joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Víreas easpa imdhíonachta catúil

Galar víreasach i gcait, atá gaolmhar le víreas easpa imdhíonachta daonna (HIV) ach scartha uaidh. Ní chuireann an víreas ná an galar isteach ar dhaoine. Tarlaíonn raon comharthaí cliniciúla sa chat de réir mar a sháraíonn orgánaigh eile a chóras imdhíonach. Tarlaíonn athlasadh ainsealach don bhéal de bharr fiabhrais gan stad, agus leanann cailliúint thapa meáchain é sin. Ní féidir diagnóis chruinn a dhéanamh ar na comharthaí seo gan an fhuil a thástáil.

Víris
Cait
Visteáiria

Tor duillsilteach dreaptha, dúchasach d'oirthear na hÁise is Meiriceá Thuaidh ach tugtha isteach in an-chuid tíortha. Na duilleoga cleiteach le duilleoigíní ubhchruthacha/leathfhada. Pisbhláthanna aige atá cumhra, liathchorcra, vialait nó bán, i gcrobhaingí fada crochta. Fástar mar mhaisiúchán é, ach is fadsaolach é agus éiríonn na stoic tiubh cnapánach. Fástar dhá speiceas go coitianta, ceann Síneach le bláthanna liathchorcra, agus ceann Seapánach le bláthanna gorma/corcairdhearga.
Vitriúivias

Ailtire is innealtóir míleata Rómhánach ab ea Vitriúivias (Marcas Vitrúivias Pollio, 1ú céad). Scríobh sé 10 n-imleabhar, De Architectura (Ar an Ailtireacht), an t-aon tráchtas Rómhánach ar marthain ar an ábhar seo.
Voltmhéadar

Ionstraim chun an difríocht poitéinsil nó an fórsa leictreaghluaisneach idir dhá phointe i gciorcad a thomhas. De ghnáth is aimpmhéadar é i sraithcheangal le friotaíocht ard is a scála grádaithe ina voltaí. Bíonn an sruth a ritheann díreach i gcomhréir leis an difríocht poitéinsil, bíodh is go laghdaíonn friotaíocht an mhéadair féin an difríocht poitéinsil, ag tabhairt earráide isteach sa tomhas. Déantar friotaíocht an mhéadair chomh beag agus is féidir i gcomparáid leis an bhfriotaíocht sheachtrach i sraithcheangal chun an earráid seo a laghdú.
Volvox

Gné alga ghlais abhann is locha. Tarlaíonn sé go coiteann i gcoilíneachtaí sféarúla de 500 cill nó níos mó. Lascann na cealla, agus de ghnáth, cuimsíonn sé clóraplast cupánchruthach amháin.
Charles Voysey

Ailtire is dearthóir a rugadh i Hessle, in aice le Hull, Yorkshire ab ea Charles Francis Annesley Voysey (28 Bealtaine 1857 – 12 Feabhra 1941). Leanúnaí de chuid John Ruskin is William Morris i nGluaiseacht na nEalaíon is na gCeirdeanna. Dhear tithe tuaithe traidisiúnta le beanna méadaithe, stoic simléir, tacaí is díonta claonta fada. Rinne sé dearaí tábhachtacha eile do pháipéar balla, teicstílí, troscán is miotalóireacht. I Winchester Shasana a fuair sé bás.

Naisc sheachtracha 
Beathaisnéis

Daoine a rugadh i 1857
Básanna i 1941
Ailtirí Sasanacha
Dearthóirí Sasanacha
Conrad Hal Waddington

Sutheolaí is géineolaí a rugadh in Evesham Shasana ab ea Conrad Hal Waddington (8 Samhain 1905 – 26 Meán Fómhair 1975). Rinne sé forbairtí i dteoiric na héabhlóide. Chuidigh sé le tuiscint ar an eolaíocht a scaipeadh i measc an phobail le leabhair mar The Ethical Animal (An tAinmhí Eiticiúil, 1960). Shíothlaigh sé i nDún Éideann in Albain.

Bitheolaithe Sasanacha
Scríbhneoirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1905
Básanna i 1975
Otto Wagner

Ailtire a rugadh i bPenzing na hOstaire, bunaitheoir Scaradh na Víne in 1897 ab ea Otto Wagner (13 Iúil 1841 - 11 Aibreán 1918). Cosantóir suntasach na hailtireachta feidhmithí, go háirithe lena leabhar Moderne Architektur (Ailtireacht Nua-Aoiseach, 1895).

Ailtirí Ostaracha
Daoine a rugadh i 1841
Básanna i 1918
Selman Waksman

Bithcheimicí a rugadh i bPriluka na hÚcráine, a d'oibrigh sna Stáit Aontaithe ab ea Selman Abraham Waksman (22 Iúil 1888 – 16 Lúnasa 1973). Rinne sé taighde ar dhianscaoileadh ábhar orgánach ag miocrorgánaigh. Uaidh sin d'fhionn sé streiptimícin, an chéad fhrithbheathach rathúil i gcoinne na heitinne. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis i 1952 as an éacht seo.

Daoine a rugadh i 1888
Básanna i 1973
Bithcheimiceoirí Meiriceánacha
John Walker

Ceimicí a saolaíodh i Halifax Shasana is ea John E. Walker (7 Eanáir 1941). Rinne sé taighde, lena chomhghleacaí Paul Boyer, ar mheicníocht na heinsíme faoi bhun sintéis trífhosfáit adanóisín (ATP). Roinn an bheirt Duais Nobel sa cheimic le Jens Skou i 1997 dá thoradh. 

Ceimiceoirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1941
Daoine beo
Barnes Neville Wallis

Innealtóir aerloingseoireachta a saolaíodh i Ripley Shasana ab ea Barnes Neville Wallis (26 Meán Fómhair 1887 - 30 Deireadh Fómhair 1979). Dearthóir eitleán buamála Wellington, agus na mbuamaí preabacha a scrios na dambaí ar an Mohne is an Dam sa Ghearmáin. Sna 1950idí dhear sé an chéad aerárthach le sciatháin luasctha.

Innealtóirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1887
Básanna i 1979
Izaak Walton

Scríbhneoir a rugadh i Stafford Shasana ab ea Izaak Walton (9 Lúnasa 1593 - 15 Nollaig 1683). Scríobh sé tráchtas cáiliúil ar iascaireacht is an bheatha faoin tuath, The Compleat Angler (An tIascaire Críochnaithe, 1653). Scríobh sé freisin roinnt gearrbheathaisnéisí, ceann faoina chara John Donne. Bailíodh agus foilsíodh iad faoin teideal Walton's Lives. 

Scríbhneoirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1593
Básanna i 1683
Inneall Wankel

Inneall dócháin inmheánaigh, ainmnithe as a cheapadóir, an t-innealtóir Gearmánach Felix Wankel (1902-1988). Rothlaíonn an loine thart ar ais chothrománach i gcuas dócháin ar chruth ar leith, in ionad ascalaithe mar a tharlaíonn sa ghnáthinneall mar seo. An t-aon inneall den dearadh seo atá á olltáirgeadh le húsáid i ngluaisteáin. Ar dtús bhí deacrachtaí séalaithe is iontaofachta aige, agus chuige seo níl sé i bhfeidhm go han-fhorleathan.
Otto Heinrich Warburg

Fiseolaí a rugadh i bhFreiburg na Gearmáine ab ea Otto Heinrich Warburg (8 Deireadh Fómhair 1883 – 1 Lúnasa 1970). Bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis in 1931 as a shaothar ar einsímí na riospráide.

Fiseolaithe Gearmánacha
Daoine a rugadh i 1883
Básanna i 1970
John Carl Warnecke

Ailtire Meiriceánach a dhear láithreán uaighe John F. Kennedy i Reilig Arlington i Washington ab ea John Carl Warnecke (24 Feabhra 1919 – 17 Aibreán 2010). D'athdhear sé Cearnóg Lafayette i Washington, agus dhear Caipeatól Stáit Haváí i Honolúlú. Rugadh agus tógadh i gCalifornia é agus ba ansin a d'éag sé. Ailtire a bhí ina athair freisin.

Ailtirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1919
Básanna in 2010
Robert Alexander Watson-Watt

Fisicí a saolaíodh i mBreichin na hAlban ab ea Robert Alexander Watson-Watt (13 Aibreán 1892 - 5 Nollaig 1973). D'fhorbair sé an córas raidió is radair chun aerárthaigh a aimsiú agus cumarsáid a dhéanamh idir iad is na túir stiúrtha. Rinne sé taighde go luath ar fheidhmiú raidió chun cabhrú le cumarsáid a dhéanamh le heitleáin. Tháinig sé ar an tuiscint gur chabhraigh na cisil ian atá gafa i réimse maighnéadach an Domhain leis an gcumarsáid seo, agus thug sé an t-ianaisféar orthu i 1926. Ról lárnach aige i bhforbairt an radair don dara cogadh domhanda, agus don aerloingseoireacht ina dhiaidh.

Fisiceoirí Albanacha
Daoine a rugadh i 1892
Básanna i 1973
W-Bósón

An cáithnín a iompraíonn an fórsa núicléach lag. Meathann sé go dtí leictreon, muón nó tó is an neoidríonó comhfhreagrach. Réamhinste ag teoiric Glashow-Weinberg-Salam, agus fuarthas faoi dheireadh é i 1983 in imbhuailtí idir prótóin is frithphrótóin i CERN.
James Edwin Webb

Riarthóir NASA a rugadh i dTally Ho, Carolina Thuaidh ab ea James Edwin Webb (7 Deireadh Fómhair 1906 – 27 Márta 1992). I 1961 cheap an tUachtarán Kennedy é chun clár Apollo a eagrú taobh istigh de NASA. D'éirigh sé as bliain roimh an tuirlingt ar an nGealach.

Daoine a rugadh i 1906
Básanna i 1992
Ernst Heinrich Weber

Lia is fiseolaí a saolaíodh i Wittenberg na Gearmáine ab ea Ernst Heinrich Weber (1795-1878). Tháinig sé ar bhealach chun íogaireacht an chraicinn a chinneadh. D'fhionn sé coincheap na difríochta inbhraite ar éigin, agus chuimsigh Gustav Fechner é seo i ndlí Weber-Fechner, atá bunúsach i sícifisic.

Fiseolaithe Gearmánacha
Lianna Gearmánacha
Daoine a rugadh i 1795
Básanna i 1878
Wilhelm Weber

Eolaí a rugadh i Wittenberg na Gearmáine ab ea Wilhelm Weber (24 Deireadh Fómhair 1804 - 23 Meitheamh 1891). Rinne sé staidéar ar na réimsí maighnéadacha a bhaineann le sruthanna leictreacha. Tá aonad an fhloisc mhaighnéadaigh, an véibear (Wb), ainmnithe as.

Fisiceoirí Gearmánacha
Daoine a rugadh i 1804
Básanna i 1891
Alfred Wegener

Taighdeoir polach, geoifisiceoir agus meitéareolaí a saolaíodh i mBeirlín ab ea Alfred Lothar Wegener (9 Nollaig 1880 – Samhain 1930). D'fhorbair sé coincheap is teoiric na gluaisne ilchríochaí is na bplátaí teicteonacha (Kontinentalverschiebung), dearcadh réabhlóideach ar athruithe i mbolcánacht, geolaíocht is tíreolaíocht an Domhain. Chuaigh sé ag taiscéalaíocht sa Ghraonlainn ceithre huaire. Fuair sé bás ar an turas deireanach go dtí an Ghraonlainn dó gan ach 50 bliain slánaithe aige. Bhí a chuid hipitéise conspóideach agus níor ghlacadh go forleathan léi go dtí na 1950í, nuair a thug go leor fionnachtana, mar shampla an pailéamhaighnéadas, tacaíocht láidir do teoiric na gluaiseachta ilchríochaí, agus sa tslí sin bunús shubstaintiúil do múnla an lae inniu maidir le teicteonaic phlátaí. 

Le linn a shaoil ​​bhí sé ar eolas go príomha as a chuid éachtaí i meitéareolaíocht agus mar cheannródaí taighde Polar, ach inniu tá sé an chuid is cuimhne mar an tionscnóir an teoiric sruth ilchríochach trí hypothesizing i 1912 go bhfuil na mhór-drifting mall ar fud an Domhain (Kontinentalverschiebung ). Bhí sé hipitéis conspóideach agus nach nglactar go forleathan go dtí na 1950í, nuair a fhoráiltear amhlaidh fionnachtana leor mar palaeomagnetism tacaíocht láidir do sruth ilchríochach, agus sa tslí sin bunús shubstaintiúla ann chun an lae inniu múnla de theicteonaic pláta. Bhí baint ag Wegener i roinnt turais taiscéalaíochta chun na Graonlainne chun staidéar ar scaipeadh aeir Pholaigh sular ghlac go bhfuil an sruth scaird. rinne na rannpháirtithe Expedition breathnadóireachtaí meitéareolaíochta leor agus bhain sé amach an overwintering chéad-riamh ar an oighearchlúid Ghraonlainn intíre chomh maith leis an chéad uair riamh leadránach de cores oighir ar oighearshruth Artach ag gluaiseacht.

Luathshaol agus oideachas
Rugadh Alfred Wegener i mBeirlín ar 1 Samhain, 1880 mar an duine is óige de chúigear leanaí i dteaghlach mhinistir. Ba dhiagaire agus múinteoir teangacha clasaiceacha a athair, Richard Wegener, ag an Berlinisches Giomnáisiam zum Grauen Kloster. Sa bhliain 1886, cheannaigh a chlann  iartheach mainéir in aice Rheinsberg, a úsáideadh mar teach saoire. Sa lá atá inniu tá Láithreán Cuimhneacháin Alfred Wegener agus oifig eolais turasóireachta i bhfoirgneamh in aice láimhe a bhí tráth ina teach scoile áitiúil. Paul Wegener, an ceannródaí scannán ba ea a chol ceathrar.

Tagairtí

Naisc sheachtracha
 Amhrán rac-cheoil faoi Wegener

Daoine a rugadh i 1880
Básanna i 1930
Geolaithe Gearmánacha
Taiscéalaithe
Carl Friedrich von Weizsäcker

Fisicí is fealsamh a rugadh i gKiel na Gearmáine ab ea Carl Friedrich von Weizsäcker (28 Meitheamh 1912 – 28 Aibreán 2007). Rinne sé taighde bunúsach sa bhfisic núicléach nua-aoiseach agus a feidhmeanna sa réaltfhisic. Scríobh sé ar an gceangal idir eolaíocht is reiligiún.

Daoine a rugadh i 1912
Básanna in 2007
Fisiceoirí Gearmánacha
Fealsúna Gearmánacha
George Westinghouse

Innealtóir a rugadh i Central Bridge, Nua-Eabhrac ab ea George Westinghouse (6 Deireadh Fómhair 1846 - 12 Márta 1914). I 1863 d'fhionn sé an t-aerchoscán don iarnród, agus ina dhiaidh sin an gásmhéadar is córas chun gás nádúrtha a sholáthar go slán sábháilte do thithe. Ceannródaí in úsáid srutha ailtéarnaigh chun cumhacht leictreach a dháileadh ar úsáideoirí. Bhunaigh sé comhlacht Westinghouse Electric i 1886.

Innealtóirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1846
Básanna i 1914
Hermann Weyl

Matamaiticeoir a rugadh in Elmshorn na Gearmáine, a d'oibrigh sna Stáit Aontaithe ó 1933 ab ea Hermann Weyl (9 Samhain 1885 - 8 Nollaig 1955). Chuidigh sé go mór le fealsúnacht na matamaitice, teoiric dromchlaí Riemann, teoiric samhlú grúpaí Lie, agus bunús matamaiticiúil na coibhneasachta is na meicnice candamaí a chur ar aghaidh. Chuir a leabhar cáiliúil Symmetrie (Siméadracht, 1952) síos ar an ngaol idir teoiric na ngrúpaí is siméadracht i bpatrúin is dearadh.

Matamaiticeoirí Gearmánacha
Daoine a rugadh i 1885
Básanna i 1955
Charles Wheatstone

Fisicí is ceapadóir a saolaíodh i nGloucester Shasana ab ea Charles Wheatstone (6 Feabhra 1802 – 19 Deireadh Fómhair 1875). Cheap sé an consairtín i 1829, agus fuair paitinn don teileagraf leictreach i 1837. Cheap sé formhéadaitheoir fuaime agus thug micreafón air. Rinne sé taighde ar chiorcaid leictreacha, tomhas friotaíochta, agus dathanna is radharc na súl. Ní hé a cheap droichead Wheatstone, a úsáidtear chun friotaíochtaí a chur i gcomparáid le chéile is a ainmníodh as, ach léirigh sé a áisiúlacht is chuir chun cinn é go mór. 

Daoine a rugadh i 1802
Básanna i 1875
Fisiceoirí Sasanacha
Ceapadóirí Sasanacha
Fred Lawrence Whipple

Réalteolaí a rugadh i Red Oak, Indiana ab ea Fred Lawrence Whipple (5 Samhain 1906 - 30 Lúnasa 2004). Saineolaí ar an nGrianchóras, na cóiméid go háirithe. Scríobh sé an leabhar caighdeánach Earth, Moon and Planets (Domhan, Gealach is Pláinéid, 1941). D'fhionn sé 6 chóiméid, agus ainmníodh as iad. I 1950 thairg sé go raibh na cóiméid déanta as oighear is deannach, agus is uaidh seo a tháinig a thuairisc ar chroíleacán cóiméid: liathróid shalach sneachta. I Réadlann Fred Lawrence Whipple in Amado, Arizona, tá an teileascóp frithchaiteach is mó sna Stáit Aontaithe. 

Réalteolaithe Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1906
Básanna in 2004
Gilbert White

Eaglaiseach is nádúraí a saolaíodh i Selbourne Shasana ab ea Gilbert White (18 Iúil 1720 - 26 Meitheamh 1793). Scríobh sé an leabhar ceannródaíoch caighdeánach Natural History and Antiquities of Selborne (Stair Dúlra is Seandálaíochtaí Selborne, 1798). 

Nádúraithe Sasanacha
Daoine a rugadh i 1720
Básanna i 1793
Eli Whitney

Ceapadóir a saolaíodh i Westborough, Massachusetts ab ea Eli Whitney (8 Nollaig 1765 - 8 Eanáir 1825). I 1793 fuair sé paitinn ar an inneall cadáis chun snáithíní cadáis a scaradh ó na síolta, forbairt a chuaigh faoin sclábhaíocht is a bhí réabhlóideach i stair na Stát Aontaithe. I 1798 d'fhorbair sé córas nua chun gunnaí a olltáirgeadh.

Ceapadóirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1765
Básanna i 1825
Mianach salainn Wieliczka

I ndeisceart na Polainne, i bhfeidhm fós tar éis 500 bliain táirgthe, ionad oidhreachta domhanda. Chomh maith lena ársaíocht is a ollmhéid, tá músaem mianadóireacht salainn ann. Faoi thalamh, agus an tsnoíodóireacht an-suntasach.
Dlí Wien

Nuair a théitear ábhar go dtí ardteocht, astaítear speictream solais infheicthe chomh maith le radaíocht infridhearg. De réir mar a ardaíonn teocht dhromchla an ábhair, aistríonn buaic speictream an tsolais chuig tonnfhaid níos giorra de réir a chéile: is é sin, athraíonn dath an tsolais ó dhearg go buí. Ainmnithe as Wilhelm Wien.
Wilhelm Wien

Fisicí a saolaíodh i nGaffken na Gearmáine ab ea Wilhelm Carl Werner Otto Fritz Franz Wien (13 Eanáir 1864 – 30 Lúnasa 1928). Rinne sé taighde ar hidridinimic, X-ghathanna agus radaíocht an tsolais. D'fhorbair sé dlí Wien, a chuireann síos ar an ngaol idir dáileadh an fhuinnimh i speictream radaíocht teasa, an tonnfhad is an teocht. Bhuaigh sé Duais Nobel na fisice i 1911. Theip ar an dlí de réir a chéile le laghdú sna tonnfhaid, rud a spreag Planck chun an teoiric chandamach a leagan amach. 

Daoine a rugadh i 1864
Básanna i 1928
Fisiceoirí Gearmánacha
Norbert Wiener

Matamaiticeoir is loighceoir Meiriceánach a saolaíodh i gColombia, Missouri ab ea Norbert Wiener (1894-1964). Rinne sé taighde ar chibirnitic agus d'fhoilsigh Cybernetics (Cibirnitic, 1948). Chuidigh sé le forbairt áiritheoirí is ríomhairí leictreonacha. Rinne sé obair thábhachtach ar dhóchúlacht, rialúchán aischothaithe, uathoibriú, agus bunús na matamaitice.
Eaglais Wies

Eaglais a tógadh san 18ú céad mar a raibh láthair oilithreachta le 500 bliain roimhe sin. Sárshaothar den stíl Bharócach Bhavárach eaglasta. Dhear Dominikus Zimmermann (1685-1766) í. Ionad oidhreachta domhanda.

An Bhaváir
Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Eaglaisí
Frank Wilczek

Fisicí teoiriciúil a saolaíodh ar an 9 Aibreán 1951 i Mineola, Nua-Eabhrac is ea Frank Wilczek. Sa bhliain 2004, le David Gross is David Politzer, bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice as a shaothar taighde ar an bhfórsa núicléach láidir, agus an léiriú go bhfuil saoirse asamtóiteach i dteoiric an fhórsa láidir (crómaidinimic chandamach) is go méadaíonn an fórsa seo idir dhá chuarc de réir mar a bhogann siad amach óna chéile. 

Daoine a rugadh i 1951
Fisiceoirí Meiriceánacha
Daoine beo
Andrew Wiles

Matamaiticeoir Sasanach is ea Andrew John Wiles a saolaíodh in Cambridge ar 11 Aibreán 1953. I 1993 d'fhógair sé go raibh teoirim dheireanach Fermat, ceann de na dúshláin matamaitice is sine dá bhfuil ann, réitithe aige. Ghlac na matamaiticeoirí lena réiteach go hoifigiúil an bhliain dár gcionn. Sa bhliain 2016 bronnadh an Gradam Abel air as an éacht sin.

Daoine a rugadh i 1953
Matamaiticeoirí Sasanacha
Daoine beo
George Hubert Wilkins

Taiscéalaí na Mol, a rugadh i Mount Bryan East san Astráil ab ea George Hubert Wilkins (31 Deireadh Fómhair 1888 - 30 Samhain 1958). D'eitil sé ó Shasana go dtí an Astráil i 1919, thaiscéal an tAntartach le Shackleton i 1920-1922, agus rinne eitilt cheannródaíoch ó Alasca go hoileán Spitsbergen os cionn oighear an Mhoil i 1928.

Taiscéalaithe
Daoine a rugadh i 1888
Básanna i 1958
Charles Thomson Rees Wilson

Fisicí a rugadh i nGleann Croise na hAlban, ceannródaí sa bhfisic adamhach is núicléach ab ea Charles Thomson Rees Wilson (1869-1959). Shaothraigh sé an néalsoitheach, modh oibre chun rianta alfa-cháithníní is leictreon tar éis imoibrithe núicléacha a bhrath. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice le Compton i 1927.

Fisiceoirí Albanacha
Daoine a rugadh i 1869
Básanna i 1959
Colin St John Wilson

Ailtire a rugadh i Cheltenham Shasana ab ea Colin St John Wilson (1922-2007). Dhear sé síneadh Mhúsaem na Breataine (1973-1979) agus Leabharlann na Breataine (1962-1997).
Edward Osborne Wilson

Bitheolaí a saolaíodh i mBirmingham, Alabama is ea Edward Osborne Wilson (r. 10 Meitheamh 1929 - 26 Nollaig 2021). Bhunaigh a leabhar Sociobiology: The New Synthesis (Sochbhitheolaíocht: An tSintéis Nua, 1975) ábhar nua. Leabhar cáiliúil eile uaidh is ea On Human Nature (Ar Nádúr an Duine, 1978). An saineolaí is mó ar domhan ar sheangáin atá ann. Is ollamh emeritus de chuid Ollscoil Harvard anois é agus léachtóir ag Ollscoil Duke, i gCarolina Thuaidh. Údar bisiúil é chomh maith agus tá an duais Pulitzer faighte aige faoi dhó.

Naisc sheachtracha 
 E.O. Wilson Foundation

Daoine a rugadh i 1929
Básanna in 2021
Bitheolaithe Meiriceánacha
Robert Woodrow Wilson

Fisicí a saolaíodh i Heuston, Texas is ea Robert Woodrow Wilson (r. 10 Eanáir 1936). I 1963 agus iad ag mionscrúdú an fhothram raidió a bhí ag cur isteach ar chumarsáid idir an Domhan is satailítí, tháinig sé féin is a chomhghleacaí Arno Penzias ar an iarmhar micreathonnach i gcúlra an teasa fhíordhian ón Ollphléasc ag tús na Cruinne. Ba é seo an radaíocht chosmach mhicreathonnach cúlra a réamhinis George Gamow is Ralph Alpher i 1948. Le Pyotr Kapitsa, bhuaigh an bheirt Duais Nobel sa bhfisic i 1978 as.

Fisiceoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1936
Daoine beo
Johann Joachim Winckelmann

Seandálaí is staraí ealaíne a saolaíodh i Stendal na Gearmáine ab ea Johann Joachim Winckelmann (1717-1768). I measc a shaothar bhí an staidéar ceannródaíoch Geschichte der Kunst des Alterthums (Stair Ealaín an tSeansaoil, 1764).

Seandálaithe Gearmánacha
Staraithe Gearmánacha
Daoine a rugadh i 1717
Básanna i 1768
Robert Burns Woodward

Ceimicí orgánach Meiriceánach a saolaíodh i mBostún ab ea Robert Burns Woodward (10 Aibreán 1917 - 8 Iúil 1979). Rinne sé amach struchtúir an-chuid frithbheathach agus stricnín. Ceannródaí i sintéis orgánach, agus chruthaigh sé comhdhúile mar chuinín, cortasón is clóraifill (1961). Bhuaigh sé Duais Nobel sa chemic i 1965 as.

Ceimiceoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1917
Básanna i 1979
Ferdinand Petrovich von Wrangel

Taiscéalaí a rugadh i bPskov na Rúise ab ea Ferdinand Petrovich von Wrangel (1 Meitheamh 1794 - 29 Deireadh Fómhair 1870). Thaistil sé i bhfarraigí an Artaigh is ar feadh cóstaí na Sibéire, agus rinne suirbhéireacht luachmhar is breathnuithe suntasacha.

Taiscéalaithe Rúiseacha
Daoine a rugadh i 1794
Básanna i 1870
Christopher Wren

Ailtire is matamaiticeoir a rugadh in East Knoyle Shasana ab ea an Ridire Christopher Michael Wren (20 Deireadh Fómhair 1632 – 25 Feabhra 1723). Bhí maorgacht is grástúlacht ag baint lena chuid saothar. Rinne sé pleananna chun Londain a atógáil tar éis Dóiteán Mór 1666, ach níor cuireadh i gcrích iad. Thóg sé 52 eaglais i Londain i 1670-1712, áfach, ina measc an ceann is mó, Ardeaglais Phóil (1669). Thóg sé Ospidéal Chelsea, Réadlann Greenwich, codanna d'Ospidéal Greenwich, aghaidh an ghairdín i bPálás Hampton Court, agus an Temple Bar. 

Ailtirí Sasanacha
Matamaiticeoirí Sasanacha
Fisiceoirí Sasanacha
Réalteolaithe Sasanacha
Daoine a rugadh i 1632
Básanna i 1723
Chien-Shiung Wu

Fisicí a rugadh i Shang-hai ab ea Chien-Shiung Wu (31 Bealtaine 1912 –
16 Feabhra 1997). Bhain a taighde, a rinne sí sna Stáit Aontaithe, le fisic na gcáithníní, ag cruthú go raibh próisis fhisiciúla, cosúil le hastaíocht béite-cháithníní, nach bhfuil comhionann i gcóras íomhá-scáthánach.

Daoine a rugadh i 1912
Básanna i 1997
Fisiceoirí Síneacha
Fisiceoirí Meiriceánacha
Kurt Wüthrich

Ceimicí a rugadh in Aarberg na hEilvéise, a d'oibrigh ansin is sna Stáit Aontaithe is ea Kurt Wüthrich (1938-). Roinn sé Duais Nobel na Ceimice le John Fenn is Koichi Tanaka i 2002 as a shaothar chun athshondas maighnéadach núicléach a fheidhmiú le struchtúr tríthoiseach macramóilíní bitheolaíocha i dtuaslagán a réiteach.
X-chrómasóm

An gnéaschrómasóm i ndaoine agus mórchuid na mamach. Cinneann sé baineannacht nuair a tharlaíonn dís (XX) sa núicléas (X amháin ón mháthair, an X eile ón athair), chomh maith le 44 gnáthchrómasóm. Bíonn X-chrómasóm amháin sa bhfireannach, le Y-chrómasóm (XY) (an X ón máthair, an Y ón athair), agus 44 gnáthchrómasóm. Athruithe géine sa chrómasóm seo is bun le dathdhaille agus/nó haemifile, a fhaightear mar oidhreacht tríd. Sa naíonán baineann a fhaigheann X athraithe, bíonn an dara X ón athair ann chun an ghéin athraithe a dhéanamh cúlaitheach. Sa naíonán fireann a fhaigheann X athraithe ón máthair (agus Y ón athair) ní bhíonn an dara ceann ann chun an ghéin athraithe a cheilt, agus léirítear ainriocht díobh seo sa naíonán sin. Mar sin, is minice ar fad na hainriochtaí seo i bhfir ná mná. Chun go bhfaighidh an naíonán ainriocht díobh, is gá go mbeidh an t-athair is an mháthair ina n-iompróirí den ghéin athraithe, agus go bhfaighidh an naíonán an X-chrómasóm le géin athraithe (cúlaitheach) ón máthair.

Crómasóim
Géineolaíocht
Xéararadagrafaíocht

Modh íomháithe sa mhíochaine, go mór mór chun ailse chíche a bhrath. Cruthaítear an bhuníomhá le X-ghathanna agus stóráiltear í sa ríomhaire. Baintear feidhm as teicníocht cóipeála xéaraghrafaí chun an íomhá dheiridh a dhéanamh leis na sonraí ón ríomhaire. Faightear pictiúr an-soiléir géar dearfach leis an teicníocht seo, rud is gá chun an ailse chíche a bhrath luath go leor chun cóir leighis éifeachtach a dhéanamh uirthi.

Raideolaíocht
Xiléim

Fíochán planda is an xiléim ina bhfuil cealla seoltóra is snáithíní tacaíochta chun uisce is mianraí a iompar aníos ó na fréamhacha chuig gach cuid eile den phlanda. Suite i mbearta feadánacha, faigheann na cealla bás nuair a aibíonn siad. Cumann sí an t-adhmad i bplandaí adhmadacha.

Fiseolaíocht plandaí
Xiléin

Leacht olúil gan dath, meascán de 3 bheinséin isiméireach a fhaightear i dtarra guail. Úsáidtear go minic mar thuaslagóir í, go príomha i gcomhair samplaí don mhicreascóp. Bunábhar i ndéanamh aigéad talach i gcomhair polaiméirí.
Magdi Habib Yacoub

Máinlia cairdiatóracsach a rugadh i gCaireo is ea Magdi Habib Yacoub (r. 16 Samhain 1935). Is de theaghlach Coptach é. Rinne sé staidéar ag Ollscoil Caireo. D'oibrigh sé sa Bhreatain. Chaith sé seal ag teagasc agus ag cleachtadh in Chicago agus sa Nigéir freisin. Duine de na ceannródaithe in athphlandáil an chroí is na scamhóg. Chuir sé carthanas ar bun, Chain of Hope, a chuireann máinliacht le fáil do pháistí.

Daoine a rugadh i 1935
Daoine beo
Máinlianna
Elihu Yale

Riarthóir coilíneach Briotanach-Mheiriceánach agus daonchara ba ea Elihu Yale. Bhí sé ina Uachtarán ar an lonnaíocht Bhriotanach 'Comhlacht na hIndiacha Thoir',  i Fort St. George, Madras. Is fearr a chuimhnítear air mar phríomhthabharthóir Choláiste Yale (Ollscoil Yale anois), a ainmníodh ina onóir.

Luathshaol

Rugadh Elihu i mBostún, Massachusetts, do David Yale (1613–1690) agus Ursula Knight, ba gharmhac é ag Ann Lloyd (1591–1659), a phós tar éis bás a céad fear céile, Thomas Yale (1587–1619) i gCester, Sasana, an Gobharnóir Theophilus Eaton (1590-1658) de Choilíneacht New Haven. Is féidir sinnsearacht agus ainm Yale a rianú siar go dtí eastát an teaghlaigh ag Plas yn Iâl ("Yale" a thugtar ar "Iâl" sa Bhéarla), i dtuaisceart na Breataine Bige.

D’fhág teaghlach Yale Boston agus d’fhill ar Shasana nuair a bhí Elihu trí bliana d’aois agus d’fhás sé aníos agus chuaigh sé ar scoil i Londain. Níor leag sé cos i Meiriceá arís.

Tagairtí
Riarthóirí in India na Breataine
Stair Chennai
Lucht gnó
Daoine a rugadh i 1649
Básanna i 1721
Rosalyn Sussman Yalow

Fisicí míochaine a rugadh i Nua-Eabhrac is ea Rosalyn Sussman Yalow (19 Iúil 1921 –30 Bealtaine 2011). Sna 1950idí shaothraigh sí teicníocht na raidimdhíonmheasúnachta, agus bhain feidhm aisti chun staidéar a dhéanamh ar na hormóin pheipteacha. As an saothar seo roinn sí Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis le Roger Guillemin is Andrew Victor Schally sa bhliain 1977.

Daoine a rugadh i 1921
Básanna in 2011
Fisiceoirí Meiriceánacha
Chen-Ning Yang

Fisicí Meiriceánach a saolaíodh in Hefei, Cúige Anhui, sa tSín is ea Chen-Ning Franklin Yang nó Yang Zhenming uaireanta (r. 1922). Roinn sé Duais Nobel na Fisice i 1957 le Tsung-Dao Lee as a dtaighde ar na dlíthe paireachta agus conas iad a thástáil, fiú a bhréagnú. Deir na dlíthe seo go bhfuil frithcháithnín den saghas céanna le gach buncháithnín áit éigin sa Chruinne ach le hairí bunúsach scáthánach, lucht dearfach in ionad luchta dhiúltaigh: mar shampla, is é an posatrón an frithleictreon. Bréagnaíodh an phaireacht scáthánach i gcás béite-mheata.

Daoine a rugadh i 1922
Daoine beo
Fisiceoirí Meiriceánacha
Y-chrómasóm

An dara gnéaschrómasóm i ndaoine agus mórchuid na mamach, i láthair i bhfireannaigh amháin. Tarlaíonn siad ina bpéire le X-chromasóm (XY) ansin, agus cinneann an fhireannacht. Faigheann an naíonán an Y-chrómasóm ón athair. I bhfad níos lú ná an X-chrómasóm, agus is beag a dhéanann sé i gcúrsaí oidhreachta. I bhfear as gach 3,000 tarlaíonn ainriocht gnéaschrómasóm ar leith ina mbíonn Y-chrómasóm breise sna cealla (XYY). Creidtear go mbíonn claonadh chun foréigin is feirge i bhfear seo an XYY, ach níl sé seo cinnte i ngach cás.

Crómasóim
Géineolaíocht
Yeti

Ainmhí is ea an Yeti a deirtear a bheith cosúil le hápa, agus cónaí air gar do líne an tsneachta i ngleannta go hard sna Himiléithe. De réir na scéalta, tá sé mór, clúdaithe le gruaig fhada dhorcha, in ann siúl ina cheartseasamh, timpeall dhá mhéadar ar airde, agus bíonn a lorg coise 15-30 cm ar fhad. Níor éirigh fós le haon sluaíocht teacht ar aon rud ach rianta is radhairc neamhiontaofa. B'fhéidir gur ápa nár rangaíodh fós é, fuílleach den homainid Néandartálach nó, go ródhócha, miotas amach is amach. Ainm eile air i gcultúr coiteann an Iarthair is ea an "Fear Sneachta Gráinniúil".

Criptidí
Yin agus yang

Coincheap Síneach gur féidir gach rud a mhíniú i dtéarmaí an dá phrionsabal chomhlántacha fhreasúracha. Léiríonn an yang parthas is fórsa dearfach fireann atá ionsaitheach spreagthach éadrom te tirim. Léiríonn an yin fórsa diúltach baineann atá fuar dorcha trom fliuch. Cuirtear an coincheap i bhfeidhm sa mhíochaine thraidisiúnta, codanna éagsúla na colainne ar thaobh amháin nó eile. Is mar an gcéanna é le daoine, bianna agus cleachtadh i ngach gné den saol, an stair féin ina measc.
Páirc Náisiúnta Yosemite

Páirc náisiúnta i lár California i sléibhte an Sierra Nevada. Istigh inti tá Gleann álainn Yosemite, timpeallaithe ag aillte is sléibhte, locha, aibhneacha is crainn fhathacha mhórghiúise dúdaí ann. Tá Eas Yosemite inti freisin, timpeall 800 m ar airde. De réir dealraimh, is cráitéar seanbholcáin ollmhóir an Pháirc féin.

California
Páirceanna náisiúnta
Arthur Young

Scríbhneoir ar an bhfeirmeoireacht a rugadh i Londain ach a chaith cuid mhaith dá shaol i mBradfield Shasana ab ea Arthur Young (1741-1820). Rinne sé an-chuid turgnamh ar a fheirm bheag ansin. D'fhoilsigh sé a thorthaí, agus bhí ina cheannródaí i bhforbairt na feirmeoireachta mar eolaíocht. Bhunaigh sé an iris Annals of Agriculture (Annála na Talmhaíochta) i 1784. 

Daoine a rugadh i 1741
Básanna i 1820
Modal Young

Claonadh an ghraif nuair a tharraingítear graf den strus inteannta i bpascail (Pa), i gcoinne na straidhne inteannta (fadú, roinnte ar an mbunfhad) ina chodáin, i gcás barra nó sreinge atá faoi theannas nó comhbhrú líneach. Úsáidtear an tsiombail E dó, agus in aonaid Pa a thomhaistear é. Ainm eile air is ea an modal leaisteachais. Ciallaíonn luach ard E gur deacair an t-ábhar a shíneadh agus gur ábhar docht é. Luach timpeall 2 × 1011 Pa a bhíonn ag cruach, agus timpeall 0.1 × 1011 ag adhmad ar feadh an tsnáithe. Ainmnithe as Thomas Young.

Fisic
Thomas Young

Fisicí is lia a rugadh i Milverton Shasana ab ea Thomas Young (13 Meitheamh 1773 – 10 Bealtaine 1829). Rinne sé taighde ar radharc na súl agus optaic. Chuir sé teoiric thonnach an tsolais chun cinn. Rinne sé amach teoiric Young-Helmholtz faoi radharc daite na súl. Léirigh sé struchtúr na súile agus chuir síos ar astiogmatacht. Shainmhínigh sé modal Young agus léirigh a fheidhmeanna. Chuidigh sé go mór le fuascailt na rúnscríbhinní ar Leac Rosetta ón Éigipt.

Daoine a rugadh i 1773
Básanna i 1829
Fisiceoirí Sasanacha
Lianna Sasanacha
Eolaithe Sasanacha
Hideki Yukawa

Fisicí Seapánach ab ea Hideki Yukawa (23 Eanáir 1907 - 8 Meán Fómhair 1981). Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice i 1949 as an méasón, an cáithnín fonúicléach, a réamhinsint, agus a theoiric ar an bhfórsa núicléach láidir is an teoiric chandamach.

Fisiceoirí Seapánacha
Daoine a rugadh i 1907
Básanna i 1981
Basil Zaharoff

Airgeadaí idirnáisiúnta is déantóir lón cogaidh a saolaíodh sa Tuirc leis an ainm Basileios Zacharias Zacharoff ab ea Basil Zaharoff (6 Deireadh Fómhair 1850 – 27 Samhain 1936). Thugtaí "fear mistéire na hEorpa" agus "Ceannaí an Bháis" air. Mheastaí gurbh é an díoltóir lón cogaidh ba rathúla ar Domhan is é ag obair thar ceann an chomhlachta Bhriotanaigh Armstrong-Vickers. Ról suntasach aige i ngnóthaí an Domhain, go mór mór sa chéad chogadh domhanda. I Monte Carlo Mhonacó a fuair sé bás.

Daoine a rugadh i 1850
Básanna i 1936
Zang

Téarma i míochaine thraidisiúnta na Síne ar na horgáin sholadacha — duán, scamhóg, ae, croí, liathán —atá faoi stiúir an yin. Ní réitíonn na horgáin seo nó na feidhmeanna a luaitear leo sa mhíochaine Shíneach leo siúd i míochaine an iarthair.
Z-Bósón

Cáithnín fonúicléach a iompraíonn an fórsa núicleach lag idir cáithníní cóngaracha. Neodrach ó thaobh luchta, guairne 1. Tá páirt ag an bhfórsa lag seo sa radaighníomhaíocht. Réamhinsíodh go raibh a leithéid de cháithnín ann ó theoiric Glashow-Weinberg-Salam, agus go nginfí iad dá n-imbhuailfeadh leictreoin dhiúltacha i gcoinne posatrón dearfach. Bósón ollmhór atá ann, 100 oiread níos mó ná prótón, le mais beagnach chomh mór le mais adamh airgid. Ceaptar go raibh sé flúirseach sa luath-Chruinne. Freagraíonn na Z-cháithníní do na buntuiscintí ar conas a cheanglaíonn na cáithníní bunúsacha go léir le chéile. Déantar na turgnaimh seo le luasairí cáithníní, mar atá i CERN sa Ghinéiv mar ar cruthaíodh iad go saorga den chéad uair i 1983. Díscaoileann sé ina leictreon is ina phosatrón, ina mhuón is ina fhrithmhúón, nó ina neoidríonó is ina fhrithneoidríonó. Tá tuilleadh turgnamh ar siúl chun airíonna eile na Z-cháithníní a dhéanamh amach.
Iarmhairt Zeeman

Scoilteadh speictreamlínte adaimh atá ag astú solais i réimse maighnéadach. D'fhionn an fisicí Ollannach Pieter Zeeman (1865-1943) an feiniméan i 1897 i Leyden na hOllainne. Braitheann sí ar imoibriú na leictreon i bhfithiseáin sheachtracha an adaimh leis an réimse. Thug sí léargas ar nádúr candamach an leictreoin, chabhraigh le tuiscint ar struchtúr an adaimh a chur chun cinn, agus thug tacaíocht do choincheap ghuairne an leictreoin.

Maighnéadas
Carl Zeiss

Radharcmheastóir a saolaíodh i Weimar na Gearmáine ab ea Carl Zeiss (Meán Fómhair 1816 - 3 Nollaig 1888). Déantóir ionstraimí optúla (lionsaí, micreascóip is eile) sa mhonarcha a bhunaigh sé i Jena i 1846. Tar éis dul i gcomhar le Ernst Abbe i 1866, bhí cáil dhomhanda air. D'eagraigh sé an gnó chun go bhfaigheadh na hoibrithe sciar den bhrabach.

Daoine a rugadh i 1816
Básanna i 1888
Dé-óid Zener

Comhchumar leathsheoltóra a mhéadaíonn an sruth cúl-laofa (cliseadh) go mór nuair a shroicheann an voltas cúl-laofa luach ar leith níos lú ná 6 V. Ainmnithe as an bhfisiceoir Meiriceánach Clarence Zener (1905-1993). Iarmhairt inathdhéanta inchasta, in úsáid i gciorcaid chun voltas a bhuanú.
Ferdinand von Zeppelin

Oifigeach in arm na Gearmáine a rugadh i gKonstanz ab ea Graf von Zeppelin, Ferdinand Adolf August Heinrich (8 Iúil 1838 – 3 Márta 1917). Thóg sé an chéad aerlong dhocht, an seipilín, 1897–1900. Thóg sé monarcha aerlong i bhFriedrichshafen.

Daoine a rugadh i 1838
Básanna i 1917
Eitleoirí Gearmánacha
Frits Zernike

Fisicí Ollannach (16 Iúil 1888 – 10 Márta 1966) ab ea Frederik (Frits) Zernike. Bhuaigh Zernike Duais Nobel sa bhfisic sa bhliain 1953 as an micreascóp paschodarsnachta a fhorbairt, chun gur féidir fíocháin gan ruaimniú a iniúchadh.

Daoine a rugadh i 1888
Básanna i 1966
Fisiceoirí Ollannacha
Ahmed Zewail

Ceimicí is fisicí a rugadh san Éigipt ar an 26 Feabhra 1946 agus a d'oibrigh sna Stáit Aontaithe ab ea Ahmed Hassan Zewail. Bhuaigh sé Duais Nobel na Ceimice i 1999 as a thaighde ar staideanna idirmheánacha le linn imoibrithe ceimiceacha le speictreascópacht feimteasoicind. Bhain sé saoránacht SAM amach sa bhliain 1982 agus bhí sé ina ollamh anois ag California Intsitute of Technology (Caltech). Fuair sé bás ar an 2 Lúnasa 2016.

Naisc sheachtracha 
 Suíomh Ahmad Zewail ag Caltech 
 Léacht Nobel Ahmed Zewail
 An t-eolaí is scioptha ar Domhan, alt i mBéarla faoi Ahmed Zewail in Aramco World

Daoine a rugadh i 1946
Básanna in 2016
Ceimiceoirí Éigipteacha
Fisiceoirí Éigipteacha
Zhang Heng

Eolaí Síneach a chéadcheap an seismeagraf i 132 ab ea Zhang Heng (78-139). Rinne sé luach π amach, thóg sféar neamhaí le bun spéire is fáinní fadlíneacha, agus thuig nach raibh cúiseanna osnádúrtha le feiniméin nádúrtha ach gurbh fheiniméin a bhí fós le míniú ag daoine iad. Thuig sé go raibh an Domhan sféarúil, go raibh an Ghealach soilsithe ag an nGrian, gur imrothlaigh sí timpeall na Gréine, agus gurb é scáth na Gréine a d'uraigh í. Mhínigh sé fadú is giorrú na laethanta. D'fhionn sé córas eangaí na cairtghrafaíochta.
Karl Ziegler

Ceimicí orgánach a saolaíodh i Helsa na Gearmáine ab ea Karl Ziegler (26 Samhain 1898 – 12 Lúnasa 1973). Páirteach le Natta i nDuais Nobel sa cheimic i 1963 as a shaothar ar imoibrithe polaiméiriúcháin a rialú chun plaistigh cosúil le polaprópailéin, teicstílí is rubair níos fearr a tháirgeadh.

Daoine a rugadh i 1898
Básanna i 1973
Ceimiceoirí Gearmánacha
Fráma Zimmer

Fráma miotail féinseasta le dhá chos ar an dá thaobh, ceangailte le barraí i dtosach. Déanta ag comhlacht ortaipéideach Zimmer sna Stáit Aontaithe. Cabhair siúil do sheandaoine nó daoine le pian nó laige ina gcosa.
Richard Adolf Zsigmondy

Ceimicí a saolaíodh i Vín, ceannródaí na ceimice collóidí, ab ea Richard Adolf Zsigmondy (1 Aibreán 1865 – Meán Fómhair 1929). Ungáraigh a thuismitheoirí. D'fhionn sé an t-ultraimicreascóp sa bhliain 1903. Bhuaigh sé Duais Nobel na Ceimice i 1925 as a shaothar ar chollóidigh agus an t-ultraimicreascóp. I nGöttingen, sa Ghearmáin, a fuair sé bás.

Daoine a rugadh i 1865
Básanna i 1929
Ceimiceoirí Ostaracha
Ceimiceoirí Ungáracha
Zúmáil

Is iarmhairt radharcach, le hionstraimí optúla, i scannáin is físeáin, í an zúmáil lenar féidir an íomhá a fhormhéadú nó a laghdú mar a bheadh sí ag teacht i dtreo an fhéachadóra nó ag imeacht uaidh. 

De ghnáth déantar a leithéid le lionsa géarardaithe ar féidir a fhad fócasach, agus mar sin a fhormhéadú, a athrú go leanúnach. Raon 10:1 a fhéadfaidh a bheith sa lionsa a ligfeadh dó feidhmiú mar lionsa uillinne leathaine nó lionsa teileafótach. Is féidir an iarmhairt chéanna a chur i gcrích go leictreonach le ríomhaire.
Konrad Zuse

Innealtóir le comhlacht aerárthach Henschel, a rugadh i mBeirlín ab ea Konrad Zuse (22 Meitheamh 1910 – 18 Nollaig 1995). Thosaigh sé ag tógáil meaisíní ríomhaireachta i 1936. Roinnt fréamhshamhlacha tógtha aige faoi 1945, agus ba é an ceann is cáiliúla, an Z3, an chéad ríomhaire le haidhm ghinearálta a bhí stiúrtha ag clár is a d'fheidhmigh go rathúil. Bhunaigh sé a chomhlacht ríomhaire féin, Zuse KG, a mhair go dtí 1964.

Eolaithe ríomhaireachta‎
Daoine a rugadh i 1910
Básanna i 1995
Fritz Zwicky

a rugadh i Varna na Bulgáire do thuismitheoirí Eilvéiseacha ab ea Fritz Zwicky (14 Feabhra 1898 – 8 Feabhra 1974). Rinne sé taighde fairsing ar réaltraí agus ábhar idir-réaltach. D'fhoilsigh sé an chatalóg chaighdeánach ar na dlúthréaltraí. Réamhinis sé i 1934 go raibh neodrónréaltaí is dúphoill ann. Ag an California Institute of Technology a rinne sé a chuid taighde. Fuair sé bás in Pasadena, California sa bhliain 1974.

 

Daoine a rugadh i 1898
Básanna i 1974
Réalteolaithe Eilvéiseacha
Vladimir Kosma Zworykin

Fisicí a saolaíodh i Murom na Rúise, a d'oibrigh sna Stáit Aontaithe ab ea Vladimir Kosma Zworykin (1889-1982). D'fhorbair sé an t-íocónascóp ba bhun leis an gceamara teilifíse, agus an cineascóp ba bhun leis an bhfeadán ga-chatóideach sa teilifíseán. Tugtar athair na teilifíse air.

Daoine a rugadh i 1889
Básanna i 1982
Fisiceoirí Rúiseacha
Achadh na Cáiridh

Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Achadh na Cáiridh. 

Bailte in Albain
Comhairle na Gàidhealtachd
Balsaimín

Ball ornáideach de chineál mór plandaí bliantúla agus ilbhliantúla atá dúchasach don Eoraip, don Áise, do Mheiriceá Thuaidh agus do chodanna den Afraic. Na gais sa chineál uisciúil agus trédhearcach, na duilleoga ailtéarnach nó urchomhaireach, ubhchruthach agus fiaclach, agus na bláthanna ag crochadh go cothrománach ó ghas tanaí le cúig phiotal atá dioscach le spor tanaí cuartha nó déliopach le píobán i bhfoirm thonnadóra agus spor. Borann an chailís go mbíonn cosúil le bolgán leis na caora torthaithe inti go dtí go bpléacsann go sochloiste chun na síolta a scaipeadh. Samplaí eile den chineál is ea an balsam gáirdín, an balsaimín buí, an balsaimín flannbhuí agus lus na pléisce.

Plandaí
Jimmy Gopperth

Is imreoir rugbaí é Jimmy Gopperth. Rugadh sé ar 29 Meitheamh, 1983 i New Plymouth, an Nua-Shéalainn. Chuaigh sé ar New Plymouth Boys' High School nuair a bhí sé óg. Imríonn se uimhir a deich (outhalf) ar na páirce. D'imir sé ar ceithre clubanna go dtí seo sa a ghairm bheatha. Hurricanes (2005-2008), Blues (2009), Newcastle Falcons (2009-2013) agus anois, imrionn sé le Leinster Rugby. Ní imrionn sé ar foireann New Zealand All Blacks ach d'imir sé le Junior New Zealand All Blacks, an dara foireann i New Zealand. Foriomlán, scóráil sé 1,225 pointa sa a ghairm bheatha go dtí seo.

Tagairtí 

Imreoirí rugbaí
Daoine Nua-Shéalannacha
Daoine a rugadh i 1983
Daoine beo
Acha Mór

Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Acha Mór.

Bailte in Albain
Comhairle na Gàidhealtachd
Rí Artúr

Bhí cáil ar Rí Artúr mar rí i miotaseolaíocht na Breataine Móire. Chónaigh sé i gCamelot agus bhí claíomh draoíchtúil aige darbh ainm  excalibur.
Is ceannaire as finscéalta na Breataine iar-Rómhánaí atá ann a chosain a ríocht ó na hAngla-Shacsanaigh, agus is carachtar ficseanúil atá ann a bhfuil an-tóir air sa litríocht nua-aimseartha agus i scannáin. Bhuaigh sé roinnt cathanna, agus bhí go leor áras aige. Mar sin féin, ba é Camelot an baile ab fhearr leis. Rinneadh Artúr rí na Breataine de i ndiaidh dó Excalibur a tharraingt as cloch.

Nuair a bhí sé óg 
Rí darbh ainm Uther Pendragon, a thit i ngrá le Lady Igraine, a bhí ina athair. Bhí Igraine pósta le fear eile, agus chabhraigh Merlin le hUther a theacht go dtí Igraine ar dheilbh a fear chéile. Nuair a rugadh Arthur, fuair a mháthair bás agus a athair ina diaidh sin go gairid. Tar éis an tragóid, cuireadh Artúr óg chun cónaí le ridire darbh ainm Ector nuair a bhí sé fós ina naíonán. Tar éis dó fás aníos, fuair sé claíomh gléigeal i ndaingean i gcloch, ceann a chuala sé i scéalta go leor faoi. Dúradh go raibh an fear a d'fhéadfadh a tharraingt amach ina fhíor-rí agus nuair a d'éirigh sé lena claíomh a tharraingt amach, bhí sé a fiúntais mar Rí agus a cheart chun an ríchathaoir. Dá bhrí sin, d'éiligh sé an teideal agus tháinig an Rí na Breataine.

Bás 
Tar éis go leor eachtraí an Rí Artúr, ar goideadh a chlaíomh Excalibur ag a mhac, Mordred. D'fhorghabh Mordred a ríocht agus a bhanríon. B'éigean d'Artúr troid ar a shon féin. Throid siad ar feadh i bhfad agus bhuail Mordred King Arthur i go leor áiteanna, ach faoi dheireadh ba é Arthur a mharaigh Mordred. Tar éis an bua, bhí Rí Arthur lag agus fuair sé bás ó chailliúint fola ó na gcréachtaí a fuair sé sa chath. Mar chuaighe chuid ridirí ar ais go dtí Camelot, chaith siad Excalibur isteach sa loch ionas go bhféadfadh sé filleadh ar an áit a tháinig sé as. Tá finscéal amháin go bhfuil sé riamh a fuair bás ach be
Phil Jones

Is peileadóir ó Shasana é Philip Anthony "Phil" Jones (a rugadh ar an 21 Feabhra 1992). D'imir Jones a chéad chluiche mar chosantóir le Manchester United agus níos déanaí le Sasana (faoi 21) . D'imir sé le Blackburn Rovers ag an dá leibhéal sinsearach óige sular thosaigh sé le Manchester United. Imríonn Jones i lár na cosanta de ghnáth, ach is féidir leis imirt freisin i lár na páirce mar chosantóir.

Ar an 13 Meitheamh 2011, dúirt Manchain Aontaithe go raibh Jones ceannaithe acu ar phraghas faoi cheilt. Bhí sé ar tí imirt le Sasana nuair a thosaigh na círéíbeacha Londain agus cuireadh an cluiche ar athlá. D'imir sé a chéad chluiche don chlub ar an turas réamh - séasúr 2011 i Stáit Aontaithe Mheiriceá, bhuaigh siad ar scór 3-1 in aghaidh Chicago Fire. D'imir Jones mar ionad sa dara leath, in áit Rio Ferdinand. Bhuaigh siad ar scór 3-2 thar Manchester City i gcorn an phobail. Thosaqigh sé a chéad chluiche le Man U sa phríomhroinn seachtain tar éis chorn an phobail. Cuireadh isteach é isteach arís mar ionad do Fherdinand. Bhuail siad West Bromwich Albion ar scór 2-1 ar an gcéad Satharn den séasúr nua.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1992
Imreoirí sacair Shasana
Daoine beo
An Áird Mholach

Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é an Áird Mholach.

Bailte in Albain
Comhairle na Gàidhealtachd
Miles Davis

Ba cheoltóir, cumadóir agus trumpadóir snagcheoil é Miles Davis nó Miles Dewey Davis III (26 Bealtaine 1926 – 28 Meán Fómhair 1991). Feictear air mar dhuine de na cheoltóirí is tábhachtaí sa snagceol riamh. Ba nuálaí iontach é Miles Davis agus chuir sé an méid leis an bhforbairt na ‘bebop’, ‘snagcheol cumaisc’ agus a lán seanraí eile agus tá an tionchar a bhí aige ar snagcheol, le feiceáil fós sa lá atá inniu ann. Bhuaigh sé a lán duaiseanna le linn a shaoil , mar shampla, bhuaigh sé an duais Grammy ,an duais is tábhachtaí sa saol seo, naoi n-uaire. Rugadh Davis ar an 26ú Bealtaine 1926 in Alton, Illinois i Meiriceá. B'fhiaclóir é a athair. Miles Henry Davis is ainm dó. Thosaigh Miles ag eisteacht le ceol nuair a bhí sé óg, go háirithe ceol gaspal. Fuair sé a chéad thrumpa nuair a bhí sé trí bliana déag d’aois. 

Sa bhliain 1944, tar éis dó críochnú ar an meánscoil, chuaigh sé go dtí Nua Eabrach chun ceol a staidéar sa scoil cheoil Julliard ach tar éis tamaill d'fhág sé Julliard agus thosaigh sé ag seinm le ceoltóirí cáiliúla cosúil leis an sacsafónaí Charlie Parker.Rinne sé a chéad taifeadadh mar cheannaire banna i 1946 leis an ‘ Miles Davis Sextet’. Seinneann Davis agus Charlie Parker go leor ceoil idir 1945 agus 1948 agus le linn an tréimhse seo d’fhrobair sé a stíl uathúil ar an dtrumpa. Bhí sé ina andúileach heróin sna 1950í luatha agus bhí an tréimhse seo an-deacair don cheoltóir.

I 1954 rinne sé banna nua agus banna buan le ceoltóirí cosúil le John Coltrane, Paul Chambers agus Red Garland. Leis an banna seo sheol sé cúpla albam, Porgy and Bess agus Kind of Blue, mar shampla. Is é Kind of Blue a albam is cáiliúla. Albam tábhachta ab ea é agus bhí tionchar mór aige. Seoladh é i 1959 agus dhíol sé níos mó cóipeanna ná aon albam snagcheoil eile riamh.

I 1969 Sheol sé an t-albam Bitches Brew. San albam seo, bhí rac-cheol agus snagceol a tugtar le chéile. Bhí Davis ar chlúdach na hirise Rolling Stone mar bhí an t-albam Bitches Brew an-rathúil. Sa bhliain 1991, bhuaigh sé an duais Grammy ‘ Lifetime Achievement’ ach faraoir, sa bhliain chéanna, fuair Davis bás.

Tagairtí

Naisc sheachtracha
 Suíomh faoi Miles Davis. Arna rochtain ar 2 Ean. 2016

Ceoltóirí snagcheoil
Daoine a rugadh i 1926
Básanna i 1991
Ceoltóirí Meiriceánacha
Axl Rose

Is amhránaí agus ceoltóir Meiriceánach é W. Axl Rose (rugadh William Bruce Rose, Jr; ardaithe mar William Bruce Bailey; 6 Feabhra 1962). Is é an príomhamhránaí leis an banna rac-cheol crua Guns N' Roses. Mar gheall ar a rhaon gutha chumhachtach agus leathan agus léirithe beo bríomhar, d'ainmnigh asraonta meán (Rolling Stone agus NME san áireamh) Rose mar dhuine de na hamhránaithe is fearr da raibh riamh ann. 

I Márta 1985, bhunaigh Axl Rose an banna Guns N' Roses leis a chara agus giotáraí Izzy Stradlin, an giotáraí Tracii Guns, an drumadóir Rob Gardner, agus an dordghiotáraí Ole Beich. Sna míonna ina dhiaidh sin, d'fhág Tracii Guns, Gardner, agus Beich, aguse tháinig an giotáraí Slash, an dordghiotáraí Duff McKagan, agus an drumadóir Steven Adler ina n-áit.

I 1987, d'fhoilsigh an banna a chéad albam, Appetite For Destruction, agus tá ós cionn 30 milliún cóip díolta ag an t-albam ar fud an domhain. I 1990, briseadh Steven Adler as a phost, agus tháinig Matt Sorum ina áit. Chomh maith le sin, tháinig an méarchláraí Dizzy Reed sa bhliain chéanna.
I 1991, d'fhoilsigh an banna na halbaim Use Your Illusion I agus Use Your Illusion II. Shroich siad Uimh 2 agus Uimh 1, faoi seach, ar an Billboard 200 agus, le chéile, tá 35 milliún cóipeanna díolta acu ar fud an domhain.

Tar éis 1994, d'imigh Rose as na súile an phobail ar feadh roinnt blianta, agus scrios an banna mar gheall ar dhifríochtaí pearsanta agus ceoil. Mar an t-aon ball bunaidh fágtha, lean sé ar aghaidh ag obair faoin ainm Guns N' Roses, toisc go bhfuair sé smacht dleathach an t-ainm bhanna. Sa bhliain 2001, nocht sé ag Rock in Rio 3 le líne-suas nua de Guns N' Roses, agus chuaigh an banna ar turais ceolchoirm tréimhsiúla a chur chun cinn an t-albam Chinese Democracy (2008). I 2012, tugadh cuireadh Rose chun an Rock and Roll Hall of Fame mar bhall de Guns N' Roses, ach níor d'fhreastail sé ar an ócáid​​.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1962
Guns N' Roses
Daoine beo
Wu-Tang Clan

Is grúpa rap ó Nua-Eabhrac é Wu Tang Clan.

Rinne siad a gcéad albam i 1993, “Enter the Wu Tang (36 Chambers)” agus fuair siad a lán moladh ó léirmheastóireachtaí. I rith na bliana tar éis an t-albam thosaigh Method Man, GZA, Ol’ Dirty Bastard agus Raekwon ag obair ar a gcéad albaim aonair duine ar dhuine. Bhuaigh Method Man duais i 1995 ó mhuintir an Grammy don amhrán ‘All I Need’ le Mary J. Bilge ó a albam Tical. 

I 1997 sheol siad a ndara albam le chéile faoin ainm “Wu Tang Forever”. Ansin thosaigh na baill ag obair ar albaim aonaracha arís. Rinne an chlann a dtriú albam, The W, i 2000 agus i 2002 sheold siad an t-albam Iron Flag. I 2004 fuair Ol’ Dirty Bastard bás mar gheall ar na drugaí. Bhí albam eile, 8 Diagrams acu, i 2007 ach ní raibh gach baill ag obair ar an albam. Anois tá Wu Tang Clan ag obair ar a n-albam dearnach, A Better Tomorrow.

Albaim
Enter the Wu-Tang (36 Chambers) (1993)
Wu-Tang Forever (1997)
The W (2000)
Iron Flag (2001)
8 Diagrams (2007)
A Better Tomorrow (2014)
Once Upon a Time in Shaolin (2015)

Tagairtí 

Rapcheoltóirí Meiriceánacha