Arracht (scannán)

Scannán stairiúil i nGaeilge is ea Arracht,  an chéad fhadscannán faoi stiúir Tom Sullivan. Tá an scéal suite i gConamara le linn an Ghorta Mhóir.

Léiriúchán 

Bhí Arracht ar an dara scannán a bhí léirithe faoi Cine 4 (a raibh mar aidhm aici dhá fhadscannán Gaeilge a sholáthar in aghaidh na bliana). Mar sin mhaonaigh TG4, Údarás Craolacháin na hÉireann (an BAI) agus Fís Éireann. 
  
Rinneadh an scannán ar láthair amuigh i Leitir Mealláin. Macalla Teoranta a léirigh an scannán, agus x,  agus TG4 a mhaoinigh é. 

Ó thaobh Macalla Teoranta, is é Cúán Mac Conghail  a stiúir Arracht. Ba iad Brendan McCarthy agus John McDonnell de chuid Fantastic Films na léiritheoirí feidhmiúcháin.

Plota 
Tá Arracht ar dtús suite sa bhliain 1845, roimh an nGorta Mór. Scéal iascaire, a thugann dídean do strainséir ar iarratas an tsagairt áitiúil, is ábhar don scannán.  Tá trí théama cniotáilte le chéile sa scannán: 

 saol Cholmáin (an príomhcharachtar) agus é ar a theitheadh, 
 uafás an Ghorta Mhóir agus 
 an bhaint a bhí ag córas na dtiarnaí talún leis an nGorta.

Colmán 
Fear seiftiúil é Colmán Ó Searcaigh (Dónal Ó Héalaí) atá in ann a chrústa a thuilleamh ar mhuir is ar thalamh i gConamara sna 1840idí. Lucht déanta poitín a mhuintir roimhe; iad go maith á dhéanamh, ach go dona á ól, mar a deir sé féin go seanbhlastúil.

Cuirtear inár láthair é mar dhuine beagfhoclach, dúnéaltach, ach is duine uasal, stuama é lena chois sin. Is é scéal aonair Cholmáin a thugann léargas dúinn ar an ainnise; níl aon radharc ar theach na mbocht, an imirce ná na corpáin.

Maireann sé ón lámh go dtí an béal go socair sásta i scioból beag lena bhean agus a mac. Tá suan na muice bradaí le sonrú ón tús, áfach, agus fios againn go bhfuil an drochshaol ag teacht go leac an dorais chucu. An fear aonair ag maireachtaint ar éigean agus gan ann ach an craiceann agus na cnámha. É ciaptha ag cuimhneamh ar a bhean is a mhac. An daonnacht sleamhnaithe uaidh faoi mar atá an fheoil imithe dá chnámha.

Marú agus teitheadh 
Tagann Patsy Kelly (Devaney) ’on dúthaigh agus iarrann an sagart ar Cholmán lámh chúnta a thabhairt dó. Fásann cairdeas eatarthu. Tá cíos na talún ag luí ar Cholmán agus tá na prátaí ag teip. Tugann sé cuairt ar an tiarna talún ach déanann gníomhartha fill Patsy an chairt a raideadh agus bíonn ar Cholmán dul ar a theitheadh.

Ach lá de na laethanta, tagann Colmán ar chailín óg (Saise Ní Chuinn) agus tugtar ardú meanma dó mar aon le hábhar beag dóchais.

Carachtair 
Is é Dónall Ó Héalaí, aisteoir aitheanta as Cois Fharraige i gConamara atá sa phríomhpháirt. As na hAille in Indreabhán i nGaeltacht Chonamara Ó Héalaí. I measc an chliar, tá na haisteoirí Gaeltachta Dara Devaney, Siobhán O’Kelly agus Eoin Ó Dubhghaill chomh maith le Michael McElhatton as Game Of Thrones.
 Dónall Ó Héalaí mar Cholmán Sharkey
 Saise Ní Chuinn mar Kitty
 Dara Devaney mar Patsy
 Eóin Ó Dubhghaill mar Seán
 Dudura Ó Gionnáin mar Dónal
 Michael Ó Chonfhlaola mar P.J.
 Siobhán O'Kelly mar Áine
 Eimear Ní Mháille mar Mary
 Seán T. Ó Meallaigh mar Séamus
 Conal Ó Céidigh mar Dan
 Michael McElhatton mar Lieutenant
 Elaine O'Dwyer mar Margaret
 Elise Brennan mar Kate
 Pádraic Breathnach mar Fr. Joachin
 Peter Coonan mar Bailey
 Diarmuid de Faoite mar Joe Pat
 Michelle Beamish mar Bríd

Duaiseanna 
Premiere. Taispeáadh Arracht don chéad uair ag Féile Scannánaíochta Tallinn Black Nights san Eastóin  sa bhliain 2019. Bhí léirmheasanna moltacha faighte aige.

Sa bhliain 2020, bronnadh ar an scéinséir, a stiúir Tom O’Sullivan, dhá ghradam ag Féile Scannán Idirnáisiúnta Bhaile Átha Cliath Virgin Media inné, an Gradam don Scannán is Fearr as Éirinn agus gradam Aer Lingus Discovery a bronnadh ar an aisteoir Dónall Ó Héalaí. 

Ag Féile Scannán Ghlaschú a bronnadh an duais Gradam an Lucht Féachana, gradam ar vótáil an pobal dó.

Rinne Arracht ionadaíocht ar son na hÉireann ag gradaim Oscar 2020 agus tá céadrogha glactha ag comhlacht léiriúcháin mór le rá i Meiriceá ar an scannán chun leagan ‘Hollywood’ a dhéanamh de.

Naisc sheachtracha 
 An Leathanach ag IMDB faoin scannán.

Tagairtí 

Scannáin na hÉireann
Scannáin Ghaeilge
An Gorta Mór