joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Buamáil na Seanchille (1993)

Tharla Buamáil na Seanchille ar an 23 Deireadh Fómhair 1993, nuair a phléasc buama i siopa ar Bhóthar na Seanchille i mBéal Feirste. Mharaigh an IRA naonúr de mhuintir na háite, agus gortaíodh 57.  

Bhí ionsaí buamála an IRA ar shiopa éisc Frizzell ar cheann de na heachtraí ab uafásaí le linn na dTrioblóidí. Chuir buamáil na Seanchille tús le seachtain inar maraíodh triúr is fiche ar fud an tuaiscirt.

23 Deireadh Fómhair 
Satharn breá fómhair, bhí an tsráid pacáilte mar ba ghnách, páistí, fir agus mná ag siopadóireacht, ag spaisteoireacht agus ag bualadh le cairde. Bhí an siopa éisc plódaithe nuair a thug beirt chomhaltaí den IRA buama isteach ann.  

Phléasc an buama roimh am agus fuair duine de na buamadóirí bás chomh maith, Ghabh an IRA leithscéal ag rá gur phléasc an gaireas roimh am, gur ar an UDA a bhí an t-ionsaí dírithe agus nach ar an ngnáthphobal. 

Phléasc an gaireas gan choinne, gan rabhadh. Ní raibh seans éalaithe ag na daoine sa siopa ná ag éinne a bhí ag dul thar bráid. Ach ba léir don domhan go raibh an t-ionsaí meargánta mar go gcuirtear an gnáthphobal i mbaol nuair a thugtar buama ina measc. Bhí ceathrar ban agus beirt chailíní scoile i measc an naonúir a maraíodh, dhá lánúin, tuismitheoirí, páiste seacht mbliana chomh maith le fear an tsiopa agus a iníon.  

Thit an foirgneamh ina charn smionagair sa mullach ar dhaoine.

Cúlra 

Bhí caint ar shíocháin sa bhliain 1993, iarrachtaí ar siúl chun síolta phróiseas na síochána a chothú ach an tráth seo cúig bliana fichead ó shin bhíothas scanraithe gur chogadh cathartha a bhí i ndán. Buille trom do na Sealadaigh ab ea an buamáil agus do Gerry Adams, uachtarán Shinn Féin a bhí ag iarraidh a chur ina luí ar an mbunaíocht go raibh siad dáiríre agus inmhuiníne faoin tsíocháin.  

Cúpla lá níos déanaí, d’iompair Gerry Adams cónra bhuamadóir na Seanchille, Thomas Begley.  Maíodh go raibh sé riachtanach chun na paraimíleataigh a bhreith leis ar bhealach na síochána.

Iarmhairtí 
Chuir an t-ionsaí fonn díoltais ar na dílseoirí. Ar éigean a bhí na coirp bailithe as an smionagar nuair a d’eisigh an UDA fógra catha: "Íocfaidh John Hume, Gerry Adams agus na toghthóirí náisiúnacha praghas an-ard as ainghníomh an lae inniu". 

Oíche 23 Deireadh Fómhair i mBéal Feirste, rinne an UDA a chéad ionsaí díoltais. Agus an tseachtain ina dhiaidh sin mharaigh na Dílseoirí trí dhuine dhéag ar fad, ina measc an seachtar a cailleadh sa sléacht ag an Rising Sun i nGlas-Stiall, contae Dhoire. 

Gabhadh an buamálaí,Seán Kelly. Scaoileadh amach as an bpríosún é sa bhliain 2000.

Féach freisin 

 Sléácht Rising Sun, 1993

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí
1993
Stair Bhéal Feirste
Rhys ap Maredudd

Bhí an Tiarna Rhys ap Maredudd ( d . 1292 ) ina thiarna ar Dryslwyn agus Ystrad Tywi . Le linn an chogaidh 1282-3, bhí sé dílis d’Éadbhard I Shasana. Bhí sé i gceannas ar éirí amach  i ndeisceart na Breataine Bige an 8 Meitheamh 1287, a mhair go dtí 20 Eanáir 1288, ach is beag tacaíocht a fuair sé; chroch na Sasanaigh é i Eabhrac i 1292 tar éis a mhuintir féin feall a dhéanamh air. .

Ba é a athair Maredudd ap Rhys Gryg as Dryslwyn (d. 1271), Prionsa Deheubarth,  fear a chuir i gcoinne Llywelyn ap Gruffudd .  Ba é a sheanathair Rhys ap Gruffudd (1132 - 28 Aibreán 1197) ar a dtugtar  'yr Arglwydd Rhys'. (Gaeilge: An Tiarna Rhys) freisin.

Tar éis 1283 aithníodh é mar dominus de Estretewy, agus b’éigean do cheannairí na Breataine Bige i dtuaisceart Sir Gaerfyrddin ómós a thabhairt dó. Sa bhliain 1285 phós sé Ada de Hastings, agus fuair sé an caisleán Castell Newydd Emlynmar chuid dá chríoch, mar mhaoiniú.

D'éirigh sé amach i gcoinne Éadbhard ar 8 Meitheamh 1287 nuair a thug sé ionradh ar Iscennen agus rinne sé ruathar ar go leor tailte in iarthar na Breataine Bige chomh fada le Llanbadarn . Chuir Éadbhard  I, rí Shasana a leasrí ,Iarla Chorn na Breataine, chun stop a chur leis agus d’ionsaigh an t-Iarla féin agus trúpaí an rí Caisleán Dryslwyn, ó threonna difriúla, an 5 Meán Fómhair. Níor gabhadh Rhys, áfach, agus lean an t-éirí amach go dtí gur thit Castell Newydd Emlyn an 20 Eanáir 1288 freisin. Taifeadtar eascaire dá chúis dó bheith ag lorg éalú go hÉirinn, ach níl sé sin cinnte. Rinne a chuid trúpaí féin feall air agus gabhadh é i bhforaoisí Mallaen i dtuaisceart Sir Gaerfyrddin i 1291.  Cuireadh chun báis é i Eabhrac.

Trí bliana ina dhiaidh sin d’éirigh Madog ap Llywelyn amach agus threoraigh sé an cheannairc 1294–95 a chuimsigh Cath Maes Maidog .

Tagairtí
Seán Ó Dochartaigh (polaiteoir Éireannach)

Polaiteoir Éireannach d'Fhianna Fáil ab ea Seán Ó Dochartaigh (29 Meitheamh 1944 - 7 Meitheamh 2005) a d’fhóin mar Chathaoirleach ar Sheanad Éireann ó 1989 go 1992 agus mar Aire Dlí agus Cirt ó Mhárta 1982 go Nollaig 1982. D’fhóin sé mar Theachta Dála (TD) ó 1977 go 1989 agus 1992 go 2002. Bhí sé ina Sheanadóir don Phainéal Riaracháin ó 1989 go 1992.

Cúlra 
Rugadh agus tógadh é i Cootehall in aice le Mainistir na Búille, Contae Ros Comáin, cuireadh oideachas air ar leibhéal náisiúnta i gContae Liatroma agus ansin i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath agus in Óstaí an Rí .

I 1965, tháinig Ó Dochartaigh chun bheith ina bhall den Gharda Síochána agus d’fhóin sé mar Bhleachtaire i Sligeach sula ndeachaigh sé leis an mBrainse Speisialta i mBaile Átha Cliath go luath sna 1970idí.í.

Tháinig Ó Dochartaigh ó theaghlach a raibh traidisiún fada seirbhíse poiblí agus baint pholaitiúil acu i gContae Ros Comáin. I 1973 ghlac Doherty suíochán ar Chomhairle Contae Ros Comáin, a bhí folamh tar éis bhás a athar.  

Phós Ó Dochartaigh Maura Nangle, ar deirfiúr í leis an gceoltóir Éireannach Carmel Gunning. Le chéile bhí ceathrar iníonacha acu, bhí Rachel ina comhairleoir ar Chomhairle Contae Ros Comáin.

Gníomhréim pholaitiúil 
Tar éis dó fónamh ar feadh ceithre bliana mar ionadaí áitiúil ar Chomhairle Contae Ros Comáin, toghadh Ó Dochartaigh mar TD Fhianna Fáil do dháilcheantar Ros Comáin-Liatroim in olltoghchán 1977.

Tacaí Chathal Uí hEochaidh
I 1979, bhí Ó Dochartaigh ina bhall lárnach den “drong de chúigear” mar a thugtar air a thacaigh le hiarracht Ui hEochaidh ceannaireacht an pháirtí a ghlacadh ar láimh. Ba iad na baill eile Ailbhe Mac Raghnaill, Mark Killilea, Óg, Tom McEllistrim agus Jackie Fahey.

D’éirigh le Ó hEochaidh sa chomórtas ceannaireachta agus tugadh luach saothair do Ó Dochartaigh as a bheith ceaptha mar Aire Stáit sa Roinn Dlí agus Cirt ó 1979 go 1981. Sa ghearrthréimhse 1982 tháinig Ó Dochartaigh isteach i rialtas Fhianna Fáil sa Chomh-Aireacht mar Aire Dlí agus Cirt. Sa phost seo ghlac sé páirt i sraith conspóidí.

Tagairtí

Polaiteoirí na hÉireann
Baill Fhianna Fáil
Daoine a rugadh i 1944
Básanna in 2005
Daoine as Contae Ros Comáin
Arda Éireann

Is grúpa sléibhte in Éirinn iad Arda Éireann. Tá 406 sliabh in 43 ceantar sléibhe ar an liosta reatha, a d'fhoilsigh Sléibhteoireacht Éireann agus MountainViews.ie sa bhliain 2020. Is gá do shliabh a bheith os cionn 500m ar airde, agus an bhinn ar a laghad 30m os cionn na sléibhte atá ina thimpeall le bheith ar liosta na nArd Éireann.

Naisc Sheachtracha 
 Alt san iris Nós
 An liosta ar mountaineering.ie

Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Teyrnas Deheubarth

Ríocht no tiarnas in iardheisceart na Breataine Bige ba ea Teyrnas Deheubarth (Gaeilge:Tiarnais an Deiscirt), a chuimsigh Ceredigion, Dyfed agus Ystrad Tywi . Chruthaigh Hywel Dda an ríocht seo nuair a fuair sé na codanna sin den tír a bhí neamhspleách roimhe seo. Ba é Dinefwr lár na ríochta i Cantref Mawr.

Stair 

D'aontaíodh Deheubarth timpeall 920 ag Hywel Dda as críocha Seisyllwg agus Dyfed, a tháinig ina sheilbh. Níos déanaí, cuireadh Teyrnas Brycheiniog leis. Roimhe seo ba é Caerllion príomhchúirt an cheantair, ach dhaingnigh ríshliocht Hywel bunáit nua ag Dinefwr, in aice le Llandeilo, ag tabhairt a n-ainm dóibh. Tar éis do Hywel a bheith i mbarr a réime, gabhadh forlámhas ar Dinefwr arís agus arís eile. Ar dtús, ag Breatnaigh an tuaiscirt agus an oirthir: le Llywelyn ap Seisyll as Gwynedd i 1018; le Rhydderch ap Iestyn as Morgannwg i 1023; le Gruffydd ap Llywelyn as Gwynedd i 1041 agus 1043. Sa bhliain 1075, d’éirigh le Rhys ab Owain agus uaisle Ystrad Tywi an t-ardtiarna Bleddyn ap Cynfyn, a raibh  tacaíocht na Sasanach aige, a mharú go fealltach. Cé gur cloíodh Rhys go tapa ag Gwynedd agus Gwent , d’athbhunaigh a chol ceathrar Rhys ap Tewdwr - trí phósadh le teaghlach Bleddyn agus trí chath - athbhunaigh sé mórcheannas a ríshliocht thar dheisceart na Breataine Bige díreach in am don dara tonn concais: ionradh fada Normannach ag Tiarnaí na dTeorainneach.  Maraíodh Rhys i gcúinsí anaithnid agus é ag seasamh in aghaidh an forleathnaithe isteach i mBrycheiniog agus caitheadh ​​a mhac Gruffydd ar deoraíocht ar feadh seal gairid.

Ríthe agus Prionsaí Deheubarth

Tagairtí

 1197 díbhunú san Eoraip
 Ríochtí na Breataine Bige
 Stáit agus críocha a bunaíodh sa 10ú haois
 Bunaíochtaí ón 10ú haois sa Bhreatain Bheag
An Eoraip Ársa (seandálaíocht)

Is téarma é an Eoraip Ársa a chum an seandálaí Marija Gimbutas le cur síos a dhéanamh ar an gcultúr Neoiliteach réamh-Ind-Eorpach réasúnta aonchineálach in oirdheisceart na hEorpa atá suite i ngleann Abhainn na Danóibe,    ar a dtugtar cultúr na Danóibe freisin.

I mórshaothar, The Goddesses and Gods of Old Europe: Myths and Cult Images (1974),  tagraíonn sí do na cultúir Neoiliteacha seo mar Eoraip Ársa  (tá an Eoraip Neoiliteach agus Réamh-Ind-Eorpach comhchiallach). Creideann seandálaithe agus eitneagrafaithe atá ag obair laistigh dá chreat go gcuireann an fhianaise faoi imirce agus ionradh níos déanaí ag daoine a labhair teangacha Ind-Eorpacha ag tús na Cré-umhaoise (an hipitéis Kurgan).

An Eoraip Ársa 
Tagraíonn an Eoraip Ársa, nó an Eoraip Neoiliteach, don am idir na tréimhsí Méisiliteacha agus an Chré-umhaois san Eoraip, thart ar 7000 R.Ch.  (neas-am na gcéad sochaithe feirmeoireachta sa Ghréig ) go c. 1700 R.Ch. (tús na Cré-umhaoise i gCríoch Lochlann ). Athraíonn fad na Neoiliteach ó áit go háit: in oirdheisceart na hEorpa tá sé thart ar 4000 bliain (ie, 7000−3000 R.Ch.); i gcodanna d’ Iarthuaisceart na hEorpa tá sé díreach faoi bhun 3000 bliain (c. 4500−1700 R.Ch.).

Beag beann ar chroineolaíocht shonrach, tá tréithe bunúsacha ag go leor grúpaí Neoiliteacha Eorpacha, mar shampla maireachtáil i bpobail ar mhionscála, níos cothromaí ná na cathairstáit agus na taoiseachtaí na Cré-umhaoise, a mhair ar phlandaí agus ar ainmhithe tí arna bhforlíonadh le bailiú bia ó phlandaí fiáine. agus dul ag fiach, agus potaireacht lámhdhéanta a tháirgeadh, gan cúnamh ó roth potaireachta. Tá go leor difríochtaí ann freisin, le roinnt pobail Neoiliteacha in oirdheisceart na hEorpa ina gcónaí i lonnaíochtaí an-daingne de 3,000–4,000 duine (e.g. Sesklo sa Ghréig) ach bhí grúpaí beaga Neoiliteacha sa Bhreatain (50–100 duine b’fhéidir).

Tagairtí

 Réamh-Ind-Eorpaigh
 Teoiric sheandálaíochta
 An Eoraip Neoiliteach
Strictly Come Dancing (sraith 18)

Is comórtas damhsa teilifíse é Strictly Come Dancing, a thosaigh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Tá sé ar BBC One. Thosaigh an t-ochtú sraith déag an 24 Deireadh Fómhair, 2020, agus chríochnaigh sí ar 19 Nollaig 2020.

Is iad Shirley Ballas, Craig Revel Horwood agus Motsi Mabuse na breithimh don sraith seo.

Cúplaí

Cairt Scórála
Neale Donald Walsch

Is údar spioradaltachta é Neale Donald Walsch a scríobh an tsraith 10 leabhar Conversations with God. Is aisteoir, sríbhneoir scripte scannán agus aoichainteoir é freisin.

Rugadh Neale Donald Walsch ar 10 Meán Fómhair 1943 i Milwaukee i Wisconsin sna Stáit Aontaithe. Tógadh é mar Chaitliceach. Tá sé pósta leis an bhfile Em Claire. Tá naoiúr páistí aige.

Foilsíodh a chéad leabhar Conversations with God, An Uncommon Dialogue Book 1 i 1995. Leabhar sárdhíolta go hidirnáisiúna a bhí ann agus shroich sé an liosta sárdhíolta de chuid an New York Times agus d'fhan sé ann ar feadh 137 seachtain. D'éirigh go maith leis na leabhair a scríobh sé ina dhiaidh a chéad leabhair freisin, leis  6 cinn eile a bhí ar an liosta sárdhíolta de chuid an New York Times freisin.

Comhbhunaigh Walsch agus Steve Farrell Humanity's Team in 2003.

Leabhair

 Conversations with God: An Uncommon Dialogue (Book 1) (1995) ISBN 978-0-39914-278-9
 Conversations with God: An Uncommon Dialogue (Book 2) (1997) ISBN 978-1-57174-056-4
 Conversations with God: An Uncommon Dialogue (Book 3) (1998) ISBN 978-1-57174-103-5
 Friendship with God: An Uncommon Dialogue (1999) ISBN 978-0-39914-541-4
 Communion With God: An Uncommon Dialogue (2000) ISBN 978-0-39914-670-1
 Conversations with God for Teens (2001) ISBN 978-157174-263-6
 The New Revelations: A Conversation with God (2002) ISBN 978-0-7434-6303-4
 Tomorrow's God: Our Greatest Spiritual Challenge (2004) ISBN 978-0-74346-304-1
 Home with God: In a Life That Never Ends (2006) ISBN 978-0-74326-716-8
 Conversations with God: Awaken the Species (Book 4) (2017) ISBN 978-1-93790-749-5

Naisc Sheachtracha 

 Suíomh gréasáin
 Facebook
 Twitter

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1943
Scríbhneoirí Meiriceánacha
Esther Hicks

Is scríbhneoir agus aoichainteoir í Esther Hicks atá aitheanta freisin mar Abraham Hicks.

Rugadh Esther Weaver in Coalville, Utah sna Stáit Aontaithe ar 5 Márta 1948. Ag aois a 20 bhuail sí lena chéad fear céile agus bhí beirt pháistí aici leis. Bhuail sí le Jerry Hicks i 1976 agus phós siad ceithre bliana ina dhiaidh sin.

Tá naoi leabhar i gcló ó Esther agus Jerry Hicks. Bhásaigh Jerry Hicks in 2011.

Dé réir Esther Hicks agus a leantóirí dí is spioradaí í le haghaidh grúpa de anaim forásacha á úsáideann an t-ainm Abraham orthu. 

Tá breis is 700,000 sintiúsoir ag Esther Abraham Hicks ar a gcainéal Youtube agus tugann sí cead do dhaoine a chuid físeáin nó podchraoltaí a roinn ar Youtube saor in aisce fad is nach bhfuil na cóipeanna níos mó ná 15 nóíméid. De bharr seo tá na céadta nó b'fhéidir mílte físeán agus podchraoltaí de chainteanna ag Esther Abraham Hicks ar Youtube.

Leabhair:

 A New Beginning I: Handbook for Joyous Survival, by Jerry and Esther Hicks.
 A New Beginning II: A Personal Handbook to Enhance your Life, Liberty and Pursuit of Happiness, by Jerry and Esther Hicks. 
 Sara and the Foreverness of Friends of a Feather, by Esther and Jerry Hicks. 
 Ask and it is Given: Learning to Manifest Your Desires by Esther and Jerry Hicks. 
 The Amazing Power of Deliberate Intent: Living the Art of Allowing, by Esther and Jerry Hicks. 
 The Law of Attraction: The Basics of the Teachings of Abraham Esther and Jerry Hicks. 
 Sara, Book 1: Sara Learns the Secret about the Law of Attraction, by Esther and Jerry Hicks. 
 Sara, Book 2: Solomon's Fine Featherless Friends, by Esther and Jerry Hicks. 
 Sara, Book 3: A Talking Owl is Worth a Thousand Words!, by Esther and Jerry Hicks. 
 The Astonishing Power of Emotions, by Esther and Jerry Hicks. 
 Money and the Law of Attraction: Learning to Attract Health, Wealth & Happiness by Esther and Jerry Hicks. 
 The Vortex: Where the Law of Attraction Assembles All Cooperative Relationships by Esther and Jerry Hicks. 
 Getting into the Vortex: Guided Meditations CD and User Guide by Esther and Jerry Hicks.

Féach freisin

 Michelle Paisley Reed
 Neale Donald Walsch

Naisc Sheachtracha 

 Abraham-Hicks Publications- suíomh gréasáin
 Facebook
 Twitter
 Youtube

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1948
Scríbhneoirí Meiriceánacha
John O'Donohue

Scríbhneoir, file, sagart, agus fealsamh Héigealaíoch ab ea John O'Donohue. Cainteoir dúchais Gaeilge a bhí ann. Tá sé aitheanta go príomha mar gheall ar a obair agus a scríbhneoireacht faoi spioradáltacht Cheilteach.

Rugadh é ar 1 Eanáir 1956 agus tógadh idir Conamara agus Co. an Chláir é in iarthar na hÉireann. Oirníodh é ina shagart Caitliceach i 1979. D'fhág sé an tsagartacht i 2000.

Foilsíodh a chéad leabhar Anam Cara in 1997 agus bhí éileamh air mar aoichainteoir, go háirithe sna Stáit Aontaithe, mar gheall ar an leabhar seo. Scríobh sé 8 leabhar san iomláin i rith a shaol, agus is é an leabhar Anam Cara an leabhar is mó chlú a scríobh sé.

Lasmuigh de a bheith ag scríobh leabhar ar chúrsaí spioradáltachta bhí suim aige i ngníomhachas timpeallachta agus bhí an-bhaint aige le Ghrúpa Gníomhaíochta Bhoirne (Burren Action Group) i gCo. an Chláir.

Fuair sé bás go tobann sa Fhrainc ar 8 Eanáir 2008.

Saothar
Anam Cara (1996)
Eternal Echoes (1998)
Conamara Blues: Poems (2000)
Divine Beauty: The Invisible Embrace (2003)
Published in the US as Beauty: The Invisible Embrace (2003)
Benedictus: A Book of Blessings (2007) 
Clóite sna Stáit Aontaithe mar To Bless the Space Between Us (2008)
The Four Elements: Reflections on Nature (2010)
Echoes of Memory (2011)
Walking on the Pastures of Wonder (2015)
Clóite sna Stáit Aontaithe mar Walking in Wonder (2018)

Naisc sheachtracha 

 Suíomh gréasáin

Scríbhneoirí Éireannacha
Daoine a rugadh i 1956
Básanna in 2000
Gilbert de Clare, 1ú Iarla Penfro

Cruthaíodh Gilbert fitz Gilbert de Clare (c. 1100 - 6 Eanáir 1148), ina Iarla Penfro sa bhliain 1138.

Saol 

Rugadh Gilbert de Clare i Tonbridge, mac le Gilbert Fitz Richard de Clare agus Alice de Claremont. Thosaigh sé amach gan talamh agus saibhreas dá chuid féin ach bhí dlúthbhaint aige le fir an-chumhachtacha, go sonrach a uncailí Walter de Clare agus Roger de Clare

I 1136 bhí Gilbert fitz Gilbert i gceannas ar  shluaíocht i gcoinne Exmes agus rinne sé codanna den bhaile a dhó, lena n-áirítear eaglais Notre Dame, ach chuir fórsaí Guillaume III, Cunta Ponthieu isteach air, agus d’éalaigh sé as an gclampar  a tháinig as, ach amháin tar éis dó caillteanais mhóra a fhulaingt.   Ba Barún é Gilbert, is é sin, príomh-vasáilleach i Sasana, agus fuair sé eastáit a uncailí aithreacha, Roger agus Walter, a chuimsigh barúntachtaí agus caisleáin Bienfaite agus Orbec sa Normainn. Bhí tiarnas Nether Gwent agus caisleán Striguil (Cas-gwent ina dhiaidh sin) aige. Chruthaigh an Rí Stiofán Shasana é ina Iarla Penfro, agus thug sé rape agus caisleán Pevensey dó.

Tar éis do Stiofán a bheith cloíte ag Lincoln an 2 Feabhra 1141, bhí Gilbert ina measc siúd a chuaigh i gcion ar an mBanimpire Empress Matilda nuair a ghnóthaigh sí Londain i mí an Mheithimh, ach bhí sé ag Canterbury nuair a atoghadh Stiofán  go déanach i 1141. Ansin chuaigh sé le Geoffrey i mbun comhcheilge i bplota i gcoinne Stiofáin, ach nuair a thit an chomhcheilg as a chéile, chloígh sé arís le Stiofáin, agus é in éineacht leis ag léigear Oxford go déanach i 1142.  Sa bhliain 1147 d’éirigh sé amach nuair a dhiúltaigh Stiofáin na caisleáin a ghéill a nia Gilbert, 1ú Iarla Hertford,  a thabhairt dó, agus ar sin mháirseáil an Rí go dtí an caisleán is gaire dó agus bhí sé beagnach gafa aige. Mar sin féin, is cosúil go ndearna an t-Iarla a shíocháin le Stiofáin roimh a bháis an bhliain dár gcionn.

Teaghlach 
Phós sé Isabel de Beaumont, roimh 1130, iníon le Sir Robert de Beaumont, 1ú Iarla Leicester, Cunta Meulan, agus Elizabeth de Vermandois.  Bhí Isabel ina máistreás ag an Rí Anraí I Shasana roimhe seo . 

Bhí triúr clainne aige léi:

 Risteard FitzGilbert de Clare, 2ú hIarla Penfro  
 Basilia, a phós (1) Raymond FitzGerald (Raymond le Gros) agus (2) Geoffrey FitzRobert. 
 iníon a phós William Bloet.

Nótaí

Tagairtí 

Angla-Normannaigh
Uaisleacht Eorpach
Fáelán mac Forbasaig

Rí na nOsraí de rítheaghlach Dhál Bhirn ba ea Faolán mac Forbasaigh (Sean-Ghaeilge Fáelán mac Forbasaig) (bás 786).  Forbasach mac Ailealla (bás 740), iar-rí, ba ea a athair.  Tháinig sé i gcoróin i gcomharbacht ar Dhúnghal mac Ceallaigh, agus bhí sé i réim ón mbliain 772 go dtí 786.

Tharla cath cathartha i nOsraí tar éis bhás Anmchadha mhic Con Chearca c. 761.  Sa bhliain 786, tuairiscítear sna hannála gur maraíodh Faolán de bharr an achrainn seo..  Tháinig Maol Dúin mac Cumasaigh agus Fearghal mac Anmchadha i gcomharbacht air.

Notes

References

 Annals of Ulster at CELT: Corpus of Electronic Texts at University College Cork
 Book of Leinster,Reges Ossairge at CELT: Corpus of Electronic Texts at University College Cork

External links
CELT: Corpus of Electronic Texts at University College Cork

Kings of Osraige
8th-century Irish monarchs
786 deaths
People from County Kilkenny
Year of birth unknown
Seisyll ap Clydog

Ba é Seisyll ap Clydog rí na ríochta Teyrnas Ceredigion agus bunaitheoir na ríochta Teyrnas Seisyllwg(bliain c. 665 - c. 740). Is beag atá ar eolas againn faoi..

Stair 
Ag tús an 8ú haois rialaigh Seisyll ap Clydog i Ceredigion. De réir na ginealais traidisiúnta ba de shliocht Ceredig ap Cunedda, bunaitheoir Ceredigion é. Timpeall 730 thóg Seisyll na trí chantref de Ystrad Tywi ó Rhain ap Cadwgan, rí Dyfed, agus chuir sé lena ríocht féin é. Athainmníodh an ríocht leathnaithe nua ina dhiaidh sin mar Seisyllwg, ach tugann staraithe le déanaí faoi deara go bhfuil an t-ainm seo le feiceáil i ndoiciméid mheánaoiseacha níos déanaí agus go dtugtar Ceredigion ar an ríocht sa chúpla foinse chomhaimseartha.  Taifeadtar go bhfuair a mhac, Arthen ap Seisyll, bás i 807. Lean Seisyllwg go dtí 920 nuair a  chónascadh é leis an ríocht Deheubarth .

Tagairtí
Sléacht Rising Sun (1993)

, Contae Dhoire]]

Tharla an Sléacht Rising Sun ar an 30 Deireadh Fómhair 1993, i nGlas-stiall, Contae Dhoire. Maraíodh ochtar  (seisear Caitliceach, beirt Phrotastúnach) nuair a d’ionsaigh beirt ghunnadóirí de chuid an UFF an teach tábhairne Rising Sun,, laethanta th'éis don an IRA deichniúr a mharú i mbuamáil ar bhóthar na Seanchille i mBéal Feirste.

Cúlra 
Bhí caint ar shíocháin sa bhliain 1993, iarrachtaí ar siúl chun síolta phróiseas na síochána a chothú ach an tráth seo cúig bliana fichead ó shin bhíothas scanraithe gur chogadh cathartha a bhí i ndán. Buille trom do na Sealadaigh ab ea an bhuamáil agus do Gerry Adams, uachtarán Shinn Féin a bhí ag iarraidh a chur ina luí ar an mbunaíocht go raibh siad dáiríre agus inmhuiníne faoin tsíocháin.

Ach tharla Buamáil na Seanchille ar an  23 Deireadh Fómhair 1993, nuair a phléasc buama i siopa ar Bhóthar na Seanchille i mBéal Feirste. Mharaigh an IRA naonúr de mhuintir na háite, agus gortaíodh 57. Bhí ionsaí buamála an IRA ar shiopa éisc Frizzell ar cheann de na heachtraí ab uafásaí le linn na dTrioblóidí. Chuir buamáil na Seanchille tús le seachtain inar maraíodh triúr is fiche ar fud an tuaiscirt.

Cúpla lá níos déanaí, d’iompair Gerry Adams cónra bhuamadóir na Seanchille, Thomas Begley.  Maíodh go raibh sé riachtanach chun na paraimíleataigh a bhreith leis ar bhealach na síochána.

Iarmhairtí 

Bhí sé deacair síocháin a shamhlú sna laethanta i ndiaidh an ionsaithe. Ach "bhí comharthaí dóchais ann inn ainneoin tormán an díoltais agus an tseicteachais. Nuair a bhris ar a ghol ar John Hume ag sochraid sa Ghlas-Stiall, d’achainigh gaolta na marbh air treisiú ar a iarrachtaí chun stop a chur leis an ár. Ina theannta sin, shín cuid d’íobartaigh na Seanchille lámh chuig muintir Ghlas-Stéille agus d’fhreastail roinnt ar a sochraidí."

Gabhadh ceathrar ón UDA, Stephen Irwin, Jeffrey Deeney, Brian McNeill  agus Torrens Knigh go gairid ina dhiaidh an ionsaithe. Scaoileadh amach iad ón bpríosún sa bhliain 2000 faoi Chomhaontú Aoine an Chéasta.

Féach freisin 

 Buamáil na Seanchille, 1993

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Contae Dhoire
Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí
Ruaraidh Arascain is Mhàirr

Náisiúnach Albanach, scríbhneoir agus gniomhaí teanga ab ea Ruaraidh Arascain is Mhàirr  (15 Eanáir 1869, Brighton, Sasana - 5 Eanáir 1960).

Rugadh Ruaraidh i Brighton mar "Stuart Richard Erskine". Bhí a athair, William Macnaghten Erskine, san arm. Mar bhuachaill, bhí an teaghlach ina chónaí i nDún Éideann. Ba é an Béarla a chéad teanga, ach d’fhoghlaim sé Gaeilge ó bhuime as na Hearadh.  . 

Bhí spéis mhór aige in Éirinn, go háirithe maidir le polaitíocht agus athbheochan chultúr Gaelach na hÉireann agus cultúr dúchasach na hÉireann . Bhí aithne aige arPádraig Mac Piarais

Thacaigh Ruaraidh go láidir le neamhspleáchas na hAlban agus rinne se iarracht Gaeilge na hAlban a chur chun cinn - ar an gcúis seo chuir sé cúig iris ar fáil thar na blianta: Am Bàrd, Alba, Guth na Bliana, An Scéalaí, agus An Phaidrín .

Scríobh sé aistí, gearrscéalta, drámaí, agus leabhair staire.

Irisí curtha in eagar ag Rory Erskine 

 An Filí
 Alba
 Guth na Bliana
 An Phaidrín
 An Scéalaí

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 "Erskine, Stuart Richard [ar a dtugtar Ruaraidh Erskine of Mar]," Oxford Dictionary of National Biography (Béarla)
 "Naisc ar fud an Mhuir nIocht Thuaidh: Ruaraidh Erskine agus Irish Influence in Scottish Discontent, 1906-1920," The Irish Story (Béarla)
 "Snake Women and Hideous Sensations: The Strange Case of Gaelic Detective Short Stories le Ruaraidh Erskine of Mar," Scottish Literary Review (Béarla)
 "Tairiscint Feistiú don Thalia Gaelach nó Melpomene": Ruaraidh Erskine of Mar and Drama in Gàidhlig na hAlban, " Litteraria Pragensia ( thiom )
 "Náisiúnachas Neo-Seacaibíteach, Decadents agus Fin de Siècle," Stair Cosmopolitanism na hAlban ag an Fin de Siècle (Béarla)

Básanna i 1960
Daoine a rugadh i 1869
Daoine Albanacha
Maura Higgins

Is mainicín, tionchaire, agus réalta teilifíse réaltachta í Maura Higgins. Bhain sí cáil amach mar iomaitheoir sa chlár teilifíse réaltachta darb ainm Love Island in 2019 agus is fearr aithne uirthi as a bheith ina bean mhuiníneach, fhíorghreannmhar agus cheanúil, atá an-mhórtasach as a dúchas Éireannach. Tá blas láidir Éireannach ar a cuid cainte agus tharraing a canúint aird na ndaoine le linn a cuid ama sa villa, d’insíodh sí d’aon duine a bhí sásta éisteacht gur as Contae an Longfoirt di. Rugadh í i Longfort ar an 25 Samhna 1990 agus tógadh í i bhForgnaí. Is é Sagittarius a réaltchomhartha agus rugadh í i mbliain an chapaill. D’fhreastail Maura ar Ghairmscoil Bhaile Uí Mhatháin agus chinn sí staidéar a dhéanamh ar an ngruagaireacht tar éis di an scoil a chríochnú, d’fhág sí an ghairm seo ina diaidh nuair a thosaigh sí ag obair mar mhainicín in Éirinn agus sa Ríocht Aontaithe. 

Sa chlár teilifíse Love Island, ina raibh sí páirteach, bhain sí féin agus a stócach Curtis Pritchard an ceathrú háit amach. D’éirigh an lucht féachana doirte do Maura agus a béasa agus mar sin níorbh aon ionadh é go bhfuair sí dhá mhilliún leantóir roimh dheireadh na sraithe. Ina theannta sin, tugadh ardmholadh di mar “mhórphearsa fheimineach nua-aoiseach” mar gheall ar a dearcadh díreach ionraic, agus a dílseacht dá cairde. Fad is a bhí siad sa villa, tharraing siad clú orthu féin mar lánúin dheas, álainn agus ba léir do gach breathnóir gur réitigh siad go breá le chéile. Is damhsóir bálseomra é Curtis agus bhain sé an anáil de Maura le linn a gcuid ama sa villa. Lean siad ar aghaidh ag dul amach lena chéile ar feadh ocht mí go dtí gur chinn siad scaradh ó chéile i mí an Mhárta 2020. D’fhógair siad é seo ar Instagram agus bhí go leor leantóirí in ísle brí an drochscéala a chloisteáil.

Bhain Maura sult as toradh a saothair ó d’fhág sí an villa agus bíonn go leor tionscadail oibre ar siúl aici. Bhí sí ina hiomaitheoir ar chomórtas scátála oighir do cheiliúráin, Dancing on Ice in 2020. Níor leag sí cos ar oighear riamh agus ní raibh aon taithí aici mar rinceoir ach an oiread, mar sin bhí lúcháir an domhain uirthi an séú háit a bhaint amach. Ina theannta sin, bhí a clár féin aici ar Virgin Media darb ainm You’re joking me! agus chomh maith leis sin chuir sí Gradaim Theilifíse Náisiúnta i láthair in 2020, lena buachaill Curtis.

Bhain sí post amach freisin mar chomhairleoir croí chráite ar chlár a bhfuil an-chlú agus cáil air sa Ríocht Aontaithe, This Morning. Ar an gclár, thug sí comhairle ionraic, dhíreach do dhaoine, díreach mar a rinne sí nuair a bhain sí cáil amach ar an gclár Love Island. Ina theannta sin, chomhoibrigh Maura le go leor lipéad agus tithe faisin, tá sí tar éis a réimse féin d’éadaí a sheoladh le déanaí freisin. Lainseáil sí a bailiúchán smididh le mórchomhlacht scéimhe Inglot agus bhain sí neart socruithe urraíochta amach le brandaí móra eile. Creidtear gurb é glanfhiúchas Maura ná £1 milliún. Tá cónaí uirthi anois in árasán galánta, sómasach i lár Londan.

Tagairtí

Daoine a rugadh i 1990
Daoine beo
Mainicíní
Dochtúir Diadhachta

Sealbhóir ardchéime nó oinigh acadúil sa diagacht is ea Dochtúir Diadhachta ( DD; ).

Codarsnacht le céimeanna reiligiúnacha eile 
Níor chóir Dochtúir Diadhachta (DD) a mheascadh le Dochtúir Diagachta, (DTh) sealbhóir dochtúireachta taighde sa diagacht a bhronnann ollscoileanna agus scoileanna  diagachta, mar shampla Ollscoil Roehampton Sasana agus a leithéid eile. Mar sin féin, bronnann a lán ollscoileanna PhD seachas DTh ar chéimithe clár ardleibhéil staidéir reiligiúnaigh.

An Eaglais Chaitliceach 
San Eaglais Chaitliceach, is gnách go mbíonn céim oinigh ag Dochtúir Diadhachta, go minic ag léiriú ordaithe mar easpag . 
[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2018)">lua ag teastáil</span> ]
95 Théis Mhártan Liútar

Ar an 31 Deireadh Fómhair 1517, d’fhoilsigh manach óg, Mártan Liútar, cáipéis inar cháin sé díol na loghanna agus míchleachtais eile san Eaglais Chaitliceach. Na Cúig Théis is Nócha a thugtar ar an gcáipéis sin.

D'fhoilsigh Liútar na nócha is a cúig téis i Wittenberg na Gearmáine. Scríobh sé 95 téis in iomlán, agus b'fhéidir gur chroch sé iad ar dhoras na hArd-Eaglaise agus ar dhoirse eile  a bhí ann (ní heol dúinn go cinnte gur chroch sé iad ach foilsíodh iad ar aon nós).

Scríobh an manach óg litir lena a mhíshásamh a chur in iúl. Bhí Liútar ar mhalairt tuairime leis an Eaglais i dtaobh ceisteanna a bhain le míorúiltí agus comaoineach srl. Cheistigh Liútar údarás an Phápa.  B'iad seo a phléigh sé ina chuid Téiseanna – 95 díobh san iomlán. Bhí siad scríofa i Laidin, teanga na scoláirí.

Sleachta as 95 Théis Mhártan Liútar 
De bharr grá agus ag iarraidh na fírinne táim á gcrochadh seo ionas gur féidir iad a phlé in Ollscoil Whittenburg. Aon duine nach mbeidh i láthair iarraim orthu aon rud atá le rá acu a chur i scríbhinn chugam.

Níl an chumhacht ag an bPápa leigheas a chur ar aon rud go bhfuil baint ag Dia leis.

Níl sé ceart ná cóir le rá go dtéann an t-anam ó phurgadóir díreach isteach go neamh an nóiméad a bhuaileann airgead ciste na hEaglaise.

Gach duine a chreideann go bhfuil slí acu díreach isteach go neamh mar gheall ar logha a cheannach, ní fheicfidh siad ná a gcuid múinteoirí neamh. 

Tá cead ag gach Críostaí páirt a ghlacadh san Eaglais agus is é Dia amháin a thugann an cead sin dó. 

Ba cheart a mhúineadh do Chríostaithe go bhfuil sé níos fearr airgead a thabhairt do na bochtáin nó daoine atá tinn seachas a bheith ag ceannach loghanna.

36. Tá an ceart ag aon Chríostaí, a bhfuil fíor-aithrí air, ar mhaithiúnas iomlán ó aon phionós agus ó aon chiontacht, fiú gan litreacha logha.

47. Táthar chun Críostaithe a mhúineadh go bhfuil ceannach na loghanna ina ábhar saor-rogha, nach n-ordaítear d’aon duine.

49. Táthar chun Críostaithe a mhúineadh nach bhfuil loghanna de chuid an Phápa tairbheach ach amháin mura gcuireann daoine a n-iontaoibh iontu, ach an-díobhálach má chailleann siad eagla Dé dá mbarr.

53. Is naimhde Chríost agus an Phápa iad sin a chuireann cosc go hiomlán ar theagasc Bhriathar Dé i roinnt eaglaisí chun gur féidir loghanna a theagasc in eaglaisí eile.

54. Déantar dochar do Bhriathar Dé nuair a thugtar, sa seanmóir chéanna, oiread ama, nó níos mó, do loghanna seachas don Bhriathar.

62. Is é an soiscéal rónaofa de ghlóire agus de ghrásta Dé fíorsheoid na heaglaise.

Tagairtí 

Reifirméisean
Protastúnachas
Yell

Is oileán in Oileáin Shealtainn é Yell (Ioruais: Jala, Béarla: Yell). Tá sé gar do Unst agus Fetlar. Sa bhliainI 2011 bhí 966 duine ina gcónaí ar an oileán.

Tá teach solais ar Bagi Stack i Yell.

Tagairtí
Artturi Ilmari Virtanen

Ceimiceoir Fionlannach ab ea Artturi Ilmari Virtanen ( 15 Eanáir 1895 - 11 Samhain 1973). D’fhreastail sé ar Ollscoil Heilsincí agus d’oibrigh sé ag Valio, comharchumann déiríochta inar cheap sé modhanna chun farae agus im a chaomhnú agus cineál nua sadhlais..  Rinne sé staidéar ar bhaictéir sna 1920idí freisin.

Urraim 
Bhuaigh sé Duais Nobel sa Cheimic i 1945 as a chuid taighde sa talmhaíocht agus sa bhitheolaíocht, go háirithe caomhnú farae.  Ainmníodh institiúid in Ollscoil Oirthear na Fionlainne  in éineacht le baictéar a fuarthas in eorna brataithe air.

Tagairtí 

Básanna i 1973
Daoine a rugadh i 1895
Daoine Fionlannacha
Poblacht Ghranada Úir

Tugadh Poblacht Ghranada Úir ar an gColóim idir 1831 agus 1858, tar éis chliseadh na Colóime Móire , an chéad stát Colómach . Chaill an dúiche dhá réigiún thábhachtach: Eacuadór agus Veiniséala, ba chúis le corraíl pholaitiúil. Le 27 bliain ghnóthaigh an Phoblacht . 11 uachtarán:  Domingo Caycedo Santamaría, Francisco de Paula Santander, José Ignacio de Márquez Barreto, Pedro Alcántara Herrán, Tomás Cipriano de Mosquera, José Hilario López, José María Obando, José María Melo, José de Obaldía, Manuel de Obaldía. Manuel María Mallarino, agus Mariano Ospina Rodríguez.

Stair 
Tháinig Poblacht Ghranada Úir chun cinn mar stát neamhspleách tar éis chliseadh na Colóime Móire sa bhliain 1830, tar éis an choinbhinsiúin réamh-Apulo (28 Aibreán, 1830). Mar sin, thug an Ginearál Rafael Urdaneta, uachtarán deireanach na Colóime Móire, an Rialtas ar láimh do Dhomingo Caicedo Santamaría an 3 Bealtaine, 1831. .

Tháinig Stát Ghranada Úir mar ainm eatramhach ar Phoblacht Ghranada Úir nuair a bhí sé idirscartha ón Cholóm Mór sa bhliain 1830. Rinneadh an náisiún nua a chomhdhéanamh go dlíthiúil mar phoblacht an 29 Feabhra 1832, nuair a ghlac an Coinbhinsiún Náisiúnta leis an bhunreacht úr. Ina theannta sin, fuair na réigiúin seo a leanas a gcumhachtaí: Antioquia, Barbacoas, Bogotá, Cartagena, Magdalena, Neiva, Pamplona, ​​Panama, Pasto, Popayán, Socorro, Tunja, Vélez agus Veraguas.Granada Ùr ainmeachadh mar Stàit Granada Ùr. Cuireadh deireadh leis an sclábhaíocht anseo i 1851.

D’athraigh Poblacht Ghranada Úir a hainm go Cónaidhm Ghranada i 1858, nuair a glacadh leis an Bhunreacht. Bhí an stát nua i bhfad níos cónaidhme. Glacadh an t-ainm Stáit Aontaithe na Colóime i 1863. Bunaíodh an Cholóim, mar is eol dúinn í inniu, sa deireadh i 1886.

Tíreolaíocht agus Réigiúin Tíre 
De réir Bhunreacht an Náisiúin réir Bhunreacht na Tíre  bhí teorainneacha na Poblachta mar an gcéanna mar a bhí siad i 1810, is é sin, bhí Leas-Ríocht Ghranada Úir roinnte ina dhá chuid idir Veiniséala agus Guatamala, agus ón mBrasaíl freisin, a bhí fós faoi thionchar na Portaingéile. Ina theannta sin, bunaíodh teorainneacha le Eacuadór tríd an gconradh, ar ghlac an Chomhdháil leis an 30 Bealtaine 1833. Ba iad dúiche Phoblacht Ghranada úir críocha Choinbhinsiún Ghranada in 1832 ar a laghad, arna ndaingniú ag an mBunreacht agus a dhaingnigh an Phoblacht freisin, agus is iad seo a leanas iad:

Meiriceá Theas
Polaitíocht
Stair
An Cholóim
Robert Mundell

Is eacnamaí é Robert Mundell. Rugadh é ar 24 Deireadh Fómhair, 1932 i Kingston, Ceanada. Bhuaigh sé an Duais Nobel san Eacnamaíocht i 1999.

Féach freisin 

 Duais Nobel

Nasc amach 

 Dírbheathaisnéis ghearr

Básanna i 1999
Daoine a rugadh i 1932
Daoine Ceanadacha
Lucy Qinnuayuak

Ealaíontóir Ionúiteach ab ea Lucy Qinnuayuak (1915–10 Meán Fómhair 1982).  Tá a cuid oibre le feiceáil i go leor bailiúcháin agus úsáideadh í ar bhratach Oilimpeach.

Beathaisnéis 
Rugadh Qinnuayuak i, nó in aice le, Salluit, Québec i 1915. Mar leanbh, chuaigh an teaghlach ar imirce go dtí Oileán Baffin, áit a raibh cónaí orthu i Rinn Dorset. Mar dhéagóir, socraíodh bainise di agus phós sí Tikituk Quinnuayuak. Ba dhealbhóir agus ealaíontóir é Tikituk freisin. Lean siad ar bhealach traidisiúnta maireachtála ag fiach, ag bogadh timpeall Leithinis Foxe agus ag fanacht i gcampaí éagsúla, a leithéid agus Shapujuak, Ittiliakjuk, Igalallik, agus Kangia. Ba é an t-ealaíontóir eile, Kenojuak Ashevak, a neacht.

Ról an ealaíontóra iomráitigh 
Thosaigh Qinnuayuak ar saothar ealaíne sna 1950idí. Bhí sí ar cheann de na chéad daoine a thug freagra ar iarratas James Houston i gcomhair priontaíochta. Bhronn Sir Charles Gimpel a cloch 'Large Bear' ar Ghailearaí Tate, Londain. Is féidir é a fheiceáil inniu ag an Scott Polar Research Institute, Cambridge. Úsáideadh a cuid oibre i mbailiúchán priontaí Cape Dorset i 1961. Bhí 136 pictiúr sa bhailiúchán a bhí aici roimh am a báis i 1982

D'úsáid Qinnuayuak graifít agus pinn luaidhe daite den chuid is mó, ach rinne sí turgnaimh le níos mó ábhar sna 1970idí - 80idí le huiscedhathanna agus péinteanna aicrileach.

Is eol do a portráidí d’éin artacha, tá saothar Qinnuayuak ar taispeáint go minic i gCeanada agus i dtíortha eile. Úsáideadh ceann de na grianghraif ar bhratach fógraíochta do Chluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1987. An dealbh cloiche 'Tá rud éigin le déanamh againn go léir '(Béarla: We all have something to do ) sa Bhailiúchán Ealaíne Bunaidh ag Seanad Cheanada. 

Tá saothar Qinnuayuak le feiceáil i níos mó ná ochtó taispeántas, lena n-áirítear The Inuit Press a rinne Roinn na hIndia agus Músaem Sibhialtachta Cheanada, agus a chuaigh ar camchuairt go hidirnáisiúnta ó 1977 go 1982. . Tá a cuid pictiúr le feiceáil i nGailearaí Ealaíne Ontario, i Músaem Stairiúil Cheanada, in Institiúid Cultúrtha Inuit, i nGailearaí Ealaíne Sudbury agus in Ionad Ealaíne Macdonald Stewart.

Seónna uathúla 

 Éin agus Bláthanna: Grafaic Eskimo le Lucy Qinnuayuak, Artach Artach, Nua-Eabhrac, 1989
 Ag Breathnú ó dheas: Gailearaí Ealaíne Winnipeg, 1978

Tagairtí 

Básanna i 1982
Daoine a rugadh i 1915
Daoine Ceanadacha
Ealaíontóirí
Tynged yr Iaith

Gaeilge ar ghairm le Saunders Lewis é Bás nó Beatha. Máirtín Ó Cadhain a d'aistrigh agus Sáirséal agus Dill a d'fhoilsigh. Spreagann an t-údar ann lucht tacaíochta na Breatnaise sna blianta 1961/2. Faoin teideal Tynged yr Iaith (Dán na Teanga), a cuireadh amach i dtosach é ar an raidió, agus foilsíodh paimfléid ina dhiaidh sin. Deirtear go raibh an-tionchar aige ar chúrsaí na Breatnaise sa tréimhse úd.

Leabhair le Máirtín Ó Cadhain
Léachtaí
Paimfléid
Scríbhneoireacht na Gaeilge
Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine

Osclaíodh an Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine chun a shínithe sa Róimh ar an 4 Samhain 1950. Aon duine a mheasann go bhfuil sárú déanta ag stát is páirtí don Choinbhinsiún ar na cearta atá aige nó aici faoin gCoinbhinsiún, féadfaidh sé cás ina thaobh sin a thabhairt os comhair na Cúirte. Breithiúnais a chineann go ndearnadh sárú, tá siad ceangailteach ar na stáit i dtrácht agus tá sé d'oibleagáid ar na stáit sin na breithiúnais a fhorghníomhú.

Is í an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine an ghníomhaireacht ab aithnidiúla de Chomhairle na hEorpa, a chuireann an Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine i bhfeidhm.

An Coinbhinsiún agus an tAontas Eorpach 
Tá gach ceann de 27 mBallstát an Aontais ina bpáirtithe sa choinbhinsiún.Chun a áirithiú go bhfuil an tAontas agus dlí an Aontais faoi réir na gcaighdeán céanna agus atá sna Ballstáit, cuirtear mar oibleagáid ar an Aontas Eorpach, le Conradh Liospóin, aontú don Choinbhinsiún.

Cé gur coinníoll ballraíochta den AE é daingniú an Choinbhinsiúin Eorpaigh um Chearta an Duine, níl an AE faoi chumhdach an choinbhinsiúin fós. Sa bhliain 2020, tá idirbheartaíocht ar siúl idir an dá thaobh. Níor stop sé sin, an Chúirt Bhreithiúnais ó aitheantas a thabhairt do na prionsabail atá i bpáirt ag na Ballstáit uile (i.e. an Coinbhinsiún um Chearta an Duine), agus is dealraitheach go mbíonn aird ag gCúirt Bhreithiúnais agus an gCúirt Eorpach um Chearta an Duine ar rialuithe a chéile chun a áirithiú nach bhíonn a gcásdlí ar neamhréir lena chéile.

Stair 

Tháinig an Coinbhinsiún i bhfeidhm ar an 3 Meán Fómhair 1953. Ba é an chéad ionstraim é a thug éifeacht do líon áirithe de na cearta a luaitear i nDearbhú Uilechoiteann Chearta an Duine agus tugann sé ceangal dlí dóibh.

Bhí Éire i measc na dtíortha a shínigh Coinbhinsiún i dtosach báire. Ghlac Seán MacBride ról tábhachtach i mbunú Chomhairle na hEorpa agus in ullmhúchán don Choinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine. Bronnadh Duais Nobel na Síochána ar MacBride mar gheall ar an dea-obair seo.

Sa bhliain 1959, cuireadh an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine ar bun. Bunaíodh an sásra cosanta seo in Strasbourg chun scrúdú a dhéanamh ar sháruithe líomhnaithe ar an gCoinbhinsiún agus chun a áirithiú go mbeadh stáit is páirtí don Choinbhinsiún ag comhlíonadh na ngealltanas a tugadh faoin gCoinbhinsiún.

Sa bhliain 1998,gheall Rialtas na Breataine, faoi bhun Chomhaontú Aoine an Chéasta, an Coinbhinsiún Eorpach a fhí isteach i ndlí Thuaisceart Éireann, agus Coimisiún Thuaisceart Éireann um Chearta an Duine a chur ar bun.

Cásanna 
 Sa bhliain 2006, toghadh Lech Kaczyński ina mhéara ar Vársá. Sa phost sin, dhiúltaigh sé cead do mórshiúlta ar son Bhród na nAerach i Vársá faoi dhó. Shocraigh an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine gur sáraíodh ar an gcaoi sin Airteagal 11 den Coinbhinsiún Eorpach.

Féach freisin 

 Dearbhú Uilechoiteann Chearta an Duine
 Comhairle na hEorpa
 Cúirt Eorpach um Chearta an Duine
 Cairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh
"Obráid Demetrius" agus Cás na ‘bhFear Cochaill’

Tagairtí 

Dlí idirnáisiúnta
Cearta daonna
Dlí an Aontais Eorpaigh
Máire Ní Aodáin

Staraí, gníomhaí teanga, oideachasóir agus feimineach ab ea Máire Ní Aodáin nó Mary Hayden (19 Bealtaine 1862 – 12 Iúil 1942), an chéad Ollamh le Nua-Stair i gCOBÁC,

Staraí 
Chuir Úna Ní Fhaircheallaigh ina luí ar Mháire Ní Aodáin iarratas a dhéanamh ar Chomhaltacht Shinsearach na hOllscoile Ríoga, mar iarracht dúshlán a thabhairt don tuairim go raibh scoláirí ban neamh-incháilithe le haghaidh dámhachtainí den sórt sin. 

Foilsíodh 'A short history of the Irish people from the earliest times to 1920' le Mary Hayden and George Moonan sa bhliain 1921, an leabhar staire ba mhó díolachán riamh in Éirinn. Ba é an téacsleabhar oifigiúil sna meánscoileanna é ar feadh breis agus 30 bliain.

Sufraigéid 
I Samhain 1915, bhunaigh Mary Hayden, in éineacht le Mary Louise Gwynn, an Cumann Caitliceach um Cheart Vótála do Mhná.

Oideachasóir 
Bhí Hayden an-díograiseach ag cur oideachais do mhná chun cinn. I 1902, in éineacht le  Úna Ní Fhaircheallaigh, chabhraigh sí leis an gCumann Céimithe na mBan agus Ábhair Chéimithe a bhunú, d’fhonn comhdheiseanna san oideachas ollscoile a chur chun cinn. 

Bhí Hayden ina stiúrthóir ar Cheardchumann Oibrithe Ban na hÉireann.

Gníomhaí Gaeilge 
Bhí dúil ag Hayden in athbheochan na Gaeilge. Ba bhall de Choiste Gnó Chonradh na Gaeilge í. Foilsíodh i 1910 a leabhrán 'Facts about the Irish language and the Irish language movement'. 

Deirtear gurbh í an cara mná ba mhó ag an bPiarsach í. Bhí sí ina stiúrthóir aige ar bhord Scoil Éanna.

Saol pearsanta 
Níor phós Hayden riamh. Bhí sí geallta le Arthur Conan (1866-1903). Bhí seisean i ndrochshláinte agus d’éag sé san Afraic Theas ar an 13 Lúnasa 1903.

Tagairtí 

Básanna i 1942
Daoine a rugadh i 1862
Feiminigh Éireannacha
Gníomhaithe Gaeilge
Staraithe Éireannacha
Oideachasóirí Éireannacha
Mary Harris Jones

Múinteoir, ceardchumannaí, polaiteoir agus gníomhaí ar son chearta an duine ab ea Mary Harris Jones (1830–1930) nó Mother Jones.

Féach freisin

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1837
Básanna i 1930
Scríbhneoirí Meiriceánacha
Scríbhneoirí Éireannacha
Gníomhaithe
Múinteoirí
Daoine as Contae Chorcaí
Mná Éireannacha
Rosanna Davison

Is mainicín agus gníomhaí í Rosanna Davison (1984-04-17, BÁC). Bhuail sí an comórtas Miss World i 2003. Is é an ceoltóir, Chris de Burgh, athair Rosanna.

Féach freisin 

 Chris de Burgh

Tagairtí 

Daoine as Baile Átha Cliath
Alumni COBÁC
Mná Éireannacha
Ban-aisteoirí Éireannacha
Daoine a rugadh i 1984
Daoine beo
Gníomhaithe
Príomh-Stiúrthóireacht Fhoireann Ghinearálta Fhórsaí Armtha Chónaidhm na Rúise

Is í an GRU nó an Glavnoye Razvedyvatel'noye Upravleniye (Гла́вное управле́ние Генера́льного шта́ба Вооружённых Сил Росси́йской Федера́ции) an tSeirbhís Náisiúnta na hAireachta Cosanta Rúiseacha i dtaca le Faisnéis Slándála. Is gníomhaireacht spiaireachta míleata í agus bíonn an GRU agus an FSB (an KGB mar a bhíodh) ag obair i dteannta a chéile.

Bhunaigh Leon Trotsky an GRU ar an 5 Samhain 1918.

Rinne an GRU iarracht Sergei agus Yulia Skripal a nimhiú leis an oibreán néaróige novichok, sa bhliain 2018, is cosúil.

Féach freisin 

 KGB
 FSB
 Nimhiú Sergei agus Yulia Skripal
 Feachtas buamála sa Rúis (1999)
 Sergey Vladimirovich Cherkasov

Tagairtí 

An Rúis
Spiaireacht
Rúnaí Stáit na hAlban

Tá Rúnaí Stáit na hAlban(Gaeilge na hAlban:Rùnaire Stàite na h-Alba) ina bhall comh-aireachta agus ina cheannaire ar Oifig na hAlban ( Gaeilge na hAlban:Oifis Rùnaire Stàite na h-Alba).

Is é Rúnaí Stáit na hAlban Aire Rialtais na RA a dhéanann ionadaíocht ar Albain. Feidhmíonn siad mar airígh na Déabhlóide Albanaí , ina ionadaí ar leasanna na hAlban laistigh de Rialtas na RA, agus tacaíonn siad le beartais Rialtas na RA in Albain. 

Ba é Teach Bute i nDún Éideann áit chónaithe oifigiúil an rúnaí roimh 1999.

Tagairtí 

 Albain
Sealbhóirí oifige polaitiúla in Albain
Oifigí Aireachta sa Ríocht Aontaithe
 
Airí Rialtais na Ríochta Aontaithe
Liostaí d’airí rialtais na Ríochta Aontaithe
Nicol Stephen

Is polaiteoir Albanach é Nicol Stephen agus, cosúil leis an Tiarna (Gaeilge na hAlban: am Morair) Stephen as Srath Dhè Ìochdarach, Ball de Theach na dTiarnaí.

Rugadh agus tógadh é in Obar Dheathain. Rinne sé staidéar ar an dlí in Ollscoil Obar Dheathain agus bhí sé ina chomhairleoir do Roinn a' Mhonaidh agus ina BP do Chincardine agus Deeside idir fothoghchán i 1991 agus an olltoghchán i 1992. Toghadh é mar BPA d’Ard Aberdeen i 1999 agus d’fhóin sé mar Leas-Aire Fiontar agus Foghlama ar Feadh an tSaoil agus Gàidhlig (19 Bealtaine 1999 - 2 Samhain 2000), Leas-Aire Oideachais, Gnóthaí Eorpacha agus Gnóthaí Seachtracha (2 Samhain 2000 - 28 Samhain 2001) agus an Leas-Aire Oideachais agus Daoine Óga (28 Samhain 2001 - 21 Bealtaine 2003). Tháinig sé chun bheith ina Aire Iompair agus Teileachumarsáide tar éis toghchán 2011

Ceannaireacht 
Bhuaigh sé an cheannaireacht tar éis do Sheumas Uallas éirí as i 2005.  Rinneadh Leas-Phríomh-Aire agus Aire Iompair agus Teileachumarsáide de ar 27 Bealtaine 2005.  D'éirigh sé as a phost i 2008.  Dúirt sé go raibh an obair ag cur isteach ar a theaghlach óg.

Naisc sheachtracha 

 Parlaimint na hAlban 2007-2011: Stephen, Nicol . Aisghafa 6 Márta 2016.
 Oibríonn siad Duitse: An Tiarna Stephen, iar-BPA (Béarla). Aisghafa 6 Márta 2016.

Tagairtí 

Obar Dheathain
Dion Boucicault

Aisteoir agus drámadóir Éireannach ab ea Dion Boucicault (né Boursiquot; 26 Nollaig 1820 i mBaile Átha Cliath – 18 Meán Fómhair 1890) agus d'éirigh go hiontach leis i Sasana agus sna Stáit Aontaithe sa 19ú haois. Ceannródaí cultúir ab ea é, a d’fhág a lorg ar shaol na n-ealaíon agus na hamharclannaíochta go háirithe.

"Athair na hAmharclannaíochta" 
Scríobh Boucicault na chéad drámaí suite in Éirinn sa 19ú haois, go mór mór The Colleen Bawn, Arrah-na-Pogue agus The Shaugraun. Níós déanaí, mhothaigh sé go raibh rud éigin curtha i gcrích aige nuair a scríobh sé, "When I wrote the Colleen Bawn, I invented the Irish drama. It was original in form, in material, in treatment and in dialogue".  Tugtar "athair na hamharclannaíochta in Éirínn" ar Boucicault, agus "athair na drámaíochta nua-aimseartha sna Stáit Aontaithe". 

Bíonn an mhéaldrámatacht in uachtar sna drámaí seo, plódaithe le bréag-Éireannaigh agus steiréitíopaí. Bíonn deireadh maith ar an scéal i gcónaí agus baineann an greann an lá. Bhíodh íomhá taitneamhach de na tuathaigh Éireannacha ina chuid drámaí, measctha le méaldráma go leor.

Drámaí 
Rinneadh an chéad léiriú poiblí de  The Colleen Bawn  ar Broadway (i Laura Keene's Varieties) ar 29 Márta 1860. Chonaic an Bhanríon Victoria An Cailín Bán trí uair sa bhliain 1861 agus choimisiúnaigh sí  uiscedhathanna a dhéanamh de.

Rinneadh an chéad léiriú poiblí de "Arrah-na-pogue" sa "Theatre Royal" i mBaile Átha Cliath (Sráid Hawkins) ar an 7 Samhain 1864.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1820
Básanna i 1890
Drámadóirí Éireannacha
Aisteoirí Éireannacha