joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Łódź

Is í Łódź (fuaimniú: ‹bhúits›) an tríú cathair is mó sa Pholainn. Lonnaithe sa chuid lárnach den tír, tá daonra de 698,688 (2016) aici. Is í príomhchathair an réigiúin (Województwo) Łódź í, agus tá sí thart ar 135 ciliméadar siar ó dheas ó Vársá.  Sampla d'armas labhartha (Béarla: Canting arms) is ea armas na cathrach: a thaispeánann bád. Tagraíonn sé d'ainm na cathrach a aistríonn go litriúil mar "bád."
Bhí Łódź uair amháin ina lonnaíocht bheag, a chéad  tháinig i láthair sna taifid scríofa thart ar 1332. Go luath sa 15ú haois deonaíodh stádas cathrach uirthi, ach d'fhan sí sách beag agus ina bhaile neamhshubstaintiúil. Ba réadmhaoin de chuid easpaigh agus cléir Chuiavia í, go dtí deireadh an 18ú haois, nuair a d'ionghabh an Phrúis Łódź, mar thoradh ar dhara críochdheighilt na Polainne. Tar éis  cliseadh  Diúcacht neamhspleách Vársá, d'éirigh an chathair ina chuid de Chomhdháil an Pholainn, cliant-stát de chuid Impireacht na Rúise. B'é ansin gur bhain Łódź  borradh mór amach, ar an tionscal éadaigh agus ar an daonra mar gheall ar insreabhadh na n-imirceach, ach go háirithe Gearmánaigh agus Giúdaigh. Ó shin i leith, bhí an chathair ag streachailt le go leor deacrachtaí, a leithéid agus ilnáisiúnachas agus neamhionannas sóisialta, a bhí doiciméadaithe go gléineach san úrscéal An Tír Tairngire, scríofa ag an Pólannach. an t-údar Władysław Reymont, a bhain Duais Nobel amach. Bíonn an codarsnacht mór seo le feiceáil ar ailtireacht na cathrach, áit ina mbíonn  árais sócúlacha agus monarchana deargbhriceach agus seantithe tionóntáin taobh le chéile.

Nótaí
J. Cole

Is ealaíontóir agus léiritheoir ceoil hip hap Meiriceánach é Jermaine Lamarr Cole (saolaithe ar an 28ú Eanáir 1985), nó J. Cole mar is fearr aithne air. Tógadh é i bhFayetteville i gCarolina Thuaidh. Ghnóthaigh sé aitheantas forleathan mar cheoltóir rap nuair a d'eisigh sé a chéad mixtape, The Come Up, go luath i 2007. Thug sé faoi ghairm mar cheoltóir rap i ndiaidh seo agus dheisigh sé dhá mixtape eile tar éis gur shínigh sé le Roc Nation, lipéad ceoil Jay-Z i 2009.

Luath Saol 
Saolaíodh Jermaine Lamarr Cole ar an 28ú Eanáir 1985 i bunáit de chuid airm Stáit Aontaithe Mheiriceá i bhFrankfurt, Iarthar na Germáine. Is iarshaighdiúr Afrai-Mheiriceánach le hairm SAM é a athair agus is Germánach bán í a mháthair a bhí ag obair le Seirbhís Poist na Stáit Aontaithe mar oibrí poist. Thréig athair Cole an teaghlach níos déanaí i rith a óige agus bhog a mháthair í féin, Cole agus a dheartháir Zach Cole go Fayetteville, Carolina Thuaidh. D'fhás Cole aníos i dtimpeallacht il-eitneach, agus nuair a chuireadh ceist air faoin impleacht a bhí ag a eitneachas air dúirt Cole "I can identify with white people, because I know my mother, her side of the family, who I love. But at the end of the day, [I've] never felt white. I can identify [with white people] but never have I felt like I'm one of them. I identify more with what I look like, because that's how I got treated [but] not necessarily in a negative way". I rith a óige

D'eisigh J Cole 5 albam stiúideo chomh maith le go leor singles agus mixtapes.

Ar 16 Samhain, d'eisigh Cole físeán ag fógairt go scaoileadh a tríú albam stiúideo, 2014 Forest Hills Drive, ar 9ú Nollaig. Is e 2014 Forest Hills Drive  

Ba é an t-albam is mó tóir aige. chuaigh an albums seo platanam dúbailte gan gnéithe.

Bhunaigh Rapper J. Cole an lipéad i 2007 Le linn comhdhéanamh The Come Up, thosaigh Cole a lipéad taifead féin go luath i 2007 leis an uachtarán reatha lipéad Ibrahim Hamad.
Sléacht Mhosc Ibrahimi (1994)

Ar an 25 Feabhra 1994, rinne an dochtúir Baruch Goldstein sléacht seicteach ar naonúr Palaistíneach is fiche, a bhí ag guí i Mosc Ibrahimi i Heabrón. Ach b'fhéidir gur bfhuair 50-70 bás in iomlán ar an lá sin,, agus 29-35 sna laethanta i ndiaidh na tragóide.

Cúlra 
Bhain Goldstein cáilíocht amach mar dhochtúir san Albert Einstein College of Medicine, Nua-Eabhrac.
Is i Heabrón atá an choilíneacht mhíchlúiteach Kiryat Arba, áit a raibh tuairim is ocht gcéad Giúdach ag cur fúthu ag an am, agus bhí Goldstein ina chónaí ann sna 1990idí.

Ionsaí 
Tá an t-ionsaí ar fad faoi fholach diamhair, fós inniu. Bhí dianslándáil i bhfeidhm sa láthair ag an am, agus an t-arm Iosraelach i mbun. Bhí Goldstein faoi éide de chuid an IDF, an t-arm Iosraelach agus raidhfil ionsaithe IMI Galil aige, rud nach raibh neamhghnách. Nuair a thosaigh an ionsaí, bhí timpeall 800 sa mhosc. Go díreach agus gan iontas, bhí slua ollmhór ann ina tháinrith. Ach thosaigh saighdiuirí eile ag scaoileadh leo, chun iarracht smut éigin de chosúlacht an oird a choinneáil, a dúirt siad, le linn an fhiosrúcháin níos déanaí.

Iarmhairtí 
Sna laethanta i ndiaidh na tragóide, fuair 20-26 Palaistíneach, agus 9 Giúdach, bás le linn agóidí éagsúla.

Reáchtáladh fhiosrúchán. Bhí ceisteanna ann an raibh an tslándáil sách maith. Ar a laghad, bhí an IDF réchúiseach faoin tslándáila agus bhí droch-chliseadh slándála ann.

Is ionad oilithreachta inniu uaimh Goldstein do Ghiúdaigh áirithe. Tá plaic ann in aice leis an uaimh leis an inscríbhinn, "He gave his life for the people of Israel, its Torah and land.".

Féach freisin 

 Seicteachas

Tagairtí

Giúdachas
Eachtraí sceimhlitheoireachta
An Phalaistín
1994
Stair Iosrael
Seicteachas
Cratón

Is éard is cratón ann ná ( kratos "neart") áit  ársa agus chobhsaí de chuid na mór-roinne litisféarach, ina mbíonn an litisféar comhdhéanta den dhá sraith is uachtaraí den Domhain, an screamh , agus  an mhaintlín uachtaireach. Go minic, i ndiaidh timthriallta de nascadh agus scoilteadh a n-ilchríoch, bíonn cratóin go ginearálta le fáil ar an taobh istigh de na plátaí teicteonacha. is iondúil go mbíonn siad comhdhéanta de sean bonnlach criostalach, a d'fhéadfadh a bheith clúdaithe le charraig dhríodair níos óige. Bíonn screamh tiubh agus fréamhacha doimhne litisféaracha acu, a leathnaíonn a oiread agus cúpla céad ciliméadar isteach sa mhaintlín.

Tagairtí 

  Sr. Lecturer, Geography, School of Humanities, Central Queensland University, Australia.
 
 . Symposium A08, Early Evolution of the Continental Crust.

Naisc sheachtracha 
 

Geolaíocht
Cairde Kemono

Tionscadal saincheadúnas meán () ar cluiche móibíleach (), ar manga agus ar anime is ea 
Cairde Kemono (Seapáinis: , Kemono Furenzu, go litriúil: "Cairde Beithíoch") atá faoi antrapamorfachas moe () na n-ainmhithe.
Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2016
Cluichí ríomhaire agus físchluichí
Ciarán Saighre

Is naomh é  Ciarán Saighre  (nó Ciarán Saighir, Ciarán mac Luaigne nó Ciarán seanóir,;  Laidin: Kyaranus nó Ciaranus Maior). Bhí Ciarán Saighre mar Easpag Éireannach sa 6ú haois.

Is ceann de na Dhá Aspal Déag na hÉireann é. Airítear é mar dhuine de na naoimh a bhí in Éirinn sula dtáinig Naomh Pádraig. 

Glaoitear Ciarán Saighre chun difir a dhéanamh idir é féin agus Naomh Ciarán Óg as Cluain Mhic Nóis. Tá baint ag an séipéal ársa i Saighir Chiaráin le Naomh Ciarán seanóir.

Saol
Is i nOileán Chléire i gContae Chorcaí a rugadh Naomh Ciarán Saighre. 

Chuaigh Ciarán Saighre go dtí an Mhór-Roinn, áit ar baisteadh é agus inar oirníodh é ina shagart agus ina easpag. Tá sé ráite faoi gur chaith sé 30 bliain sa Róimh ag déanamh staidéar ar na scrioptúir.

D’fhill sé ar Osraí, ceantar dúchais a athar, agus chaith sé seal ina dhíthreabhach ach bhailigh deisceabail timpeall air agus i gceann tamaill bhí mórchlú ar an mainistir sin a bhí i Saighir.

Inniu 
Tagann oilithrigh fós i gcomhair na stáisiún ag Tobar Naomh Ciarán agus ag Sceach agus Cloch Naomh Ciarán ar fhéile Chiaráin (5ú Márta).

Féach freisin 

 Saighir Chiaráin "Seir Kieran", An Cláirín,  i gContae Uíbh Fhailí

Tagairtí

Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Naoimh Éireannacha
Dhá Aspal Déag na hÉireann
Diarmuid Johnson

File, ealaíontóir, ceoltóir agus acadóir ó Éirinn is ea Diarmuid Johnson (1965 - ) agus saothair scríofa aige i nGaeilge, i mBreatnais agus i mBéarla. Tá an Dún Laoghaire International Poetry Festival Prize (2000) ar na duaiseanna a ghnóthaigh sé.

Rugadh Diarmuid Johnson in Caerdydd sa Bhreatain Bheag. Fuair sé oideachas i nGaillimh idir 1970 agus 1989, agus tá céim BA, MA agus PhD sa Léann Ceilteach aige. Tá obair déanta aige mar iriseoir agus mar eagarthóir i gConamara, agus idir 1989 agus 1996 bhí sé ina léachtóir sna Léann Ceilteach sa Bhreatain Bheag, sa Bhriotáin, sa Ghearmáin agus sa Pholainn. Ba é eagarthóir Cuisle, míosachán Gaeilge, é idir 1999 agus 2000, agus tá sé ina eagarthóir ar Transcript, iris liteartha ar líne. Tá sé le cloisteáil ar Raidió na Gaeltachta mar thuairisceoir agus múineann sé Gaeilge in Éirinn i rith an tsamhraidh. Tá sé pósta agus clann aige.

Litríocht, ceol agus ealaín 
Tá a lán leabhar foilsithe ag Johnson. Orthu sin tá na cnuasacha dánta An tÉan agus Dánta Eile / Der Vogel und andere Gedichte, Another Language, The Woods are Growing Younger / Pădurile întineresc, agus Súil Saoir, in éineacht le saothair phróis i dtrí theanga. I 2014 bhí sé ina fhile teallaigh i dteach mór Rhos-y-Gilwen in iardheisceart na Breataine Bige.

Seinneann sé ar an bhfliúit agus tá cuid mhaith den Eoraip siúlta aige mar cheoltóir traidisiúnta. Tá roinnt mhaith ceoil taifeadta aige. 

I 2015 cuireadh an chéad taispeántas aonair d’ealaín ghrafach aige, Feuer und Schatten (Tine agus Scáth), ar bun in Bonn sa Ghearmáin.

Leabhair

Filíocht 

An tÉan agus Dánta Eile / Der Vogel und andere Gedichte, Curach Bhán Verlag, Berlin 2013
The Woods are Growing Younger / Pădurile întineresc, Eikon, Cluj, an Rómáin 2013 (E. Ivancu a d’aistrigh go Romáinis)
Súil Saoir, Cló Iar-Chonnachta 2004
Another Language, Motivex, Poland 2009 (Gaeilge, Béarla, Breatnais)

Prós 
2021 Seacht dTír Seacht dTeanga (Leabhar Breac)
2017 Conaire - athinseacht ar an scéal Sean-Ghaeilge Togail Bruidne Da Derga (Leabhar Breac)
2016 Pen and Plough - 20th Century Poets and Bards of Ceredigion (Carreg Gwalch)
2013 Tro ar Fyd (gyda Amanda Reid) (Y Lolfa)
2011 Y Gwyddel - O Geredigion i Galway (Gomer)

Aistriúcháin 
Dafydd ap Gwilym, petite anthologie d'un grand poète (WODAN, Amiens 1994), le Jean-CLaude Lozac'hmeur
Coinnigh do Mhisneach (aistriúchán de Yfory Ddaw, úrscéal le Shoned Wyn Jones) (Cló Iar-Chonnachta, 2004)

Nótaí

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 Nasc oifigiúil
  Transcript: Dual Idioms – Diarmuid Johnson 

Daoine a rugadh i 1965
Daoine beo
Scríbhneoirí Éireannacha
Ed Sheeran

Is amhránaí agus giotáraí é Edward Christopher "Ed" Sheeran a rugadh ar 17 Feabhra 1991.

Oidhreacht 
Tá oidhreacht Éireannach ag Sheeran agus é bródúil as sin.  Mar shamplaː
 Rugadh Sheeran i Sasana ach tá cúlra Éireannach aige ar thaobh a athar.  Tá a mhamó fós ina cónaí in Éirinn.  
 Tá corp Sheeran clúdaithe le tatúnna. Sa bhliain 2014, fuair sé tatú as Gaeilge ar a dheasóg a deir ‘Is tú mo réalt eolais’. Tá ceann eile air a deir ‘Galway’. 
 Ar a albam DIVIDE (2017) tá amhrán aige darb ainm "Galway Girl". 
 Sa bhliain 2016, chan Sheeran aistriúchán de Thinking Out Loud''' (Ag Smaoineamh os Ard) ar dhlúthcheirníní Sheachtain na Gaeilge. 
 Bhí Sheeran  ag An Phicnic Leictreach sa bhliain 2012.

Saol 
Taibheoir ab ea Sheeran ar The X Factor (sraith 11 an RA) sa bhliain 2014.

Thit Sheeran den rothar sa bhliain 2017 agus bhris sé a dheasóg. Ní raibh sé in ann an giotár a sheinm go ceann tamaillín.  Nuair a sheinneann Sheeran ar an ardán, ní bhíonn aon bhanna ceoil in éineacht leis. Mar sin, ní raibh sé in ann dul ar camchuairt go ceann cúpla mí.   

I mí Eanáir 2018, d’fhógair Ed Sheeran go raibh sé geallta. Chuir sé aithne ar Cherry Seaborn agus iad ar scoil.  Thosaigh siad ag siúl amach le chéile sa bhliain 2015. Is duine an-spórtúil í Cherry. Imríonn sí haca ag leibhéal idirnáisiúnta le Sasana   

Dioscliosta
 + (2011)
 × (2014)
 ÷ (2017)
 No.6 Collaborations Project (2019)
 ='' (2021)

Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 97 gradam buaite ag Sheeran. Tá 269 ainmniúchán faighte aige. Tá ceathair Grammy's buaite aige agus tá trí déag ainmniúchán faighte aige.

Tagairtí

 
Pobal Éireannach na Breataine
Daoine a rugadh i 1991
Daoine beo
Bhagavad Gita

Tá an Bhagavad Gita ar cheann de na  cáipéisí is tábhachtaí i gcreideamh na Hiondúch. Scríobhadh i Sanscrait é mar chuid den eipic Hiondúch Mahabharata (caibidlí 25-52 den 6ú leabhar ón Mahabarata). Tá thart ar 700 véarsa sa leabhar.

Tagann an Gita i bhfoirm comhrá idir an prionsa Arjuna, rí Pandava, agus a charbadóir agus treoraí, an Tiarna Krishna. Agus é i mbun cogaidh i gcoinne an Dharma Yudhha, glacann Arjuna le comhairle ó Krishna. Moltar do Arjuna niachas a chur chun cinn ar mhaithe le Dharma (léargas spioradálta) a bhaint amach. I rith an chomhrá, léirítear dhá dhearcadh éagsúla i leith saoirse, agus ar an dóigh cheart chun é seo a bhaint amach. Is é an duine a nochtaíonn an comhrá seo ná Sanjaya, carbadóir ón taobh eile a fheidhmíonn mar finné ar eachtraí an chogaidh le haghaidh Dhritarashra, rí dall Hastinapur.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Hiondúchas
Scoilt na hAfraice Thoir

Scoiltzón  ilchríochach beo is ea Scoilt na hAfraice Thoir, san Afraic Thoir. Thosaigh an zón ag forbairt ag tús an Mhéicéinigh, 22-25 milliún bliain ó shin. . San am atá caite, mheastar é a bheith mar chuid de Ghleann na Claise Móire, a shín ó thuaidh go dtí an Anatóil (nó an Áise Bheag) .

Tá an scoilt ina zón caol, a bhíonn ag forbairt teorainn plátaí dibhéirseacha, ina mbíonn Pláta na hAfraice i mbun an dhá phláta teicteonach, ar a dtugtar an Pláta Somálach agus an Pláta Núibiach a scoilt óna chéile, ag ráta de 6-7 mm in aghaidh na bliana.
A fhad a mhairfeas an leathnú, tarlóidh maidhm litisféarach laistigh de 10 milliún bliain, brisfidh an Pláta Somálach amach, agus cruthófar abhantrach aigéanach nua.

Féach freisin 
 Baikal Rift Crios
 Loch Victoria
 Thuaidh Cordilleran Volcanic Cúige
 West Antartach Rift
 Thiar agus Lár na Hafraice Rift Córas

Tagairtí

Naisc sheachtracha

Plátaí teicteonacha
Teicteonaic phlátaí
Pláta Somálach

Mion phláta teicteonach is ea Pláta na Somáile, nó an Pláta Somálach,  ar scaradh gabhail ar an mheánchiorcal san leathsféar thoir.

Geolaíocht 

Rinneadh Pláta na Somáile idir 60 milliún bliain ó shin agus 10 milliún bliain ó shin le scoilteadh Pláta na hAfraice ó Chlais na hAfraice Thoir.
Toisc go ndeighleann Clais na hAfraice Thoir an mór-roinn ina dhá phláta, tugtar uaireanta an Pláta Núibiach, ar Phláta na hAfraice ó dheas ón scoilt.

Tá Pláta na Somáile timpeallaithe san oirthear ag Clais na hAfraice Thoir, a shíneann ó dheas ón chumar triarach san Logán Afáireach, le  síneadh na scoilte faoin fharraige ag leathnú ó dheas amach ón chósta. Ar feadh chósta na hAraibe Sádaí a  shíneann an Droim Áidin. Is é an Droim Indiach Láir a teorainn thoir, agus tugtar 'Droim Carlsberg', freisin, ar a chuid tuaisceartach. Is é an Droim  Indiach Thiar an teorainn theas. Léiríonn dátú bolcánachais sna hOileáin Chomóra, agus sna bolcáin i dtuaisceart Mhadagascar ráta gluaisne chuig an oirthir thar bhall te de thart ar 45 mm sa bhliain.

Nótaí

Tagairtí 
 Emerick, C. M., 1985, Age progressive volcanism in the Comores Archipelago and Northern Madagascar, Oregon State Univ., Corvallis, PhD Thesis, Abstract

Naisc sheachtracha

Plátaí teicteonacha
Teicteonaic phlátaí
Logán Afarach

An Cumar Triarach Afarach is cúis leis an log nó logán (ísealchríoch ) geolaíoch an Logán Afarach (ar a dtugtar freisin an Triantán Afarach), atá mar chuid de Gleann na Claise Móire in Oirthear na hAfraice. Nocht an réigiún iontaise de na hominini is luaithe, is é sin, sé sin an ceann is luaithe de chlád an duine; agus creideann roinnt pailé-ointeolaithe gurb é cliabhán héabhlóide an duine é. Forluíonn an Logán Afarach teorainneacha na Eiritré, Djibouti agus Réigiún iomlán na hAetóipe; agus is ann atá an áit is ísle san Afraic, Loch Karum, Djibouti, ag 155 m (nó 509 troigh) faoi leibhéal na farraige.

Féach freisin 
 Dallol
 Horst
 Loch Assal i Djibouti
 Liosta de na iontaise láithreáin (le nasc eolaire)
 Liosta de na hominini (hominin) iontaisí (le n-íomhánna)
 An Afar daoine a inhabit an réigiún

Tagairtí

Nótaí

Leabharliosta 
 
  Áirítear aiste grianghraf ar an réigiún agus a geologic athruithe.
 
 
 Jon Kalb: Eachtraí i an Cnámh Trádála. Tá an Rás a fháil Amach Sinsear an Duine san Aetóip tá i bhfad Dúlagar. Copernicus Leabhair, Nua-Eabhrac 2001, ISBN 0-387-98742-8

Naisc sheachtracha 
 An paireacht Birr stát de Afar: Topagrafaíocht agus Aeráid
  Grianghraif de Afars agus Danakil
  Grianghraif de Erta Ale, Hotsprings ag Dallol agus Danakil
  Bailiúchán mór (3000) grianghraif ó éagsúla expeditions i Dallol, Erta Ale agus Danakil réigiúin
  Grianghraif de Afar Dúlagar: idir an Aetóip agus Djibouti
 (Gaeilge) suíomh Gréasáin na Príomh-Birr Rift
 Eolaíocht nuacht: Bás mór-roinn, Breith na Farraige
Gleann na Claise Móire

Tugtar Gleann na Claise Móire ar an trinse leanúnach geografach, thart ar  6,000 ciliméadair ar fad, a ritheann ó Ghleann Beqaa sa Liobáin, sa Mheánoirthear go dtí Mósaimbíc, sa taobh thoir theas den Aifric.  Baintear úsáid áirithe as an ainm i gcónaí, ach sa lá ata inniu ann meastar go bhfuil sé neamhchruinn ó thaobh na geolaíochta de, nó ní thugann sé aitheantas do na córais difriúla atá i gceist, gaolmhar is uile mar atá siad, mar shampla na coráis scoilteanna agus corais na n-éasc.

Sa lá atá inniu ann, is minic a bhaintear úsáid as an téarma le tagairt a dhéanamh do Chlais na hAfraice Thoir, teorainn plátaí dibhéirseacha a shíneann ó Chumar triarach na nAfarach ó dheas ar fud oirthear na hAfraice, agus é i mbun an phróisis scoilte Phláta na hAfraice ina dhá phláta nua ar leithligh. Tugann na geolaithe go ginearálta an Pláta Núibiach agus an Pláta Somálach ar na plátaí i mbéal forbartha.

Fairsinge theoiriciúil 

I dtosach báire, glacadh leis gur shroich Gleann na Claise Móire ón Liobáin sa tuaisceart, go dtí Mósaimbíc sa deisceart, áit a raibh sé coibhéiseach le cheann den dá phroibhinse fhiseagrafach de chuid shléibhte na hAfraice Thoir. Chuimsigh sé an ceantar ar a dtugaimid inniu Claochlúchán na Mara Mairbhe sa Liobáin, Scoilt na hIordáine, Scoilt na Mara Rua agus Scoilt na hAfraice Thoir.

Sa lá atá inniu ann glactar leis gur gnéithe ar leithligh iad na scoilteanna seo, cé go bhfuil siad bainteach lena chéile. Cruthaíodh iad 35 milliún bliain ó shin.

Féach freisin 
 The Great Rift: Africa's Wild Heart, a BBC/Animal Planet production
 Main earthquakes
 1837 Galilee earthquake
 2005 Lake Tanganyika earthquake
 2008 Lake Kivu earthquake

Tagairtí

Further reading 
 Africa's Great Rift Valley, 2001, ISBN 0-8109-0602-3
 Tribes of the Great Rift Valley, 2007, ISBN 978-0-8109-9411-9
 East African Rift Valley lakes, 2006, OCLC 76876862
 Photographic atlas of the Mid-Atlantic Ridge Rift Valley, 1977, ISBN 0-387-90247-3
 Rift Valley fever : an emerging human and animal problem, 1982, ISBN 92-4-170063-7
 Rift valley: definition and geologic significance, Giacomo Corti (National Research Council of Italy, Institute of Geosciences and Earth Resources) – The Ethiopian Rift Valley, 2013,
Eoghan Ó Gadhra

Is peileadóir Ghaelach ó Bhaile Átha Cliath é Eoghan Ó Gadhra (Eoghan O'Gara sa Bhéarla). Imríonn sé le haghaidh Baile Átha Cliath agus Teach Mealóg Sráid Singe. Bhí Ó Gadhra ar fhoireann Bhaile Átha Cliath nuair a bhain siad Craobh Laighean i 2011, 2012 agus 2014.

Peileadóirí Bhaile Átha Cliath
Daoine as Baile Átha Cliath
Daoine a rugadh i 1985
Daoine beo
Caoimhín Mac Meanman

Is peileadóir Ghaelach ó Bhaile Átha Cliath é Caoimhín Mac Meanman (Kevin McManamon sa Bhéarla). Imríonn sé le haghaidh Baile Átha Cliath agus Naomh Jude. Bhí Mac Meanman ar fhoireann Bhaile Átha Cliath nuair a bhain siad Craobh Laighean i 2011, 2012 agus 2013.

Mac Meanman, Caoimhín
Mac Meanman, Caoimhín
Daoine a rugadh i 1986
Daoine beo
Seán Ó Conalláin

Is iománaí ón gClár é Seán Ó Conalláin (John Conlon sa Bhéarla). Rugadh sé ar an 23 Meitheamh 1989. Imríonn sé le haghaidh an Chláir agus Cluain Lárach. Bhí Ó Conalláin ar fhoireann an Chláir nuair a bhain siad Craobh na hÉireann amach i 2013. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2018.

Iománaithe an Chláir
Daoine as Contae an Chláir
Daoine a rugadh i 1989
Daoine beo
Iairiglifí Éigipteacha

Is pictiúr stílithe na réad a sheasann focal, siolla nó fuaim, coitianta i Sean-Éigipt í Iairiglifí Éigipteach. 

An Éigipt
Calum Heaslip

Is amhránaí agus giotáraí popcheol  í Calum Heaslip Arredondo, a rugadh ar 10 Eanáir 2001 i nGranada, An Spáinn. Rinne sé cuma ar La Voz Kids nuair a bhí sé 12 d'aois.

Saol Luath
Rugadh Calum i Granada, An Spáinn ar an 10 Eanáir 2001. Is Éireannach é a athair agus Spáinneach é a mháthair. Is as Tamhlacht é a athair. Bhog a theaghlach go oileán Mallorca.

Gairme

2014: La Voz Kids
Nuair a bhí sé 12 d'aois, chonacthas Calum ar an gcéad sraith de La Voz Kids sa bhliain 2014. Ag na triailacha chan sé "It Will Rain" le Bruno Mars . Phioc sé David Bisbal mar cóitseálaí. Ansin bhí Calum i gcoinne Paula Coria agus Carlos Alfredo Colina. Chan siad "Blame It on the Boogie" le The Jacksons, ach bhuaigh Carlos Alfredo Colina.

2014-16: Hey Babe! agus Staying Alive
D'eisigh Calum a chéad singil "Turn It Up" ar 1 Deireadh Fómhair 2014 agus lean a dara singil "Hey Babe!" ina dhiaidh ar 4 Samhain an bhliain chéanna.
D'eisigh sé a chéad albam Hey Babe! ar 17 Feabhra 2015. Tá deich shingil ar an albam, sé i mBéarla agus ceithre i Spáinnise. Tá "Turn It Up" agus "Hey Babe!" ar an albam. Tháinig an leagan Spáinnise amach ar 16 Deireadh Fómhair 2015.

I rith 2015, thaistil Calum tríd An Spáinn ar camchuairt leis an 40 Principals agus Meicsiceo, an áit ina ghlac sé páirt sa Teen's Music Festival, le ealaíontóirí ar nós Sofía Reyes, Alex Hoyer agus Mario Bautista os comhair seacht míle lucht féachana. I rith an bhliain chéanna scríobh sé agus d'fhoilsigh sé leabhar le cuimhní cinn, darbh ainm La nube en la que vivo.

Ag an Neox Fan Awards 2015, ainmníodh Hey Babe don ghradam cnagshingil na bliana agus bhuaigh sé an ghradam ealaíontóir nua na bliana.

Deisigh Calum a chéad singil as a dara albam "Saturday Night" ar 2016. D'eisigh Calum a dara albam Staying Alive ar 29 Aibreán, 2016. Tá aon singil déag ar an albam, ocht i mBéarla agus trí i Spáinnise. Tháinig an leagan Spáinnise amach ar 3 Feabhra 2017.

2017-: Tríú albam
Rinne Calum cuma ar The Late Late Show ar 31 Márta 2017 ag canadh "Hey Babe!". D'fhógair sé air go bhfuil sé ar obair ar albam nua a bheidh amach ag deireadh na bliana. D'eisigh sé a thríú albam 47 days ar an 8 Nollaig 2017.

Diosclioata

Albaim stiúideo

Singlí

Tagairtí 

Ceoltóirí Spáinneacha
Daoine a rugadh in 2001
Daoine beo
2017 sa spórt

Is liosta é seo d'eachtraí spóirt sa bhliain 2017.

Eachtraí

Eanáir

Feabhra
4 Feabhra – Thosaigh Comórtas na Sé Náisiún 2017

Márta
18 Márta – Chríochnaigh Comórtas na Sé Náisiún 2017 le Sasana ag bua.

Aibreán

Bealtaine

Meitheamh
24 Meitheamh – Thosaigh  an 17ú eagrán de na Cluichí Oileán
30 Meitheamh – Críochnóidh an 17ú eagrán de na Cluichí Oileán

Iúil

Lúnasa
9 Lúnasa – Thosaigh an 8ú leagan Corn Rugbaí an Domhain na mBan
26 Lúnasa – Bhuaigh An Nua-Shéalainn an 8ú leagan Corn Rugbaí an Domhain na mBan

Meán Fómhair

Deireadh Fómhair

Samhain

Nollaig

Cluichí Gaelacha

Iománaíocht
8 Eanáir – Thosaigh Sraith Shinsir Iomána na Mumhan 2017
29 Eanáir – Bhuaigh Corcaigh an dara eagrán Sraith Shinsir Iomána na Mumhan
11 Feabhra – Thosaigh Sraith Iomána Náisiúnta 2017
23 Aibreán
 Bhuaigh Gaillimh Sraith Iomána Náisiúnta 2017
 Thosaigh Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2017
10 Meitheamh
 Bhuaigh Ceatharlach an 13ú eagrán Corn Uí Rinn i gcoinne Aontroma
 Bhuaigh Ard Mhacha an 13ú eagrán Corn Nioclás Mac Riocaird i gcoinne Doire
 Bhuaigh CLG Warwickshire an 13ú eagrán Corn Lorenzo Ó Meachair i gcoinne CLG Chontae Liatroma
18 Meitheamh – Bhuaigh Luimneach an chéad eagrán Craobh Iomána Cúltaca Fé-25 na Mumhan i gcoinne Port Láirge
3 Meán Fómhair – Bhuaigh Gaillimh an cheannais den Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2017 i gcoinne Port Láirge
30 Nollaig – Thosaigh Sraith Shinsir Iomána na Mumhan 2018

Peil Gaelach
4 Feabhra – Thosaigh Sraith Náisiúnta Peile 2017
9 Aibreán – Bhuaigh Ciarraí Sraith Náisiúnta Peile 2017
7 Bealtaine – Thosaigh Craobh Shinsear Peile na hÉireann 2017
17 Meán Fómhair – Bhuaigh Baile Átha Cliath an cheannais den Craobh Shinsear Peile na hÉireann 2017 ar siúl i gcoinne Maigh Eo

Leadóg

Básanna

Eanáir

Feabhra

Márta

Aibreán

Bealtaine

Meitheamh

Iúil

Lúnasa

Meán Fómhair

Deireadh Fómhair

Samhain
 19 Samhain – Jana Novotná, Imreoir leadóige gairmiúla as an tSeic (b. 1968)

Nollaig

Tagairtí 

2017
REIC

Oíche mhíosúil spoken word is ea REIC a chuir an file Ciara Ní Éanacháin ar bun sa bhliain 2015. Oíche ilteangach a bhíonn i gceist ach is iad an Ghaeilge agus an Béarla is mó a bhíonn le cloisteáil ag an ócáid. 

I mBaile Átha Cliath den chuid is mó a chuirtear an ócáid ar siúl ach tá REIC tar éis oícheanta a chur ar siúl i mBéal Feirste, i nDoire agus i nGaillimh freisin.

Ba é GaelGÁIRÍ, oíche fhuirseoireachta Ghaeilge, a spreag Ní Éanacháin leis an ócáid a chur ar bun sa bhliain 2015.

Léirmheasanna 
Bhí an méid seo le rá ag an bhfile Doireann Ní Ghríofa i dtaobh REIC: "I leith litríocht ó bhéal, feictear dom go bhfuil éacht déanta ag Ciara Ní É le daoine óga a mhealladh chun na filíochta le Reic [...]"

Is mar seo a chuir Aonghus Ó hAlmhain síos ar cheann de na hócáidí luatha in Áras na Scríbhneoirí:

Nuálaíochtaí i bhfilíocht na Gaeilge 
I measc na nuálaíochtaí atá REIC tar éis a aistriú isteach i bhfilíocht na Gaeilge ó shaol an Bhéarla tá filíocht na ngearrthóg.

Ba iad Ní Éanacháin agus Eoin P. Ó Murchú a chuir tús leis an gcomhrá #mall8 ar Twitter ina ndearnadh mallachtaí nua Gaeilge a chumadh a raibh baint acu leis an teicneolaíocht agus an saol nua-aimseartha.

Rannpháirtithe aitheanta 
 Liam Carson
 Alex Hijmans
 IMLÉ
 MC Muipéad
 Lauren Ní Chasaide
 Dairena Ní Chinnéide
 Ciara Ní Éanacháin
 Eva O'Connor
 Eoin P. Ó Murchú
 Rónán Ó Snodaigh
 Séamus Barra Ó Súilleabháin

Imeachtaí

Naisc sheachtracha 
 Twitter REIC: https://twitter.com/reic
 Facebook REIC: https://www.facebook.com/reic.eire/
 Mise Ciara, blag Chiara Ní Éanacháin, bunaitheoir REIC: https://miseciara.wordpress.com/

Tagairtí 
Filíocht
Baile Átha Cliath

Grúpaí Gaeilge
Kevin Simm

Is amhránaí é Kevin Simm (rugadh é ar an 5 Meán Fómhair 1980). Bhuaigh sé an dara sraith The Voice UK sa bhliain 2013.

Dioscliosta

Albaim stiúideo
 Brand New (2008)
 Recover (2016)

Singlí
 "Brand New" (2008)
 "It's About Us" (2008)
 "Hot Summer's Day" (2008)
 "All You Good Friends" (2016)
 "Wildfire" (2016)

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1980
Amhránaithe Sasanacha
Buaiteoirí The Voice
Iomaitheoirí The Voice
Daoine beo
Mo Adeniran

Is amhránaí é Mo Adeniran (rugadh é sa bhliain 1995). Bhuaigh sé an séú sraith The Voice UK sa bhliain 2017 le 61.80% de na vótaí.

Saol Luath
Rugadh i Warrington é.

Gairme

2017–: The Voice UK
Thriail Adeniran don The Voice UK agus chas gach moltóir. Roghnaigh sé Jennifer Hudson mar cóitseálaí. Sa bhabhta cathanna, bhuaigh sé a chath i gcoinne Diamond. Sa bhabhta díbeartha beo chan sé "Freedom" agus bhuaigh sé áit sna seónna beo le 22.78% den vótaí foireann Jennifer. Sa cheathrú ceannais chan sé "Knockin' on Heaven's Door" agus roghnaigh Jennifer é chun dul chuig an leathcheannais. Ag an leathcheannais, chan sé "Human" agus fuair sé na vótaí is mó le 24.10% den vótaí. Ag an gcéad leath den cheannais, chan Adeniran "Don't You Worry Child" agus "Beneath Your Beautiful". Tháinig sé slán le 44.11% den vótaí. Sa dara leath den cheannais, chan sé "Iron Sky" agus roghnaigh sé mar chuid den deireadhbheirt le 48.67% den vótaí. Sa dheireadhbheirt chan Adeniran "Unsteady" agus bhuaigh sé an chomórtas le 61.80% den vótaí.

Dioscliosta

Albaim stiúideo

Ceirníní Leathfhada

Singlí

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1995
Buaiteoirí The Voice
Iomaitheoirí The Voice
Daoine beo
De Marne

Is bardas i Groningen, an Ísiltír é De Marne. Bhí 10,208 duine ina gcónaí in De Marne sa bhliain 2014.

Nasc seachtrach 
http://www.demarne.nl/

Groningen (cúige)
Eemsmond

Is bardas agus i Groningen, an Ísiltír é Eemsmond. Bhí 15,864 duine ina gcónaí in Eemsmond sa bhliain 2014.

Nasc seachtrach 
https://www.eemsmond.nl/

Groningen (cúige)
Winsum

Is bardas agus baile i nGroningen, an Ísiltír, é Winsum. Bhí 13,781 duine ina gcónaí i Winsum sa bhliain 2014.

Nasc seachtrach 
http://www.winsum.nl/

Groningen (cúige)
Mike Pence

Is polaiteoir Meireacanach é Michael Richard "Mike" Pence, a bhí ina leasuachtarán ar Stáit Aontaithe Mheiriceá (rugadh é ar 7 Meitheamh 1959). Roimhe seo, bhí é ina ghobharnóir in Indiana.

2022 
Scríobh Mike Pence leabhar faoina thréimhse féin mar leasuachtarán ag Trump. Faigheann muid léargas Pence ar na hionsaithe ar Washington DC Lá Chinn an Dá Lá Dhéag 2021. 

Tugann Pence le fios go raibh sé feargach faoin méid a bhí ag tarlú agus léargas aige is cosúil ar a mhífhoighid le réimeas Trump.

Go dtí 2022, níor thug Pence le fios le linn a thréimhse sa Teach Bán  go raibh sé amhrasach faoi chur chuige Trump. Deirtear go raibh sé ag iarradih dul i gcion ar dhaoine agus é féin a chur i láthair mar rogha don chéad toghchán uachtaránachta eile.

Féach freisin 

 Donald Trump

Tagairtí 

Polaiteoirí na Stát Aontaithe
Daoine a rugadh i 1959
Leasuachtaráin na Stát Aontaithe
Daoine beo
Scannánliosta Jennifer Aniston

Rinne ban-aisteoir Meiriceánach Jennifer Aniston, a thosaigh ar an scáileán sa tsraith theilifíse Molloy (1990), roinnt mhaith scannán chomh maith. Thosaigh a gairm scannánaíochta leis an scannán uafáis Leprechaun (1993). Bhain sí clú agus cáil amach mar an gcarachtar Rachel Green ar an gclár teilifíse Friends.

Aisteoir

Amharclann

Scannán

Teilifís

Físeáin Ceoil

Físchluiche

Idirlín

Tagairtí 

J
Scannánliosta Kim Basinger

Rinne an ban-aisteoir Meiriceánach é Kim Basinger a thús mar Sheila i "Night Train to Dallas", eipeasóid Gemini Man a chraol ar NBC i 1976.

Scannán

Teilifís

Físeáin Ceoil

Tagairtí 

K
Saol (Nuachtán)

Ba nuachtán Gaeilge é Saol.  Foilsíodh gach mí é. Bhí an nuachtán ar fáil ar gaeilge.ie go dtí 2013.,  

Bhí a cheanncheathrú suite i mBaile Átha Cliath, le Colm Ó Torna mar eagarthóir (chuir an Connacht Tribune i gcló é ar feadh tamaill).

Féach freisin 
 Tuairisc.ie
 Foinse
 Gaelscéal

Naisc 
 Sampla

Tagairtí 

Nuachtáin na Gaeilge
Butlin's

Is campaí saoire iad Butlin's (no Butlins) i Sasana. D'oscail Billy Butlin a chéad champa saoire i Skegness, Lincolnshire ar an 11 Aibreán 1936.

Butlin's in Éirinn

Thóg an fear gnó Billy Butlin campa saoire,  i Maigh Muirí (Mosney sa Bhéarla), Contae na Mí . D'oscail an campa sa bhliain 1948, agus dhún sé i 1982. Lean sé ar aghaidh mar Mosney Holiday Centre go dtí 2000.  

Ba ionad na gcluichí craoibhe do Chluichí an Phobail ó 1973 i leith, cé gur tháinig deireadh leis an ngaol seo sa bhliain 2008. 

Baineann úsáid as an ionad inniu mar chóiríocht dídeanaithe agus  ionad dídeanaithe, nó "príosún" an téarma ag teifigh áirithe.

Blúirí beaga
Ag am amháin, bhí Dave Allen ag obair i mButlins mar "Redcoat", ina óstach ar seónna éagsúla a bhí ar siúl acu.

Tagairtí

Íomhánna

Naisc Sheachtracha 
  Stair ar butlins.com

Turasóireacht
Caitheamh aimsire
Contae na Mí
Gambún

Liamhás a bhí leasaithe nó deataithe mar bagún é gambún.

Bia
Táirge feola
Liamhás

Feoil saillte nó deataithe as an gcuid uachtar cos mhuc é Liamhás.

Bia
Táirge feola
Muiceoil

Is feoil an mhuc úsáidte mar bhia, go háirithe nuair atá neamhleasaithe í muiceoil.

Bia
Táirge feola
Francis Browne

Ba shagart Íosánach é Francis Browne (3 Eanáir 1880 - 7 Iúil 1960) agus an grianghrafadóir a thóg na fótagraif deireanacha ar bord na loinge, an RMS Titanic.

Beatha 

Mac léinn Íosánach ba ea Francis Browne sa bhliain 2012.. Thug a uncail, Easpag Chluana, ceamara dó mar bhronntanas. 

Chuaigh sé ar bord an Titanic i mí Aibreáin 1912 i Southhampton agus tháinig sé i dtír, ar an dea-uair, i gCóbh. Nuair a chuaigh an Titanic go tóin poill, dhíol Browne a chuid  grianghraf agus bhí siad sna nuachtáin ar fud an domhain. 

Tar éis a oirnithe i 1915, bhí Browne mar sheiplíneach leis na Irish Guards sa Fhrainc. 

Cuireadh chun na hAstráile é ar feadh dhá bhliain. Chaith sé an chuid eile dá shaol ag cur cúrsaí spioradálta ar siúl ar fud na hÉireann agus Shasana.

Tá sé curtha i Reilig Ghlas Naíon.

Oidhreacht 
Lean Browne leis ag grianghrafadóireacht agus d’fhág sé bailiúchán de 42,000 claonchló, agus nótaí leo, ina dhiaidh. Thángthas orthu i gcartlann Íosánach i 1985, cúig bliana tar éis a bháis. Glacadh 35,000 acu in Éirinn, 4,800 acu siud i mBaile Átha Cliath, agus an chuid eile thar sáile. Tá an bailiúchán cáiliúil seo á chaomhnú anois mar oidhreacht náisiúnta. 

Féach Father Browne’s Ireland (1989) agus Father Browne’s Dublin (1993).

Íomhánna

Tagairtí 

Íosánaigh Éireannacha
Grianghrafadóirí
Longa
Titanic
Daoine a rugadh i 1880
Básanna i 1960
DNA Tour

Is é DNA Tour an chéad camchuairt ag an bpopghrúpa Little Mix i dtacaíocht lena a gcéad albam, DNA. Thosaigh an chamchuairt ar an 25 Eanáir 2013 agus chríochnaigh sé ar an 24 Feabhra 2013.

Ealaíontóirí oscailte
The Mend
ReConnected
Loveable Rogues

Seitliosta
"We Are Who We Are"
"Stereo Soldier"
"Super Bass (leagan Nicki Minaj)"
"Love Drunk"
"Always Be Together"
"Wings"
"How Ya Doin'?"
"Going Nowhere"
"Girl Band Medley"
"Don't Let Go (Love)" (leagan En Vogue)
"Turn Your Face"
"Red Planet"
"Madhouse"
"E.T." (leagan Katy Perry)
"Make You Believe"
"DNA"
"Change Your Life"
"Wings (reprise)"

Dátaí

Little Mix
Camchuairteanna 2013
Skam

Sraith drámaí do déagóir Ioruaigh é Skam atá á chraoladh ar NRK ó bhí 2015. Tá sé suite i mbruachbhaile den ainm Frogner, Osló.

Naisc Sheachtracha 
 Oifigiúla

Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2015
Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 2017
Cláir Teilifíse Iourach
IMLÉ

Banna ceoil is ea IMLÉ. Bunaíodh IMLÉ sa bhliain 2015. Sníomhtar filíocht, rapcheol, rac-cheol agus popcheol le chéile i bhfuaim an bhanna ar bhealach úr nach bhfuil a leithéid cloiste in aon áit eile, fiú i mBéarla, agus measctha le "hip hop, indie, honky-tonk Chonamara agus corr-dhlaíóg sean-nóis". 

Cíorann a gcéad albam ceoil cuid de cheisteanna móra an tsaoil: brí na beatha, ár gcaidreamh leis an bpláinéad agus aimsiú an dóchais san éadóchas. D’eisigh IMLÉ a n-albam début ar lipéad Gael Linn,  albam a d’eisigh Gael Linn agus a raibh Karl Odlum mar léiritheoir air.  Tá an albam le fáil ar www.gael-linn.ie, i siopaí ceoil, ar iTunes agus ar Spotify.

Baill
 Cian Mac Cárthaigh: dordghiotáraí, agus an bunaitheoir. Féach air anseo. 
 Fergal Moloney: giotáraí agus an t-amhránaí le glór neamhshaolta   
 MC Muipéad: fíodóir focal agus rapáil lúfar

Eachtraí
Sheinn IMLÉ  ag an 
 Picnic Leictreach, 
 Féile na Bealtaine (sa Daingean), 
 Liú Lúnasa (i mBéal Feirste) 
 Féile IMRAM (i mBaile Átha Cliath)
 Féile idirnáisiúnta cheoil SUNS EUROPE, in Udinena hIodáile
srl.

Chonacthas IMLÉ ar an teilifís: 
 ar an gclár comórtha TG4 XX 
 ar I Lár an Aonaigh ar BBC2 NI
srl.

Gradaim
Bhuaigh IMLÉ 
 ‘Amhrán na Bliana’, ‘Albam na Bliana’ agus ‘Banna na Bliana’ ag Gradaim Cheoil NÓS 2017..

Dioscliosta

Albaim

Amhráin
  'Go Deo, Go Deo'.  Cuireann na liricí (anseo ) an taobh daonna den chogaíocht a chur in iúl.  Scéal simplí atá ann: litir ó bhean atá ag scríobh chuig a fear céile atá ag troid sa Chéad Chogadh Domhanda.  Tá an bhean ag rá nach bhfuil sí i bhfabhar cogaidh agus gur cheart dó (an fear céile) a bheith sa bhaile leo. Scannánaíodh an físeán i gContae an Dúin. Ba iad Angus Mitchell a stiúir agus an t-amhránaí Gráinne Holland a léirigh. Féach ar 'Go Deo, Go Deo' ar Youtube anseo. 
'Críochfort': Déanann Críochfort plé ar an gcaidreamh casta atá againn mar dhaoine leis an domhan. Tá rudaí diúltacha agus dearfacha ag baint leis, ach sin cuid den tsaoil ina maireann muid. Tá neart faoin saol seo le bheith dóchasach faoi.  Fergal Moloney a léirigh, le cóiréagrafaíocht ó Lauren Bamford agus an comharghrúpa 'Hot Zombie':  Ann-Marie Brennan, Laurie Keegan, Emma Costello agus Lauren Bamford fhéin.  Féach air ar Youtube anseo, agus Vimeo.  Ailbhe Ní Riain (Raidió na Life) ag éist leis anseo.   Liricí (ancroiait) anseo .

'Síos an bóthar': An féinmharú i gceist. Físeán déanta ag Fergal Moloney, agus liricí ag Fergal Moloney.  Féach air ar Youtube anseo,  Vimeo.  
 'Fún Orm': Liricí ag MC Muipéad.  Agallamh leis anseo.  Féach air ar Youtube anseo, Vimeo;  leagan eile ag Gradaim Cheoil Nós ar Youtube anseo.   Liricí ar Nós.ie.
 Gan mise, gan tú (2017):  Seo ceann dena hamhráin ar an leagan vinil den albam IMLÉ 2017.
 Mo Chuid Jeans (2020)

Naisc sheachtracha 
 http://imle.ie/ Suíomh
 Youtube
 Gael Linn
 Facebook
 Twitter
 Spotify
 Miriam O'Callaghan - Críochfort le IMLÉ & Bealtaine le Aeons - NÓS.ie anseo

Tagairtí 

Ceoltóirí Éireannacha
Bannaí a chanann i nGaeilge
Racghrúpaí Éireannacha
Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 2015
Ilomska

Ilomska Is fo-abhainn do cheart an  Ugar abhainn i Bhoisnia. Tá sé thart ar  20 km ar fhad, agus is é a foinse  Vlasic  sliabh. Is comhlacht riachtanach uisce don fhiadhúlra máguaird.

A sreabhadh thíos  Petrovo polje (Pheadair réimse). has sharp curves.
Is iad na rannpháirtithe is saibhre ceart Manatovac (sruth mór), Mala Ilomska (Little Ilomska) agus Devetero vrela (Naoi Springs), agus fo-abhainn chlé  Crna Rijeka (Abhainn dubh). 

Tar éis dhá tarraingteach easanna Ilomska, sreabhadh an abhainn isteach sa Ugar, cúpla ciliméadar síos an abhainn ó  Vitovlje sráidbhaile. Is é an airde an sreabhadh uisce níos mó fiú 40 méadar. Easanna sa wildness mhealladh sléibhe-dreapadóirí, do thurasóirí agus iascairí, agus an balla creagach ingearach faoi dtagann na habhann atá oiriúnach do cleachtaí alpinist.

Stair 
Thar aon ní eile Ilomska River bhfuil Korićani sráidbhaile agus canyon faoi bhun sé (Korićanske stijene), an scafall ar níos mó ná 200 Boisniaigh agus Crótaigh - íospartaigh na Crótaigh póilíneachta agus fórsaí Airm (an 21 Lúnasa, 1992), coir a ionchúiseamh agus pianbhreith trí líon na n díotála ag An ICTY Binse i An Háig.

Gailearaí

Féach freisin 
 Easanna Ilomska

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 https://www.google.ba/search?q=ilomska+maps&ie=utf-8&oe=utf-8&gws_rd=cr&ei=WU2VVPn5LYHkUpykhKgL
 http://itouchmap.com/?r=b&e=y&p=44.36556,17.49056:0:5:Ilomska%20Rijeka,%20Bosnia%20and%20Herzegovina:10
 https://archive.is/20140517202155/http://www.go2bosnia.com/upoznaj-bih/75-rijeka-ilomska-i-njeni-vodopadi

An Bhoisnia-Heirseagaivéin
An Phoblacht (nuachtán)

Is nuachtán Éireannach é an Phoblacht. Bhí sé bunaithe sa bhliain 1906 i mBéal Feirste.

Phoblacht, An
Cow and Chicken

Is sraith teilifíse Mheiriceánach é Cow and Chicken. Sraith beochana atá ann, cruthaithe ag David Feiss.

Tagairtí 

Cartúin
Cláir Ghrinn
Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1997
Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 1999
Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Cláir Cartoon Network
The Chase (RA)

Is seó cluichí Béarla atá ag craoladh ó 29 Meitheamh 2009 ar aghaidh é The Chase. Bradley Walsh a chuireann an chlár i láthair.

Chasers
Mark Labbett (2009–inniu)
Shaun Wallace (2009–inniu)
Anne Hegerty (2010–inniu)
Paul Sinha (2011–inniu)
Jenny Ryan (2015–inniu)

Tagairtí 

Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2009
Cláir Teilifíse na Breataine
Cláir ITV
Seónna cluichí
Súmaire fola

Is éard is súmaire fola (nó vaimpír, deamhan fola, creachaire fola uaireanta) ann ná carachtar ficseanúil uafáis.

Is ón mbéaloideas a thagann scéal na súmairí fola. Éiríonn leo iad féin a bheathú ar fhuil iad siúd atá beo. I mbéaloideas na hEorpa mabhráin bheo a bhí sna súmairí fola a thugadh cuairteanna ar a ngaolta agus a bhuail bobanna orthu nó a mharaigh daoine sa chomharsanacht a dtaithídís agus iad beo. Chaithidís taiséadaí agus bhíodh cuma bhorrtha ar a gcorpanna agus iad crón go mait. Tá sé seo sách éagsúil ón gcuma a shamhlaítear orthu sa lá atá inniu ann, is é sin vaimpirí cnámhacha caola mílítheacha. Tháinig an coincheap seo chun tosaigh go luath sa 19ú haois.

Feictear leithéidí na vaimpirí i bhformhór mór na gcultúr a bhfuil taifead orthu. Tháinig an téarma 'vampire' chun tosaigh in Iarthar na hEorpa nuair a scaip histéire bunaithe ar nithe a creideadh sna Balcáin agus in Oirthear na hEorpa. Sháigh roinnt daoine corpráin agus cuireadh i leith daoine gur súmairí fola iad. Tá leaganacha éagsúla den súmaire fola le feiceáil i scéalta Oirthear na hEorpa agus tá ainmneacha éagsúla orthu shtriga san Albáin, vrykolakas sa Ghréig agus strigoi sa Rómáin.

Sa lá atá inniu ann, de ghnáth, creidtear gur beith fhicseanúil an vaimpír. Mar sin féin creideann roinnt i gcréatúir ar nós an tsúmaire, amhail an
chupacabra i gcultúir áirithe. Uaireanta leagtar creideamh luath seo an phobal sna vaimpirí ar aineolas maidir le lobhadh na gcorpán tar éis báis agus na bealaí a ndearna daoine i sochaí réamhthionsclaíoch ciall a bhaint as. Is féidir gur chum siad carachtar na vaimpíre chun rudaí nár thuig siad faoin mbás a mhíniú. Nascadh porfairia le finscséalta in 1985 ach bréagnaíodh an nasc ó shin.

Is sa bhliain 1819 a tháinig súmaire fola mealltach sofaisticiúil fhicsean an lae inniu chun tosaigh nuair le foilsiú The Vampyre le John Polidori. Bhí an-ráth ar an scéal agus áitítear gurbh é an saothar is mó a raibh tionchar aige ó thaobh na súmairí sa 19ú haois. Cuimhnítear ar Dracula Bram Stoker a foilsíodh in 1897 mar an t-úrscéal tipiciúil faoi shúmairí fola agus is é a leag bonn faoi fhinscéal reatha an tsúmaire, cé gur foilsíodh é tar éis Carmilla Joseph Sheridan Le Fanu a foilsíodh in 1872. Spreag Dracula agus an rath a bhí air seánra sainiúil súmairí fola, a bhfuil tóir mhór orthu sa 21ú haois agus áirítear leabhair, scannáin, cláir teilifíse agus cluichí ríomhaireachta ar na meáin a bhfeictear na súmairí iontu. Tá an vaimpír tar éis teacht chun tosaigh mar cheann de na carachtair is suntasaí i seánra an uafáis.

Féach freisin
 Vaimpír (ialtóg)
 Dracula

Carachtair fhicseanúla
Scannánaíocht
2001 sa teilifís

Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 2001.

Eachtraí 
16 Márta – Bhuaigh Jack Dee Celebrity Big Brother 1
27 Iúil – Bhuaigh Brian Dowling Big Brother 2

Stáisiún teilifíse nua

Cláir theilifíse nua

Éire

An Ríocht Aontaithe

Stáit Aontaithe

Cláir teilifíse

Cláir theilifíse ag deireadh

Cláir theilifíse ag athrú stáisiún

Cláir theilifíse ag filleadh

Breitheanna

Básanna

Tagairtí 

2001
2000 sa teilifís

Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 2000.

Eachtraí 
15 Meán Fómhair – Bhuaigh Craig Phillips Big Brother 1

Stáisiún teilifíse nua

Cláir theilifíse nua

Éire

An Ríocht Aontaithe

Stáit Aontaithe

Cláir teilifíse

Cláir theilifíse ag deireadh

Cláir theilifíse ag athrú stáisiún

Cláir theilifíse ag filleadh

Breitheanna

Básanna

Tagairtí 

2000
Uaineoil agus caoireoil

Is feoil an uan nó caora úsáidte mar bhia iad uaineoil agus caoireoil.

Bia
Táirge feola
Mairteoil

Is feoil an bhó, tarbh nó damh úsáidte mar bhia í an mhairteoil.

Bia
Táirge feola
Billy Graham

Ba shoiscéalaí Críostaí agus ministéir Baisteach Meiriceánach é William Franklin "Billy" Graham Jr. (7 Samhain 1918 – 21 Feabhra 2018). Faoin mbliain 1949 bhí clú idirnáisiúnta tuillte aige. Rugadh é in Charlotte, Carolina Thuaidh. Fuair sé bás in Montreatt sa stát céanna.

Tionóladh a chéad "chrosáid" mar a thug sé ar na cruinnithe a chuir sé ar siúl ar 13-21 Meán Fómhair 1947 san Civic Auditorium in Grand Rapids Michigan. D'fhreastail 6,000 duine ar an gcrosáid. Bhí sé 28 mbliana d'aois ag an am. Thionóil sé 400 crosáid i 185 tír ar fud an domhain sna blianta ina dhiaidh sin.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1918
Básanna in 2018
Críostaithe
Daoine Meiriceánacha
Protastúnachas
John Abercromby, an 5ú Barún Abercromby

Ba shaighdiúir Albanach agus sheandálaí é John Abercromby, an 5ú Barún Abercromby (15 Eanáir 1841 – 7 Deireadh Fómhair 1924).

Gairm bheatha 
George Ralph, an 3ú Barún Abercromby Aboukir, a athair agus Louisa Penuel Hay Forbes a mháthair., agus bhí beirt deartháireacha agus deirfiúr aige. Bhí sé ina Leifteanant leis an bhriogáid raidhfil (nó an Rifle Brigade). Bhain sé céim amach ó Ollscoil Dhún Éideann le  Dochtúireacht oinigh sa Dlí,(LLD). Ar an 3 Deireadh Fómhair 1917, i ndiaidh báis a dheartháir is sine George, Tháinig sé i gcomharbas ar a athair mar an 5ú Tiarna Abercromby.

Tar éis dó an t-arm a fhágáil sa bhliain 1870,  dhírigh sé ar theangacha a fhoghlaim, ar thaisteal, agus ar bhéaloideas. Sa bhliain 1904 chuir sé an an téarma Eascra nó Bíocar (Béarla: Beaker) isteach san fhoclóir seandálaíochta,  chun cur síos a dhéanamh ar na soithí óil ón Tréimhse Neoiliteach déanach, ar thángthas orthu ar fud iarthar na hEorpa ag an am. Bhí sé ina leasuachtarán ar Chumann Béaloideasa na hAlban, agus thacaigh sé leis an Society of Antiquaries of Scotland, agus bhí sé ina uachtarán air ón bhliain 1913 go dtí 1918.

Dar le hÉnrí Ó Muirgheasa (Duanaire na Midhe) gurb é an fáth a bhfuil lámhscríbhinní Pheadair Uí Ghealacáin in Ollscoil Dhún Éideann, go bhfuair Abercromby ar iasacht iad agus nár thug ar ais iad, agus gur ag an Ollscoil sin a d’fhág sé a lámhscríbhinní le huacht.

D'fhág sé airgead le huacht, i gcomhair 'Ollúnacht Abercromby um Seandálaíocht'  ( Béarla: The Abercromby Chair of Archaeology) in Ollscoil Dhún Éideann, post a bhí  tógtha ag Vere Gordon Childe agus Stuart Piggott.

Tá sé curtha in Reilig Dean i nDún Éideann ar an taobh thoir, in aice leis an bpríomhbhealach isteach.

Teaghlaigh 
Phós Abercromby a  chol ceathrar Sualainneach, Adele Wilhelmina Marika von Heidenstern, ar an 26 Lúnasa 1876. Bhí iníon amháin acu, Edla Louisa Montague Abercromby (r. 1877), a phós Georges N. Nasos sa bhliain 1906. Toisc nach raibh aon mhac aige, chuaigh Barúntacht Abercromby in éag nuair a fuair sé bás.

Oibreacha 
 A trip through the Eastern Caucasus: with a chapter on the languages of the country (London: Edward Stanford, 1889), online
 The earliest list of Russian Lapp words. in: Suomalais-ugrilaisen Seuran Aikakauskirja, 13/2 (1895), 1–8
 The pre- and proto-historic Finns, both Eastern and Western: with the magic songs of the west Finns, Grimm Library, 9-10, 2 vols (London: Nutt, 1898), vol. 1, vol. 1, vol. 2, vol. 2
 A study of the Bronze Age pottery of Great Britain and Ireland and its associated grave-goods, 2 vols (Oxford: Clarendon Press, 1912), vol. 1, vol. 2

Tagairtí 
 thePeerage.com
 'ABERCROMBY', A Bhí A, A & C Black, 1920-2007; ar líne edn, Oxford University Press, Nollaig 2007

Naisc sheachtracha 
 An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge http://www.ainm.ie/
 Saothair ag nó faoi John Abercromby, an 5ú Barún Abercromby ag Internet Archive
 

Daoine a rugadh i 1841
Básanna i 1924
Daoine Albanacha
Fir
Saighdiúirí
Seandálaithe
Uaisleacht Eorpach
Eascra (seandálaíocht)

Is éard is eascra ann ná soitheach beag óil ceirmeach nó miotail, múnlaithe le bheith ina ghléas láimhe. Aithníonn seandálaithe cineálacha éagsúla, lena n-áirítear an bun-eascra , an t-eascra crobhach agus an t-eascra garbhtheilgthe, áfach, nuair a úsáidtear an téarma ina aonar, tagraíonn sé de ghnáth do na cupáin photaireachta a bhaineann le Chultúr Eascrana na hEorpa, san Neoiliteach déanach agus san Chré-umhaois Luath.

Féach freisin 
 Eascra (gréithe óil)
 Eascra (earraí gloine)
 Eascra (débhríochta)
 Potaireacht

Foinsí 
 Oxford Concise Foclóir na Seandálaíochta, Darvill, T, OUP, 2003

Naisc sheachtracha 

Seandálaíocht
2016 Wimbledon Championships

Ba chomórtas Grand Slam é 2016 Wimbledon Championships a imrítear ag an All England Lawn Tennis and Croquet Club. Thosaigh an phríomhchomórtas ar 27 Iúil 2016 agus chríochnaigh sé ar 10 Iúil 2016.

B'é 2016 an 130ú heagrán den comórtas, an 49ú sa ré oscailte agus an tríú comórtas Grand Slam an bhliain sin.

Imreoirí aonair
2016 Wimbledon Championships – Singlí na bhFear

2016 Wimbledon Championships – Singlí na mBan

Tagairtí 

Leadóg i 2016
The Championships, Wimbledon
Rombas

Is ceathairshleasán ina bhfuil a thaobhanna atá an fhad céanna é rombas.  
 

Cruthanna