joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Alfred Deakin

Ba pholaiteoir é Alfred Deakin (3 Lúnasa 1856  i stát Victoria - 7 Deireadh Fómhair 1919), ar dhuine de na polaiteoirí ba mhó a bhí taobh thiar de Chónascadh na hAstráile.. Féachtar air mar "athair an náisiúin". B'eisean an dara Príomh-Aire ar an Astráil.

Saol 
D'oibrigh Deakin mar mhúinteoir agus oide príobháideach chun soláthar dó féin fad a bhí sé ag gabháil don dlí san oíche in Ollscoil Melbourne. 

Tar éis gur glaodh chun Bharra Victoria air sa bhliain 1877, níor éirigh go maith leis mar dhlíodóir ar dtús. Chuaigh sé i muinín na hiriseoireachta agus na polaitíochta ina áit, cé gur d'fhill sé ar an mBarra ar feadh roinnt blianta sna 1890idí.

Aturnae Ginearálta 
Bhí sé ina Aturnae Ginearálta ar Victoria faoi dhó. Sna 1890í bhí sé ar thús cadhnaíochta na státairí a bhí ag moladh Chónascadh na hAstráile. 

Ag deireadh na ndeich mbliana sin ghlac sé páirt in idirbheartaíocht thábhachtach as ar tháinig teorainn ar achomhairc os comhair na Ríchomhairle in aghaidh chinntí Ard-Chúirt na hAstráile. Mar sin féin, bhí an-tionchar aige ar fhorbairt an dlí san Astráil. 

Tar éis do Chomhlathas na hAstráile teacht ann sa bhliain 1901, ceapadh Deakin ina chéad Ard-Aighne air (1901-1903). Bhí páirt ríthábhachtach aige ag déanamh cinnte de gur achtaíodh an reachtaíocht a chuir Ard-Chúirt na hAstráile ar bun, an rud a bhain sé amach sa pholaitíocht arbh é ba mhó ba chúis mórtais dó.

Príomh-Aire 
Bhí Deakin ina Phríomh-Aire ar an Astráil trí huaire (1903-1904, 1905-1908 agus 1909-10). 

Sa bhliain 1906, ritheadh reacht chun líon breithiúna na hArd-Chúirte a mhéadú ó thriúr go cúigear (an líon a mhol sé sa bhliain 1902 ach níor éirigh leis). 

Thapaigh Deakin an deis leis na breithiúna A.B. Ó hUiginn agus Isaac Isaacs a chur ar an gCúirt, poist a chóiméad siad go dtí 1929 agus 1930 faoi seach.

Bás 
Tháinig hipirtheannas air agus ansin néaraistéine agus néaltrú soithíoch b'fhéidir.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1856
Básanna i 1919
Polaiteoirí na hAstráile
Dlíodóirí
Cadhóit

Ainmhí is ea an chadhóit. 

Mamaigh
Galágó

Ainmhí is ea an galágó. 

Mamaigh
Pasam

Ainmhí is ea an pasam. 

Mamaigh
Túcán

Is éan é an túcán. Is baill d'fhine na Ramphastidae iad. Dathanna geala orthu. Dúchasach do na réigiúin tropaiceacha agus fhothropaiceacha san Domhan Thiar. 

Bhaineadh Guinness úsáid as an túcán ina chuid fógraíochta sna 1930idí agus 1940idí.  

Éin
Apasam

Ainmhí is ea an apasam. 

Mamaigh
Marsúipiaigh
Harold Holt

Ba pholaiteoir é Harold Holt (8 Lúnasa 1908 - 17 Nollaig 1967). B'eisean an seachtú Príomh-Aire déag ar an Astráil. 

Bhí  Holt ag cleachtadh mar aturnae ar feadh na mblianta fada sular d'éirigh sé ina phríom-aire. D'imigh sé gan tásc ná tuairisc agus é ag snámh san fharraige ar  17 Nollaig 1967.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1908
Básanna i 1967
Polaiteoirí na hAstráile
Priscianus Caesariensis

Ba ghramadóir Laidineach é Priscianus Caesariensis, ar a dtugtar go minic Priscin. Scríobh sé an leabhar Institutiones grammaticae ("Bunsraitheanna gramadaí") ar an ábhar. Bhí an téacsleabhar seo ina chaighdeán chun staidéar a dhéanamh ar an Laidin le linn na Meánaoiseanna agus sholáthair sé an t-amhábhar le haghaidh na ngramadóir tuairimeach.

Beathaisnéis 

Níl mórán eolais againn faoi shaol Phriscian. Ba de shliocht na Gréige é , agus rugadh agus tógadh é i Caesarea (Cherchell an lae inniu, an Ailgéir) príomhchathair an cúige Rómhánach Mauretania Caesariensis. Dar le Cassiodorus, mhúin sé Laidin i gCathair Chonstaintín. I measc a mhionoibreacha tá an dán molta (Sean-Ghréigis: πανήγυρις (panégyris)) chuig Anastasius (491-518), scríofa sa bhliain 512 (circa), a chuidíonn len a thréimhse ama a fháil amach dúinn. Ina theannta sin, tá foscript sna lámhscríbhinní Institutiones grammaticae a thugann le fios gur chóipeáil Flavius Theodorus, a bhí ina chléireach san rúnaíocht impiriúil, an obair (526, 527).

Teangeolaithe
Gramadóirí laidineacha
Scríbhneoirí laidineacha
6ú haois déag daoine
Cherchell

Is calafort mara i gCúige Tipaza, an Ailgéir, 80 ciliméadair siar ó Chathair na hAilgéire é  Cherchell ( níos sine "Cherchel", Araibis: شرشال). Is suíochán ceantair (chef-lieu de daïra) é den Cheantar Cherchell. Sa bhliain 1998, bhí daonra de 24,400 aige.

An Ailgéir
Comúin na hAilgéire
Mauretania Caesariensis

Ba chúige Rómhánach é Mauretania Caesariensis lonnaithe san Afraic thiar thuaidh. Ba é an cúige Rómhánach is faide siar é , suite den chuid is mó san Ailgéir faoi láthair, lena phríomhchathair ag Caesaria (mar sin, an t-ainm Caesariensis; ar cheann de go leor cathracha le hainm bréige impiriúil a rinneadh teideal as), anois Cherchell.

Cúigí na Sean-Róimhe
Cúigí na hImpireachta Biosántaí
Stair na Máratáine
Stair na hAfraice Thuaidh
Stáit agus críocha a bunaíodh sa 1ú haois
Gabha buí

Is éard is gabha buí nó gabha óir uaireanta ann ná gaibhneoir a oibríonn go speisialta le hór agus miotail lómhara eile. Níor athraíodh teicnící an ghabha ó chianaimh. Sa lá atá inniu ann, bíonn gaibhneoirí gann go leor ar an dtalamh. Sa chomhthéacs stairiúil, rinne gabha óir freisin cuacha, cothromáin, trinsiúrí, gréithe maisiúla agus fóinteacha , earraí searmanacha agus reiligiúnacha, ach laghdaigh praghsanna éiritheacha an mhiotail lómhair déantúsaíocht na n-earraí ar mhórchóir.

Ceardaithe

Stair na baincéireachta
Déanamh seodra
Monál Himiléach

Is cineál éin é an Monál Himiléach (Lophophorus impejanus) ar a dtugtar Piasún Impeyach nó Danphe freisin. Is ball den ghéineas Lophophorus (ón nGréigis - 'an té a bhfuil círín air') den fhine na bpiasún Phasiandiae. Is é an t-éan náisiúnta de Neipeal é agus an t-éan stáit de Uttarakhand san India.

Rinneadh suirbhé le deireanas in Arunachal Pradesh a nocht cineál nua de Lophophorus, ach ní léir go fóill an speiceas nua é nó fospeiceas den Mhonál Sclater. Níl fianaise mhaith ann go bhfuil fospeiceas ag an Monál Himiléach, ach léiríonn roinnt fiosrúchán le deireanaí nach bhfuil an paiste bán ar dhroim íochtarach an Mhonáil Himiléach fhireannaigh in iarthuaisceart na hIndia, mar atá go coitianta in áiteanna eile. Chomh maith leis seo, is glaise é brollach an éin sa cheantar seo. B’fhéidir go bhfuil an dara fospeiceas ann mar sin.

Baisteadh an t-ainm déthéarmach orthu in ómós do Mhary Impey, bean chéile Phríomh-Bhreitheamh Bheangál, Elijah Impey.

Tagairtí 

Éin
Dobhrán Eoráiseach

Ainmhí is ea an dobhrán Eoráiseach. 

Mamaigh
Olldobhrán

Ainmhí is ea an olldobhrán. 

Mamaigh
Dobhrán muirí

Mamach neamhchoitianta, de theallach na n-easóg (Mustelidae), atá dúchasach do chóstaí thuaidh an Aigéin Chiúin is ea an dobhrán muirí. Maireann sé an chuid is mó den am san uisce. An fionnadh tiubh inslithe, an cholainn níos leithne ná dobhrán an uisce úir, na cosa tosaigh beag gan mhogaill. Itheann sé éisc shliogánacha. Snámhann sé ar a dhroim ar uachtar an uisce le cloch ar a chliabhrach, agus briseann a chreach ar an gcloch seo. Bhí sé gar do bheith imithe i léig, ach cosnaítear é in áiteanna áirithe anois.

Mamaigh
Dobhrán abhann Mheiriceá Theas

Ainmhí is ea an dobhrán abhann Mheiriceá Theas. 

Mamaigh
Dobhrán abhann deisceartach

Ainmhí is ea an dobhrán abhann deisceartach. 

Mamaigh
Dobhrán mara deisceartach

Ainmhí is ea an dobhrán mara deisceartach. 

Mamaigh
Luch fhéir

Ainmhí is ea an luch fhéir. 

Mamaigh
Luch Bhá na Siorcanna

Ainmhí is ea an luch Bhá na Siorcanna. 

Mamaigh
Dugang

Ainmhí is ea an dugang. 

Mamaigh
Narbhal

Ainmhí is ea an narbhal. Is iad an narbhal agus an míol mór ainmhí gaolmhara.

Mamaigh
Rón fionnaidh Oileáin Juan Fernandez

Ainmhí is ea an rón fionnaidh Oileáin Juan Fernandez. 

Mamaigh
Eite-chosaigh
Gluaiseacht na Gaeilge, Gluaiseacht ar strae (paimfléad)

Paimfléad faoi pholaitíocht theanga na Gaeilge atá in Gluaiseacht na Gaeilge, Gluaiseacht ar strae atá bunaithe ar chaint a thug Máirtín Ó Cadhain uaidh i Lúnasa na bliana 1969. D'fhoilsigh an grúpa stocaireachta Misneach é. San óráid, deir sé le Gaeilgeoirí páirt a ghlacadh in 'Athghabháil na hÉireann'. Is ón bpaimfléad seo a thagann an ráiteas cáiliúil ón gCadhanach. Arm cathartha Gaeilgeoirí ar son na Gaeilge agus ar son na hÉireann a theastaíos anois. Is ann a deir sé gurb é dualgas lucht na Gaeilge a bheith ina sóisialaigh freisin.

Rinne Páirtí Cumannach na hÉireann aistriúchán go Béarla air dar teideal The Irish Language Movement, a Movement Astray.

Leabhair le Máirtín Ó Cadhain
Paimfléid
Gluaiseacht Athbheochana na Gaeilge
Léachtaí
Rón fionnaidh na hAfraice Theas

Ainmhí is ea an rón fionnaidh na hAfraice Theas. 

Mamaigh
Eite-chosaigh
Bláthnaid ghallda

Ainmhí is ea an bhláthnaid ghallda. 

Mamaigh
Pangailin

Ainmhí is ea an phangailin. 

Mamaigh
Páirtí Cumannach na hÉireann

Páirtí beag Marxach uile-oileánda é Páirtí Cumannach na hÉireann (Béarla: The Communist Party of Ireland nó CPI) a bunaíodh sa bhliain 1933. Rinneadh Páirtí Sóisialach na hÉireann, páirtí eile a bhíodh ann roimhe, a athainmniú mar Páirtí Cumannach na hÉireann (nó Communist Party of Ireland) sa bhliain 1921 tar éis dó cleamhnacht a dhéanamh leis an Idirnáisiúnaí Commanach nó an Communist International ach díscaoileadh é sa bhliain 1924. Bunaíodh PCÉ an lae inniu sa bhliain 1933 ag Grúpaí na n-Oibrithe Réabhlóideacha.

Stair

Olltoghchán 2016

Tagairtí 

Páirtithe polaitíochta i dTuaisceart Éireann
Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann
Páirtithe polaitíochta a bhunaíodh sa bhliain 1933
Bandacút muc-chosach

Ainmhí ab ea an bandacút muc-chosach. 

Mamaigh
Bandacút stríocach iartharach

Ainmhí is ea an bandacút stríocach iartharach (Perameles bougainville). Dúchasach do dhá áit san Astráil atá scartha óna chéile (is é sin ceantar amháin i lár na tíre agus ceann eile ar an gcósta thiar). Mamach atá ann. 

Éiríonn sé gníomhach le dul faoi na gréine. Is sealgaire aonarach é. Itheann sé feithidí, damháin alla agus péisteanna chomh maith le corrfhréamh.

Naisc sheachtracha
Cur síos ag Australianfauna.com, arna rochtain ar 12 M.F. 2019

Mamaigh
Apatasár

Ba dineasár mór é apatasár. 

Dineasáir
Steigeasár

Ba dineasár mór é steigeasár. 

Dineasáir
Veileasaraptar

Ba dineasár mór é veileasaraptar. Creachadóir, nó ainmhí creiche, a bhí ann. 

Dineasáir
Aircéipteiric

An t-éan iontaisithe is seanda a fhaightear ón tréimhse Iúrasach san Eoraip. Aithnítear í óna cleití is a cnámh uchta (an cnáimhín súgach). Difriúil ó éin nua-aoiseacha de bharr a hairíonna péistiúla, cosúil le heireaball fada cnámhach, bunaithe ar veirteabraí, 3 mhéar le hingne ar a sciatháin, agus fiacla géara sa dá ghiall. Tuigtear go raibh sí in ann eitilt timpeall 147 milliún bliain ó shin. Níl ach 7 sampla ar eolas ar fud an Domhain. 

Dineasáir
Binn Ghulbain

Sliabh i gContae Shligigh is ea Binn Ghulbain (526 m). 

Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Apasam Virginia

Ainmhí is ea an apasam Virginia. 

Mamaigh
Alpaca

Is ainmhí mór é an t-alpaca. Mamach atá ann

Mamaigh
Camelidae
Hioracsach

Ainmhí is ea an Hioracsach. 

Mamaigh
Bilbí

Ainmhí is ea an bilbí. 

Mamaigh
Marsúipiaigh
Bó mhara

Ainmhí is ea an bhó mhara. Is mamach í sa ghéineas Trichechus i bhfine na Trichechidae. Tá na trí speiceas den bhó mhara ar an saol.

Mamaigh
Cnoc Maol Réidh

Sliabh i gContae Mhaigh Eo is ea Cnoc Maol Réidh (814 m). Tá sé ar an sliabh is airde i gCúige Chonnacht. Is mór an tóir atá air le haghaidh dreapadóireachta. 

Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Ó Cualann

Sliabh i gContae Chill Mhantáin is ea Ó Cualann (501 m).

Naisc sheachtracha 

Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Hioracsach carraige

Ainmhí is ea an Hioracsach carraige. 

Mamaigh
Hioracsach crainn deisceartach

Ainmhí is ea an hioracsach crainn deisceartach. 

Mamaigh
Hioracsach crainn iartharach

Ainmhí is ea an Hioracsach crainn iartharach. 

Mamaigh
Hioracsach carraige buíbhallach

Ainmhí is ea an Hioracsach carraige buíbhallach. 

Mamaigh
Na Gormacha

Seánra ceoil is iad na Gormacha a bhfuil bunadh acu i gceol na ndaoine gorma a bhí ag cur fúthu i ndeisceart na Stát Aontaithe Mheiriceá ag deireadh na naoú haoise déag. Is meascán iad na Gormacha d'amhráin oibre, de chantaireacht, de cheol reiligiúnach ar a thugtar Spirtituals nó Negro Spirituals air sa Bhéarla agus de bhailéid scéalacha.

Tagairtí 

Seánraí ceoil
Francach dubh

Ainmhí is ea an francach dubh sa ghéineas Rattus in fhofhine na Murinae. Is uiliteoirí iad a dhéanann dochar do na barraí.

Mamaigh
Francaigh (ainmhithe)
Francach donn

Ainmhí is ea an francach donn. 

Francaigh (ainmhithe)
Francach carraige láir

Ainmhí is ea an francach carraige láir. 

Francaigh (ainmhithe)
Francach uisce bréige

Ainmhí is ea an francach uisce bréige. 

Francaigh (ainmhithe)
Mórfhrancach na neide cipíní

Ainmhí is ea an mórfhrancach na neide cipíní. 

Mamaigh
Caochfhrancach

Ainmhí is ea an caochfhrancach. 

Mamaigh
Cat crainn clochra

Ainmhí is ea an cat crainn clochra. 

Mamaigh
Cat coille

Ainmhí is ea an cat coille. 

Mamaigh
Cat crainn píb-bhuí

Ainmhí is ea an cat crainn píb-bhuí. 

Mamaigh
Cat crainn Nilgiri

Ainmhí is ea an cat crainn Nilgiri. 

Mamaigh
Aimseadóir buí

Is madadh clóis é an t-aimseadóir buí. Póraíodh an t-aimseadóir buí den chéad uair in Albain, san 18ú haois, le cuidiú leis an uasaicme agus iad ag foghlaeireacht.

Mamaigh
Póir mhadraí
Bulladóir

Pór madra a d'úsáidtí sa Bhreatain sa Mheánaois le haghaidh gríosú tarbh. Tugtar tarbhghadhar air freisin. An cholainn trom le cosa bóracha gearra is eireaball gearr, an ceann mór cruinn le soc leata geancach, na cluasa is na súile beag, an fionnadh gearr, donn nó donn is bán. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Gadhar seilge Afracach

Ainmhí is ea an gadhar seilge Afracach. 

Mamaigh
Sporting Fingal Football Club 2011

Coinníonn an t-alt seo eolas maidir leis an Sporting Fingal Football Club agus a shéasúr sa bhliain 2011. Seo an ceathrú bhliain acu mar chlub ag imirt i sraith na hÉireann. Seo an dara séasúr dóibh ag imirt i bpríomhshraith na hÉireann agus i gcomórtas Sraith Europa agus an chéad séasúr ag glacadh páirt i gCorn Setanta Sports. 

Ag tús na bliana ba léir go mbeadh ar Sporting Fingal búiséad níos lú a ullmhú go háirithe nuair a tharraing Gannon siar mar chathaoirleach. Bhí fadhbanna acu díreach roimh thús an séasúir nuair a tharraing infheisteoir áirithe amach as tacaíocht a thabhairt. Ní raibh siad in ann pá na n-imreoirí a íoc don chéad uair ach roimh deireadh na seachtaine d'éirigh leo é sin a réiteach. . 
. D'imir siad an chéad chluiche Cairdiúil i gcoinne Phoenix FC ar an 6 Feabhra.

Liosta Imreoirí 2011

Cluichí 2011

Cluichí Cairdiúla

Tagairtí 

Séasúir Sporting Fingal Football Club
Giorria gallda

Giorria mór is ea an giorria gallda (Lepus europaeus). Mamach atá ann, agus é dúchasach san Eoraip agus in áiteanna san Áise.

Mamaigh
Giorria guaireach

Ainmhí is ea an giorria guaireach. 

Mamaigh
Vól bruaigh

Ainmhí is ea an vól bruaigh (Myodes glareolus).

Mamaigh
Sáirséal Ó Marcaigh

Teach foilsitheoireachta Gaeilge ab ea Sáirséal agus Dill.  Bhunaigh Seán Sáirséal Ó hÉigeartaigh -i dteannta a mhná, Bríghid Ní Mhaoileoin - an comhlacht sa bhliain 1945.v D'fhoilsigh an comhlacht cuid mhaith de shaothair Mháirtín Uí Chadhain.

Bhí an comhlacht lonnaithe ar Bhóthar Chríoch Mhór, Baile Átha Cliath 11. 

D’éag Seán Ó hÉigeartaigh go tobann in oifig Sháirséal & Dill  ar 14 Meitheamh 1967, in aois 50 dó.

Sa bhliain 1981, cheannaigh Caoimhín Ó Marcaigh teidil an chomhlachta ó bhaintreach Sheáin Uí hÉigeartaigh agus tugadh Sáirséal Ó Marcaigh air.

Níos déanaí, sa bhliain 2009, thóg Cló Iar-Chonnachta teidil an chomhlachta ar láimh.

Féach freisin 

 Cló Iar-Chonnachta

Tagairtí 

Comhlachtaí foilsitheoireachta Éireannacha
Minc

Ainmhí is ea an mhinc. 

Mamaigh
Fia mór

An fíorfhia is mó (na guaillí suas le 2.4 m ar airde), atá forleathan sna réigiúin mheasartha den leathsféar thuaidh. Aonarach de ghnáth. An soc fada, liopa leathan uachtair ag caitheamh amach os cionn an liopa íochtair. An scornach le leadhb craicinn (a dtugtar an clog uirthi). Na beanna leathan, cosúil le miasa, le hadharca starracha ar na himill. Tugtar mús uirthi i Meiriceá Thuaidh.

Fianna
Ápa Barbarach

Ainmhí is ea an t-ápa Barbarach (Macaca sylvanus). Príomach atá ann agus, d'ainneoin a ainm, is moncaí é, ní ápa. Maireann siad sna Sléibhte Atlas, i dtuaisceart na hAfraice, san Ailgéir agus i Maracó. Maireann siad freisin i nGiobráltar, san Eoraip. Beathaíonn siad iad féin ar dhuilleoga, ar thorthaí, ar fhréamhacha, agus, uaireanta, ar fheithidí. 

Apa Barbarach
Mamaigh
Muscfhrancach

Ainmhí is ea an muscfhrancach. 

Mamaigh
Poolbeg Press

Teach foilsitheoireachta is ea Poolbeg Press (Gaeilge: Cló an Phoill Bhig). Tá sé lonnaithe i mBaile Átha Cliath. Foilsíonn sé ábhair Éireanncha. D'fhoilsigh sé aistriúcháin ar chuid de scéalta Mháirtín Uí Chadhain.

Tagairtí 

Comhlachtaí foilsitheoireachta Éireannacha
Finnegans Wake

Is úrscéal grinn turgnamhach le James Joyce é Finnegans Wake (gan uaschamóg), (Gaeilge: Faire Ó Fionnagáin nó Faire na bhFionnagán ). Tá clú agus rath air mar gheall ar an gcur chuige turgnamhach inar scríobhadh é, agus ar an gcáil atá air mar cheann de na leabhair is deacra dár scríobhadh i mBéarla riamh. Scríobhadh i bPáras na Fraince é idir 1922 agus 1939, agus foilsíodh é sa bhliain 1939, dhá bhliain roimh bhás an údair. Ba é Finnegans Wake an leabhar deireanach de chuid James Joyce. Scríobhadh an leabhar ar fad i dteanga shaintréitheach, nó idioglossia le hé a chur i bhfocail eile, a bhí ina mheascán de ghnáthfhocail ón mBéarla, d'imeartas focal ilteangach agus d'fhocail portmanteau. Creidtear gur iarracht é seo ar athchruthú a dhéanamh ar an gcaoi ina mbíonn duine ag smaoineamh agus é ina chodladh, agus ar thaibhrimh.

Tagairtí 

James Joyce
Úrscéalta Éireannacha
Scairt thóracsach

In anatamaíocht na mamach, is éard is scairt thóracsach (Sean-Ghréigis: διάφραγμα diáphragma "deighilt" ), ann ná clár de mhatáin inmheánacha a leathnaíonn trasna ar bhun chreat na n-easnacha. Deighleann an scairt cuas an chliabhraigh (croí, scamhóga & easnacha) ó chuas an bhoilg agus bíonn feidhm thábhachtach aici sa riospráid. 

San anatamaíocht, tagraíonn 'diafram' do struchtúir chothroma eile cosúil leis an diafram úraiginitiúil nó an diafram peilbheac, ach de ghnáth, ach uaireanta bíonn scairt thóracsach i gceist leis an bhfocal 'diafram' cé nach é an téarma ceart teicniúil é. Bíonn diafraim nó struchtúir cosúil leo ag veirteabraigh eile ar nós reiptílí agus amfaibiach , ach bíonn éagsúlacht le sonraí tábhachtacha na hanatamaíochta acu mar shampla le suíomh na scamhóg i gcuas an abdómain.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Tóracs
Córas riospráide
Matáin na cabhlach
Beatrix na hÍsiltíre

Ba í Beatrix na hÍsiltíre (née Beatrix Wilhelmina Armgard, rugadh 31 Eanáir 1938) Banríon Ríochta na hÍsiltíre idir 1980 agus 2013. 

Corónaíodh í ina banríon ar an 30ú lá de mhí Aibreáin 1980. Eiróidh sí as an coróin ar an lá céanna i 2013 chun an post a thabhairt dá mac, Willem-Alexander.

Tagairtí 

Monarcaí
Daoine a rugadh i 1938
Daoine beo
Daoine as an Ísiltír
Sgurr na Cíche

Sliabh ar an taobh ó thuaidh de Ghleann Comhann, Albain is ea Sgurr na Cíche. Tá sé ina luí ag deireadh an droma thiar den Aonach Eagach, díreach os cionn an phointe ina sreabhann an Abhainn Chomhann isteach i Loch Liobhann.
Fuair an 'Sgurr' (Gaeilge:stuaic nó binn ) sé an t-ainm toisc go bhfuil cruth aige cosúil le cruth chíche baineann , go háirithe nuair a fhéachtar air ón iarthair. Is cuid é den radharc "clasaiceach" a fhaightear ar an mbealach isteach chuig Glen Comhann.

Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Mícheál Ó Máirtín

Polaiteoir agus iar-aire rialtais Éireannach de chuid Fhianna Fáil is ea Mícheál Ó Máirtín (Béarla: Micheál Martin) (rugadh 1 Lúnasa 1960), a toghadh mar cheannaire an pháirtí sin an 26 Eanáir 2011. Ceapadh é ina Thaoiseach ar an 27ú lá de Mheitheamh 2020.

D'éirigh leis a bheith tofa chun na Dála den chéad uair in olltoghchán 1989 agus ceapadh é ina aire sinsearach rialtais ceithre huaire le linn d'Fhianna Fáil a bheith i réim ó 1997 go dtí 2011. 

Is é an cháil is mó atá air ná gurbh é an tAire Sláinte a thug isteach an cosc iomlán ar chaitheamh tobac in áiteanna oibre in Éirinn sa bhliain 2004. Bhí an-rath ar an gcosc seo agus bhí Éire ar cheann de na chéad tíortha ar domhan a chuir an polasaí seo i bhfeidhm.

Sheas Ó Máirtín in Olltoghchán 2016 agus toghadh arís é le 20.4% de na vótaí chéad rogha.

Bhí sé ina mhúinteoir i gColáiste na Toirbhirte i gcathair Chorcaí.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh gréasáin oifigiúil
 Stair thoghchánaíochta Mhíchíl Uí Mháirtín

Daoine a rugadh i 1960
Ceannairí Fhianna Fáil
Polaiteoirí na hÉireann
Taoisigh na hÉireann
Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh
Tánaistí na hÉireann
Baill den 26ú Dáil
Baill den 27ú Dáil
Baill den 28ú Dáil
Baill den 29ú Dáil
Baill den 30ú Dáil
Baill den 31ú Dáil
Baill den 32ú Dáil
Baill den 33ú Dáil
Daoine as Contae Chorcaí
Daoine beo
Idir Shúgradh agus Dáiríre

Cnuasach gearrscéalta Gaeilge leis an scríbhneoir Éireannach Máirtín Ó Cadhain a d'fhoilsigh Oifig an tSoláthair sa bhliain 1939 é Idir Shúgradh agus Dáiríre. Cuid de luathshaothair an Chadhanaigh atá i gceist dar le roinnt léirmheastóirí.

Scéalta an chnuasaigh 
 Idir Shúgradh agus Dáiríre (gearrscéal)
 Píopa tobac 
 Leatrom na cinniúna 
 Culaith le cois 
 Má chaill mé Báire, ghnóthaigh mé Báire
 Aois na hóige
 Fóide Cnapánacha Carracha Uachtar an Bhaile
 Mac Rí na nDeachmann
 Gan an craiceann ná a luach
 Gan Murcha gan Mánas

Aistriúcháin 

Aistríodh cuid de scéalta an chnuasaigh go Béarla sa leabhar The Road to Brightcity (Leagan de An Bóthar go dtí an Ghealchathair) le hEoghan Ó Tuairisc. D'fhoilsigh Poolbeg Press as Baile Átha Cliath sa bhliain 1981 é.

Leabhair bunaithe ar an saothar 

Scríobh Séamas Ó Murchú an leabhar Liosta focal as Idir Shúgradh agus Dáiríre a bhailíonn leaganacha canúnacha agus focail nach bhfuil eolas maith orthu orthu. Foilsíodh an leabhar sa bhliain 1982 ag Acadamh Ríoga na hÉireann i mBaile Átha Cliath.

Leabhair le Máirtín Ó Cadhain
Leabhair ghearrscéalta as Gaeilge
Na Cruacha Dubha

Sliabhraon i gContae Chiarraí, Cúige Mumhan, Éire is ea Na Cruacha Dubha. Síneann sé beagán os cionn 19 km (12 míle), agus folaíonn sé na beanna is airde in Éirinn agus freisin na beanna amháin ar an oileán atá os cionn 1,000 méadar in airde. Is é Corrán Tuathail an sliabh is airde díobh (1,038 m), ina dhiaidh sin tá an Bhinn Chaorach (1010 m) agus An Chathair (1001 m). Áirítear freisin ar an sliabhraon a lán beann eile de níos mó ná 2,000 troigh ('Hewitts' sa Bhéarla). Is sleibhteoighreach-snoite gaineamhchlocha iad , mar chuid d'Ardchríocha Armarcach, agus atá siad suite ar Leithinis Uíbh Ráthaigh in aice le Locha Chill Airne.

Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Sléibhte agus cnoic i gContae Chiarraí
Réimsí dreapadóireachta na hÉireann
An tSraith ar Lár (Cnuasach Gearrscéalta)

Gearrscéalta agus nóibhille Gaeilge leis an scríbhneoir Éireannach Máirtín Ó Cadhain a foilsíodh ag Sáirséal agus Dill sa bhliain 1967 is ea An tSraith ar Lár. Cuireadh atheagrán amach i gclúdach bog ag Cló Iar-Chonnachta sa bhliain 2009.

Foilsíodh an leabhar ceithre bliana déag tar éis Cois Caoláire, agus chaith Ó Cadhain an t-am idir eatarthu i mbun agóidíochta le cúiseanna éagsúla.

Scéalta an Chnuasaigh 

 An Sean agus an Nua
 Ciréib
 Gorta
 Crosaire Iarannróid
 An tSraith ar Lár (gearrscéal)
 Úr agus Críon
 Sraith Eile ar Lár
 Beirt Eile
 An Beo agus an Críon
 An Beo agus an Marbh
 Cé acu?...
 A Simple Lesson
 An Eochair

Ealaíon an Chlúdaigh 
Anne Yeats a dhear an clúdach. Dúch miotallach airgid a úsáidtear leis an gcúlra laith a dhéanamh agus dar le léirmheastóirí oireann seo don phictiúr pinn agus dúigh.

i gCnuasaigh eile 
Tá an scéal Beirt Eile roghnaithe mar chuid den chnuasach Gearrscéalta an Chéid a d'fhoilsigh Cló Iar-Chonnachta sa bhliain 2000. Chuir Gearóid Denvir agus Aisling Ní Dhonnachadha an cnuasach in eagar.

Léirmheastóireacht 

Dar le roinnt rinne an Cadhnach scríbhneoir nua-aoiseach de féin sa tréimhse sular foilsíodh an leabhar seo. Dar leo gur léir an Cadhnach tagtha in inmhe mar scríbhneoir ann. Díríonn sé ar an gcathair agus ar mhuintir na cathrach seachas an tuath agus ar an nGaeltacht sa chnuasach den chuid is mó. Na fir seachas na mná is mó a dhíríonn sé isteach orthu sa chnuasach seo. Bhuaigh an leabhar seo duais £2,000 ón bhForas Gael-Mheiriceánach i mbliain a fhoilsithe.

Leabhair le Máirtín Ó Cadhain
Leabhair ghearrscéalta as Gaeilge
Cló Iar-Chonnacht

Bunaíodh Cló Iar-Chonnacht (CIC) sa bhliain 1985. An scríbhneoir Micheál Ó Conghaile as Inis Treabhair i gConamara a bhunaigh é. 

Foilsíonn CIC úrscéalta, gearrscéalta, filíocht, leabhair do pháistí, neamhfhicsean, leabhair staire srl.  

Tá sé de chuspóir ag CIC spreagadh a thabhairt do cheoltóirí agus scríbhneoirí agus aird fhorleathan a tharraingt ar a gcuid saothar. Anuas go dtí 2014, bhí os cionn trí chéad leabhar agus dhá chéad albam curtha amach acu. 

Tá roinnt leabhar i mBéarla foilsithe ag CIC freisin, leabhair ar leaganacha de shaothair thábhachtacha i nGaeilge iad  a bhformhór. Ina theannta sin, tá roinnt leabhar dátheangach foilsithe acu.

Gaiscí 
Ó thaobh an cheoil de, thosaigh CIC ag taifeadadh ceoltóirí as Conamara, go háirithe amhránaithe ar an sean-nós. Anois tá a lán cineálacha eile ceoil curtha amach acu, leithéidí, ceol Cajun, ceol tíre agus ceoil as Ceap Breatain.

Naisc sheachtracha
Suíomh Idirlín Chló Iar-Chonnacht

Tagairtí 

Comhlachtaí foilsitheoireachta Éireannacha
Uaschuarc

Is é an t-uaschuarc nó u-chuarc (ón a shiombail 'u') an cuarc is éadroime de na cuairc go léir, cineál de bhuncháithnín is ea é, agus is mórchomhábhar an damhna é. Is iad na cuarcanna atá de dhíth leis an neodrón is an prótón a dhéanamh ná an t-uaschuarc is an t-íoschuarc. Bíonn na neodróin comhdhéanta de 1 uaschuarc agus 2 íoschuarc agus na prótóin comhdhéanta de 2 uaschuarc agus 1 íoschuarc. Tá sé mar chuid de chéad ghlúin an damhna, agus tá lucht leictreach de 2 / 3 e aige agus mais lom de 1.5-3.3 MeV/c2. Cosúil le gach cuarc, is feirmíón bunúsach é le casadh-1 / 2, agus braithann sé na ceithre idirghníomhaíochtaí bunúsacha: Imtharraingt, leictreamaighnéadas, idirghníomhaíochtaí laga, agus idirghníomhaíochtaí láidre. Is é frithcháithnín an uaschuairc an frithuaschuarc (ar a dtugtar in amanna an cuarc frithuas nó go simplí an frithuas), a bhíonn difriúil uaidh sa mhéid is go mbíonn a airíonna ar comhmhéid nó len a mhalairt comhartha.

Cuairc
Fisic núicléach
Fisic cháithníní
Fearmóin
Na Cruacha Gorma

Is mórshliabhraon iad na Cruacha Gorma i ndeisceart Chontae Dhún na nGall, i ndeisceart Chuige Uladh, Éire. Is bacainn taistil iad a bhíonn beagnach dothrasnaithe, idir deisceart an chontae, mar shampla Baile Dhún na nGall agus Béal Átha Seanaidh, agus na bailte ó thuaidh agus san iarthar, mar shampla an Clochán Liath agus Leitir Ceanainn. Téann an bóthar idir dhá thaobh an chontae tríd an Bearnas Mór.

Naisc sheachtracha 
 Léarscáil

Contae Dhún na nGall
Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Sléibhte agus cnoic Chontae Dhún na nGall
Sléibhteoireacht

Is éard is sléibhteoireacht ann ná ealaín nó spórt na dreapadóireachta ar shléibhte. I gcás sléibhte arda, féadfaidh go mbeadh dreapadh ar oighear, carraigeacha, nó sneachta a bheith i gceist.
Cé gur thosaigh sléibhteoireacht mar iarracht ag an duine an pointe is airde ar shliabh áirithe a dhreapadh roimh duine ar bith eile, sa lá atá inniu ann bíonn trí ghnéith eile san áireamh:
carraigcheird, sneachtacheird, agus sciáil ag brath ar cibé an bhfuil ab bealach a roghnaíodh ar shneachta, ar charraigeacha, nó ar oighear. Bíonn taithí, cumas lúthchleasaíochta, agus eolas teicniúil riachtanach le haghaidh sábháilteachta a chothabháil. Is e an UIAA, nó an Union Internationale des Associations d'Alpinisme an coiste domhanda rialaithe don sléibhteoireacht agus dreapadóireacht, a théann i ngleic le saincheisteanna cosúil le rochtain, leigheas, sábháilteacht, cosaint sléibhte, an óige agus oighear dreapadóireachta.

Stair 
Tá fianaise ann gur dhreap daoine sna hAlpa chomh fada siar agus 5,300 bliain ó shin, mar is léir ón mumaí a bhfuarthas i Meán Fómhair 1991 sna hAlpa Ötztal, in aice le Hauslabjoch ar an teorainn idir an Ostair agus an Iodáil. 

 Dhreap Empédocles Sliabh Etna sa chúigiú haois RC agus an tImpire Haidrian í sa 2ú haois.
 I litir chun a chara Francesco Dionigi, mhaígh Petrarca gur dhreap sé Mont Ventoux ar 26 Aibreán, sa bhliain 1336 lena dheartháir agus dhá seirbhíseach, "spreagth amháin leis an mhian chun chuairte a thabhairt ar áit a raibh clú agus cáil ar a hairde uirthi."
 Sa bhliain 1492, dhreap Antoine de Ville Mont Aiguille i ndiaidh orduithe a fháil ón Rí Charles VIII na Fraince. Is é seo an chéad dreapadh ina raibh teicníochtaí sléibhteoireachta in úsáid.
 Ar an 20 Meán Fómhair, sa bhliain 1770, shroich na deartháireacha De Luc, scoláirí na Ginéive, an chéad mhullach de Mhont Buet amach (theip orthu roimhe sin sa bhliain 1765). Aithnítear seo mar an chéad dhreapadh eipiciúil ar sna hAlpa arda.
 Glactar leis go ginearálta gurb é Horace-Benedict Saussure chéad aireagóir na sléibhteoireachta sa bhliain 1786 nuair a thairg sé an chéad duais don chéad duine a dhreapadh Mont Blanc (la montagne maudite). Ar 8 Lúnasa, 1786, ba iad Jacques Balmat agus Michel Paccard ó Chamonix a chéad dhreap Mont Blanc.

Naisc sheachtracha 
 Cnocadóirí
 Wiki sobre montañas
 Guía de montaña (licencia libre)
 Federacion de Andinismo de Chile
 Andeshandbook
 Club Alemán Andino
 Alpinismonline: Revista digital de Montaña
 Pota Focal

 
Teicnící dreapadóireachta

sv:Klättring#Alpin klättring
Hypsogastropoda

Is clád de ghastrapóid mara é Hypsogastropoda, laistigh de chlád Caenogastropoda.

Naisc sheachtracha 
 http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=78278

Moilisc
Droichead an Chnoic

Sráidbhaile is ea Droichead an Chnoic (Béarla:Knockbridge). Tá sé suite 6.5 ciliméadar i dtreo an iardheiscirt ó Dhún Dealgan, príomhchathair na Lú sa bhaile fearainn Baile an Locha.

Stair 
Tá an chloch cháiliúil 'Cloch Chú Chulainn' in aice láimhe, deirtear gurb í seo an áit ina bhfuair sé bás. Tógadh Séipéal Dhroichead an Chnoic (Naomh Muire) sa bhliain 1814 ar shuíomh theach Aifrinn a bhí in úsáid ón bhliain 1692 ar aghaidh.

Spórt 
Bhunaigh an tAthair Séamus Quinn, sagart paróiste an sráidbhaile Cumann Pheil Ghaelach (CPG naomh Bride) sa bhliain 1927.

Bailte i gContae Lú
Doimnic Mac Giolla Bhríde

Is amhránaí sean-nóis é Doimnic Mac Giolla Bhríde. Is cumadóir ceoil é agus seinneann sé roinnt uirlisí ceoil.

Is as an gCarraig sna Doirí Beaga, Tír Chonnaill ó dúchas Doimnic. Ba ó leithidí Cháitlín Ní Dhomhnaill, a bhí ina comharsan aige, a fuair sé a chuid amhráin, chomh maith le bheith ag éisteacht le ceoltóirí mar Lillis Ó Laoire, Annie Eoghain Éamoinn, Mairéad Ní Mhaonaigh agus ón mháthair Nellie, atá í féin ina scoith cheoltóir.

Rinne Doimnic Mac Giolla Bhríde staidéar ar an cheol san ollscoil. 

Tá Doimnic ina stiúrthóir ar Chór Thaobh a’ Leithid, i nGaoth Dobhair, a bhunaigh sé i 2002, agus ar Chór Loch Laoi i mBéal Feirste.

Sa bhliain 2004 d'eisigh Doimnic a chéad cheirnín, "Saol na Suáilce".

Bhain Doimnic Comórtas Chorn Cuimhneacháin Sheáin Uí Riada amach ag Oireachtas na Samhna 2009.

D’eisigh Doimnic ceirnín "Guaillimh a’ Chéile" in éineacht Griogair Labhruidh, rogha amhráin as Éirinn agus Albain.

Naisc 
 Suíomh Doimnic.com
 Agallamh le Doimnic Mac Giolla Bhríde, ar Youtube, BBC, 2012.
 Doimnic Mac Giolla Bhríde, ag casadh Seán Ó Duibhir an Ghleanna ar Youtube, TG4, 2011.

Tagairtí 

Amhránaithe ar an Sean-Nós
Amhránaithe Éireannacha
Ceoltóirí Éireannacha
Daoine as Contae Dhún na nGall
Daoine beo
Micheál Ó hIcí

Mícheál Ó hIcí (Michael O'Hickey) (12 Márta 1860 – 19 Samhain 1916), sagart Caitliceach Gaelach agus iar-Ollamh le Gaeilge in Ollscoil Mhaigh Nuad. An fear a bhuaigh an feachtas chun ábhar riachtanach chun staidéar in Ollscoil na hÉireann a dhéanamh den Ghaeilge. Bhris na heaspaig as a phost mar ollamh é i 1909, i ngeall ar a thacaíocht láidir don Ghaeilge mar ábhar riachtanach.

Nuair a briseadh as an ollscoil é, músclaíodh an oiread sin tacaíochta don Ghaeilge i bpobal na hÉireann gur thacaigh na comhairlí contae leis an nGaeilge riachtanach, agus dhein coinníoll de chun go bhfaigheadh an ollscoil nua aon tacaíocht airgeadais uathu. Ghéill an ollscoil i 1909, agus deineadh ábhar riachtanach den Ghaeilge ón mbliain 1913 amach. Fuair sé tacaíocht leis óna chomhghleacaí in Ollscoil Mhaigh Nuad, an tOllamh le Diagacht, Uaitéar Mac Domhnaill.

Foilseacháin
 Irish in the schools, Ó hIcí, Micheál P., Gaelic League, 1900.
 The nationalisation of Irish education Rev. M.P. O'Hickey, Gaelic League, 1902.
 An Irish university, or else Michael P. O'Hickey, Gill & Sons, BÁC, 1909.
 Language and Nationality O'Hickey, Rev. Michael.(Réamhrá le Douglas Hyde) Waterford News, 1918.

Tagairtí 

Icí, Micheál Ó
Icí, Micheál Ó
Daoine as Contae Phort Láirge
Gaeilgeoirí
Scoláirí Gaeilge
Beirt Eile

Gearrscéal Gaeilge leis an scríbhneoir Éireannach Máirtín Ó Cadhain é Beirt Eile a foilsíodh in An tSraith ar Lár a foilsíodh ag Sáirséal agus Dill sa bhliain 1967 .

I gCnuasaigh eile 
Tá an scéal Beirt Eile roghnaithe mar chuid den chnuasach Gearrscéalta an Chéid a d'fhoilsigh Cló Iar-Chonnachta sa bhliain 2000. Chuir Gearóid Denvir agus Aisling Ní Dhonnachadha an cnuasach in eagar.

Gearrscéalta le Máirtín Ó Cadhain
Aistriúcháin
Gearrscéalta Gaeilge
Doire Chuais

Baile fearainn in iarthar Mhaigh Eo i ngar do Chaisleán an Bharraigh is ea Doire an Chuais (Béarla: Derrycoosh ). Is í áit dhúchais Éanna Uí Chionaoith, polaiteoir, í.

Tagairtí
An tSraith dhá Tógáil

gearrscéalta Gaeilge leis an scríbhneoir Éireannach Máirtín Ó Cadhain a foilsíodh ag Sáirséal agus Dill sa bhliain 1970 is ea An tSraith Dhá Tógáil. Tá 260 leathanach ann.

Scéalta an Chnuasaigh 
 Na Críocha Déanach
 Rinneadh
 Na Mairbh
 Fuascailt
 Rath
 Aisling agus Aisling Eile
 Fuíoll
 I mBus Cathrach
 Fuíoll Fuine

Léirmheastóireacht 
Filleann sé ar an nGaeltacht sa chnuasach seo ach is Gaeltacht eile ar fad í, Gaeltacht atá athraithe ag saol nua-aoiseach na tíre.

Aistriúcháin 

Leabhair le Máirtín Ó Cadhain
Leabhair ghearrscéalta as Gaeilge
Tibir

Baineann an t-alt seo leis an impire Rómhánach; má tá suim agat san abhainn, féach An Tibir.

Bhí Tibir nó Tiberius Caesar Augustus (16 Samhain 42 RC – 16 Márta AD 37) ina Impire Rómhánach ó 14 AD go dtí 37 AD. Tháinig Tibir i gcomharbacht ar Ágastas (leanbh uchtaithe de chuid Ágastais ab ea Tibir). 

Bhí sé 55 bliain d'aois cheana féin nuair a d'éirigh sé ina impire, Rinne sé braiteoireacht nuair a iarradh air a bheith ina princeps. Bhí sé an-éifeachtach mar riarthóir, ach neamhpháirteach agus é ag dul anonn in aois. 

Bhí sé i réim ó  14 AD go  37 AD, 22 bliain. agus fuair sé aois mhór, in aois 78 bliain dó nuair a bhásaigh sé. Tháinig Caligula i gcomharbas air ina impire.

Muintir 
Ba 'gens Claudia' é ó dhúchas, ba é Tiberius Claudius Nero a athair agus ba í Livia Drusilla a mháthair. Cholscar a mháthair ó a athair agus pósadh arís í le hÁgastas sa bhliain 39AD, a d'fhág Tibir ina leasmhac d'Octáivian.  

Bheadh Tibir pósta níos déanaí ar aghaidh le hiníon Ágastas 'Iulia Maior' (ó a phósadh le Scribonia) agus níos déanaí fós bhí sé uchtaithe ag Ágastas, agus de réir an ghnímh seo, rinneadh 'gens Julia' go hoifigiúil de, ag iompar an ainm Tiberius Julius Caesar.

Féach freisin 

 Caligula

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 42 RC
Básanna i 37
Polaiteoirí na Sean-Róimhe
Impirí Rómhánacha
Germania

Ba é Germania (Laidin: Germania Magna) an t-ainm a thugtar sa ré ársa ar an réigiún i lár na hEorpa, scartha ón saol Rómhánach leis an Réin agus an Danóib agus a leathnaigh beagnach go dtí taobh thoir na Viostúile.

Stair 
Bhí cónaí ar treibheanna éagsúla sa Ghearmania, a bhformhór mór acu ina Ghearmánaigh ach bhí roinnt pobail Cheilteacha, Bhaltacha, Scitiacha, agus phróta-Slavónacha freisin ann. D'athraigh comhdhéanamh treibhe agus eitneacha na háite thar na céadta bliain mar thoradh ar comhshamhlú agus, níos tábhachtaí, imircí. Labhair na Gearmánaigh canúintí éagsúla.

Cúigí na Sean-Róimhe
Stair na Danmhairge
Stair na Gearmáine
Stair na bpobal Gearmánach
Stair na hÍsiltíre
Réamhstair na Polainne (go dtí 966)
Seta (úrscéal)

Is úrscéal Iodáilise é Seta (Síoda) leis an scríbhneoir Alessandro Baricco, a foilsíodh sa bhliain 1996.

An scéal 
Tá an scéal lonnaithe sna 1860í. Cuir síos ar shaol Hervé Joncour, fear gnó Francach, a bhíonn ag feidhmiú in earnáil an tsíoda, atá ann. De bharr ghalar ar na seiriceán san Eoraip agus an san Afraic tugann sé an turas go dtí an tSeapáin air féin chun seiriceáin folláin a aimsiú. Is áit aisteach agus úrnua dó é. Buaileann sé le Hara Kei, uasal de chuid na tíre sin, agus fásann caidreamh neamh-ghnách idir Hervé agus bean óg i gcúirt Hara Kei.
D'fhás nasc aisteach idir an bhean agus an fear gnó in ainneoin nár labhair siad le chéile riamh. Bíonn a bhean chéile Héléne ag fanacht leis chuile uair a fhilleann sé ar an Fhrainc.

Ar a thuras dheireanach bhí cogadh catharach ar siúl sa tSeapáin agus chuile rud scriosta ach d'éirí leis buíon Hara Kei a bhí ar teitheadh a bhaint amach. Dimpí Hara Kei air gan filleadh ar an tSeapáin choíche. D'fhill sé ar Héléne agus thug sé cúram di i rith a tinneas deireanach. Ní dhearna sé dearmad riamh ar an mbean óg ach roinnt blianta tar éis bás Héléne fuair sé amach trí thimpist go raibh eolas aici faoin mbean óg i gcónaí. Ní raibh fiú ainm na mná óg, a raibh tionchar chomh mór sin air, ar eolas aige agus níor labhair sé léi riamh.

Tagairtí 

Úrscéalta
Rivaldo

Is peileadóir sacair é Rivaldo Vítor Borba Ferreira, nó Rivaldo de ghnáth (rugadh 19 Aibreán, 1972 i bPaulista, i Pernambuco, sa Bhrasaíl). Dála peileadóirí Brasaíleacha eile (m.sh. Pelé, Romário, agus Ronaldo), is fearr aithne air le aon ainm amháin. Ionsaitheoir lár páirce a bhíonn ann de ghnáth. D'imir sé le roinnt clubann sa Bhrasail, sa Spáinn agus in Angóla. Is le Mogi Mirim sa Bhrasaíl atá sé ag obair faoi láthair (2014).

Thosaigh Rivaldo ag imirt sacair go hóg, agus sa bhliain 199 d’imir sé le club den chéad uair, mar atá le Paulista i São Paulo. Bhí sé ar an fhoireann sacair Bhrasaíleach sna Cluichí Oilimpeacha in Atlanta sna Stáit Aontaithe sa bhliain 1996 mar a bhfuair na Brasaíligh an bonn cré-umha sa chomórtas úd.
  
Fuair FC Barcelona sa bhliain 1997 le áit Ronaldo, imreoir Brasaíleach eile, a bhí i ndiaidh aistriú ó FC Barcelona go foireann eile, a líonadh. D’éirigh go maith le Rivaldo i mBarcelona: bhain an fhoireann Corn Shraithchomórtas na Spáinne amach i 1997 agus arís i 1999. Ba Rivaldo an duine ba mhó pointí ar an fhoireann sna blianta 1997 agus 1998. 

Bhí ról tábhachtach ag Rivaldo ar fhoirne náisiúnta na Brasaíle freisin, mar shampla i gcomórtais Chorn Sacair an Domhain (1998) agus Chorn Mheiriceá (1999). D’ainmnigh FIFA sa bhliain 1999 mar Imreoir na Bliana é.

D’imir Rivaldo seal le AC Milano (2002-03), le Cruzeiros sa Bhrasaíl (2004), agus ag tosnú sa bhliain 2004 le hOlympiacos, agus ansin le AEK. Aithin (an dá fhoireann seo sa Ghréig). Sa bhliain 2008, thug Rivaldo a aghaidh ar an Úisbéiceastáin mar ar imir sé le club Bunyodkor (a thug 10 milliún euro air). D’aistrigh Rivaldo ar ais go dtí a thír dhúchais sa bhliain 2010 mar ar imir sé le São Paulo. Sa bhliain 2012, tá sé ag imirt do Kabuscorp in Angóla.

Imreoirí sacair na Brasaíle
Daoine a rugadh i 1972
Daoine beo
Mana

Is ráiteas gairid é mana a chuireann rud ar nós prionsabal nó aidhm in iúl, a úsáidtear go minic mar ráiteas creidimh ag eagraíocht nó duine aonair.

Manaí stáit an domhain

Tagairtí
Aicéatón

Is é an t-aicéatón nó an própánón an ceann is simplí de na céatóin. Tá sé sothuaslagtha san uisce, agus is tuaslagóir é ann féin. Is í an fhoirmle cheimiceach atá aige ná (CH3)2CO, is é sin, dhá mheitilghrúpa timpeall an charbóinilghrúpa. Is iomaí cineál úsáide a bhaintear as an aicéatón sa tionsclaíocht cheimiceach mar amhábhar, ach is mar dhíobhach vearnaise ingne agus mar chaolaitheoir péinte is mó a aithníonn Tadhg an mhargaidh é. 

Bíonn aicéatón ar fáil go nádúrtha in orgánach an duine, agus de réir dhealraimh, ní carcanaigin (ábhar ailse) é. Is féidir leis an aicéatón cur isteach ar an lárchóras néarógach, ach le nimhiú aicéatóin a tharraingt ort féin caithfidh tú cainníocht infheicthe de a shlogadh nó tamall fada a chaitheamh á análú isteach. Thairis sin, an t-othar a thiocfaidh ina bheo as nimhiú aicéatóin, is dual dó biseach iomlán a fháil. Mar sin ní féidir a rá go mbeadh nimh ann. Scéal eile é go bhfuil sé as pabhar so-adhainte. Is é an splancphointe atá aige ná -20 °C, agus le teocht is airde ná sin, cuirfidh splanc nó bladhaire meascán an aeir agus an aicéatóin ghalaithe trí thine de phléasc, ar acht go bhfuil codán an aicéatóin sa mheascán níos airde ná 2.5 % agus níos ísle ná 12.8 %.

Céatóin
Éirígí

Páirtí polaitíochta poblachtánach agus sóisialach é Éirígí atá lonnaithe i Éirinn. Bhunaigh grúpa beag gníomhaithe é i mBaile Átha Cliath in Aibreán na bliana 2006. Ba ghrúpa feachtasaíochta polaitiúil a bhí ann ar dtús ach d'éirigh sé ina pháirtí polaitiúil iomlán ar an 12 Bealtaine 2007 tar éis gur vótáil na baill ar a son ag an gcéad ardfheis a bhí acu.

Nasc seachtrach 
 Suíomh an pháirtí

Tagairtí 

Polaitíocht na hÉireann
Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann
Páirtithe polaitíochta a bhunaíodh sa bhliain 2006
Bonnachán

Is é is bonnachán ann ná béile beag a itheann duine éigin faoi choim agus an fear gortach ag teacht air nuair nach bhfuil am ceart béile ann. Is féidir bonnachán a thabhairt ar an gcineál bia is fearr leis an duine, agus é ag coinneáil a ailpe féin de i bhfolach le go bhféadfadh sé goblach di a ithe ó am go ham.

Bia agus deoch
Fear gortach

Is é is brí le fear gortach ná ocras a thagann ort i dtoibinne. De réir dealraimh, is éard a bhí i gceist leis an leagan cainte seo ná féar gortach, is é sin, lus éigin a chuirfeadh ocras ar an duine dá mblaisfeadh sé de. Rinneadh "fear gortach" de i mbéal na ndaoine, áfach, agus is é an chiall a baineadh as ansin ná gur ionchollú ar an ocras a bhí i gceist leis an "bhfear gortach", cineál "fear" dofheicthe a thagann ort agus a chuireann ocras ort.

Tagairtí 

 SEANCHAS ANNIE BHÁN - The Lore of Annie Bhán. Gordon W. MacLennan. The Seanchas Annie Bhán Publication Committee 1997. Lch. 68-69.

Béaloideas na hÉireann
The Dark Knight Rises

Is é The Dark Knight Rises an scannán deiridh sa tsraith Batman a stiúraigh Christopher Nolan. Seoladh an scannán go hoifigiúil um Bealtaine 2012.

Na haisteoirí 

Tá Christian Bale mar Bruce Wayne/Batman, Tom Hardy i bpáirt an bhithiúnaigh Bane agus Anne Hathaway mar Catwoman. Glacann Joseph Gordon-Levitt ról Alberto Falcone.

Tagairtí

Féach freisin

Naisc sheachtracha 
 The Dark Knight Rises ar IMDB
 The Dark Knight Rises ar Rotten Tomatoes
 The Dark Knight Rises ar Meta Critic

Scannáin 2012
Scannáin Béarla
Scannáin Mheiriceánacha
Cumann na Scríbheann nGaedhilge

Bunaíodh Cumann na Scríbheann nGaedhilge (Béarla: The Irish Texts Society) sa bhliain 1898 le léann litríocht na Gaeilge a chur chun cinn. Foilsíonn an cumann eagráin de théacsanna Gaeilge maille le nótaí, le haistriúcháin Bhéarla agus plé ar an téacs.

Naisc sheachtracha 
 Cumann na Scríbheann nGaedhilge / Irish Texts Society

Foilseacháin 
 Irish-English Dictionary Phádraig Uí Dhuinín: Foclóir Gaedhilge agus Béarla: An Irish-English dictionary. Dublin: Published for the Irish Texts Society by M. H. Gill; London: David Nutt, 1904 
 Cumann na Scríbheann nGaedhilge ag Archive.org. 

Comhlachtaí foilsitheoireachta
Éinstéiniam

Is é an t-éinstéiniam dúil cheimiceach uimhir a 99, agus is í an tsiombail cheimiceach a sheasann dó ná Es. Fuair sé a ainm ó Albert Einstein. Ceann de na hachtanóidigh é, agus mar sin, is dúil throm thrasúránach é. Mar sin, níl ach iseatóip radaighníomhacha aige, agus má éiríonn leis na fisiceoirí blúirín beag éinstéiniam a tháirgeadh, is sciobtha a thiocfaidh an meath radaighníomhach air. Is é an t-iseatóp is cobhsaí dá bhfuil ann ná 252Es, ach níl an ceann sin féin ró-fhadsaolach, nó tá sé 471.7 lá ar leathré. 

Mar sin, is deacair do na ceimiceoirí mórán taighde a dhéanamh ar shaintréithe ceimiceacha an éinstéiniam. Tagann meath radaighníomhach ar gach eiseamal chomh luath is nach féidir a rá go mbeadh sé indéanta an t-éinstéiniam a choinneáil glan. Thairis sin, bíonn an radaighníomhaíocht chomh láidir san éinstéiniam is go gcuireann an radaíocht struchtúr an chriostail éinstéiniam ó mhaith go luath. 

Tá leathré an éinstéiniam chomh gearr is nach féidir teacht ar an dúil seo sa dúlra. An t-éinstéiniam atá ann, táirgtear sna himoibreoirí núicléacha agus sna saotharlanna fisice é. 

Maidir le ceimic an éinstéiniam, is iad na huimhreacha ocsaídiúcháin atá aige ina chuid comhdhúl ná +3 agus +2. Tá na saineolaithe den bharúil gur féidir comhdhúile éinstéiniam (+4) a tháirgeadh freisin, ach is tuiscint theoiriciúil é seo. D'aithin na ceimiceoirí ocsaíd éinstéiniam Es2O3, an dá chineál clóiríde (EsCl2, EsCl3), bróimide (EsBr2, EsBr3), iaidíde (EsI2, EsI3), fluairíd amháin (EsF3) agus ocsachlóiríd (EsOCl), ocsabhróimíd (EsOBr) agus ocsa-iaidíd (EsOI). 

Níl mórán úsáide san éinstéiniam chomh radaighníomhach is atá sé. Táthar ag déanamh gurbh fhiú triail a bhaint as sa radaiteiripe, is é sin, le cealla ailse a mharú le radaíocht.

Dúile ceimiceacha
Achtainíd
Feirmiam

Is é an feirmiam an céadú dúil cheimiceach sa tábla peiriadach, agus is é an tsiombail a sheasann dó ná Fm. Tá sé ainmnithe as an bhfisiceoir Iodálach Enrico Fermi. Achtanóideach agus dúil thrasúránach atá ann, agus mar sin, níl ach iseatóip radaighníomhacha aige. Is é 257Fm an ceann is troime acu, agus níl sé féin fadsaolach, nó tá sé 100.5 lá - céad lá agus leathlá - ar leathré. 

Tá an feirmiam chomh radaighníomhach is nach féidir mórán a fháil amach faoina shaintréithe ceimiceacha. Dealraíonn sé, áfach, gurb iad +2 agus +3 na huimhreacha ocsaídiúcháin a bhíonn aige.

Dúile ceimiceacha
Achtainíd
Meindiléiviam

Is é an meindiléiviam, a fuair a ainm ó Dmítrí Meindeiléiv, a chéadcheap tábla peiriadach na ndúl, - is é dúil uimhir a 101 sa tábla sin. Is achtanóideach trasúránach é, is é sin, tá sé ar ceann de na dúile is troime dá bhfuil ann, agus mar sin, níl ach iseatóip radaighníomhacha aige. Md an tsiombail cheimiceach. 

Is é an t-iseatóp is cobhsaí atá aige ná 258Md, agus níl sé féin ach 51.5 lá ar leathré. Mar sin, is deacair taighde a dhéanamh ar shaintréithe an mheindiléiviam, ach dealraíonn sé gurb iad +2 agus +3 na huimhreacha ocsaídiúcháin.

Dúile ceimiceacha
Achtainíd
Máirín Ní Rodaigh

Bean chéile an scríbhneora Éireannaigh Gaeilge Máirtín Ó Cadhain a bhí i Máirín Ní Rodaigh. Phós sí an Cadhnach sa bhliain 1945 agus bhásaigh sí roimhe sa bhliain 1965. 

Iníon Philip Ruddy as Contae an Chabháin ba ea Máirín agus ba mhúinteoir í i scoil lán-Ghaeilge. Bhí cónaí uirthi féin agus Máirtíni dtithe eágsúla timpeall ar Bhaile Átha Cliath agus ní raibh aonn chlann orthu. 

Cuireadh i Reilig Chnocán Iaróm í san uaigh chéanna inar cuireadh Máirtín ina diaidh.

Tá crois cheilteach chomórtha a rinneadh as cipíní adhmaid i gcuimhne ar Shiobhán Ní Rodaigh (Sú) i seilbh phríobháideach. Inscríbhinn na croise ná I nDíl cuimhne Shiobhán Ní Rodaigh (Sú) a fuair bás an 12adh de Mheán Fómhair 1935 ar dheis láimh Dé go raibh sí. Máirtín Ó Cadhain a rinne agus luaitear 'An Campa Géibhinn, An Currach' leis.

Tábhacht Mháirín i gcomhthéacs Litríocht Uí Chadhain 

Ina theannta sin, tarraingítear a bhean chéile, Máirín Ní Rodaigh - ceirtleith a anama, i bhfriotal Uí Chadhain féin - anuas ón aer den chéad uair chuig an léitheoir sa bhliain 1945 (l. 112). Cérbh í féin? Cárbh as í? Cén chaoi ar chas an lánúin ar a chéile? Cén tionchar a bhí aici ar an gCadhnach? Dhá thagairt fhánacha eile a thabhaíos sí nó go n-insítear scéal a báis in alt gearr amháin.

As Feasta Ag Samhlú Troda: Máirtín Ó Cadhain, 1905-1970 Aindrias Ó Cathasaigh

Tagairtí 

Máirtín Ó Cadhain
Mná céile Scríbhneoirí
Daoine as Contae an Chabháin
Básanna i 1965
Daoine a rugadh sa 19ú haois
Daoine curtha i Reilig Chnocán Iaróm