hEorpa ar feadh na Meánaoise agus an Renaissance Luaith go dtí Copernicus . Is príomhfhoinse faisnéise é freisin faoi réalteolaíocht ársa na Gréige .

Chuir Tolamaes inscríbhinn phoiblí ar bun ag Canopus, an Éigipt, i 147 nó 148. Fuair N.T. Hamilton amach go raibh an leagan de mhúnlaí Tholamaes a leagtar amach san Inscríbhinn Chanópach níos luaithe ná an leagan san Almagest . Mar sin ní fhéadfaí an Almagest a bheith críochnaithe roimh thart ar 150, ceathrú haois tar éis do Tholamaes tosú ag breathnú.

Clár ábhair

Múnla pláinéadach Tholamaes 

Shann Tolamaes an t-ord seo a leanas do na sféir phláinéadacha, ag tosú leis an gceann istigh:
 An ghealach
 Mearcair
 Véineas
 An ghrian
 Mars
 Iúpatar
 Satarn
 Sféar na réaltaí seasta

Tagairtí
Fuiseog Elton

Is éan í an fhuiseog Elton (Melanocorypha yeltoniensis). Is ball d'fhine na nAlaudidae í. Bíonn sí dúchasach i ndeisceart láir na Rúise agus sa Chasacstáin.

Éin
Fuiseog ladharghearr

Is éan í an fhuiseog ladharghearr. Is baill d'fhine na Alaudidae iad. 

Éin
Mionfhuiseog ladharghearr

Is éan í an mionfhuiseog ladharghearr. Is baill d'fhine na Alaudidae iad. 

Éin
Fuiseog chíorach

Is éan í an fhuiseog chíorach. Is baill d'fhine na Alaudidae iad. 

Éin
Acht Fóirithin na mBocht (Éire) 1838

Bunaíodh Boird Bhardaigh Dhlí na mBocht faoin Acht Fóirithin na mBocht (Éire) 1838

Bhí siad freagrach as feidhmiú an chórais a raibh tithe na mbocht agus obair fóirithinte eile mar chuid de. Toghadh bardaigh áirithe ag íocóirí rátaí, agus cuid den daonlathas sa chóras mar thoradh. Sa deireadh, bhí 163 Aontas Dhlí na mBocht lonnaithe thart ar bhailte margaidh ar fud na hÉireann.

Bhí an córas seo i bhfeidhm roimh na chéad toghcháin áitiúla in 1899, faoi fhorálacha an Acht Rialtais Áitiúil (Éire), 1898.

Tagairtí 

Dlí na hÉireann
Stair na hÉireann
Acht Rialtais Áitiúil (Éire), 1898

Ritheadh an tAcht Rialtais Áitiúil (Éire), 1898 ar 12 Lúnasa 1898. Dá bharr, ritheadh na céad toghcháin áitiúla ionadacha in Éirinn i mí Éanáir agus mí Aibreáin 1899. 

Bunaíodh struchtúir an rialtais áitiúil atá i bhfeidhm inniu sa bhliain 1898. Mar sin, ó 1899 i leith, tá rialtas áitiúil daonlathach i réim in Éirinn agus bhí ról ag údaráis áitiúla i soláthar na seirbhísí (ach amháin póilíneacht).

Stair 

Ba iad Boird Caomhnóirí Dhlí na mBocht a bhí ann roimh na comhairlí nuabhunaithe, agus foráladh le haghaidh an chórais nua rialtais áitiúil leis an tAcht Rialtais Áitiúil 1898.  Bhí 163 Aontas Dhlí na mBocht, bunaithe timpeall na mbailte margaidh ar fud na hÉireann, freagrach as córas a fheidhmiú lenar áiríodh tithe na mbocht agus obair fóirithinte eile. 

Ba iad an lucht íoctha rátaí a thogh roinnt caomhnóirí, rud a d’fhág go raibh roinnt daonlathais i gceist leis an gcóras. B'fhéidir le mná (mná áirithe) a bheith ina gcaomhnóirí ó 1896 i leith.

Imeachtaí 
Ar an 15 Eanáir 1899, reáchtáladh toghchán i gcathair Luimnigh. Bhí beagnach 5,000 duine in ann votáil, ina measc 900 bean. 

Ar an 6 Aibreán agus 15 Aibreán 1899, reáchtáil an rialtas na chéad toghcháin ar fud na tíre chuig comhairlí nuabhunaithe, ar tionóladh go leor díobh den chéad uair an 22 Aibreán 1899.

Féach freisin 

 Acht Fóirithin na mBocht (Éire) 1838

Tagairtí 

Stair na hÉireann
Dlí na hÉireann
Teanga koiné

Sa teangeolaíocht, is teanga nó canúint chaighdeánach nó choiteann í koiné ( Sean-Ghréigis κοινή, "[teanga] choiteann") a d'eascair le gradam nó ceannas mar thoradh ar an teagmháil, an meascadh, agus Is minic an simpliú a tharla  de dhá cheann nó níos mó cineálacha den teanga céanna.   

De réir mar a thuig cainteoirí a chéile cheana féin, roimh theacht an koiné, ní raibh an proiséas caighdeánaithe ( Béarla: koineization)  chomh dian le pidseánú agus criólú. Murab ionann agus pidseánú agus criólú, níl aon “sprioc” laistigh de fhoirmiú Koiné. Tá leanúnachas i gceist leis sa mhéid nach gá do chainteoirí a gcineálacha teanga féin a thréigean. 

Sochtheangeolaíocht
Fuiseog an ghoirt

Is éan í an fhuiseog an ghoirt. Is baill d'fhine na Alaudidae iad. 

Éin
Achainí um Chearta (1628)

Ar an 7 Meitheamh 1628, thug Séarlas I a aontú d'Achainí um Chearta (a chuir An Ridire William Blackstone isteach ar a liosta údarásach de bun-dhlíthe Shasana sna 1760idí).

Den chuid is mó léirigh an Achainí an tuairim a bhí ag na Tiarnaí agus na Teachtaí go raibh na rudaí seo a leanas in éadan dhlí Shasana, gan cead na Parlaiminte: 

 cánacha a ghearradh (iasachtaí éigeantacha don Choróin san áireamh), 
 príosúnacht nó bású nach dtarlaíonn de réir "phróis chuí an dlí", 
 an dlí míleata a chur i bhfeidhm do sibhialtaigh seachas in aimsir chogaidh agus 
 saighdiúirí agus mairnéalaigh a chur ar billéad go héigeantach. 

Dá thairbhe sin, is céim bhunúasach an Achainí i bhforbairt smaointe Sasanacha agus Mericeánacha, maidir leis an tsaoirse bhunreachtúil agus an rialtas bunreachtúil — mar shampla, an prionsabal nár cheart na fórsaí armtha a imlonnú chun críocha na slándála baile ach i gcásanna eisceachtúla amach is amach.

Tagairtí 

Stair Shasana
Dlí Shasana
Cearta daonna
Síolghé thundra

Is éan í an shíolghé thundra Is baill d'fhine na Anatidae iad. Ba ghnách leis an speiceas seo agus síolghé thaiga a mheas mar speiceas amháin, an shíolghé.

Féach freisin 

 Síolghé
 Síolghé thaiga

Tagairtí 

Éin
Lá Domhanda na nAigéan

Ceiliúrtar Lá Domhanda na nAigéan ar an 8 Meitheamh gach bliain. Cuireann an Lá i gcuimhne dúinn cé chomh tábhachtach agus atá na haigéin agus na farraigí maidir le beatha an domhain agus gur cheart dúinn iad a chosaint don todhchaí. Mar sin,cuireann an Lá teachtaireacht thábhachtach in iúl faoi luach ár n-aigéan.  

Nascann an lá domhanda seo daoine ar fud an domhain ag ceiliúradh an aigéin, a tábhacht inár saolta agus an caoi inar féidir le ceachtar againn í a chosaint, pé áit a bhfuil cónaí orainn.  Ní hamháin gur foinse bia agus iompair iad ár n-aigéin, tacaíonn siad le héiceachórais éagsúla agus cuireann siad deiseanna ar fáil don turasóireacht agus fóillíocht."

Comhshaol faoi bhrú 
Is ceart dúinn na haigéin a chosaint don todhchaí.  Ach tá dlús á chur leis an luas ina bhfuil oighear á chailliúint, agus tá eolaithe áirithe buartha go sroichfear pointe iompaithe taobh istigh den fiche nó den tríocha bliana beaga amach romhainn. Dar le Richard Alley, ollamh le geolaíocht, dá mbeadh ardú teochta sa réimse 2°C go 7°C ann leáfaí oighearchaidhp na Graonlainne ar fad. Toirt ollmhór uisce breise ab ea é sin i dteiscinn an domhain, agus d’ardófaí leibhéal na mara timpeall 7m dá bharr. Bheadh tíortha iomlána éagsúla caillte faoi thoinn.

An Lá In Éirinn 

In Éirinn, tá Aigéan an Atlantaigh fíorthábhachtach. Is í an acmhainn nádúrtha is mó atá ann agus bainimid a lán tairbhe aisti – ár slite beatha, bia, saibhreas, áilleacht, samhlaíocht, inspioráid, amhránaíocht, filíocht, sláinte agus folláine agus go leor leor eile. Ach mar an gcéanna le háiteanna eile, tá an acmhainn faoi bhagairt.

Imeachtaí 

 ‘Go Atlantic Blue'. Bhí breis is 50 séadchomharthaí tíre agus foirgnimh ar fud oileán na hÉireann ag lasadh suas i ngorm  mar chuid den tionscnamh ‘Go Atlantic Blue’ chun an nasc leis an Aigéan Atlantach a cheiliúradh agus chun comóradh a dhéanamh ar Lá Domhanda na nAigéan. Bhí an aidhm  ann chun daoine a chur ar an eolas faoin ról lárnach a imríonn an tAigéan Atlantach i saolta mhuintir na hÉireann, is cuma cé chomh gar nó fada a mhaireann siad ó imeallbhord an Atlantaigh. 
 Féile na Mara.  Reáchtáladh Féile na Mara 2018  i gcuan na Gaillimhe

Tagairtí 

Aigéin
Féilte idirnáisiúnta
Mara
Eala thundra

Is éan í an eala thundra. Is ball d'fhine na Anatidae í. 

Tá dhá fhospeicis ann, C. c. columbianus le gob dubh agus Eala Bewick (C. c. beweckii) le gob dubh agus buí.

Éin
Fuiseog oirthearach

Is éan í an fhuiseog oirthearach. Is baill d'fhine na Alaudidae iad. 

Éin
Fuiseog bháneiteach

Is éan í an fhuiseog bháneiteach. Is baill d'fhine na Alaudidae iad. 

Éin
Fáinleog tuaithe

Is éan í an fháinleog tuaithe. Is baill d'fhine na Alaudidae iad. 

Éin
Glasóg bhán

Is éan í an ghlasóg bhán. Is baill d'fhine na Motacillidae iad. 

Éin
Glasóg chiotrónach

Is éan í an ghlasóg chiotrónach. Is baill d'fhine na Motacillidae iad. 

Éin
Riabhóg dhonn

Is éan í an riabhóg dhonn (Anthus campestris). Is baill d'fhine na Motacillidae iad. 

Éin
Riabhóg phíbrua

Is éan í an riabhóg phíbrua. Is baill d'fhine na Motacillidae iad. 

Éin
Riabhóg uisce

Is éan í an riabhóg uisce. Is baill d'fhine na Motacillidae iad. 

Éin
Síodeiteach Boihéamach

Is éan í an síodeiteach Boihéamach. Is baill d'fhine na Bombycillidae iad. 

Éin
Dreoilín donn

Is éan í an dreoilín donn. Is baill d'fhine na Troglodytidae iad. 

Éin
Acht Cúirteanna Breithiúnais, 1924

Achtaíodh an tAcht Cúirteanna Breithiúnais, 1924. ar an 11 Meitheamh 1924.  Mar sin, cuireadh córas cúirteanna agus córas breithiúnach an lae inniu ar bun sa Stát. Bhain an stáit a neamhspleáchas amach le gairid. 

Ó thaobh na praiticiúlachta de, tharla go raibh roinnt de na hathruithe ba thábhachtaí ag leibhéal íseal, 

 trí bhreithiúna gairmiúla a thabhairt isteach sa Chúirt Dúiche ar bhonn buan (in áit na giúistíseachta a bhí ann roimhe sin) agus 
 trí Chúirt Chuarda a chruthú in áit na gCúirteanna Ceathrú Seisiúin agus na Cúirte Contae a bhíodh ann. 

San Acht seo, glacadh leis an gcomhairle, den chuid is mó, a thug coiste a raibh Séamas Mac Cathmhaoil, 1ú Bharún Lann Abhaigh, ina chathaoirleach air (bhí sé ina Chathaoirleach ar Sheanad Éireann ag an am céanna).

Osclaíodh na hUaschúirteanna nua go hoifigiúil ag Caisleán Bhaile Átha Cliath ar 11 Meitheamh 1924.

Sa bhliain chéanna, ath-ainmníodh an Roinn um Ghnóthaí Dúiche mar an Roinn Dlí agus Cirt faoin Acht Airí agus Rúnaithe, 1924.

Achomhairc 
Rinneadh achomhairc faoi alt 29(2) sa bhliain 2007.

Gaeilge 
Luaitear i bhforálacha alt 71 den Acht Cúirteanna Breithiúnais, 1924: 

'Sa mhéid gur féidir é agus gach ní a bhaineann leis an scéal d'áireamh, beidh ag an mBreitheamh den Chúirt Dúithche, a ceapfar do Dhúthaigh ina bhfuil líomatáiste ina bhfuil an Ghaedhilg in úsáid ghenerálta, oiread eolais ar an nGaedhilg agus chuirfadh ar a chumas déanamh in éamais conganta o fhear teangan agus fianaise á tabhairt sa teangain sin.'

Is é an rialtas atá freagrach as an moladh seo a chur i bhfeidhm. Ach ta deacrachtaí ann go hannamh.

Ar 20 Meitheamh 2019, de réir breithiúnais san Ard-Chúirt,  sa chás Ó Cadhla v an tAire Dlí, tá dualgas ar an Stát gach iarracht réasúnta a dhéanamh breitheamh le Gaeilge a fháil le cás a éisteacht in aon chúirt dúiche sa tír,,

Tagairtí 

Breithiúna
Ceartas
Dlí na hÉireann
Albion

Is ainm malartach é Albion don Bhreatain Mhór.  Ní chloistear é go minic sa ghnáth-theanga, ach feictear fós é go fileata.

Tá ainm na hAlban fréamhaithe ó Albion sna teangach Ceilteacha beagnach uile: Alba as Gaeilge na hAlban ar ndóigh, Nalbin as Gaeilge Mhanann agus Alban as Breatnais agus Coirnis.  Tógadh na hainmneacha seo sa Laidin isteach mar Albania agus sa Bhéarla mar Albany, a bhíodh féin ina n-ainmneacha malartacha ar Albain.

Sanasaíocht
Tá an t-ainm Briotainice don oileán fréamhaithe ón bPrótai-Cheiltis *albi̯iū (fréamh srónach), agus tháinig sé sa Sean-Ghaeilge isteach mar Albu.  Ar dtús, bhí oileán na Breataine go léir i gceist, ach de réir a chéile, tháinig srian ar an gciall, mar atá Caladón.  Faightear an fréamh *albiio- sa Ghaillis agus Ghalátais albio- ("domhan"), agus sa Bhreatnais elfydd ("domhainn, tír, ceantar").  D'fhéadfadh é go bhfuil sé gaolmhar leis na hAlpa agus an Albáin, nó an t-abhadhia Alpheus (le brí "scothbhán").

Tá dhá shanasaíocht ann, is amhlaidh:
 d'fhéadfadh é go bhfuil sé fréamhaithe ón bPrót-Ind-Eorpais root *albho-, le brí "bán" (cf. SeanGhréigis ἀλφός, Laidin albus).  ** Is tagairt é seo b'fhéidir dosna haillte bána in oirdheisceart an oileáin, sfheicthe ón mór-roinn.
 Molann an teangeolaí Ceilteach Xavier Delamarre go mbeadh brí "an domhan thuas, oinfheithe", mar mhalart ar "an domhan thíos an t-alltar"
 Mar mhalairt, d'fhéadfadh é go bhfuil sé fréamhaithe ón b[[Prót-Ind-Eorpais *alb-, le brí "cnoc".

Féach freisin
 Breatain (logainm)
 Scotia

Tagairtí

An Bhreatain
Caledonia

Ainm Laidine is ea Caledonia (an Chaladóin) a ghlaoigh na Rómhánaigh ar an tír ar thaobh ó thuaidh de chúige Britannia, arbh ionann go garbh agus Alba an lae inniu.  Ó am go ham, áfach, ba chuid d'Impireacht na Róimhe é an chuid sin de dheisceart na Caladóine, chomh fada ó thuaidh is an Balla Antonine.  San lá atá inniu ann, feictear é ach amháin mar ainm rómánsach nó fileata don Albain go léir.

Sanasaíocht
Is dócha é go bhfuil an focal fréamhaith ó fhoinse P-Ceiltise.  De réir Zimmer (2006), tá Caledonia fréamhaithe ón ainm treibhe Caledones (nó Calīdones), a thugann sé mar shanas "'le cosa crua', ag lua seasmhachta", óna fréamhacha Prótai-Cheiltise *kal-, "crua" agus *φēdo-, "cos".  Ar an mbealach céanna, molann Moffat (2005) go bhfuil gaol ann idir an t-ainm agus an focal Breatnaise caled, "crua", ag lua b'fhéidir nó an tír chreagach nó cruas na ndaoine.

Deir Keay agus Keay (1994) ámh gurb amhlaidh é gur réamhCheilteach é an focal.

Úsáid bhunúsach
Mar a úsáideadh Tacitus, Tolamaes, Lucan agus Plinias Mór an t-ainm, Pictavia nó Tír na gCruithneach a bhíodh i gceist, an Alba den chuid is mó san lá atá inniu ann, taobh ó thauidh den Bhalla Haidrian (cé go bhfuil an balla úd laistigh de Shasana inniu).

Faightear ainm na gCaladónach i logainmneacha, amhail is Dùn Chailleann agus b'fhéidir an sliabh Sìdh Chailleann.  De réir Historia Brittonum, foraois in Albain ba ea suíomh an seachtú catha de Rí Artúr, darbh ainm Coit Celidon as Sean-Bhreatnaise.

Foinsí

Naisc sheachtracha
 Anglia Scotia et Hibernia - léarscáil an cheantair, 1628, le Mercator agus Hondius
 Clans of Caledonia - cluiche cláir straitéise bunaithe ar stair na hAlban

Tagairtí
Scotia

Logainm Laidine is ea Scotia fréamhaithe ón bhfocal Scoti, ainm Laidine dosna Gaeil, fianaithe ar dtús déanach sa 3ú haois.  Faoin mbliain AD 500, thugadh na Rómhánaigh "Scotia" ar Éirinn.  Ón 9ú haois ar aghaidh, athraíodh brí an ainm de réir a chéile, go dtí go raibh ciall chruinn aige, ag lua na coda sin den oileán taobh ó thuaidh den Linne Foirthe, mar atá Ríocht na hAlban.

Sanasaíochat agus fréamhuithe
Ba iad na Rómhánaigh a scríobh an focal Scottiar dtús.  Mar shampla, faightear i dtéacsanna as Laidin den 4ú haois, ag tuaisisc ruathar Gaelach ar an mBreatain Rómhánach.  In am trátha, tugadh an t-ainm ar na Gaeil go léir.  Meastar ámh nár thug na Gaeil féin an t-ainm orhtu féin, ach amháin agus iad ag scríobh as Laidin.  Feictear Scot (iolra Scuit) i lámhscribhínní Sean-Ghaeilge den 9ú haois, mar shampla, Sanas Cormaic.

Tá beagnach gach ainm le haghaidh na hAlban bunaithe ar an bhfréamh Scotia (cf. Ollainnis Schotland, Fraincis Écosse, Seicis Skotsko, Súlúis IsiKotilandi, Maorais Koterana, Haicéis Sû-kak-làn, Ceatsuais Iskusya, Tuircis İskoçya, srl.), nó go díreach nó trí theangacha eile.  Is iad ach amháin na teangacha Ceilteacha ina bhfuil an t-ainm bunaithe ar an bhfréamh Alba, e.g. Gaeilge Mhanann Nalbin, Breatnais Yr Alban".

Foinsí Éireannacha
In Foras Feasa ar Éirinn le Seathrún Céitinn, is é Scotia an naoú hainm ar Éirinn, ainmnithe as Scota, iníon an Fharó Nectanebo I, rí na hÉigipte.  De réir Leabhar Gabhála na hÉireann'', iníon an Fharó Necho II ba ea í.  De réir foinsí eile, iníon an Fharó Neferhotep I agus a mhná chéil, Senebsen, ba ea Scota, agus bhean chéile Mhíl Espáine agus máthair Éibhir Dhoinn agus Éireamhóin ba ea í.  Ag scríobh sa bhliain 1571, dúrit Edmund Campion gurbh Amenophis é an Faró.

Féach freisin
 Albion
 Caledonia
 Scota
 Gleann Scoithín, díreach taobh ó dheas de Thrá Lí, Contae Chiarraí

Naisc sheachtracha
 A history of Romans in Scotland

Tagairtí
Hibernia

Ainm as Laidin Chlaisiceach is ea Hibernia a tugadh ar oileán na hÉireann.  

Is é *Īweriū an fréamh Q-Celtic, as ar tháinig in am trátha na h-ainmneacha Gaeilge Ériu agus Éire.  

Thug Pytheas, agus é ar turas i iarthuaisceart na hEorpa (c. 320 RC), an t-ainm Iérnē (Ἰέρνη) ar an oileán; agus thug Tolamaes, in a shaothar Geografaíocht (c. 150 AD),  an t-ainm Iouerníā (Ἰουερνία) air.  

Athraíodh an t-ainm i Laidin, faoi thionchar an fhocail hibernus, i leith is gur "tír an gheimhridh" a bhí ann, cé go raibh ī (i-fada) san fhocal úd. Faighter Hibernia sa leabhar Agricola (c. 98 AD) leis an staraí Rómhánach, Tacitus.

Tagairtí

Ancient Ireland
Gabhlán creige

Is éan é an gabhlán creige. Is baill d'fhine na Hirundinidae iad. 

Éin
Donnóg Alpach

Is éan í an donnóg Alpach. Is baill d'fhine na Prunellidae iad. 

Éin
Donnóg Radde

Is éan í an donnóg Radde (Prunella ocularis). Is baill d'fhine na Prunellidae iad. 

Éin
Smólach píbdhubh

Is éan í an smólach píbdhubh. Is baill d'fhine na Turdidae iad. 

Éin
Gleann Scoithín

Tá Gleann Scoithín suite ar thaobh ó dheas de Thrá Lí, i mbarúntacht Triúcha an Aicme, Contae Chiarraí, trína ritheann sruthán Fionnghlaise.  Deirtear go bhfaightear ann uaigh Scota, iníon Faró Éigipteach darb ainm Friel.  De réir mhiotaseolaíocht na nGael, bean chéile Mhíl Espáine ba ea í agus go raibh seisiúr mac aici.  Deirtear gur tháinig sí go hÉirinn sa bhliain 1700 BC, chun díoltas a bhaint as dúnmharú a fear chéile.  Maraíodh í féin i mbun catah in éadan na dTuath Dé Danann ar Shliabh Mis.  

Ghlaoigh siad "Scoit" orthu féin, na lonnaitheoirí as Éireann a thóg a gcultúr Gaelach go hAlbain leo, ainmnithe as Scota de réir a miotaseolaíochta eitghineasaí.  Dar le Céitinng, tá gaol ann idir Scota agus scoth, 'sé sin, bláth.

Féach Freisin
 Scotia
 Míl Espáine
 Gaeil

Tagairtí

Miotaseolaíocht na nGael
Ola Majekodunmi

Craoltóir, gníomhaí Gaeilge agus scannánóir Éireannach is ea Ola Majekodunmi.

Saol 
Rugadh Majekodunmi in Lagos, an Nigéir. D'aistrigh an teaghlach go hÉirinn chun tearmann a iarraidh agus í seacht míonna d'aois. D'fhreastail sí ar Ghaelscoil Lios na nÓg agus ar Choláiste Íosagáin. Tá céim sa Bhéarla, na meáin agus staidéar cultúrtha aici agus fuair sí Máistreacht sa Léiriúchán Craolacháin Digiteach in Institiúid Ealaíona, Dearadh agus Teicneolaíochta Dhún Laoghaire.

Thosaigh sí ag obair mar láithreoir raidió ar Raidió na Life in 2014 ar an gclár Seinnliosta an tSathairn. Anois cuireann sí an clár Afra-Éire i láthair agus tá sí ina haoichuiditheoir ar RTÉ Raidió na Gaeltachta, RTÉ a Dó agus RTÉ 2XM. Tá sí ar na daoine is mó a sholáthraíonn ábhar don phodchraoladh Motherfoclóir a chuireann Darach Ó Séaghdha amach, agus bhí sí ar an gclár Pantisocracy ar RTÉ a hAon le Panti.

In 2018 stiúir sí an gearrscannán What does Irishness Look Like? chun léargas a thabhairt ar chlaontuairimí agus ar cheisteanna féiniúlachta in Éirinn. Is comhbhunaitheoir í de "Beyond Representation", tionscadal chun mná de chine daite a thabhairt le chéile agus aitheantas a thabhairt dóibh. 

Tá trácht déanta ag Majekodunmi ar fhadhbhanna ciníochais in Éirinn agus ar théarmaí míchuí i nGaeilge ar dhaoine gorma.

Tagairtí 

Craoltóirí Éireannacha
Daoine beo
Liosta de na limistéir bhithgheografacha

Is éard is limistéar bithgheografach ann ná foroinn bhitheolaíoch ríochtaí. D'fhorbair Miklos Udvardy an liosta seo a leanas de limistéir bhithgheografacha sa bhliain 1975,   arna hathrú ina dhiaidh sin ag údair eile.

Ríocht Afra-thrópaiceach 

 Foraoisí tais trópaiceacha 
 Foraois bháistí Ghuineach 
 Foraois bháistí an Chongó 
 Foraois bháistí Mhalagásach 
 Foraoisí trópaiceacha  tirime nó duillsilteacha (lena n-áirítear. Foraoisí monsúnacha) nó coillearnacha 
 Coillearnach Iarthar na hAfraice/Sabhána 
 Coillearnach Oirthear na hAfraice/Sabhána
 Coillearnach an Chongó/Sabhána 
 Coillearnach Mhiombo/Sabhána
 Coillearnach na hAfraice Theas/Sabhána 
 Coillearnach na Malagáisise//Sabhána   
 Foraois spíne na Malagáisise
 Foraoisí síorghlasa scléireadhuilleacha, scrobarnacha nó coillearnacha  
 Rinn Sclerophyll 
 Fásaigh te agus leathfhásaigh 
 Sahel an Iarthair 
 Sahel an Oirthir 
 Somáilis 
 Namib 
 Kalahari 
 Karroo 
 Córais mheasctha sléibhe agus ardchríocha le criosú casta 
 Gàidhealtachd na hAetóipe 
 Gàidhealtachd Ghuine 
 Gàidhealtachd na hAfraice Láir 
 Gàidhealtachd Oirthear na hAfraice 
 Gàidhealtachd na hAfraice Theas 
 Córais oileáin mheasctha 
 Ascension agus Oileáin San Héilin 
 Oileáin Comores agus Aldabra 
 Oileáin Mascarene 
 Córais locha 
 Loch Rudolph 
 Loch Ukerewe (Victoria) 
 Loch Tanganyika 
 Loch Mhaláiv (Nyassa) 

Bitíreolaíocht
Coimhlint Iosrael–Gaza 2014

i gcoimhlint Iosrael–Gaza sa bhliain 2014, maraíodh 2,100̹̟+ Palaistíneach  ar taobh amháin agus ar an taobh eile, 71 Iosraelach.

Cúlra 
I mí Aibreáin 2014, bhí an sprioc am a bhí socruithe ag Meiriceá d'Iosrael agus don Phalaistín le comhaontú síochána a bheith déanta sa Meán Oirthear caite gan aon réiteach a bheith déanta.

Foréigean seicteach agus fánach 
Ar 12 Meitheamh 2014,  fuadaíodh agus dúnmharaíodh triúr déagóirí Iosraelacha i Heabrón (is in Heabrón atá an choilíneacht mhíchlúiteach Kiryat Arba). Dúirt an rialtas na hÉireann ag an am, “Is den tábhacht freisin é go mbeadh na húdaráis freagrach agus srianta ina bhfreagra agus nach mbeadh aon íospartach neamhurchóideach eile mar thoradh ar an gcoir uafásach seo.”

Mhúscail an drochscéal seo conspóid agus thionscain sé ráig foréigin. Is lú ná fríd máthair an oilc, deirtear. 

Dúirt Príomh-Aire Iosrael Benjamin Netanyahu go n-imreofar an lámh láidir ar Phalaistínigh mar gheall ar an ionsaí. Ar 8 Iúil 2014, chuir Iosrael tús le hionsaithe aeir agus talún ar stráice Ghaza.  Sa chogaíocht a lean, maraíodh 2,100+ Palaistíneach  ar taobh amháin agus ar an taobh eile, 71 Iosraelach.  Tharla ionsaithe gan ábhar is cosúil, sárú ar chearta an duine.  

Fógraíodh an Éigipt sos comhraic don chéad uair ar 14 Iúil.

Thosaigh cainteanna idir Iosrael agus Hamas i gCaireo ar 12 Lúnasa. D'fhógair Iosrael ar 19 Lúnasa go raibh sos lámhaigh thart. Stop na hionsaithe faoi dheireadh ar 26 Lúnasa 2014.

Níos déanaí 
Níos déanaí, ar 18 Samhain 2014, maraíodh ceathrar Iosraelach agus gortaíodh ochtar eile nuair a rinne beirt fhear ionsaí ar shionagóg in iarthar Iarúsailéim. Bhí gunna, sceana agus tua ag an mbeirt. Mharaigh póilíní Iosraelacha an bheirt. Dúirt an eagraíocht thuata Fronta Pobail i gcomhair Shaoirse na Palaistíne gurb iad a bhí freagrach as an ionsaí.

In Éirinn 
Vótáil an Dáil ar 10 Nollaig 2014 ar son rún ó Shinn Féin le haitheantas mar stát a thabhairt don Phalaistín. Tugadh aitheantas sa rún freisin do cheart mhuintir na Palaistíne a dtodhchaí féin a roghnú.  Dá bharr, d'éirigh Éire an 135ú tír a thug aitheantas mar stát don Phalaistín.

Tagairtí 

Iosrael
An Phalaistín
Caladónaigh

Ba chónaidhm treibhe iad na Caladónaigh (   nó   ; An tSean-Ghréigis  Καληδῶνες, Kalēdōnes)  a labhair  an Bhriotainic in Albain mar atá anois ann le linn ré na hIarannaoise agus na Róimhe . D'eascair an t - ainm Caledonia as fhoirm na Gréigise den ainm treibhe. Measadh gur grúpa Briotanach iad na Caladónaigh,  ach ina dhiaidh sin, tar éis choncas na Róimhe i leath theas na Breataine, rinneadh idirdhealú ar áitritheoirí an tuaiscirt mar Cruithnigh, a cheaptar gur daoine gaolmhara iad a mbeadh ag labhairt na Briotainice  freisin.  Mar sin ba naimhde Impireacht na Róimhe iad na Briotanaigh Chaledónacha, a bhí mar fhórsa forghabhála ag riaradh an chuid is mó den Bhreatain Mhór mar chúige Rómhánach Britannia . 

Tógálaithe dúnta cnoic agus feirmeoirí iad na Caledónaigh, cosúil le go leor treibheanna Ceilteacha sa Bhreatain a threascair  na Rómhánaigh agus a bhí treascartha ag na Rómhánaigh arís agus arís eile. Níor fhorghabh na Rómhánaigh an Chaladón go hiomlán, cé go ndearnadh siad roinnt iarrachtaí. Tá beagnach an fhaisnéis uile atá ar fáil faoi na Caledónaigh bunaithe ar fhoinsí Rómhánacha den chuid is mó, a d’fhéadfadh a bheith claontacht. 

Glacann Peter Salway leis gur treibheanna Cruithneacha a bheadh sna Caledónaigh ag labhairt teanga a bhfuil dlúthbhaint aici leis an  Bhriotainic Choiteann nó craobh di  arna mhéadú ag trodaithe frithsheasmhachta Cruithneacha eile a teitheadh ó Bhritannia . Tá conspóid faoin tuairim seo, áfach, de réir an leabhair "Vita sancti Columbae (Adomnán)  ", go raibh ateangaire ag teastáil ag teachta na hÉireann chun labhairt leis an rí Cruithneach nó duine áirithe a thiontú chun na Críostaíochta. B’fhéidir go raibh treibheanna i dtuaisceart lár na hAlban ceangailte leis an treibh Chaledónach, as a n-ainmnítear Cónaidhm stairiúil na Caledóine ina dhiaidh sin, mar na Vacomagi, Taexali agus Venicones a thaifead Tolamaes. B’fhéidir go raibh treibheanna i dtuaisceart lár na hAlban ceangailte leis an treibh Chaledónach, a n- ainmnítear Cónaidhm stairiúil na Caledóine ina dhiaidh sin, mar an Vacomagi, Taexali agus Venicones a thaifead Tolamaes. Tháinig na Rómánaigh ar chomhréiteach le treibheanna Cruithneach a leithéid agus na Votadini a ghníomhaigh mar stát eadrána.

Sanasaíocht

Tagairtí
Ceolaire Cetti

Is éan é an ceolaire Cetti. Is baill d'fhine na Cettiidae iad. 

Éin
Ceolaire Savi

Is éan é an ceolaire Savi (Locustella luscinioides). Is baill d'fhine na Locustellidae iad. 

Éin
Ceolaire cíbe

Is éan é an ceolaire cíbe. Is baill d'fhine na Acrocephalidae iad. 

Éin
Zainab Boladale

Is láithreoir teilifíse, gníomhaí Gaeilge agus file Éireannach í Zainab Boladale. Ba í an chéad bhean ón Nigéir a d’oibrigh i seomra nuachta RTÉ.

Gairm 
Bhí an chéad phost ag Boladale san Irish Independent i 2017 mar iriseoir. Ansin thosaigh sí ag obair mar dhuine de láithreoirí chlár leanaí news2day ar RTE teilifís - an chéad duine d’oidhreacht na hAfraice a bheith ina ancaire nuachta ar RTÉ. D’fhan sí ar an seó sin ó 2017 go 2019, agus i 2019 bhog sí go Nationwide.

Labhair Boladale faoina heispéiris, ag fáil ráitis agus litreacha ciníocha ó ghlac sí a post in RTÉ. Bhí a lán den ábhar maslach díriú uirthi agus tháinig an formhór trí chainéal YouTube. Mar gheall ar seo, d’iarr RTÉ ar na meáin shóisialta níos mó gníomhaíochta a dhéanamh chun dul i ngleic le cainéil maslacha. Cuireadh an cainéal as feidhm tar éis an clúdach nuachta ar eispéiris Boladale. Bhí Boladale ar cheann de na príomhchainteoirí ag an eachtra Beyond Representation i Meán Fómhair 2019.

Saol pearsanta 
Rugadh Boladale i Lagos, an Nigéir. Nuair a raibh sí ceithre bliana d'aois, bhog sí go hInis, Contae an Chláir, Éire lena máthair agus lena deartháir ná deirfiúr níos óige. D’fhreastail sí ar Scoil Chríost Rí, An Chloch Liath agus Gaelcholáiste an Chláir, Inis. Bhain sí céim BA amach san Iriseoireacht ó Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath i 2017. Bhuaigh sí Iriseoir na Bliana sa Dámhachtainí Hibride Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath i 2017

Tagairtí 

Láithreoirí teilifíse Éireannacha
Daoine beo
Luther Vandross

Amhránaí Meiriceánach Afracach ab ea Luther Ronzoni Vandross Jr.   a rugadh ar 20 Aibreán, 1951 i Manhattan Nua-Eabhrac agus fuair bás ar an 1 Iúil, 2005. 

Meiriceánaigh Afracacha
Ceoltóirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1951
Básanna in 2005
Ceolaire gort ríse

Is éan é an ceolaire gort ríse. Is baill d'fhine na Acrocephalidae iad. 

Éin
Ceolaire Blyth

Is éan é an ceolaire Blyth. Is baill d'fhine na Acrocephalidae iad. 

Éin
Colúr coille

Is éan é an colúr coille nó colm coille. Is baill d'fhine na Columbidae iad. 

Éin
Mórcheolaire giolcaí

Is éan é an mórcheolaire giolcaí. Is baill d'fhine na Acrocephalidae iad. 

Éin
Ceolaire cuaráin

Is éan é an ceolaire cuaráin. Is baill d'fhine na Acrocephalidae iad. 

Éin
Mac Cairthinn mac Coelboth

Rí Laigean ba ea Mac Caorthainn mac Caolbhadha (Meán-Ghaeilge Mac Cairthinn mac Coelboth) (?-446?-530?) de mhuintir Uí Eineachghlais.

Stair
Is é Mac Caorthainn ar dhuine desna ríthe is luaite arb fhéidir é a fhíorú.  Cé nach bhfaightear é in aon ghinealach ar bith atá ar marthain, tá taifead le feiceáil i nAnnála Inis Faithlinn, ag tuairisciú a bháis ag Cath Mhaigh Femin sa bhliain 446.<ref>Annála Inis Faithlinn, AIF 446.1, Cath Maige Femin eter Mumnechu & Laigniu in quo cecidit Mc. Cárthinn meic Coelbath qui iecit genus la(gin).</ref>  Go sách uathúil, tugtar tacú leis an tagairt neamh-indeimhnithe ach ab é sin ag inscríbhinn Oghaim, ar cloch gar de Bhaile Shláine ach suite i gContae Lú.  Léitear ann MAQI CAIRATINI AVI INEQAGLAS, 'sé sin [cloch] Mhic Cairthinn Uí Eineachghlais.  Dá mb'fhíor é, ar chomhaois le Níall Noígíallach ba ea é. 

Insítear i n-annála Éireann, agus Cath Maigh Femen á taifeadadh acu, gur de shliocht na gCruithne é Mac Caorthainn. Is amhlaidh áfach go bhfuil an maíomh seo bunaithe ar mhíthuiscint gur shinsear eapainmneach Uí Chaolbhadha an Dáil Araidi ba ea a athair.  Is dóigh gur nasc foinsí déanacha agus neamhiontaofa eile Mac Caorthainn le hUí Néill, agus ag insint gurbh é Caolbhadh, mac Néill, a athair.

De réir Dháibhí Uí Chróinín, cuireann é seo uile in iúl cé chomh fad ó thuaidh a théadh tráth éilimh chríocha na Laigean, agus go ndeachaigh na Laigin agus Uí Néill i mbun comhraic i dtuaisceart na Breá agus ar mhánna chontaetha na Mí agus na hIarmhí mar atá inniu ann.  Chaill na Laigin na críocha úd do mhuintir Uí Néill san aois dár gcionn

Dáta Chath Maigh Femin
Tugtar mar dháta do Chath Mhaigh Femin an bhliain 446 i nAnnála Uladh

Molann Devane ámh, go ndearnadh míléamh ar dháta an chatha, mar thoradh, go d'fhéadfadh é gur tharla é sa bhliain 530, rud a thugfadh tacú den tuairim gurbh é mac nó mic Chairbre, agus ní Cairbre féin, a chloígh Uí Eineachghlais.

Foinsí
 Byrne, Francis John, Irish Kings and High-Kings Batsford, London, 1973. 
 Charles-Edwards, T.M., Early Christian Ireland, pp. 453–458. 
 Ireland, 400-800, pp. 188, by Dáibhí Ó Cróinín A New History of Ireland, Vol.I,  (edited Ó Cróinín).
 Carbury, Co. Kildare - topographical and onomastic hypotheses, Caitriona Devane, in Above and beyond:Essays in memory of Leo Swan'', pp. 187–122, edited by Tom Condit and Christiaan Corlett, Wordwell, 2005. .

Naisc sheachtracha
 CELT: Corpus of Electronic Texts at University College Cork includes: Gein Branduib (original & translation), Annals of Ulster, Annals of Tigernach, Annals of Innisfallen and others.

Tagairtí

Ríthe na Laighean
Fiach (airgeadas)

Suim atá dlite ar dhuine amháin do dhuine eile is ea fiach.

Comhaontú iasachta ar dliteanas é don ghnólacht  is ea fiachas.

Tagairtí 

Airgeadas
Ceolaire bánlíoch

Is éan é an ceolaire bánlíoch. Is baill d'fhine na Acrocephalidae iad. 

Éin
Ceolaire Upcher

Is éan é an ceolaire Upcher. Is baill d'fhine na Acrocephalidae iad. 

Éin
Ceolaire ictireach

Is éan é an ceolaire ictireach. Is baill d'fhine na Acrocephalidae iad. 

Éin
Ceolaire Sindeach

Is éan é an ceolaire Sindeach. Is baill d'fhine na Phylloscopidae iad. 

Éin
Sléacht Loch an Oileáin (1994)

Tharla sléacht seicteach in O'Toole's, teach tábhairne i Loch an Oileáin ar 18 Meitheamh 1994 le linn na dTrioblóidí. Maraíodh seisear Caitliceach, a bhí ag breathnú ar fhoireann sacair na hÉireann in aghaidh na hIodáile, i  gCorn Sacair an Domhain 1994.  Ionsaí seicteach ab ea é a bhí furasta a dhéanamh in áit iargúlta ina raibh scata bailithe.

Imeachtaí 
Síníodh Dearbhú Shráid Downing ar 15 Nollaig 1993.

Ach bhí feachtas seicteach ag dul ar aghaidh in éadan Chaitlicigh an tuaiscirt ag an am. Agus ar an 16 Meitheamh 1994, go gairid roimh sos cogaidh an IRA ar 31 Lúnasa 1994, lámhach Arm Náisiúnta Fuascailte na hÉireann (an tINLA) triúr ball d'Óglaigh Uladh i mBóthar na Seanchille. B'é an díoltas a d'agair na Dílseoirí ná gur bhuail siad isteach i dteach tábhairne i Loch an Oileáin i gContae an Dúin le cith urchar a scaoileadh ina thimpeall. Maraíodh seisear sibhialtach. 

Bhí an próiseas síochána ag an am sin i gcontúirt dá bharr; d'fhéadfadh próiseas na síochána titim as a chéile go furasta ag an bpointe sin. Ach d'fhógair an IRA sos cogaidh an IRA ar 31 Lúnasa 1994.

Fiosrúchán 
Níor ciontaíodh éinne as an ionsaí.  Níos measa, tá líomhaintí ann maidir le claonpháirteachas le paraimíleataigh

D'fhoilsigh an tOmbudsman (Fear an Phobail) i dTuaisceart Éireann tuarascáil in 2016, a chinn go raibh easnaimh thubaisteacha ar an bhfiosrú agus go raibh claonpháirteachas idir an RUC agus an UVF. Cheil an Brainse Speisialta faisnéis ar aonaid eile sna póilíní, agus bhí an fiosrú siléigeach, mí-éifeachtach agus ar nós cuma liom. Mar shampla, scriosadh gluaisteán na bhfear gunna in ionad é a chaomhnú mar fhianaise.

Dar le tuairisc.ie, tá sé deacair éirim a bhaint as iompar an PSNI fiú ó shin.

Féach freisin 

 "No Stone Unturned" ina iomlán.

Tagairtí 

Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí
Contae an Dúin
Lár Uladh (Toghcheantar Tionóil)

.
Is toghcheantar é Lár Uladh de Thionól Thuaisceart Éireann. Úsáideadh den chéad uair amháin é i dtoghchán do Thuaisceart Éireann sa bhliain 1973, a toghadh Tionól Thuaisceart Éireann ag an am sin. De ghnáth roinneann sé teorainneacha le dáilcheantar Pharlaimint Lár Uladh na RA . Mar sin féin, bhí teorainneacha an dá thoghcheantar beagán difriúil ó 1983 go 1986 (toisc nch raibh teorainneacha an Tionóil fós de réir na n-athruithe a bhí i bhfeidhm sna teorainneacha Parlaiminte) agus ó 1996 go 1997, nuair a toghadh baill d’ Fhóram Thuaisceart Éireann ó na toghcheantair Pharlaiminteacha nua-tharraingthe ach bhí an 51ú Parlaimint sa Ríocht Aontaithe, a toghadh i 1992 faoi theorainneacha na dtoghcheantar 1983-95, fós i seisiún.

Ansin toghadh comhaltaí ón dtoghcheantar chuig an Coinbhinsiún ar an mBunreacht, an Tionól 1982, an Fóram 1996 agus ansin chuig an Tionól reatha ó 1998

Is é Lár Uladh an t-aon toghcheantar i dTuaisceart Éireann a chuir an líon céanna comhaltaí Tionóil ó na páirtithe céanna i ngach toghchán roimhe an toghchán sa bhliain 2017 - 3 Shinn Féin (SF), 1 An Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre (PSDLO), 1 An Páirtí Aontachtach Uladh (PAU) agus 1 An Páirtí Aontachtach Daonlathach PAD

Le haghaidh tuilleadh sonraí ar stair agus teorainneacha an toghcheantair,, féach Lár Uladh (toghcheantar Pharlaimint na RA) .

Baill 
 * ón 5 Bealtaine 2022 amach

Tagairtí 

Polaitíocht Thuaisceart Éireann
Tionól Thuaisceart Éireann
Ian Holm

B'aisteoir Sasanach é Sir Ian Holm Cuthbert a rugadh ar an 12 Meán Fómhair 1931 i nGoodmayes, Essex agus fuair bás ar an 19 Meitheamh 2020. 

Aisteoirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1931
Básanna in 2020
Fóram Thuaisceart Éireann

Fóram  a bunaíodh sa bhliain 1996, mar chuid de phróiseas idirbheartaíochta a ba chúis le Comhaontú Aoine an Chéasta i 1998, ab ea Fóram Thuaisceart Éireann um Idirphlé Polaitiúil. 

Toghadh an fóram, agus toghadh cúigear ball do gach toghcheantar Parlaiminte Westminster do Thuaisceart Éireann, faoin chóras ionadaíocht chionmhar D’Hondt, bunaithe ar liosta na bpáirtithe . Bhí “breisiú” de dhá shuíochán ann freisin do na deich bpáirtí a bhain an chuid is mó de na vótaí amach; chinntigh sé seo go raibh ionadaíocht ag dhá pháirtí dílseacha a raibh baint acu le grúpaí paraimíleata. 

Is féidir liosta ball a fháil amach anseo.

Torthaí 
Ba iad torthaí an toghcháin: 

Gach páirtí a thaispeántar.

Nóta: Liostáladh an Páirtí Aontachtach Daonlathach ar an bpáipéar ballóide mar " Páirtí Aontachtach Daonlathach an DUP Ian Paisley "

Liostaigh iarrthóirí 
Toghadh iarrthóirí breisithe ó liostaí a chuir gach páirtí ar fáil. Bhuaigh na hiarrthóirí is airde nár bhuaigh toghchán trí dháilcheantar cheana féin na suíocháin breisithe. Bhuaigh na hiarrthóirí is airde sa phost nár bhuaigh toghchán trí thoghcheantar cheana féin na suíocháin breisithe.  

Sa tábla thíos, taispeántar na hiarrthóirí breise a toghadh tríd an liosta réigiúnach i gcló trom, agus taispeántar iarrthóirí a toghadh i dtoghcheantair i gcló iodálach . Níor toghadh iarrthóirí i ngnáthchló.

Tagairtí 
 
Stair Thuaisceart Éireann
Ceolaire scothghlas

Is éan é an ceolaire scothghlas. Is baill d'fhine na Phylloscopidae iad. 

Éin
Ceolaire mion

Is éan é an ceolaire mion (Sylvia nana). Is baill d'fhine na Sylviidae iad. 

Éin
Pápa Iúil III

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Pápa Iúil III.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1487
Básanna i 1555
Ceannairí reiligiúnacha
Pápaí
Ceolaire barrach

Is éan é an ceolaire barrach. Is baill d'fhine na Sylviidae iad. 

Éin
Xiang Zhongfa

Bhí Xiang Zhongfa ar cheann de na ceannairí sinsearacha luatha i bPáirtí Cumannach na Síne (PCS). ( Sínis shimplithe:向忠发  Sínis thraidisiúnta: 向忠發 ; pinyin:  Xiàng Zhōngfǎ 1879 – Meitheamh 24, 1931 )  .

Luathshaol 
Rugadh Xiang i 1879 do theaghlach bocht a bhí ina gcónaí i Hanchuan, Hubei . D'éirigh sé as an mbunscoil chun bogadh lena thuismitheoirí go teach a shinsear i Hubei. Nuair a bhí sé 14 bliana d’aois, rinneadh printíseach de i monarcha airm i gcontae Hanyang, i Wuhan . 

Nuair a dhún an mhonarcha, fuair Xiang obair mar sheirbhíseach i Jiangxi . Trí bliana ina dhiaidh sin, mhol a fhostóir dó obair do chuideachta lín i Wuhan. Fuair sé ardú céime go 'dara máta' agus ceithre mhí ina dhiaidh sin rinneadh 'príomh-mháta' de tar éis dhá bhliain. 

Tar éis roinnt blianta, d’aistrigh Xiang go long de chuid na cuideachta líneála mór Han Zhiping. Toghadh é mar cheannaire ceardchumann saothair mar gheall ar a litearthacht agus a ghníomhaíocht i ngluaiseachtaí oibrithe. I 1921, rinneadh Xiang mar Leas-Chathaoirleach ar aontas saothair Han Zhiping agus chuaigh sé isteach i bPáirtí Cumannach na Síne .

Mar a tháinig sé i gcumhacht 
Le linn na Sluaíochta Tuaisceartaí, ghlac arm  

Pháirtí Náisiúnach na Síne (an Kuomintang nó KMT) seilbh ar chodanna áirithe de Hubei agus mháirseáil siad i dtreo Wuhan. D'eagraigh Xiang agus Xu Baihao oibrithe le haghaidh stailceanna i gcoinne na dtaoiseach cogaí áitiúil agus bhunaigh siad Aontas Saothair Chúige Hubei, ag cabhrú go mór leis an arm KMT. Tar éis do cheanncheathrú Pháirtí Chumannaigh  na Síne a bhogadh go Wuhan, toghadh Xiang ina bhall de Lárchoiste an  Pháirtí Chumannaigh as a obair mhór ar son na cúise. Bhí Xiang ansin i measc na ngníomhaithe oibrithe ba shuntasaí, in éineacht le Su Zhaozheng, Wang Hebo agus Deng Pei .

Tagairtí 

 Doiciméid Lár-Choiste an chontrapháirtí lárnaigh 
 Litir Xiang chuig Bukharin 
 Gao Meitheamh. Roinnt saincheisteanna maidir le lochtú Xiang 
 Saothair Roghnaithe Zhou Enlai

Básanna i 1931
Daoine a rugadh i 1879
Ceolaire tiubhghobach

Is éan é an ceolaire tiubhghobach. Is baill d'fhine na Sylviidae iad. 

Éin
Ceolaire Ménétries

Is éan í an ceolaire Ménétries (Sylvia mystacea). Is baill d'fhine na Sylviidae iad. 

Éin
Dúnmharú Neda Agha-Soltan

Bean Iaránach ab ea Neda Agha-Soltan (Peirsis: ندا آقاسلطان‎ – Nedâ Âghâ-Soltân; 23 Eanáir 1983 – 20 Meitheamh 2009) a maraíodh le linn agóideí i dTehran ar 20 Meitheamh 2009. Taispeánadh an dúnmharú ar Twitter agus rinneadh samhailchomhartha di.

Cúlra 
Toghadh Mahmoud Ahmadinejad ina Uachtarán ar Iaráin i mí Meithimh 2009.  Ach mhaígh páirtithe an fhreasúra  go raibh caimiléireacht i gceist sa phróiseas vótála.

Tharla caismirtí, agóidí agus círéibeacha i dTehran ag an am céanna. Shocraigh na fórsaí slándála an lámh láidir a úsáid ar na hagóideoirí.

Bhain an lucht agóide úsáid as na meáin sóisialta mar uirlis agóide don chéad uair riamh, chun a dteachtaireacht a scaipeadh.

Tagairtí 

Dúnmharuithe
Conspóidí forfheidhmithe an dlí
Stair na hIaráine
Sylviidae

Is fine d’éin phasaireacha iad na Sylviidae a chuimsíonn 
70 speiceas atá roinnte ina 20 genera: Le haghaidh tuilleadh sonraí, féach Liosta de na speicis Sylviidae

Tacsanomaíocht agus córasaíochtaí
Ba é an zó-eolaí Sasanach William Elford Leach a chum an t-ainm eolaíoch Sylviidae i leabhar treorach ar ábhar Músaem na Breataine a foilsíodh in 1820. Roimhe seo, bhí an fhine mar chuid de chluichreán ar a dtugtar ceolairí an tSean-Domhain agus ba tacsón dramhpháipéir le níos mó ná 400 speiceas éan i mbreis agus 70 genera. Mar thoradh ar dhul chun cinn maidir le haicmiú, le cabhair go háirithe ó sonraí móilíneacha, roinneadh roinnt finte nua as an ngrúpa seo. Tá fianaise ann anois go bhfuil baint níos dlúithe ag na Sylvia “ceolairí” seo le Timaliidae an tseandomhain agus dá bhrí sin is fearr a thugtar tagairt do na héin seo mar Sylviidae.

Liosta de na géinis
 Myzornis – monotypic
 Parophasma – monotypic
 Pseudoalcippe – (2 speiceas). Roimhe seo sna Illadopsis (Timaliidae)
 Horizorhinus – monaitíopach.  Roimhe seo sna Timaliidae
 Lioptilus – monaitíopach  Roimhe seo sna  Timaliidae
 Sylvia (28 speiceas)
 Lioparus – monaitíopach,  Roimhe seo sna Alcippe (Timaliidae)
 Moupinia -monaitíopach,  Roimhe seo sna Chrysomma Fulvetta – typical fulvettas (8 speiceas). Formerly in Alcippe (Timaliidae)
 Chrysomma – (2 speiceas).  Roimhe seo sna Timaliidae
 Rhopophilus – (2speiceas).  Roimhe seo sna Cisticolidae
 Chamaea – monaitíopach,
 Conostoma –monaitíopach Roimhe seo sna Paradoxornithidae; 
curtha go triaileach anseo
 Cholornis – (2speiceas). Roimhe seo snaParadoxornithidae;
 Sinosuthora – (6 speiceas).Roimhe seo sna Paradoxornithidae;
 Suthora – (3 speiceas). Roimhe seo sna Paradoxornithidae;
 Neosuthora – monaitíopach, Roimhe seo sna Paradoxornithidae;
 Chleuasicus –monaitíopach, Roimhe seo sna Paradoxornithidae;
 Psittiparus – (4 speiceas). Roimhe seo sna Paradoxornithidae;
 Paradoxornis'' – (3 speiceas).Roimhe seo sna Paradoxornithidae

Tagairtí

 
 Finte na n-éan
Pápa Marcellus II

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Pápa Marcellus II (6 Bealtaine 1501 - 6 Bealtaine 1555).

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1501
Básanna i 1555
Ceannairí reiligiúnacha
Pápaí
Willie Thorne

Iar-imreoir snúcair gairmiúil ab ea William Joseph Thorne , a rugadh ar an 4 Márta 1954 i Leicester, Sasana agus fuair bás ar an 17 Meitheamh 2020.

Snúcar
Daoine a rugadh i 1954
Básanna in 2020
Smólach aille coiteann

Is éan í an smólach aille coiteann (m. saxatilis). Is baill d'fhine na Muscicapidae iad. 

Éin
Bunreacht na Stát Aontaithe

Is é atá i mBunreacht na Stát Aontaithe ná dlí bunúsach an náisiúin.

Stair 
Tháingi deireadh leis an Cogadh Réabhlóideach Mheiriceá sa bhliain 1783. Bhí an rialtas feidearálach thar a bheith lag ag an am. Ach sa bhliain 1783, eagraíodh coinbhinsiún bunreachtúil.  an Coinbhinsiún ar an mBunreacht. Bhí sé ar intinn ag na teachtaí rialtas náisiúnta láidir a chruthú.

Ar an 17 Meán Fómhair 1787, glacadh le Bunreacht na Stát Aontaithe  

Ar an 21 Meitheamh 1788,  dhaingnigh New Hampshire an bunreacht nua, ionas go dtiocfadh sé i bhfeidhm. Mar sin, bhí Bunreacht na Stát Aontaithe daingnithe ag naoi stát. Bhí sé sin a ndóthain chun rialtas nua, rialtas feidearálach níos láidre, a chruthú.

Chuaigh an chéad Seanad, céad Teach na n-Ionadaithe, agus an chéad Uachtarán, George Washington, i mbun dualgas sa bhliain 1789.
Dearbhaíodh Nua-Eabhrac mar phríomhchathair fheidearálach ar feadh bliain amháin. Ina dhiaidh sin, bhog an rialtas go dtí Philadelphia.

I 1791, daingníodh Bille na gCeart, is é sin, deich leasú a cuireadh leis an mBunreacht. Thug na leasuithe sin roinnt chosaint dhlíthiúil do na daoine – mar shampla, ní raibh cead ag an rialtas feidearálach srianta a chur ar shaoirse phearsanta na ndaoine. Bhí clásal sa Bhunreacht ag cosaint na sclábhaíochta suas go dtí 1808. Ach bhí dearcaigh faoi sclábhaíocht ag athrú, áfach. Mar sin, dhíothaigh na Stáit Thuaidh an sclábhaíocht idir 1780 agus 1804. Ach fós mhair na stáit sa deisceart mar chosantóirí na “hinstitiúide aisteach” seo. I 1800, bhog an rialtas feidearálach go dtí an chathair nua, Washington, D.C.

Athchóiriú 
D'fhoilsigh iarbhreitheamh sinsearach de chuid Chúirt Uachtarach na Stát Aontaithe, John Paul Stevens, leabhar, Six Amendments: How and Why We Should Change the Constitution, sa bhliain 2014.

Tionchar 
Tá sé ráite gur eiseamláir é Bunreacht na Stát Aontaithe agus  is eiseamláir í an tír den daonlathas dá bharr. Deirtí gurbh é 'an Bunreacht ba nuálaí' sa 18ú haois, leis na gnéithe bunaidh ː

 scaradh cumhachtaí   
 forlámhas an dlí   
 athbhreithniú breithiúnach  
 cearta an duine aonair.

Is eiseamláir é fós den chleachtas is fearr agus de dea-rialachas. Mar sin tá tionchar as cuimse ag an Bunreacht timpeall an domhain.

Féach freisin 
 Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe agus na leasuithe

Naisc Sheachtracha 
Agus é ag scríobh le haghaidh an tionscadail 𝙎𝙩𝙖𝙧𝙩𝙞𝙣𝙜 𝙋𝙤𝙞𝙣𝙩𝙨, mhachnaigh An tOllamh Sanford Levinson  sa Scoil Dlí Ollscoil Texas, ar roinnt réamhghlacana bunúsacha a bhí ag na daoine a chruthaigh Bunreacht na Stát Aontaithe agus ar an gcaoi a mbíonn na réamhghlacana céanna ag go leor daoine a bheartaíonn é a athchóiriú agus cé acu an ionann iad agus an cineál rialtais atá de dhíth ar an tír, anois agus sa todhchaí, nó nach ionann.

Tagairtí 

Stáit Aontaithe Mheiriceá
Bunreachtanna de réir tíortha
Bunreachtanna
Smólach Naumann

Articles with 'species' microformats
Tá an smólach Naumann (Turdus naumanni ) ina bhall den fhine Turdidae a phóraíonn soir ó lár na Sibéire go dtí an Mhanchúir Thuaidh, an Mhanchúir  Sheachtrach agus  Sacailín. Tá dlúthbhaint aige leis an smólach ordúil  T. eunomus a phóraíonn níos faide  ó thuaidh; is minic a measadh gur bhall den speiceas céanna.iad beirt. . 

Bíonn an speiceas seo ag pórú i gceantair choillearnaí oscailte; Tá an smólach ordúil, mar a bheifí ag súil leis, níos fulangaí de ghnáthóga sléibhtiúla agus ar imeall an tundra. Tá an speiceas seo imirceach go láidir, ag geimhreadh san Áise Theas go hOirdheisceart na hÁise, go príomha sa tSín, sa Chóiré agus i dtíortha comharsanacha. Is fánaí neamhchoitianta é go dtí Iarthar na hEorpa. 

Neadaíonn sé i gcrainn, ag breith 3-5 ubh i nead míshlachtmhar ach líneáilte go néata. Is minic a chruthaíonn éin imirceacha agus éin gheimhridh tréada beaga. Is ainmhí  uiliteach é, ag ithe réimse leathan feithidí, go háirithe  muiscítí, péisteanna talún agus caora. 

Tá an smólach seo ar mheánmhéide ach téagartha, mheabhródh an stíl an cruth sacán beag duit. Tá an fho-eite deargdhonn, agus tá a mhálaí meathbhán . 

Tá cúl agus ceann donn éadrom ag smólach Naumann. Tá an t-aghaidh, an brollach, na spotaí cliathánacha agus an tóin scothdhearg, agus tá an bolg agus an t-éadan bán, cé go bhful cúl agus tóin níos dúdhoinne  agus go bhfuil an aghaidh, an brollach agus na spotaí cliathánacha dubh ag an smólach ordúil. Tá an bolg agus an fo-eireaball bán. 

Tá an baineannach cosúil go leor leis an bhfireannach, ach tá patrún níos laige ag na neamhaibí. 

B’fhéidir go bhfuil ceiliúr an smólaigh seo difriúil ón chéiliúr simplí fliúite nó feadaíl, cosúil leis an smólach dubh, atá ag an smólach ordúil   . 

Tagann ainm an ghéinis ón Laidin Turdus, "smólach", agus cuimhníonn ainm an speicis ainm an nádúraí Gearmánach Johann Andreas Naumann .

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 1905 Íomhá fearann poiblí ó threoir allamuigh
 Smólach Naumann
 Éin na hÁise Thuaidh
 Smólach Naumann