joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Patrick Swayze

Aisteoir, damhsóir agus cumadóir ceoil ab ea Patrick Wayne Swayze, a rugadh ar an 18 Lúnasa, 1952 i Houston, Texas agus a fuair bás ar an 14 Meán Fómhair, 2009. Damhsóir bailé a bhí ann, sular bhain sé cáil dhomhanda amach le páirteanna sna scannáin móra Dirty Dancing agus Ghost, agus mar Orry Main sa tsraith Mheiriceánach North and South. Bhí sé breoite le tamall le h-ailse sa phaincréas. Bhí sé pósta leis an aisteoir Meiriceánach Lisa Niemi, ach ní raibh aon pháistí acu.

Tar éis an t-iomrá mór a bhain sé amach leis na mór-scannáin seo, ní raibh sé a dhéanamh amhlaidh ina chuid oibre as seo amach. B'ábhar frustrachais é seo dó go dtí deireadh a shaoil.

Aisteoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1952
Básanna in 2009
Gaelpheil Trá

Cluiche is ea Gaelpheil Trá. Is í an pheil Ghaelach a bhunús, ach is ar ghaineamh tirim a imrítear é.

An cluiche 
Tá an cluiche cosúil leis an ngnáthpheil Ghaelach, ach tá roinnt difríochtaí ann freisin. Mar shampla, ní mhaireann cluiche ach fiche nóiméad, agus úsáidtear páirc imeartha níos lú.

Stair 
Eagraíodh an chéad chomórtas i Long Beach, Nua-Eabhrac, sa bhliain 2004. Sa bhliain 2008 a imriodh an chéad chomórtas san Eoraip, i Nantes na Briotáine. Imrítear Gaelpheil Trá i dtíortha eile san Eoraip anois freisin, mar shampla san Ísiltír.

Foinsí

Naisc sheachtracha 
 Challenge de Beach Gaelic - Pornichet
 Du foot à la main, au pied et sur la plage! – Alt faoin Beach Gaelic
 Beach Gaelic, the youngest and latest of the GAA
 Beach Gaelic 2009 - Finale Nantes-Liffré

Peil Ghaelach
Peil Ghaelach sa Fhrainc
Ord

Casúr mór is ea ord. Bíonn ceann mór trom agus cos fada air. Baintear feidhm astu chun rudaí troma nó rudaí móra, amhail clocha nó ballaí, a thuargaint. Beirtear greim air leis an dá lámh.

Uirlisí láimhe
Toireasc

Is uirlis é toireasc le faobhar géar a bhaintear feidhm as chun rudaí a ghearradh. Baintear feidhm as toirisc chun crainn, adhmad, clocha, miotal agus ábhair eile a ghearradh. Baineann siúinéirí agus tógálaithe feidhm as toirisc chun rudaí a thógáil.

Uirlisí láimhe
Clúidín

Cineál éadaí a chuirtear ar leanaí agus ar dhaoine fásta chun mún agus cac a bhailiú is ea clúidín. Chomh luath is atá an clúidín salach nó fliuch, ní mór é a bhaint nó bíonn bruth clúidín ar an leanbh.

Nasc seachtrach 
 Bruth clúidín a chóireáil le hUngadh Leighis Antaiseipteach Sudocrem  

Fo-éadaí
Éadaí páistí
Naíonacht
Cúram naíonán
Ceol '08

Albam de cheol as Gaeilge é Ceol '08, a bhí seolta amach ag an eagraíocht Éireannach Seachtain na Gaeilge i Mí an Mhárta, 2008. Seoltar albam lán-Ghaeilge gach bhliain i rith na seachtaine, agus tugtar an t-airgead ar fad a thuilltear don charthanacht Concern. 

Cumann na ceoltóirí amhrán as Gaeilge, nó déanann siad aistriúchán ó amhrán éigean as Béarla. I measc na ceoltóirí cáiliúla a ghlac páirt sa bhliain seo ná Mundy, The Walls, Jack L, Delorentos agus Des Bishop lena leagan Gaeilge den rap-rian 'Jump Around' le House of Pain ('Léimigí Thart').

Clár

Naisc sheachtracha 
 Eolas ar shuíomh Seachtain na Gaeilge 
 Eolas ar shuíomh Concern

Tagairtí 

2008 Albaim
Albaim Seachtain na Gaeilge
BBC Thuaisceart Éireann

Is é BBC Thuaisceart Éireann (Béarla: BBC Northern Ireland) an craoltóir teilifíse agus raidió is mó i dTuaisceart Éireann.

Ceann de réigiúin an BBC is ea BBC Thuaisceart Éireann, chomh maith le BBC Cymru/Wales sa Bhreatain Bheag agus BBC Alba/Scotland in Albain. Tá 700 duine fostaithe acu i mBéal Feirste.

Gaeilge 
Tá Roinn na Gaeilge ag BBC Thuaisceart Éireann agus tá cláir theilifíse i nGaeilge acu freisin. Ar BBC Raidió Uladh tá clár laethúil i nGaeilge agus ar suíomh BBC tá rogha Gaeilge.

Teilifís 
 BBC Thuaisceart Éireann a hAon
 BBC Thuaisceart Éireann a Dó

Raidió 
 BBC Raidió Uladh (92-95 FM)
 BBC Raidió Feabhail (93.1 FM)

Naisc sheachtracha 
 http://www.bbc.co.uk/northernireland/
 http://www.bbc.co.uk/gaeilge/

Tagairtí 

Cultúr Thuaisceart Éireann
Stáisiúin teilifíse na hÉireann
BBC
Didoko

Baile agus commune is ea  Didoko  sa Chósta Eabhair. Tá sé suite i ndeisceart na tíre i département Divo, Région du Lôh-Djiboua. Is é baile Didoko príomhbhaile commune Didoko.

Tagairtí 
 Ó Vicipéid na Fraincise.

An Cósta Eabhair
Inis Bó Finne

Inis Bó Finne (Contae na Gaillimhe)
 Inis Bó Finne (Contae Dhún na nGall)
Inis Bó Finne (Contae Dhún na nGall)

Tá Inis Bó Finne suite i nGaeltacht Thír Chonaill, dhá chiliméadar go leith amach ó chósta Chontae Dhún na nGall, idir Toraigh agus Machaire Rabhartaigh. Níl ach 300 acra (120 heicteár) ann. Treigeadh Inis Bó Finne den chéad uair sna seachtóidí, do mhíonna an gheimhridh amháin, agus théadh daoine ar ais chun an oileáin san earrach. Tá cónaí ar thuairim is 36 duine ann.. Nil teach tábhairne nó siopa ar bith ann. Téann báid isteach agus amach, ach níl seirbhís fharrantóireachta rialta ann.

Tá oileáin eile ann a bhfuil an t-ainm céanna orthu, mar shampla, ceann amháin acu gar do chósta na Gaillimhe atá i bhfad níos mó.

Ainm 
De réir na seanscéalta, chonacthas bó fhionn nuair a nochtadh Inis Bó Finne Thír Chonaill den chéad uair. Dar leis na saineolaithe, tá baint idir an bhó fhionn seo agus Boand, an bandia a thug a hainm d'abhhainn na Bóinne. Bhí sí pósta le dia uisce, Neachtán, a bhfuil baint aige le Neptunus na Rómhánach. Is iomaí scéal faoi na ba atá le fáil i mbéaloideas an cheantair. Mar shampla, tá scéalta i seanchas Ghaeltacht Thír Chonaill a bhaineann le bó darbh ainm an Chrúbach agus leis an nGlas Gaibhleann.

Stair 
Ní léir cathain a chuir daoine fúthu in Inis Bó Finne den chéad uair, ach is cinnte go raibh daoine ina gcónaí i dToraigh agus in Inis Dhubhthaigh (idir Machaire Rabhartaigh agus Inis Bó Finne) le linn Luathré na Críostaíochta. Is dócha gur chuir manaigh fúthu in Inis Bó Finne chomh maith, nó ar a laghad gur úsáid siad an talamh le barra a shaothrú no le hainmhithe a chothú. 

Sa bhliain 1901, de réir an daonáirimh, bhí 149 duine ina gcónaí in Inis Bó Finnne agus seachas cúpla duine ón mhórthír, ní raibh ach sé cinn de shloinnte ann: Mac Colla, Mac Fhionnlaoich, Ó Fearaigh, Mac Aoidh, Ó Briain agus Mac Phaidín. Bhí Gaeilge ag gach duine acu agus bhí Béarla ag cuid mhaith díobh fosta. Bhí cónaí orthu sa sráidbhaile beag atá suite in oirdheisceart an oileáin. Sráidbhaile iascaireachta agus talmhaíochta a bhí ann. Tá na tithe ann fós, ach ó na seachtaidí níor chónaigh duine ar bith san oileán le linn an gheimhridh. Bíonn daoine ina gcónaí ann i rith an tsamhraidh, áfach, agus tá iarracht ag dul ar aghaidh daoine a lonnú ann go lánaimseartha arís.

Cuairteoirí 
Tugann go leor turasóirí cuairt ar Inis Bó Finne le taitneamh a bhaint as na haillte maorga, na tránna bána gainmheacha, uaimheanna Thóin na Maoille Móra agus na radhairc ar Thoraigh, ar an Eargail agus ar chósta Thír Chonaill. Bíonn siad ag tarraingt ar áirse nó stua nádúrtha ar a dtugtar Scoilt an Droichid fosta, agus ar an Charraig Bhán i lár an oileáin, a bhfuil baint aici le miotas na Bó Finne. Téann daoine eile chun an oileáin le fairtheoireacht éan a dhéanamh. Is iomaí saghas éin atá le feiceáil san oileán, an traonach agus an cadhan ina measc. Áit mhaith síolrúcháin don traonach is ea Inis Bó Finne. Ní bhíonn creachadóirí ag bagairt ar na traonaigh óga agus iad ar nead ar an talamh nó i ngeadán neantóg.

Foinsí

Naisc sheachtracha 
 Inis Bó Finne  - eolas ó Chomhdháil Oileáin na hÉireann
 irishislands.info

Bailte i gContae Dhún na nGall
Gaeltacht
Oileáin na hÉireann
Oileáin Chontae Dhún na nGall
Túlán

Soitheach is ea túlán (nó citeal) a bheirítear uisce ann. Is soitheach faoi leith é chun an t-uisce a bheiriú ann i gcóir tae nó caife nó chun uisce te a dhoirteadh ar mhullach glasraí nó feoil chun iad a bhruith. Is féidir an t-uisce a théamh trí aibhléis nó trí bhreosla a dhó agus ligeant don teas an túlán agus an t-uisce istigh ann a théamh.

Earraí cistine
Fearais cócaireachta
Cócaireacht
Benetice (Světlá nad Sázavou)

Is baile beag é Benetice in aice leis an baile Světlá nad Sázavou i réigiún Vysočina i bPoblacht na Seice.

Bhí monarcha gloine i Benetice. Níl sé ann anois, ach roinnt ainmneacha áitiúla na n-áiteanna atá díorthaithe ó na codanna den mhonarcha gloine mar ainm Na sušírnách nó Sklárenský rybník (ainm an Locháin). Tá campa caitheamh aimsire in Benetice. Bhí sé in úsáid mar champa ceannródaí (pioneers bhí daoine eagraíodh i ngrúpa amháin i bPoblacht na Seice) agus úsáideadh é do dhaoine óga as an Ungáir, as an bPolainn, agus as an nGearmáin.

Fásann teile ar glas sráidbhaile Benetice. Bhí sé curtha i 1945.

Is féidir caisleán Lipnice a fheiceáil ón Benetice.

Stair ainm an bhaile 
 1375 - Beneczicze
 1787 - Benetitz

Grianghraif

Naisc sheachtracha 
 www.benetice.eu - Leathanaigh faoi Benetice sráidbhaile
 Leathanach Seice faoi Benetice 

Poblacht na Seice
Curiarrachtaí Domhanda Guinness

Leabhar tagartha is ea Curiarrachtaí Domhanda Guinness, a fhoilsítear go bliantúil. Cuimsíonn sé bailiúchán de curiarrachtaí atá aitheanta go h-idirnáisiúnta, i ngach saghas réimse ó éachtaí daonna go dtí an gnéithe an dúlra.

Stair
Tá curiarracht ag an leabhar féin - an tsraith leabhar is mó díol riamh. B'é Sir Hugh Beaver, stiúrthóir bainistíochta Guinness a chéadcheap an smaoineamh agus é amuigh ag fiach taobh le Abhainn na Sláine i gContae Loch Garman ar an 4 Bealtaine 1951. Bhí argóint ar siúl idir eisean agus ball eile den ghrúpa faoin éanlaith ghéim is sciobtaí - an chearc fhraoigh nó an feadóg bhuí. Shocraigh sé go raibh gá le cuntas ceart a bheith ann chun a leithéid de cheisteanna a fhreagairt.

Eisíodh an chéad eagrán ar an 27 Lúnasa 1955, agus bhí sé ag barr liosta na leabhair is mó díol in am do Nollaig na bliana sin. 

Thugtaí an teideal Leabhar Curiarrachtaí Guinness air suas go dtí an bhliain 2000.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Leabhair
Mias

Is cineál soitheach í an mhias chun bia a dháileadh.

Earraí cistine
Soithigh
Taephota

Soitheach faoi leith is ea taephota (nó corcán an tae nó ruacan freisin). Is ann a fhliuchtar tae. Caithtear duilleoga tae ann agus anuas orthu sin, doirtear uisce beirithe. Bíonn barr air chun an t-uisce a choimeád te agus an gal a choimeád ann. Bíonn feadán ar an dtaobh ar a ghlaotar gob. Doirtear an tae amach an gob. Is cré-earra taephota de ghnáth. Déantar le cré iad. Ní seolann cré-earraí teas, cé go mbíonn an taephota te nuair a bhíonn sé lán de tae te. Déantar de mhiotal iad freisin. Is féidir taephota a bheith beag nó mór. Is féidir toilleadh beag nó mór a bheith acu. Is féidir ceann a fháil atá oiriúnach i gcóir tae do dhuine amháin nó ceann mór le toilleadh mór atá in ann tae a dháileadh ar bhreis is 30 daoine.

Earraí cistine
Cócaireacht
Potaireacht
Soithigh
An Mhaorais

Is teanga í an Mhaorais (Māori nó Te Reo Māori), nó Te Reo de ghnáth a labhraítear sa Nua-Shéalainn. Ceann de na theangacha oifigiúla sa tír sin is ea í, agus is é an Béarla an ceann eile. Teanga Pholainéiseach í an Mhaorais, agus is í teanga Oileáin Cook an ceann is gaolmhaire léi. Le fírinne, "Maorais" a thugann muintir Oileáin Cook ar a dteanga freisin. "Dúchasach" nó "bundúchasach" is brí leis an bhfocal sin "māori" sa teanga féin.

Tá a lán canúintí ann, ach is í an chanúint is difriúla leis an gcuid eile ná canúint an Deiscirt. Is í an difríocht is mó ná go gcuirtear k in áit an ng sa Deisceart. Tá caighdeán na Maoraise bunaithe ar chanúint Lár Oileán an Tuaiscirt, agus sna laethanta a bhí, rinne rialtas na Nua-Shéalainne iarrachtaí leis an Maorais chaighdeánaithe a chur i mbéal mhuintir an Deiscirt freisin. Inniu, áfach, baintear úsáid oifigiúil as an gcanúint Dheisceartach sna háiteanna ina labhraítear de ghnáth í. Mar shampla, is é an t-ainm oifigiúil Maoraise atá ar an sliabh is airde sa Nua-Shéalainn inniu ná Aoraki (Mount Cook an t-ainm Béarla), de réir chanúint an Deiscirt, ós in Oileán an Deiscirt atá sé suite. Aorangi an t-ainm a úsáideann muintir an Tuaiscirt.

Ón mbliain 1987 i leith, tá stádas oifigiúil ag an Maorais sa Nua-Shéalainn. Glactar leis go bhfuil sí ó dhúchas ag céad míle nó céad míle go leith de dhaoine, nó ag 2 % de mhuintir na Nua-Shéalainne. Labhraítear Maorais mar theanga phobail i réigiún an Tuaiscirt (Northland Region, Te Tai-tokerau) in Oileán Thuaidh na Nua-Shéalainne, i Te Urewera i lár an Oileáin Thuaidh, agus timpeall na Rinne Thoir in oirthuaisceart an Oileáin Thuaidh. Thairis sin, áfach, tá naíonraí Maoraise ar fud na tíre leis an teanga a theagasc do na páistí óga.

Tagairtí 

An Nua-Shéalainn
Teangacha Pholainéiseacha
Teangacha na hAigéine
Teangacha atá i mbaol
An Galar Nódú in éadan Óstaigh

Is aimhréidh neamhchoitianta é An Galar Nódú in éadan Óstaigh , a bhíonn bainteach le fuilaistriú (GN-OBF), ina dtugann 'T limficítí' an deontóra imoibriú imdhíoneolaíoch i gcoinne fíocháin limfeach an fhaighteora. De ghnáth, aithníonn an faighteoir T limficítí an deontóra mar earraí coimhthíocha, agus, dá bhrí sin, scriosann córas imdhíonachta an fhaighteora iad. 

Mar sin féin, i gcásanna ina bhfuil sochtadh imdhíonachta ag an bhfaighteoir sochtadh imdhíonachta ó bhreith nó faighte, urchóideacht ), nó nuair a bhíonn an deontóir homaisigeach agus an faighteoir heitrisigeach d'aontíopáil den Antaigin Leocaicít Dhaonna (mar a tharlaíonn i roinnt fhuilaistrithe ó ghaolta den chéad chéim), ní bhíonn córas imdhíonachta an fhaighteora in ann T limficítí an deontóra a scrios. De thoradh ar seo, is féidir leis an ngalar nódú in éadan óstaigh teacht ar an othar.

Tagairtí 

Neamhoird den chóras imdhíonachta
Míochaine trasphlandaithe
Scamall siúcra

Is siúcra sníofa ar chipín é scamall siúcra. Toisc gur aer formhór an chomhdhéanaimh, bíonn achar mór ar an scamall. Is gnách scamall siúcra a dhíol ag aontaí nó sorcais nó ag pictiúrlanna. Cuirtear dathúchán bia ann chun dath an tsiúcra a thiontú go dtí dath eile. Díoltar i málaí freisin é.

Cúlra 
Chruthaigh William Morrison agus John C. Wharton scamall siúcra don chéad uair i 1897. Bhí fáil orthu go forleathan don chéad uair ag an Aonach Domhanda i St. Louis i 1904. Glaodh "Fairy Floss" orthu. Thaitin siad go mór leis an bpobal agus bhí éileamh mór orthu.

Conas mar a dhéantar iad 
Doirtear siúcra agus dathúchán bia i gcuachán. Castar an cuachán go mear agus leáitear an siúcra sa chuachán. Fáisctear an siúcra leáite amach trí phoill bhídeacha de bharr cumhacht lártheifeach. Scaipeann an siúcra i mhias mhór mhiotal. Bailíonn an té atá á dhéanamh an siúcra sníofa seo ar chipín nó lena láimhe.

Is milseogra cosúil le scamall siúcra é Pashmak ón Iaráin.

Milseogra
Bia agus deoch
Rann na Feirste

Is ceantar i bparóiste Anagaire in iarthar Dhún na nGall i bPoblacht na hÉireann í Rann na Feirste (seanainm: "Ceann Dubhrann"; Béarla: "Ranafast" nó "Rinnafarset"). Tá sí suite sna Rosa. Bhí cónaí ar 309 nduine i Rann na Feirste sa bhliain 2016.

Maireann an Ghaeilge go fóill mar phríomhtheanga an cheantair Gaeltachta seo. I ndaonáireamh 2016 dúirt 90.4% de mhuintir Rann na Feirste go bhfuil Gaeilge acu agus dúirt 83.1% den daonra go labhraídís Gaeilge achan lá. Ar theacht an tsamhraidh chuile bhliain téann a lán scoláirí go dtí Coláiste Bhríde, a bunaíodh sa bhliain 1926 chun Gaeilge a fhoghlaim agus aithne a chur ar an chultúr gaelach. Nuair a bhíonn siad ann, fanann siad le teaghlaigh áitiúla. Bhí ceangal láidir ag an choláiste le oirthear chúige Uladh mar gheall ar an bhaint a bhí ag an Athair Lorcán Ó Muirí le bunú an choláiste. Scaip an tAthair Ó Muirí, agus sagairt agus tuataigh eile ar nós Tomás Ó Fiaich cáil Rann na Feirste ar fud na hÉireann agus bhí iomrá ar scríbhneoirí agus seanchaithe an cheantair. 

I measc mhuintir na háite a bhfuil clú agus cáil orthu, tá na scríbhneoirí Séamus Ó Grianna agus Seosamh Mac Grianna, na seanchaithe Micí Sheán Néill agus Neidí Frainc agus ceoltóirí go leor, go háirithe clann Uí Dhomhnaill (Mícheál, Tríona, Mairéad a bhí sa ghrúpa Skara Brae agus a n-uncail Condaí Mhicí Hiúdaí.

Tá tógáil ar siúl ar ionad pobail i Rann na Feirste faoi láthair.

Tábla Daonra 
Déantar cur síos ar athruithe ins an daonra ins na blianta anuas ins an tábla seo thíos:

Íomhánna

Tagairtí 

Rann na Feirste
Gaeltacht Thír Chonaill
Anna Maria Jopek

Amhránaí snagcheoil Polannach, cumadóir agus pianódóir is ea Anna Maria Jopek (rugadh 14 Nollaig 1970, Vársá). An t-amhránaí Polannach i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 1997 a bhí inti leis an amhrán Ale jestem ("Ach is mé").

Dioscliosta

Albaim 
 Ale jestem (1997)
 Szeptem (1998)
 Jasnosłyszenie (1999)
 Dzisiaj z Betleyem (1999)
 Bosa (2000)
 Barefoot (2002)
 Nienasycenie (2002)
 Upojenie (+ Pat Metheny) (2002)
 Farat (live) (2003)
 Secret (2005)
 Niebo (2005)
 ID (2007)
 BMW Jazz Club Volume 1: Jo & Co (live) (2008)

Singil 
 Chwilozofia 32-bitowa (1996)
 Ale jestem (1997)
 Joszko Broda (1997)
 Nie przychodzisz mi do głowy (1997)
 Cud niepamięci (1998)
 Przed rozstaniem (1998)
 Ja wysiadam (1999)
 Księżyc jest niemym posłańcem (1999)
 Na całej połaci śnieg (+ Jeremi Przybora, 1999)
 Nadzieja nam się stanie (1999)
 Smutny bóg (2000)
 Ślady po Tobie (2000)
 Szepty i łzy (2000)
 Jeżeli chcesz (2000)
 Henry Lee / Tam, gdzie rosną dzikie róże (+ Maciej Maleńczuk, 2001)
 Upojenie (2001)
 Na dłoni (2002)
 O co tyle milczenia (2002)
 I pozostanie tajemnicą (2002)
 Małe dzieci po to są (2003)
 Tam, gdzie nie sięga wzrok (2003)
 Mania Mienia (2003)
  Możliwe (2004)
 Gdy mówią mi (2005)
 Niebo (2006)
 A gdybyśmy nigdy się nie spotkali (2006)
 Teraz i tu (2007)
 Zrób, co możesz (2007)
 Skłamałabym (2007)
 Cisza na skronie, na powieki słońce (2008)
 Możliwe (2009)
 Sypka Warszawa (2009)

Nasc seachtrach 
 Suíomh oifigiúil

Jopek, Anna Maria
Daoine a rugadh i 1970
Daoine beo
An Clochán (Contae Uíbh Fhailí)

Baile i gContae Uíbh Fhailí is ea an Clochán (Béarla: Cloghan).

Iompar 
D'oscail stáisiún traenach Belmont agus Clochán ar an 29 Bealtaine 1884, ach dúnadh é sa bhliain 1963.

Spóirt 
Tá an club GAA St. Rynagh's lonnaithe sa Chlochán. Thosaigh an club sa bhliain 1961 agus tá 16 Craobh Iomána Sinsearach i gContae Úibh Fhailí buaite acu go dtí seo. 

Bailte i gContae Uíbh Fhailí
Suí an Róin

Baile beag is ea Suí an Róin i gContae Uíbh Fhailí in Éirinn. Bhí 591 daoine ina gcónaí ann sa bhliain 2006.

Bailte i gContae Uíbh Fhailí
Cuisneoir

Is gaireas é cuisneoir ina gcuirtear bia i dtaisce chun é a choimeád fuar agus úr, ionas nach lobhfaidh sé. Loiteann baictéirí bia ach maraíonn an fuacht iad, mar sin más féidir an bia a choimeád in áit atá fuar, ní éireoidh leis na baictéirí an bia a loit.

Bia agus deoch
Grianchóras

Is éard atá sa ghrianchóras ná an Ghrian agus gach rud a théann timpeall uirthi, sé sin na réadanna réalteolaíocha atá faoi thionchar a himtharraingthe, idir phláinéid, a gcuid gealach, abhacphláinéid, agus réadanna eile, ar nós scuabréaltaí, astaróidigh, dreigeoidigh, agus an deannach idirphláinéadach. 

Ní thugtar grianchóras ach ar an gcóras timpeall na Gréine. Nuair atáthar ag trácht ar chórais den chineál chéanna atá ag timpeallú na réaltaí eile, is é an córas pláinéadach an téarma ceart. 

Is í an Ghrian croílár an ghrianchórais. Ansin atá 99.86 % de mhais an chórais, agus, ní nach ionadh, tá an chuid eile den chóras á stiúradh ag imtharraingt na Gréine. Réalta de chuid an phríomhsheichimh atá ann, agus í ag baint leis an aicme speictreach G2 - is é sin, cineál abhacréalta bhuí atá ann. Faoi bhrú na maise móire, tá dlús an damhna i gcroílár na Gréine chomh mór is go gcoinníonn sé an chomhleá núicléach ag imeacht. An fuinneamh a fhuasclaítear san imoibriú núicléach seo, imíonn an chuid is mó de leis an radaíocht leictreamaighnéadach, an solas infheicthe san áireamh. An chuid de mhais an Ghrianchórais nach bhfuil comhchruinnithe sa Ghrian féin, tá níos mó ná 90 % de sa dá phláinéad is mó sa chóras, mar atá, Iúpatar, agus Satarn. Creideann a lán saineolaithe inniu go bhfuil scamall sféarúil d'astaróidigh ag timpeallú na Gréine i bhfad amach ó na pláinéid, is é sin, Scamall Oort, agus caithfidh sé go bhfuil céatadán ard de mhais an Ghrianchórais ansin freisin, más ann don scamall sin ar aon nós.

Reanna sa ghrianchóras 
Is féidir na reanna sa ghrianchóras a chatagóiriú, ach níl na catagóirí seo ró-shimplí. Úsáidtear na catagóirí seo a leanas sa chiclipéid seo:
 An Ghrian (☉): réalt den aicme speictreach G2, ina bhfuil 99.86% de mais an chórais.
 Na Pláinéid:
 Mearcair
 Véineas
 an Domhan
 Mars
 Iúpatar
 Satarn
 Úránas
 Neiptiún
 Na Abhacphláinéid
 Ceiréas 
 Eris
 Plútón
 Haumea
 Makemake
 Gonggong
 Sedna
 Quaoar
 Orcus
 Na gealacha
An Ghealach
Io
Europa
Ganymede
Callisto
Tíotán
Tríotón
Carón
Dysnomia
 Na astaróidigh
 Ceiréas (abhacphláinéad)
 Veiste
 Pallas
Cóiméid

 Réada tras-Neiptiúnacha
 Crios Kuiper
 Salacia
 Varda
 Ixion
 Varuna
 Gǃkúnǁʼhòmdímà
 Scamall Oort

Tagairtí 

Pláinéid
 
Réalteolaíocht
Dúlra
Áiteanna
Aicmiúchán deachúil Dewey

Is córas dílsithe rangaithe leabharlainne é Aicmiúchán deachúil Dewey, forbartha ag Melvil Dewey sa bhliain 1876, ach ó shin i leith, bhí sé athraithe agus leathnaithe go mór, le 22 mhór leasuithe, an ceann is déanaí sa bhliain 2004.

Eagraíonn an córas seo leabhair leabharlainne i seilfeanna ar leith agus in ord sainiúil agus in-athdhéanta
a dhéanann sé éasca leabhair ar bith agus/nó é a chur ar ais chun san áit chuí.

Tá deich bpríomh-chatagóir nó rang i gCóras Dewey, gach ceann díobh roinnte i ndeich fho-chatagóir nó fho-rang, agus deich foroinn ag gach ceann acu siúd. 

 000 – Ginearálta, Eolaíocht Ríomhaireachta, Eolas agus Gnáth Oibreacha
 100 –Fealsúnacht agus Siceolaíocht
 200 – Reiligiún
 300 – Eolaíocht Shóisialta
 400 – Teangacha
 500 –Eolaíocht (matamaitic san áireamh)
 600 – Teicneolaíocht
 700 – Na hEalaíona agus Áineas
 800 – Litríocht 
 900 – Stair, Tíreolaíocht agus Beathaisnéis

Córais rangaithe leabharlainne
Léiriúchán eolais
Staidéir eolaíochta
Císte na Foraoise Duibhe

Is toirtín bog seacláide agus síoróip shilíní agus uachtar buailte idir bun agus barr an chíste é císte na Foraoise Duibhe, Schwarzwälder Kirschtorte i nGearmáinis. Bíonn sé clúdaithe le uachtar buailte agus maisithe le sliseoga sheacláide.

Cúlra 
Tá milseoga le silíní agus uachtar buailte á dhéanamh leis na cianta sa bhForaois Dubh. Rinneadh an leagan comhaimseartha don chéad uair i 1915 nuair a d'ullmhaigh an fuinteoir Josef Keller arbh as Bad Godesberg dó an císte mar atá aithne air inniu.

Bia agus deoch
Cultúr na Gearmáine
Cairéad

Is glasra fréimhe é an cairéad nó an meacan dearg, a fhásann san Eoraip agus san Áise ó dhúchas. Bíonn dath oráiste air de ghnáth, ach uaireanta dearg, corcra, gorm, buí agus bán.

Glasraí
Glasraí fréimhe
Comhphobal Eorpach

Ba é an Comhphobal Eorpach an chéad cheann de thrí ghallán an Aontais Eorpaigh (AE) sna blianta 1993-2009. Cruthaíodh na galláin seo mar thoradh ar Chonradh Maastricht (1992). Tógadh isteach an Comhphobal faoi Aontas na hEoraip sa bhliain 2009.

Stair

D'fhás Aontas na hEoraip as trí chomhphobal a bunaíodh i ndiaidh An Dara Cogadh Domhanda. Bhí aidhmeanna acu síocháin agus rathúnas a chur chun cinn san Eoraip. 

 Bunaíodh i 1951 an Comhphobal Eorpach do Ghual agus Chruach agus i 1957 an Comhphobal Eorpach um Fhuinneamh Adamhach.

I 1957 cruthaíodh an Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa (CEE).. Ba ea Conradh na Róimhe a cruthaigh Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa.  Síníodh Conradh na Róimhe ar an 25 Márta 1957 agus tháinig sé i bhfeidhm ar an 1 Eanáir 1958. Ba iad na chéad tíortha a tháinig isteach sa CEE an Fhrainc, an Ghearmáin, an Bheilg, an Iodáil, Lucsamburg agus an Ísiltír.

 Chuaigh Éire, an Ríocht Aontaithe agus an Danmhairg isteach i 1973.

Tagairtí

 
Aontas Eorpach
Leitís

Planda den fhine Asteraceae í an leitís (Laidin:Lactuca sativa), a itear mar ghlasra. Úsáidtear go minic i saghsanna bhia éagsúla í, mar shampla i sailéid, ceapairí, burgair agus araile. Níl boladh nó blas róláidir aici, agus de bharr sin baintear feidhm aisti go forleathan sa chócaireacht. Tá ainm an phlanda bunaithe ar an bhfocal Laidin lac, a chiallaíonn 'bainne', mar tá sú le fáil inti.

Tá leitís oigheargheal ar cheann de na saghsanna leitíse is coitianta.

Glasraí duille
Subh

Is bia milis é subh a dhéantar trí thorthaí agus siúcra a bhruith. Cuirtear subh ar arán chun ceapaire a dhéanamh, ar chístí agus ar bhia eile chun blas milis a thabhairt dó. Díoltar subh i bprócaí déanta de ghloine.

Bia
Bia agus deoch

en:Fruit preserves#Jam
Ceapaire

Is smailc é ceapaire déanta d'arán agus ábhair eile ar nós cáis, im nó buíoc, subh, feoil, annlann, duilleoga éagsúla agus pé rud eile is mian leis an duine a chur ann. Gearrtar an ceapaire chun é a ithe go furasta.

Ceapairí Éagsúla 

Bia
Bia agus deoch
Grán rósta

Scroid is ea grán rósta a itear i bpictiúrlanna ach go háirithe. Déantar é trí grán arbhair a théamh agus pléascann an eithne.

Bia
Bia agus deoch
Im piseanna talún

Bia a dhéantar de phiseanna talún é im piseanna talún. Scaiptear ar arán é.

Bia
Bia agus deoch
Im

Déantar im le bainne. Itear ar arán é agus baintear leas as chun bia a fhriochadh ann. Déantar i gcuinneog é.

Bia
Bia agus deoch
Ispín

Bia is ea ispín a dhéantar de phutóga muca. Friochtar iad de ghnáth. Is féidir iad a ithe fuar nó te. Bíonn cinn ann breac le spíosraí agus ábhair eile chun blas faoi leith a thabhairt dóibh. Is féidir iad a ithe ina iomlán nó iad a ghearradh go mín. Tá cáil ar thíortha éagsúla amhail An Ghearmáin agus An Spáinn de bharr na hispíní a dhéantar iontu. Itear ispíní mar chuid de chuid na maidine in Éirinn, ach déanta na fírinne, itear i rith an lae.
 
Bia
Táirge feola
Mullach Maistín

Is cnoc é Mullach Maistín (Béarla: Mullaghmast), atá suite i ndeisceart Chontae Chill Dara i gCúige Laighean, in aice bhaile Bhéal Átha an Tuair. Bhí an suíomh seo tábhachtach sa réamhstair, sa luathstair agus arís níos déanaí ar aghaidh. Tá sé aicmithe mar Shéadchomhartha Náisiúnta ag an Roinn Comhshaoil, Oidhreachta agus Rialtais Áitiúil.

Contae Chill Dara
Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Arthur Chichester

Ba riarthóir agus saighdiúir Sasanach é Arthur Chichester, 1ú Barún Chichester (Bealtaine 1563 - 19 Feabhra, 1625), ar a dtugtar idir 1596 agus 1613 Sir Arthur Chichester, ach is fearr aithne air mar Leas-Tiarna na hÉireann ó 1604 go 1615.

Luathshaol 
B'iad tuismitheoirí Chichester ná an Ridire John Chichester agus Gertrude Courtenay, iníon le Sir William Courtenay, as Devon. Tar éis dó freastal ar Exeter College, Ollscoil Oxford, bhí Chichester ina cheannasaí ar an long cogaidh, an HMS Larke, in aghaidh Armáide na Spáinne sa bhliain 1588. 

Sa bhliain 1595, chuaigh sé in éineacht le Sir Francis Drake ar a shluaíocht dheireanach chuig Críocha Mheiriceá. Níos déanaí, sa Chogadh Angla-Spáinneach bhí sé i gceannas ar chomplacht, i rith an ruathair airm ar Cádiz, sa bhliain 1596. De dheasca ar seo, bhronnadh ridireacht air ina dhiaidh sin.

Éire 
Thosaigh a ghairme in Éirinn nuair a cheap an tIarla Essex é ina Ghobharnóir ar Charraig Fhearghais sa bhliain 1598, ar bhás a dheartháir Sir John Chichester. 

Maraíodh John Chichester ag Cath Charraig Fhearghais, sa bhliain roimhe sin. Deirtear gur dí-cheannaíodh John Chichester, agus go raibh a cheann á n-úsáid mar liathróid pheile ag Clann Dhónaill, tar éis a mbua. Nimhíodh Séamas Somhairle Mac Dhónaill, (Béarla: James Sorley MacDonnell) a bhí ina cheannaire ar fhórsaí na nGael ag Cath Charraig Fhearghais, i gCaisleán Dhún Libhse, ar orduithe Robert Cecil, chun Chichester a shásamh. Le linn Chogadh na Naoi mBliana bhí Chichester i gceannas ar trúpaí na Corónach, i gCúige Uladh. 

D'úsáid sé oirbheartaíocht mhíleata ina raibh polasaí an rualoiscthe ina measc. Chrioslaigh sé fórsaí Uí Néill le gharastúin, agus de thoradh ar seo bhí trúpaí an Iarla stiúgtha. I litir, sa bhliain 1600, chun Cecil dúirt sé "a million swords will not do them so much harm as one winter's famine". Cé nár cheap Chichester na h-oirbheartaíochtí seo, chuir sé iad i ngníomh, gan trua gan taise. Mar gheall ar a iompair, ghnóthaigh sé fuath agus gráin i measc na nGael.

Tháinig sé i gcomharbacht ar Charles Blount, an Tiarna Mhuinseo, mar Leas-Tiarna na hÉireann, sa bhliain 1604. Bliain níos déanaí ar aghaidh, phós sé Lettice Perrot. Ba iníon John Perrot, iar-Leas Tiarna na hÉireann í. Rugadh duine amháin clainne dí, a fuair bás sa naíonacht.

Bhraith an Tiarna Chichester an Caitliceachas Éireannach mar bhagairt in aghaidh na Corónach. Stiúraigh sé géarleanúint forleathan ar Chaitlicigh, agus d'ordaigh sé bású dhá easpag.

Tar éis Teitheadh na nIarlaí sa bhliain 1607, ba phríomhcheannaire é Chichester le linn Phlandáil Uladh.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1563
Básanna i 1625
Daoine Sasanacha
Fir
Polaiteoirí na hÉireann
Ridirí
Saighdiúirí
Uaisleacht Éireannach
Teannaire

Gléas is ea teannaire chun aer a shéideadh isteach i boinn roth. Is féidir le duine é a dhéanamh de lámh nó lena chos nó is féidir teannairí aibhléiseacha a fháil a shéideann aer i mboinn go mear gan do dhuine dua a chur orthu féin.

Íomhánna 

Rothaíocht
Today FM

Is ionad craolacháin a bhfuil ceadúnas aige chun craoladh ar fad Poblacht na hÉireann é Today FM. Thosaigh sé ag craoladh Lá Fhéile Pádraig 1997 mar Radio Ireland ach níor éirigh rómhaith leis agus rinne na bainisteoirí athrú mór air agus athaimníodh mar Today FM é ag tús 1998. Seinneadh níos mó ceol agus d'éirigh leo craoltóirí mór le rá amhail Ian Dempsey agus Ray D'Arcy a fháil. Chaith Eamon Dunphy tréimhse fhada ag cur The Last Word i láthair. Nuair a d'éirigh sé as an gclár a chur i láthair, roghnaíodh Matt Cooper chun a bheith mar chomharba air.

Cheannaigh Denis O'Brien Today FM sa bhliain 2007.

Tagairtí 

Stáisiúin raidió Éireannacha
Stáisiúin raidió a thosaigh ag craoladh i 1998
Máire I, Banríon na nAlbanach

Bá í Màiri I (ar a dtugtar is gnáthaí Màiri (Máire), Banríon na nAlbanach i nGaeilge agus Marie Stuart sa bhFraincis) (8 Nollaig, 1542 - 8 Feabhra, 1587) Banríon na hAlban, ón 14 Nollaig, 1542 go 24 Iúil, 1567. 

Ba í Máire an t-aon leanbh dlisteanach marthanach a bhí ag an Rí Séamas V. Bhí sí 6 lá d'aois nuair a bhfuair a hathair bás agus rinneadh Banríon na nAlbanach dí. Ghlac a máthair, Marie de Guise (Gaeilge na hAlban: Màiri de Guise) an leasríocht agus fuair a hiníon an Choróin naoi mí ina dhiaidh sin.

Phós sí François, Dauphin na Fraince, a tháinig i gcoróin François II, sa bhliain 1559. Mar sin féin, ní raibh Màiri ina Banríon na Fraince le fada; bhí sí ina mbaintreacha ar an 5ú lá Nollaig, sa bhliain 1560, nuair a fuair a fear céile bás.
D'fhill Màiri ar ais go hAlbain, ag teacht i dtír i Lìte (nó 'Leith', sa Bhéarla) ar an 19 Lúnasa, sa bhliain 1561. Ceithre bliana ina dhiaidh sin, phós sí a céad col ceathrar, Henry Stuart, Tiarna Darnley. Bhí aontas míshásta acu agus i Feabhra na bliana 1567, fuarthas Darnley marbh sa ghairdín ag Kirk o'Field , tar éis pléascadh ollmhór sa teach.

Phós sí James Hepburn, an 4ú Iarla Bothwell, go luath ina dhiaidh sin. Chreidtear go raibh Hepburn freagrach as an Tiarna Darnle a dhúnmharú. Tar éis éirí amach in aghaidh an lánúin, príosúníodh Màiri i gCaisleán Loch Lìobhann, ar an 15 Meitheamh agus iachall uirthi éirí as mar bhanríon, i bhfabhar a mac, nach raibh ach aon bhliain d'aois, Séamas VI. 
Clár
[hide]

Ríthe na nAlbanach
Na Stiúbhartaigh
Daoine a rugadh i 1542
Básanna i 1587
Gléas clamhaireachta

Is gléas aibhléiseach é gléas clamhaireachta chun gruaig agus clúmh a bhaint den chorp. Beireann an gléas ar chuircín (lear mór ruainní) agus tarraingíonn sé amach iad. Baineann mná feidhm astu ach go háirithe nuair a mbíonn siad ag clamhaireacht, sé sin chun clúmh a bhaint dá gcoirp agus cruth a chur ar a stothóga.

Cuireadh an chéad ghléas clamhaireachta ar fáil sa bhliain 1986. Epilady ab ainm an ghléas sin.

Tagairtí 

Leictreachas
Ceolfhoireann

Is ensemble ionstraimeach í ceolfhoireann, is é sin bailiúchán mór d'uirlisí cheoil agus ceoltóirí. Tugtar ceolfhoireann shiansach nó ceolfhoireann fhiolarmónach ar lán-cheolfhoireann, ina bhfuil suas go dtí céad ceoltóir. Braitheann méid agus baill na ceolfhoirne ar an bpíosa ceoil atá a sheinm aici.

De ghnáth, roinntear na huirlisí i gceithre ghrúpa:
 gaothuirlisí adhmaid: fliúit, piccolo, óbó, corn Sasanach, clairnéid, dordchlairnéid, basún agus ollbhasún. Cuirtear sacsafón leis an ngrúpa seo uaireanta chomh maith.
 práis: trumpa, coirn, trombón, dordthrombón, tiúba 
 cnaguirlisí: tiompán
 téaduirlisí: céadveidhlín, dara veidhlín, vióla, dordveidhil, olldord

Tugtar stiúrthóir ar an duine a dhíríonn na ceoltóirí.

Ceol
Ceol clasaiceach
Cainéal

Is crann beag síorghlas é cainéal (Cinnamomum verum), arbh as Srí Lanca é ó dhúchas. Déantar spíosra de choirt an chrainn. Glaoitear cainéal ar seo freisin.

An crann féin 
Tá crainn cainéal 10-15 meadar ar airde. Tá cruth uibheach ar na duilleoga, 7–18 cm ar fhad. Tá na bláthanna eagraithe i bpanacal, tá dath glas orthu agus tá boladh faoi leith orthu. Tá caor beag corcra mar thoradh ar an gcrann. Bíonn síol amháin sa chaor.

Conas mar a bhaintear feidhm as 
Is é cainéal ceann de na spíosraí is mó a bhaineann daoine taitneamh as. Tá éileamh ollmhór air ar fad an domhain. Tá blas milis air agus dá bharr cuirtear ar bhia milis é de ghnáth. Critheann daoine cainéal ar bharr caife, ar chístí, ar bhreachtán, uachtar reoite agus ar a lán milseoga eile. Mar aon le sin, is maith le daoine é a mheascadh le sú úill te agus é a ól um Nollaig nó sa gheimhreadh.

Bia
Crainn
Séamas IV Alba

Bhí Séamas IV (17 Márta, 1473 - 9 Meán Fómhair, 1513) ina Rí na nAlbanach ó 11 Meitheamh, 1488 go dtí a bháis. Meastar, de ghnáth, gur éirigh níos fearr leis mar rí ná an chuid is mó de na Stiúbhartaigh, ach tháinig críoch lena réimeas leis an mbriseadh tubaisteach ag Cath Flodden Field.

Luathshaol 

Ba mhac Shéamais III agus agus Mhargrete na Danmhairge é, rugadh é i gCaisteal Sruighlea. is dócha. Mar léiroidhre chun choróin na hAlban, cheapadh é ina Diúc Bhaile Bhòid . Ní Rí na ndaoine a bhí ina athair agus bhí ar dhá reibiliún a chur faoi chois.
Le linn an dara ceannairc, chuir na reibiliúnaithe Séamas, agus é in aois a cúig déag, 
chun tosaigh mar cheannaire ainmniúil. 
Maraíodh a athair, ag troid in aghaidh na reibiliúnach ag Blàr Allt a' Phuill Sheilich, ar an 11 Meitheamh, 1488, 
agus ghlac Séamas an rìchathair agus corónaíodh é ag Sgàin ar 24 Meitheamh. Nuair a bhfuair sé amach an ról indíreach a bhí aige i mbás a athair, shocraigh sé ar aithrí a dhéanamh as a chuid pacaí. Ón dáta sin ar aghaidh, chaitheadh sé 'cilicium, sé sin léine ghruaige, déanta as slabhra trom iarainn, thar a chuim, in aice leis an gcraiceann, i rith an Carghais.

Séamas IV, Rí na nAlbanach
Daoine a rugadh i 1473
Básanna i 1513
Na Stiúbhartaigh
Glóthach

Bia bog milis is ea glóthach. Itear mar mhilseog é. Itear fuar é. Itear leis féin é nó le bia eile amhail uachtar reoite nó breachtán. Is maith le leanaí agus daoine óga é ach go háirithe, ach déanta na fírinne, is féidir le gach duine é a ithe.

Déantar an púdar a mheascadh le uisce te chun glóthach a dhéanamh. Doirtear an glóthach te i mhúnla glóthaí chun cruth faoi leith a thabhairt dó. Ligtear dó fuarú ar feadh tamall ionas go táthóidh an leacht le chéile. Bíonn glóthach ar fáil i mblasanna agus dathanna éagsúla. Nuair a mbíonn glóthach ag suí ar mhias leis féin, bíonn sé longadánach agus bíonn tréith athscinmeach aige.

Glóthach meisiciúil 
Is féidir fiúigil glóthaí (.i. deochanna beaga biotáille déanta de ghlóthach a dháiltear i ngloiní beaga) a dhéanamh trí alcól a mheascadh isteach i nglóthach fad is atá sé á ullmhú. Go minic measctar vodca, rum nó tequila sa ghlóthach. Doirtear an leacht meisciúil seo i shoithigh bheaga agus itear iad ag cóisir nó i dteach tábhairne.

Bia
Bia agus deoch
Bocaire

Is bairín beag arán é bocaire nó muifín. Bíonn cuma orthu ar nós cístí beaga ach ní bhíonn siad chomh milis is a bhíonn cístí nó borróga. Ní bhíonn clúdach siúcra nó uachtar ar mhullach na mbocairí de ghnáth. Fuineadh sa Bhreatain Bheag ar dtús iad san aonú aois déag.

Bíonn comhábhair faoi leith i mbocairí de ghnáth chun blas áirithe a thabhairt dó. I measc na hábhair a mheasctar iontu, bíonn fraocháin ghorma, cnapóga seacláide, caramal, sútha talún, cainéal, puimcín, cnónna, banana, oráistí, cuiríní, péitseoga, sútha craobha, almóinní, leamhachán agus meacain dhearga. Itear bocairí mar scroid ar maidin ach is féidir iad a ithe am ar bith i rith an lae mar scroid mhilis.

Bia
Bia agus deoch
Kathryn D. Sullivan

Is iar-spásaire Meiriceánach agus geolaí í Kathryn Dwyer Sullivan (a rugadh ar an 3 Deireadh Fómhair 1951 i bPaterson, New Jersey sna Stáit Aontaithe). Comhalta foirne ar trí mhisean sa spás, chuaigh Sullivan ar shiúlóid spáis  ar 11  Deireadh Fómhair  1984, an chéad uair a chuaigh bean Mheiriceánach  ag siúl sa spás (chuaigh an Rúiseach Svetlana Savitskaya ar shiúlóid spáis ar 25 Iúil 1984).

Naisc sheachtracha 

 Beathaisnéis - Ionad Spás Lyndon B. Johnson, NASA

Tagairtí 

Sullivan, Kathryn D.
Daoine beo
Daoine a rugadh i 1951
The 90s Network

Is craolachán faoi leith é The 90s Network. Is é an chéad craolachán ar domhan a sheinneann ceol ó na 1990í amháin. Thosaigh sé ag craoladh i mí Dheireadh Fómhair 2008 go dtí mí Eanáir 2009. Fuair siad ceadúnas sealadach eile agus thosaigh siad ag craoladh don dara uair ag 00.00 Dé hAoine 9 Deireadh Fómhair 2009. Cuireann an fhoireann na cláir i láthair ó sciobóil sa gharraí ar chúl teach Mike O'Brien, an té a bhunaigh The 90s Network. Craolann siad ar fad ceantar Bhaile Átha Cliath ar an mhinicíocht 107.3FM agus ar an ngréasán domhanda ar an suíomh atá acu http://www.the90snetwork.co.uk/ . Tá siad ag bailiú airgead an dara dreas ar son Ospidéal Naomh Muire um Leanaí Breoite i gCromghlinn i mBaile Átha Cliath.
Rollóirí i líne

Is bróga iad rollóirí i líne ar a bhfuil ceithre roth i líne fúthu de ghnáth. Caitear iad nuair a theastaíonn ó dhuine scátáil. Bíonn ceap orthu freisin a fheidhmíonn mar choscán ionas gur féidir leis an té atá ag scátáil stad nó moilliú. Glaoitear "Rollerblades" orthu freisin ach is ainm chuideachta é sin.

Iompar
Scátaí rollála
Spórt
Borróg

Is císte beag milis é borróg agus cruth ciorclach uirthi de ghnáth. Bíonn sí beag go leor ionas gur féidir le duine í a choinneáil ina lámh. Fuintear i gcupán páipéir í, agus cuirtear siúcra, uachtar buailte nó maisiú eile uirthi. 

Itear í léi féin nó i dteannta tae nó caife. Bíonn éileamh ar bharróga ag cóisirí páistí.

Comhábhair 
Déantar borróga le him, uibheacha, siúcra agus plúr, mar a dhéanfaí císte. Tá comhábhair éagsúla iontu ar nós seacláide, cnónna, úlla, rísíní is rudaí eile chun blas faoi leith a thabhairt dóibh.

Bia
Bia agus deoch
One Flew Over The Cuckoo's Nest

Is úrscéal é One Flew Over The Cuckoo's Nest le Ken Kesey. Scríobh sé an t-úrscéal sa bhliain 1959 agus foilsíodh sa bhliain 1962 é. Tá an scéal suite in ionad sláinte intinne in Oregon, sna SAM. Insíonn sé scéal an phríomhcharactair, Randall P. McMurphy, fad is atá sé san ionad agus an dóigh a fhaigheann sé an lámh in uachtar ar na hothair eile atá ina gcónaí san ionad. Insítear an scéal trí shúile duine eile sa scéal, Chief Bromden.

Rinneadh scannán de sa bhliain 1975 a stiúir Milos Forman. Bhí Jack Nicholson mar Randall P. McMurphy sa scannán. Bronnadh duais Oscar air Nicholson de bharr feabhas a léiriú sa scannán. Bhuaigh an scannán cúig Oscar ina iomlán, duais Nicholsan san áireamh.

Úrscéalta
Meireang

Is milseog é meireang a dhéantar trí ghealacáin uibhe buailte agus siúcra a chumasc. Tá siad an-éadrom ar fad agus an-mhilis.

Stair 
Tá tuairim ann gur ó bhaile Meiringen san Eilvéis a d'eascair an focal. Ach glactar leis nach bhfuil bunús ar bith leis an scéal seo. Luadh ainm na milseoga seo don chéad uair i leabhar cócaireachta François Massialot Nouvelle instruction pour les confitures, les liqueurs et les fruits sa bhliain 1692.

Cineálacha meireangaí 
Tá cineálacha meireangaí éagsúla ann. Tá cinn ann nach bhfuintear na gealacáin bhuailte mhilis a dhéanann na hoileáin sa mhilseog 'Oileáin Ar Snámh'. Tá meireang atá breacbhruite a chuirtear ar barr an phióg mheireang le líomóid agus milseoga eile a chuirtear meireang orthu. Agus tá an meireang éadrom ann freisin. De ghnáth, déantar meireang as dhá ghealacáin uibhe bhuailte agus 113g de shiúcra mionaithe.

Bia
Bia agus deoch
Blàr Sliabh an t-Siorraim

Ba chath é  Blàr Sliabh an t-Siorraim ( Béarla: Battle of Sheriffmuir) a tharla sa bhliain 1715 nuair a bhí Éirí Amach na Seacaibíteach i Sasana agus in Albain faoi lán seoil.

Stair 
Thionóil Iain Erskine, an 6ú Iarla Mhàirr taoisigh na nGarbhchríoch agus ghairm Rí na hAlban de Shéamus Proinsias Éadbhard Stiúbhart (an "Sean-Éilitheoir") ar 6 Meán Fómhair. Tar éis do Mhàrr arm de thart ar 12,000 fear a thógáil rinne sé ar Pheairt lena forghabháil, agus is gearr go raibh smacht aige ar an gcuid is mó de thuaisceart na nGarbhchríoch.

Theip air fórsaí Iain Ruaidh nan Cath (Béarla: John Campbell), an 2ú Diúc Earra-Ghàidheal (a bhí i Sruighlea) a shárú, agus cuireadh ina luí air faoi dheireadh a arm a thabhairt ó dheas ar 10 Samhain. Chuir spiairí i bhfios d'Iain Ruaidh céard a bhí ar siúl ag Erskine, agus bhog sé a arm, thart ar 4,000 fear, go dtí Sliabh an t-Siorraim, in aice le Dùn Bhlàthain. Chuaigh an dá thaobh i gcath ar 13 Samhain.

Ní raibh toradh soiléir ar an troid, cé gur fhógair an dá thaobh gurb iadsan a rug an bua. Ach d'éirigh le Iain Ruaidh teacht roimh na Seacaibítigh agus chaill siad siúd a misneach, mar gurb iadsan ba threise i dtaca le líon fear de agus gur bhraith siad gur chóir dóibh an namhaid a shárú go hiomlán. Chaill fórsaí Mhàirr tacaíocht na Fraince agus na Spáinne, agus bronnadh "Capall Bán Hannover" mar shuaitheantas ar reisimintí an Rí.

Ar 23 Nollaig tháinig an Sean-Éilitheoir, agus é ar deoraíocht go dtí sin sa Fhrainc, i dtír ag Ceann Phàdraig i Siorrachd Obar Dheathain, cé go raibh a chúis beagnach caillte. Bhuail sé le Màrr i bPeairt, ach ní raibh siad in ann an t-arm misneach an airm a mhúscailt. Bhí arm Iain Ruaidh, áfach, lán de mheanma, agus ba ghearr gur thug sé a aghaidh ar an tuaisceart. Theith arm na Seacaibíteach chuig Monadh Rois i Siorrachd Aonghais, agus d'fhill an Sean-Éilitheoir ar an bhFrainc. Bhog a arm go dtí Ruadhainn i Siorrachd Obar Dheathain agus scaip.

An luchd-cogaidh 
 Na Séamasaigh faoi cheannas Mhàirr, ag troid ar son Rí Séamas VIII na hAlban agus III Shasana
 Arm Rialtas na Breatainne, ar son Theach Ríoga Hanobhair, faoi cheannas Dhiúc Earraghaidheil.

Bhí timpeall 3,000 fear ag Diùc Earraghaidheil. Ach bhí timpeall 7,000 ag Màrr agus a bhformhór ina nGaeil, cé go raibh Gaeil in arm an rialtais freisin.

Stair na hAlban
Áed mac Cináeda

Mac le Cináed mac Ailpín ab ea Áed mac Cináeda (Nua Ghaeilge na hAlban: Áed mac Choinnich) a ceapadh ina rí ar na Cruithnigh sa bhliain 877, nuair a tháinig sé in áit a dhearthár Causantín nó Constantín mac Cináed (Nua Ghaeilge na hAlban: Còiseam mac Choinnich).

Stair na hAlban
Monarcaí
IPhone

Is guthán cliste é an iPhone (úsáidtear leagan gaelaithe iFón uaireanta) a dhear Apple Inc. Níl cnaipí nó méarchlár ar an gcomhéadan - déantar gach rud tríd an scáileán a bhrú nó a thadhall. Tá grianghrafadán agus seinnteoir meán ar an nguthán, agus is féidir rochtain a fháil ar an idirlíon chun breathnú ar an nGréasán Domhanda agus ríomhphoist a léamh.

Nochtaigh Ardfheidhmeannach Apple, Steve Jobs, an iPhone don saol mór ar an 9 Eanáir, 2007. Chuir daoine iontas ann agus ba léir go mbeadh ráchairt mhór air nuair a dhíolfar don saol mór é. Díoladh don phobal é den chéad uair i Meitheamh sa bhliain 2007. Chuaigh sé i bhfeidhm go mór ar an bpobal. Bhí scuainte lonnaithe lasmuigh de shiopaí Apple ar fad SAM ar feadh laethanta sular díoladh den chéad uair é.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Fóin Póca
Apple Inc.
Táirgí Apple
Súlach

Is anlann é súlach a dhéantar ó na súnna a eascraíonn ó feoil nó glasraí fad is atá siad á bhruith. Is féidir an súlach a threisiú agus dath níos méithe a thabhairt dó trí na súnna a d'eascair ón bhfeoil agus/nó na glasraí a mheascadh le púdar breac le salann agus dathanna. Doirtear súlach ar fheoil rósta, rís agus brúitín.

Cuirtear súlach ar fáil i gcrúiscín.

Bia
Bia agus deoch
Líreacán

Is milseogra ar chipín é líreacán. Diúlann, luíonn agus miotaíonn daoine iad. Bíonn líreacáin le cruthanna agus blasanna éagsúla ar fáil. Is breá leis an t-aos óg iad a chaitheamh.

Bia
Bia agus deoch
Milseogra
Smugairle róin

Is ball den fhíleam Cnidaria é smugairle róin, nó sceith róin. Faightear ag snámh iad i ngach aon aigéan ar domhan, ón dromchla anuas go dtí domhain na farraige. Tá cealg ag gach smugairle róin, ach níl ceann contúirteach ag an chuid is mó dóibh.

Naisc sheachtracha 
 Na smugairlí róin is contúirtí ar chosta na hÉireann - alt le Maitiú Ó Coimín i Nós 2021-08-03

Ainmhithe
Uisce
Cath na hEaglaise Brice (1298)

Troideadh Cath na hEaglaise Brice (Gaeilge na hAlban: Blàr na h-Eaglaise Brice; Béarla: Battle of Falkirk), ceann de na cathanna móra i gCéad Chogadh Neamhspleáchais na hAlban, ar an 22ú Iúil, 1298. Faoi stiúir a rí, Éadbhard I Shasana, fuair arm Shasana an lámh in uachtar ar arm na nAlbanach, a bhí faoi stiúir Uilleam Uallas, agus go gairid tar éis an chatha, d'éirigh Uallas as a chion feidhme mar Chaomhnóir na hAlban.

Réamh-ghníomhartha 
Bhí an Rí Éadbhard I Shasana i mbun feachtais in aghaidh na Fraince i bhFlóndras nuair a d'fhoghlaim sé faoi theip a arm tuaisceartach ag Cath Dhroichead Sruighle. Tar éis sos cogaidh a chur i gcrích le Pilib IV na Fraince , d'fhill sé ar Shasana i Mí Márta na bliana 1298 agus chuir sé tús láithreach le heagrú arm i gcomhair a dhara ionradh ar Albain. Mar réamh-chéim, bhog sé lár a rialtais go dtí Eabhrac, áit a raibh sé lonnaithe ar feadh sé bliana. I mí Aibreáin, d'eagraíodh comhairle chogaidh sa chathair chun sonraí an ionraidh a thabhairt chun críche. 
cuireadh toghairm ar móruaisle na nAlbanach go léir a bhí i láthair, agus nuair nár tháinig siad fógraíodh iad dtréatúirí. D'ordaigh Éadbhard go mbaileodh a chuid arm le chéile ag Rosbrog ar an 25 Meitheamh. Bhailigh se fórsa mórthaibhseach : os cionn 2,000 capall agus 12,000 coisithe, lena n-áirítear buíon ollmhór Breatnach a bhí armtha leis an mbogha fada.

Go luath i mí Iúil, thosaigh an mórshiúil ó thuaidh. Nior chuaigh rudaí go maith. Bhí polasaí an rualoiscthe ordaithe ag Uilleam Uallas, a d'fhág na hionróirí gan soláthairtí úra. Ghéill na hAlbanaigh talamh roimh fhorsai an Ri Éadbhardh, ag tarraingt iad níos doimhne isteach i gcríoch aimride agus naimhdeach. Cuireadh moill ar chabhlach Éadbhaird féin mar gheall ar dhroch aimsir, agus nuair a shroich an arm lár na hAlban bhí sé gar do ocras. Bhí na coise ón Bhreatain Bhéag ach go háirithe in ísle brí. Nuair a bhí an arm lonnaithe ag Teampaill Liston, in aice Dún Éideann, thit círéib ólta amach ach chuir marcshlua na Sasanach é faoi chois, agus fágadh 80 Breatnach marbh. 

Bhí an dóigh ann go mbeadh cúlú uiríslithe in ann d'Éadbhard mar a mbeadh go rialta ag a mhac i bhfeachtais ina dhiaidh sin. Nuair a bhí sé ar an bpointe filleadh ar ais go Dún Éideann, fuair sé amach go raibh Uallas lonnaithe i lár coille Challendar in aice leis an Eaglais Bhreac, trí mhíle déag ar shiúl, réidh chun sa dul sa tóir ar na Sasanaigh ag cúlú. Bhí áthas ar Éadbhard

Naisc sheachtracha
Blàr na h-Eaglaise Brice, 1298. BBC Bitesize. https://www.bbc.co.uk/bitesize/topics/zxnvtrd/articles/z4fsxyc
Blàr na h-Eaglaise Brice  's Cuil Lodair (Battle of Falkirk & Culloden) le ? Duncan Bàn Macintyre. https://soundcloud.com/margaretstewart/culloden
Stair na hAlban
Cathanna in Albain
Brúitín

Is éard atá i gceist le brúitín ná prátaí brúite. Baintear an craiceann de na prátaí agus bruitear iad go dtí go mbíonn siad bog. Is féidir na prátaí a bhrú de lámh le brúiteoir prátaí nó iad a chaitheamh isteach i muileann bia, gléas a chlamhraíonn na prátaí. Castar murlán an chromáin timpeall chun na prátaí a bhrú trí na poill i dtonnadóir an mhuilinn. Nuair a bhíonn na prátaí uile briste agus brúite gan cnapáin iontu, is féidir iad a dháileadh le n-ithe. Go minic cuirtear im, bainne agus rudaí eile sna prátaí chun blas níos fearr a thabhairt dóibh.

Bia
Bia agus deoch