Bréifne Thoir

Ríocht stairiúil in Éirinn, suite go garbh i gContae an Chabháin an lae inniu, ba ea Bréifne Thoir, nó Bréifne Uí Raghallaigh, níos luaite Muinter Máelmorda, a bhí ann ón mbliain 1256 go dtí 1607.  Cuid de Bhréifne, bunaíodh Bréifne Thoir sa bhliain 1256 tar éis chatha ar feadh i bhfad idir rítheaghlach Uí Ruairc agus clann Uí Raghallaigh a bhí ag teacht chun cinn.  Cruthaíodh a theorainneacha reatha sa bhliain 1579 nuair a tugadh ainm nua don cheantar, as baile an Chabháin, agus tógtha i gcúige Uladh isteach.

Bunús
Tá oirthear an Chabháin lonnaithe le 5,000 bliain anuas.  Fine Uí Bhriúin, lonnaithe sa cheantar san 8ú haois AD, is ea an dream a bhfuil clann Uí Raghallaigh síolraithe uathu.  Tugadh am éigin an t-ainm Muintir Mhaolmhórdha (Meán-Ghaeilge Muintir Maelmordha) orthu, ainmnithe as taoiseach acu a mhair sa 9ú haois.  Níor tugadh an sloinne Ó Raghallaigh orthu go dtí go luath san 11ú haois.

Creidtear gur tháinig Muintir Maolmhórdha sa cheantar sa 10ú haois.  Feictear iad sna hannála Éireann don chéad uair sa bhliain 1126, lonnaithe i gcríocha beaga thart timpeall Loch Ramhar darbh ainm Machaire Gaileanga, faoi choimirce Uí Ruairc.

Clanna Bréifne Thoir

 Ó Raghallaigh, ríthe oidhreachta Bréifne Thoir, de shliocht Uí Bhriúin
 Mhic Bhrádaigh, príomhchlann i dteannta le hUí Raghallaigh, lonnaithe ar fud an Chabháin 
 Mhic Tiarnáin, taoisigh Theallach Dhúnchadha
 Mhic Shamhráin, taoisigh Theallach Eathach
 Mhic Giolladhuibh, taoisigh Theallach Ghairbhíth
 Mhic Gobhain, clann míleata as Ulaid
 Mhic Cába, clann míleata na hAlban, gallóglaigh curtha ar fáil acu don Cabháin, Muineachán agus Fear Manach leis na céadta
 Mhic Thaichligh, bunaithe ag Drong i dTeallach Ghairbhíth
 Uí Shioradáin, idir i Longfort agus an Cabhán
 Uí Chomhraí, bunaithe ag Muinchille
 Uí Chléirigh, géag den chlann úd as Tír Chonaill
 Uí Dhálaigh, clann na mbard i gcúirteanna ríoga ar fud na hÉireann
 Uí Mhaolagáin, baird Uí Raghallaigh
 Mhic Shíomóin (Fitzsimons), clann Angla-Normannach a lonnaigh sa Chabhán go déanach sa 14ú haois
 Uí Mhaoil Phádraig
 Uí Fhaircheallaigh, clann míleata lonnaithe i Lucht Tí Íochtarach
 de Lench, clann Angla-Normannach
 Mhic Giollagáin, as an Albain ó dhúchas, ar fud na nUladh
 Uí Muireadhaigh, ar fud an Chabháin
 de Fae, clann Angla-Normannach a tháinig go hÉirinn sa 12ú haois
 Mhic Mághnais, a thagann ón ainm Lochlannach Magnus, clann as Ros Comáin ó dhúchas

Ríthe Bhréifne Uí Raghallaigh

Foinsí 
 Simms, Katherine. The O’Reillys and the kingdom of East Breifne. Breifne Journal Vol. V, 1979
 Parker, Kieran. The O’Reillys of East Breifne. Breifne Journal Vol. VII, 1991
 
 Brady, Ciaran. The O’Reillys and the problem of Surrender and Regrant. Breifne Journal Vol. VI, 1985
 Joyce, Patrick Weston. A Concise History of Ireland. Dublin, 1893
 Lenihan, Padraig. Consolidating Conquest: Ireland 1603-1727. Routeledge, London & New York, 2008
 Connolly, S.J. Contested Island: Ireland 1460-1630. Oxford University Press, 2007
 Hunter, R.J. An Ulster plantation town – Virginia. Breifne Journal Vol. IV, 1970
 Fitzpatrick, Elizabeth. Royal Inauguration in Gaelic Ireland C. 1100-1600: A Cultural Landscape Study. The Boydell Press, 2004
 Dolley, Michael & Seaby, W.A. Le Money Del ORaylly 1967
 Cherry, Jonathan. The indigenous and colonial urbanization of Cavan town.
 Gallogy, Dan. Brian Oge O'Rourke and the Nine Years War. Breifne Journal Vol. V
 Perceval-Maxwell, M. Outbreak of the Irish Rebellion of 1641 McGill-Queen's University Press, 1994
 Margey, Annaleigh. Surveying and Mapping Plantation in Cavan, c.1580-1622

Naisc sheachtracha 
A 9th century Uí Briúin settlement in County Cavan

Tagairtí

Connachta