joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Pápa Pius IX

Bhí Pius IX Beannaithe (Iodáilis: Pio Nono) mar dhuine de na pápaí ar an Eaglais Chaitliceach is conspóidí riamh (13 Bealtaine 1792 – 7 Feabhra 1878). Chaill sé Stáit an Phápa nuair a ghabh Giuseppe Garibaldi an Iodáil sa bhliain 1870. 

D'fhógair an Chéad Comhairle Vatacáine nach ndéanfadh an Pápa faillí agus é ag labhairt ex cathedra ar ábhar creidimh.

Tús a shaoil
Rugadh Giovanni Maria Mastai-Ferretti i Senigallia san Iodáil in 1792. Oileadh é mar shagart agus bhí sé ag obair sa tSile agus Peiriú sula fill sé ar ais ar an Iodáil mar Ardeaspag Spoleto in 1827. Ceapadh é mar Easpag Imola (a bhí i bhfad níos tábhachtaí ná Spoleto) agus cairdinéal in 1839.

Pápa
Tógadh Mastai-Ferretti  mar Phápa in 1846 tar éis bháis Ghreagóir XVI. Bhí cáil air mar liobrálaí ag an am. Ghlac sé an cairdinéal liobrálach, Gizzi, mar Rúnaí Stáit.

Nuair a rinne na náisiúnaí Iodáileacha ionsaigh ar an Róimh in 1848, bhí ar an bpápa éalú ón Róimh. Tháinig sé ar ais le mheon athraithe, agus fís fíor-choimeádach aige. 

I 1860 ghabh Garibaldi mór-chuid de críocha an Phápa, am a bhí aontú na hIodáile ar siúl. Ghabh an Ríocht Iodálach an Róimh agus Stáit an Phápa. Ó shin i leith, chuir Pius IX 'príosúnach na Vatacáine' air féin. 
Thosaigh mór-fhadhbanna ansin le Poblacht nua na Fraince agus Impireacht na Gearmáine tar éis do Bismarck an Kulturkampf a cuir i bhfeidhm. Ba léir nach raibh an meas céanna ar na mór-chumhachtaí ar an bPápa níos mó.

Diagacht
In 1854, d'fhógair sé go raibh Muire gan smál mar dhogma Caitliceach. In 1864, d'fhógair sé an Syllabum Errorum, a chuir síos earráidí na nua-aoise. 

In 1869, ghlaoigh sé an Chéad Comhairle Vatacáine; d'fhógair a Chomhairle go mbeadh an Pápa saor ó earráide nuair a labhair sé ex cathedra (ón gcathaoir) ar ábhair chreidimh nó morálta.

Pius IX & Éire 
Cheap Pius IX Pól Ó Cuilinn, Ard-easpag Átha Cliath, mar an chéad cairdinéal Éireannach i stair na heaglaise. 

Scríobh Pius IX  an imlitir Praedecessores nostros sa bhliain 1847. Bronnadh airgead ar charthanacht in Éirinn gus an Gorta Mór faoi lán seoil. 

Cháin Pius IX  na "Godless colleges" (Queens) in Éirinn ag an am.  
Scríobh sé an imlitir, Optime noscitis (Catholic University of Ireland) a tháinig amach ar 20 Márta 1854.

Bás agus comharbas
Fuair an Pápa Pius IX bás i 1878. Chaith sé níos mó ná 31 bhliain mar phápa. Tháinig Leo XIII i gcomharbacht air. 

Rinne Eoin Pól II beannú ar Pius IX sa bhliain 2000, gníomh conspöideach ag an am.

Féach freisin 

 Stáit an Phápa

Tagairtí 

Pápaí Iodálacha
Daoine a rugadh i 1792
Básanna i 1878
Pius IX
Pápa Líneas

Ba é Naomh Líneas an dara Pápa ar an Eaglais Chaitliceach. Ba as an Tuscáin san Iodáil é agus ghlac sé an Chríostaíocht. D'oirnigh Naomh Pól é ina shagart. Tháinig sé i gcomharbacht ar Naomh Peadar tar éis a bháis i 67. Fuair sé bás i ngéarleanúínt an Impire Títeas i 79. Tháinig Naomh Cléiteas ina dhiaidh.

Naoimh Iodálacha
Mairtírigh
Ceannairí reiligiúnacha
Pápaí
Naomh Muinice

Ba Bheirbeireach í Naomh Muinice, a chaith an chuid ba mhó dá saol san Afraic Thuaidh.

Cé gur Críostaí a bhí inti, bhí sí pósta le fear págánach níos sine ná í darbh ainm Patricius (Pádraig i nGaeilge, ar ndóigh). Bhí triúir clainne orthu, ach ba é Naomh Aibhistín an duine ba chláiliúla dóíbh.

Ba chúis imní do Mhuinice an saol a bhí á chaitheamh ag a mac. Uair amháin, chuaigh sí chuig easpag chun sólás a fháil. Nuair a chonaic sé í ag caoineadh uair amháin, dúirt sé léi nárbh fhéidir le mac neamairt a dhéanamh de dheoraí a mháthar. 

Thiontaigh Aibhistín ina Chríostaí nuair a bhí sé níos sine. Fuair Naomh Muinice bás gar do Róimh go gearr ina dhiaidh sin sa bhliain 387. 

Tá a lá féile ar 4 Bealtaine de réir an fhéilire traidisiúnta ach ar 27 Lúnasa ar nua-fhéilire na hEaglaise.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 332
Básanna i 327
Naoimh
Pápa Gréagóir XVI

Ba phápa ar an Eaglais Chaitliceach Rómhánach é Gréagóir XVI idir 1831 agus 1846. Ba mhanach Ceamaldóilíseach é, bráinse dian den Ord Beinidicteach. Bhí cáil air mar choimeádach agus traidisiúineóir nuair a bhí an Eoraip ag dul i dtreo bhliain na réabhlóíde.

Rugadh Bartolomeo Alberto Cappellari sa bhliain 1765 i mBelluna san Iodáil. Chuaigh sé san Ord Ceamaldóilíseach ina óige, ach tháinig aird ar a chumas mar dhiagaire agus mar theangeolaí. Ba eiseann ar cheann de na cosantóirí is mó den Pápa tar éis do Napoleon na Stáit Pápúil a ghabhadh. Tar éis teacht ar ais Pius VII don Róimh in 1814, fuair an tAthair Cappellari post i seirbhís na hEaglaise sa Róimh. Rinneadh an Pápa Leo XII cairdinéal dó in 1825. Nuair a thoghadh é mar Phápa in 1831, ní raibh sé ina easpag - ba é an sagart deireanach nár easpag é a thoghadh ina Phápa.

Bhí an Pápa Greagóir coiscrithe ina easpag, a cur tús le pápaireacht fíor-choimeádach. Bhí liobrálaigh ag teacht chun cinn ar fud na hEorpa agus bhí fuinneamh sna gluaiseachtaí náisiúnta nua. Bhí Greagóir i gcoinne dul chun cinn teicneolaíochta ar nós soilsiú gáis agus na hiarann-róid. Ó thaobh conspóid diaga, chuir sé tosach leis an frith-gníomhú ultramointéanach i gcoinne na Gailiceánaigh, Caitlicigh a sheas ar son saoirse na n-eaglaisí náisiúnta i gcoinne lár-riaradh na heaglaise sa Róimh. I dtosach a réim, bhí liobráiligh sa bhFrainc, ar nós an tAthair Felicité de Lammenais, ar son polasaithe Greagóir i gcoinne na Gailiceánaigh coimeádach i measc cliarlathas na Fraince, ach de réir a chéile, ba léir go raibh Greagóir sa champa caomhach.

Ó thaobh polaitíocht saolta de, cuireadh tús leis an bhfeachtas aontaithe Iodálach. Tháinig na Poblachtaigh radacacha i gcoinne polasaithe an Phápa agus bhí foréigeann ann. Bhí an Pápa láidir ina choinne, ach cáileadh riaradh na Stáit Pápúil dá réir, cé go raibh an-chuid gníomhaíochta ar siúl san Róimh ag an am.

Pápaí
Gréagóir XVI
Gréagóir XVI
Gréagóir XVI
Pápaí Beinidicteach
Unterm Rad

Úrscéal le Hermann Hesse, a foilsíodh sa bhliain 1906, is ea Unterm Rad (Faoin Roth).

An Scéal 
Is faoi saol agus oiliúint Hans Giebenrath, buachaill tréitheach,a rugadh is tógadh i mbaile beag sa Ghearmáin, é an scéal seo. Déanadh neamart ar a fhorbairt pearsanta agus a athair is a teagascoirí ag díriú isteach go hiomlán ar a oiliúint acadúil. Bhain sé amach áit ins an gCliarscoil i Maulbronn, agus é cáilithe san dara áit sa scrudú iontrála. Bhí súil thar na beartaibh go néireodh go geal leis.

Chruthaigh sé cáirdeas le comhleachaí leis, duine liobarálach nach raibh an dúil chéanna aige ina chuid oibre. Baineann Hans sult agus faoiseamh as an gcaidreamh ach faoi dheireadh, díbríodh an fear óg as an gcoláiste. Bíonn díomá ar Hans agus tar éis roinnt eachtraí eile seoltar abhaile é féin, faoi náire agus amhras ann faoi é a bheith buailte le galar intinne.

Bíonn deacrachtaí aige ina bhaile fhéin go háirithe de dheasca nár chruthaigh sé bainteanna le muintir an bhaile le linn a óige agus é ag díriú isteach ar 'oideachas'. Bíonn caidreamh aige le cailín atá ar cuairt sa bhaile ach tréigeann sí é agus braitheann sé go nimríodh feall ar agus chuireann an eachtra seo lena mhíshuaimhneas.

Tosnaíonn sé mar phrintíseach le gabhann agus de réir dealramh baineann sé taithneamh éigean as bheith ag obair lena lámha in áit a intinne. Tugann printíseach níos sine cuireadh dó teacht leis agus buíonn eile agus é ag ceiliúradh a chéad pháigh. Ólann siad a niomarca agus sé deireadh an scéal ná go bhfaigheann siad corp Hans an mhaidin dár gcionn agus é báite san abhann, áit a chaith sé na laetheannta ba shona dár chath sé ina shaol ghearr truamhéileach. Bíonn amhras ann gur féinmharú atá ann in áit timpiste ach ní shoiléirtear é seo sa leabhar.

San úrscéal seo déanann Hesse cáineadh ar an gcóras oideachais a díríonn isteach ar tréithe acadúil agus dár leis a dhéanann neamart ar fhorbairt pearsanta. Deirtear go raibh an scéal bunaithe, nach beag, ar a shaol féin ós rud é gur díbríodh as an gCliarscoil chéanna é fhéin agus é ina stócach.

Úrscéalta
Pápa Pius VIII

Bhí Pius VIII (20 Samhain, 1761 – 1 Nollaig, 1830) ina phápa ar an Eaglais Chaitliceach idir Márta 1829 agus Nollag 1830.

Saol 
Rugadh Francesco Saverio Castiglioni i Cingoli na hIodáile in 1761. Tar éis dó staidéar a dhéanamh ar dlí canónta, ceapadh é mar easpag. 

Chaith sé seal i ngéibhinn sa Fhrainc tar éis do Napoleon an Iodáil a gabháil. 

Rinneadh cairdinéal dó sa bhliain 1816.

Toghadh é mar phápa sa bhliain 1829. Tharla an Acht um Shaoirse Chaitliceach sa Bhreatain agus in Éirinn. D'aithin Pius VIII Louis Philippe mar Rí na bhFrancach (chaith na Francaigh an Rí Charles X amach roimh dóibh Louis Philippe a chur ina áit).

Ní raibh an sláinte riamh go maith ag Pius, ach mar sin féin bhí raflaí go maraíodh é le nimh tar éis dó bás a fháil gan ach dhá bhliain i gcathaoir Pheadair Naofa.

Tagairtí 

Pius VII
Pius VII
Pius VII
Agaistínigh

Is ord rialta de chuid na hEaglaise Caitlicí iad na hAgaistínigh (Laidin: Ordo Sancti Augustini OSA), dream atá ar oird na mbráthar. Cé go bhfaigheann siad inspioráid ó Naomh Aibhistín Hippo (354-430), bunaíodh iad sa bhliain 1256. Ba iad Martin Luther agus Gregor Mendel an dá bhall ba chailiúla den ord.

Tar éis dó a iompú ina Chríostaí, chum Naomh Aibhistín riail do chumann fíréan, agus í faoi anáil Naomh Antóin na hÉigipte. Chuaigh an cumann seo i neart agus i méid san Afraic Thuaidh, ach níl fianaise ann lena thaispeáint go raibh baint idir an cumann a bhunaigh Naomh Aibhistín agus an t-ord atá inniu ann. Aithnítear, mar sin féin, go raibh a lán manach agus eirimíteach a thug Agaistínigh orthu féin i ndeisceart na hEorpa leathchéad bhliain i ndiaidh bháis Aibhistín sa bhliain 430. Is cosúil gur fhág siad an Afraic Thuaidh de bharr na creiche a rinne na Vandail sna bólaí úd.

Bailíodh tithí de chuid eirimítigh Agaistíneacha i dToscana na hIodáile ag an bPápa Innocens IV i 1244 agus ina dhiaidh sin, chuir an Pápa Alaisdir IV na bráithreachais Agaistíneacha neamhspleácha san Iodáil, sa bhFrainc, i Sasana agus sa nGearmáin le chéile i 1256, dáta a nglactar leis mar bhunús an Oird mar atá sé inniu. Tá sé eisceachtúil i stair na hEaglaise nuair a chuireann Pápa ord ar bhun dá dheoin féin. D'ainmníodh an Ord Agaistíneach nua mar tríú ord bhráithre. Bhí an stádas sin ag na Proinnsiasaigh agus na Doiminicigh cheana féin agus tugadh an onóir chéanna chuig na Cairmilítigh ina dhiaidh sin. Leathnaigh an Ord nua go tapaidh in imeacht cúpla bliain.

Na hAgaistínigh in Éirinn 
Cuireadh teach ar bhun i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1280. Bhí na tithe Agaistíneacha in Éirinn bainte leis an bproibhins Sasanach den Ord agus bhí moill ar leathnú amach go dtí an cúigiú aois déag. Ansin tháinig an gluaiseacht léasaithe den ord chun cinn agus cuireadh tithe neamhspleácha ar bhun i gceantair Gaeltachta in Iarthar na hÉireann go háirithe. Bhíodh na tithe seo an tábhachtach san Eaglais Caitiliceach in Éirinn go dtí an Reifirméisin.

Le linn na Péinndlíthe, ní raibh an ord in ann feidhmiú go hoscailte in Éirinn agus fuair bráithre áirithe bás san ghéarleanúint, ina measc Liam Tuire Beannaithe.  

Sa bhliain 1656, bunaíodh Coláiste Agaistíneach na nGael san Róimh agus tháinig bráithre chun freastal ar Éireann tríd aimsir na Géarleanúna.  

Is cuid d’Éirinn nua-aimseartha iad na hAgaistínigh inniu. Roimhe seo, bhí mná rialta Agaistíneach ina gcónaí i gcathair na Gaillimhe. Sa lá atá inniu ann tá tithe Agaistíneach i nDroichead Átha, i gCathair Bhaile Átha Cliath, i gCathair na Gaillimhe agus i gcathracha eile.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Eolas breise as Béarla faoi Agaistínigh

Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Oird rialta
Pápa Leo XII

Ba é Leo XII (22 Lúnasa, 1760 – 10 Feabhra, 1829) an pápa ar an Eaglais Chaitliceach idir 1823 agus 1829.

Leo XII
Leo XII
Leo XII
Boinn euro

Boinn euro (EUR nó €), a thugtar ar an airgeadra bonn a úsáidtear i dtrí bhallstát déag san Aontas Eorpach (An Ostair, An Bheilg, Éire, an Fhionlainn, An Fhrainc, An Ghearmáin, An Ghréig, An Iodáil, An Ísiltír, Lucsamburg, An Phortaingéil, An tSlóivéin agus An Spáinn), trí micrea-staideanna Eorpaigh le comhaontaithe leis an tAontas Eorpach (Monacó, San Mairíne agus Cathair na Vatacáine), Andóra, Montainéagró agus An Chosaiv san Seirbia.

Tháinig boinn agus notaí euro i reatha ar 1 Eanáir 2002.

Tá 100 cent sa euro agus ocht ainmníochta bhoinn euro.

Coiteann taobh

Taobh na hÉireann 

Airgead
Tliongáinis

Teanga shaorga í an Tliongáinis (Tliongáinis: tlhIngan Hol) a ceapadh an chéad uair le haghaidh na dTliongánach ar an scannán Star Trek: The Motion Picture. Sibhialtacht shamhlaithe is ea na Tliongánaigh a bhfuil an-tábhacht acu sna sraitheanna teilifíse agus sna scannáin a bhaineann le coincheap an Star Trek. D'fheictí na Tliongánaigh go minic ar an gcéad sraith féin, ach níor forbraíodh an teanga dóibh roimh an gcéad phríomhscannán.

Ba é James Doohan, a rinne páirt Montgomery "Scotty" Scott ar an gcéad sraith, a chum an chéad chúpla focal, ach ba é an teangeolaí Marc Okrand a d'iompaigh ina teanga iomlán í a bhfuil idir stór cuimsitheach focal agus chóras ceart gramadaí aici. Bhí staidéar déanta ag Okrand ar theangacha bundúchasacha Mheiriceá, agus tá a lán saintréithe ag an teanga nach mbeadh i bhfad as cosán i measc theangacha dúchasacha Chalifornia. Mar sin féin, dúirt Okrand féin riamh nach raibh sé ag iarraidh aithris a dhéanamh ar ghramadach na dteangacha seo - bhí sé ní ba tábhachtaí an teanga a dhéanamh chomh difriúil leis an mBéarla agus ab fhéidir. Mar shampla, is é gnáthordú na rann cainte sa Tliongáinis ná OVS - is é an cuspóir a thagann roimh aon rud eile, agus an briathar ag leanúint sna sálaí aige, agus an t-ainmní fágtha ina ndiaidh. (Sa Bhéarla, is é an gnáthordú ná SVO, is é sin, ainmní - briathar - cuspóir; agus sa Ghaeilge, VSO, nó briathar - ainmní - cuspóir.) 

Tá gramadach na Tliongáinise bunaithe ar an táthú, nó fiú ar an iltáthú, - is é sin, is féidir nach bhfuil ach aon fhocal fada amháin de dhíth le abairt iomlán Béarla (nó Gaeilge) a aistriú. Tá go leor eisceachtaí agus mírialtachtaí i ngramadach na Tliongáinise, ós rud é gur fhéach Okrand chuige go mbeadh mothú na teanga nádúrtha inti. 

Is é an fuaimniú an chuid is lú a chuirfidh coimhthíos ar an bhfoghlaimeoir. Bhain Okrand úsáid as consain scornánaithe lena chinntiú go bhfaighfeadh na Béarlóirí an teanga neamhghnách, ach le fírinne, tá an chuid is mó de na consain speisialta sin le fáil i dteangacha a labhraítear san Eoraip. Ón taobh eile de, ní teanga thonúil í an Tliongáinis, agus níl ach cúig ghuta ann.

Tá foras forbartha teanga, an "Klingon Language institute" ag obair i Philadelphia chun an teanga a chur chun cinn. Is cathair thábhachtach í Saarbrücken do chruinnithe idirnáisiúnta na gcainteoirí agus na bhfoghlaimeoirí.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Ficsean eolaíochta
Teangacha idirnáisiúnta saorga
Suíceachas (reiligiún)

Reiligiún is ea an Suíceachas a tháinig ar an bhfód i dTuaisceart na hIndia sa chúigiú haois déag. Tá an Suíceachas bunaithe ar theagaisc an Ghurú Nanak, a chuir bun leis an gcreideamh, chomh maith le naonúr gurúnna eile a lean sna salaí aige. Thairis sin, is gnách leis na Suícigh dearcadh ar a leabhar naofa mar "ghurú beo". Is é an t-ainm a thugann siad ar an scrioptúr seo ná Guru Granth Sahib.

Bunús 
Tá an focal féin Suíceach nó Sikh bunaithe ar an téarma Sanscraite Śiṣya, a chiallaíonn "deisceabal" nó "dalta". Creideann na Suícigh i nDia, a dtugann siad Vāhigurū nó "An Tiarna Iontach" air. An dóigh a samhlaítear Dia do na Suícigh, áfach, níl Sé daonchruthach, nó is féidir a rá gurb ionann É agus an ollchruinne ar fad. Tá blas pandiachais ar an Suíceachas mar sin. Is é an dóigh a lorgann na Suícigh an slánú ná an mharana dhiansmachtúil in ainm Dé. 

Caithfidh an Suíceach fíréanta aird a thabhairt ar theagasc na nGurúnna, chomh maith le Gurú Granth Sahib, an "gurú i bhfoirm leabhair", nó scrioptúr naofa na Suíceach. Is éard atá ann ná díolaim téacsanna le scríbhneoirí éagsúla, ar aithin Gurú Arjan Shev, cúigiú Gurú an tSuíceachais, fiúntas reiligiúnda nó morálta iontu. 
 
B'é Gobind Singh, an deichiú Gurú, a shocraigh téacs deifnídeach an scrioptúir.

Tugtar gurduárá ar an teampall Suíceach, agus caithfidh gach gurduárá Ek Onkar, siombail Dé, a choinneáil le feiceáil, cosúil leis an dóigh a dtaispeánann na heaglaisí Críostaí an chros.

An Suíceachas in Éirinn 
Tá timpeall is míle Suíceach ina gcónaí in Éirinn, an chuid is mó acu sa phríomhchathair agus máguaird. Tá gurduárá acu i nDumhach Thrá, Baile Átha Cliath. 

I dTuaisceart Éireann, is í Doire an lárionad is mó Suíceachais, nó chuir dornán d'iar-shaighdiúirí Suíceacha a throid in Arm na Breataine fúthu ansin i dtús na 1920idí.

Féach freisin

Tagairtí 

Creideamh san India
Suíceachas
Theme From Harry's Game

Amhrán is ea "Theme from Harry's Game", nó "Harry's Game", a d'eisigh an grúpa ceoil Clannad sa bhliain 1982. 

Ba é an chéad amhrán ón albam "Magical Ring" é. Tá na liricí uilig i nGaeilge. 

Amhrán Gaeilge amháin eile seachas Theme From Harry's Game a ndeachaigh go barr na cairteanna sa Bhreatain ná "Saltwater" le Chicane agus Máire Brennan, amhránaí Clannad.

Naisc 
 Liricí

Amhráin Éireannacha
Clannad
Caiseal, Contae na Gaillimhe

Sráidbaile ar chósta thiar Chonamara in iarthar Chontae na Gaillimhe i bPoblacht na hÉireann is ea Caiseal (Cashel as Béarla). 

Tá an sráidbhaile suite in aice le Cuan an Chaisil, cuaisín de chuid Chuan na Beirtí Buí. 

Tá Droichead Thuaim Beola le fáil cúig chiliméadar siar ón mbaile: bhunaigh duine de mhuintir Uí Fhlatharta (a bhí i gceannas ar Chonamara go dtí ré Shéamais II Shasana) mainistir de chuid na nDoiminiceach ansin sa bhliain 1427. Chaith Charles de Gaulle tamall ar saoire sa cheantar sa bhliain 1969 tar éis dó eírí as a phost mar uachtarán na Fraince.

Tagann ainm an tsráidbhaile ó chaiseal ciorclach sa reilig i gCaiseal Ard, ar shliabh tuairim is ciliméadar amháin soir ó thuaidh ón mbaile.

Bailte i gContae na Gaillimhe
Áth Cinn

Is baile beag é Áth Cinn i gContae na Gaillimhe. Tá sé suite 26 slí ó chathair na Gaillimhe in iarthar na hÉireann. Tá sé suite ar an N84 idir Gaillimh agus Caisleán an Bharraigh. Téann an R333 ó Áth Cinn go Tuaim. 

Is baile mór iascaireachta é Áth Cinn mar níl sé ach 6.5km ó Loch Coirib. Tá go leor suíomhanna stáire le fáil sa cheantar, mar shampla Mainistir Ros Oirialaigh. Bíonn máirt feirme mór ar siúl in Áth Cinn freisin. Í samhradh na bliana 2007, bhí fadhbanna uisce ann mar bhí Cryptosporidium san uisce.

Féach Freisin 
 Loch Coirib
 Mainistir Ros Oirialaigh
 Contae na Gaillimhe
 Sruthair
 Tuaim

Naisc sheachtracha 
 Suíomh 
 Pictiúri ó Áth Cinn ar Flickr

Bailte i gContae na Gaillimhe
Ceol '07

Albam dúbailte de cheol as Gaeilge é Ceol '07, a bhí seolta amach ag an eagraíocht Éireannach Seachtain na Gaeilge i mí Márta, 2007. Seoltar albam lán-Ghaeilge gach bhliain i rith na seachtaine, agus tugtar an t-airgead ar fad a thuilltear don charthanacht Concern. 

Cumann na ceoltóirí amhrán as Gaeilge, nó déanann siad aistriúchán ó amhrán éigean as Béarla. I measc na ceoltóirí cáiliúla a ghlac páirt sa bhliain seo ná Bell X1, Paddy Casey, The Hothouse Flowers, The Corrs agus Damien Dempsey.

Clár

Glór 
 Bell X1 - Bladhm
 Declan O’ Rourke - Coscáin ar Bith
 The Pale - Elizabeth Sna Bratóga!
 Paddy Casey - Fágáil
 Picturehouse - Sí
 Gemma Hayes - Rith Mé Go Crích
 Fiach Moriarty - Is Aoibhne
 The Frank & Walters - Tony Cochrane
 John Spillane - Suantraí
 Pauline Scanlon - Reilig Chríost
 The Fuchsia Band - Cad Fiú?
 Q - OOH! LA LA LA
 Seneca - Chomh hÁlainn
 Traic - An Scáil
 The Hothouse Flowers - Sí Do Mhamó Í

Fuaim 
 Mundy - Lena Taobh
 The 4 of Us - Bláth Fiáin
 Jack L - Ó! Mo chroí
 The Corrs - Buachaill Ón Eirne
 Damien Dempsey - Taobh Leis An Muir
 Blink - Fan Socair
 Kíla - Cabhraigí léi
 Claire Sproule - Tuigeann tú mó Chroí
 Mickey Harte - Go dTé Tú Slán
 Maria Doyle Kennedy - Réaltanna
 Ger Wolfe - Brúscar Aráin
 The Spikes - Fear Seó
 The 4th State - Níl aon rud ann
 Bevel Jenny - Gan scíth
 Tadhg Mac Dhonnagáin - Féileacán
 Morgan is Mosney - Bata romhair ag toitín

Naisc sheachtracha 
 Eolas ar shuíomh Seachtain na Gaeilge 
 Eolas ar shuíomh Concern

Tagairtí 

2007 Albaim
Albaim Seachtain na Gaeilge
Parkour

Tá Parkour (Fraincis: l'art du déplacement. Gaeilge: Ealaíonn na díláithriúcháin) mar ghníomhaíocht a tosaíodh sa Fhrainc. Bun aidhm an araíonn seo ná bogadh ó phointe A go phointe B chomh héifeachtach agus chomh tapfaidh agus is féidir, ag úsáid inniúlacht an choirp go háirithe. Tugann sé chabhair duit, dul thar bacainní sa timpeallacht mórthimpeall — ó géaga go chlochaí go ráillí — agus chleachtaítear é faoin tuath agus sna chathracha. Díríonn parkour ar ghluaiseacht éifeachtach le do choirp agus d'aigne a fhorbairt, agus chomh le sin mar chaitheamh aimsir. Traceur a thugtar ar dhuine a chleachtaíonn parkour.

Is gníomhaíocht fisiciúil é Parkour, nach furasta a rangú. Ní spórt uaisbheartaíochta é, ach is ealaíonn nó araíonn é atá cosúil le féinchosaint na hEalaín oscartha. De réir David Belle, bunaitheoir parkour, tá gné fhisiciúil an araíonn, dul thar na bacainne uilig i do slí, i gcás práineach, ag bogadh i slí ina bhfuil tú in ann teacht chun tosaigh ar dhuine, nó éalaigh uaidh. Cósúil le na hEalaín oscartha ina múintear chonas treanáil i gcomhair troda, tá parkour mar fhoirm treanála le haghaidh an éalú. 

Gné an-tábhachtach de pharkour is ea éifeachtach. Ní bhogann an traceur díreach chomh tapfaidh agus is féidir ach sa slí is éasca nó is fuinneamh-íditheach, agus chomh díreach agus is féidir. 

Deirtear freisin go bhfuil tionchar freisin ag an bParkour ar an slí ina smaoiníonn Traceurs, cabhraíonn sé leo féachaint ar baiceann fisiciúil agus meabhrach ar slí difríuil.

Stair 
Roimh an Chéad Chogadh Domhanda, thaisteal Georges Hébert, iar-oifeagach de chuid chabhlach na Fraince, an domhan agus i rith a chuairt san Afraic chonaic sé go raibh muintir na treibheanna dúchasach forbartha go fisiciúil le scileanna a bhíonn ag teastaíl chun maireachtáil san áit.

Bhí Hébert suite i Saint-Pierre, Martinique, nuair a phléasc an bholcáin an 8 Bealtaine, 1902. Chabhraigh Hébert le éalú agus sábháil na cheadta daoine ón tubaiste. Chuigh an eachtra seo go mór i gcion air, agus d'atreis sé a tuairim gur cheart scileanna lúthchleasacha a mheasca le crógacht agus altrúchas.

Thosaigh sé ar chorpoideachas a mhúineadh leis an choincheap sin agus i rith an dá chogaidh domhanda, leathnaigh sé, agus d'úsáid airm na fraincigh a chuid thuairmí. Bhí Hébert, mar sin, duine de bunaitheoirí "le parcour" (bac-chúrsa), a úsáidtear le haghaidh traeáil míleata.

Thóg saighdiúirí Francaigh inspioráid ó obair Hébert agus chruthaigh siad "parcours du combattant". Taispeáin Raymond Belle, athair le David Belle a bhí mar saighdiúir san airm, na araíonn seo do David Belle. Bhí taithí ag David Belle ar na hEalaín oscartha agus gleacaíocht, agus bhí sé ag iarriadh na scileanna úsáid ar slí phraicticiúil sa saol. Rinne sé chleachtadh lena chuid chairde agus díog ar ndíog bhí siad ag léimt ó díon tithe (cé nach rud ghnach é seo fiú do traceuranna)

De bharr an fás mar do pharkour ó rud bheag i bPáras go gníomhaíocht ollmhór domhandaas, bhí scoilteanna, ar ndóigh, ach fós is run cáiliúil atá ag fás sa lá atá inniu.

Féach Freisin 

 Sébastien Foucan
 Saor-rith
 Casino Royale

Naisc 
 Parkourpedia of Australian Parkour Association

Caitheamh aimsire
An Fhrainc
Páirtí na Sóisialaithe Réabhlóideacha

B'é Páirtí na Sóisialaithe Réabhlóideacha (Rúisis:Партия социалистов-революционеров/Partiya sotsialistov-revolyutsionerov) an ceann ba tábhachtaí de pháirtithe na heite clé in Impireacht na Rúise roimh chaithréim na mBoilséiveach. Bunaíodh an páirtí sa bhliain 1902, ach roimhe sin féin, bhí grúpaí áitiúla ar fud na Rúise a dtugadh "na Sóisialaithe Réabhlóideacha" orthu féin. Bhí fréamha na ngrúpaí seo i ngluaiseachtaí tuathghríosóireachta na naoú haoise déag, agus iad ag iarraidh scológa bochta na Rúise a spreagadh chun ceannairce.

Cé gur páirtí Sóisialach ab ea na Sóisialaithe Réabhlóideacha, níor chreid siad sa Mharxachas. Is é an tuiscint a bhí ag Karl Marx ar an réabhlóid shóisialach gurbh é an lucht oibre, an phrólatáireacht thionsclaíoch, a chuirfeadh i gcrích í. Ní raibh idé-eolaithe na Sóisialaithe Réabhlóideacha ar aon tuairim leis, a fhad agus a bhí an Rúis i gceist. Ní raibh an oiread sin tionsclaíochta sa Rúis, a d'áitigh siad, nó ba tír curadóireachta agus talmhaíochta í thar aon rud eile. Mar sin, b'iad scológa bochta na tuaithe an aicme réabhlóideach, dar leo. Bhí siad ag féachaint le tacaíocht na scológ a fháil, agus d'éirigh leo réasúnta maith.

Níor dhruid siad siar ón sceimhlitheoireacht ach oiread. Mharaigh sceimhlitheoirí Sóisialacha Réabhlóideacha a lán státseirbhíseach ard, agus, fiú, beirt Airí Gnóthaí Inmheánacha. 

I ndiaidh Réabhlóid na Feabhra 1917, tháinig scoilt ar na Sóisialaithe Réabhlóideacha. Thacaigh eite dheis an pháirtí leis an Rialtas Sealadach nua a ndeachaigh duine dá gcuid féin, Aleksandr Kerensky, i gceannas air. Thaobhaigh eite chlé an pháirtí leis na Boilséivigh. De réir a chéile, chuaigh cuid acu sna Boilséivigh, ach d'fhéach cuid eile le héirí amach nuair a chonaic siad go raibh na Boilséivigh ag cur ar bun deachtóireacht aon pháirtí sa tír. Ar an 30ú Lúnasa 1918, rinne Fanya Kaplan, Sóisialaí Réabhlóideach, iarracht Léinín a mharú, agus ghoin sí é go dona. Cuireadh Kaplan chun báis trí lá ina dhiaidh sin, agus rinneadh géarleanúint ar na Sóisialaithe Réabhlóideacha ar fud na tíre.

Ghlac iarsmaí na Sóisialaithe Réabhlóideacha páirt i gCogadh Cathartha na Rúise ag iarraidh cur in aghaidh na mBoilséiveach. Ina dhiaidh sin, fuair cuid acu - ar nós Aleksandr Kerenskiy - tearmann sna tíortha Iartharacha.

Stair na Rúise
Páirtithe polaitíochta
Páirtithe polaitíochta a bhunaíodh sa bhliain 1902
Rostov na Donu

Tá Rostov na Donu (Rúisis: Росто́в-на-Дону), nó Rostov cois Abhainn Don, ar ceann de na cathracha is mó i nDeisceart na Rúise agus í ina príomhchathair ar Chúige Rostov (Rostovskaya Oblast) chomh maith le Limistéar Feidearálach na Rúise Theas. Tá Rostov na Donu suite cois abhainn Don, mar is léir ón ainm, agus í faoi 46 chiliméadar d'Fharraige Azov. Tá timpeall is milliún duine ina gcónaí san áit. 

Fuair an áit a hainm ó Rostov ("Rostov Velikiy" nó "Rostov Yaroslavskiy"), cathair stairiúil atá suite san "Fháinne Órga", soir ó thuaidh ó Mhoscó. Cé go dtugtar Rostov Velikiy ("Rostov Mór") ar an áit sin, tá sí i bhfad níos lú ná Rostov na Donu.

Cathracha
Cathracha na Rúise
An Rúis
Teach na nGealt

Is fóram lán-Ghaeilge é Teach na nGealt a bunaíodh ar 6 Márta 2007 ar boards.ie (an suíomh gréasáin is mó le haghaidh plé agus díospóireachta in Éirinn).

Bunaíodh an fóram seo mar gur mothaíodh nár leor an fóram a bhí ann le haghaidh na Gaeilge go dtí sin ar boards.ie. Bhí fóram dátheangach ann cheana le haghaidh cúrsaí Gaeilge, ach cheap go leor ball go raibh sé ró-thógtha le Béarlóirí ag cur ceisteanna faoin nGaeilge, in áit gnáthchomhrá as Gaeilge.

Ghlac riarthóirí an tsuímh leis an smaoineamh nua seo agus bunaíodh an fóram nua mar chuid den fhóram 'After Hours' agus an t-ainm 'Tar éis na hUaire' air.

Rinneadh vótáil san fhóram Gaeilge nua maidir le hainm nua a bhaisteadh air, agus bhí an bua ag an ainm scigmhagúil 'Teach na nGealt'.

Nascanna 
 Teach na nGealt
 Fóram Dátheangach "Gaeilge" ar Boards.ie

Láithreáin gréasáin
Bréanainn

Ceantar sa Leith-Triúch is ea Bréanainn i gCiarraí, ar an taobh ó thuaidh de Chnoc Bréanainn. Is ann a tógadh an file Mícheál Ó Ruairc. Is é Naomh Breandán patrún na háite. I measc na mbailte atá ann tá Cé Bhréanainn, Baile Uí Dhuinn, Tír, An Sliabh Glas. 'Srón Bhroin' a thugtar ar an cheann tíre os cionn an chuain. Dia págánach ba ea Bran agus is dócha gur ainmníodh an Sliabh agus an ceantar in ómós dó roimh ré na Críostaíochta. Bhíodh dealbh cloiche de dhia págánach eile, Crom Dubh, sa cheantar ach goideadh é tamall de bhlianta ó shin.

Bailte i gContae Chiarraí
Ráth Tó

Is baile comaitéireachta borrach é Ráth Tó (Béarla: Ratoath) i gContae na Mí, Éire. Tugtar an t-ainm Ráth Tó ar bhaile fearainn, barúntacht agus ar pharóiste. Bhí sé ar an mbaile is mó fás in Éirinn de réir daonáireamh 2006, le daonra 7,249. (aníos ó 1,061 i 1996). Tá an céatadán is mó de dhaoine óga sa tír le fáil i Ráth Tó de réir an daonáirimh chomh maith.

Tá an baile gar do ráschúrsa Thigh na Sióg, áit a mbíonn an Rás Mór Náisiúnta ar siúl le linn Fhéile na Cásca gach bliain. Chomh maith leis sin tá an teaghlach cáiliúil rásaíochta, Carberrys, ina gcónaí gar don bhaile.

Stair na hÁite 

Ba thaoiseach Lochlannach é Tó (seanlitriú Tódh) a bhunaigh ráth san áit seo in aimsir na Lochlannach, de réir scoláirí na Suirbhéireachta Ordanáis. Tá sé sa seanchas chomh maith gur cuireadh an ruaig ar na Danair ón áit seo tráth. Tá tagairtí don áit seo faoin ainm Mruigtuaithe chomh maith i Leabhar Ard Mhacha agus d'aithin an scoláire Gaeilge, Eoin Mac Néill, gur Ráth Tó a bhí i gceist. Tá eastát tithíochta amháin sa bhaile a bhfuil an t-ainm áirithe seo air.

Tá an príomhbhaile suite ar bharr cnoic agus mar sin is léir cén fáth ar shuíomh maith le haghaidh rátha é. Nuair a ghabh na Normannaigh an ceantar seo tar éis 1169, thóg siad móta agus bábhún mar ionad cosanta dóibh féin ar bharr an chnoic. Tá an cnoc seo fós le sonrú in aice na heaglaise Caitlicí (a tógadh sna 1840idí) sa bhaile. Is maith an seans gurbh é Aodh De Lása (mac leis an Aodh De Lása cáiliúil) a thóg an struchtúr cosanta seo, os rud é gur bhronn a dheartháir Ualtar, talamh an cheantair seo air.

Naisc Sheachtracha 
Spórt agus Clubanna
 Club Fichille Ráth Tó
 Club Peile Ratoath Harps
 Club Rugbaí Ráth Tó
 Grúpa Gasóg Ráth Tó 
Pobal
 Ionad Pobail Ráth Tó 
 Suíomh Gréasáin Pharóiste Ráth Tó
 Cumann Áitritheoirí Meadowbank Hill 
Scoileanna agus Coláistí
 Gaelscoil Ráth Tó 
 Scoileanna Náisiúnta Ráth Tó
 Coláiste Ráth Tó (Meánscoil)

Foinsí 

Bailte i gContae na Mí
Nelly Furtado

Amhránaí Ceanadach í Nelly Kim Furtado, a rugadh ar 2 Nollaig 1978 do thuismitheoirí Phortaingéalacha. Tháinig clú agus cáil uirthi lena grúpa popcheoil Nelstar. Scaoil sí a céad albam aonair sa bhliain 2001. Whoa, Nelly! an t-ainm atá air. Bhí níos mó ná 8,000,000 cóip den albam seo díolta i 2007. Tháinig a dara albam (Loose) amach i 2006.

Dioscliosta

Albaim 
 Whoa, Nelly! (2001)
 Folklore (2004)
 Loose (2006)
 Mi Plan (2009)
 The Spirit Indestructible (2012)
 The Ride (2017)

Singlí 
 Whoa, Nelly!
 Party (2000)
 I'm like a Bird (2000)
 Turn off the Light (2001)
 ...On the Radio (2002)
 Hey, Man! (2002)
 Trynna Finda Way (2002)

 Folklore
 Powerless (Say What You Want) (2003)
 Try (2004)
 Explode (2004)
 Força (2004)
 The Grass Is Green (2005)

 Loose
 No Hay Igual (2006)
 Promiscuous (2006)
 Maneater (2006)
 Te Busqué (2006)
 Say It Right (2006)
 All Good Things (Come to an End)
 Give It to Me (2007)
 In God's Hands (2007)
 Do It (2007)

 Mi Plan
 Manos al Aire (2009)
 Más  (2009)
 Bajo Otra Luz (2010)

The Best of Nelly Furtado
 Night Is Young (2010)

The Spirit Indestructible
Big Hoops (Bigger the Better) (2012)
Spirit Indestructible (2012)
Parking Lot (2012)
Waiting for the Night (2012)

The Ride
Pipe Dreams (2016)
Cold Hard Truth (2017)

Camchuairteanna 
 2001: Burn in the Spotlight Tour
 2004: Come as You Are Tour
 2007-2008: Get Loose Tour
 2010: Mi Plan Tour
 2013: The Spirit Indestructible Tour

Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 60 gradam buaite ag Furtado. Tá 118 ainmniúchán faighte aici.

Tagairtí 

Ceoltóirí Ceanadacha
Daoine a rugadh i 1978
Daoine beo
Al Gore

Is polaiteoir, fear gnó agus buaiteoir an Dhuais Nobel é Albert Arnold Gore, Jr. (rugadh é ar 31 Márta 1948), ar a dtugtar Al Gore de ghnáth.

Ina bhall den Pháirtí Daonlathach, chaith Gore tréimhse idir 1977 agus 1985 i dTeach Ionadaithe na Stát Aontaithe, agus na blianta idir 1985 agus 1993 ina sheanadóir ón stát Tennessee i Seanad na Stáit Aontaithe. B'é Gore an 45ú Leas-Uachtarán na Stáit Aontaithe idir na blianta 1993 agus 2001, i rith uachtaránacht Bill Clinton.

Ba é Gore iarrthóir an Pháirtí Dhaonlathaigh i dtoghchán conspóideach na bliana 2000, ach chaill sé i ndeireadh an lae agus bhuaigh George W. Bush an t-uachtaránacht ina áit Bill Clinton.

Sa lá atá inniu ann, tá Gore gníomhach sa ghluaiseacht i gcoinne athrú aeráide. Bhuaigh a scannán An Inconvenient Truth an Duais Oscar sa bhliain 2006, agus bronnadh an Duais Nobel air sa bhliain 2007.

Tagairtí 

Polaiteoirí na Stát Aontaithe
Daoine a rugadh i 1948
Leasuachtaráin na Stát Aontaithe
Daoine beo
6



Eachtraí

Breitheanna

Básanna

Ceannairí Dhomhanda 
 An Bhreatain Mhór - Tasciovanus, Rí na gCatuvellauni (thart ar 20 RC - 9 AD); Tincomarus, Rí na n-Atrebates (thart ar 20 RC - 7 AD)
 Éire - Crimthann Nia Náir, Ard-Rí (7 RC - 9 AD)
 Impireacht na Róimhe - (Ríora Iúla-Cládiach)
 Caesar Ágastas, Impire Rómhánach, (43 RC - AD 14)

0006

als:0er#Johr 6
Fáinleog

Is í an speiceas den fhine fáinleoige agus gabhláin is forleithne ar domhan ná an fháinleog (Laidin: Hirundo rustica). Is éan suntasach pasaireach í le heireaball fada gabhlach agus le sciatháin bhioracha chuara. Tá an fháinleog le fáil san Eoraip, san Áise, san Afraic agus sna críocha Mheiriceá. 

"Tá an fháinleog coitianta in Éirinn mar chuairteoir samhraidh. Filleann sí ón Afraic Theas ar Éirinn ag deireadh Aibreáin ach tagann formhór díobh i mBealtaine. Aithnítear í go héasca óna sciatháin dhubha, lonracha agus a eireaball fada, gabhlach. Tá dath dubh ar a droim agus tá a brollach bán. Itheann an fháinleog feithidí beaga agus í ar eiteog. Eitlíonn sí go haclaí agus is annamh go dtagann sí go talamh ach amháin chun láib nó féar a bhailiú don nead. Déanann sí nead i gcruth bhabhla le láib. Filleann sí ar láithreáin neadaireachta a bhí in úsáid aici roimhe i sciobóil agus i mbotháin."

Tagairtí

Éin
Oró Sé do Bheatha 'Bhaile

Amhrán Éireannach is ea Oró, 'Sé do Bheatha 'Bhaile. Tá cáil air mar amhrán reibiliúnach.

Stair 

Tháinig an t-amhrán ó am an dara éirí amach Seacaibíteach. Ba é 'Bonnie Prince Charles' an Séarlas Óg san amhrán

Scríobh Pádraig Mac Piarais véarsaí breise don amhrán.

Liricí

Bun-leagan 

Curfá:

Óró! 'Sé do bheatha 'bhaile
Óró! 'Sé do bheatha 'bhaile
Óró! 'Sé do bheatha 'bhaile
Anois ar theacht an tsamhraidh

A Shéarlais Óig, a mhic Rí Shéamais
'Sé mo mhór-chreach do thriall as Éirinn
Gan tuinnte bróig' ort, stoca nó leinidh
Ach do chascairt leis na Gallaibh

Curfá

'Sé mo léan géar nach bhfeicim
Mur mbéinn beo 'na dhiaidh ach seachtain
Séarlas Óg is míle gaiscidheach
A' fógairt fáin ar Ghallaibh

Curfá

Tá Séarlas Óg a' traill ar sáile
Béidh siad leisean, Francaigh 's Spáinnigh
Óglaigh armtha leis mar gharda
'S bainfidh siad rinnce as éiricigh!

Curfá

leagan Pádraig Mac Piarais 
Curfá:
Óró, sé do bheatha abhaile,
Óró, sé do bheatha abhaile,
Óró, sé do bheatha abhaile
Anois ar theacht an tsamhraidh.

'Sé do bheatha, a bhean ba léanmhar,
do b' é ár gcreach tú bheith i ngéibheann,
do dhúiche bhreá i seilbh méirleach,
is tú díolta leis na Gallaibh.

Curfá

Tá Gráinne Mhaol ag go duill ar sáile,
óglaigh armtha léi mar gharda,
Gaeil iad féin is ní Gaill ná Spáinnigh,
is cuirfidh siad ruaig ar Ghallaibh.

Curfá

A bhuí le Rí na bhFeart go bhfeiceam,
mura mbeam beo ina dhiaidh ach seachtain,
Gráinne Mhaol agus míle gaiscíoch,
ag fógairt fáin ar Ghallaibh.

Curfá agus deireadh

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 Sinéad O'Connor - Óró 's é do bheatha 'bhaile -Nuit Celtique , 2003 ar YouTube
 Mary Black - Óró 's é do bheatha 'bhaile – Highland Sessions, 2005 ar YouTube

Amhráin Éireannacha
Proinsias Ó hAodha

Poblachtánach Éireannach agus Óglach de chuid an IRA ab ea Proinsias Ó hAodha (28 Feabhra 1956-12 Bealtaine 1981) a chuaigh sna Sealadaigh ina dhiaidh sin. Bhí sé páirteach ina lán oibríochtaí in aghaidh Arm na Breataine agus Chonstáblacht Ríoga Uladh. Bhí sé ar dhuine de na hÓglaigh a chuaigh ar stailc ocrais sa Cheis Fhada  sa bhliain 1981 agus a fuair bás ansin.

Cúlra 
Bhí Proinsias ar an duine ab óige de cheathrar dearthárach. Deichniúr clainne ar fad a bhí ag a thuismitheoirí, agus ba dual athara dó an Poblachtánachas. Tháinig sé i mbun a mhéide i mBaile Eachaidh, Contae Dhoire. Bhí a athair ina bhall den "tsean-IRA" lá dá shaol, ach nuair a rugadh Proinsias, bhí sé críochnaithe le fada, agus é ag dul le feirmeoireacht anois. Nuair a bhí Proinsias cúig bliana déag d'aois, chonaic sé greidimíní á dtabhairt dá dheartháir Oilbhéar sular tugadh go campa imtheorannaithe é. Dhá bhliain ina dhiaidh sin, fuair Proinsias féin drochíde den chineál chéanna ó shaighdiúirí de chuid Reisimint Chosanta Uladh (UDR) nuair a bhí sé ag filleadh abhaile i ndiaidh oíche rince. Chaith Proinsias seal sna Poblachtánaigh Neamhspleácha sula ndeachaigh sé sna Sealadaigh.

Imeachtaí Mhuine Mhór 

Sa bhliain 1977, bhí baint aige le marú beirt phéas de chuid Chonstáblacht Ríoga Uladh in aice le Muine Mhór, a chuaigh ag seiceáil gluaisteán a bhí stoptha agus ar lámhach lucht an ghluaisteáin iad. D'éalaigh Proinsias agus beirt Óglach eile trasna na ngort.

D'eagraigh Proinsias Ó hAodha roinnt ionsaithe ar na fórsaí slándála, ach nuair a thángthas ar lorg a mhéar ar bhuama a pléascadh in aice le teach constábla i gContae Thír Eoghain, bhí an barántas air. Sa deireadh, rugadh air ar an 17 Márta 1978 in aice le Machaire Rátha i gContae Dhoire i ndiaidh troid gunnadóireachta leis an SAS. Maraíodh saighdiúir de chuid an SAS, Ceannaire Lansa David Jones, sa teagmháil, agus gortaíodh fear eile de na saighdiúirí go tromchúiseach. Goineadh Mac Uí Aodha féin sa chos. D'éirigh leis éalú a dhéanamh ar na ceithre bonnacha, ach tháinig na saighdiúirí suas leis, agus ghéill sé é féin dóibh.

Tagairtí 

Daoine as Contae Dhoire
Daoine a rugadh i 1956
Básanna i 1981
Patricia McKenna

Bhí Patricia McKenna (ar 13 Márta 1957 a rugadh í ) ar dhuine den bheirt Fheisirí Eorpacha a bhí ag an gComhaontas Glas sa tréimhse 1994-2004. Bhí sí ina hionadaí ar son Bhaile Átha Cliath, ach theip uirthi a suíochán a choinneáil sa bhliain 2004. Sheas sí don Dáil in Olltoghchán 2007 i ndáilcheantar Bhaile Átha Cliath Láir, ach níor éirigh léi a bheith tofa. Chuaigh sí san iomaíocht in éineacht le John Gormley le haghaidh cheannaireacht an Chomhaontais Ghlais in Iúil 2007, tar éis do Trevor Sargent éirí as an bpost sin. Bhí an bua ag John Gormley sa deireadh ach d'éirigh níos fearr le McKenna ná mar a bhíothas ag súil leis, nuair a d'éirigh léi breis is aon trian de vótaí na mball a fháil.

Gairm 

Is iar-mhúinteoir as Caisleán an tSiáin i gContae Mhuineacháin í McKenna. Bhí an chéad bhaint aici leis an gComhaontas Glas ag deireadh na bliana 1986, nuair a chuaigh na Glasaigh Grattan Healy agus Petra Kelly, go mór i bhfeidhm uirthi go polaitiúil. An chéad pháirt mhór a bhí aici sa pháirtí ná nuair a chabhraigh sí le ceolchoirm le 'The Waterboys' a eagrú. Dheonaigh an banna ceoil seo a gcuid ama chun airgead a bhailiú le haghaidh an pháirtí i 1987. Chonacthas í ar an teilifís don chéad uair sa bhliain 1988, nuair a bhí sí féin agus John Gormley ar 'The Late Late Show' le Gay Byrne, thar ceann an Chomhaontais Ghlais.

Baineadh geit mhór as an saol polaitiúil i 1994 nuair a d'éirigh le beirt d'iarrthóirí an Chomhaontais Ghlais sna toghcháin Eorpacha, is é sin, Patricia McKenna agus Nuala Ahern. Bhain McKenna barr na vótála amach i mBaile Átha Cliath, le 14.53% den vóta agus gan ach buiséad toghcháin de thart ar £6,000 aici. Toghadh arís í i 1999 le vóta níos ísle. Bhí McKenna go mór i mbéal an phobail le linn an reifrinn colscartha sa bhliain 1995, de bharr 'Bhreithiúnas McKenna', nuair a d'éirigh léi bac bunreachtúil a chur ar chaitheamh airgead an státchiste náisiúnta, ar thaobh amháin den argóint i gcás reifrinn.

Tá McKenna go mór ar son neodracht mhíleata na hÉireann agus is duine í atá amhrasach faoi fhorbairt neamhdhaonlathach an Aontais Eorpaigh mar aonad polaitiúil.

Sheas McKenna i gcoinne mhargaidh rialtais an Chomhaontais Ghlais le Fianna Fáil i Meitheamh 2007. Tá sí ina cónaí faoi láthair i nGlas Naíon i mBaile Átha Cliath, lena fear céile agus a dtriúr páistí.

Naisc sheachtracha 

 Próifíl McKenna ar shuíomh gréasáin an Chomhaontais Ghlais 
 Físeán toghcháin McKenna do thoghchán ceannaireachta an Chomhaontais Ghlais
 Cóip den teachtaireacht ríomhphoist ó McKenna agus í ag lorg ainmniúchán le haghaidh cheannaireacht an Chomhaontais Ghlais 
 Próifíl McKenna ar mycandidate.ie
 Cóip d'óráid a tugadh i leith paitinní bogearraí, a bhfuil ráiteas inti ó McKenna

Tagairtí 

McKenna, Patricia
McKenna, Patricia
McKenna, Patricia
Daoine beo
Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Tailéas

Duine de na chéad eolaithe a bhfuil aithne againn orthu ab ea Tailéas (Gréigis: Θαλῆς ὁ Μιλήσιος. t.624 RC - t.546 BC). Bhí cónaí air sa bhaile Gréagach Miléatas sa seachtú is sa séú haois roimh Chríost. Aithnítear é mar athair na heolaíochta é. Mheas sé gurbh é an t-uisce an t-ábhar as ar rinneadh gach rud eile ar domhan.

An tSean-Ghréig
Thales
Miléatas

Cathair den tSean-Ghréig ab ea Miléatas. Tá na fothracha suite ar an Mhuir Iónach, sa Tuirc an lae inniu. Chaith athair na heolaíochta, Tailéas, a shaol ann, chomh le heolaithe tábhachtacha eile ar nós Anacsamandar agus Anacsaméineas. Ba cheann de dhá chathair dhéag na Léige Iónaigh í.

Shaor Alastar Mór an chathair ó na Peirsigh sa bhliain 334 R.Ch. Tá tagairt don chathair sa Tiomna Nua den Bhíobla mar an áit inar bhuail Naomh Pól le seanóirí eaglais Eifeasais roimh go gabhadh é agus a thaisteal go dtí an Róimh.

Bhí cuan tábhachtach sa chathair le linn a ré órga ach líon sé le siolta agus sa lá atá inniu ann tá fothracha na cathrach deich gciliméadar ón mhuir.

An tSean-Ghréig
UNESCO

Is gníomhaireacht speisialta de chuid na Náisiún Aontaithe a bunaíodh sa bhliain 1945 é UNESCO nó EOECNA  nó Eagraíocht Oideachais, Eolaíochta agus Chultúir na Náisiún Aontaithe. 

Bunaíodh é faoi Chairt na Náisiún Aontaithe le haghaidh comhoibriú idirnáisiúnta i réimsí oideachasúla, eolaíochta, agus cultúrtha a chur chun cinn. 

Tá 193 ballstát agus 6 ball comhlacha ag UNESCO sa bhliain 2020.  D'éirigh SAM as sa bhliain 1984.

Suíomhanna 
Tá oifigí ag UNESCO i go leor suíomhanna timpeall an domhain. Tá a ceanncheathrú lonnaithe i bPáras na Fraince.

Gradaim

Clár Idirnáisiúnta Chuimhne an Domhain 
Bunaíodh an Clár Idirnáisiúnta Chuimhne an Domhain UNESCO i 1992 le haitheantas a thabhairt d’oidhreacht dhoiciméadach a measann saineolaithe a bheith de “shuntas den scoth” do chultúr an domhain.   Bhunaigh UNESCO clár Cuimhne an Domhain i 1992 chomh maith chun caomhnú a dhéanamh ar ábhar luachmhar oidhreachta a bhí i mbaol de bharr na cogaíochta agus an tsuaite sóisialta nó de bharr easpa acmhainní.

2011ˑ Cuireadh  an Leabhar Cheanannais le Clár Cuimhne an Domhain UNESCO.

2018ː Cuireadh Cnuasach Bhéaloideas Éireann le Clár Cuimhne an Domhain UNESCO. Tá an cnuasach béaloidis le háireamh ar chlár UNESCO mar gheall ar a “thábhacht dhomhanda” agus “an luach domhanda thar na bearta don chultúr”.

Sa bhliain 2017, bhí stádas UNESCO á lorg don Ghàidhlig, do chultúr Gaelach na hAlban agus do na h-Eileanan Siar.  Ach ní bhfuair siad é (fós).

Oidhreacht Chultúrtha Dholáimhsithe 
I mí na Nollag 2015 dhaingnigh Éire Coinbhinsiún 2003 UNESCO maidir le Caomhnú na hOidhreachta Cultúrtha Doláimhsithe. Tagraíonn oidhreacht chultúrtha dholáimhsithe ‘do na cleachtais, léirithe, nathanna, eolas, scileanna - chomh maith leis na hionstraimí, réada, déantáin agus spásanna cultúrtha lena gcois - a aithníonn pobail, grúpaí agus, i roinnt cásanna, daoine aonair mar chuid dá n-oidhreacht chultúrtha.

Ghlac UNESCO le cluiche na hiománaíochta, píobaireacht uilleann agus cláirseoireacht na hÉireann, mar chuid d’Oidhreacht Chultúrtha Dholáimhsithe an Chine Dhaonna.

Féach freisin 
 Suíomh Oidhreachta Domhanda

Naisc sheachtracha 
 UNESCO.org Líonláithreán oifigiúil UNESCO
 whc.unesco.org Líonláithreán oifigiúil Oidhreacht an Domhain le liosta iomlán agus bunachair sonraí fairsinge

Tagairtí 

Náisiúin Aontaithe
Eagraíochtaí idirnáisiúnta
Lá Fhéile Bríde

Is é an chéad lá de Fheabhra Lá Fhéile Bríde nó Imbolg (Imbolc i mBéarla).  Is é an 1 Feabhra tús an earraigh san fhéilire Éireannach chomh maith.

Féile thábhachtach a bhí i bhféile Imbolg, thart ar thús Mhí Feabhra. Níl na saineolaithe cinnte faoi bhunús na féile seo ná faoin ainm Imbolc, ach creidtear go bhfuil baint aige le focal ársa a chiallaíonn ‘bainne’.

Miotaseolaíocht na gCeilteach 
Ba bhandia ag na Ceiltigh í Bríd. Bhí bandia tábhachtach ag na Ceiltigh fadó darbh ainm Brigantia (An Té Ceannasach). Breathnaíodh ar an mbandia Bríd mar mháthair ar gach rud agus bhí baint aici leis an talamh, leis an aer, le tine agus le huisce. Bhí torthúlacht, breith clainne agus bainne ag baint léi freisin. Is dócha gur in ómós don bhandia sin a bhíodh Imbolg á cheiliúradh. 

Féile an bhleachtanais, féile thús an earraigh agus féile an dóchais atá ann.  Thugtaí aitheantas don bheatha nua i lusanna agus sna ainmhithe agus a braitheadh i ngach neach beo. Ba chomhartha dóchais an fás nua san Earrach tar éis do gach rud a bheith sioctha síos go dorcha rúnda faoi smúit an gheimhridh.

Críostaíocht 
Rinne na Críostaithe naomh de Brigantia, Naomh Bríd nó Brighid agus choinnigh an naomh sin a lán de na tréithe a bhí aici mar bhandia roimhe sin. Tugtar Lá Fhéile Bríde ar an fhéile s’aici atá ar an chéad lá de Mhí Feabhra – Féile Imbolg na SeanCheilteach.Ceaptar gur ar an 1 Feabhra a fuair Naomh Bríd bás agus mar sin déantar ceiliúradh uirthi ar an lá seo inniu.  Is í Bríd éarlamh baineann na hÉireann. Tugtar Bríd Naofa agus Banríon na nGael uirthi i measc Críostaithe na hÉireann ach is sine Bríd ná an Chríostaíocht féin.

Nósanna

Oíche Bhríde 
Téann na paistí thart ó theach go teach, ag casadh ceoil & faigheann siad airgead ó fhear an tí, agus bíonn na cailíní ag imeacht le Brídeog in onóir do Bhríd.,

Lá fhéile Bríde 
Is beag duine in Éirinn nach bhfaca ceann de na crosa beaga gleoite a dhéantar as giolcacha (luachair), ar a dtugtar Cros Bhríde. Is ar Lá Fhéile Bríde a dhéantar iad de ghnáth. Crochtar sa teach iad chun muintir an tí a chosaint ó thinte agus ó olc. Creidtear go gcosnóidh an chros seo muintir an tí go ceann bliana má chrochtar os cionn an dorais í.

Rannta 
Tá rannta agus paidreacha ann go bhfuil bainteach le Naomh Bríd.

Rann: 
Ó lá le Bríde amach 

bíonn na héin ag déanamh nead,

bíonn na caoire ag breith na n-uan, 

is an lá ag dul i bhfad.

Féach freisin 
 Naomh Bríd
 An tEarrach

Tagairtí 

Féilte Críostaí
Féilire
Féilte Éireannacha
Cultúr na hÉireann
Earrach
Gort na Saileán

Is amhrán traidisiúnta Éireannach é Gort na Saileán (Béarla: Down by the Salley Gardens), le W. B. Yeats. Aistrithe ag Seán Mac Aindreasa, Béal Feirste.

Liricí

Gaeilge 

Is thíos i nGort na Saileán
sea casadh dom mo rún
Ba luath a cos ar féar ann
is ba luaineach a leagan siúil
Sé dúirt sí liom bheith suaimhneach
mar a fhásann duilliúr is bláth
Ach bhí mise óg is uaibhreach
is níor éist mé le guth mo ghrá.

Is thíos cois abhann go déanamh
sea sheas mé le mo ghrá
Gualainn ar ghualainn le chéile
is leag sí orm lámh
Sé dúirt sí liom bheith suaimhneach
mar a fhásann féar aníos
Ach bhí mise óg is uaibhreach
'stá na deora anois mo chloí

Is thíos i nGort na Saileán
sea casadh dom mo rún...

Béarla 

Down by the salley gardens my love and I did meet; 
She passed the salley gardens with little snow-white feet.
She bid me take love easy, as the leaves grow on the tree;
But I, being young and foolish, with her would not agree.
In a field by the river my love and I did stand,
And on my leaning shoulder she laid her snow-white hand. 
She bid me take life easy, as the grass grows on the weirs;
But I was young and foolish, and now am full of tears.

Amhráin Éireannacha
Ceol damhsa leictreonach

Thosaigh ceol damhsa leictreonach ( nó EDM Electronic dance music) i rith na n-ochtóidí nuair a thosaigh grupaí ceol agus amhránaithe ag úsáid sintéiseoirí, meaisíní drumadóireachta agus seichamhór. Shíolraigh sí ó cheol dioscó na seachtóidí, agus faoi láthair is seánra leathan ceol í le iliomad fo-sheánraí. Ba ea Kraftwerk an chéad grúpa a chum ceol damhsa leictreonach. Bhain siad úsáid as ríomhairí agus teicneolaíocht don chéad uair. Bhí tionchar mhór acu ar an seánra iomlán. Tháinig fás mhór sna hochtóidí le chabhair ríomhairí pearsanta.

Féach freisin
 Liosta seánraí den cheol leictreonach

Seánraí ceoil