joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Conradh Windsor (1175)

Comhaontú críochach a rinneadh le linn ionradh na Normannach ar Éirinn ba ea Conradh Windsor (1175). Shínigh Rí Anraí II Shasana agus Ardrí na hÉireann, Ruaidrí Ua Conchobair é i Windsor, Berkshire.

An Conradh 
Ar an iomlán, d’fhág an comhaontú Ruaidrí Ua Conchobair le ríocht ar a raibh Éire lasmuigh de ríocht chúige Laighean (mar a bhí sé an tráth sin), Tuath an Lochlannach (Duibhlinn) agus an chríoch ó Phort Láirge go Dún Garbhán, fad is a thug sé ómós d’Anraí II, agus cíosanna dlite a thabhairt dó . Bhí Éire ar fad faoi réir fhorálacha bulla de chuid an Phápa Laudabiliter agus Seanadh Chaisil (1172).
Bhí sé de dhualgas ar an Ardrí seiche bó cóireáilte amháin a íoc as gach deich n-eallach. Bhí “ríthe agus daoine” eile na hÉireann chun taitneamh a bhaint as a gcuid tailte agus saoirsí fad is a d’fhan siad dílis do ríthe Shasana, agus b’éigean dóibh a n-ómós a íoc i seithí trí O’Connor. [fíorú ag teastáil] dualgas O'Connor a íoc ar cheann bó cóireáilte bhfolach le haghaidh gach eallach deich. Bhí “ríthe agus daoine” eile na hÉireann chun taitneamh a bhaint as a gcuid tailte agus saoirsí fad is a d’fhan siad dílis do ríthe Shasana, agus b’éigean dóibh a gcíosanna a íoc i seithí trí Ua Conchobair.

Tagairtí
Ayşe Deniz Karacagil

Ba ghníomhaí Turcach ar an eite chlé í Ayşe Deniz Karacagil, ar a dtugtar Destan Temmuz (1993-29 Bealtaine 2017). Throid sí leis an bPáirtí Cumannach Marxach-Lenineach (an Tuirc) sa Chathlán  Idirnáisiúnta  le linn na coimhlinte Rojava i gcogadh cathartha na Siria. 

Bhí aird náisiúnta tugtha ar Karacagil sa Tuirc le linn a rannpháirtíochta in agóid Pháirc Gezi 2013.  

Mharaigh Stát Ioslamach Karacagil i bhFo-roinn Raqqa le linn fheachtas Raqqa (2016–2017). Tá sí curtha i Reilig na Mairtírigh, Kobanî. 

Ionchúisíodh a tuismitheoirí sa Tuirc, as cúirtéis a thabhairt, ag a sochraid sa tSiria ach fuarthas neamhchiontach i ngach cúis iad in 2018.

Féach freisin 

 Trodaithe eachtracha in Óglaigh Daonlathacha na Siria

Tagairtí 

Básanna in 2017
Daoine a rugadh i 1993
Daoine as an Tuirc
Cogadh Cathartha na Siria
Sebastian Vettel

Is tiománaí Gearmánach Fhoirmle a hAon é Sebastian Vettel (a rugadh i Heppenheim ar 3 Iúil 1987).  Bhí Vettel ina sheaimpín domhanda sa spóirt 4 bliana as a chéile idir 2010-13. 
Sa bhliain 2021, ghlac sé páirt i gCraobh Domhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann Aston Martin. Thiomáin sé le BMW-Sauber, Torro Rosso, Red Bull agus Ferrari roimhe sin. Ba le Red Bull a bhuaigh sé na craobhacha domhanda 2010-13 agus bhí sé leis an bhfoireann Ferrari ina dhiaidh sin.

I mí Iúil 2022, bhi sé fógraithe ag an tiománaí rás go bhfuil sé chun éirí as ag deireadh an tséasúir 2022. 'Cúrsaí clainne' faoi ndear a chinneadh seasamh go leataobh ón spóirt.

Saol pearsanta  
Tá sé pósta le Hanna Prater. Tá triúr clainne acu.  Tá Gearmáinis, Fraincis, Iodáilis agus Béarla aige.

Féach freisin 

 Foirmle a hAon

Tagairtí

Tiománaithe Gearmánacha Foirmle a hAon
Daoine a rugadh i 1987
Daoine beo
Romain Grosjean

Is tiománaí Francach Fhoirmle a hAon é Romain Grosjean . Rugadh i nGinéiv na hEilvéise é ar 17 Aibreán 1986. Chuaigh sé in iomaíocht i gCraobh Domhanda Foirmle a hAon i 2009 agus ó 2012 go 2020. I 2021, beidh sé ag glacadh páirt i  gCraobhchomórtas Indycar leis an bhfoireann Dale Coyne Racing.

Saol Pearsanta  
Tá sé pósta le iriseoir Francach Marion Jollès Grosjean. Tá triúr páistí acu.

Tagairtí

Tiománaithe Foirmle a hAon
Daoine a rugadh i 1986
Daoine beo
Tubaiste “The Londonderry” (1848)

Tharla an tubaiste “The Londonderry” ar an 1 Nollaig 1848 le linn an Ghorta Mhóir. Bhásaigh 72 ar bord an ghaltáin rotha The Londonderry, trangláilte,   Níor bádh na paisinéirí, ach plúchadh iad faoin deic, brúite.

Imeachtaí 

Bhí an galbhád The Londonderry ar a bhealach ó Shligeach go Learpholl nuair a stróic stoirm thobann na greillí ón deic. Tiomáineadh 174 de na paisinéirí ba bhoichte go híochtar na loinge. Cuireadh faoi ghlas iad in áit nach raibh ach 23 troigh faoi 18 troigh. trangláilte. 

Fuair 72 acu bás. Bhásaigh na daoine le plúchadh agus le gortuithe a bhain dóibh ó bheith brúite isteach faoin deic.

Rinneadh coiste cróinéara maidir leis an tragóid. Cúisíodh i ndúnorgain an criú.

Tharraing an scannal clampar scannal ar bith, is cosúil.

Tagairtí 

An Gorta Mór
Contae Dhoire
Tubaistí in Éirinn
Eachtraí muirí
1848
Scannail
Réiteach na Náisiúin Aontaithe ar cheist na Palaistíne (1947)

Ar an 29 Samhain 1947, ghlac Comhthionóil Ghinearálta na Náisiún Aontaithe le Rún 181(II) maidir le críochdheighilt na Palaistíne faoi shainordú.

Cúlra 
'Cosantóireacht' ab ea an Phalaistín, faoi smacht na Breataine ón 1920 ar aghaidh. Ach ar 2 Samhain 1917 fógraíodh an "Balfour Declaration":  Tugadh ''Sainordú na Breataine sa Phalaistín' ar an tír san am sin. 

Bhí claonadh ann i bhfabhar na nGiúdach. D'fhógair Rúnaí Gnóthaí Eachtracha na Breataine, Arthur Balfour, go mbunófaí stát Giúdach sa Phalaistín fiú.

Sna blianta 1945-1947, tháinig méadú ar an inimirce na nGiúdach go dtí an Phalaistín, agus bhí go leor conspóide faoin inimirce sin. Bhí feachtas sceimhlitheoireachta, nó treallchogaíocht, ar siúl sna 1940idí.  Bhí na Giúdaigh ag iarraidh críochdheighilt a chur i bhfeidhm agus stát Giúdach a bhunú.

I dtús 1947, d'fhógair Ernest Bevin  (Aire Gnóthaí Eachtracha na Breataine) go mbeadh an Ríocht Aontaithe tarraing amach na trúpaí Briotanacha sa Phalaistín. I mí Feabhra 1947, sheol Bevin an fhadhb (críochdheighilt na Palaistíne) chun na Náisiúin Aontaithe.

Náisiún Aontaithe 
Ar an 29 Samhain 1947, ghlac na Náisiún Aontaithe le Rún 181(II) maidir le críochdheighilt na Palaistíne.  Ach níor cuireadh an plean i bhfeidhm riamhː níor ghlac na hArabaigh sa Phalaistín agus sa Mheán-Oirthear le réiteach na Náisiún Aontaithe. Bhris cogadh cathartha amach go gairid ina dhiaidh. 

Ar an 14 Bealtaine 1948, tháinig deireadh le húdarás na Breataine an Phalaistín a rialú agus tháinig Stát Iosrael ar an saol. Thosaigh an Cogadh Arab-Iosraelach (1948) an lá dár gcionn.

Féach freisin 

 Buamáil Óstáin Rí Daithí (1946)
Sainordú na Breataine sa Phalaistín
 Stát na Palaistíne
 An Phalaistín

Tagairtí 

Stair na Palaistíne
Náisiúin Aontaithe
Stair Iosrael
Caprimulginae

Articles with 'species' microformats
Is éin oíche iad na Caprimulginae nó na gnáth tuirní lín laistigh d'fhofhine na dtuirní lín, Caprimulgidae. Is éin mheánmhéide iad  le sciatháin fhada, cosa gearra, agus goba an-ghearr. De ghnáth neadaíonn siad ar an talamh. Itheann siad feithidí eitilte.

Tá crúba beaga acu, gan mórán úsáide acu chun siúl, agus sciatháin bhioracha fhada. Tá a gcuid cluimhrí bog daite go duaithne chun a bheith cosúil le coirt nó duilleoga. Téann  roinnt speiceas  ar fara os comhair craoibhe, seachas trasna air mar a dhéanann éin de ghnáth. Cuidíonn sé seo leo iad a cheilt i rith an lae. Leagann an baineann dhá ubh ghréasach díreach ar thalamh lom.

Bíonn siad gníomhach den chuid is mó san thráthnóna déanach agus go luath ar maidin nó san oíche, agus beathaíonn siad ar leamhain agus feithidí móra eitilte eile. Osclaíonn suas an gob an-leathan agus tá barr uachtarach beagán crúcach aige. 

Tá siad cosúil den chuid is mó leis na cuaillí oíche, ach go ginearálta bíonn goba níos faide acu agus cluimhreach beagán  níos boige acu.

Fofhine Caprimulginae - (gnáth tuirní lín)

 Géineas Nyctipolus - (2 speiceas)
 Géineas Nyctidromus - (2 speiceas)
 Géineas Phalaenoptilus - droch-thoil choitianta
 Géineas Siphonorhis - (2 speiceas beo)
 Géineas Nyctiphrynus - (4 speiceas)
 Géineas Caprimulgus - (40 speiceas, lena n-áirítear an tuirne lín Eorpach)
 Géineas Setopagis - (4 speiceas)
 Géineas Gactornis - (1 speiceas)
 Géineas Antrostomus - (12 speiceas)
 Géineas Hydropsalis - (4 speiceas)
 Géineas Uropsalis (2 speiceas)
 Géineas Macropsalis - (1 speiceas)
 Géineas Eleothreptus - (2 speiceas)
 Géineas Systellura - (2 speiceas)
Súmaire gabhair ghlórach

Is Caprimulgidae meánmhéide é an súmaire gabhair ghlórach (Antrostomus vociferus ) ó Mheiriceá Thuaidh. Is minic a chloistear cantain an éin laistigh dá raon, ach is annamh a fheictear é mar gheall ar a duaithníocht .

Cur síos 

Tomhaiseann an éan 22–27 cm ar fhad, réise sciathán 45-50 cm, agus meáchan 42-69 g.  Tomhais chaighdeánacha eile is ea sciathán fillte de 14.7 go 16.9 cm , eireaball 10.5 go 12.8 cm , gob 1 go 1.4 cm, agus tarsas de 1.5 go 1.8 cm. Tá cluimhreach bhreac ag na héin lánfhásta: tá na codanna uachtaracha liath, dubh agus donn; tá na codanna íochtaracha liath agus dubh. Tá gob an-ghearr agus píobán dubh acu. Tá paiste bán ag na fireannaigh faoi bhun an phíobáin agus bioranna bána ar na cleití eireaball seachtracha; sa baineann, tá na codanna seo donn éadrom.

Uaireanta measctar an t-éan seo  leis an Antrostomus carolinensis  baineann, a bhfuil glao éin den chineál céanna ach níos ísle agus níos moille aige.

Éiceolaíocht

Tagairtí

 Antrostomus
 Tuirne lín
 Éin dhúchasacha Oirthear na Stát Aontaithe
 Éin dhúchasacha Oirthear Cheanada
 súmaire gabhair ghlórach
 Tacsóin ainmnithe ag Alexander Wilson (éaneolaí)
Loch Mealt

Is loch in Albain é Loch Mealt .  Tá sé suite ar leithinis  Tròndairnissan Eilean Sgitheanach . Tá sé suite ar thaobh na láimhe clé den A855. Tá an Creag an Fhèilidhsuite ar an taobh eile den bhóthar. Tá MúsaemStafainndíreach ó thuaidh uaidh.

Tá an loch seo chomh mór le 33.8 ha (83.5 acra). Is é 3.4 km ar trastomhas agus tá sé thart ar 998 m ar fhad ag an bpointe is géire.  Níl aon oileán sa loch seo. Tá dromchla uisce an locha thart ar 57 m  os cionn leibhéal na farraige agus tá sé thart ar 0.5 m km ón bhfarraige.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NG505650
An t-Eilean Sgitheanach
Daniel "Danny" Fenton

Is crógach é Danny Phantom, an alter-ego taibhseach heroic de Daniel William "Danny" Fenton, príomhcharachtar agus carachtar teidil na sraithe teilifíse beoite Nickelodeon Danny Phantom, cruthaithe agus deartha ag Butch Hartman, Shannon Tendell, agus Stephen Silver. Is é David Kaufman a ghuthaíonn Danny Fenton/Phantom.

Faigheann Danny a chumhachtaí trí thimpiste le tairseach taibhse a thuismitheoirí. Le linn na sraithe, bíonn Danny ag streachailt a chumas a mháistir agus é ag cothromú shaol na scoile agus a mhothúcháin déagóirí féin.

Is iad a thuismitheoirí Jack agus Maddie Fenton, agus is é Jazz Fenton a dheirfiúr níos sine. Tá beirt chara is fearr aige, Sam Manson agus Tucker Foley. Is Críostaí é freisin.

Thagair imreoir leadóige na Seapáine Naomi Osaka don charachtar mar a “chéad bhrú” le linn agallaimh le Teen Vogue.

Tagairtí 

Daoine_as_California
An Ailbhine

Abhainn in oirthear na hÉireann is ea An Ailbhine.

Aibhneacha na hÉireann
Bernadette Nic an tSaoir

Is scríbhneoir agus aistritheoir Corcaíoch í Bernadette Nic an tSaoir. Tógadh í i Leaca Rua agus i mBaile na mBocht i gCorcaigh. Múinteoir gairmoideachais ab ea í i gCill Chainnigh ar feadh blianta fada ach d'fhill sí ar Gharrán na mBráthar ar an taobh ó thuaidh den chathair ina dhiaidh sin. Ag obair mar aistritheoir, mar eagarthóir agus ag scríobh a bhíonn sí. Tá cúig leabhar filíochta dá cuid foilsithe ag Coiscéim – Lusanna Gréine (2005), I gCistin Dé (2008), Ór ar Chrann (2011), Cathair mar a Tuairisc agus póirsí eile (2013) agus Súil le Muir in 2018 – mar aon le haistriúcháin ar dhánta Béarla leis an bhfile Helen Dwyer dar teideal Faire a d'fhoilsigh Lapwing sa bhliain 2010. D'fhoilsigh Leabhar Breac Kíor Thuathail, leagan Gaeilge de Total Khéops le Jean-Claude Izzo sa bhliain 2017.

Leabhair 
 Lusanna na gréine, 2005
 I gcistin Dé, 2008
 Ór ar chrann, 2011
 Cathair mar a tuairisc: agus póirsí eile, 2013
 Ar Faonoscailt, 2015
 Súil le muir : bíonn súil le muir ach ní bhíonn súil le huaigh, 2018
 Ar an mBóthar mór, 2021

Naisc Sheachtracha 
 Aontas na Scríbhneoirí
 Duilliúr Fómhair le Domhnall Mac Síthigh (léite ag Bernadette Nic an tSaoir)

Aistritheoirí Gaeilge
Daoine as Contae Chorcaí
Daoine beo
Scríbhneoirí
Tigranes Mór

Rí na hAirméine ab ea Tigranes Mór (140 – 55 RC). Thacaigh sé le Mithridates Mór agus phós sé iníon Mithridates. Rinne Tgranes agus ionsaí ar an gCapadóic.  Chuaigh siad  in aghaidh na Róimhe ach theip orthu.

Rinne Tigranes feall ar Mithridates níos faide anonn agus thosaigh sé ag tacú leis an Róimh.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 140 RC
Básanna i 55 RC
Stair na hAirméine
An tSean-Róimh
An Capadóic
Róisín Bean Mhic Dhonnchadh

Taidhleoir agus scríbhneoir Éireannach a bhí in Róisín Bean Mhic Dhonnchadh (PD Linín a hainm pinn). (O'Doherty roimh phósadh di). Scríobh sí sraith faoin mbleachtaire Maidhc a d'fhoilsigh Sáirséal agus Dill sna 1950idí agus sna 1960dí. Bhí sí ar dhuine de bhunaitheoirí na hirise Comhar. Bhain an tsraith bhleachtaireachta le buachaill dána scoile darbh ainm Maidhc a raibh croí mór maith aige. Deirtear go gcuirfeadh an tsraith Just William le Richmal Crompton i gcuimhne. Maidhc príomhcharachtar eachtraí an leabhair agus castar iontu freisin lena chairde, Nuala ar dhuine acu. Foilsíodh an leabhar deiridh sa tsraith sa bhliain 1968, an bhliain a bhfuair Linín bás anabaí i gcathair Nua-Eabhrac. Fionán De Barra a rinne na líníochtaí.

DUAISEANNA CHLUB LEABHAR NA SÓISEAR 1968/1969

Tá na duaiseanna seo á dtairiscint ar bhunleabhair (20-30,000 focal) a scríobhfar d'óg léitheoirí na Gaeilge, buachaillí agus nó cailíní (14-17 bliana d'aois). Tá an comórtas seo roinnte ina dhá chuid : (i) Mion-úrscéalta. Céad duais, £75 ; dara duais, £15. (ii) Ábhar eile, seachas mion-úrscéalta. Céad duais, £75 ; dara duais, £15. 

Roinn (i) Duais Aitheantais, £45 : Róisín Nic Dhonnchadha. 25 Bóthar Glas Árd, Baile Átha Cliath, 6. ("Maidhc sa Danmhairg").
Moltóirí: Caoimhín Ó Marcaigh, M.A., agus Conchubhar Rónáin, M.A.

Léirmheas
Maidhc sa Danmhairg á leirmheas ag Maitiú Ó Murchú in Comhar, Iml. 27, Uimh 6 (Meitheamh, 1968), lch. 24 Seo an ceathrú eachtra ag Maidhc agus a chairde. Is mac le hAmbasadóir na hÉireann chun na Danmhairge é agus nuair a bhuaileann beirt as Éirinn ann chuige le saoire a chaitheamh leis, tosaíonn an eachtraíocht. Tagann as an ruaille-buaille a chruthaíonn siad go dtugtar chun solais duine a chaith cuid mhaith dá shaoil ag fealltóireacht i gcoinne na Danmhairge agus atá réidh anois le tionscal na talmhaíochta in Éirinn a scrios. Tá stíl grod, gasta gonta ag an údar a phoc-léimeann ó tharlú go tarlú. Tá sé le moladh ar an gcúis sin mar ábhar léitheoireachta do dhaoine óga atá ar tí tabhairt faoi leabhair a léamh. 

 Maidhc, 1957
 Maidhc Abú, 1960
 Maidhc Bleachtaire  1961
 Maidhc sa Danmhairg, 1968. Ceangal bog. Úrscéal do pháistí. 

Scríbhneoirí Éireannacha
Taidhleoirí Éireannacha
Scríbhneoirí do pháistí
Lope de Vega

Bhí Lope de Vega Carpio (Maidrid, 25 Samhain 1562 - ibidem, 27 Lúnasa 1635) ar cheann de na filí agus drámadóirí ba thábhachtaí i Ré Órga na Spáinne agus, trí líon a chuid saothair, bhí sé ar dhuine de na húdair ba bhisiúla i litríocht an domhain.

Scríbhneoirí Spáinneacha
Daoine a rugadh i 1562
Básanna i 1635
Mahamad XII

Ba é Abu Abdallah Mahamad XII ( Abū 'Abdi-llāh Muḥammad ath-thānī' ashar, c. 1460–1533, ar a dtugtar Boabdil san Eoraip — leagan Spáinnise den ainm Abu Abdillah) an rialóir Nasrid deireanach ar Éimíríocht Granada i Leithinis na hIbéire.

Féach freisin 
 Granada

Tagairtí 

Daoine a rugadh sna 1460í
Andalucía
Básanna i 1532
Granada
Garcilaso de la Vega

Garci Lasso de la Vega (Toledo, idir 1498 - cúpla bliain roimhe sin b’fhéidir ó 1491 - agus 1503  - Nice, Diúcacht Savoy, 14 Deireadh Fómhair, 1536), ar a dtugtar Garcilaso de la Vega níos fearr, bhí sé ina fhile agus ina Spáinnis míleata den Ré Órga .

Rugadh é i Toledo idir 1491 agus 1503,  Garcilaso de la Vega an tríú mac le Garcilaso de la Vega (a d’éag 8 Meán Fómhair, 1512, trí lá tar éis codicil a dheonú), Tiarna Arcos agus Mór-Cheannasaí León i Ord Santiago, agus Sancha de Guzmán, Bantiarna Batres agus Cuerva . Ba iad a sheantuismitheoirí aithreacha Pedro Suárez de Figueroa, mac le Gómez I Suárez de Figueroa agus Elvira Lasso de Mendoza, deirfiúr an chéad Mharcais Santillana, agus Blanca de Sotomayor (iníon le Fernando de Sotomayor agus Mencía Vázquez de Goes, trínar oidhreacht. tiarnas Arco). Ba iníon le Pedro de Guzmán, Señor de Batres (mac an cróinéir Fernán Pérez de Guzmán) agus María de Rivera a mháthair, Sancha de Guzmán.
La vida es sueño

Is saothar amharclainne de chuid Pedro Calderon de la Barca é Life is a Dream a eisíodh i 1635 agus a bhaineann le gluaiseacht liteartha na Bharócach . Is é an téama lárnach saoirse an duine a shaol a chumrú, gan a bheith i ndán do chinniúint cheaptha

Tá coincheap an tsaoil mar bhrionglóid an-sean, tá tagairtí ann i smaointeoireacht Hiondúch, misteachas Peirsis, moráltacht Búdaíoch, traidisiún Judeo - Críostaí agus fealsúnacht na Gréige. Sin é an fáth gur measadh gur ábhar liteartha é fiú.

De réir obair Plato, tá an fear ina chónaí i ndomhan aisling, dorchadais, faoi chuing in uaimh nach féidir leis ach é féin a shaoradh trí Mhaith a dhéanamh; is ansin amháin a scoirfidh an fear den ábhar agus a thiocfaidh chun solais
Féilte Gaeilge

Seo thíos liosta des na féilte arb í an Ghaeilge príomhtheanga na n-imeachtaí.
Catedral Metropolitana de la Ciudad de México

Is í Ardeaglais Chathrach Toimhde na Maighdine Beannaithe Mhuire ar neamh i gCathair Mheicsiceo ceanncheathrú an Ard-Deoise Primada de México agus tá sí suite ar an taobh thuaidh den Plaza de la Constitución in Ionad Stairiúil Chathair Mheicsiceo, sa teorannú Cuauhtémoc. Mar chuid den choimpléasc ailtireachta thuasluaite sa limistéar sin den chathair, is Suíomh Oidhreachta Domhanda é ó 1987

Tá tomhais thart ar an teampall seo 59 méadar ar leithead agus 128 ar fhad agus airde 67 méadar go barr na dtúr. Tá sé ar cheann de na saothair is suntasaí d’ ailtireacht Mheiriceá Hispanic . Tógadh é, de réir phleananna ón ailtire Spáinneach Claudio de Arciniega, a spreag ardeaglaisí na Spáinne,  timpeall séipéal a cuireadh suas ar an láithreán go gairid tar éis choncas na Spáinne ar Tenochtitlán . Cuireadh tús leis na hoibreacha i 1573, críochnaíodh iad taobh istigh i 1667 agus lasmuigh go dtí 1813.
John le Carré

Údar Briotanach d’úrscéalta spiaireachta ab ea John le Carré (ainm cleite), David John Moore Cornwell is fíorainm dó  , (19 Deireadh Fómhair 1931 - 12 Nollaig 2020).   Le linn na 1950idí agus na 1960idí, d’oibrigh sé don tSeirbhís Slándála (MI5) agus don tSeirbhís Faisnéise Rúnda (MI6). Bhí an tríú húrscéal aige, The Spy Who Came in from the Cold (1963), ina leabhar sárdhíolais idirnáisiúnta agus tá sé fós ar cheann de na saothair is cáiliúla dá chuid. 

Tar éis rath an úrscéil seo, d’fhág sé MI6 le bheith ina údar lánaimseartha. I measc a chuid leabhar tá The Looking Glass War (1965), Tinker Tailor Soldier Spy (1974), Smiley's People (1979), The Little Drummer Girl (1983), The Night Manager (1993), The Tailor of Panama (1996), The Constant Gardener (2001), A Most Wanted Man (2008), agus Our Kind of Traitor (2010), gach ceann acu curtha in oiriúint don scannán nó don teilifís.

Luathshaol 
Rugadh Cornwell ar 19 Deireadh Fómhair 1931 i Poole, Dorset, Sasana. Ba é Ronald Thomas Archibald (Ronnie) Cornwell (1906-75) a athair, agus ba é Olive Moore Cornwell (née Glassey, b. 1906) a mháthair. Bhí a dheartháir níos sine, Tony (1929–2017), ina fheidhmeannach fógraíochta agus ina chruicéadaí contae (i nDorset), a bhí ina chónaí sna Stáit Aontaithe.    Is í a leathdheirfiúr níos óige an t-aisteoir Charlotte Cornwell. Is iar-phríomhoifigeach biúró i Washington don nuachtán The Independent é a dheartháir níos óige, Rupert Cornwell. 

Dúirt Cornwell nach raibh aithne aige ar a mháthair, a thréig é nuair a bhí sé cúig bliana d’aois, go dtí gur bhuail siad lena chéile arís nuair a bhí sé 21 bliana d’aois.  Cuireadh a athair i bpríosún as calaois árachais, bhí baint aige leis an Cúpla Kray, agus bhí sé i bhfiacha go leanúnach. Bhí caidreamh míshocair idir é féin agus a athair.  Tuairiscíonn beathaisnéisí, "Rinne a athair, Ronnie, a rathúnas arís agus arís eile mar gheall ar chleasanna muiníne casta agus scéimeanna a thug i dtír é sa phríosún ar ócáid amháin ar a laghad. Bhí sé seo ar cheann de na tosca ba chúis le spéis le Carré i rúndiamhra. "  Bhí Rick Pym, athair Magnus Pym, caimiléir a bhí tugtha don uisce faoi thalamh in A Perfect Spy, bunaithe ar Ronnie. Nuair a d’éag a athair i 1975, d’íoc Cornwell as seirbhís sochraide cuimhneacháin ach níor fhreastail sé air.

Tagairtí

Scríbhneoirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1931
Básanna in 2020
Lámhach Sandy Hook

Tharla lámhach Sandy Hook ar an 14 Nollaig 2012 nuair a rinneadh ár millteanach i mbunscoil Sandy Hook, Connecticut. Maraíodh fiche páiste agus seisear daoine eile,  idir dhaltaí agus mhúinteoirí. 

Faoi mar a tharla i gColumbine agus i Virginia Tech, chuir an lámhachóir lámh ina bhás féin sular éirigh leis na póilíní breith air.

Imeachtaí 

Dé hAoine an 14ú Nollaig, 2012, agus ranganna díreach tosaithe ag bunscoil Sandy Hook i Newtown, Connecticut, phléasc gunnadóir an doras tosaigh ar oscailt le hurchair. Maraíodh príomhoide agus siceolaí na scoile ar an toirt. Thug an gunnadóir fogha faoin seomra foirne as a dtáinig an bheirt ar dtús, ach d’éirigh le múinteoir amháin an doras a choinneáil dúnta ina aghaidh.

Chuaigh an gunnadóir síos an halla chomh fada le seomra ranga na Naíonán Mór agus d’éirigh leis an doras a bhriseadh isteach. Loisc sé leis an múinteoir, Lauren Rousseau, urchar san aghaidh, agus thosaigh sé ag tabhairt faoi pháistí an ranga. Bhí páiste is fiche sa rang seo, agus faoi dheireadh na heachtra tubaistí, bhí gach duine acu marbh, cés moite de chailín amháin a d’fhan ciúin agus a lig uirthi go raibh sí marbh cheana féin.

Fiosrúchán 

Sna seachtainí ina dhiaidh, bhí sé tagtha amach go mba “bhailitheoir gunnaí” í máthair an ghunnadóra, Nancy Lanza. Ní hamháin go raibh lámhghunnáin de gach sórt aici, ach bhí gránghunnaí aici agus raidhfil cogaidh, Bushmaster AR-15. Is beag difríochta idir an gunna seo agus an “Armalite” a raibh aithne fhairsing air in Éirinn tráth. 

Níos measa fós, cé go raibh a fhios aici agus ag an saol mór go raibh fadhbanna móra meabhairshláinte ag a mac, bhíodh sí ag dul ag na raoin lámhaigh leis go mion minic. Táthar ag tabhairt le fios anois gur chreid sí go raibh an diabhal le díol nó bhí báire na fola éigin ar na bacáin, agus gurbh shin an fáth go raibh a teach lán le gunnaí.

Iarmhairtí 
Thug Uacharán Mheiriceá Barack Obama cuairt ar láthair na tubaiste.  

Ní nach ionadh bhí dlíthe gunnaí chun tosaigh arís sa díospóireacht pholaitiúil. Sa bhliain 2012, dúirt Obama go raibh gá ag an am le ‘gníomh suntasach’ i gcoinne na faidhbe seo, ollsléachtanna sna S.A. Acht tharla lámhach i gclub oíche Orlando sa bhliain 2016 agus lámhach Las Vegas in 2017.  

Bhíteaghlaigh chuid de na páistí a maraíodh in Sandy Hook ag iarraidh an dlí a chur ar an gcomhlacht armlóin, Remington Arms. Bhí an comhlacht ag iarraidh an chosaint atá acu faoin dara leasú ar an mBunreacht a dhearbhú sa gCúirt Uachtarach. Ach theip orthu sa bhliain 2019.

Féach freisin 

 Ollsléachtanna
 Sléacht Columbine

Tagairtí 

Ollsléachtanna
Connecticut
2012
Sócmhainn airgeadais

Áirge nó maoin airgeadais is ea sócmhainn airgeadais ar le gnó nó duine aonair í agus a bhfuil luach airgid aici, ar a n-áirítear scaireanna, bintiúir, bannaí, iontaobhais aonad, airgeadra, taiscí bainc, agus cearta ar airgead a tugadh ar iasacht nó a cuireadh i dtaisce.

Ní áirítear sócmhainní fisiciúla ar nós fearais agus trealaimh, talamh, agus buanearraí (gluaisteáin, etc.) nó fiú polasaithe árachais mar urrús.

Tagairtí 

Airgeadas
Teilifís ciorcaid iata

Córas léirithe íomhánna is ea teilifís ciorcaid iata (TCI), ina mbíonn an físcheamara ceangailte go díreach leis an scáileán léirithe, fiú ag fad mór amach, in ionad le tarchur craolta nó taifeadadh idirmheánach. Úsáidtear a leithéid i bhfaireachas, léirithe eolaíochta is máinliachta, agus cianscrúdu i dtionscail.
Páirc Tayto

Is páirc siamsa agus zú í Páirc Tayto (Béarla: Tayto Park), lonnaithe i bPoblacht na hÉireann. Tá buntús Tayto leis, branda  Éireannach. Tá sé suite i mbaile fearainn Cill Bhrú, i gContae na Mí . D'oscail an pháirc i mí na Samhna 2010.

Is í an séú díol spéise íoctha is mó éilimh i bPoblacht na hÉireann, le 750,000 cuairteoir sa bhliain 2015..

Tagairtí 

Páirceanna in Éirinn
Páirceanna siamsaíochta
Ionaid turasóireachta
Maximilian von Spee

Oifigeach cabhlaigh de chuid Chabhlach Impiriúil na Gearmáine (Gearmáinis: Kaiserliche Marine) ab ea Maximilian Johannes Maria Hubert Reichsgraf  von Spee (22 Meitheamh 1861 - 8 Nollaig 1914), a bhí i gceannas ar Scuadrún Oirthear na hÁise le linn an Chéad Chogadh Domhanda . Chuaigh Spee isteach sa chabhlach i 1878 agus d’fhóin sé i róil agus in áiteanna éagsúla, lena n-áirítear ar bhád gunna coilíneach in Iarthar na hAfraice san Afraic sna 1880idí, Scuadrún Oirthear na hAfraice ag deireadh na 1890idí, agus mar cheannasaí ar roinnt longa cogaidh i bpríomhchabhlach na Gearmáine go luath sna 1900idí. Le linn a thréimhse sa Ghearmáin ag deireadh na 1880idí agus go luath sna 1890idí, phós sé a bhean chéile, Margareta, agus bhí triúr clainne acu, a chlann mhac Heinrich agus Otto agus a iníon Huberta. Faoi 1912, bhí sé ar ais ar Scuadrún Oirthear na hÁise mar cheannasaí air, agus tugadh ardú céime dó go céim Vizeadmiral (Leas-Aimiréil) an bhliain dár gcionn.

Tar éis thús an Chéad Chogaidh Dhomhanda i mí Iúil 1914, threoraigh Spee a scuadrún trasna an Aigéin Chiúin go cósta Mheiriceá Theas. Anseo an 1 Samhain, bhuaigh sé ar 4ú Scuadrún Cruiser na Breataine faoin Chúl-Aimiréil Christopher Cradock i gCath Choronel, ag ag cur dhá cheann de chúrsóirí Cradock  go tóin poill, agus ag cur iallach ar a dhá long eile cúlú. Mí ina dhiaidh sin, shocraigh Spee ionsaí a dhéanamh ar bhunáit chabhlaigh na Breataine in Oileáin Fháclainne, ach d'ionsaí fórsa níos láidre Briotanach é gan choinn. I gCath Oileáin Fháclainne ina dhiaidh sin, scrios scuadrún an Leas-Aimiréil Doveton Sturdee, a chuimsigh dhá cúrsóir cogaidh cumhachtach, Scuadrún Oirthear na hÁise. Maraíodh Spee agus a bheirt mhac, agus iad ag fónamh ar dhá cheann dá longa, in éineacht le thart ar 2,200 fear eile. Glacadh Spee mar laoch sa Ghearmáin, agus ainmníodh roinnt long ina onóir, lena n-áirítear an cúrsóir trom Admiral Graf Spee, a tógadh sna 1930idí agus a ruaigeadh i gCath <b>Río de la Plata</b>  le linn an Dara Cogadh Domhanda .

Gairmréim luath 

Rugadh Spee i gCóbanhávan, an Danmhairg, ar 22 Meitheamh 1861, cé gur tógadh é i nDúiche na Réine sa Ghearmáin, áit a raibh eastát ag a mhuintir. Chuaigh sé isteach sa Kaiserliche Marine (Cabhlach Impiriúil) i 1878 agus d’fhóin sé ar dtús i bpríomhbhunáit chabhlaigh na Gearmáine ag Kiel .   Coimisiúnaíodh é mar oifigeach ag céim Leutnant zur See (Leifteanant ar Muir), agus cuireadh chuig an bháid gunna  SMS Möwe, a seoladh chuig iarthar na hAfraice. Le linn an turais seo, shínigh na Gearmánaigh conarthaí le rialóirí áitiúla i dTóga agus i Camarún, ag cruthú coilíneachtaí Deutsche Kolonie Togo agus Deutsche Kolonie Kamerun faoi seach.  Sa bhliain 1887, aistríodh Spee go Kamerun áit a raibh sé i gceannas ar an gcalafort ag Duala . Fuair sé fiabhras reumatach agus é ann, agus b’éigean é a sheoladh ar ais chun na Gearmáine chun téarnamh, cé go raibh an scoilteacha air an chuid eile dá shaol.

Tagairtí 
Básanna i 1914
Daoine a rugadh i 1861
Al-Ghazali

Scoláire Ioslamach ab ea Al-Ghazali (R-A: /ælˈɡɑːzɑːli/, SAM: /ˌælɡəˈzɑːli, -zæl-/; ainm agus sloinne iomlán أَبُو حَامِدٍ مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ ٱلطُّوسِيُّ ٱلْغَزَالِيُّ or ٱلْغَزَّالِيُّ, Abū Ḥāmid Muḥammad ibn Muḥammad aṭ-Ṭūsiyy al-Ġaz(z)ālīy; nó Algazelus nó Algazel; timpeall 1058 – 19 Nollaig 1111). Tá clú agus cáil ar fud an domhain al-Ghazali mar fhealsúnaí agus mar dhiagaire de chuid Ioslam . Bhí Al-Ghazali  (mar a thugtar air go hiondúil) i measc na dlíodóirí is tábhachtaí chomh maith i stair de chuid na Peirse (an Iaráin inniu). Ba mhisteach Súfaíoch é chomh maith, cosúil le Rumi.

Saol 

Rugadh al-Ghazālī i Tus sa Pheirs  (an Iaráin inniu). 

Meastar go forleathan gurb é al-Ghazali an smaointeoir Ioslamach is údarásaí sa ré sin nó ina diaidh. Diagaire, fealsamh agus misteach, is fear aithne air as an ionsaí a rinne sé (go mór mór i 'Neamhréireacht na bhFealsúna') ar an úsáid a bhí á baint as fealsúnacht ársa na Gréige chun an diagacht Ioslamach a léiriú. 

Is aithne ar al-Ghazali chomh maith as an iarracht a rinne sé chun an creideamh príomhshrutha agus an Súfaíochas a thabhairt le chéile. 

Ina theannta sin, bhí al-Ghazali ina scoláire ar an dlí Ioslamach. Bhí sé ina bhall den ghluaiseacht Shafi'i, 

Sa bhliain 1111 (Jumada Al-Thani 15, 505AH) a d'éag an scoláire, in aois 53 dó.

Fealsúnacht 
Ní féidir a shéanadh, áfach, go raibh misean al Ghazali aspalda, geall leis, ar nós mhisean Kant na Gearmáine san ochtú haois déag. Ach tá difríocht shuntasach amháin, áfach, idir al-Ghazali agus Kant, a scríobh Gabriel Rosenstock. Nuair nár aimsigh al Ghazali dóchas ar bith sa smaointeoireacht anailíseach, tharraing sé an taithí mhisteach chuige féin agus fuair ábhar neamhspleách do reiligiún inti. "Fiú má chuaigh al Ghazali ábhairín rófhada leis an sceipteachas fealsúnach, is é an t-éacht céanna a dhein sé i ndomhan Ioslam nuair a bhain sé an bonn den réasúnachas uaibhreach, ach tanaí, a bhí ag dul sa treo céanna is a chuaigh an réasúnachas sa Ghearmáin roimh Kant."

An réabhlóid sin, cuid mhaith, agus a stair phearsanta féin a thug ar al Ghazali reiligiún a bhunú ar sceipteachas fealsúnach — bonn neamhshábháilte le haghaidh reiligiúin agus bonn nach bhfuil ag teacht go hiomlán le spiorad an Córáin.

Tionchar 
Is mór an tionchar atá fós ag tuairimí al Ghazal ar go leor ábhar. Níltear ar aon intinn ar chuidigh an tionchar atá aige fós le bac a chur ar an Ioslam déileáil mar is cuí le saol na haimsire seo agus leis an bpáirt atá ag na heolaíochtaí ann.

Féach freisin 

 Rumi

Tagairtí 

An tIoslam
Daoine a rugadh i 1058
Básanna i 1111
Súfaíochas
Scoláirí
Stair na hIaráine
Diagairí Moslamacha
Sléacht Annie's Bar (1972)

Tharla Lámhach Top of the Hill, nó Sléacht Annie's Bar (Tábhairne Bharr an Chnoic), ar 20 Nollaig 1972 ar an Strabane Old Road, sa cheantar Waterside i nDoire. Dúnmharaíodh cúigearː Charlie McCafferty (31, Caitliceach), Frank McCarron (58, Caitliceach), Charles Moore (31, Protastúnach), Barney Kelly (26, Caitliceach) agus Michael McGinley (37, Caitliceach).

Níor gabhadh aon duine riamh. Maíodh go raibh baill de chuid an UDA gníomhach in eachtraí foréigin, iad seicteach nó ciníoch.

Dúnmharíodh triúr eile ar an lá céannaː

- David McAleese (37),  lámhachadh agus maraíodh ó charr é

- Alphonsus McGeown (19),  lámhachadh agus maraíodh ó charr é

- George Hamilton (28), ball den UDR

Féach freisin 

 Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí

Tagairtí 

Doire
Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí
UDA
Drong Ghleann Anna
1972
Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg 2021

Beidh Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg 2021 ar an 19ú heagrán bliantúil de Chomórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg.

Rannpháirtithe

Tíortha Eile 

An Chasacstáin
An Iodáil
 Málta
 An tSeirbia

Tagairtí
Bliain na gCeithre Impirí

Sa bhliain 68, d'éirigh na míleataigh amach in aghaidh Nearó. Chuir an t-impire lámh ina bhás féin ansin, de rogha ar an gcur chun báis a bhí i ndán dó. Sa bhliain 69, thum an Impireacht i gcogadh cathartha ar feadh bliana, a dtugtar Bliain na gCeithre Impirí air.

Galba 
Thacaigh an Garda Praetóireach Galba ar dtús. Níor mhair sé ach cúpla mí. Mharaigh Otho é ar  15 Eanáir 69 agus agus ghabh sé an chumhacht le lámh láidir.

Otho 
Tháinig, Otho i gcomharbas ar Ghalba. Sheas ginearál  eile, Vitellius, ina choinne don cheannaireacht. Fuair 40,000 bás i gcath Bedriacum, is cosúil.  Chuir Otho lámh ina bás féin.

Vitellius 
Ceapadh Vitellius ina Impire in Aibreán na bliana 69. Ní raibh Vitellius i gcumhacht ach ar feadh cúpla mí. Cuireadh as oifig é le linn coup d’état agus Vespasian i mbun. Fuair Vitellius anbhás ar an 22 Nollaig 69.

Vespasian 
Tháinig Vespasian i gcomharbacht air. Ach thacaigh Vespasian le Vitellius ar dtús. Tamaill ina dhiaidh, d'fhógair na hairm san Éigipt agus Iúdáia Vespasian mar impire ar an 1 Iúil.

Ina iarracht chun chumhacht a bhaint amach, nasc Vespasian a fhórsaí le Mucianus, gobharnóir na Siria, agus le Primus, ginearál i bPannonia, agus mháirseáil sé ar an Róimh.

Treoraigh Primus agus Mucianus fórsaí na bhFlaiviach i gcoinne Vitellius. Ar an 20 Nollaig 69, briseadh ar Vitellius, agus an lá dár gcionn dhearbhaigh an Seanad Vespasian ina Impire Rómhánach.

Tagairtí 

An tSean-Róimh
Impireacht na Róimhe
Impirí Rómhánacha
Richard Towneley

Matamaiticeoir Sasanach, fealsamh nádúrtha agus réalteolaí ab ea Richard Towneley (10 Deireadh Fómhair 1629 - 22 Eanáir 1707), a bhí ina chónaí i Halla Towneley, in aice le Burnley i Lancashire . Ba é a uncail an t-ársaitheoir agus matamaiticeoir Christopher Towneley (1604-1674). 

Scar Caitliceachas Towneley é ó chuid de phríomhghréasáin eolaíochta na tréimhse, mar an Cumann Ríoga, ach bhí a chomhoibrithe aonair suntasach agus éifeachtach. Ba é ceann acu sin Robert Boyle, ag cabhrú le Dlí Boyle a fhoirmiú, nó mar a thug Boyle air, ‘Hipitéis  Mr. Towneley ’. Chuir sé an microméadar  in aithne  do John Flamsteed freisin agus chum sé an céimshrian Graham a úsáideadh in dhá chlog i Réadlann Greenwich .

Saol 
Rugadh Richard Towneley i Nocton Hall, i Lincolnshire, an 10 Deireadh Fómhair 1629, an mac ba shine le Charles Towneley (1600–1644) agus Mary Trappes (1599–1690).

Ba bhaill shuntasacha iad na Towneleys den mhionlach Caitliceach Rómhánach i Lancashire agus dílseoirí Seacaibíteach le fada an lá. Bhí a bpríomháit bhaile, Towneley Hall faoi fhorghabháil ag na fórsaí parlaiminte le linn Chéad Chogadh Cathartha Shasana ; d'earcaigh Charles Towneley reisimint coisithe Ríoga agus maraíodh é ag Marston Moor i 1644. 

Sa bhliain 1653, phós Richard Mary Paston (1631-1672), comh-Chaitliceach ó theaghlach mór-thionchar Norfolk, mar is fearr aithne air mar chuid de na Paston Letters, príomhfhoinse stairiúil don tréimhse 1460 go 1510. Roimh a bás i 1672, bhí aon leanbh déag acu, lena n-áirítear Clement (1654-1666), Charles (1658-1712), Mary Ann (1660-1712) agus Frances (1663-1728).

Gairmréim 
Ceaptar gur fhreastail Towneley ar choláiste sna Tíortha faoi Thoinn , is dócha in Ollscoil Douai na Fraince, áit ar cuireadh oideachas ar a dheartháireacha.  Coigistíodh sa bhliain1652, tugadh  eastáit an teaghlaigh ar ais tar éis an Athchóirithe i 1660, cé go raibh orthu Halla Nocton a dhíol. Lig sé seo saoirse do Towneley é féin a chaitheamh ar staidéar na matamaitice agus na fealsúnachta nádúrtha, rud a d’fhág a dheartháir níos óige Charles (1631–1712) i mbun a eastáit a bhainistiú.

Comhoibriú le Robert Boyle 
Ba é Henry Power, as Halifax, dochtúir an teaghlaigh Towneley agus cara a roinn díograis Towneley i leith turgnamh. An 27 Aibreán 1661, d’úsáid siad baraiméadar, den chineál a cheap Evangelista Torricelli i 1643, chun brú an aeir ag airde difriúla ar Pendle Hill i Lancashire a thomhas. Mar thoradh air sin, d’aithin siad gaol idir dlús an aeir agus a bhrú. D’fhoilsigh Power na torthaí sa deireadh ina leabhar Experimental Philosophy i 1663, ach chonaic Robert Boyle dréacht luath i 1661, agus is cosúil gur phléigh Towneley na turgnaimh le Boyle freisin nuair a thug sé cuairt ar Londain i ngeimhreadh 1661–62. Níos déanaí i 1662, bhí Boyle in ann an rud ar a dtugtar Dlí Boyle a fhoilsiú anois, ach thagair sé dó mar  “hipitéis an Uasail Towneley”.

Microméadar Gascoigne

Tagairtí
Eolaithe Sasanacha
Réalteolaithe Sasanacha
Básanna i 1707
Daoine a rugadh i 1629
Henry Power

Lia agus turgnamhaí  Sasanach ab ea Henry Power FRS (1623–1668), duine de na chéad Chomhaltaí tofa den Chumann Ríoga .

Saol 
Mháithreánaigh Power mar phinsinéir de chuid Coláiste Chríost, Cambridge i 1641 agus bhain sé BA amach i 1644.  Tháinig sé chun bheith ina chomhfhreagraí rialta de Sir Thomas Browne, a bhí ina chónaí i Halifax 1633-1635 ar ábhair eolaíochta. Bhain sé MA amach i 1648, agus MD i 1655 (1654? ). Dealraíonn sé gur chleacht sé a ghairm ag Halifax le tamall, ach d’imigh sé go New Hall, in aice le Elland sa deireadh . Toghadh Power agus glacadh leis mar chomhalta den Chumann Ríoga 1 Iúil 1663, agus é féin agus Sir Justinian Isham ar na chéad chomhaltaí tofa.

D’éag sé sa Halla Nua ar 23 Nollaig 1668, agus adhlacadh é i séipéal na Naomh Uile, Wakefield, le pláta práis mar chuimhne air, le inscríbhinn Laidineach air, ar an urlár sa saingeal lár.

Oibreacha 
Is é an t-aon saothar foilsithe aige ná 'Experimental Philosophy'.  Pléann a thrí leabhar faoi seach le micreascópacht agus teoiric na gcorpainí ; turgnaimh Torricelli ; agus an folús, agus na bréagnuithe a mholtar d’oibreacha na nÍosánach Jacobus Grandamicus (Jacques Grandami, 1588–1672).

Dlí Boyle 
I sraith turgnaimh le chara de chuid an teaghlaigh, Richard Towneley, d'aimsigh Henry Power an gaol idir brú agus toirt gáis ar a tugadh dlí Boyle ina dhiaidh sin. Rianaíodh an caidreamh seo in ""Experimental Philosophy." Mar sin féin, d’fhéadfadh go leor a mhaíomh mar sin féin gur luadh i lámhscríbhinn réamhfhoilsithe de “Experimental Philosophy” an hipitéis mar obair aonair Richard Towneley. Luaigh an teoraic bliain amháin níos luaithe roimh an foilseachán san “Experimental Philosophy” , a chinntigh, in éineacht le cur chun cinn Boyle ar an smaoineamh agus a stádas suntasach mar eolaí de chuid na huasaicme, go dtabharfaí "Dlí Boyle" ar an teoiric. Chuir Boyle i leith Towneley mar an t-aon taighdeoir, ag cinntiú nach dtabharfaí ach beagán aitheantais do ranníocaíochtaí Power .

Nótaí 

Daoine a rugadh i 1623
Congal mac Áedo Sláine

Rí Bhreá de rítheaghlach Shíol Aodha Sláine, géag d'Uí Néill an Deiscirt, ba ea Conghal mac Aodha Sláine (Sean-Ghaeilge Congal mac Áedo Sláine) (bás 634).  An tArdrí Aodh mac Diarmada (bás 604) ba ea a athair.

Bhí Suibhne mac Colmáin (bás 600) maraithe go fealltach ag a uncail, Aodh athair Conaill, a maraíodh féin i mbun catha ag Conall Guthbhinn mac Suibhne (bás 635), agus tharla achrann cathartha i measc Uí Néill an Deiscirt dá bharr.  Ní insítear dáta theacht i réim Chonghaile  accession sna hannála.  

Maraíodh a dheartháir Conall Laogh Breá i gCath Odba ag Aonghas mac Colmáin Beag (bás 621) sa bhliain 612.  Sa bhliain 634, cloíodh agus maraíodh Conghal agus a dheartháir Ailill Cruitire i gCath Loch Trethin (Loch Dreithin, Cnoc Fhreamhann, Contae na hIarmhí) ag Conall Guthbhinn féin a bhí a n-athair maraithe aige.  Tugtar an teideal rí Bhreá do Chonghal sna hannála agus an eachtra seo á tuairisc.

Rí Bhreá fosta, agus sinsear Uí Chonaing as Cnóbha nó Tuaisceart Bhreá, ba ea mac Chonghaile, Conaing Cuirre (bás 662).

Féach freisin
 Ríthe Bhreá

Foinsí
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Tiarnaigh
 Annála Uladh
 Charles-Edwards, T. M. (2000), Early Christian Ireland, Cambridge: Cambridge University Press, 
 Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press,

Naisc sheachtracha
 CELT: Corpus of Electronic Texts

Tagairtí

Ríthe Bhreá
Robert Gunther

Staraí eolaíochta, zó-eolaí , agus bunaitheoir Mhúsaem Stair na hEolaíochta, Oxford ab ea Robert William Theodore Gunther (23 Lúnasa 1869 - 9 Márta 1940). 

Bhí athair Gunther, Albert Günther, ina Choimeádaí Zó-eolaíochta ag Músaem na Breataine i Londain. Cuireadh oideachas ar Robert Gunther i Scoil Choláiste na hOllscoile, ceangailte le Coláiste na hOllscoile, Londain. I dtreo dheireadh a chuid scolaíochta d’fhreastail sé ar léachtaí i gColáiste na hOllscoile féin. Toghadh é chun demi-scoláireacht i gColáiste Magdalen, Oxford, i 1965 agus chuaigh sé i mbun oibre i 1888. Chuaigh sé isteach i gClub Eolaíochta Ollscoil Oxford ina chéad téarma ag Magdalen agus ina dhiaidh sin ghlac sé le hÁnracht sa Choláiste.

Sa bhliain 1911, bhog Gunther agus a theaghlach go 5 Folly Bridge, teach ard neamhghnách agus sainiúil ar oileán beag ar an Tamais in aice leis an droichead. Bhí an abhainn seo lárnach dá shaol. Ba cheannródaí é ar chaomhnú an chomhshaoil in Oxford.

Ó 1923, chuir Robert Gunther sraith ceithre leabhar déag ar fáil ar Early Science in Oxford, a magnum opus, an ceann deireanach le feiceáil i 1945. Cuireadh iad seo ar fáil faoi choimirce Chumann Staire Oxford agus cuireadh i gcló iad ag an Clarendon Press, Oxford . Chlúdaigh an cúigiú imleabhar déag óna mhac AE Gunther i 1967 saol Robert Gunther féin. 

Idir 1926 agus 1930, bhunaigh Gunther Músaem Stair na hEolaíochta i bhfoirgneamh Old Ashmolean, le deacracht áirithe: is cosúil nár roinn mórán dá lucht comhaimsire a paisean d’uirlisí eolaíochta stairiúla, agus go deimhin déanann an tsraith Luath-Eolaíochta trácht deilgneach air mainneachtain na réamhtheachtaithe i gcomhlachtaí measúla éagsúla rudaí den sórt sin a chaomhnú. Bhí bailiúchán tosaigh an mhúsaeim bunaithe ar bhailiúchán uirlisí eolaíochta a chara Lewis Evans, a bronnadh i 1924.

Fuair Gunther bás tar éis breoiteachta gairid, agus é ag fanacht i dteach cara i sráidbhaile theas Oxfordshire, South Stoke. Tá sé féin agus a bhean, Amy, curtha i Heacham, Norfolk, i láthair uaighe teaghlaigh Rolfe, tar éis dóibh stair a theaghlaigh a scríobh. Tháinig Frank Sherwood Taylor i gcomharbacht air mar Choimeádaí Mhúsaem Stair na hEolaíochta.

Tá cartlann lámhscríbhinní a bhailigh Gunther i seilbh Mhúsaem Stair na hEolaíochta.

Teaghlach 
Ba mhac é le Albert Günther, agus a chéad bhean Roberta Mitchell née McIntosh (1842-1869), deirfiúr le William M’Intosh .

Sa bhliain 1900, phós sé  Amy née Neville-Rolfe, iníon le hEustace Neville-Rolfe CVO (1845-1908), Ard-Chonsal HM ag Napoli, agus Emily Auber Frances née Thornhill (1844–1900). Bhí beirt mhac acu: Eustace Rolfe Gunther (1902–1940) agus Albert Everard Gunther (1903–1998).

Foilseacháin roghnaithe 

 Gunther, Robert Theodore (1922). Luibheolaithe luatha na Breataine agus a ngairdíní, bunaithe ar scríbhinní neamhfhoilsithe Goodyer, Tradescant, agus eile. Oxford University Press.

Tagairtí 

Bitheolaithe Sasanacha
Daoine a rugadh i 1869
Básanna i 1940
Ráta úis

Séard atá sa ráta úis ná an méid úis (méid airgid) atá dlite in aghaidh na tréimhse, mar chion den mhéid a thugtar ar iasacht, a thaisceadh nó a fuarthas ar iasacht (ar a dtugtar an phríomhshuim). Braitheann an t-ús iomlán ar mhéid a tugadh ar iasacht nó a fuarthas ar iasacht ar an bpríomhshuim, an ráta úis, an mhinicíocht imshocraíochta, agus an tréimhse ama a thugtar ar iasacht, a thaisceadh nó a fuarthas ar iasacht é.

Sainmhínítear é mar an cion den mhéid a fuarthas ar iasacht. a ghearrann iasachtóir mar ús ar an iasachtaí,  leagtha síos  de ghnáth mar chéatadán bliantúil.   Is é an ráta a ghearrann banc nó iasachtóir eile orthu siúd ar mian leo a chuid airgid a fháil ar iasacht, nó an ráta a íocann banc lena choigilteoirí as airgead a choinneáil i gcuntas.  

Is é an ráta bliantúil úis an ráta thar thréimhse bliana. Bíonn rátaí úis eile i bhfeidhm thar thréimhsí éagsúla, mar shampla mí nó lá, ach is gnách go ndéantar iad a bhliantúlú .

Fachtóirí tionchair 
Athraíonn rátaí úis de réir:

 treoracha an rialtais chuig an mbanc ceannais chun aidhmeanna an rialtais a chur i gcrích
 airgeadra na príomhshuime a tugadh ar iasacht nó a fuarthas ar iasacht
 an téarma go dtí aibíocht na hinfheistíochta
 dóchúlacht mainneachtana bhraite an iasachtaí
 soláthar agus éileamh sa mhargadh
 méid na comhthaobhachta
 gnéithe speisialta cosúil le forálacha glaonna
 riachtanais chúlchiste
 iarmhéid cúiteach

chomh maith le fachtóirí eile.

Mar shampla 
Faigheann comhlacht caipiteal ar iasacht ó bhanc chun sócmhainní a cheannach dá gnó. Mar chúiteamh, gearrann an banc ús ar an gcomhlacht. (D’fhéadfadh go n-éileodh an t-iasachtóir cearta ar na sócmhainní nua mar chomhthaobhacht.)

Úsáidfidh banc an caipiteal a thaisceann daoine aonair chun iasachtaí a thabhairt dá gcliaint. Mar chúiteamh, ba cheart don bhanc daoine aonair a bhfuil a leas caipitil curtha i dtaisce acu a íoc. Braitheann méid na híocaíochta úis ar an ráta úis agus ar an méid caipitil a thaisc siad.

Téarmaí gaolmhara 
De ghnáth tagraíonn bunráta don ráta bliantúil a thairgeann an banc ceannais nó údarás airgeadaíochta eile ar thaiscí thar oíche. 
Féadfaidh an Ráta Céatadánach B liantúil (RCB) tagairt a dhéanamh do RCB ainmniúil nó do RCN éifeachtach (RCBe). Is é an difríocht idir an dá cheann ná go dtugann an RCBe cuntas ar tháillí agus ar imshocraíocht, cé nach ndéanann an RCB ainmniúil amhlaidh 

Úsáidtear an Ráta Coibhéiseach Bliantúil  (RCB), ar a dtugtar an ráta bliantúil éifeachtach freisin, chun cabhrú le tomhaltóirí táirgí a chur i gcomparáid le minicíochtaí imshocraíochta éagsúla ar bhonn coiteann, ach ní thugann sé cuntas ar tháillí.

Cuirtear ráta lascaine i bhfeidhm chun an luach reatha a ríomh.

Tagairtí
Amaro Averna

Is licéar Iodálach é Amaro Averna sa chatagóir Amaro a tháirgtear i Caltanissetta, an tSicil. Tá sé ainmnithe i ndiaidh a aireagóir, Salvatore Averna, a chum an t-oideas i 1868. Déantar an deoch seo a tháirgeadh ar Oileán na Sicile agus meastar gur deoch thraidisiúnta í. Fuair Gruppo Campari an chuideachta Averna in 2014.

Stair 
Sa bhliain 1802, Salvatore Averna . Rugadh i dteaghlach drapers. Ag fás aníos i Caltanissetta, bhí sé ar cheann de na baill ba ghníomhaí den phobal, ina bhreitheamh síochána agus ina thairbhí do Mhainistir an Spioraid Naoimh. Anseo, tar éis traidisiún ársa a rugadh sna mainistreacha daingne Beinidicteach agus a scaipeadh chun na hEorpa trí na mainistreacha Cluniac agus Cistéirseach, tháirg na manaigh elixir de luibheanna a bhí taitneamhach ainneoin iad a bheith “searbh”, agus measadh go coitianta go raibh airíonna tonacha agus teiripeacha acu. Sa bhliain 1859, mar chomhartha buíochais, fray Girolamo, thug prior de la Abadía de Santo Spirito an t-oideas don insileadh do Salvatore. I 1868 thosaigh sé ag táirgeadh Averna d’aíonna ina theach.

Le linn cuairte príobháidí ar Rí Umberto I i 1895, fuair Francesco (mac Salvatore) biorán óir le suaitheantais Theach Savoy mar aitheantas ar an searbh Sicileach, a raibh aithne mhaith air anois. I 1912 bhronn Vittorio Emanuele III an ceart ar Chuideachta Averna an suaitheantas ríoga a ghreamú ar lipéad a ndeochanna leis na focail "Paitinn an Tí Ríoga": rinneadh Cuideachta Averna mar sholáthraí don teaghlach ríoga. Mar thoradh ar na dámhachtainí seo go léir, rinne Francesco an lipéad a athdhearadh, ag ionchorprú a ndeimhnithe agus a dhuaiseanna go léir. Tar éis bhás anabaí Francesco, ghlac a bhean Anna Maria seilbh ar an gcuideachta.

Ba bhliain an-suntasach í 1978 i stair na cuideachta: tar éis 110 bliain agus trí ghlúin tháinig táirge ceardaíochta teaghlaigh chun bheith ina chuideachta mhór i margadh na hIodáile. Ó 1978, choinnigh an ceathrú glúin de Averna an seasamh sin sa mhargadh, agus é á chomhdhlúthú tuilleadh trí éagsúlú táirgí: cuimsíonn an “Averna Group” anois winery Villa Frattina a tháirgeann (fíonta fós agus fíonta súilíneacha). Le deich mbliana anuas, bhí dianiarracht idirnáisiúnaithe ag gabháil le comhdhlúthú laistigh den mhargadh baile a bhfuil forbairt ag fás i margaí eachtracha.

Forbhreathnú 
Ligtear do na luibheanna, na fréamhacha agus na riteoga citris sáithithe sa bhun-mheisc sula gcuirtear caramal leis. Tá Averna milis, tiubh agus tá searbhas luibhe milis aici. Is é 29% alc / toirt (32% roimhe seo) agus driogtha agus buidéil san Iodáil. Is díolama clasaiceach é Averna, a sheirbheáiltear go minic ar na carraigeacha nó go néata. Is comhábhar é freisin i roinnt mhanglaim.

Naisc sheachtracha 

 Suíomh Gréasáin corparáideach (SAM)
 Maidir leis an suíomh Gréasáin ar Averna
 Suíomh Gréasáin corparáideach
 Suíomh Gréasáin corparáideach (Iodáilis)

Tagairtí 

Deochanna
Fíorghás

Is gáis neamhidéalacha iad na fíorgháis a bhfuil spás ag a móilíní agus a bhfuil idirghníomhaíochtaí acu; dá bharr sin, ní chloíonn siad le dlí idéalach na ngás . Chun iompar na bhfíorghás a thuiscint, caithfear an méid seo a leanas a chur san áireamh:

 éifeachtaí chomhbhrúiteachta ;
 saintoilleadh  teasa inathraithe ;
 fórsaí van der Waals ;
 éifeachtaí teirmidinimice neamh-chothromaíochta;
 saincheisteanna le díchumadh móilíneach agus imoibrithe bunúsacha le comhdhéanamh athraitheach

I gcás fhormhór na bhfeidhmeanna, ní gá anailís mhionsonraithe den sórt sin a dhéanamh, agus is féidir neastachán an gháis idéalaigh a úsáid le cruinneas réasúnta. Ar an láimh eile, caithfear mionsamhlacha fíorgháis a úsáid gar do phointe comhdhlúthaithe na ngás, gar do phointí criticiúla, ag brúnna an-ard, chun éifeacht Joule-Thomson a mhíniú agus i gcásanna eile atá neamhghnách. Is féidir cur síos a dhéanamh ar an ndiall ón idéalachas leis an bhfachtóir in-chomhbhrúiteachta Z.
Gáis