joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Coca-Cola

Deoch bhog agus neamh-mheisciúil is ea Coca-Cola, nó Coke de ghnáth. Is ceann de na deochanna boga is cáiliúla agus is rathúla ar domhan é Coca-Cola. Tá an deoch déanta ag an Coca-Cola Company, atá lonnaithe in Atlanta, Georgia, Stáit Aontaithe Mheiriceá.

Stair
 Ar 8 Bealtaine 1886, cuireadh Coca Cola ar díol don chéad uair i Jacob’s Pharmacy Atlanta.
 Ar an 12 Márta 1894, díoladh an chéad buidéal gloine Coca Cola i Vicksburg, Mississippi.

Féach freisin 

 Sú

Tagairtí 

Deochanna
Miotal trom (ceol)

Téarma rac-cheoil is ea miotal trom, nó ceol trom-mhiotalach, a tháinig ar an saol ag deireadh na 1960idí agus i dtús na 1970idí. I ndáiríre is comhcheangal idir na gormacha agus rac-cheol crua é. Is iad Led Zeppelin, Black Sabbath agus Deep Purple na rac-bhannaí is minice a luaitear nuair a phléitear na daoine a chuir tús leis. 

Tháinig an miotal trom go mór chun cinn sna hochtóidí le bannaí ceoil ar nós Metallica Slayer agus Testament . Tháinig cineálacha nua ar an bhfód ina dhiaidh sin, ar nós "miotal nua" na nóchaidí, nuair is beag suim a bhí sa mhiotal i gcomórtas leis na hochtóidí. Bhí Korn, Slipknot agus Machinehead ar na bannaí ba cháiliúla agus ba rathúla. 

Tar éis na nóchaidí tharla saghas athbheochana de bharr leithéidí Trivium, Shadows Fall agus Bullet for my Valentine a dhul i mbun an tsaghas miotail a raibh ráchairt air sna hochtóidí. Ba í an difríocht ba mhó a bhí idir na sean-bhannaí miotail agus na cinn nua ná déanamh na n-amhrán, agus an giotár aonair le cloisteáil iontu arís. Ní dhéantaí seo sna nóchaidí agus an oiread sin léiritheoirí, leithéid Ross Robinson, go mór ina choinne. Chomh maith leis seo, bhí sé de nós ag a lán bannaí nua miotail na giotáir a bheith i ngléas an-íseal nó giotáir seacht sreang (nó ocht sreang féin) a úsáid. 

Tháinig cuid de na bannaí nua faoi anáil an "rap-cheoil", rud atá le haithint ar Limp Bizkit nó fiú amháin ar an "rap-cheolaí" Ice Cube agus é ag canadh san amhrán "Children of the Korn" ar Follow The Leader, an tríú halbam de chuid Korn.

Dá bhrí sin tugtar "bannaí na seanscoile" ar bhannaí na n-ochtóidí, leithéid Slayer, banna atá ag seinm fós. Is féidir a rá go bhfuil ceol na "seanbhannaí" ag dul i gcion ar na bannaí atá anois ann.

Seánraí 
 Miotal báis
 Miotal dubh
 Miotal nua
 Miotal treascair

Seánraí rac-cheoil
Seánraí ceoil
Gaeltacht Bhéal Feirste

Sa lá atá inniu ann, tá sé le cluinstint i mBéal Feirste go bhfuil borradh ag teacht ar an Ghaeilge ins an áit, go háithrid in iarthar na cathrach. Bunaíodh Bunscoil Phobal Feirste ar Bhóthar na bhFál sna 1970idí, agus ba í an chéad Ghaelscoil ariamh i dTuaisceart Éireann. Ba iad muintir an cheantair ina bhfuil an scoil suite a chinn gur fríd mheán na Gaeilge a gheobhadh a gclann a gcuid bunoideachais.

I dtús báire, cha raibh ach naonúr ag freastal ar Scoil Phobal Feirste. Dhiúltaigh rialtas na Ríochta Aontaithe aitheantas a thabhairt don scoil. Mar gheall air sin, fágadh an scoil gan an tacaíocht ba chuí ar dtús, mar aon leis an chuid is mó de na scoileanna a bhí ag teagasc i dteangacha mionlacha ar fud na Ríochta Aontachta agus Phoblacht na hÉireann. Cúpla bliain ina dhiaidh sin, bunaíodh Meánscoil Feirste. Bhí sí ar an chéad mheánscoil Lán-Ghaeilig i dTuaisceart Éireann.

Tháinig méadú ar an Ghaeilge i rith na mblianta seo agus inniu, síltear go bhfuil thart fá 30,000 duine ina gcónaí sa cheantar a bhfuil Gaeilig ínteach acu. Bheir roinnt daoine Gaeltacht Sheoige nó Gaeltacht Bhéal Feirste ar an áit, in ainneoin nach Gaeltacht oifigiúil í ar chor ar bith (is é sin, chan fhuair an ceantar aitheantas oifigiúil ó rialtas ar bith). Meastar go labhraíonn 15,000 duine Gaeilge ansin minic go leor, nó duine as gach beirt dá bhfuil cónaí orthu sa cheantar áitiúil.

Ach anois, tá plean ag Comhairle Cathrach Bhéal Feirste Ceathrú Gaeltachta a bhunú in iarthar na cathrach. Chan fhuil Rialtas na Ríochta Aontaithe sásta stádas Gaeltachta a phronnadh ar an áit, ó nach bhfuil sé de nós acu sin a dhéanamh in áit ar bith sa tír. Ar ndóighe, ós rud é nach cuid de Phoblacht na hÉireann é Béal Feirste, níl sé de cheart ag rialtas na Poblachta reachtaíocht ar bith a chur i bhfeidhm ar an leibhéal áitiúil sin. Cha labhraíonn ach cuid réasúnta bheag den daonra iomlán an teanga. Tá iarrachtaí ar siúl ag eagraíochtaí Gaeilge, áfach, stádas oifigiúil éigin a bhaint amach don cheantar in iarthar Bhéal Feirste, ó thaobh cúrsaí teangtha de.

Tá go leor áiseanna Gaeilge le fáil sa chathair, cosúil leis an nuachtán laethúil Lá, An tUltach, Oifigí Fhoras na Gaeilge, Forbairt Feirste, Bunscoil Phobal Feirste, An Ceathrú Póilí, Cultúrlann McAdam Ó Fiaich agus Iontaobhas ULTACH , gan trácht ar na scoileanna lán-Ghaeilge iad fhéin.

Naisc sa Vicipéid 

 Béal Feirste
 Gaeltacht
 Bunscoil Phobal Feirste
 Foras na Gaeilge
 Cultúrlann Mac Adam Ó Fiach
 Iontaobhas ULTACH

Gaeltacht
Béal Feirste
Tubaiste Hillsborough

Tubaiste a tharla i rith chluiche sacair i Hillsborough, Sheffield, Sasana ab ea Tubaiste Hillsborough. Bhí Liverpool F.C. ag imirt i gcoinne Nottingham Forest F.C. i gcluiche leathcheannais an Corn FA, ar 15 Aibreán 1989, in Hillsborough (staid Sheffield Wednesday F.C). D'éag sé dhuine is nócha nuair a tháinig an iomarca daoine isteach sa staid ag an am céanna. Chuir an réiteoir deireadh leis an gcluiche ag 3:06, nuair a thosaigh daoine gortaithe ag teacht amach ar an bpáirc.

Lucht leanúna fhoireann Learphoill uilig a maraíodh mar gur ar a dtaobh sin den staid sacair a tharla an brú agus an tsatailt.

Tar éis na tubaiste, cuireadh cosc ar bhacainne i staideanna sacair.

Fiosrúcháin 
Is iomaí slí a chuaigh sé sin i gcion ar na dlíthe de chuid Shasana agus na Breataine Bige agus de chuid áiteanna eile. Bhí an iliomad fiosrúchán, ionchoisní, athbhreithnithe, cásanna dlí agus ionchúiseamh thar na blianta dá bharr sin. 

Ar an 28 Márta 1991, tháinig giúiré 9-2 ar chinneadh “bás tionóisceach”. Ní raibh ceachtar den dá thaobh sásta leis an mbreith. lean an chonspóid ar aghaidh ar feadh na mblianta. 

Ar an 26 Aibreán 2016, rialaigh an coiste cróinéara i Warrington gur "marú mídhleathach" a bhí ann agus nach raibh locht ar bith le chur ar lucht leanta Liverpool. I measc na gcúiseanna ar rialaigh an giúré ina leith, bhí gur botúin phleanála de chuid na bpóilíní, ar an lá, a chuir go mór leis an tubaiste.

Dliteanas 
Thug an tubaiste comhthéacs do chinntí de chuid Theach na dTiarnaí, go háirithe sna cásanna Alock agus Bland, maidir leis an méid dliteanais atá ann i dtaobh gortú síciatrach agus deireadh a chur le saol duine a bhí i riocht seasta gan chiall gan chéadfaí.

Féach freisin 

 Tubaiste Bradford City

Tagairtí

Sacar i Sasana
Tubaistí
Liverpool F.C.
Dliteanas poiblí
Béal Feirste Thiar (toghlach)

Is pobal Náisiúntaigh í atá ina gcónaí i mBéal Feirste Thiar. Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é freisin. Cruthaíodh sa bhliain 1922 é. Is é Paul Maskey (SF) sealbhóir reatha an tsuíocháin.

Rugadh an polaiteoir cáiliúil Gerry Adams taoiseach Shinn Féin sa cheantar, agus cónáionn sé ann fós. Tá an ceantar suite timpeall Baile Andersean ar Bhóthar Sheoige agus Bóthar na bhFáll, tá an Ghaeilge ina teanga pobail i mBéal Feirste Thiar de thoradh Gaeltacht Sheoige atá suite ann.

Béal Feirste
Toghcheantair Westminster i dTuaisceart Éireann
Liosta na dToghcheantar Parlaiminte de chuid na Ríochta Aontaithe
Rio de Janeiro (stát)

Stát de chuid na Brasaíle is ea Rio de Janeiro, atá suite in oirdheisceart na tíre. Is í Rio de Janeiro an phríomhcathair agus is é Sérgio Cabral Filho an gobharnóir. Bhí 14,381,282 duine ina gcónaí sa stát sa bhliain 2000. 

Is é Rio de Janeiro an dara geilleagar is mó sa tír. Is taiscéalaíocht agus scagadh ola, ceimicigh, agus tógáil chabhlaigh, iad na tionscail is mó ann.

Stáit na Brasaíle
An Daingean, Co. Uíbh Fhailí

Má tá suim agat sa bhaile an Daingean nó Dingle nó Daingean Uí Chúis i gContae Chiarraí, féach ar An Daingean.
Is baile beag Éireannach é an Daingean, i gContae Uíbh Fhailí, nó Daingean as Béarla.

Philipborough an t-ainm a bhí air i rith blianta Bhanríon Máire na hAlban, agus í ina banríon ar Shasana. Chuir sí an t-ainm air in onóir a fear chéile Philip ón Spáinn, ach tar éis 1921 ainmníodh é Daingean as Béarla arís. Bhí Daingean ina phríomhbhaile ar Chontae Uíbh Fhailí ar feadh tamaill, ach nuair a tháinig méadú sa daonáireamh sna mbailte eile roghnaíodh Tulach Mhór mar príomhbhaile an chontae.

Daingean, Co. Uíbh Fhailí
Sairéavó

Is é Sairéavó príomhchathair na Boisnia-Heirseagaivéine, agus an chathair is mó sa tír.

Stair 

Bhunaigh na hOtamánaigh Sairéavó sa bhliain 1461,

 1914ː Feallmharaíodh Ard-diúc Franz Ferdinand na hOstaire ag tús an Chéad Chogaidh Domhanda
 Sa bhliain 1984, suíomh Chluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 
 Léigear Shairéavóː,  le linn an chogaidh san iar-Iúgslaiv. Ar an 2/6 Aibreán 1992, chuir siad an chathair faoi léigear.  Briseadh an léigear ar 29 Feabhra 1996.  Ba dhlúthchuid den chogadh sa Bhoisnia é léigear Shairéavó, léigear a mhair ó mhí Aibreáin 1992 go mí Feabhra 1996. Bhí an-chuid fuildhoirte ag baint leis an léigear sin. Bhí Sairéavó faoi léigear ar feadh circa 1,425 lá agus maraíodh b'fhéidir 14,000 ar an dá thaobh.

Féach freisin 

 Léigéar Shairéavó
 Sléacht Srebrenica (11–22 Iúil 1995)

Tagairtí 

Cathracha
An Bhoisnia-Heirseagaivéin
Caisleán Cnucha

Is bruachbhaile Éireannach é Caisleán Cnucha. Castleknock a thugtar air i mBéarla. 

Tá Caisleán Cnucha suite ocht gciliméadar ó Chathair Átha Cliath, idir an M50 agus Páirc an Fhionnuisce, agus cónaíonn timpeall 30,000 duine ann. In aice léi tá Baile Bhlainséir, baile mór a bhfuil Lárionad Siopadóireachta Bhaile Bhlainséir ann. Tá Teach agus Eastáit Farmleigh lonnaithe idir í agus Páirc an Fhionnuisce.

Áiseanna 
Tá neart áiseanna i gCaisléan Cnucha- mar shampla  siopaí, oifig an phoist, dhá séipéil Caitliceach agus teampall Protastúnach agus stáisiún traenach san áireamh. Tá roinnt mhaith scoileanna ann- Scoil Náisiúnta Chaisleán Cnucha, scoil Castleknock Educate Together National School, Scoil Naomh Bhríde, Scoil Thomáis agus Scoil Náisiúnta Naomh Pádraig ag an mbunleibhéal agus Coláiste Pobail Chaisleán Cnucha agus Coláiste Chaisleán Cnucha ag an dara leibhéal. Tá scoil dara leibhéal do chailíní Mount Sackville lonnaithe gar de Chaisleán Cnucha agus téann líon mhór cailíní ó Chaisleán Cnucha chuig an scoil freisin. 

Is í Naomh Bríd éarlamh cheantair Sráidbhaile Chaisleán Cnucha. Baineann club CLG áitiúil Naomh Bríd CLG úsáid as an ainm céanna. Tá club CLG mhór eile CLG Chaisleán Cnucha lonnaithe i gCaisleán Cnucha agus tá club sacair Castleknock Celtic lonnaithe ann freisin. Tá Óstán agus Galfchúrsa Chaisleán Cnucha lonnaithe ann freisin. Tá Grúpa Gasóga Chaisleán Cnucha lonnaithe i gceantar Lóiste an Labhrais/Baile an Chairpintéaraigh.

Freastalaíonn busanna Bus Átha Cliath an 37 agus 38 ar an gceantar.

Rialú agus ionadaíocht

Tá Caisleán Cnucha mar chuid de "Toghlimistéar Áitiúil Chaisleán Cnucha" i gComhairle Contae Fhine Gall. Is iad na comhairleoirí don gceantar idir 2019-2024 ná: Siobhán Shovlin (Fine Gael), Pamela Conroy (Comhaontas Glas), Ted Leddy (Fine Gael), John Walsh (Páirtí an Lucht Oibre), Howard Mahony (Fianna Fáil) agus Natalie Treacy (Sinn Féin).

Tá Caisleán Cnucha suite i  ndáilcheantar Bhaile Átha Cliath Thiar le haghaidh toghcháin do Dháil Éireann agus i toghcheantar Bhaile Átha Cliath le haghaidh toghcháin do Pharlaimint na hEorpa san AE.

Daoine aitheanta 
 Leo Varadkar Tánaiste agus Teachta Dála d'Fhine Gael
 Brian Pádraig Ó Luineacháin Iar-Teachta Dála, Iar-Aire agus Iar-Thánaiste d'Fhianna Fáil
 Brian Óg Ó Luineacháin, Iar-Teachta Dála agus Iar-Aire d'Fhianna Fáil
 Jack Chambers Teacha Dála d'Fhianna Fáil
 Frances Fitzgerald Feisire Eorpach agus iar-Teachta Dála d'Fhine Gael d'Bhaile Átha Cliath Lár-Iarthar, Iar-Aire agus Iar-Thánaiste.
 Colin Farrell, Aisteoir
 Alan Brogan, Iar-imreoir peil CLG Bhaile Átha Cliath
 Bernard Brogan, Imreoir peil CLG Bhaile Átha Cliath
 Ciarán Mac Giolla Chainnigh, Imreoir peil CLG Bhaile Átha Cliath
 Eamonn Coghlan, Lúthchleasaí agus Iar-Sheanadóir d'Fhine Gael
 Amanda Byram, Láithreoir teilifíse
 James McGee Imreoir leadóige
 Glenda Gilson Iar-maincín agus láithreoir teilifíse
 Michelle Rocca, Iar-Miss Ireland
 Aoife Cogan, Iar-Miss Ireland

Féach Freisin 

 Lóiste an Labhrais
 Baile an Chairpintéaraigh
 Stáisiún Chaisleán Cnucha
 Logainm na háite https://www.logainm.ie/ga/s?txt=caisle%C3%A1n+cnucha&str=on

Tagairtí 

=

Bruachbhailte Bhaile Átha Cliath
Ledley King

Is iar-imreoir sacair as Londain, Sasana é Ledley King, a rugadh ar 10 Nollaig 1980. D'imir King le Tottenham Hotspur F.C. ó 1997 go 2012, agus bhí sé ina chaptaen ar an bhfoireann. D'imir King san fhoireann náisiúnta Sasanach freisin, ach bhris sé cnámh ina chos in Aibreán 2006 agus níor éirigh leis áit a fháil i scuaid Chorn Domhanda 2006 Shasana sa Ghearmáin.

Imreoirí sacair Shasana
Daoine a rugadh i 1980
Daoine as Londain
Daoine beo
Danny Murphy

Is iar-imreoir sacair é Danny Murphy (rugadh ar 18 Márta 1977 in Chester, Sasana). Imreoir lár-páirce a bhí ann. D'imir sé le Blackburn Rovers ag an deireadh (2012–2013), agus le Fulham F.C. roimhe sin. Bhí tréimhse maith ag Murphy le Liverpool F.C., ach d'fhág sé an club ar 10 Lúnasa, 2004 chun imirt le Charlton Athletic F.C. i Londain. Shínigh Murphy le Spurs ar 31 Eanáir 2006.

D'imir Murphy leis an bhfoireann náisiúnta Sasanach chomh maith, agus cúl amháin aige.

Murphy, Danny
Murphy, Danny
Daoine beo
Saint Paul, Minnesota

Príomhchathair an stát Minnesota, Stáit Aontaithe Mheiriceá is ea Saint Paul. Tá Saint Paul suite i Contae Ramsey, agus is í an dara chathair is mó sa stát tar éis Minneapolis. Le chéile, tugtar an t-ainm na Cathracha Cúplacha do na cathracha seo.

Minnesota
Cathracha in Minnesota
Príomhchathracha na SAM
Lárionaid daonra in Minnesota
Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Cathracha sna Stáit Aontaithe
Marktl

Sráidbhaile sa Bhaváir, an Ghearmáin is ea Marktl. Tá an sráidbhaile suite gar don teorainn idir an Ghearmáin agus an Ostair, sa Dúiche Altötting. Tá timpeall is 2,700 áitritheoir ann. 

Rugadh Pápa Beinidict XVI (roimhe: Cairdinéal Joseph Alois Ratzinger), a tháinig i gcomharbacht ar Pápa Eoin Pól II, ann.

Tagairtí 

Bailte sa Ghearmáin
An Bhaváir
Gaeltacht na Mí

Tá dhá cheantar i gceist atá suite i nGaeltacht na Mí — Ráth Cairn nó Rath Chairn (atá suite gar do Bhaile Átha Buí) agus Baile Ghib (atá suite leath bhealach idir an Uaimh agus Ceanannas na Mí). Bunaíodh Gaeltacht na Mí sa bhliain 1935 nuair a d'aistrígh an rialtas timpeall 400 duine as a bpobal féin i gConamara go tithe nua in oirthear na tíre i gContae na Mí. Fuair Ráth Cairn agus Baile Ghib stádas Gaeltachta sa bhliain 1967.

Is minic a luaitear Ráth Chairn ar an nuacht nó i gcúrsaí reatha Gaeltachta, ach go minic déantar dearmad ar Bhaile Ghib ó thuaidh de Ráth Chairn in aice leis an Uaimh.

Daoine cáiliúla a bhfuil baint acu le Gaeltacht na Mí 
 Darach Ó Catháin (Ráth Cairn)
 Bláthnaid Ní Chofaigh (Ráth Cairn)
 Hector Ó hEochagáin (Baile Ghib)
 Liam Mac Cóil (Ráth Cairn)

Féach freisin 
 An Ghaeilge
 An Ghaeltacht
 Nua-Ghaeltacht
 Gaeltacht Bhéal Feirste

Gaeltacht
Contae na Mí
Cill Droichid

Baile i gCill Dara in oirthear na hÉireann is ea Cill Droichid (). 

Tá cónaí ar thart is 20,288 duine i gCill Droichid. Tá fás mór tagtha ar daonra an bhaile le cúpla bliain anuas. Mar thoradh ar seo tá ganntanas seirbhísí sa bhaile  agus deacrachtaí le trácht. Tá clú air mar an baile is mó in Éirinn le sráid amháin. 

Le blianta beaga anuas tá Celbridge leathnú mór tagtha ar a bheith ar an baile is mó i gCill Dara.

Stair 
Tógadh Baois Uí Chonghaile i mBaile Bharróg Thiar, Cill Droichid le linn gorta Éireannach na mblianta 1740 - 1742. 

An Ghráinseach Iontach
Teach Bhaile an Chaisleáin

Daoine cáiliúla 

 Arthur Guinness
 Christy Moore
 Luka Bloom
 Dónal Lunny
 William "Speaker" Conolly
 Damien Rice
 Bell X1

Bailte i gContae Chill Dara
Pelé

Iar-imreoir sacair rathúil as Três Corações, an Bhrasaíl is ea Pelé (a rugadh leis an ainm Edison Arantes do Nascimento ar an 23 Deireadh Fómhair, 1940). Feictear air mar an t-imreoir is fearr a d'imir an spórt riamh, agus tugtar an leasainm An Rí air go minic. Idir na blianta 1956 agus 1977, nuair a d'éirigh sé as an spórt, scóráil sé níos mó ná míle cúl don fhoireann Santos, agus bhuaigh sé trí Chorn Domhanda le foireann náisiúnta na Brasaíle.

Saol 
Is é Edison Arantes do Nascimento an fíor-ainm a thug a thuismitheoirí air, in ómós Thomas Edison. Ag tús a shaoil, baintí úsáid as an leasainm Dico. Fuair sé an leasainm Pelé agus é sa mheánscoil, nuair a d'fhuaimnigh sé ainm a laoich Bilé mícheart (dúirt sé "Pilé" in áit "Bilé"). Níor mhaith leis an ainm ar dtús, agus bhuail sé dorn ar an chéad duine a thug an t-ainm sin air. Scríobh Pelé ina dhírbheatháisnéis nach raibh smaoineamh ar bith aige fhéin nó ag a chairde faoin chiall. Tá sé cosúil leis an bhfocal Gaeilge peil, agus tá focal Eabhraise leis an bhfuaimniú céanna a chiallaíonn “iontas” (פֶּלֶא, mar a scríobhtar é sa teanga úd).

Éachtanna 
Is é an t-éacht is cáiliúla a rinne Pelé ná d'aimsigh sé 1,281 cúl i 1,363 cluiche. Chomh maith leis sin, tá an dara uimhir is mó cúl gnóthaithe aige i gcomórtas club, tar éis Joseph Bican. Scóráil sé 626 cúl i 669 cluiche. Scóráil sé an ceathrú méid is mó cúl i gcluichí idirnáisiúnta, tar éis Ronaldo, Gerd Muller agus Just Fontaine (77 cúl i 92 cluiche). Bhuaigh sé an duais FIFA "Imreoir na Bliana" dhá uair, agus "Imreoir na Fichiú hAoise". Fuair sé cúl in dhá chluiche ceannais sa Chorn Domhanda deiridh. Bhuaigh sé trí Chorn Domhanda sna blianta 1958, 1962 agus 1970. Sa bhliain 2005, bhronn an BBC an BBC Sports Personality of the Year Lifetime Achievement Award air.

Pelé
Pelé
Daoine beo
Stráice Gaza

Stráice talún sa Mheánoirthear is ea Stráice Gaza (Araibis: قطاع غزة‎‎ Qiṭɑʿ Ġazza/Qita' Ghazzah, Eabhrais: רצועת עזה‎ Retzu'at 'Azza), atá suite ar chósta na Meánmhara idir Iosrael agus an Éigipt. 

Tagann an t-ainm ó chathair Gaza. Níl cuan ar bith ag an Stráice. 

Tá barr ar dhá mhilliún duine ina gcónaí i nGaza agus a mbunáite i gcruatan leis na blianta marbha mar gheall ar easpa saorghluaiseachta agus mírialú, gan trácht ar fhoréigean.

Stair 
Mhill arm Iosrael an rúidbhealach in Aerfort Idirnáisiúnta Iasar Arafat le buamaí i 2000. 

Is lú ná fríd máthair an oilc, deirtear. Ar an 12 Meitheamh 2014, fuadaíodh agus dúnmharaíodh triúr déagóirí Iosraelacha i Heabrón (is in Heabrón atá an choilíneacht mhíchlúiteach Kiryat Arba).  Mhúscail an drochscéal seo conspóid agus thionscain sé ráig foréigin. Chuir Iosrael tús le feachtas ionsaí ar stráice Ghaza ar 8 Lúnasa. Stop na hionsaithe ar 26 Lúnasa 2014. Maraíodh 2,100̟ Palaistíneach ar taobh amháin agus ar an taobh eile, 68 Iosraelach.

Polaitíocht 
Is é Hamas an páirtí atá i gceannas ar shaol polaitíochta na háite faoi láthair.

Baint Éireannach 

Sa bhliain 2008 coinneáladh Naisrín Elsafty agus Treasa Ní Cheannabháin tamall i nGaza tar éis dóibh éalú thar teorainn isteach ón Éigipt le hairgead a bailíodh in Éirinn do theaghlaigh Phalaistíneacha.

Vótáil an Dáil ar 10 Nollaig 2014 ar son rún ó Shinn Féin le haitheantas mar stát a thabhairt don Phalaistín. Tugadh aitheantas sa rún freisin do cheart mhuintir na Palaistíne a dtodhchaí féin a roghnú.  Dá bharr, d'éirigh Éire an 135ú tír a thug aitheantas mar stát don Phalaistín.

Féach freisin 

 Coimhlint Iosrael–Gaza 2014
 Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2021
 Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2022

Íomhánna

Tagairtí 

An Phalaistín
Stráice Gaza
1550



Tarluithe 
 12 Meitheamh - Bunaíodh cathair Heilsincí, san Fhionlainn

Breitheanna 
 Gan dáta – John Napier, matamaiticeoir Albanach (b. 1617)
 c. 1550 – Willem Barents, taiscéalaí Ollannach (b. 1597)

Básanna 

Blianta
1600



Tarluithe 
 8 Deireadh Fómhair - Cuireadh bunreacht scríofa i bhfeidhm i San Mairíne

Breitheanna 
 17 Eanáir — Pedro Calderón de la Barca, drámadóir Spáinneach (b. 1681)
 28 Eanáir — Pápa Clemeint IX, Pápa ó 1667 go 1669
 19 Samhain — Séarlas I Shasana, rí ar Shasana, Albain agus Éirinn (b. 30 Eanáir 1649)
 a cheaptar, ach gan dáta -
 Piaras Feiritéar, file Éireannach
 Carlo Farina, cumadóir agus veidhleadóir Iodálach (b. 1639)

Básanna 
 17 Feabhra — Giordano Bruno, fealsúnaí Iodálach (loiscthe ag an stáca sa Róimh as eiriceacht)

Blianta
Cluain Tarbh

Is bruachbhaile i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath in Éirinn í Cluain Tarbh, sa phostcód Baile Átha Cliath 3. Seasann Cluain Tarbh ar an gcósta ag Cuan Bhaile Átha Cliath, i ngar do Fhionnradharc, Mhuiríne, Chill Easra, Árd Aidhin agus Ráth Eanaigh. Ós rud é go bhfuil sé suite ar bhruach na mara, ní lár baile ceart ann ach bóthar a ritheann síos an gcósta le tithe, comhlachtaí agus siopaí suite air. 

Troideadh cath cinniúnach i stair na hÉireann sa cheantar i 1014, cath inár maraíodh Árdrí na hÉireann, Brian Bóramha.

Iompair 
Tá Cluain Tarbh suite cúpla míle taobh thuaidh de Chathair Bhaile Átha Cliath, agus tá stáisiún de chuid an DART ar Bhóthar Chluain Tarbh. Cuireann Bus Átha Cliath seirbhís díreach ar fáil anonn is anall ó Mhéansráid na Mainistreach i lár na cathrach go dtí Ascaill an Chaisleáin, bus uimhir 130. Freastalaíonn na busanna 29A, 31 agus 32 ar an chuid den cheantar níos faide intíre timpeall Bhóthar Bhinn Éadair. Tá garáiste de chuid Bhus Átha Cliath suite ar Bhóthar Chluain chomh maith, gar don droichead chuig Cnocán Doirinne.

Spóirt agus caitheamh aimsire 
Is iomaí club spóirt atá gníomhach sa cheantar, idir na gcluichí Gaelacha, rugbaí, galf, cruicéad, seoltóireacht agus iliomad eile.

Tá cumann de chuid an Chumann Lúthchleas Gael, a eagraíonn cluichí peile, iomána agus camógaíochta ag gach aois. Níl craobh Átha Cliath bainte ag na bpeileadóirí sinsir riamh, ach tá geansaí na foirne idir-chontae caite ag roinnt imreoirí.

Féach freisin 
 Cath Chluain Tarbh

Bruachbhailte Bhaile Átha Cliath
Michael Jordan

Is é Michael Jordan an t-imreoir cispheile is cáiliúla ar domhan. Rugadh é i mBrooklyn, Nua-Eabhrac sa bhliain 1963 agus bhog an teaghlach go Carolina Thuaidh nuair a bhí sé ina ghasúr óg. Bhuaigh sé scoláireacht cispheile go hOllscoil North Carolina agus sa bhliain 1984 bhuaigh sé "Imreoir Choláiste Naismith na Bliana". Is ansin a thosaigh sé ag imirt do na Chicago Bulls. D'imir sé chun tosaigh sa chluiche cispheile don chuid is mó mar go raibh sé iontach ard,sé troigh agus sé orlach! Sa bhliain 1993 d'éirigh sé as an gcispheil nuair a maraíodh a athair agus thosaigh sé ag imirt baseball. Ach níor fhan sé ar shiúl ón gcispheil i bhfad agus thosaigh sé ag imirt do na Chicago Bulls arís ar an 18 Márta 1995. Sa bhliain 1996 shínigh sé conradh $30 milliúin leo. D'imir sé a chluiche dheireanach sa bhliain 2003 agus é daichead bliain d'aois.

Daoine a rugadh i 1963
Cispheileadóirí Meiriceánacha
Daoine as Nua-Eabhrac
Cispheil
Daoine beo
ETA

Is eagraíocht armtha mhídhleathach é Euskadi ta Askatasuna (as Gaeilge, Tír na mBascach agus Saoirse), a bhfuil aithne níos fearr uirthi mar ETA. 

D'úsáid an ballraíocht modhanna foréigin cosúil le dúnmharú, fuadach, sracadh agus foréigean sráide chun a chuspóirí a ghnóthú - bunadh stát neamhspleách don mhuintir Bhascach i dtuaisceart na Spáinne agus iardheisceart na Fraince. 

Idir 1960 – 2010, fuair timpeall 1114 bás in iomlán, agus b'fhéidir 486 sna fhorsaí slándála nó sa rialtas. san áireamh sin. 

Tá nuachtán ann "Gara" (www.gara.net), atá ceangailte go dlúth le Batasuna (páirtí mídhleathach a bhfuil baint aige le hETA)

Stair 
Dhírigh ETA a gcuid buamaí de ghnáth ar phóilíní agus ar bhaill den Guardia Civil (macasamhail an Gharda Síochána in Éirinn).

1973 
Ar an 20 Nollaig 1973, feallmharaíodh Luis Carrero Blanco, faisisteach, agus príomh-aire na Spáinne. Chuir ETA buama ollmhór faoin mbóthar, 80 cileagram dinimíte a bhí ann. D'imigh an réimeas  faisisteach le sruth ina dhiaidh a bháis. Bhí Francisco Franco féin ag dul in aois ag an am.

2004 
Tháinig athrú suntasach ar shaol polaitiúil na Spáinne i ndiaidh an olltoghcháin a bhí ann ar an 14 Márta 2004, trí lá i ndiaidh uafáis an 11 Mártaː Buamáil na dtraenacha i Maidrid. 

Ar an lá céanna, d’ordaigh Ana Palacio, Aire Gnóthaí Eachtracha na Spáinne, do gach ambasadóir Spáinneach gach deis a thapú chun an teachtaireacht a chur trasna gurbh iad ETA a bhí ciontach as an sléacht. Fiú ghlac 1530 Rún ó Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe gurb é ETA a bhí freagrach as an sléacht. 

Ach oíche roimh an olltoghchán, ghlac rialtas an Partido Popular (ar an eite dheis) leis an bhféidearthacht nach raibh ETA, ach sceimhlitheoirí Ioslamacha, ciontach as an ár, rud a raibh na meáin chumarsáide eachtrannacha cinnte dearfach de an lá roimhe sin. Bhí an chuid is mó de mhuintir na Spáinne bréan de bhréaga an Partido Popular agus bhí léirsithe spontáineacha os comhair phríomhoifig an Partido Popular i Maidrid agus i gcathracha eile. Is é an mana a bhí le cloisteáil ná "queremos la verdad antes de votar": “táimid ag iarraidh na fírinne sula gcaithimid ár vótaí”. Bhí bua ollmhór ag an Partido Socialista san olltoghchán an lá dár gcionn.

2004-2005 
Ritheadh bille thar a bheith conspóideach a dtugtar "Plean Ibarretxe" air (is é José Luis Ibarretxe lehendakari, nó Príomh-Aire, na mBascach) sa pharlaimint réigiúnach Bhascach ag deireadh mhí na Nollag 2004. Ba é cuspóir an bhille seo leasú a dhéanamh ar an reacht féinrialach Bascach chun Saorstát Bascach a bhunú a bheadh ceangailte le Stát na Spáinne.

2006 
D'fhógair ETA sos cogaidh ar an 24 Márta 2006, tar éis 817 duine a mharú le linn a bhfeachtais. Ach ghlac ETA le pléascadh buama in aerfort Mhaidrid, Barajas, ar an 30 Nollaig 2006 inar maraíodh beirt, tar éis don rialtas Spáinneach buaileadh leo go rúnda le linn na míosa sin.

2010-2011 
Tháinig sos cogaidh buan i bhfeidm.

Féach freisin 
 An Tír Bhascach

Tagairtí 

Sceimhlitheoireacht
ETA
Polaitíocht na Spáinne
1583



Tarluithe

Breitheanna 
 20 Iúil — Alban Roe, mairtíreach Beinidicteach Sasanach

Básanna 
 Juan de Garay - taiscéalaí agus coilíneach Spáinneach.

Blianta
1528



Tarluithe 
 Cath Landriano.
 Conradh Gorinchem.
 Thosaigh gorta i Henan na Síne.

Breitheanna 
 Jeanne d'Albret, banríon Navarre

Básanna 
 6 Aibreán - Albrecht Dürer, péintéir Gearmánach (r. 1471)

Blianta
1599



Eachtraí

Breitheanna 
 13 Feabhra — Pápa Alaisdir VII, Pápa ó 1655 go 1667
 25 Aibreán — Oilibhéar Cromail, an Tiarna Cosantóra (b. 1658)
 6 Meitheamh — Diego Velázquez, péintéir Spáinneach

Básanna 
 13 Eanáir — Edmund Spenser, file Sasanach (r. t. 1552)

Blianta
1596



Eachtraí

Breitheanna 
 31 Márta — René Descartes, eolaí agus fealsamh Francach (b. 1650)
  Is dócha ach gan dáta ar eolas – Pocahontas, banphrionsa Indiach-Mheiriceánach (b. 1617)

Básanna 

Blianta
1593



Eachtraí

Breitheanna 
13 Márta — Georges de la Tour, péintéir Francach (b. 1652)

Básanna 
 15 Eanáir — Juan de Herrera, ailtire Spáinneach
 24 Deireadh Fómhair — Arthur Grey, 14ú Barún Gray de Wilton, uasal Sasanach

Blianta
1590



Eachtraí

Breitheanna 
 13 Iúil — Pápa Clemeint X, Pápa ó 1670 go 1676

Básanna 
 27 Lúnasa — Pápa Sixtus V, Pápa ó 1585 go 1590
 27 Meán Fómhair — Pápa Urban VII, pápa
 gan dáta - Somhairle Buí Mac Domhnaill, taoiseach ar Chlann Domhnaill sna Glinne agus sa Rúta i gContae Aontroma (r. t. 1505)

Blianta
1572



Eachtraí

Breitheanna 
 21 Meitheamh — Ben Jonson, scríbhneoir Sasanach
 Gan dáta — Johann Bayer, réalteolaí agus cairteolaí Gearmánach (b. 1625)

Básanna 
 11 Bealtaine — Pápa Pius V, Pápa ó 1566 go 1572, naomh
 3 Nollaig — Il Bronzino, péintéir Iodálach

Blianta
1605



Eachtraí

Breitheanna

Básanna 
 3 Márta — Pápa Clemeint VIII, Pápa ó 1592 go 1605
 27 Aibreán — Pápa Leon XI, Pápa in 1605
 29 Nollaig — John Davis, taiscéalaí Sasanach (r. c 1550)

Blianta
Kit Bond

Is iarbhall de Sheanad na Stát Aontaithe ó Missouri é Christopher Samuel "Kit" Bond (6 Márta 1939 a rugadh é). Is iargobharnóir Missouri é freisin. Is ball den Páirtí Poblachtach é. Bhí sé ina bhall den Seanad ó 1987 go 2011 nuair a tháinig Roy Blunt i gcomharbas air. Tá Bond ina chomhpháirtí ag Thompson Coburn anois.

Rugadh i St. Louis é agus tógadh é i Mexico, Missouri.

Tagairtí 

Polaiteoirí na Stát Aontaithe
Daoine a rugadh i 1939
Daoine beo
Oileán Codfish

Is oiléan (14km²) is ea Oileán Codfish (Maorais: Whenua Hou) atá suite taobh thoir de Oileán Stewart i An Nua-Shéalainn theas. Is tearmann éan é.

Oileáin
An Nua-Shéalainn
Oileáin Nua-Shéalainn
Edmund Hillary

Ba é Edmund Hillary (20 Iúil 1919-11 Eanáir 2008) an chéad duine chun Everest, an sliabh is airde ar domhan, a dhreapadh. Rugadh ar an 20 Iúil 1919 é sa Nua-Shéalainn.

Hillary, Edmund
Hillary, Edmund
Hillary, Edmund
Hillary, Edmund
Brian Ó Comhain

Is polaiteoir Éireannach agus iar-Theachta Dála é Brian Cowen nó Brian Ó Comhain (10 Eanáir, 1960 a rugadh é). Ba é an 12ú Taoiseach (ceann Rialtais na hÉireann) ó 7 Bealtaine 2008 go dtí 9 Márta 2011.

Ó Mheán Fómhair 2004 bhí sé ina Aire Airgeadais, roimhe seo b'é an tAire Gnóthaí Eachtracha. Ar an 9 Aibreán 2008 d'éirigh sé ina cheannaire ar an bpáirtí Fianna Fáil. Bhí sé ina Thánaiste ón 14 Meitheamh 2007 go dtí gur toghadh é mar Thaoiseach. Ar an 22 Eanáir 2011 d'éirigh sé as mar cheannaire Fhianna Fáil ag lua cainteanna a bhí aige lena mhuintir agus le polaiteoirí eile mar chúis leis.

Saol 
Rugadh sa Tulach Mhór, Co. Uíbh Fhailí é. D'fhás sé aníos i gClóirtheach, Co. Uíbh Fhailí.

Toghadh Brian Ó Comhain don Dáil don chéad uair i 1984 tar éis bháis a athar, a bhí ina TD sa dáilcheantar céanna. Ní raibh sé ach 24 bliain d'aois ag an am. Fuair an Teachta Ó Comhain 26,022 vótaí ina chéad toghchán i 1984, rud nach ndearna sé arís ó shin.

Nuair a toghadh é mar Uachtarán Fhianna Fáil in Aibreán 2008, thug sé cuid mhaith dá óráid i nGaeilge:

"I dtosach báire, ba mhaith liom labhairt i mo theanga dhúchais. Is mór an onóir dom ceannaireacht an pháirtí a ghlacadh agus táim fíor-bhuíoch do mo chomh-pholaiteóirí, mo chairde, a roghnaigh mé don post fíorthábhachtach seo.
Ó bhíos ar scoil, tá grá agam don teanga agus tá sé ar intinn agam gach tacaíocht a thabhairt do fhorbairt na Gaoluinne amach anseo. Cé nach féidir linn go léir ár dteanga a labhairt go líofa, táim cinnte go bhfuilimid báúil di. De bharr go bhfuil cónaí orainn ar oileán atá ar imeall na hEorpa, níl brú orainn Gaoluinn a labhairt. Dá mbeimís lonnaithe i lár na hEorpa táim cinnte go mbeadh Gaoluinn már chéad teanga againn mar bheimís ag éisteacht le teangacha éagsúla agus in iomaíocht leo.
Is cuid dár gcultúr dár n-oidhreacht, dár bhféinionannas í, ár dteanga agus caithimidne, baill Fhianna Fáil, tréan-iarracht a dhéanamh chun Gaoluinn a chur chun cinn.
Sar i bhfad beimid ag plé Chonradh Liospóin agus tá sé de dhualgas orainn teanga bhinn ár sinsear a fhorbairt agus féin-aitheantas mhuintir na hÉireann a chothú.
Sé atá á mholadh agam ná stádas na teanga a ardú agus sochaí na tíre a spreagadh agus a ghríosadh chun cuspóirí ár sinsear a bhaint amach."

Scaoil bainc na hÉireann, 2008 
Thug Brian Ó Comhain isteach barántas iomlán na mbanc ar an 29/30 Meán Fómhair 2008. Chinn sé, in éineacht le Brian Lenihan, at t-aire airgeadais, teacht i gcabhair ar bhainc chomhlachais na tíre a bhí sna croití deireanacha, agus luach €440 billiún i gceist le scéim ráthaíochta na mbanc.

Tagairtí 

Comhain, Brian O
Comhain, Brian O
Comhain, Brian O
Comhain, Brian O
Comhain, Brian O
Comhain, Brian O
Comhain, Brian O
Comhain, Brian O
Comhain, Brian O
Comhain, Brian O
Comhain, Brian O
Comhain, Brian O
Daoine beo
Rugbaí

Is saghas spóirt (saghas peile, chun a bheith níos cruinne) é rugbaí (nó rugar uaireanta) a fhorbraíodh in áiteanna éagsúla i Sasana. Deirtear gur tháinig an spórt ar an bhfód don chéad uair sa Scoil Rugby, atá suite i Rugby, Warwickshire. Nuair a luaitear an téarma "rugbaí", is iad atá i gceist don chuid is mó ná an dá leagan den chuiche is mó - Rugbaí Sraithe agus Rugbaí Aontais. Cé gur fhás peil Mheiriceánach, agus peil Cheanadach as rugbaí, ní chuirtear iad sa chatagóir céanna.
Bhí buaidh mor air peil Astrálach

Rialacha 
Go bunúsach, imríonn dhá fhoireann in aghaidh a chéile, agus bíonn an bua ag an bhfoireann is mó pointí. Faigheann na foirne pointí nuair a scórálann siad úid nó scórálann siad pionóis. I rugbaí aontais, faigheann foirne 5 phointe nuair scórálann siad úd agus 3 phointe nuair a scórálann siad pionós. Tar éis úd a scoráil, is féidir iarracht a dhéanamh ar chic tiontú, agus scórálann siad 2 phointe le rath sa chic seo.

Bronntar trí phointe nuair a chuirtear an liathróid thar an trasnán mar phreabchúl. .

Tar éis mhion-fheall, cuirtear tús leis an imirt in athuair nuair a bhuaileann na foirne le chéile i gclibirt. Nuair a théann an liathróid amach thar an taobhlíne, caitear isteach arís í mar shíneadh amach.

Téarmaíocht

Comórtais idirnáisiúnta 
 Corn Rugbaí an Domhain: an príomhchomórtas idirnáisiúnta. Bhí an bua ag an Afraic Theas ag an 6ú comórtas sa bhliain 2007 sa Fhrainc. 
 Comórtas na Sé Náisiún: imríonn Éire, Sasana, an Bhreatain Bheag, Albain, an Fhrainc, agus an Iodáil sa chomórtas bliantúil seo.

Tagairtí
Peil Astrálach

Is Peil Astrálach spórt a bhí idir dhá fhoireann de ochtar imreoirí déag ar an réimse na ceachtar talún hAstráile peile, páirc cruicéid modhnaithe, nó dul céanna meánmhéide ionad spóirt. Cluiche is ea Peil Astrálach atá cosúil le Peil Ghaelach agus rugbaí. Imrítear peil Astrálach san Astráil.

Stair 
An chéad chluiche a taifeadadh de peile na hAstráile a bhí idir Scotch College agus Melbourne Grammar School ar 15 Meith, 1858 i St Kilda, Victoria. Cuspóir tosaigh an chluiche a bhí a choinneáil imreoirí cruicéad fisiciúil oiriúnach i rith an gheimhridh, agus go luath forbairt i spórt eagraithe a bhí idir scoileanna agus pobail imirceacha i Melbourne.

I 1871, bhí ar athraíodh a ionad cluichí ón Richmond Paddock don Melbourne Cricket Ground (MCG), i gcás ina bhfuil cluichí a curtha imir gach geimhreadh ó (144 bliain d'aois), lena n-áirítear Chríochnaitheach Mhór den chomórtas gach bliain. De réir na 1890, a dréachtcháipéis fiche bliain de chomórtas beag idir scoileanna, a bunaíodh Melbourne Football Club agus the University of Melbourne, an Victorian Football League (VFA) mar an comhlacht rialaithe don spórt.

Bhí sé seo le chéile go luath le freasúra ó chlubanna móra a scoilt chun foirm an Victorian Football League (VFL). Bunaíodh comhlachtaí comhchosúla i gcoilíneachtaí eile nuair a bhí an spórt rathúil, lena n-áirítear na South Australian Football Association (SAFA) agus an Western Australian Football Association (WAFA).

Bhí imir an chéad cluichí idir-colonial ar an 2 Lúnasa 1879 idir an Astráil Theas agus Victoria.

Timpeall fiche bliain ó shin, ligeadh dhá fhoireann as an Astráil Theas (Adelaide Crows agus Port Adelaide Power) agus dhá cheann as an Astráil Thiar (West Coast Eagles agus Fremantle Dockers), isteach sa chomórtas. Chomh maith leis sin, bhog foirne ó Melbourne go dtí New South Wales (South Melbourne, anois Sydney Swans) agus go Queensland (Fitzroy, anois Brisbane Lions), cé go bhfuil rugbaí níos coitianta ná peil Astrálach sna stáit sin. Cé gur fhanadar i Melbourne, athaimníodh Footscray mar Western Bulldogs.

Sa bhliain 2009, leathnaíodh an iomaíocht ó 16 fhoirne go 18 le cuimsiú na "expansion teams" sa Gold Coast agus níos Greater Western Sydney.

Foirne

Peileadóirí Éireannacha 
Tá peil Astrálach an-chosúil le peil Ghaelach, agus cluiche gairmiúil atá ann. Mar sin, tá roinnt imreoirí Éireannacha ag imirt san AFL faoi láthair:

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 AFL.com.au - Suíomh oifigiúil

 
An Astráil
Cadhcáil in uiscí ciúine

Tá cadhcaí i gcóir rásaíocht in uiscí ciúine go ginearálta déanta as ábhair le meáchan éadrom agus mar sin d'fhéadfadh siad a bheith roinnt lag, níl aon chineál uisce eile feiliúnach dóibh ach uisce réasúnta calmach. Tá siad tanaí agus an-chorrach. Teastaíonn leibhéal maith saineolas chun iad a chéaslóireacht go maith ach ta siad an -tapaidh nuair atá siad in úsáid ag daoine inniúíl.

Ins na Cluichí Oilimpeacha glacann na fir páirt ins an rás C-1, C-2, K-1 agus K-2 ag 500 agus 1000m agus i K-4 ag 1000m amháin. Ní ghlacann na mná páirt ach ins K-1, K-2 agus K-4, ar fad ag 500m.
Eoin Ó Riain

Is polaiteoir Éireannach é Eoin Óg Ó Riain (Béarla: Eoin Ryan Jnr.), a rugadh ar 24 Feabhra 1953 i mBaile Átha Cliath. Ba Theachta Dála do BÁC Thoir Theas é ar feadh na mblianta idir 1992-2007. Tá sé ina bhall d'Fhianna Fáil. 

Rugadh i mBaile Átha Cliath é. Toghadh go dtí Comhairle Chathair Bhaile Átha Cliath i 1985, agus go dtí Seanad Éireann i 1989. Toghadh go dtí an Dáil Éireann i 1992 agus arís i 1997, 2002. Toghadh go dtí an Parlaimint na hEorpa i 2004 ach chaill sé a shuíochán i dtoghchán 2009.

Naisc sheachtracha 
 Leathanach Gréasáin Pharlaimint na hEorpa

Tagairtí 

Polaiteoirí na hÉireann
Daoine as Baile Átha Cliath 
Daoine a rugadh i 1953
Baill den 19ú Seanad
Baill den 27ú Dáil
Baill den 28ú Dáil
Baill den 29ú Dáil
Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Caiseoipé (réaltbhuíon)

Tá Caiseoipé ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha a nglacann an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta leo; tá sí ar cheann chomh maith de na 48 réaltbhuíon a d'aithin Tolamaes sa dara aois. Is é Cassiopeia an t-ainm Laidine a thugtar uirthi.

Príomhghnéithe 
 γ Cas: réalta athraitheach chorr agus fréamhshamhail na réaltaí Gamma Cassiopeiae (.i. B-réaltaí atá ag rothlú go mear agus ag cailleadh maise óna gcreasa meánchriosacha); méid 1.3 – 3.0. Is réalta dhúbailte optúil chomh maith í γ Cas (BU 1038): méid 2.20 agus 10.90; deighilt 2.3"; uillinn suímh 252° (sa bhliain 1961). Tá comhbhall eile le feiceáil freisin (BU 499): méid 12.90; deighilt 53.2"; uillinn suímh 346° (sa bhliain 1999).

 η Cas: ilréalta le hocht chomhbhall (STF 60); tá an AB-péire ar cheann de na déréaltaí is cáiliúla sa spéir; William Herschel a d'aimsigh sa bhliain 1779 í; méid 3.52 agus 7.36; deighilt 12.9"; uillinn suímh 319° (2005). Is comhbhaill optúla iad na sé chomhbhall eile agus iad ar méid 8.41 go 11.75.

 ι Cas: ar cheann de na tríréaltaí is áille sa spéir (STF 262); tá na trí chomhbhall ar méid 4.63, 6.92 agus 8.40; deighilt 2.9" agus 7.6"; uillinn suímh 230° agus 115° (2004); is réalta athraitheach an phríomhréalta den saghas Réalta Alpha Canum Venaticorum, agus is déréalta speictreascópach í chomh maith.

 ρ Cas: hipearfhathach buíbhán atá níos mó ná 500 000 uair chomh lonrúil leis an nGrian; athraíonn sí ón gceathrú go dtí an séú méid gach 10 nó 11 mí.

 R Cas: réalta Mira Ceti (saghas M) agus tríréalta optúil (ES 37). Tá an phríomhréalta ar méid 4.70 go 13.50; tréimhse 430.46 lá. Tá na comhbhaill B agus C ar méid 14.50 agus 11.00; deighilt 18.1" agus 30.3"; uillinn suímh 269° agus 321° (sna blianta 1962 agus 1991 faoi seach).

 RZ Cas: réalta athraitheach uraitheach den saghas EA/SD (.i. cosúil le hAlgol ach leathscoite); ar méid 6.18 go 7.72; tréimhse 1.195247 lá. Tá an tréimhse ag dul chun síneadh le tamall anuas!

 AO Cas: réalta athraitheach cháiliúil, agus ar cheann de na córais réaltacha is mórmhaise dá bhfuil ann; den saghas ELL/KE (.i. réalta athraitheach rothlaithe éileapsóideach agus déréalta theagmhála atá ann); méid 6.07 go 6.24; tréimhse 3.523487 lá.

Réada suntasacha domhainspéire 
 M52: réaltbhraisle oscailte atá infheicthe le déshúiligh.

 M103: réaltbhraisle oscailte bheag is fhadaithe atá sárfheicthe le teileascóp beag seachas déshúiligh.

Stair

Miotaseolaíocht

Réaltaí

Féach fosta

Naisc sheachtracha 
 Yale Bright Star Catalog
 Caiseoipé ar shuíomh Robin Gatter 
 Ian Ridpath's Star Tales
 Caiseoipé agus miotaseolaíocht an Domhain 
 Caiseoipé ar shuíomh Richard Dibon-Smith
 Peoria Astronomical Society: Caiseoipé 
 The Deep Photographic Guide to the Constellations: Caiseoipé

Tagairtí 
 

Caiseoipé
Osló

Is é Osló (An Ioruais: Oslo) príomhchathair na hIorua agus é ar an gcathair is mó sa tír freisin. Tá sé suite in oirdheisceart na tíre, ag an gceann is faide ó thauidh in fiord Osló. Creidtear go raibh an chathair bunaithe ag an rí Lochlannach Harald Hardråde sa bhliain 1048.

Comhchathracha:

 Gothenburg,an tSualainn
 Mbombela, an Afraic Theas
 Saint Petersburg, an Rúis
 Schleswig-Holstein, an Ghearmáin
 Shanghai, an tSín
 Vilnius, an Liotuáin
 Vársá, an Pholainn

Crainn Nollag 

Tá traidisiún ag Osló crainn Nollag a thabhairt gach bliain do na cathracha seo a leanas: Washington D.C., Nua-Eabhrac, Londain, Dún Éideann, Rotterdam, Antuairp agus Réicivíc. Tá crann sprúis 20-25m tugtha don Ríocht Aontaithe ó 1947 i leith mar bhuíochas don chabhair a fuair siad sa Dara Cogadh Domhanda.

Tagairtí

Osló
An Iorua
Cathracha
Príomhchathracha
Cathracha na hIorua
An Iorua
Tíortha Nordacha
Cathracha Nordacha
Príomhchathracha Nordacha
Cathracha san Eoraip a bhfuil calafoirt
An Clog

Tá an Clog ar cheann de na réaltbhuíonta is doiléire atá le feiceáil ar an leathsféar neamhaí theas. Is é Horologium, a chiallaíonn "clog", an t-ainm Laidine a thugtar air.

Príomhghnéithe 
 R Hor: réalta Mira Ceti

Réada suntasacha domhainspéire 
 NGC 1261: réaltbhraisle chruinneogach

 AM 1: réaltbhraisle chruinneogach; ceaptar gur réaltbhraisle idir-réaltrach í seo

Stair 
Ba é an réalteolaí Francach an tAb Nicolas Louis de Lacaille a chruthaigh réaltbhuíon an Chloig. Chaith Lacaille na blianta 1751 agus 1752 san Afraic Theas agus é ag clárú réaltaí an leathsféir theas. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain 1756 ach ní raibh ann ach plánaisféar agus é sa teanga Fraincise. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain 1763, bliain amháin tar éis bhás Lacaille. Coelum Australe Stelliferum an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an Laidin, agus chuir sé trí réaltbhuíon na Cíle, na Seolta agus Dheireadh na Loinge in áit Argo Navis (nó Le Navire, mar a thug sé air sa chéad eagrán).

Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus an Clog ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá ata inniu ann glacann an an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.

Ar dtús thug Lacaille an t-ainm Fraincise l'Horloge ar an réaltbhuíon seo, ainm a d'aistrigh se go dtí an Laidin mar Horologium Oscillitorium ar Coelum Australe Stelliferum, le honóir do Christiaan Huygens, an t-eolaí Ollannach a d'fhionn an clog luascadáin. Idir sin is tráthas giorraíodh an t-ainm ag an Aontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta chun é a dhéanamh níos lú foclach.

Miotaseolaíocht 
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon an Chloig go dtí an 18ú aois, níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an réaltbhuíon seo ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.

Réaltaí

Féach fosta

Naisc sheachtracha 
 Yale Bright Star Catalog
 an Clog ar shuíomh Robin Gatter 
 Star Tales de chuid Ian Ridpath
 an Clog agus miotaseolaíocht an Domhain 
 an Clog ar shuíomh Richard Dibon-Smith
 Peoria Astronomical Society: an Clog 
 The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Clog

Tagairtí 
 

Clog
Proinsias de Rossa

Is iarpholaiteoir Éireannach é Proinsias De Rossa (15 Bealtaine 1940 a rugadh é). Bhí sé ina cheannaire ar Pháirtí na nOibrí ó 1988 go 1992, nuair a d'fhág sé an páirtí úd in éineacht le seisear dá sheachtar Teachtaí Dála le páirtí sóisialach nua, an Daonlathas Clé, a bhunú. Toghadh ina cheannaire ar an Daonlathas Clé é, post a bhí aige go dtí cumascadh an pháirtí le Páirtí an Lucht Oibre i 1999. Thug sé an Daonlathas Clé isteach i gcomhrialtas le Fine Gael agus an Lucht Oibre i 1994 agus b'é De Rossa an tAire Leasa Shóisialaigh le linn an rialtais sin. In ndiaidh cumascadh an Daonlathais Chlé agus an Lucht Oibre i 1999, toghadh De Rossa ina uachtarán ar Pháirtí an Lucht Oibre, ach post oinigh nach mór a bhí ann. Toghadh ina Fheisire de chuid Pharlaimint na hEorpa é i 1989 agus arís i 1999, 2004 agus 2009. Scoir sé den pholaitíocht i 2012. 

Polaiteoirí na hÉireann
Daoine a rugadh i 1940
Daoine beo
Baill den 23ú Dáil
Baill den 24ú Dáil
Baill den 25ú Dáil
Baill den 26ú Dáil
Baill den 27ú Dáil
Baill den 28ú Dáil

Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Coill Mhic Thomáisín

Baile is ea Coill Mhic Thomáisín nó Coill Mhic Thomáisfhinn (Béarla: Kilmacthomas) atá suite i lár Contae Phoirt Láirge, An Mhumhain, i bPoblacht na hÉireann.

Bailte i gContae Phort Láirge
Cill Chomhghaill

Cill Chomhghaill (Béarla: Kilcoole). Sráidbaile i gContae Chill Mhantáin, Poblacht na hÉireann atá suite 3km dheas ó Bhaile Na Clocha Liatha. Rinne RTÉ an sraithclár Glenroe (An Ghleann Rua) timpeall an bhaile bhig. Dar le daonáireamh 2016, bhí 4,239 duine ina gcónaí ann.

Bailte i gContae Chill Mhantáin
An Compás

Tá an Compás ar cheann de na réaltbhuíonta beaga deisceartacha. Léiríonn sé compás línitheora, uirlis a mbaintear úsáid as chun ciorcail, srl., a tharraingt. Bí cúramach gan é a thógáil in abhraíocht réaltbhuíon Chompás an Mhairnéalaigh.

Circinus an t-ainm Laidine a thugtar ar an gCompás. As Béarla, aistrítear an t-ainm seo mar The Pair of Compasses chun é a aithint ó Pyxis (.i. Compás an Mhairnéalaigh), nó The Mariner's Compass.

Príomhghnéithe 
 α Cir: réalta dhúbailte

Réada suntasacha domhainspéire

Stair 
Ba é an réalteolaí Francach an tAb Nicolas Louis de Lacaille a chruthaigh réaltbhuíon an Chompáis. Chaith Lacaille na blianta 1751 agus 1752 san Afraic Theas agus é ag clárú réaltaí an leathsféir theas. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain 1756 ach ní raibh ann ach plánaisféar agus é sa teanga Fraincise. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain 1763, bliain amháin tar éis bhás Lacaille. Coelum Australe Stelliferum an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an Laidin, agus chuir sé trí réaltbhuíon na Cíle, na Seolta agus Dheireadh na Loinge in áit Argo Navis (nó Le Navire, mar a thug sé air sa chéad eagrán).

Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus an Compás ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá ata inniu ann glacann an an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.

Ar dtús thug Lacaille an t-ainm Le Compas ar an réaltbhuíon seo, ach Circinus an t-eagrán Laidine atá ar Coelum Australe Stelliferum.

Miotaseolaíocht 
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon an Chompáis go dtí an 18ú aois, níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an réaltbhuíon seo ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.

Réaltaí

Féach fosta

Naisc sheachtracha 
 Yale Bright Star Catalog
 an Compás ar shuíomh Robin Gatter 
 Star Tales de chuid Ian Ridpath
 an Compás agus miotaseolaíocht an Domhain 
 an Compás ar shuíomh Richard Dibon-Smith
 Peoria Astronomical Society: an Compás 
 The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Compás

Tagairtí 
 

Compás