joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Geoffroi de Villehardouin

Croiniceoir agus cniocht Francach ab ea Geoffroi de Villehardouin. Do rugadh thart ar an mbliain 1150 é agus do fuair sé bás idir Mí na Nollag insan mbliain 1212 agus Mí an Mheithimh insan mbliain 1218. Mar chniocht, do chuaigh Geoffroi de Villehardouin ar chrosáid agus do bhí sé páirteach i gconcas Iarúsailéim (1203 - 1204), rud a tharla i rith na Ceathrú Crosáide, agus i mbunú Impireacht Laidineach an Oirthir. Do deineadh Maréchal de Champagne (Gaeilge: 'Marascal Champagne') de Gheoffroi de Villehardouin agus dob é ina Mharéchal de Romanie (.i. 'Marascal d'Impireacht Laidineach an Oirthir') ina dhiaidh sin.

Saothar 
Ón mbliain 1207 go dtí an bhliain 1213, do scríobhadh Geoffroi de Villehardouin De la Conquête de Constantinople (Gaeilge: 'Fé Choncas Chathair Chonstaintín'), croinic a insíonn stair na Ceathrú Crosáide agus a thugann léargas dúinn ar eachtraí a tharla idir an bhliain 1198 agus an bhliain 1207 go háirithe. Ba i Sean-Fhraincis a scríobh Geoffroi de Villehardouin an chronic seo agus tá clú agus cáil uirthi de bharr chumas a scríbhneoireachta. 

Ón 19ú haois amach, do chuir staraithe áirithe ar Gheoffroi de Villehardouin nach ndúirt sé an fhírinne ghlan maidir leis an gCeathrú Crosáid insan gcroinic a chum sé fúithi: Dar leis na staraithe siúd, ba é de dheasca comhcheilge réamhbheartaithe - comhcheilg a raibh muintir na Venéise nó daoine Gearmánacha thaobh thiar di - a chuaigh an Ceathrú Crosáid ar strae agus de dheasca na comhcheilge chéanna a deineadh dearmad ar an aidhm a bhí mar bhunús leis an gcrosáid leis. Ní dhéanann Gheoffroi de Villehardouin aon trácht ar a leithéid de chomhcheilg agus síleann na staraithe sin nach ndéanann sé aon trácht uirthi toisc go raibh sí á ceilt aige, nó toisc nach raibh sé ar an eolas fúithi fiú. Ní aontaíonn gach staraí leis an ndearcadh san, áfach; ceapann go leor staraithe nach raibh aon chomhcheilg ar bun le linn na Ceathrú Crosáide agus, fiú dá mba rud é go raibh a leithéid de rud ar siúl, ceapaid nár dhein Geoffroi de Villehardouin aon iarracht rudaí a cheilt, ná a athrú, agus a chroinic á scríobh aige.

Tagairtí
Alexandre de Bernay

Scríbhneoir Normannach, a rugadh i mBernay na Normainne agus a mhair insan 12ú haois, ab ea Alexandre de Bernay. Tugtar Alexandre de Paris air leis, toisc go raibh cónaí air i bPáras.

Beatha 
Is ar na saothair Élène, mère de Saint Martin (Gaeilge: 'Héilin, máthair Shan Máirtín'), Brison, agus Atis et Porphylias (Gaeilge: 'Atis agus Porphylias'), rómáns a d'aistrigh Alexandre de Bernay ón Laidin dar leis féin, a bhunaigh sé a cháil ar dtús. Fairis na saothair sin, do lean sé ar aghaidh le Li Romans d'Alixandre (Gaeilge: 'Rómáns Alastar Mhóir'), fé mar a dhein scríbhneoirí eile na Meánaoise - Thomas de Kent, mar shampla. Rómáns ab ea é a raibh beatha mhórchoncaire na Macadóine, Alastar Mór, mar ábhar aige agus a bhí bunaithe ar an saothair fé bheatha an choncaire a chum Quintus Curtius Rufus agus ar shaothar de chuid Ghautier de Châtillon, Alexandriade. Cé nárbh é Alexandre de Bernay é féin a chuir tús leis an nós rómánsaí a chumadh fé bheatha Alastar Mhóir, ach scríbhneoirí a tháinig roimhe - Albéric de Pisançon agus Lambert le Tort, go háirithe -, do bhí clú agus cáil ar leith ar an rómáns a chum sé. Is féidir linn a rá, mar shampla, gurbh é de bharr rómáns Alexandre de Bernay go dtugtaí alexandrin, ón 15ú haois amach, ar an meadaracht le dhá shiolla déag ins gach líne véarsaíochta, meadaracht a mbeadh an-rath ar fad uirthi i bhfilíocht na Fraince.

Saothair 

 Le Roman d'Alexandre, curtha in eagar ag Laurence Harf-Lancner agus Edward Cooke Armstrong (Páras: Livre de Poche, 1994)
 L'Ystoire de la belle Helayne de Constantinople, mère de Saint Martin de Tours en Touraine, et de Saint Brice, son frère (Gaeilge: 'Scéal Héilin Álainn Chathair Chonstaintín, máthair Shan Máirtín, ó Thours i dTouraine, agus a dhearthár, San Brice'), curtha in eagar ag Jean Wauquelin agus Joseph Van den Gheyn (Bruiséil: Vromant, 1913)

Tagairtí

Foinsí 

 Pierre René Auguis, Les Poètes françois, depuis le XIIe siècle jusqu’à Malherbe (Páras: Crapelet, 1824)
 Alfred Foulet, The Medieval French roman d’Alexandre (Paris: PUF, 1976)
 Catherine Gaullier-Bougassas, Les Romans d’Alexandre : aux frontières de l’épique et du romanesque (Paris: Champion, 1998) (ISBN 2-85203-678-9)
 Laurence Harf-Lancner, "Alexandre le Grand dans les romans français de la fin du Moyen Âge. Un héros de la démesure", Mélanges de l’Ecole française de Rome. Moyen Âge, 112/1, 2000, lch. 51-63 [le fáilt ar líne]
 Laurence Harf-Lancner, "Le personnage d’Alexandre le Grand dans la littérature narrative française du XIIe au XVe siècle : mythe et roman", i Los caminos del personaje en la narrativa medieval : actas del Coloquio internacional (Santiago de Compostela, 1-4 diciembre 2004) (Florence : SISMEL, 2006), lch. 61-75.
 Laurence Harf-Lancner, "De l'histoire au mythe épico-romanesque : Alexandre le Grand dans l'Occident médiéval", i Michèle Guéret-Laferté, Daniel Mortier, D'un genre littéraire à l'autre (Mont-Saint-Aignan: Publications des universités de Rouen et du Havre, 2008) (ISBN 9782877754460), lch. 63-74

Básanna sna 1190í
Daoine a rugadh sna 1150í
Banksy

Is ealaíontóir é "Banksy". Tá clú agus cáil ar a ghraifítí go háirithe. Go minic bíonn teachtaireacht pholaitiúil ina chuid ealaíne. 

Tá iompar scannalach ag baint le. Mar shampla i mí Dheireadh Fómhair 2018, bhí prionta de phíosa ealaíne le Banksy ar díol i Londain. Sa phictiúr bhí cailín ann le balún (“Girl With Balloon”). Cheannaigh duine éigin é ar €1.2 milliún. Ansin scrios an pictiúr é féin (bhí stiallaire taobh thiar den phictiúr agus ghearr sé an páipéar). 

D’imir Banksy é féin an cleas, mar gur scríobh Banksy teachtaireacht ar Twitter ag an am céánna<ref>Eleathanach, 8 Deireadh Fómhair 2018. Cleas margaíochta a bhí i gceist.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Ealaíontóirí
Daoine beo
Cogadh an Óipiam

Sraith comhraic míleata a throid idir an Ríocht Aontaithe agus an ríshliocht Qing an tSín ab ea Cogadh an Óipiam(An tSínis: 第一次鴉片戰爭) faoi caidreamh taidhleoireachta, trádáil, agus riarachán an cóir san tSín.

Stair na Ríochta Aontaithe
Stair na Síne
Cian

In Miotaseolaíocht na nGael, b'athair Lugh é Cian Scáil Bhalbh, mac Dian Cécht na dTuath Dé Danann.  I bhformhór na leaganacha, is í Eithne, banríon na bhFomhórach, máthair Lugh;  ach i leaganacha áirithe, tá aithne ar Chian mar Ethlend, agus dá bharr, tá aithne ar Lugh mar Lug mac Ethlend

Cath Maighe Tuireadh
Sa seanscéal Cath Maighe Tuireadh, is pósadh ríoraíoch é an cleamhnas idir Cian agus Eithne, mar chuid de chomhghuaillíocht idir na Tuatha Dé agus na Fomhóraigh.  I Leabhar Gabhála na hÉireann, thug Cian a mhac Lugh go Tailte, banríon na bhFear Boilg, mar mhac altrama.

Oidheadh Chloinne Tuireann
Is in Oidheadh Chloinne Tuireann a insítear an scéal faoi bhás Chiain, agus an díoltais a bhain Lugh amach ar na déantóirí coire.  Ní caomhnaítear an scéal iomlán ach i lámhscríbhinní déanacha, cé go bhfuil achoimrí le fáil i leaganacha na meánaoise den LGE.  

Sa scéal úd, maraíodh Cian ag mic  Thuirinn — Brian, Iuchar agus Iucharba — tar éis dó teipthe éalú uathu i riocht muice (nó oircce san LGE).  Mar díoltas, chuir Lugh iad ar sraith eachtraí dodhéanta mar dhea.  D'éirigh leo i ngach eachtra, ach gortaíodh iad go marfach ag déanamh an chinn dheireanaigh.  In ainneoin achainí Thuirinn, cheil  Lugh orthu rud áirithe a fuair siad a úsáid, seithe muice a leigheasadh gach cneá.  Fuair siad bás dá gcneácha, agus fuair Tuireann bás le briseadh croí thart ar a gcoirp.

Béaloideas

Is amhlaidh go raibh lánleagan de scéal Chiain ar lorg cleamhnais i seanscéalta na meánaoise, ach ní chaomhnaítear anois é ach sa béaloideas, go háirithe i scéal na ba draíochta, Glas Gaibhnen, bailithe ag William Larminie.  Tá scéal mar an gcéanna leis an mbó úd, a d'inis Shane O'Dugan ó Oileán Thoraí do John O'Donovan in 1835, ach  go bhfuil ainm an laoich truaillithe go "Mac Cinnfhaelaidh".

Thóg Lady Gregory an dá leagan agus chuir le chéile iad.  De réir a hathinsint, chuala Balar, rí na bhFomhórach, tairngreacht draoi a deir go maródh a gharmhac féin é.  Chun an chinniúint seo a chosc, chuir sé a aon-iníon faoi ghlas sa Túr Mór ar Oileán Thoraí.  Rinne beirt bhan déag cúram di, a d'fhéach chuige nach mbuailfeadh sí le fear choíche, ná nach bhfaighfeadh fiú eolas a mbeithsine.

Ar an mórthír, bhí bó dhraíochta ag fear darbh ainm Mac Cinnfhaelaidh.  Tugann an bhó an oiread sin bainne go raibh fonn ar chách, Balor ina measc, ía bheith aige.  Agus deartháir Mhic Cinnfhaelaidh, Mac Samthainn, ag tabhairt aire sin bhó, tháinig Balar ar an bhfód i riocht buachalla bhig rua, agus bhuail sé bob air an bhó a thabhairt dó.  Ag lorg díoltais, d'iarr Mac Cinnfhaelaidh ar leannán sídhe darbh ainm Biróg, a d'iompaigh é le draíocht go barr túr Bhalair, áit a luigh sé le hEithne.

In am trátha, rugadh trírín di, ach bhailigh Balar i mbraillín iad agus sheol iad chun a mbás, báite i bpoll súraic.  Bháigh an giolla beirt dóibh, ach thit leanbh amháin trí thimpist isteach sa chuan, áit a tharrtháil Biróg é.  Thóg sé é chuid a athair, a thug in altramas dá dheartháir, Gaibhne an gabha.

Foinsí
 , "Part VII: Invasion of the Tuatha De Danann",  ¶304-¶377.

Tagairtí

Tuatha Dé Danann
Déithe na nGael
Ialtóg Kuhl

Is ainmhí í an ialtóg Kuhl. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Brocaire Dhúiche na Lochanna

Is madadh clóis é brocaire Dhúiche na Lochanna. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Measán

Is madadh clóis é measán. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Hiéana an gháire

Is ainmhí é hiéana an gháire (Crocuta crocuta). Mamach atá ann. Dúchasach an lá atá inniu ann san Afraic Fho-Shahárach. Ní áiritear é mar speiceas atá i mbaol, ach tá sé ag éirí gann de réir a chéile in áiteanna nach tearmainn chosanta iad.

Mamaigh
Laící

Is ainmhí é an laící. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Meancabhra

Faró Éigipteach ab ea Meancabhra réimeas 2530 r. Chr.

Stair na hÉigipte
Farónna
An Úcráin i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse

Ghlac An Úcráin páirt i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse don chéad uair sa bhliain 2003.

Iomaitheoirí

Pointí

Ó cuireadh an córas vótála láithreach i bhfeidhm i 2016, seo hiad na haon tír déag a thug is mó pointí, sa teileavóta, don Úcráin i mbabhtaí ceannais:

Ar an taobh eile de, is í an aon tír amháin a chaith páirt i ngach ceann de na blianta siúd 2016, 2017 agus 2018 ina raibh an córas vótála láithreach i bhfeidhm nach bhfuil pointe ar bith tugtha ag a teileavóta don Úcráin ná an Íoslainn.

Tagairtí 

Tíortha sa Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
An Ungáir i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse

Ghlac An Ungáir páirt i Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse don chéad uair sa bhliain 1981.

Iomaitheoirí

Pointí 
Ó cuireadh an córas vótála láithreach i bhfeidhm i 2016, seo hiad na deich dtír a thug is mó pointí, sa teileavóta, don Ungáir i mbabhtaí ceannais:

Ar an taobh eile de, is iad an dá tír amháin a chaith páirt i ngach ceann de na blianta siúd 2016, 2017 agus 2018 ina raibh an córas vótála láithreach i bhfeidhm nach bhfuil pointe ar bith tugtha ag a teileavóta don Ungáir ná an Astráil agus an Spáinn.

*Níor fhéad leis an Rómáin páirt a ghlacadh sa chomórtas i 2016; mar sin, ní raibh an deis acu pointí a thabhairt don Ungáir sa bhliain sin.

Tíortha sa Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Yuxiang

Meascán blastanais cáiliúil i gcócaireacht na Síne is ea an Yuxiang, ainm a thagraíonn freisin don anlann a ndéantar de ina ndéantar cócaireacht ar fheoil nó ar ghlasraí. Deirtear gurb as an Sichuan a tháinig sé, ach anois tá sé scaipthe isteach i gcócaireacht de réigiúin eile. 

Ainneoin gurb í ciall liteartha an ainm 'cumhrán éisc', níl bia mara ar bith ann agus ní chuirtear le bia mara é de ghnáth.

Tagairtí 
Bia Áiseach
Elche

Is baile mó é Elche (nó Elx i Vaileinsis: [ˈɛʎtʃ]), suite i gcontae Baix Vinalopó, agus i gCúige Alacant sa Spáinn. Tá thart ar 230,600 daoine ina gcónaí ann agus mar sin is í an tríú chathair is mó i gComhphobal Valencia agus an 20ú cathair is mó sa tír. Tá Elche chomh garr sin do chathair Alacant go ndéanann siad ceirtleán uirbeach le thart ar 800,000 daoine, figiúir a méadaíonn faoi dhó i rith an tsamhraidh de bharr mórtheacht turasóirí. Tá chuid den bardas é féin ar an gcósta ach tá an chathair i ndáiríre 11 ciliméadar ón Meánmhuir. Tá sruthán, Vinalopó , ag sreabadh tríd an gcathair a roineann an chathair ina dhá chuid. 

Cathracha agus Bailte i gComhphobal Valencia
Críostóir Mac Thaidhg

Is peileadóir Gaelach agus iománaí Éireannach é Críostóir Mac Thaidhg (Béarla: Christopher "Chrissy" McKaigue, a rugadh 13 Iúil 1989) a imríonn do Dhoire. 

Imríonn Mac Thaidhg peil agus iománaíocht ar leibhéal club do CLG Roibeard Eiméid, Sleacht Néill. Is cosantóir sa pheil agus leatosaí san iomáint é.

Saol pearsanta 
Is as Sleacht Néill do Mhic Thaidhg. D'fhreastail sé ar Choláiste Naomh Pádraig i Machaire Rátha dá mhéanscolaíocht.

Gairm peile

Club 
Bhain Mac Thaidhg an cluiche ceannais i Craobhchomórtas Peile Sinsearach Doire amach i 2008 le Sleacht Néill, ach bhuail Baile an Doire iad.

Idirchontae 
Bhí Mac Thaidhg ina leaschaptaen ar fhoireann Mionúr Dhoire a bhain an dara áit i Craobh Mionúr Uladh agus Craobh Mionúr na hÉireann  i 2007.  Níos luaithe sa bhliain chéanna bhain sé Sraith Peile Mionúr Uladh leis an chontae, agus thóg sé an corn mar chaptaen. 

I 2008, bhain McKaigue cluiche ceannaos Craobhchomórtais Uladh Faoi 21 amach le foireann faoi 21 Dhoire, ach bhuail an Dún iad i ndiaidh dóibh cúl a scóráil.   Níos moille sa bhliain roghanaíodh é le himirt i bpainéal Sinsearach Dhoire roimh chluiche in éadan Muineachán sa chraobhchomórtais.   Tháinig sé ar an pháirc mar ionadaí sa chluiche sin, ag cugr tús lena ghairm Sinsearach peile le Doire agus scóráil sé pointe sa chluiche. 

Bhí baint aige ó thús séasúr 2009 - ainmnníodh i bpainéil Corn Mhic Cionnaith ,  an tSraith Náisiúnta  agus an chraobhchomórtas  .  Bhain Doire amach cluiche ceannais an tSraith Náisiúnta amach, ach bhuail Ciarraí iad.

Rialacha idirnáisiúnta 
D'imir sé d'Éirinn dhá uair in eadán na hAstráile i Sraith Rialacha Idirnáisiúnta 2013 .

Onóracha 

 Sleacht Néil 

 Craobhchomórtais Peile Sinsearach Uladh (3): 2014, 2016, 2017 
 Craobh Iománaíochta Club Sinsearach Uladh (2): 2016, 2017 
 Craobh Peile Sinsearach Doire (4): 2014, 2015, 2016, 2017 
 Craobh Iomána Sinsearach Doire (5): 2013, 2014, 2015, 2016, 2017

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 Láithreán gréasáin oifigiúil CLG Dhoire 
 http://www.belfasttelegraph.co.uk/sport/gaa/afl-scouts-eye-gaa-young-guns-13947550.html%5B%5Dhttp://www.belfasttelegraph.co.uk/sport/gaa/afl-scouts-eye-gaa-young-guns-13947550.html%5B%5Dhttp://www.belfasttelegraph.co.uk/sport/gaa/afl-scouts-eye-gaa-young-guns-13947550.html%5B%5D
 https://web.archive.org/web/20090907011103/http://www.sydneyswans.com.au/news/newsarticle/tabid/7106/newsid/84158/default.aspx 

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1989
Ailt le téacs sa Ghaeilge
Pages with unreviewed translations
Marbella

Cathair agus bardas i ndeisceart na Spáinne is í Marbella, a bhaineann le cúige Malaga, san Andalúis. Is cuid de réigiún  Costa del Sol Occidental í agus is í suí an Mancomunidad de Municipios de la Costa del Sol Occidental (Gaeilge: Comhlachas Bardasach den Chosta del Sol Thiar) agus ceann an cheantair bhreithiúnaigh (Spáinnis: Partido judicial de Marbella). Tá sé mar an dara bardas is mó i gCúige Málaga agus an 8ú bardas is mó san Andalúis.

Tá Marbella suite ar bhruacha na Meánmhara, idir Malaga agus Caolas Ghiobráltar, agus ag bun Siarra Blanca. Tá a limistéar bardasach suite i limistéar 117 km², trasnaithe ag an mhórbhealach  ar a dtugtar Autovía del Mediterráneo (Autovía A-7) agus an dola-bhóthar ar a dtugtar  La Autopista del Mediterráneo (AP-7), na príomhbhealaí isteach chuig an bardas.

Sa bhliain 2018 bhí thart ar 141,400 daoine ina gcónaí ann in achar 114 cm².

Tagairtí 
 

Cathracha agus Bailte san Andalúis
Turasóireacht sa Spáinn
Seán Mac Fhionnghaile

Bá aisteoir ó Chontae Dhún na nGall é Seán Mac Fhionnghaile nó Seán McGinley (c. 1952 - 1 Samhain 2009). Tá clú air as a rólanna grinn, a phríomh-rólanna i ndramaí grinn suímh TG4 C.U. Burn agus Gleann Ceo, chomh maith le sraith grinn ar RTÉ Raidió na Gaeltachta, Cois Cuan.   

Léiritheoir feidhmiúcháin don tsraith FFC a bhí ann agus ba bhall d'Aisteoiri Ghaoth Dobhair é.

Saol 
Rugadh Seán Mac Fhionnghaile i nGaoth Dobhair, Contae Dhún na nGall.  Bhí dhá iníon agus dhá mhac aige lena bhean chéile Treasa.  

Fuair sé bás ó ailse ag aois 57 ar an 1 Samhain 2009.   Bhí an galar air ar feadh dhá bhliain.  Bhí a shochraid in Eaglais Naomh Colmcille i mBrioglaic, Gaoth Dobhair dhá lá ina dhiaidh a bháis.  Mhair a mháthair, Gráinne, i ndiaidh a bháis.

Gairm 
B'fhearr aithne ar óna phríomh-rólanna i gcláracha teilifíse ar nós CU Burn agus Gleann Ceo a craoladh ar TG4. Bhí sé ina léiritheoir feidhmiúcháin ar an sraith FFC ar TG4 fosta .   

Bhí sé páirteach i gclár grinn RTÉ Raidió na Gaeltachta, Cois Cuan .   

Bhunaigh sé Cúl a'Tigh, comhlacht léiriúcháin teilifíse.  Thrasfhoirmigh sé monarcha a bhí ag titim as a chéile in aice lena bhaile go scoil traenála agus lárionad léiriúcháin.

Féach freisin 

 C.U. Burn

Tagairtí 

Básanna in 2009
Aisteoirí Éireannacha
Daoine as Gaoth Dobhair
Naomh Aodhán (Maodhóg)

Easpag Fhearna ba ea Naomh Aodhán (nó Áedan, Aidan, srl) timpeall 550-558.  Ceiliúrtar a lá féile ar 31 Eanáir.

Ainm 
Aodh an t-ainm baiste a bhí air (nó  Aedh, Aed srl nó Hugh i mBéarla). 

Thugtaí M’Aodhóg nó Mo Aodh Óg mar ainm ceana air (nó Saint Máedóc of Ferns nó Mogue  i mBéarla uaireanta). 

Is ó na focail ar ‘tine’ nó ‘solas’ a tháinig an t-ainm Aodh is cosúil, dia as an domhan thíos.

Saol
I mBréifne, i gContae an Chabháin, a rugadh Aodhán, b'fhéidir. Thug a athair é mar ghiall do Ainmire, Rí na hÉireann, a bhí chomh sásta sin leis gur thug sé a saoirse dó féin agus do na gialla eile. Rinne sé staidéar faoi Naomh Dáibhí sa Bhreatain Bheag.

Ceannaire reiligiúnach 
Nuair a d’fhill Aodhán, bhunaigh sé mainistir i bhFearna. Rinneadh easpag ansin de, an chéad easpag ar Fhearna, agus bhí cáil na naofachta agus na féile air. 

Níos déanaí, bhunaigh sé mainistir i nDroim Leathan agus ceann eile i Ros Inbhir.

D’éag sé sa bhliain 626. Dearbhaíonn na Beathaí a scríobhadh faoi gur mhór an urraim a bhí ag an bpobal dó i ndeoisí Chille Móire agus Fhearna.

Míorúilti, iontais agus piseoga 
• Rinne Aodhán troscadh ar uisce agus ar arán eorna amháin ar feadh seacht mbliana agus dúirt 500 salm in aghaidh an lae,deirtear.

• Ghléas daoine mar bhacaigh le cluain a chur ar Aodhán agus cabhair a lorg uaidh. Thuig Aodhán an méid a bhí déanta acu agus bhronn sé a gcuid éadaí ar bhochtáin a raibh sé tuillte acu. 

• Lá agus é ag guí is ag staidéar, rith fia ina threo agus dídean ó chú á lorg aige. Leag sé clár scríofa a bhí aige anuas ar cheann an fhia, agus d’imigh sé ó radharc go dtí gur imigh an cú.

• Bhí amhras ann go raibh beirt fhear a thit san abhainn báite, ach rug Aodhán beo as an uisce orthu.

• Rinne a lucht leanúna gearán faoi nach raibh go leor uisce sa mhainistir acu. Thug sé treoir dóibh crann a leagadh, agus nuair a rinneadar amhlaidh tháinig brúcht uisce ón gcrann. Tugadh tobar Aodháin ina dhiaidh sin air.

• Nuair a bhí gá ann mainistir a thógáil, bheannaigh sé lámha fhir gan oiliúint agus rinneadh saor cloiche as, duine a rinne tógáil agus maisiú ar mhainistreacha Aodháin.

Féach freisin 

 Fearna

Tagairtí 

Bliain bhreithe anaithnid
Básanna i 626
Naoimh Éireannacha
Fearna
Contae Loch Garman
Nicolás Maduro

Uachtarán Veiniséala é Nicolás Maduro Moros, a rugadh ar an 23 Samhain 1962.

Veiniséala
Daoine a rugadh i 1962
Kneecap

Tríréad rapcheoil as Iarthar Bhéal Feirste is ea Kneecap. D'eisigh siad a gcéad singil, 'C.E.A.R.T.A', sa bhliain 2017. Tháinig clú agus cáil orthu nuair a dúradh gur chuir RTÉ cosc ar an amhrán.

Stair 
Thosaigh an grúpa tar éis do Mhóglaí Bap a bheith ag spraephéinteáil graifítí le cara dá chuid an lá roimh mhórshiúl Acht na Gaeilge. Scríobh a chara an focal 'Cearta' ar stad bus. Ansin tháinig na póilíní agus gabhadh an cara. Dhiúltaigh sé Béarla a labhairt leo, agus chaith sé an oíche faoi ghlas sular tháinig aistritheoir. Tá an t-amhrán 'C.E.A.R.T.A.' bunaithe ar an eachtra sin.
"

Polaitíocht 
Chuir siad a dtacaíocht d'Éire Aontaithe in iúl go poiblí.

Chuir siad a ndlúthpháirtíocht le muintir na Palaistíne in iúl freisin trí bhratach a chrochadh ag ceolchoirmeacha.

Tagairtí 

Bannaí a chanann i nGaeilge
Daoine as Béal Feirste
Rapálaithe Éireannacha
Władysław Tarnowski

Pianódóir, drámadóir agus file Polannach ab ea Władysław Tarnowski (4 Meitheamh 1836 – 19 Aibreán 1878). Rugadh é in Wróblewice na hOstaire (san Úcráin faoi láthair ).

A óige 
Walerian Tarnowski a bhí ar a athair, agus b'í Ernestyna Tarnowska a mháthair. D'fhás sé suas in Drohobyc, Galicia, i gceantar ar chuid den Úcráin é inniu.

Mór shaothair

Cumadóireachta ceoil
(gan opus de ghnáth )

Ceol pianó 
 Trois Mazurkas pour Piano, thart ar 1870.
 Chart sans paroles, 1870.
 Valse-poeme, 1870.
 Fantazie-Impromptu
 Impromptu „L’adieu de l’artiste”, thart ar 1870.
 Souvenir de la Canée,1870.
 Polonez dla Teofila Lenartowicza, 1872
 Grande Polonaise composée et dediée à son ami T. Lenartowicz, 1874.
 Sonate à son ami Br. Zawadzki, thart ar 1875.
 Grande polonaise quasi rapsodie symphonique, thart ar 1875.
 Extases au Bosphor, fantasie rapsodie sur les melodies orientales, op. 10, thart ar 1875.
 Marsz żałobny z osobnej całości symfonicznej poświęcony pamięci Augusta Bielowskiego, 1876.
 Ave Maria, 1876. 
 Pensée funebre.
 Andantino pensieroso, 1878 (tar éis a bhais).

Nocturnes 
 Nocturne dédié à sa soeur Marie, 
 Nuit sombre.
 Nuit claire.

Ceol seomra 
 Quatour Re-majeur pour Deur Violons, Viola et Violonceller, 1874.
 Fantaisie quasi Sonate.
 Souvenir d’un ange, thart ar 1876.

Siansacha 
 Symfonia d’un drammo d’amore, 1871.
 Karlińscy, 1874.
 Joanna Grey, 1875.
 Achmed oder der Pilger der Liebe tai Achmed, czyli pielgrzym miłości, (ceoldráma), 1875.

Amhráin 
 A kto chce rozkoszy użyć, nó Jak to na wojence ładnie, 1863, (lyrics: Władysław Tarnowski).
 Herangedämmert kam der Abend, (lyrics: Heinrich Heine).
 Die Perle, (lyrics: Władysław Tarnowski).
 Die Schwalben, (lyrics: Władysław Tarnowski).
 Im Traum sah ich das Lieben, (lyrics: Heinrich Heine).
 Ich sank verweint in sanften Schlummer nó Widzenie, (lyrics: Władysław Tarnowski).
 Neig, o Schöne Knospe, (lyrics: Mirza-Schaffy Vazeh).
 Kennst du die Rosen, thart ar 1870, (lyrics: Władysław Tarnowski).
 Du Buch mit sieben Siegeln, thart ar 1870, (lyrics: Ludwig Foglár).
 Ob du nun Ruhst, thart ar 1870, (lyrics: Ludwig Foglár).
 Klänge Und Schmerzen, thart ar 1870, (lyrics: Robert Hamerling).
 Nächtliche Regung, thart ar 1870, (lyrics: Robert Hamerling).
 Strofa dello Strozzi e la risposttadi Michalangelo, (lyrics: Filippo Strozzi ja Michelangelo).
 Au soleil couchant, (lyrics: Victor Hugo), 1873.
 Still klingt das Glöcklein durch Felder, nó Dźwięczy głos dzwonka przez pole, 1874, (lyrics: Władysław Tarnowski).
 Alpuhara, 1877, (lyrics: Adam Mickiewicz).
 Mein kahn, roimh 1878, (lyrics: Johann von Paümann ps. Hans Max). 
Traigéidí
 Izaak, 1871.
 Karlinscy, 1874.
 Joanna Grey, 1874.
 Ostatnie sądy kapturowe, 1874.
 Finita la comedia, 1874.
Dánta
 Poezye studenta (1, 2, 3, 4, 1863-1865).
 Krople czary, 1865.
 Szkice helweckie i Talia, 1868.
 Piołuny, 1869.
 Nowe Poezye'', 1872.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1836
Básanna i 1878
Cumadóirí Polannacha
Tarnowski, Władysław
An tSeoirsia i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse

Ghlac An tSeoirsia páirt i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse don chéad uair sa bhliain 2007.

Iomaitheoirí

NOTES:
a.  Bhí sé de rún ag an tSeoirsia an t-amhran "We Don't Wanna Put In" le Stephane agus 3G a sheoladh, ach tharraing siad siar ón gComórtas i ndiaidh don ACE breithiúnas a thabhairt ar na liricí mar briseadh de na rialtaí ar theachtaireachtaí polaitiúla.

Tagairtí 

Tíortha sa Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Ialtóg Leisler

Is ainmhí í an ialtóg Leisler. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Leoinbeirgeach

Is madadh clóis é leoinbeirgeach. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Rón liopaird

Fíor-rón Antartach is ea an rón liopaird, nó an liopardrón, a bhíonn seang le ceann gobach. Dúliath ar barr, éadrom faoina bhun le spotaí dorcha. Maireann sé ar imeall an oighearshlaoda. Itheann sé piongainí den chuid is mó, á gcroitheadh as a gcraiceann roimh ré. Itheann sé róin eile, éisc is splíonach freisin. An t-aon rón a bhfuil an baineannach níos mó ná an fireannach. Tugtar liopard na farraige air freisin.

Mamaigh
Leipiridigh

Is coiníní agus giorriacha iad Leipiridigh (fine Leporidae). 

Mamaigh
Bilbí beag

Is ainmhí é an bilbí beag. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Brocaire Lásach

Is madadh clóis é brocaire Lásach. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Spadán déladhrach Linne

Is ainmhí é an spadán déladhrach Linne. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Contae Dade, Georgia

Is contae Meiriceánach é Contae Dade atá suite sa chúinne thiar thuaidh de stát Georgia. Sa bhliain 2010, bhí daonra 16,633 duine ann. Is é Trenton a phríomhbhaile contae.

Sa bhliain 1860, agus stáit an deiscirt ag dealú ó Aontas Mheiriceá, shocraigh na vótálaithe i gContae Dade dealú ó Stát Georgia agus ó na Stáit Aontaithe araon. Ní bhfuair an dealú seo aitheantas ó éinne, agus sa bhliain 1945 chuaigh an contae isteach go hoifigiúil sa stát agus sa náisiún arís. Ní raibh na contaetha Apaláiseacha sa deisceart ró-thógtha do dhealú an deiscirt ón Aontas agus bhí Contae Dade iargúlta as an ngnáth: Ní raibh bóthar idir an chontae agus an chuid eile de Georgia go dtí an bhliain 1939.

Is den chine gheal iad breis is 97% de dhaonra an chontae.

Tagairtí

Dade
Tuirbín gaoithe

Gaireas is ea tuirbín gaoithe, nó dá ngairfear freisin tiontaire fuinnimh gaoithe, a athraíonn fuinneamh cinéiteach na gaoithe go dtí fuinneamh leictreach. 

Táirgtear tuirbíní gaoithe i réimse leathan aiseanna cothromingeacha agus cothrománacha.  Úsáidtear na tuirbíní is lú d'fheidhmeanna cosúil le ceallraí  a luchtú le haghaidh cumhachta cúnta do bháid nó do charabháin nó chun cumhacht a sholáthair do chomharthaí rabhaid tráchta.  Is féidir tuirbíní níos mó a úsáid chun tacaíocht a thabhairt don soláthar cumhachta baile, fad a bhíonn sé nach n-úsáidtear ar ais chuig an soláthraí fhóntais tríd an eangach leictreach . Tá eagair tuirbíní móra , ar a dtugtar feirmeacha gaoithe , ag éirí ina bhfoinsí fuinnimh in-athnuaite níos  tábhachtaí agus tá go leor tíortha á n-úsáid mar chuid dá straitéis chun a spleáchas ar bhreoslaí iontaise a laghdú. Mhaigh measúnú amháin go raibh ag an ghaoth, ón  bhliain 2009 ar aghaidh, "astaíochtaí gás ceaptha teasa coibhneasta is ísle, na héilimh is lú ar thomhaltas uisce agus na hiarmhairtí sóisialta is fabhraí i gcomparáid le  foinsí fuinn eile, a leithéid agus fótavoltachas, hidrea, geoiteirmeach, gual agus gáis.

Tagairtí

Tuilleadh léitheoireachta

Naisc sheachtracha 

 Fómhar na Gaoithe (45 léacht faoi thuirbíní gaoithe ag an ollamh Magdi Ragheb 
 Tuirbín gaoithe DIY sa bhaile Comhlánaigh físeán agus íomhá Treoir ag Nuafhisiceoir 
 Turas treoraithe ar fhuinneamh gaoithe  
 Cumann Fuinnimh Gaoithe Dhomhanda Teicneolaíochta Fuinnimh Gaoithe 
 Insamhalta tuirbíní gaoithe, National Geographic 
 Cumann um Thionscal Gaoithe Gaoithe Airborne idirnáisiúnta 
 Barr 21 Mór-Mhuircheantar Gaoithe sa Domhan 
 Féachann bunachar sonraí Tethys faisnéis a bhailiú, a eagrú agus a chur ar fáil maidir le héifeachtaí féideartha comhshaoil d'fhorbairt fuinnimh ghaoithe amach ón gcósta 
Aeraidinimic
Fuinneamh
Údarás Craolacháin na hÉireann / An BAI

Is é Údarás Craolacháin na hÉireann (English: Broadcasting Authority of Ireland) nó An BAI rialtóir craolacháin na hÉireann. Tá an BAI mar rialtóir le haghaidh craolacháin poiblí agus tráchtála araon in Éirinn. Bunaíodh an eagraíocht in 2009. 

Is iad príomhfheidhmeanna an BAI ná:

• seirbhísí raidió agus teilifíse sa bhreis ar na seirbhísí a sholáthraíonn RTÉ, TG4, Cainéal Theilifís an Oireachtais agus Cainéal Scannán na hÉireann a cheadúnú

• cóid agus rialacha craolacháin a shainiú

• tuairim a thabhairt maidir le feidhmíocht RTÉ agus TG4 bunaithe ar a gcuspóirí poiblí bliantúla sonraithe agus leordhóthanacht nó neamh-leordhóthanacht
an mhaoinithe phoiblí atá ar fáil do Chomhlachtaí Seirbhíse Poiblí chun a gcuspóirí seirbhísí poiblí a chur i gcrích

• maoiniú a sholáthar agus a dheonú ar chláir agus ar chartlannú a bhaineann le cultúr, oidhreacht agus eispéireas na hÉireann faoin Scéim um Maoiniú Craolachin

• monatóireacht agus forfheidhmiú chomhlíonadh na gcraoltóirí ceadúnaithe leis na cóid agus rialacha craolacháin agus/nó lena gconarthaí craolacháin

• socrú agus cinneadh a dhéanamh maidir le gearáin ó lucht féachana agus ó lucht éisteachta maidir le hábhar craolacháin ar sheirbhísí craolacháin na hÉireann

• tacú le forbairt na hearnála craolacháin trí thaighde agus oiliúint

• tacú leis an tuiscint atá ag an bpobal ar na meáin trí chomhoibriú le craoltóirí agus le hoideachasóirí

Tá  an tÚdarás, an Coiste um Dheonú Conarthaí, an Coiste um Chomhlíonadh, agus an Coiste Feidhmiúcháin freagrach as feidhmiú an BAI.

Tá téarmaí tagartha an BAI sonraithe in Acht Craolacháin 2009.  Chomh maith leis sin, tá ról BAI i gcumaisc mheán.  Sannadh an ról sin don BAI faoi Chuid 4 den Acht um Iomaíocht agus Cosaint Tomhaltóirí 2014.

Féach freisin

 CRAOL
 Craolachán
 Craoltóireacht

Naisc Sheachtracha 

  Údarás Craolacháin na hÉireann / Broadcasting Authority of Ireland BAI

Tagairtí
Oireachtas TV

Is é Cainéal Theilifís an Oireachtais (English: Houses of the Oireachtas Channel) nó Oireachtas TV an cainéal teilifíse le haghaidh Oireachtas Éireann. Bunaíodh é in 2009 mar chuid den Acht Craolacháin 2009. Bíonn sé á chraoladh i mBéarla agus i nGaeilge. Tá sé ar fáil air: 

• Cainéal 22 ar Saorview,
• Cainéal 207 ar Virgin Media,
• Cainéal 517 ar Sky,
• Cainéal 504 ar Eir Vision,
• Na cainéil  201, 207 (Dáil Éireann) agus 208 (Seanad Éireann) ar Vodafone.

Féach freisin

 Oireachtas Éireann
 Craolachán
 Údarás Craolacháin na hÉireann / An BAI

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 Teilifís an Oireachtais
Liosta eipeasóidí It's Always Sunny in Philadelphia

Is sraith teilifíse Mheiriceánach é It's Always Sunny in Philadelphia. Tá 154 eipeasóid de chuid It's Always Sunny in Philidelphia tagtha ar an saol faoi láthair.

Sraitheanna  

{| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;"
|-
! scope="col" style="padding:0 8px;" colspan="2" | Séasúr 
! scope="col" style="padding:0 8px;" | Eipeasóid 
! scope="col" style="padding:0 20px;" | Céad chraoladh 
! scope="col" style="padding:0 20px;" | Craoladh deireanach
! scope="col" style="padding:0 20px;" | Líonra
|-
| scope="row" style="background:#FCD90D; color:#fff; text-align:center;" | 
|1
|7
|
|
|rowspan=8|FX
|-
| scope="row" style="background:#000000; color:#fff; text-align:center;" | 
|2
|10
|
|
|-
| scope="row" style="background:#AC1D22; color:#fff; text-align:center;" | 
|3
|15
|
|
|-
| scope="row" style="background:#FFCF34; color:#fff; text-align:center;" | 
|4
|13
|
|
|-
| scope="row" style="background:#D2B48C; color:#fff; text-align:center;" | 
|5
|12
|
|
|-
| scope="row" style="background:#FEE17D color:#fff; text-align:center;" | 
|6
|14
|
|
|-
| scope="row" style="background:#485B69; color:#fff; text-align:center;" | 
|7
|13
|
|
|-
| scope="row" style="background:#E39F00; color:#fff; text-align:center;" | 
|8
|10
|
|
|-
| scope="row" style="background:#555555; color:#fff; text-align:center;" | 
|9
|10
|
|
|rowspan=7|FXX
|-
| scope="row" style="background:#CDD1D2; color:#fff; text-align:center;" | 
|10
|10
|
|
|-
| scope="row" style="background:#9A9A9A; color:#fff; text-align:center;" | 
|11
|10
|
|
|-
| scope="row" style="background:#45C5F2; color:#fff; text-align:center;" | 
|12
|10
|
|
|-
| scope="row" style="background:#1D2935; color:#fff; text-align:center;" | 
|13
|10
|
|
|-
| scope="row" style="background:#294751; color:#fff; text-align:center;" | 
|14
|10
|
|
|-
| scope="row" style="background:#7CA13F; color:#fff; text-align:center;" | 
|15
|8
|
|
|-
|}

Eipeasóid

Séasúr 1

Séasúr 2

Séasúr 3

Séasúr 4

Séasúr 5

Séasúr 6

Séasúr 7

Séasúr 8

Séasúr 9

Séasúr 10

Séasúr 11

Séasúr 12

Séasúr 13

Séasúr 14

Séasúr 15

Tagairtí 

Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Meacaic leonearrach

Is ainmhí í an meacaic leonearrach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Aimseadóir Lachan na hAlban Nua

Is madadh clóis é Aimseadóir Lachan na hAlban Nua. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Cat beag ballach

Is ainmhí é an Cat beag ballach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Gasail Loder

Is ainmhí í an ghasail Loder. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Ialtóg fhadmhéarach

Is ainmhí í an ialtóg fhadmhéarach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Eicidneach socfhada

Is ainmhí é an eicidneach socfhada. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Dunnart earrfhada

Is ainmhí é an dunnart earrfhada. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Langúr earrfhada

Is ainmhí é an langúr earrfhada. Mamach atá ann. 

Mamaigh
An fearann poiblí

Bíonn an fearann poiblí comhdéanta de na hoibreacha cruthaitheacha uile nach mbaineann cearta eisiach maoin intleachtúil|maoine intleachtúla leo.  Féadfaidh gur imigh na cearta sin in éag,  forghéilleadh iad,  tarscaoileadh d'aon turas iad, nó d'fhéadfadh nach raibh siad neamh-infheidhme.  

Tá saothair William Shakespeare agus Beethoven , agus an chuid is mó de luathscannáin tostacha, i bhfearann an phobail, de bhua iad a bheith seolta sula raibh cóipcheart ann, nó trína dtéarma cóipchirt a bheith imithe in éag.   Ní chlúdaíonn cóipcheart cuid de na hoibreacha, agus dá bhrí sin tá siad i bhfearann an phobail - ina measc foirmlí fhisice Newton , oidis cócaireachta ,  agus gach bogearraí ríomhaireachta a cruthaíodh roimh 1974. <ref name="sail_book"> Lemley, Menell, Merges agus Samuelson. Bogearraí agus Dlí Idirlín , lch. 34 is iad na cláir ríomhaireachta, sa mhéid is go bhfuil siad bunaidh údar a chruthú, ábhar ceart cóipchirt.' </ref>  Tá oibreacha eile tiomanta go gníomhach ag a n-údair chuig an bhfearann poiblí (féach tarscaoileadh ); I measc roinnt samplaí feidhmiúanna tagartha na  n-algartamn-halgartaim cripteagrafach , KeccakReferenceAndOptimized-3.2.zip mainReference.c "The Keccak sponge function, designed by Guido Bertoni, Joan, Michaël Peeters and Gilles Van Assche. For more information, feedback or questions, please refer to our website: http://keccak.noekeon.org/Implementation by the designers, Herbert demoted as "the implementer". To the extent possible under law, the implementer has waived all copyright and related or neighboring rights to the source code in this file. https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/" na bogearraí próiseáil íomhánna ImageJ ,  cruthaithe ag an hInstitiúidí Náisiúnta Sláinte , agus an CIA 's World Factbook .   Ní úsáidtear dhéantar an téarma poiblí'' de ghnáth i gcásanna ina gcoimeádann cruthaitheoir oibre cearta iarmharacha, agus sa chás sin déantar tagairt d'úsáid na hoibre mar "faoi cheadúnas" nó "le cead". 

Athraíonn cearta de réir na tíre agus dlínse, féadfaidh obair a bheith faoi réir cearta i dtír amháin agus a bheith i bhfearann poiblí i gceann eile.  Braitheann roinnt cearta ar chlárúcháin ar bhonn 'tír-ar-tír', agus easpa clárúcháin i dtír áirithe, má éilítear, is cúis le stádas fearainn phoiblí le haghaidh oibre sa tír sin.  Féadfar an téarma fearann poiblí a úsáid freisin le hábhair neamhchinnte nó neamhshainithe mar shampla an " réimse poiblí " nó "coimíneacht ", lena n-áirítear coincheapa ar nós "coimínteacht na haigne", an "coimíneacht intleachtúil", agus an "coimíneacht fhaisnéise" ".

Tagairtí

Cearta úinéireachta intleachtaí
Pages with unreviewed translations
Tupac Shakur

Ceoltóir, rapálaí, agus aisteoir Meiriceánach ab ea Tupac Amaru Shakur(a rugadh Lesane Parish Crooks, 16 Meitheamh 1971 – 13 Meán Fómhair 1996), ar a dtugtar 2Pac agus Makaveli freisin.  Meastar gur ceann de na healaíontóirí hip hop is mó riamh é. 

Rugadh Shakur i gcomharsanacht Harlem i gCathair Nua-Eabhrac ach bhog sé go Los Angeles i 1988, agus faoin am a scaoil sé a chéad albam 2Pacalypse Now i 1991, bhí sé ina fhigiúr lárnach i hip hop Chósta Thiar, ag tabhairt isteach saincheisteanna sóisialta sa seánra ag am a bhí rap gangsta ceannasach sa phríomhshrutha.   D'éirigh le Shakur rath criticiúil agus tráchtála a bhaint amach lena chuid albam leanúnacha Strictly 4 My NIGGAZ .. (1993) agus Me Against the World (1995).   Níos déanaí an bhliain sin, tar éis deacrachtaí dlíthiúla agus robáil agus lámhach a bheith ag fulaingt, bhí baint mhór ag Shakur in iomaíocht cósta Thoir-thiar  

Ina dhiaidh sin, tháinig an t-albam diosca dhúbailte, All Eyez on Me , a scaoileadh i 1996, ar cheann de na albam is díolta sna Stáit Aontaithe .   Ar 7 Meán Fómhair, 1996, lámhaigh Shakur ceithre huaire ag assaill anaithnid i lámhach tiomána i Las Vegas; fuair sé bás sé lá ina dhiaidh sin agus níor gabhadh an gunnaí riamh. Ar dtús, chuireadh an Notorious BIG , cara Shakur a chas i gcoinne é, faoi amhras ach fuarthas bás i lámhach tiomána eile.  Scaoileadh cúig albam níos mó óna bhás, agus tá platanam deimhnithe acu ar fad. 

Lasmuigh den cheol, d'éirigh go maith le Shakur mar aisteoir, agus bhí sé mar  Easpag i juice (1992), Lucky i Poetic Justice (1993), Ezekiel i nGridlock'd (1997), agus Jake i Gang Related (1997) Gach moladh ó chriticeoirí. 

Is é Shakur ar cheann de na healaíontóirí ceoil is díolmhaí ar fud an domhain agus tá níos mó ná 75 milliún taifead ar fud an domhain aige. Tá méid mór d'obair Shakur tógtha mar cheistiú ar fadhbhanna comhaimseartha sóisialta a chuireann go mór isteach ar bailte inmhéanacha, agus meastar gur siombail é den fhriotaíocht agus de na ghníomhaíocht in aghaidh éagothroime.

Tagairtí

Ceoltóirí Meiriceánacha
Básanna i 1996
Daoine a rugadh i 1971
Clann Guaire

Clann ársa is ea Clann Guaire i nGaeltacht na hAlban ar a raibh úinéireacht na n-oileán  Ulva, Staffa agus Gòmastra, chomh maith le réimsí móra talún ar Oileán Muile, atá lonnaithe ar fad sna h-Eileanan a-staigh. Ceann de sheacht 'Sìol Ailpein' is ea í Clann Guaire, sliocht uasal Ríthe na gCruithneach agus na nDál Riata.  Ceann den cheithre clanna is sine san Ghàidhealtachd agus is féidir an shliocht a rianú chun an 9ú haois, go dtí Cináed mac Ailpin, céad Rí na nAlbanach.  Déanann lámhscríbhinn 1450 cur síos ar shliocht Chlann Guaire, ó Ghuaire, deartháir Fionghan (sinsear Clann Fhionghain) agus Anrias (sinsear Clan Gregor ).   Ba trodaithe fiochmhara iad i gCogaí Shaoirse na hAlban agus throid siad mar thacaíocht don rí Roibeart Brús ag Blàr Allt a' Bhonnaich sa bhliain 1314.

Tagairtí

Clanna Albannacha
Pages with unreviewed translations
Marmat earrfhada

Is ainmhí é an marmat earrfhada (Marmota caudata). Mamach atá ann. Maireann sé sna cnoic i lár na hÁise.

Mamaigh
Pangailin earrfhada

Is ainmhí í an phangailin earrfhada. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Loras

Is ainmhí é an loras. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Karl Lagerfeld

Ba dearthóir faisin Gearmánach é Karl Otto Lagerfeld , a rugadh ar an 10 Meán Fómhair 1933 agus fuair bás ar an 19 Feabhra 2019.

Daoine Gearmánacha
Daoine a rugadh i 1933
Básanna in 2019
Gianni Versace

Ba dearthóir faisin Iodálach é Giovanni Maria "Gianni" Versace, a rugadh ar an 2 Nollaig 1946 agus fuair bás ar an 15 Iúil 1997.

Daoine Iodálacha
Daoine a rugadh i 1946
Básanna i 1997
Hugo Boss

Ba dearthóir faisin Gearmánach é Hugo Ferdinand Boss, a rugadh ar an 8 Iúil 1885 agus fuair bás ar an 9 Lúnasa 1948.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Daoine Gearmánacha
Daoine a rugadh i 1885
Básanna i 1948
Micreafhungais

Is fungais iad micreafhungais - orgánaigh eocarótacha, mar shampla múscáin , caonaigh agus bruthanna rua- a thaispeánann roinnfhás feadáin agus tá cillbhallaí comhdhéanta de chitin acu, polaiméir <i id="mwCw">N-</i> aicéitilglúcósaimín.  Is grúpa saorga paraifhíliginiteach iad micreafhungais, éagsúil ó mhacrafhungais mar gheall ar easpa spórthoraidh mhóir ilcheallaigh. Tá siad uile-uileláithreach sna timpeallachtaí go léir, ar an talamh, san  fhionnuisce agus ar mhuir. 

Fásann siad i bplandaí, san ithreach, san uisce, ar fheithidí, i gcogansachaí na n-eallaí, i ngruaig agus ar chraiceann. Is éard atá sa chuid is mó den chorp fungasach ná snáitheanna micreascópacha, ar a dtugtar hífí, a leathnaíonn tríd an tsubstráit ina bhfásann sé.  Táirgeann mícéiliamaí na micreafhungas spóir tríd an aeir, agus baintear feidhm as an modh seo chun an fhungai a spréadh.

Micreafhungais dhíobhálacha

Éagsúlacht 

 Mícéiliam 
 Hífí 
 Fíochán soithíoch 
 Fungas 
 Giosta 
 Galar muilte Ollainnis 
 Soinneáin Rice

Tagairtí 

Pages with unreviewed translations
Ciara Ní É

Is file, láithreoir teilifíse, gníomhaí agus blagálaí Éireannach í Ciara Ní É.

Cúlra 
Rugadh í i gCluain Tarbh, Baile Átha Cliath. Bhain sí céim Ghaeilge amach sa bhliain 2013 ó Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath. Ina dhiaidh sin, chaith sí bliain i Londain ag obair mar chúntóir eagarthóireachta le Dorling Lindersley. Sa bhliain 2015, bronnadh céim mháistreachta uirthi san ábhar 'Scríobh agus Cumarsáid' ón gColáiste Ollscoile, Baile Átha Cliath agus bhunaigh sí oíche fhilíochta darb ainm REIC. Thuill sí scoláireacht Fulbright, agus le linn 2017 agus 2018 d'oibrigh sí mar mhúinteoir Gaeilge in Villanova University, Philadelphia.

Ainm
Ní Éineacháin an sloinne atá uirthi ó cheart ach baineann sí úsáid as an leagan stílithe stáitse Ní E. An leagan Béarla dá sloinne Heneghan a bhíodh in úsáid go hoifigiúil aici roimh 2020 aici. Ansin d'athraigh sí a hainm go Ní Éineacháin go hoifigiúil.

Gairm 
Bhí sí ar an liosta ‘100 Women Changing Ireland in 2022’ de chuid an Irish Examiner. Tá sí ina healaíontóir cónaithe leis an Dublin Fringe Festival faoi láthair, bhí sí mar Scríbhneoir Cónaithe DCU 2020 agus is ambasadóir í le hÁras Scríbhneoirí na hÉireann. Tá cainéal Youtube aici áit a roineann sí a cuid dánta, físeáin faoin nGaeilge agus ábhar eile. Bhí sí mar láithreoir ar an gclár ‘Ciara Ní É: Saol trí Ghaeilge’ le Aniar TV, a ainmníodh ar ghearrliosta Fhéile na Meán Ceilteach agus Ghradaim Chumarsáide an Oireachtais. Ise a bhunaigh an oíche filíochta REIC agus tá a cuid filíochta léite aici i Nua-Eabhrac, i Londain, sa Bhruiséil, sa tSualainn, agus timpeall na tíre. Foilsíodh saothar dá cuid sa díolaim Marrow/Cnámh agus Smior, Washing Windows Too, Queering the Green, agus irisí fearacht Aneas, Icarus agus Comhar. Chomhbhunaitheoir an chomharghrúpa AerachAiteachGaelach í, lena chomhbhádóir Eoin Mc Evoy. Roghnaíodh togra leo don Abbey 5×5 2020, agus chuir siad dráma chun stáitse mar chuid den Dublin Fringe Festival 2021. Tá sí ag obair le foilsitheoir ar a céad chnuasach filíochta faoi láthair.

Físdánta 
Úsáideann Ciara físeáin chun a saothar a léiriú agus aon cheann déag déanta aici go dtí seo:

 Phenomenal Woman
 My Docs
 Dán Crá
 Six Harcourt Street (An Conradh)
 He’s Just Not That Into You
 An Chéad Nóta
 Ualach
 Geallta
 Taos Fiacla
 Death and Taxes
 Club an Chonartha

Sampla dá saothar

Dán Crá 

Seo dán crá
Seo dán do na mná a shuíonn ina n-aonar go poiblí
Seo an dán a phreabann i mo chroí do gach fear gan
iarraidh
Fir a fheiceann bean is a fheiceann folús, poll le líonadh
cuireadh oscailte, beag beann ar a mianta
Fir nach dtuigeann an difríocht
Idir cairdiúil agus leithleasach
Idir ciapadh agus radaireacht
Idir spraíúil agus bagarthach
Seo dán crá
Níl uaim hello a rá
Níl uaim comhrá
Níl uaim ligint orm go bhfuil mé ag gáire
Níl uaim do bhod - Glac an nod - Uaitse níl uaim aon rud
Níl uaim suí leat
Níl uaim luí leat
Níl uaim aon bhaint in aon slí leat
Níl uaim do bhod - Glac an nod - Uaitse níl uaim aon rud

Níl uaim deoch
Níl uaim bheith buíoch
Níl uaim go gceapfá go bhfuilimid le foc

Tagairtí 

Filí na hÉireann
Scríbhneoirí Gaeilge
Daoine beo
Craoltóirí Éireannacha
Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Íolbhriseadh

Is diúltú nó léirscrios íomhánna reiligiúnach mar eiriciúil; foirceadal na íolbhristeoirí é íolbhriseadh.

Ceartchreidmheachas
Impireacht Bhiosántach
Lobhaitséin

Is madadh clóis í lobhaitséin. 

Mamaigh
Póir mhadraí
ĝ
Goraille ísealchríche

Is ainmhí é an goraille ísealchríche. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Ialtóg Mhaidéarach

Is ainmhí í an ialtóg Mhaidéarach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Sibhéid mhórbhallach Malabar

Is ainmhí í an sibhéid mhórbhallach Malabar (Viverra civettina). Mamach atá ann. Tá sé dúchasach in iardheisceart na hIndia in Malabar. Tá sé go mór i mbaol agus níos lú ná 250 ball den speiceas ar an saol.

Mamaigh
Sibhéid Mhalagásach

Is ainmhí é an sibhéid Mhalagásach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Babarúsa Malenge

Is ainmhí é an babarúsa Malenge (Babyrousa togeanensis). Mamach atá ann, san fhine Suidae, agus mar sin is cineál muice é. Tá sé dúchasach do na hOileáin Togian san Indinéis gar don oileán mór Sulawesi, mar a bhfuil speiceas eile de bhabarúsa (Babyrousa babyrussa) atá gaol chomh gearr aige le b. Malenga gur glacadh mar aon speiceas amháin iad. Tá an babarúsa Malenge beagán níos mó. Rinne Sody cur síos air den chéad uair sa bhliain 1949.

Muca
Measán Máltach

Is madadh clóis é measán Máltach. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Brocaire Mhanchain

Is madadh clóis é brocaire Mhanchain. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Moncaí uallach bratach

Is ainmhí é an moncaí uallach bratach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Mará

Is ainmhí é an mará. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Cat marmarach

Is ainmhí é an cat marmarach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Sibhéid phailme mhasctha

Is ainmhí í an sibhéid phailme mhasctha. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Títí masctha

Is ainmhí é an títí masctha. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Isn't It Romantic (scannán 2019)

Is scannán grinn rómánsach Meiriceánach na bliana 2019 é Isn't It Romantic, atá stiúrtha ag Todd Strauss-Schulson agus scríofa ag Erin Cardillo , Dana Fox , agus Katie Silberman. Tá príomhpháirteanna sa scannán ag Rebel Wilson, Liam Hemsworth , Adam DeVine , agus Priyanka Chopra, agus tá an scannán faoi bhean a dhúisíonn tar éis buille ar a ceann agus tá gach rud cosúil le scannán grinn rómánsach. Bhí an scannán curtha amach sna Stáit Aontaithe ar 13ú Feabhra 2019, ag Warner Bros. Pictures, agus curtha amach thar lear ag Netflix ar 28 Feabhra, 2019.  De réir Metacritic, bhí idir mhaith agus olc sna léirmheasanna, ach moladh Wilson as a páirt féin.

Carachtair
Rebel Wilson mar Natalie
Liam Hemsworth mar Blake
Adam DeVine mar Josh
Priyanka Chopra mar Isabella
Betty Gilpin mar Whitney
Brandon Scott Jones mar Donny
Tom Ellis mar Dr. Todd
Jennifer Saunders mar máthair Natalie
Jay Oakerson mar Gary

Scannáin Mheiriceánacha
Scannáin 2019
Scannáin Béarla
Scannáin Netflix
Maistín Piréineach

Is madadh clóis é maistín Piréineach. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Crú-ialtóg Mheánmhuirí

Is ainmhí í an crú-ialtóg Mheánmhuirí. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Rón manaigh Meánmhuirí

Is ainmhí é an rón manaigh Meánmhuirí. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Crú-ialtóg Mehely

Is ainmhí í an crú-ialtóg Mehely. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Madra Meicsiceach Gan Fionnadh

Is madadh clóis é madra Meicsiceach Gan Fionnadh. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Biorbheannach Meicsiceach

Is ainmhí é an biorbheannach Meicsiceach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Torcán crainn Meicsiceach

Is ainmhí é an torcán crainn Meicsiceach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Broicéad rua Lár-Mheiriceánach

Is ainmhí é an broicéad rua Lár-Mheiriceánach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Mionsneabhsar

Is madadh clóis é mionsneabhsar. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Rón manaigh

Is ainmhí é an rón manaigh. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Monaitréimeach

Mamach a bheireann uibheacha le blaosc bhog a ghorann i 10 lá is ea Monaitréimeach. Tugann sí an chíoch do na hóga ar feadh 3-6 mhí. Ní bhíonn fiacla ar an ainmhí aibí. 

Mamaigh
Mús

Is ainmhí é an mús. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Keith Flint

Amhránaí ab ea Keith Charles Flint a rugadh ar am 17 Meán Fómhair 1969 i Redbridge agus fuair bás ar an 4 Márta 2019.

Tagairtí 

Ceoltóirí Sasanacha
Daoine as an London Borough of Redbridge
Daoine a rugadh i 1969
Básanna in 2019
Luke Perry

Ba aisteoir Meiriceánach é Coy Luther "Luke" Perry III a rugadh ar an 11 Deireadh Fómhair, 1966 i Mansfield, Ohio agus fuair bás ar an 4 Márta, 2019.

Tagairtí 

Aisteoirí Meiriceánacha
Básanna in 2019
Daoine a rugadh i 1966
Mustailid

Is ainmhí iad an mustailid. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Taibearnacal

Is coimeádán maisithe nó caibinéad ina bhfuil bosca abhlainne le sacraimint in áirithe a chuirfeadh ann san Eaglais Chaitliceach, go hiondúil air nó thar altóir é taibearnacal eaglaise.

Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Cath an Little Bighorn

Comhrac ab ea Cath an Little Bighorn idir na fórsaí le chéile na treibheanna Lakota, Siáinigh Thuaidh, agus Arapachóigh agus an 7ú Reisimint Marcra an tArm na Stát Aontaithe. Bhuaigh na Bundúchasach Meiriceánaigh an cath go rábach.

Stair na Stát Aontaithe
Ialtóg nochtphrompach thuama

Is ainmhí í an ialtóg nochtphrompach thuama. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Ialtóg Natúisias

Is ainmhí í an ialtóg Natúisias. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Maistín Napóileach

Is madadh clóis é maistín Napóileach. 

Mamaigh
Póir mhadraí