joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
SpongeBob SquarePants

Is sraith beochan Meiriceánach é SpongeBob SquarePants, cruthaithe ag an bitheolaí mara agus an beochanaoir Stephen Hillenburg, á tháirgeadh agus á léiriú ag Nickelodeon. Labhraíonn an tsraith faoi eachtraí agus fiontair SpongeBob agus go leor cairde i gcathair ficseanúil faoi uisce Bikini Bottom. Tá an tóir atá ag sraith saincheadúnais na meán agus sraith faire agus dáileoirí Nickelodeon faoi úinéireacht idirnáisiúnta MTV Networks. Ghin sé ceadúnas meán sna sraithe brabúis $ 13,000,000 ar ioncam "marsantais" do Nickelodeon. Tá an tsraith saor in aisce do gach lucht féachana.

Go leor de na smaointe tsraith tháinig nuacht san oideachas agus Comic neamhfhoilsithe dar teideal  crios idirthaoideach , a bhí Hillenburg cruthaíodh i lár na 1980í thosaigh sé ag forbairt  SpongeBob  ar an tsraith teilifíse i 1996 i ndiaidh tar éis a chailliúint Rocko Modern Music, agus rinne siad teagmháil le Tom Kenny, atá i Hillenburg i Rocko's Newest Life. Ar dtús bhí an beochan ainmnithe "SpongeBoy" agus bhí teideal tástála aige ar "SpongeBoy Ahoy!". Athraíodh na teidil seo, agus ainm reatha na sraithe á gclárú.

Taispeánadh an eipeasóid phíolótach an Nickelodeon beoite ar an 1 Bealtaine, 1999 i Kids 'Choice Awards an bhliain sin agus go hoifigiúil debuted ar 17 Iúil. Tá an tsraith clúiteach ón tús mar gheall ar a simplíocht agus a achomharc do gach aoisghrúpa, agus bhí an-tóir air sa dara séasúr. Ar 21 Iúil, 2012, craoladh an tsraith athnuachana a naoú séasúr, a thosaigh le heachtra "The Extreme Spots".

Ainmnithe ar an beochan i réimse na dámhachtainí éagsúla, lena n-áirítear seacht iontrálacha sa Dámhachtain Annie lamháltais óir Reel (sé agus ocht Bhuaigh, faoi seach), cúig déag ceapacháin Emmy (a bhuachan) trí tascanna déag i agus Gradaim Rogha Kids agus ceithre ainmniúchán do Leanaí BAFTA (ceithre bhuaigh). In 2011, ainmníodh  spongiform squarepantsii  mar ómós don charachtar teidil beoite - cineál beacán. Ar an 7 Meitheamh, 2016 an chéad uair an ceol leis an ainm céanna den tsraith ( SpongeBob SquarePants: The Broadway Musical ) Amharclann Oirthearach i Chicago agus filleadh ar Broadway i Nua-Eabhrac i 2017.

Aisteoirí

Gaeilge
Marcus Lamb: SpongeBob SquarePants
Niall O'Sioradain: Patrick
Brian Thunder: Squidward
Liam Hefferman: Eugene H. Krabs
Garrett Keogh: Sheldon J. Plankton 
Carmel Stephens: Sandy, Karen
Aoife Hendrick: Pearl 
Jane Farley: Bean Puff 
George Sharpson: Scéalaí

Cartúin
Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1999
Cláir Nickelodeon
SpongeBob SquarePants
Spongiform squarepantsii

Is speiceas fungas sa teaghlach Boletaceae é spongiforma squarepantsii. Is féidir é a fháil sa an Mhalaeisia, níos cruinne i Sarawak ar oileán Boirneo. D'ainmnigh eolaithe é mar gheall ar a chosúlacht leis an gcarachtar ar an gclár cartúin SpongeBob SquarePants.

Fungais
American Idol (sraith 17)

Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Fuller é American Idol, a tosaíodh sa Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 2002. Craolann sé ar ABC. Thosaigh an seachtú sraith déag American Idol ar 3 Márta 2019 agus chríochnaigh se ar an 19 Bealtaine, 2019.

B'é seo an dara sraith American Idol ó shin go raibh sé curtha ar ceal ar Fox sa bhliain 2016.

Ba iad Katy Perry, Luke Bryan agus Lionel Richie na breithiúna don sraith seo. D'fhill Ryan Seacrest mar láithreoir. Bhuaigh Laine Hardy an tsraith agus tháinig Alejandro Aranda sa dara háit.

Cairt Díbeartha

Tagairtí 

American Idol
2019 séasúir teilifíse
An Bille um Daoine Trasinscne (Cosaint na gCeart), 2017

Bille um Transgender Persons (Cosaint na gCeart), 2017, a rinne an Seanad na Pacastáine bille chun cearta trasinséaracha a aithint, anois is féidir leo clárú le hoifigí rialtais mar thrascairí.

References
Fand

Is sióg í Fand (deoir, "deoir áille") nó Fann (duine lag) i Miotaseolaíocht na nGael. Ní leagain mhalartacha iad na focail sin, agus pléitear fós stair a hainm.

Feictear í go sonrach sa seanscéal Searg Chú Chulainn mar iníon Áed Abrat, deirfiúr Lí Ban agus Aengus ar leith, agus bean chéile Mhanannán mac Lir.

Searg Chú Chulainn

Tháinig Fand ar an bhfód i riocht éan na mara, ag eitilt le healta éan draíochta. Tá gach dís ceangailte le slabhra airgid, ach amháin Fand agus a deirfiúr Lí Ban le slabhra óir, agus iad sofheicthe dá bharr.

Chaith Cú Chulainn clocha ina dtreo, agus bhuail sé sciathán Fhainde.  Ina dhiaidh sin, tháinig, Fand agus Lí Ban beirt ar ais í riocht sióg and confront him on ar bhruach na locha. Bhí eachlaisc acu agus thug siad leathmharú air. Buaileadh tinn é dost feadh bliana, go dtí gur tháinig Fand ar ais (via negotiators Lí Ban agus Lao, carbadóir Chú Chulainn) chun é a leigheas. Mar choinníoll, d'aontaigh Cú Chulainn go mífhonnmhar dul go hoileán Fhainde, Mag Mell, agus cuidiú léi i gcogadh i gcoinne a naimhde. D'éirigh Cú Chulainn agus Fand ina leannáin chéile.

Tháinig éad mór ar bhean chéile Chú Chulainn, Eimhear, de bharr an caidrimh seo agus tháinig sí anuas le buíon ban ag beartú sceana. D'aithin Fand go raibh Cú Chulainn tuillte d'Eimhear. Chan sí dán, agus chuaigh ar ais chuig a fear chéile Manannán. Chroith seisean a fhallaing cheobhráin dhraíochta idir Fand agus Cú Chulainn, nára mbuaile le chéile iad choíche. D'ól Cú Chulainn agus Eimhear deoch díchuimhne.

Seanscéalta eile
Deirtear gurbh í Fliodhas, dia na Coille, máthair Fhand. I leaganacha áirithe, deirtear gurbh  í bean chéile Eochaid Iúil, namhad Labhraidhe cloíte ag Cú Chulainn.

Deirtear leis gurbh iníon Mhanannán í an bhandia Niamh Chinn Óir. Toisc go bhfuil roinnt saintréithe  mar an gcéanna idir Niamh agus Fand, is féidir gurbh í Niamh freisin iníon Fhand. 

Luaitear i bhfoinsí eile iníon eile Mhanannán, darb ainm Clíodhna. Is eol gur luigh Manannán le hábhar mór bandéithe agus ban daonna, ámh, agus is doiléir é dá bharr a nasc le Fand.

Sa nualitríocht
Spreagadh Fand and Other Poems le William Larminie (Baile Átha Cliath, 1892) ag Fand; agus ton-dán le hArnold Bax   The Garden of Fand (1916).

Tá Fand ann mar phearsa athfhillteach sa sraith The Iron Druid Chronicles le Kevin Hearne.

Naisc sheachtracha
 "The Sick-Bed of Cuchulain"  ar manannan.net.
 Aonéad Eimhire

Tagairtí

Tuatha Dé Danann
An Rúraíocht
Lí Ban

Ba bhandia na dTuath Dé Danann í Lí Ban (grian na mban) i Miotaseolaíocht na nGael. Ba í  Fand a deirfiúr, agus Labraid Luathlám ar Claideb, rí Mag Mell, a fear chéile.

Faightear go suntasach í sa seanscéal Searg Chú Chulainn, agus í ina hiníon Áed Abrat í. Tháinig sí ar dtús i riocht éan na mara, agus ansin mar sióg a rinne tinneas an scéil ar Chú Chulainn. Ina dhiaidh sin, ámh, bhí Lí Ban ina teachtaire agus idirghabhálaí; i dteannta le Lao, carbadóir Chú Chulainn, d'oibrigh sí go leigheasa Cú Chulainn mar chúiteamh ar thacaíocht a thabhairt d'Fhand ag cath i Mag Mell.

Is féidir gurb í foinse do mhuruach na seanscéalta dá hainm féin, Lí Ban de Loch nEathach.

Tagairtí

Tuatha Dé Danann
An Rúraíocht
Larus

Faoileáin atá faighte go forleathan is ea an géineas Larus (cé go mbíonn an éagsúlacht speicis i bhfad níos mó ar fáil sa Leathsféar Thuaidh). Tagann ainm an ghéinis ón tSean-Ghréigis laros (λάῥος) nó ón laidin Larus, a bhfuil an chuma air gur thagairt an téarma d'fhaoileán nó d'éan mara mór eile.

Go leor dá speiceas flúirseach agus aitheanta go maith ina raonta. Go dtí thart ar 2005-2007, cuireadh formhór na bhfaoilán sa ghéineas seo, ach tá a fhios againn anois go bhfuil an socrú seo polaifíléiteach, as a dtánaig na géinis Ichthyaetus, Chroicocephalus, Leucophaeus, agus Hydrocoloeus (aithníodh an ceann deireanach seo níos minice ná na géinis eile) toisc go raibh roinnt speiceas go traidisiúnta san áireamh i Larus.

Go ginearálta, is éin mheánachais go mhóra iad, go hiondúil bíonn siad liath nó bán, go minic le  marcanna dubha ar an gcinn nó sciatháin. Bíonn goba téagartha fada agus troithe scamallacha acu .

Bíonn tacsanomaíocht na bhfaoileán i gcoimpléasc na  scadán agus na ndroimneach beag an-chasta, na húdaráis éagsúla ag aithint idir dhá agus ocht speiceas.

Tacsanomaíocht 
Thug an nádúraí Sualannach Carl von Linné an ghéineas Larus isteach sa bhliain 1758, sa deichiú eagrán dá Systema Naturae. Tagann ainm n ghéinis ón tSean-Ghréigis laros (λάῥος) nó sa Laidin larus, a bhfuil an chuma air gur thagair sé d'fhaoileán nó d'éan mara mór eile. Is é Larus marinus ( Gaeilge:an cóbach nó an droimneach mór .

Speicis
Tá 24 speiceas sa ghéineas.

Iontaisí
Tá iontaisí faoileáin Larus ar eolas ón Méicéineach Meánach, timpeall 20-15 milliún bliain ó shin; is gnách go ndiúltaítear leithdháileadh iontaisí níos luaithe don ghéineas seo. Tugann bithgheografaíocht an taifid iontaise le fios gur tháinig an ghéineas chun cinn san Atlantach thuaidh agus gur leathnaigh sé ar fud an domhain le linn an Phléicéinigh, nuair is cosúil go raibh éagsúlacht speiceas ar an leibhéal is airde, mar a bhí i bhformhór na n-éan mara.
Larus sp. (Méicéineach Meánach de Grund, An Austráil)
Larus sp. (Méicéineach Meánach na Romáine) 
Larus sp. Méicéineach Déanach?/Luath-Phléicéineach de Lee Creek Mine, SAM.) -roinnt speiceas

Larus elmorei (Early/Middle Pliocene of Bone Valley, southeastern U.S.)
Larus lacus ( Late Pliocene of Pinecrest, southeastern U.S.)
Larus perpetuus (Late Pliocene of Pinecrest, southeastern U.S.)
Larus sp. (San Diego Late Pliocene of the southwestern U.S.)
Larus oregonus (Late Pliocene - Late Pleistocene of the west-central U.S.)
Larus robustus (Late Pliocene - Late Pleistocene of the west-central U.S.)
Larus sp. (Late Pleistocene of Lake Manix western U.S.)

Tagairtí
Faoileán an Aigéin Chiúin

Faoileán an-mhór is ea Faoileán an Aigéin Chiúin (Larus pacificus),  de bhunadh chóstaí na hAstráile. Tá sé measartha coitianta idir Carnarvon san iarthar, agus Sydney san oirthear, cé go bhfuil sé tar éis éirí ganna i roinnt áiteanna ar an oir-oirthear, mar thoradh ar iomaíocht ó na ceilpfhaoileáin, a bhfuil "féin-thagtha" ó na 1940í.

I bhfad níos mó ná an faoileán geal uileláithreach, agus ní chomh coitianta, bíonn faoileáin an Aigéin Chiúin de ghnáth le feiceáil ina n-aonar nó i mbeirteanna, ag bodaireacht thart ar imeall an chladaigh, ar patról go tomhaiste go hard os cionn os cionn an tsáile, nó (uaireanta) ag ropadh thar bráid go hárd sa ghaoth chun sliogéisc nó cuán mara a ligean anuas ar na carraigeacha.

Tacsanomaíocht 
B'é an t-éaneolaí John Latham sa bhliain 1801 a rinne an chéad chursíos ar fhoileán an Aigéin Chiúin ó líníocht de chuid Thomas Watling, áit a raibh an t-ainm áitiúil taifeadta mar Troo-gad-dill. Tagraíonn a bhuafhocal don Aigéin Chiúin.

Aithnítear dhá fhospeiceas: an fospeiceas a bhí ainmnithe ar dtús mar an speiceas féin L. p. pacificus ón chósta thoir theas agus ón Tasmáin, agus L. p. georgii as an Astráil Theas agus an Astráil Thiar.

Cur síos 

Is é faoileán an Aigéin Chiúin an t-aon fhaoileán mór ina raon, seachas ó am go chéile an ceilpfhaoileán. Is féidir an speiceas seo a bheith 58 go go 66 cm ar fhad agus le réise sciathán 137 go 157 cm ar a fhad. De ghnáth, bíonn meáchan ó 900 go dtí 1,180 g acu. Bíonn an speiceas seo den chuid is mó bán, le sciatháin agus droim dorcha agus bíonn a ghob  an-tiubh, cumhachtach, buí deargbhiorach, agus (i gcomparáid le speicis eile faoileáin). Bíonn faireoga salainn acu a thálann uisce salainn trí na polláirí. Bíonn cluimhreach bhreacdhonn ar na héin  ar fud a gcorp, agus de réir a chéile, faigheann siad a gcluimhreach aosach; roimh a cheathrú bliain, is deacair an faoileán óg seo agus éan fásta a aithint ó chéile.

Tagairtí 

 Faoileán an Aigéin Chiúin
Éin na hAstráile Theas
Éin na Tasmáine
Éin Victoria (An Astráil)
Éin Iarthar na hAstráile
Faoileán an Aigéin Chiúin
Gasail Edmi

Is ainmhí é an gasail Edmi. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Muc mhara Dall

Is ainmhí í an mhuc mhara Dall. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Breitheamh

Is oifigeach poiblí ceapadh chun cásanna a chinneadh ina cúirt dlí é breitheamh..

Tagairtí 

Dlí
Gairmeacha
Banphrionsa Eugenie

Banphrionsa Briotanach is ea Banphrionsa Eugenie, (a rugadh ar 23 Márta 1990). Is iníon Prionsa Aindrias, Diúc Eabhrac agus Sarah, Bandiúc Eabhrac í. Tá sí pósta le Jack Brooksbank. Is deirfúir í le Banphrionsa Beatrice Eabhrac.

Bainis 
Ar an 12 Deireadh Fómhair 2018, phós an Banphrionsa Eugenie an tUasal Jack Brooksbank. Bhí sí 28 bliain d’aois agus Jack 32 bliain d’aois ag an am. Chaith sí dhá ghúna  gúna bán sa séipéal agus gúna bándearg ag an bhféasta. Chan Robbie Williams  a amhrán cáiliúil ‘Angels’ ag an mbainis. Bhí a lán daoine eile ag an mbainis, mar shampla bhí Cara Delevingne, Demi Moore agus Kate Moss i láthair. Bhí an ghaoth ag séideadh agus chuaigh go leor hataí suas san aer!

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1990
Daoine beo
Ríshliocht Windsor
Charadriiformes

Is ord éagsúil é Charadriiformes d'éin bheaga go mhórmhéide. Cuimsíonn sé thart ar 350 speiceas agus tá comhaltaí ann i ngach cearn den domhan. Cónaíonn an chuid is mó de na charadriiformes in aice le huisce agus itheann siad inveirteabraigh nó ainmhithe beaga eile; áfach, tá cuid acu peiligeach (éin mhara), agus bíonn roinnt eile lonnaithe i bhfásaigh agus faightear cúpla díobh i bhforaois tiubh. Tacsanomaíocht, córasaíocht agus éabhlóid 
Bhí an t-ord), roimhe seo, roinnte i dtrí bhfo-oird:

 Na lapairí (nó "Charadrii"); éin chladaigh tipiciúla, beathaíonn an chuid is mó díobh trí thochailte sa láib nó trí phioctha míreanna ón dhromchla i  timpeallachtaí ar an chósta agus san fhionnuisce araon.
 Na Laridae; is gnách go mbíonn na speicis seo níos mó, agus tógann siad éisc ón bhfarraige. Freisin, glacfaidh roinnt faoileán agus meirleach mara míreanna bia ó thránna, nó robálfaidh siad bia ó speicis níos lú, agus bíonn cuid acu curtha in oiriúint do thimpeallachtaí intíre. 
 Na falcóga (nó "Alcae"); is speicis chósta iad a  neadaíonn ar aillte mara agus "eitlíonn" siad faoi uisce chun iasc a ghabháil. 

 Finte in ord tacsanomaíocht

Seo liosta de na Finte 'Charadriiformes', curtha i láthair i ord tascsanomaíoch. 
 Fo-ord Scolopaci: lapairí cosúil le naoscacha
 Fine Scolopacidae: naoscacha, píobáin ghaineamh, phalaropes agus a gcomhghuaillithe 
 Fo-ord Thinocori: caradriforms neamhghnácha
 Fine Rostratulidae:
 Fine Jacanidae: 
 Finte Thinocoridae: 
 Fine Pedionomidae: 
 Fo-ord Lari: faoileáin agus comhghuaillithe
 Fine Laridae: faoileáin, geabhróga, agus scimirí
 Fine  Alcidae: puifíní, forachain, foracha,agus comhghuaillithe
 Finte  Stercorariidae: meirligh
 Fine Glareolidae: pratancóil agus rásaí
 Fine Pluvianidae: feadóga Éigipteacha
 Fine  Dromadidae: 
 Fo-ord Turnici: 
 Finte Turnicidae: 
 Fo-ord Chionidi' Fine Burhinidae:
 Finte Chionididae: 
 Fine Pluvianellidae: 
  'Fo-ord Charadrii' ''
 Fine Ibidorhynchidae: 
 Fine Recurvirostridae:
 Fine  Haematopodidae: roilligh
 Fine Charadriidae:

 
Éin mhara
Lapairí
Oird na nÉan
Laridae (zó-eolaíocht)

Fine d'éin mhara, san ord Charadriiformes a chuimsíonn na faoileáin (Larus) , na geabhróga (Sternidae) agus na cánóga sciorracha (Rynchops) is ea na Laridae. Áirítear thart ar 100 speiceas, iad eagraithe i 22 géineas san bhfine. Is grúpa solúbtha iad, den chuid is mó ina speiceas aeir, a fhaightear ar fud an domhain.

Tacsanomaíocht
Thug an t-ileolaí Francach Constantine Samuel Rafinesque an fhine Laridae (mar 'Laridia') isteach sa bhliain 1815. .  Go stairiúil, bhí Laridae teoranta do na faoileáin, a fhad is a bhí na geabhróga i bhfine ar leith, na 'Sternidae', agus na cánóga sciorracha sa tríú fine, 'Rynchopidae'. Cuireadh na hAnous san áireamh go traidisiúnta leis na 'Sternidae'. Sa bhliain 1990, chuir Charles Sibley agus Jon Ahlquist falcóga agus Meirligh mara san áireamh san ghrúpa níos leithne an fhine 'Laridae'.

Liosta na ngéineas
Rangú in ord aibítreach:
 Anous (5 speiceas)
 Chlidonias (4 speiceas)
 Chroicocephalus (11 speiceas)
 Creagrus (1 speiceas)
 Gelochelidon (1 speiceas)
 Gygis (1 speiceas)
 Hydrocoloeus (1 speiceas)
 Hydroprogne (1 speiceas)
 Ichthyaetus (6 speiceas)
 Larosterna (1 speiceas)
 Larus (23 speiceas)
 Leucophaeus (5 speiceas)
 Onychoprion (4 speiceas)
 Pagophila (1 speiceas)
 Phaetusa (1 speiceas)
 Rhodostethia (1 espèce)
 Rissa (2 speiceas)
 Rynchops (3 speeas)
 Sterna (13 speiceas)
 Sternula (7 speiceas)
 Thalasseus (7 speiceas)
 Xema (1 speiceas)
Anous

Géineas d'éan mara is ea Anous (Leagan Gaeilge; sméidire) den fhine Laridae, lena n-áirítear cúig speiceas. Faightear iad go nádúrtha i dtimpeallacht ina bhfuil aeráid thrópaiceach ann, ó Haváí go dtí an oileára Tuamotus san Aigéan Ciúin, ón Mhuir Rua go dtí na Séiséil agus san Aigéan Indiach agus sa Mhuir Chairib go dtí  Tristan da Cunha san  Aigéan Atlantach.

Tacsanomaíocht
Thug an nádúnaí Sasanach James Francis Stephens an géineas isteach sa bhliain 1826.   Sa tSean-Ghréigis ciallaíonn an focal 'Anous' "dúr" nó "amaideach".  Bhí tuairim ag mairnéalaigh go raibh sméidirí  neamhairdeallach, is cosúil go raibh neamhshuim acu roimh sealgairí nó creachadóirí. Faigheann siad sábháilteacht nuair atá líon mór acu le chéile. Thug staidéir fíligéineolaíocht mhóilíneach le fios, a foilsíodh sa bhliain 2007 go an géineas 'Anous' ina dheirfiúrghrúpa le clád ina raibh na geabhróga, na faoileáin agus na scimeirí.

Liosta na speiceas
Rangú in ord aibítreach:
 Anous albivitta (Bonaparte, 1856)
 Anous albivitta albivitta (Bonaparte, 1856)
 Anous albivitta imitatrix (Mathews, 1912)
 Anous albivitta skottsbergii (Lönnberg, 1921)
 Anous ceruleus (Bennett, FD, 1840) 
 Anous ceruleus ceruleus (Bennett, FD, 1840)
 Anous ceruleus murphyi (Mougin & Naurois, 1981)
 Anous ceruleus nebouxi (Mathews, 1912)
 Anous ceruleus saxatilis (Fisher, WK, 1903)
 Anous ceruleus teretirostris (Lafresnaye, 1841)
 Anous minutus Boie, F, 1844
 Anous minutus americanus (Mathews, 1912)
 Anous minutus atlanticus (Mathews, 1912)
 Anous minutus diamesus (Heller & Snodgrass, 1901)
 Anous minutus marcusi (Bryan, 1903)
 Anous minutus melanogenys Gray, GR, 1846
 Anous minutus minutus Boie, F, 1844
 Anous minutus worcesteri (McGregor, 1911)
 Anous stolidus (Linnaeus, 1758) 
 Anous stolidus pileatus (Scopoli, 1786)
 Anous stolidus galapagensis Sharpe, 1879
 Anous stolidus ridgwayi Anthony, 1898
 Anous stolidus stolidus (Linnaeus, 1758)
 Anous tenuirostris (Temminck, 1823)
 Anous tenuirostris melanops Gould, 1846
 Anous tenuirostris tenuirostris (Temminck, 1823)

Tagairtí
Shay Byrne

Is láithreoir raidió Éireannach é Shay Byrne. Rugadh sé ar an 19 Lúnasa 1972. Cuireann sé Rising Time ar RTÉ Raidió 1 i láthair.

Tagairtí 

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1972
Láithreoirí RTÉ Raidió 1
Des Cahill

Is láithreoir raidió Éireannach é Desmond "Des" Cahill. Rugadh é ar an 1 Bealtaine 1963. Cuireann sé The Sunday Game ar RTÉ Raidió 1 i láthair. Tháinig sé sa cúigiú háit ar an gcéad sraith Dancing with the Stars sa bhliain 2017.

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1963
Láithreoirí RTÉ Raidió 1
John Creedon

Is láithreoir raidió Éireannach é John Creedon nó Creedo. Rugadh sé sa bhliain 1958. Cuireann sé The John Creedon Show ar RTÉ Raidió 1 i láthair.

Tagairtí 

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1958
Láithreoirí RTÉ Raidió 1
Láithreoirí teilifíse Éireannacha
Gerry Daly (garraíodóir)

Is garraíodóir, láithreoir raidió Éireannach agus eagathóir Irish Garden é Gerald "Gerry" Daly. Rugadh sé sa bhliain 1953.

Tagairtí 

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1953
Láithreoirí RTÉ Raidió 1
John Murray (craoltóir Éireannach)

Is iriseoir agus láithreoir raidió Éireannach é John Murray. Rugadh sé sa bhliain 1964. Chuir sé The John Murray Show ar RTÉ Raidió 1 i láthair. Bhí sé ina láithreoir ar Morning Ireland.

Tagairtí 

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1964
Láithreoirí RTÉ Raidió 1
Brendan Balfe

Is láithreoir raidió Éireannach é Brendan Balfe. Rugadh sé sa ar an 19 Meán Fómhair 1945. Bhí coiméide mar chuid dá chláir.

Tagairtí 

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1945
Láithreoirí RTÉ Raidió 1
Láithreoirí RTÉ 2fm
Marty Morrissey

Is láithreoir raidió agus teilifíse Éireannach é Martin "Marty" Morrissey. Rugadh sé ar an 28 Deireadh Fómhair 1958. Cuireann sé imeachtaí spóirt iomráiteach i láthair do RTÉ Sport.

Tagairtí 

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1958
Láithreoirí RTÉ Raidió 1
Daoine as Contae Chorcaí
Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh
Derek Davis

Is láithreoir raidió agus teilifíse Éireannach é Derek Davis. Rugadh sé ar an 26 Aibreán 1948 agus fuair sé bás ar an 13 Bealtaine 2015. Ar theilifís, chuir sé Live at 3, Davis at Large agus Out of the Blue i láthair agus bhuaigh sé Celebrity Bainisteoir. Ar raidió chuir sé A Question of Food, Liveline i láthair do RTÉ Raidió 1 agus Sunday Magazine with Davis on 4 i láthair do 4fm.

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1948
Básanna in 2015
Láithreoirí RTÉ Raidió 1
Dave Fanning

Is iriseoir rac-cheol, dioscmharcach, léirmheastóir scannán agus craoltóir Éireannach é David "Dave" Fanning. Rugadh sé ar an 30 Nollaig 1955. Faoi láthair, cuireann sé The 11th Hour ar RTÉ a Dó agus dhá seó raidió: Drivetime with Dave ar RTÉ Raidió 1 agus The Dave Fanning Show ar RTÉ 2fm i láthair.

Tagairtí 

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1955
Láithreoirí RTÉ Raidió 1
Láithreoirí RTÉ 2fm
Mike Murphy

Is craoltóir, aisteoir agus forbróir réadmhaoine Éireannach é Michael James Murphy. Rugadh sé ar an 20 Deireadh Fómhair 1941. Ar theilifís, chuir sé The Live Mike, Winning Streak agus The Big Interview i láthair do RTÉ.

Tagairtí 

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1941
Láithreoirí RTÉ Raidió 1
Láithreoirí teilifíse Éireannacha
Ray Kennedy (iriseoir)

Is iriseoir Éireannach é Ray Kennedy. Rugadh sé sa bhliain 1970. Oibríonn sé le RTÉ. Thosaigh a ghairm i 1989. Bhí sé ag oibriú le Sky News.

Iriseoirí Éireannacha
Daoine beo
Daoine a rugadh i 1970
Daoine as Baile Átha Cliath
Luas na fuaime

Bíonn luas na fuaime ag timpeall 340 m s-1 in aer ag gnáthbhrú an atmaisféir. Braitheann an luas ar theocht an aeir, agus méadaíonn sé i gcomhréir leis an teocht ag gnáth-theochtaí an aeir.

Ar feadh i bhfad, cheaptaí nárbh fhéidir le heitleáin eitilt níos tapa ná luas na fuaime, agus luaití luas eitleáin i machuimhreacha, cóimheas a luasa is luas na fuaime.  Dá réir seo, is é Ma 1 luas forleata fuaime.

Féach freisin 

 Chuck Yeager. An chéad phíolóta a bhris bac na fuaime, is é sin a d'eitil ar luas forshonach, níos mó ná 340 m s-1 nó 1224 km u-1

Tagairtí 

Eitilt
Fréamh an Eolais
An Foras Pátrúnachta

Is é An Foras Pátrúnachta na Scoileanna Lán-Ghaeilge Teo. nó An Foras Pátrúnachta an pátrún is mó ar scoileanna lán-Ghaeilge ag an gcéad agus an dara leibhéal i  bPoblacht na hÉireann. Tá breis is 70 scoil faoina bpátrúnacht. Tá siad ina phátrún ar scoileanna lán-Ghaeilge a bhfuil éiteas Caitliceach, Ilchreidmheach, agus Idirchreidmheach (Caitliceach / Protastúnach) acu. Is mian leo líon na scoileanna lán-Ghaeilge a fhás freisin ionas go mbeidh gach tuismitheoir a roghnódh oideachas lán-Ghaeilge in ann teacht ar an rogha sin dá bpáistí agus deánann siad stocaireacht ar son an sprioc sin a bhaint amach.

Bunaíodh An Foras Pátrúnachta sa bhliain 1993 ionas go mbeadh rogha eile ag scoileanna maidir le pátrúnacht. An fhís atá ag An Foras Pátrúnachta ná oideachas lán-Ghaeilge den scoth a chothú, a fhorbairt agus a leathnú sa tír.

Is é Caoimhín Ó hEaghra mar Ard-Runaí na heagraíochta.

Nuacht 

Ag deireadh 2018 sheol siad feachtas ollmhór dar teideal Gaelscoil4All agus tá siad ag stocaireacht maidir le seo ionas go mbeadh suas go 12 gaelscoileanna nua ag an mbunleibhéal bunaithe in 2019 agus tuilleadh gaelcholáistí nua bunaithe ina dhiaidh an bhliain sin. Beidh siad mar  comhphátrún ar Gaelcholáiste Mhaigh Nuad atá ag oscailt in 2020.

Féach Freisin 

 Gaelscoil
 Gaelcholáiste
 Gaelscoileanna in Éirinn
 Gaeloideachas
  An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta & Gaelscolaíochta / COGG
 An Roinn Oideachais agus Scileanna

Tagairtí

Eagraíochtaí Gaeilge
Oideachas in Éirinn
Mary Kennedy

Is údar, pearsa teilifíse agus iar-léitheoir nuachta Éireannach í Mary Kennedy (Gaeilge: Máire Ní Chinnéide). Rugadh í ar an 4 Deireadh Fómhair 1954. Is láithreoir reatha í ar Nationwide le Anne Cassin. Chuir sí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 1995 i láthair ón Point Theatre, Baile Átha Cliath.

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1954
Gaeloideachas

Bunaíodh an eagraíocht Gaeloideachas Teo. (nó Gaeloideachas) mar Gaelscoileanna Teo. sa bhliain 1973. Tacaíonn sé le luathoideachais Gaeilge lasmuigh den Ghaeltacht, mar aon le scoileanna lán-Ghaeilge nó Gaelscoileanna agus Gaelcholáistí fud fad oileán na hÉireann. Athraíodh ainm na heagraíochta ó Gaelscoileanna Teo. go Gaeloideachas Teo. sa bhliain 2016.Is í Bláthnaid ní Ghréacháin atá mar Phríomhoifigeach Feidhmiúcháin POF/CEO na heagraíochta.

Féach Freisin 

 Gaelscoil
 Gaelcholáiste
 Gaelscoileanna in Éirinn
 An Foras Pátrúnachta
 An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta & Gaelscolaíochta / COGG
 Comhairle na Gaelscolaíochta Tuaisceart Éireann.
 An Roinn Oideachais agus Scileanna
 Oideachas trí mheán na Breatnaise
 Diwan
 Ikastolak

Tagairtí

Eagraíochtaí Gaeilge
Oideachas in Éirinn
An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta & Gaelscolaíochta

Is áisíneacht oideachais Gaeilge é An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta & Gaelscolaíochta / COGG lonnaithe agus ag déanamh freastal ar oideachais trí mheán na Gaeilge ag an mbun agus ag an ndara-leibhéil i  bPoblacht na hÉireann.

Bunaíodh COGG faoi fhorálacha Alt 31 den Acht Oideachais 1998 tar éis feachtais a chuir Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge, Gaelscoileanna Teo. agus Eagraíocht na Scoileanna Gaeltachta ar bun le go mbeadh sainstruchtúr ann le freastal a dhéanamh ar riachtanais oideachais na scoileanna Gaeltachta agus na scoileanna lán-Ghaeilge in Éirinn. Tá feidhmeanna maidir le múineadh na Gaeilge i scoileanna eile na tíre ag an gComhairle chomh maith.

Freastalaíonn COGG ar Phoblacht na hÉireann amháin go hoifigiúil. Freastalaíonn Gaeloideachas agus Comhairle na Gaelscolaíochta ar an nGaeloideachas de i  dTuaisceart Éireann.

Féach Freisin 

 Gaelscoil
 Gaelcholáiste
 Gaelscoileanna in Éirinn
  An Foras Pátrúnachta Poblacht na hÉireann.
 An Roinn Oideachais agus Scileanna Poblacht na hÉireann.
 Comhairle na Gaelscolaíochta Tuaisceart Éireann.

Tagairtí 

Eagraíochtaí Gaeilge
Oideachas in Éirinn
Ferdia

Sa Rúraíocht, ba laoch na gConnacht é Ferdia (Sean-Ghaeilge Ferdiad, Fer Diad), mac Damáin, mac Dáire na bhFear Domnann. Sa Táin Bó Cúailnge, tharla go raibh sé in aghaidh a dhearthár altrama, comrádaí airm faoi Scáthach agus a dhlúthchara, Cú Chulainn, árbh fhéidir gurbh a leannán é.

Bhí seisean agus Cú Chulainn mar a chéile i ngach rud ach dhá: an Gáe Bulg, sleá fhriofaic a thug, agus a mhúin, Scáthach do Chú Chulainn amháin; agus craiceann garbh fadharcánach Fherdia, nárbh fhéidir arm ar bith a dul tríd.

Agus Cúige Uladh ionraithe ag Ailill agus Méabh, rí is banríon Chonnacht, um an tarbh Donn Cuailnge a fhúdach, ba é Cú Chulainn, a choinnigh siar iad i gcomhrac aonair.  Tar éis do Chú Chulainn iliomad gaiscíoch na gConnacht a chloí, chuir Méabh Ferdia faoi choinne é a throid.  Thoiligh sé ach faoi thionchar dí, agus é tathanta ag Fionnabhair, iníon Ailill agus Méabh; maraon le dreas breabaithe, náirithe agus saighte ag Méabh.

Bhí siad ag troid ar feadh trí lá, ar dtús le hocht gclaíomh agus sleánna, ansin le gathanna, agus i ndeireadh na dála claimhte troma.  Ar an tríú lá, agus an lámh in uachtar á bhaint ag Ferdia, ghlaoigh Cú Chulainn ar a charabadóir, Lao, le haghaidh an Gha Bolg.  Chaith Cú Chulainn sleá éadrom i dtreo Fherdiad, a chuir é a sciath a ardú.  Phioc Cú Chulainn an Ga Bolg suas ina ladhracha agus bhrúigh é tríd a thóin, agus maraíodh é.  Thóg Lao an Ga amach as a chorp, agus chaoinigh Cú Chulainn Ferdia, ag moladh a nirt agus chrógachta:
Ah, Ferdia, betrayed to death.Our last meeting, oh, how sad!
Thou to die, I to remain,Ever sad our long farewell!

Tá áit a bháis, Baile Átha Fhirdhia, Contae Lú, ainmnithe as.

Creidtear ag scoláirí gur cuireadh an troid idir Cú Chulainn agus Ferdia níos deireanaí sa Táin, ar a laghad ón 11ú haois, bunaithe ar sraitheanna níos luaite sa scéal.

Sanasaíocht
Deirtear go gciallaíonn Ferdia(d) "fear/gaiscíoch an díse " (Diad gaolta le dïas, dís). Ach is fiú a rá gur féidir "fear dia" atá ann, i gcomórtas le Cú Chulainn agus é "dia-fhear" (leathdhia, más Lú a athair).

Tagairtí

An Rúraíocht
Óscar Romero

Ardeaspag de chuid na Salvadóire ab ea Óscar Romero y Galdámez, beannaithe (15 Lúnasa 1917 – 24 Márta 1980).  

Cháin an tArdeaspag Romero imeaglú an phobail go rialta, agus é ag lorg go gcuirfí leasuithe sóisialta agus eacnamaíocha i bhfeidhm sa tír. Tá an-mheas ag cosmhuintir El Salvador ar an Ardeaspag Romero inniu. Meastar gur mharaigh an rialtas é mar gur cháin sé go minic an leatrom a bhí á imirt ag Rialtas El Salvador ar mhuintir na tíre.

Beatha 
Rugadh i Ciudad Barrios, an tSalvadóir é.  

D'éirigh Romero  ina ardeaspag ar San Salvador ar 23 Feabhra 1977.  

Sheas sé an fód ina thír dhúchais nuair a bhí cinsireacht na meán agus agus sárú ar chearta an duine ar siúl. Labhair an t-ardeaspaig amach ar an raidió i gcoinne na ndúnmharuithe, i gcoinne na bochtaineachta, i gcoinne na ndrugaí agus i gcoinne chéasadh forleathan na ndaoine.  

Ba iad a shearmóintí ar an raidió an t-aon slí amháin ag daoine teacht ar an bhfírinne faoin léirscrios a bhí ar siúl sa tír. Bhí sé i gcoinne na cinsireachta a bhí ar siúl sa tír agus ghlac sé ról an chraoltóra chuige féin go feasach agus go fonnmhar.

Feallmharú 

Lámhachadh an tArdEaspag Romero ar 24 Márta 1980 agus Aifreann á rá aige .. i séipéal ospidéil. Buíon fear, drong na heite deise, a raibh baint acu le hArm El Salvador a chreidtear a bhí freagrach as an bhfeallmharú.   

Níor theastaigh ó dhaoine áirithe go leanfadh sé air ag caint. Sa deireadh cuireadh ina thost go buan é.

Sochraid 
Bhí tórramh mór leis. Bhí 250,000 i láthair ag a shochraid, ceannairí eaglasta ón tír seo ina measc. Scaoil buíon fear leis an slua ag an tsochraid freisin agus maraíodh suas le leathchéad.

Chuir na himeachtaí seo tús le cogadh cathartha.

Tionchar 
D'fhógair an Pápa Proinsias gur mairtíreach is ea an tArdeaspag sa bhliain 2015 agus gur laoch é Oscar Romero don Eaglais Chaitliceach i Meiriceá Láir agus Theas. 

Rinneadh naomh de Romero sa bhliain 2018. Ainmnigh an Pápa Frances ina naomh é ar  14 Deireadh Fómhair 2018. Bhí na sluaite i láthair ag searmanas a bheannaithe sa phríomhchathair San Salvador.

Éire 
In 2013, chuaigh an tUachtarán Michael D Higgins go tuama Óscar Romero in Ardeaglais San Salvador lena mheas féin air a léiriú. Thug an tUachtarán Ó hUigínn cuairt ar an Monumento a la Memoria y la Verdad in El Salvador, leacht i gcuimhne orthu siúd a maraíodh sa choimhlint agus ainmneacha 30,000 duine a dúnmharaíodh nó a d’imigh gan tásc ná tuairisc greanta ar bhalla fada. Léirigh an tUachtarán a ómós don Easpag Romero, a bhfuil a ainm i measc na n-ainmneacha ar an leacht cuimhneacháin.

Tá gradam agus ciste ainmnithe i ndiaidh Óscar Romero ag carthanas na hEaglaise Caitlicí in Éirinn Trócaire.

Naisc 

 Beochan de chuid Trocaire ar Vimeo

Tagairtí 

Naoimh
Daoine a rugadh i 1917
Básanna i 1980
Ardeaspaig
Daoine Salvadóracha
Daoine feallmharaithe
Mairtírigh
Jack LaLanne

Iar-aisteoir, teagascóir corpacmhainne agus pearsa teilifíse Meiriceánach é Francois Henri "Jack" LaLanne agus a rugadh sa bhliain 26 Meán Fómhair, 1914 agus fuair bás ar an 23 Eanáir, 2011.

Daoine a rugadh i 1914
Básanna in 2011
Aisteoirí Meiriceánacha
Fionnabhair

Sa Rúraíocht, b'iníon í Fionnabhair (Sean-Ghaeilge Findabair, Finnabair) d'Ailill agus do Mhéabh, rí agus banríon Connacht.  I ndeireadh na dála, ba chúis báis de chéadta fear iad a háilleacht agus a mealltacht.

Cé nach bhfuil ardmheas inti mar phríomhphearsa sna seanscéalta, bhí gnó géibheannach ag Finnabair san eipic Táin Bó Cuailgne. I rith an chogaidh, tairgeadh a lámh mar cheiliúr pósta do laoch i ndiaidh laoich, mar chúiteamh ar dhul i gcomhrac aonair le Cú Chulainn. Chuir sise agus a máthair iallach ar Fherdia troid leis, a deartháir altrama agus a dhlúthchara grá geal. Maraíodh é i mbun troda, leis an nGáe Bulg Chú Chulainn.

Sanasaíocht
Is í brí a hainm ná "síofra fhionn", agus tá an focal gaolmhar le Gwenhwyfar na Breatnaise.

Táin Bó Cúailnge

Mharaigh Cú Chulainn fear chéile Fhionnabhar, Fraoch. I ndiaidh sin, thairg Méabh a hiníon ó ghaiscíoch go gaiscíoch, ina measc Nad Crantail agus Láríne Mac Nóis, chun iad a mhealladh dul i gcomhrac aonair go laethúil le Cú Chulainn.  Thairg sí Fionnabhair go Cú Chulainn agus gaiscíoch ar bith eile ar fáil. Thóg abhlóir gléasta mar rí chuige í, ní Ailill féin. Agus é seo aitheanta aige, mharaigh Cú Chulainn an t-abhlóir agus gallán curtha tríd; chuir sé gallán eile trí ionar Fhionnabhar. Tá dhá ghallán ann fós, Gallán an Abhlóra agus Gallán Fhionnabhar.

I ndiaidh sin, tairgeadh Fionnabhair go Ferdia; dúradh leis gurbh eisean "a haonmhuirnín, a rogha mar leannán d'fhir an domhain." Chaoinigh Cú Chulainn Ferdia le dánta:
 “And Medb’s daughter Finnabair,
 that beautiful bait you hoped
 would be yours? You might as well 
 try to tie sand with a rope.”

Ba é Rochad Mac Faithemain a díol grá deireanach agus fíor-go-leor. Chuaigh sé i leith na nUladh roimh an mórchath deireanach. Chun a chur ina luí air gan troid in aghaidh Connacht agus sos cogaidh a thabhairt i gcrích, mheall Méabh Rochad le dáimh a hiníne, agus chaith Fionnabhair oíche leis. Nuair a chuala seacht rí na Mumhan an scéala seo (ar a tairgeadh chomh maith Fionnabhair dóibh dá ngéillsine), rinne siad a gcasaoid ar mhic Ailille, ach tharla cath i ndiaidh agus maraíodh 700 fear. Arna thuiscint di gurbh faoi bhois í agus gur maríodh an iomad sin ar a son, thit Fionnabhair maol marbh le náire; de bharr sin a leasainm "Fionnabhair Sléibhe".

Táin Bó Fraoigh

Bhí Fionnabhair i ngrá le Fraoch ach ní íocfadh sé a coibhche. Shocraigh sé í a glacadh agus é breabtha ag Méabh mar chúiteamh dá chabhair cogaidh i gcoinne na nUladh sa Táin Bó Cuailnge.

Tagairtí

An Rúraíocht
Phoenix 92.5FM

Is é Phoenix 92.5 FM nó Phoenix FM an stáisiún raidió pobail a fhreastalaíonn ar cheantair Bhaile Átha Cliath 15 in Iar-Thuaisceart  Bhaile Átha Cliath. Tá an stásiún ag craoladh ón bhliain 2000. Craolann siad ón Lárionad Siopadóireachta Bhaile Bhlainséir.

Féach freisin

 Baile Bhlainséir
 CRAOL
 Údarás Craolacháin na hÉireann / An BAI

Naisc Sheachtracha 

 Phoenix FM 92.5 FM
 Leathanach Youtube Phoenix FM Phoenix TV
 CRAOL | The Community Radio Forum of Ireland / CRAOL | Fóram Raidió Pobail na hÉireann 
 Broadcasting Authority of Ireland / Údarás Craolacháin na hÉireann BAI.

Tagairtí 

Stáisiúin raidió in Éirinn
Stáisiúin raidió a thosaigh ag craoladh i 2000
CRAOL

Is é CRAOL Fóram Raidió Pobail na hÉireann (English: The Community Radio Forum of Ireland). Tá 21 stáisiúin raidió pobail agus beagnach 30 iarrthóirí le haghaidh stáisiúin raidió pobail nua mar bhaill reatha de CRAOL.

Stáisiúin CRAOL
 Athlone Community Radio - Baile Átha Luain
 Claremorris Community Radio - Clár Chlainne Mhuiris, Contae Mhaigh Eo
 CRC FM - Community Radio Castlebar - Caisleán an Bharraigh, Contae Mhaigh Eo
 CRY 104.0FM - Community Radio Youghal - Eochaill, Corcaigh Thoir
 Community Radio Kilkenny City - Cill Chainnigh
 Connemara Community Radio - Leitir Fraic, Contae na Gaillimhe
 Dublin City Fm - Baile Átha Cliath
 Dublin South FM - Baile Átha Cliath Theas
 Dundalk FM 100 - Dún Dealgan, Contae Lú
 Flirt FM - Gaillimh
 Life FM - Corcaigh
 Liffey Sound FM - Leamhcán, Baile Átha Cliath
 Near FM - North East Access Radio - Baile Átha Cliath Thuaidh
  Phoenix FM - Baile Átha Cliath 15
 Raidió na Life - Baile Átha Cliath (i nGaeilge)
 Raidió Fáilte - Béal Feirste (i nGaeilge)
 RosFm - Contae Ros Comáin
 Raidió Corca Baiscinn - Cill Chaoi, Cill Rois agus An Clár tuaithe thiar theas, Contae an Chláir
 Tipperary Mid-West Community Radio - Contae Thiobraid Árann
 UCC 98.3 - Coláiste na hOllscoile, Corcaigh
 West Limerick 102 - Contae Luimnigh
 Wired FM - Cathair Luimnigh

I mbun forbairt
 African Community Radio - Baile Átha Cliath
 Ballina Community radio - Béal an Átha, Contae Mhaigh Eo
 Community Radio Kildorrery - Cill Dairbhre, Contae Chorcaí
 Cork City Community radio - Corcaigh
 Diversity community radio - Baile Átha Cliath
 Erris Fm - Béal an Mhuirthead, Contae Mhaigh Eo
 Finn Valley FM - Cloch Fhionn, Contae Dhoire
 Gateway Fm - Droichead na Bandan, Contae Chorcaí
 ICR FM Inishowen Community Radio - Carn Domhnach, Contae Dhún na nGall
 Kinvara Community Radio - Cinn Mhara, Contae na Gaillimhe
 Limerick City Community radio - Luimneach
 Owenea Fm - Ard an Rátha, Contae Dhún na nGall
 Raidió na dTreabh - Contae na Gaillimhe (i nGaeilge)
 Rosses Radio - An Clochán Liath, Contae Dhún na nGall
 Scariff Bay Community Radio - An Scairbh, Contae an Chláir
 South West Donegal Community Radio - Contae Dhún na nGall Thiar Theas
 Together FM - Baile Formaid, Baile Átha Cliath
 Westport Community radio - Cathair na Mart, Contae Mhaigh Eo

Féach freisin

 Údarás Craolacháin na hÉireann / An BAI
 Craolachán
 Craoltóireacht
 Podchraolachán

Tagairtí

Naisc Sheachtracha 

 CRAOL | The Community Radio Forum of Ireland / CRAOL | Fóram Raidió Pobail na hÉireann
 Broadcasting Authority of Ireland / Údarás Craolacháin na hÉireann BAI.
Uathach

Sa Rúraíocht, iníon Scáthaí ba ea Uathach agus de bhrí sin neacht a chéile comhraic, agus i leagan áirithe deirféar, Aoife.

Sna seanscéalta

Agus Cú Chulainn tar éis tagtha go Dún Scáith to be pupil Scáthaí, bhris trí thimpist méar Uathaí.  In ainneoin comhairle Uathaí, thug a suiríoch, Cochar Croibhe, a dúshlán é dul i gcomhrac aonair.  Mharaigh Cú Chulainn é, agus chuaigh sé i leannán Uathaí ina áit.

Tagairtí

An Rúraíocht
Mangabaí cíorach

Is ainmhí é an mangabaí cíorach. Mamach atá ann, moncaí na hAfraice Thiar. Tá 6 speiceas de ann, sa ghéineas Lophocebus 

Mamaigh
Aimseadóir fionnachas

Cú as an Ríocht Aontaithe é aimseadóir fionnachas.

Mamaigh
Póir mhadraí
Gasail dama

Is ainmhí í an ghasail dama. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Brocaire Dandie Dinmont

Madra as Alban é brocaire Dandie Dinmont.

Mamaigh
Póir mhadraí
Ialtóg fhadchluasach Hemprich

Is ainmhí í an ialtóg fhadchluasach Hemprich. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Madra fiáin Áiseach

Ainmhí is ea an madra fiáin Áiseach (Cuon alpinus). Tá sé sa ghéineas úd cainid, is é sin gaolta leis na sionnaigh agus madraí. Tá an speiceas dúchasach do chuid mhór den Áise, ach i mbaol anois agus gan ach 2,500 díobh ar an saol. 

Mamaigh
Geanón Dhiána

Is ainmhí é an geanón Dhiána. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Langúr douc

Is ainmhí é an langúr douc. Mamach atá ann, trí speiceas de mhoncaithe sa ngéineas Pygathrix, mar atá, Pygathrix nemaeus, P. nigripes agus P. Cineresa. Tá siad dúchasach d'oirdheisceart na hÁise agus gaol níos cóngaraí acu leis na moncaithe probaisc ná leis na fíorlangúir.

Moncaithe
Mamaigh
Banphrionsa Margaret, Cuntaois Snowdon

Banphrionsa Briotanach ab ea Banphrionsa Margaret, Cuntaois Snowdon, (a rugadh ar 21 Lúnasa 1930 agus fuair bás ar an 9 Feabhra 2002).

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1930
Básanna in 2002
Ríshliocht Windsor
Jamal Khashoggi

Iriseoir ón Araib Shádach ab ea Jamal Ahmad Khashoggi  (a rugadh ar an 13 Deireadh Fómhair 1958 agus fuair bás ar an 2 Deireadh Fómhair 2018).

Tagairtí 

Iriseoirí
Daoine a rugadh i 1958
Básanna in 2018
Human Torch (andróideach)

Is sárlaoch ficseanúil é Human Torch nó Jim Hammond (Hamond, ar dtús). Déanann sé cumaí sa greannán foilsithe ag Marvel Comics. Cruthaíodh ag Carl Burgos, rinne sé a chéad chuma i Marvel Comics #1 (Deireadh Fómhair 1939), foilsithe ag réamhtheachtaí Marvel, Timely Comics.

Ba andróideach crutaithe ag an eolaí Phineas Horton é an "Human" Torch.

Beathaisnéis

Saol luath
Troideann sé le Namor the Sub-Mariner.

Sárlaochra Marvel Comics
Carachtair Timely Comics
Carachtair greannáin curtha in aithne i 1939
Angel (Thomas Halloway)

Is sárlaoch ficseanúil é Angel (Thomas Halloway). Déanann sé cumaí sa greannán foilsithe ag Marvel Comics. Cruthaíodh ag an ealaíontóir Paul Gustavson, rinne sé a chéad chuma i Marvel Comics #1 (Deireadh Fómhair 1939), foilsithe ag réamhtheachtaí Marvel, Timely Comics.

Is bleachtaire gan sárchumhachtaí a caitheann feisteas sárlaoch é an Angel. 

Sárlaochra Marvel Comics
Carachtair Timely Comics
Carachtair greannáin curtha in aithne i 1939
Dorma (greannáin)

Is sárlaoch ficseanúil í Dorma. Déanann sí cumaí sa greannán foilsithe ag Marvel Comics. Cruthaíodh ag Bill Everett do Funnies Inc., rinne sí a chéad chuma Motion Picture Funnies Weekly (Aibreán 1939), foilsithe ag réamhtheachtaí Marvel, Timely Comics. Rinne sí cuma sa chéad eagrán Marvel Comics #1 (Deireadh Fómhair 1939), foilsithe ag réamhtheachtaí Marvel, Timely Comics.

Is col ceathar í le Namor.

Carachtair Timely Comics
Carachtair greannáin curtha in aithne i 1939
Deilf bhallach phantrópaiceach

Ainmhí mara is ea deilf bhallach phantrópaiceach (Stenella attenuata). Mamach atá inti a fhaightear sna farraigí trópaiceacha ar fud an domhain.

Deilfeanna
Mamaigh
Drill

Is ainmhí í an drill (Mandrillus leucophaeus). Is príomhach í, agus mar sin mamach atá inti. Is ball den fhine úd Cercopithecidae (moncaithe an tSeandomhain). Tá gaol acu leis na babúin agus gaol níos congaraí go fóill leis na maindrilleanna. Sa dúlra tá siad teoranta do chuid de chósta thiar láir na hAfraice. B'fhéidir nach bhfuill ach 3,000 díobh sa dúlra.

 

Moncaithe
Mamaigh
Banríon Elizabeth An Ríonmháthair

Banríon na Breataine ab ea ea Elizabeth Angela Marguerite Bowes-Lyon, (a rugadh ar 4 Lúnasa 1900 agus fuair bás ar an 30 Márta 2002).

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1900
Básanna in 2002
Ríshliocht Windsor
Camilla, Bean Chéile an Rí

Ball de theaghlach ríoga na Breataine is ea Camilla, Bean Chéile Rí na Ríochta Aontaithe, (a rugadh Camilla Rosemary Shand ar 17 Iúil 1947). Tá sí pósta leis an Rí Séarlas III.

Thug sí cuairt ar Éirinn sa bhliain 2018.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1947
Daoine beo
Ríshliocht Windsor
Banphrionsa Beatrice Eabhrac

Banphrionsa Briotanach is ea Beatrice Elizabeth Mary, (a rugadh ar 8 Lúnasa 1988). 

Is iníon Prionsa Aindrias, Diúc Eabhrac agus Sarah, Bandiúc Eabhrac í. 

Is deirfúir í le Banphrionsa Eugenie.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1988
Daoine beo
Ríshliocht Windsor
Mebyon Kernow

Páirtí polaitiúil i gCorn na Breataine is ea Mebyon Kernow (Mic Chorn na Breataine as Gaeilge). Creideann sé sa náisiúnachas Cornach, agus gur cheart Corn na Breataine a aithint mar cheann de náisiúin na Ríochta Aontaithe (in éindí leis an mBreatain Bheag, Tuaisceart Éireann, Sasana, agus Albain). Thairis sin, glacann an páirtí seasamh lár-chlé; ag glao, mar shampla, ar son athdháileadh pá, cánachas áitiúil níos forásaí, agus gníomh in aghaidh sheachaint na gcánacha ina bhforógra d'Olltoghchán na Ríochta Aontaithe 2015.

I dtoghcháin 2021 chun Chomhairle Chorn na Breataine, príomhúdarás rialtais réigiúnda Chorn na Breataine, fuair siad 5% de na vótaí, agus bhain siad cúig shuíomh amach. Is iad siúd:

 Andrew Long, ceantar Kelliwik agus Sen Domynek
 Matt Luke, ceantar Pennwydhek agus Boskoppa
 Loveday Jenkin, ceantar Egloscrewen, Merthersythni agus Gwendron
 Dick Cole, ceantar Eglosenoder
Michael Bunney, ceantar Sen Mewen agus Ponsmeur

Tá 9 comhairleoirí paróiste agus 4 comhairleoirí baile acu chomh maith.

Féach Freisin 

 Páirtí Náisiúnta na hAlban
 Plaid Cymru
 Páirtí Shír Eabhraic

Naisc Sheachtracha 

 Suíomh idirlín an pháirtí

Nótaí agus tagairtí 

Corn na Breataine
Páirtithe polaitíochta na Ríochta Aontaithe
Páirtí Shír Eabhraic

Páirtí réigiúnaíoch i Sír Eabhrac, Sasana, is ea Páirtí Shír Eabhrac, nó The Yorkshire Party as Béarla. Déanann sé feachtas ar son tionól réigiúnda do Shír Eabhrac, cosúil leo siúd atá ag Albain agus ag an mBreatain Bheag faoi láthair. Déanann sé cur síos air féin mar "pháirtí den lár pragmatach", agus "dearcthaí forásacha ar cheisteanna eacnamaíochta, sóisialta agus timpeallachta" aige. Diúltaíonn a bhunreacht le córas na fuipe, agus aontaíonn a chuid iarrthóirí cloí le cód iompraíochta Martin Bell i gcomhair polaiteoirí. Tá seacht suíomh ar chomhairlí contae agus dúice i Sír Eabhrac ag an bpáirtí faoi láthair. In Olltoghchán na Ríochta Aontaithe 2019, bhuaigh an páirtí 29,201 vóta, é sin á chur ar an séú páirtí is mó de réir vótaí i Sasana, an ceann is mó i ndiaidh na 'gcúig mór': na Caomhaigh, Páirtí an Lucht Oibre, na Daonlathaithe Liobrálacha, na Glasaigh, agus Páirtí an Bhreatimeachta.

Naisc Sheachtracha 

 Suíomh oifigiúil an pháirtí

Tagairtí 
Sasana
Páirtithe polaitíochta na Ríochta Aontaithe
Seansailéir an Státchiste

Is an príomh aire airgeadais an Ríocht Aontaithe, a ullmhaíonn buiséad bliantúil na tíre é Seansailéir an Státchiste.

Polaitíocht na Ríochta Aontaithe
Comhaontú Schengen

Is conradh a chruthaigh limistéar Schengen an Eoraip, ina chur deireadh leis na teorainn seiceáil intíre é Comhaontú Schengen.

An tAontas Eorpach
Bricriu

Sa Rúraíocht, ba é Bricriu óstach (brughaidh), file agus scabhaire.  B'olc sin a scabhaireacht gur dhíbrígh Conchúr mac Neasa é go dtí a theach féin ag Dún Rudhraí (Dún Droma, Contae an Dúin an lae inniu).

Fleadh Bhricreann

D'eagraigh Bricre fleadh tráth do Chonchúr agus laochra na nUladh ag a ghabháltas, ag tógáil seomra bia flaithiúil, sómhar, agus ríchathaoir niamhrach ann, ach dhúíltigh na hUladh dul chuige, agus é droch-chlúiteach.  Bhagair Bricre iad a chuir salach ar a cheile, athair in aghaidh mic, máthair in aghaidh iníne, agus in ndeireadh na dála, bean in aghaidh mná, go dtí go mbuaile a chéile iad lena gcuid cíche go n-éirí a gcuid bainne géar.

Ag an bhfleadh, gheall sé an  (nó cuid/roinnt an chosantóra) go Cú Chulainn, ansin go Conall Cearnach, ansin go Laoghaire Buach, agus ghabh na trí laoch ar aghaidh in iomaíocht an onóra. Tugadh dúshláin, le Ailill agus Méabh na gConnacht, nó Cú Raoi na Mumhan mar bhreithimh. Bhuaigh  Cú Chulainn gach triail, ach níor ghlac le Conall ná Laoghaire an cinneadh.

Sár i bhfad, thug Cú Raoi, curtha as aithne mar fhathach, dúshlán do na trí laoch, a cheann a bhaint de, ach ansin é a cheadaigh, filleadh ar ais agus a gceann a bhaint díobhse. D'éirigh ach le Cú Chulainn sa triail seo, agus bronnadh an churadhmhír air.

Scéalta eile
Lean Bricre Fergus mac Róich  ar deoraíocht go Connachta, tar éis chás Dheirdre. Agus é ina aoi ag Ráth Cruachan, bhí sé ina chúis achrainn idir Fergus agus leannán dá chuid, Fliodhas, agus an Táin Bó Flidais mar bhailchríoch. 

San Eachtra Nearai, bhí Bricre ag magadh Fhearghas agus a chumas canta, á chur i gcomparáid le búir bulláin.  Bhuail Fearghas é le cúig phíosa fichille, á loite go trom. 

Ag deireadh an Táin Bó Cuailgne, fuair Bricriu bás ag Cruachan, tar éis dó dhá tharbh satailt air agus iad ag troid.

Mesca Ulad ...

Loch Bricleann
Creidtear go bhfuil ainm an tsráidbhaile, Loch Bricleann in aice le Droichead na Banna, Contae an Dúin, fréamhaithe ó Loch Bricreann, áit a rabih sé ina thaoiseach.

Tagairtí

An Rúraíocht
Eugène Terre'Blanche

Ba náisiúnaí Afracánach é Eugène Ney Terre'Blanche, a rugadh ar an 31 Eanáir 1941 agus fuair bás ar an 3 Aibreán 2010.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1941
Básanna in 2010
Polaiteoirí na hAfraice Theas
Dícear

Is ainmhí é an dícear. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Madra Cluana Dúitseach

Is madadh clóis é madra Cluana Dúitseach. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Jair Bolsonaro

Is uachtarán ar an mBrasaíl  é Jair Messias Bolsonaro. Rugadh é ar an 21 Márta 1955 i nGlicério, São Paulo. Is polaiteoir coimeádach é.

Ar an 28 Deireadh Fómhair 2018, "baineadh creathadh as an domhan nuair a toghadh an pobalóir fíorchoimeádach, ciníoch, faisisteach, homafóbach, frithbhanda agus gunna-ghrách Jair Bolsonaro ina uachtarán ar an mBrasaíl".

Tagairtí 

Polaiteoirí na Brasaíle
Daoine a rugadh i 1955
Pobalóirí
Daoine beo
Diúc

Is fear le teideal oidhreachtúil is airde sa tiarnaí Briotanach é diúc.

Ríochas
Ambasse bey

Rince agus ceol tíre traidisiúnta Camarúnach is ea an Ambasse bey. D'fhuaim an-rithimeacha, is go príomha ar an ngiotár a chumtar é, agus úsáideann sé freisin cnaguirlisí déanta as bataí agus buidéil. Cé gur minic a dhéantar cóiréagrafaíocht air mar ghrúpa, is féidir freisin é a dhamhsa i gcúpla nó in aonar. Is den phobal Yabassi a thagas an stíl.

Nótaí agus tagairtí 

Ceol tíre
Camarún
Deidre Brock

Is polaiteoir Albanach de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba í Deidre Leanne Brock. Rugadh í ar an 23 Samhain 1961. I mí Bhealtaine 2015, bhí sí tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Dhùn Èideann a Tuath agus Lìte. Ise an chéad bhall de Pháirtí Náisiúnta na hAlban a bhfuil suíochán aici in Westminster ná i bParlaimint na hAlban don toghcheantar úd.

A saol roimh an pholaitíocht
Rugadh Brock in Iarthar na hAstráile agus d'fhás sí aníos in Perth. Ba as Sasana dá hathair. Chuaigh Brock a chónaí in Albain sa bhliain 1996 le bheith in éineacht lena pairtinéir.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1961
Daoine beo
Baill Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Ian Blackford

Is polaiteoir Albanach de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba é Ian Blackford. Rugadh é ar an 14 Bealtaine 1961. I mí Bhealtaine 2015, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Ros, An t-Eilean Sgitheanach agus Loch Abar.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Daoine a rugadh i 1961
Daoine beo
Baill Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba