joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Ficsean leanúna

Is éard is ficsean lucht leanúna nó fan-fiction ann ná scéalta a scríobhann an mórphobal faoi charachtair aitheanta ón litríocht, carachtair ar féidir le húdair amaitéaracha a rogha rud a dhéanamh leo. Cuireann sé carachtair as leabhair nó seánraí éagsúla i scéalta úra, an deireadh athraithe agus suimeanna grá tiontaithe bun os cionn. Cumtar réamhscéalta agus iarscéalta nó cuirtear na scríbhneoirí féin isteach sa scéal. Is féidir gur 50 Shades of Grey an sampla is cáiliúla den fhicsean lucht leanúna a thosaigh amach mar fhicsean lucht leanúna bunaithe ar scéalta Twilight. Chum E. L. James é agus thug Edward Cullen agus Bella Swan ar na príomhcharachtair mar a bhí in Twilight. Carachtair aitheanta féin ó 50 Shades a bhí iontu ar deireadh. Is ar an idirlíon is mó atá an ficsean lucht leanúna ag déanamh dul chun cinn agus tá go leor suíomh ann a dhíríonn ar sheánraí faoi leith. Ar charachtair na mórleabhar den mhórchuid a scríobhann siad. Tá an féinfhoilsiú agus ríomhleabhar tar éis gné na saoirse seo a athrú agus tá roinnt daoine anois in ann airgead a bhaint óna gcuid saothair. I measc na gcarachtar is mó a scríobhtar fúthu, is é Harry Potter is coitianta agus ansin Star Wars, Star Trek, Twilight, chomh maith le scéalta Lord of the Rings.

Deirtear go bhfuil na milliúin á léamh agus á scríobh anois agus ficsean lucht leanúna ann de scannáin, shraitheanna teilifíse agus charachtair ón mBíobla fiú. Cé gur i mBéarla is coitianta atá ficsean lucht leanúna, tá réimse leathan i dteangacha eile chomh maith. Tá roinnt samplaí ann i nGaeilge cheana.

Litríocht
An t-idirlíon
Colum Eastwood



Colum Eastwood
Polaiteoir i dTuaisceart Éireann is ea Colum Eastwood (rugadh 30 Aibreán, 1983) agus atá ina cheannaire den Pháirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre (PSDLO) nó an Social Democratic and Labour Party (SDLP)  ón 14 Samhain 2015. Toghadh é do Thionól Thuaisceart Éireann sa bhliain 2011.

Gairm bheatha sa pholaitíocht
Toghadh Eastwood chun Chomhairle Cathrach Dhoire sa bhliain 2005, agus toghadh é ar feadh téarma bliana mar Mhéara Dhoire i Meitheamh 2010. In aois a 27, ba é an méara is óige sa chathair go dtí sin..
Tar éis é a bheith tofa do Thionól Thuaisceart Éireann i mBealtaine 2011, ceapadh Eastwood mar Ionadaí an PSDLO ar Choiste Oifig an Chéad Aire agus an Leas-Chéad-Aire. Suíonn sé faoi láthair ar an Choiste um Chaighdeáin agus Pribhléidí.
Ar an 14 Samhain 2015, chuaigh sé san iomaíocht sa toghchán ceannaireachta a bhí ar siúl ag Comhdháil Bhliantúil an PSDLO agus fuair sé an lámh in uachtar ar an sealbhóir, Alasdair McDonnell, le 172 vóta in aghaidh 133.

Tuairimí

Tagairtí

Daoine a rugadh i 1983
Daoine beo
Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Daoine as Contae Dhoire
Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Fir
Náisiúnaithe Éireannacha
Séamus Mallon

Polaiteoir i dTuaisceart Éireann ab ea Séamus Frederick Mallon (17 Lúnasa 1936 - 24 Eanáir 2020) a bhí ina chéad Leas-Chéad-Aire Thuaisceart Éireann ón bhliain 1998 go dtí 2001. Bhí sé freisin ina Leas-Cheannaire ar an Pháirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre ó 1979 go dtí 2001.

Bhí Mallon i gcroílár na hiarrachtaí chun Comhaontú Aoine an Chéasta a bhaint amach sa bhliain 1998.

Cúlra
Rugadh Séamus Mallon ar an bhaile Cnoc an Mhargaidh i gContae Ard Mhacha, agus fuair sé a chuid  oideachais i Scoil na Mainistreach (Iúr Cinn Trá), agus i Scoil Ghramadaí Naomh Pádraig, Ard Mhacha, Mar shlí bheatha chuaigh mé leis an múinteoireacht, cosúil lena athair, agus ceapadh é ina ardmháistir ar St. James's Primary School, Cnoc an Mhargaidh. 
Bhí baint ag Mallon freisin leis an Chumann Lúthchleas Gael, ag imirt pheil Ghaelach do Chontae Ard Mhacha.

A chéad taithí ar an pholaitíocht

Le linn na seascaidí, bhí sé páirteach sa ghluaiseacht cearta sibhialta,  go háirithe in Ard Mhacha féin. Sa bhliain 1979, nuair a chuaigh John Hume ó bheith ina leascheannaire ar an PSDLO (faoi Gerry Fitt) go cheannaire, déanadh leascheannaire de Mhallon. Toghadh é ar an chéad fheidhmeannas comhroinnte cumhachta sa Tionól i 1973, agus go dtí Tionól Bunreachtúil Thuaisceart Éireann sa bhliain 1975 ag déanamh ionadaíochta d'Ard Mhacha. Idir Bealtaine agus Nollaig 1982 cheap Cathal Ó hEochaidh Mallon ar Seanad Éireann.

Tagairtí

Daoine a rugadh i 1937
Básanna in 2020
Baill den 16ú Seanad
Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Daoine as Contae Ard Mhacha
Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Fir
Múinteoirí Éireannacha
Peileadóirí Gaelaí
Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann
Bríd Rodgers

Is iar-pholaiteoir Éireannach í Bríd Rogers a rugadh i nGaoth Dobhair, Contae Dhún na nGall , ach a bhí gníomhach ó thaobh na polaitíochta de i dTuaisceart Éireann, áit a raibh sí ina Leas-Cheannaire ar an Pháirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre (PSDLO nó SDLP) agus ina Ball de Thionól Thuaisceart Éireann don  Bhanna Uachtarach.

Gníomhréim pholaitiúil
Cuireadh oideachas foirmiúil uirthi i Muineachán agus i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath, agus bhí chónaí uirthi i dTuaisceart Éireann ó 1960ar aghaidh. Bhí baint aici leis an Ghluaiseacht Chearta Sibhialta ó 1965.

Bhí sí ar dhuine de bhunaitheoirí an PSDLO, agus ceapadh ina Cathaoirleach í sa bhliain 1978 agus ina hArd-Rúnaí sa bhliain 1981. Sa bhliain 1983 d'ainmnigh an Taoiseach Gearóid Mac Gearailt í chuig Sheanad Éireann, agus d'fhreastail sí ann go dtí 1987.  Bhí Rodgers ina ceannaire ar fhoirn an PSDLO sna cainteanna a ba chúis le Chomhaontú Aoine an Chéasta.

Toghadh í do Thionól Thuaisceart Éireann do toghcheantar na Banna Uachtaraí i Meitheamh 1998. Ceapadh í do chéad Fheidhmeannacht Thuaisceart Éireann i mí na Samhna 1999 mar Aire Talmhaíochta agus Forbartha Tuaithe , agus d'fhan sí sa phost sin go dtí gur cuireadh an Fheidhmeannacht ar fionraí, Deireadh Fómhair 2002.

Ceapadh í ina leascheannaire ar an pháirtí i mí na Samhna 2001. sheas sí siar mar Chomhalta den Tionól Reachtach ag toghcháin an Tionóil, Samhna 2003, agus mar leas- cheannaire i mí Feabhra 2004, nuair a tháinig a hionadaí Alasdair McDonnell i gcomharbacht uirthi.

Saol pearsanta
Tá Rodgers pósta agus seisear páistí aici. Tá cianghaol aici leis an drongadóir Gael-Mheiriceánach Uinseann Ó Colla. Labhraíonn sí Gaeilge, Béarla agus Iodáilis.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1935
Daoine beo
Alumni COBÁC
Baill den 17ú Seanad
Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Daoine as Gaoth Dobhair
Mná Éireannacha
Náisiúnaithe Éireannacha
Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann
Patsy McGlone

Is polaiteoir Éireannach ó Bhaile an Doire é Patsy McGlone . Is Ball é de Pháirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre (PSDLO).
Is Comhalta den Tionól Reachtach (Tuaisceart Éireann) é do Lár Ulaidh, agus ina iar-Leas- Cheannaire ar an PSDLO ( 2010-11 ). Tá sé ina Chomhalta den Tionól Reachtach (CTR) ón bhliain 2003 ar aghaidh.

Ó 1993 go dtí 2009, bhí McGlone freisin ina Comhairleoir i Chomhairle Ceantair na Coirre Críochaí. Bhí sé ina chathaoirleach ar an gcomhairle ó 2002-03 agus ó 2005-06. Ba thoscaire é ag na cainteanna a ba chúis le Chomhaontú Aoine an Chéasta agus bhí sé ina thoscaire chuig Fóram um Shíocháin agus Athmhuintearas i mí na Nollag 2002.

Le linn dó a bheith ag mangaireacht ó dhoras go doras i gcomhair McGlone sna toghcháin áitiúla agus tionóil, d'ionsaigh dílseoirí gluaisteán de chuid na n-oibrithe toghchán le buama peitril san Chuach

Daoine a rugadh i 1959
Daoine beo
Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Daoine as Contae Dhoire
Fir
Náisiúnaithe Éireannacha
Monopoly

Is cluiche cláir nó cluiche boird é Monopoly.

Stair 
Dhear Elizabeth Magie The Landlord's Game sa bhliain 1904. Ní raibh cloigeann gnó uirthi áfach agus ní raibh rath  ar a chuid iarrachtaí an chluiche a dhíol.

Sna 1930idí, rinne Charles Darrow, fear díolacháin dífhostaithe agus caimiléir faille, dearadh nua den  Landlord's Game. Athruithe cosmaideacha a bhí ann i ndáiríre; rinne Darrow aithris iomlán ar shaothar Magie, den rialacha. Sa bhliain 1933, thug Darrow ainm nua ar an gcluiche, Monopoly, agus fuair sé cóipcheart. Cheannaigh Parker Brothers na cearta uaidh ar 18 Márta 1935. Cúpla mí níos déanaí, d'íoc Parker Brothers ̰$500 do Elizabeth Magie, ar eagla go dtabharfadh sé cás ag líomhain sárú paitinne.

Féach freisin

Tagairtí 

Cluichí
Gnó
Stachys

Tá Stachys ar cheann de na géinis is mó san fhine úd Lamiaceae, grúpa mór plandaí blátha. Meastar idir 300 agus 450 speiceas a bheith sa ghéineas Stachys. Tá taighde le déanamh fós ar na naisc ghéiniteacha eatarthu.

Planda bliantúil nó ilbhliantúil a fhaightear ar fud an Domhain. An gas cearnach díreach; na duilleoga i bpéirí urchomhaireacha; na bláthanna déliopach, de ghnáth bán, bándearg nó corcra le spotaí dorcha. Seanúsáid luibheolaíochta in ungadh le cur ar chréacht. D'úsáidtí duilleoga giobacha ó ghnéithe ar leith mar líonolann. Tálann gnéithe eile tiúbar inite.

Áirítear Stachys sylvatica nó an créachtlus, mar eiseamláir tipiciúil an ghéinis. Speiceas eile sa ghéineas ná an lus beatha (Stachys officinalis), leigheas comónta sa Mheánaois san Eoraip.

Plandaí
Bunscoill Anagh Coar

Is bunscoil i nDoolish, Oileán Mhanann í Bunscoill Anagh Coar (). Bunaíodh an scoil sa mbliain 1976 agus inniu tá 117 dalta ann.
Bartonella bacilliformis

Is próitéabhaictéar Gram-dhiúltach, aeróbach, pléimhorfach, gluaisteach, lascnaideach, agus cocabhachaillíneaché Bartonella bacilliformis. Tá sé 2-3 m ar fad agus 0.2-0.5 m ar leithead  agus ina bhaictéar ilacmhainneach  incheallach.

Stair
D'aimsigh an micribhitheolaí Peiriúch Alberto Barton an baictéar sa bhliain 1905, ach níor foilsíodh é go dtí 1909. D'aithin Barton iad ar dtús mar struchtúir ion-chruinneogacha, a bhí i ndáiríre na baictéir ina gcónaí taobh istigh de chealla fola dearga. Go dtí 1993, ní raibh ach géineas amháin sa speiceas Bartonella; tá breis agus 23 speicis sainaitheanta anois, gach ceann acu laistigh den fhine Bartonellaceae.

Tagairtí
Rhizobiales
Baictéar curtha síos sa bhliain 1913
Norman Mailer

Scríbhneoir Meiriceánach a rugadh in Long Branch, New Jersey ab ea Norman Kingsley Mailer (31 Eanáir 1923 – 10 Samhain 2007). Údar bisiúil a bhí ann agus 11 leabhar leis ar na liostaí móréilimh sna Stáit Aontaithe, ceann amháin ar an laghad gach re deich mbliana ag tosnú sna 1940idí. Áirítear é mar dhuine de na scríbhneoirí Meiriceánacha ba nuálaí sna blianta úd, go mór mhór mar scríbhneoir neamhfhicsin chruthaithí.

Scríbhneoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1923
Básanna in 2007
Imre Kertész

Scríbhneoir Ungárach de shliocht Giúdach ab ea Imre Kertész [ˈimrɛ ˈkɛrte:s]. Do rugadh é ar an 9ú lá de Shamhain sa bhliain 1929 i mBúdaipeist na hUngáire. Mar a tharla do go leor Giúdaigh i rith an Dara Cogadh Domhanda, cuireadh Kertész i sluachampa géibhinn. Ba chuig Auschwitz a cuireadh é ar dtús, nuair a bhí sé ceithre bliana déag d'aois, agus chuig Bhuchenwald ina dhiaidh. Do moladh Duais Nobel na Litríochta dó sa bhliain 2002, mar aitheantas ar a chuid scríbhneoireachta a "chosnaíonn taithí leochaileach an duine ar aondeonacht dhanartha na Staire".

Fuair Kertész bás ar an 31 Márta, 2016.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1929
Básanna in 2016
Scríbhneoirí Ungáracha
Comhdhúil orgánach

Aon bhall d'aicme mhór de na comhdhúile cheimiceacha ghásacha, leachtacha, nó sholadacha, ina mbíonn carbón sna móilíní s'acu tugtar comhdhúil órgánach air. Ar chúiseanna stairiúla a phléitear thíos, bíonn roinnt cineálacha de chomhdhúile ina mbíonn carbón iontu, ar nós cairbídí, carbónáití, ocsaídí shimplí de charbón (ar nós CO agus CO2), agus de na ciainídí, a mheastar mar neamhorgánach. An t-idirdhealú idir comhdhúil orgánach  agus neamhorgánach charbóin, cé go bhfuil sé "úsáideach le haghaidh na Ceimice a cur in ord nó in eagar... tá sí beagán treallach". .

Bíonn an cheimic orgánach ag plé le gach gné de na comhdhúile orgánacha. Tugtar 'sintéis orgánach' ar an mhodheolaíocht len iad a n-ullmhú.

Tagairtí
 
Ceimic orgánach
L. Frank Baum

Scríbhneoir Meiriceánach a rugadh i Chittenango, Nua-Eabhrac ab ea Lyman Frank Baum (15 Bealtaine 1856 – 6 Bealtaine 1919). Scríobh sé leabhair do pháistí. Tá clú faoi leith ar an leabhar sin leis The Wonderful Wizard of Oz. 

Ba as Cúige Uladh dá mhuintir siar. Cheannaigh a athair meaisín beag clóbhuailte agus thosaigh sé féin agus a dheartháir ag dó a nuachtáin féin, The Rose Lawn Home Journal, agus é cúig bliana déag d'aois. Bhí spéis nach beag aige san amharclannaíocht agus thóg a athair acmharclann dó agus é 20 bliain d'aois. Ba é an chéad saothar liteartha a scríobh sé dráma dar teideal Man of Arran, ceoldráma a bhunaigh sé ar an leabhar Princess of Thule agus a lonnaigh sé in Éirinn. Léiríodh an dráma sin ina amharclann féin agus é ag aisteoireacht ann. Foilsíodh The Wonderful Wizard of Oz sa bhliain 1900 i gcomhar leis an maisitheoir leabhar W. W. Denslow. Bhí an-ráchairt ar an leabhar agus scríobh sé seacht gcinn déag de leabhair eile faoin áit sin ar ar thug sé Oz. Scríobh sé go leor leabhar eile nach raibh aon bhaint acu le Oz, go leor díobh faoi ainmneacha cleite. Cailleadh é sular bhain sé trí bliana agus trí scór d'aois amach.

Tagairtí 

Scríbhneoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1856
Básanna i 1919
Epimetheus (gealach)

Is saitilit congarach do Satarn í Epimetheus. Glaotar Satarn X1 air fosta. Geibheann sé a ainm ó Epimetheus a bhí ina dheartháir ag Prometheus sa mhiotaseolaíocht gréagach.

Fionnadh 

Tá Epimetheus ar aon fhithis leis an saitleog Janus.  Cheap réalteolaithe ar dtús nach raibh ach réad amháin san fhithis sin agus de bharr sin ba dheachair leo a gcailíochtaí a aithint. Thug Audouin Dollfus a ainm do Janus ar an 15ú mí na Nollag 1966  Ar an 18ú lá mí na Nollag bhreathnaigh Richard Walker Epimetheus ach níorbh eol dó nach Janus é. Sa bhliain 1978 i mí Deireadh Fómhair thuig Stephen Larson agus John Fountain gur dhá shaitheoga a bhí i gceist ar aon fhithis agus mar sin aithníodh Epimetheus mar saitleog don chéad uair.  Dearbhaíodh an tuiscint seo ag Voyager 1 sa  bhliain 1980. Fuair Epimetheus a ainm go hoifigiúil sa bhliain 1983 agus faomhadh an t-ainm Janus ag an IAU san am céanna. Roinn Walker fionnadh Epimetheus le Larson agus Fountain.

Fithis     

Tá Epimetheus agus Janus ar aon fhithis le chéile. Bhí Janus níos goire do Shatarn de mhéid 50 cileméadar ná tá Epimetheus sa bhliain 2006.  De bharr Dlíthe Newton tá an fhithis ghearr ina fhithis níos tapaidh. Tósaíonn an dá read ag athrú fithis agus ag fanacht faoi níos mó ná 10,000 ciliméadar óna céile. Tá Janus níos troime ná Epimetheus faoi cheathair. Mar sin athraíonn an péire a bhfithis gach ceithre bhliain.  Ní dhéantar a leithid seo de fhithisin áit ar bith eile sa Ghrianchóras.

Tréithe fisicí 

Tá a lán cráitéir ar Epimetheus a bhfuil lárlíne níos mó ná 30 ciliméadar acu mar aon le heanganna agus buaiceanna  a bheag nó a mhór.  Noctann seo go dócha é go bhfuil Epimetheus a lán aosta.  Is féidir gur tháinig an dhá shaitleog ón tuismitheoir céanna ach más amhlaidh an cás é caithfidh gur tharla an briseadh go luath i stair córas na saitleoga.  Suaithnaíonn a dhlús iseal agus a fhriothamh geal gur dócha go réad  sgacach,oighreata é Epimetheus a bhfuil saibhir  in oighear uisciúil.

Fáinne 
Tá fainne lag de dheannach timpeall na fithise a bhfuil ag Janus agus Epimetheus.  Síneann an fáinne go 5,000 ciliméadar on fhithis.  Is cúis leis an fáinne gur pléascadh cáithníní ó dhromchlá na saitleoga de thoradh turraingí dreige agus cumadh ,mar sin,  fáinne spréite timpeall a slí fithise

Tagairtí 

Satarn
Voyager 1

Is spás-tóireadóir é Turasóir 1 agus é seolta ag NASA ar an 5ú Meán Fomhar 1977 chun staidéar a dhéanamh ar na pláinéid amuigh agus ar na gealacha sa Grianchóras imigéiniúil, agus eolas a chruinniú ar spás taobh amuigh den Ghrianchóras freisin. Seoladh é 16 lá tar éis a leathchúpla Turasóir 2.  Tár éis dó bheith ag obair níos mó ná 38 bliana tá an spás árthach ag cumarsáid go fóill le Líonra Spás Doimhin le h-orduithe a ghlacadh agus sonraí a chur ar ais. Ar fad 134 AU (2.00 x 1010 km ) sa bhliain 2016 s’é an spás árthach is sia ón Domhain agus an t-aon cheann amháin atá i spás  idir-réaltach. B’é príomh cuspóir mhisin na toireadóra  foluain-thart a dhéanamh ar Iúpatar, Satarn agus Tíotán an ghealach mhór Shatairn.  Cé go raibh an spás-árthach in ann an túras go Plútón a dhéanamh cinneadh é a chur go Tíotán ina ionad  dá dheasca gurb’ eol go bhfuil atmaisféar nach beag é ar an ghealach a bhí níos suimiúla a bhreathnú agus a raibh tosaíocht air mar sin. Rinne sé staidéar ar aimsir, réimsí maighnéadaí agus fáinní an dhá phláinéad agus b’é an céad tóireadóir é mion-íomhánna  a ngealach a chur ar áis.  Tar éis dó a chéad mhisean a chomhlíonadh le foluain-thart  ar Shatarn ar an 20ú Samhna 1980 thosaigh  Turasóir 1  misean sínte chun taiscéalaíocht a dhéanamh ar réimsí agus teorainn an im-ghriansféir.   Ar an 25ú Lúnasa 2012 thrasnaigh Turasóir 1 an Griansos agus rinneadh de an céad spásárthach dul isteach i spás idir-réaltach agus staidéar a dhéanamh ar an mheán idir-réaltach.  Meastar go leanfaidh Turasóir 1 lena mhisean shínte  go dtí tuairim is 2025 nuair nach mbeidh  cumhacht fágtha ag a ghineadóirí  teirmeanúicléach a uirlisí eolaíochtaí a oibriú níba mhó.

Féach freisin 

 NASA

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Cláir NASA
Spásárthaí
Kate O'Connell

Polaiteoir is ea Kate O'Connell (née Newman) a rugadh ar ar 3ú lá Eanáir, 1980. Teachta Dála (TD) i gCuan Bhaile Átha Cliath Theas  is ea í agus tá sí ina ball d'Fhine Gael. Tógadh í den chéad uair san Olltoghchán na hÉireann, 2016. 

Bhí sí ina ball den Chomhairle Baile Átha Cliath ó 2014 go 2016.

As Cill Bheagáin i gContae na hIarmhí ó dhúchas í. Rinne sí staidéar ar an gcógaisíocht in Ollscoil Brighton, An Ríocht Aontaithe. Fuair sí Céim Mhaistir i gCúram Príomhúil agus Gnó. 

Tá sí i mbun cógaslainne i Ráth Garbh, Baile Átha Cliath, lena fear céile Morgan.

Thacaigh sí leis an Aisghairm an 8ú Leasú Bunreacht na hÉireann i 2018. .

Naisc sheachtracha 

 Kate O'Connell - Fine Gael Website

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1980
Polaiteoirí na hÉireann
Baill den 32ú Dáil
Daoine beo
Carol Nolan

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála í Carol Nolan. Bhíodh sí ina ball de Shinn Féin. D'éirigh sí as an bpáirtí ar an 19 Meitheamh 2018.

Tagairtí 

Polaiteoirí na hÉireann
Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Baill Shinn Féin
Baill den 32ú Dáil
Baill den 33ú Dáil
Daoine a rugadh i 1978
Daoine beo
Catherine Connolly

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála (TD) Neamhspleách ó Chathair na Gaillimhe í Catherine Connolly (rugadh 12ú Iúil 1957). Toghadh í sa dáilcheantar Gaillimh Thiar san Olltoghchán 2016 agus atoghadh í sa bhliain 2020. Ceapadh ina Chathaoirleach í ar Coiste na Gaeilge, na Gaeltachta agus na nOileán i 2016. I nGaillimh, toghadh í mar Chomhairleoir Cathrach ó 1999-2016 agus thoghadh ina Mhéara na Gaillimhe í ó 2004-2005.

Gairmréim Pholaitiúil 
Toghadh Connolly mar Chomhairleoir Cathrach i nGaillimh don chéad uair i mí an Mheithimh 1999 agus í ina ball de Pháirtí an Lucht Oibre. D'fhan sí sa phost seo ar feadh 17 bhliain, go dtí go toghadh í mar Theachta Dála i 2016. Ar an gComhairle Cathrach, toghadh í sa cheantar thiar (1999, 2009) agus uair amháin sa cheantar theas (2004). Toghadh ina Méara na Gaillimhe í ó 2004-2005.

D'éirigh Connolly as Páirtí an Lucht Oibre i 2006 nuair a roghnaigh cheannceathrú an pháirtí nach mbeadh ach iarrthóir amháin (Mícheál D. Ó hUiginn) ag seasamh sa Dáilcheantar Gaillimh Thiar in Olltoghchán 2007. Tar éis di an páirtí a fhágáil, sheas Connolly mar iarrthóir Neamhspleách san Olltoghchán 2007. Fuair sí 3.64% na vótaí chéad rogha agus ní fhuair sí suíochán. Sheas Connolly in Olltoghchán 2011 agus fuair sí 7.86% na vótaí céadrogha. Ní raibh ach 17 vóta idir í féin agus an iarrthóir Seán Ó Cadhain, ach tar éis athchomhaireamh na vótaí, toghadh Ó Cadhain agus ní fhuair Connolly an suíochán.

Toghadh í do Dháil Éireann (an 32ú Dáil) in  Olltoghchán 2016 le 7.59% de na vótaí céadrogha. Roghnaigh sí Richard Boyd Barrett i bpróiseas roghnúcháin Taoisigh na 32ú Dála. Ba í a deirfiúr, Colette Connolly, ball de Pháirtí an Lucht Oibre]], a fuair a  suíochán ar an gComhairle Cathrach i 2016. Atoghadh Catherine in Olltoghchán 2020 le 9.0% de na vótaí céadrogha. 

Tá Connolly líofa sa Ghaeilge. Ceapadh ina Chathaoirleach í ar Choiste na Gaeilge, na Gaeltachta agus na nOileán i 2016 agus suíonn sí ar An Coiste um Chuntais Phoiblí. 

Oibríonn Connolly ar chúrsaí timpeallachta. Tá sí i bhfabhar an córas iompar poiblí a fheabhsú agus tá sí i gcoinne beartaithe don tSeachbhóthar Cathair na Gaillimhe. Pátrún Gluaiseacht an Phobail is ea í.

Saol Oibre 
Abhcóide a bhí Connolly uair amháin agus bhí sí ag obair mar Shíceolaí Ciniciúil leis an mBord Sláinte Thiar i mBéal Átha na Slua, Cathair na Gaillimhe agus Conamara.

Saol Pearsanta 
Is as Seantalamh i gCathair na Gaillimhe í Connolly agus tá sí ina cónaí sa Chladach ó bhliain 1988. Tá sí pósta agus tá beirt mhac aici. Toghadh a deirfiúr Colette Connolly mar Chomhairleoir Cathrach na Gaillimhe sa bhliain 2004.

Naisc Sheachtracha 
Suíomh Oifigiúil

Catherine Connolly ar Twitter

Tagairtí 

Polaiteoirí na hÉireann
Baill den 32ú Dáil
Baill den 33ú Dáil
Daoine beo
Teachtaí Dála neamhspleácha
Teachtaí Dála mná
Daoine as Gaillimh
Daoine a rugadh i 1957
Päijät-Häme

Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea Päijät-Häme (Sualainnis: Päijänne-Tavastland). Tá sé ag críochantacht leis na réigiúin eile seo a leanas: an Nualainn, Bun na Tabhastlainne, Pirkanmaa, Lár na Fionlainne, an tSabhóin Theas agus Gleann Kymi.

Is í Lahti an phríomhchathair, agus í ar an gcathair is mó sa réigiúin chomh maith.

Bardais
Roinntear Päijät-Häme ina naoi mbardas. Tá stádas baile/cathrach ag trí cinn acu (sa chló trom).

 Asikkala
 Hartola 
 Heinola 
 Hollola 
 Kärkölä 
 Lahti 
 Orimattila 
 Padasjoki 
 Sysmä
Greta Garbo

Ban-aisteoir Sualannach ab ea Greta Garbo nó Greta Lovisa Gustafsson (a rugadh ar an 18 Meán Fómhair 1905 agus fuair bás ar an 15 Aibreán 1990). Réalt i ré deireanach na scannán gan fhuaim agus Ré Órga Hollywood a bhí inti. Sa bhliain 1999 thug an American Film Institute an cúigiú háit di ar an liosta s'acusan de 50 banlaoch na scannán Meiriceánach. 

Bhí páirt aici den chéad uair i scannán Sualannach sa bhliain 1924, mar atá, Gösta Berlings saga. Thug sí a haghaidh ar Mheiriceá go gairid ina dhiaidh sin. I measc na scannán a chuir lena chlú bhí Mata Hari (1931), Grand Hotel (1932), agus Camille (1936). I ndiaidh an 28ú scannán aici, The Two-Faced Woman, sa bhliain 1941, d'éirigh sí as an aisteoireacht.

Níor phós Garbo riamh. Bhí sí mór leis an aisteoir John Gilbert ar feadh bliain nó dhó ach bhí spéis níos mó aici sna mná. Chuir sí fúithi i gCathair Nua-Eabhrac agus ghlac sí saoránacht Mheiriceánach. Bailitheoir ealaíne agus infheisteoir ábalta í.

Ban-aisteoirí Sualannacha
Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1905
Básanna i 1990
Daoine Sualannacha
Pápa Alaisdir VI

Bhí an pápa Alaisdir VI ina cheannaire ar an Eaglais Chaitliceach Rómhánach ó 11 Lúnasa 1492 go dtí lá a bháis, 18 Lúnasa 1503. 

Tá Alaisdir VI ar cheann de na pápaí is conspóidí in aimsir an Renaissance. Admhaigh sé go raibh roinnt páistí aige lena bhean choibhche. Mar sin tháinig ceangal idir an shloinne iodálach Borgia agus an scaoilteacht i dtaca le cúrsaí collaíochta. Bhí baint aige freisin le caimiléireacht, calaois, sclábhaíocht agus finíochas ag an am céanna. 

Ach ní raibh comharbaí Alaisdir VI níos fearr... bhí na peacaí céanna ag Sixtus V agus Uirbeach VIII.  Mar sin, thosaigh an Reifirméisean sa bhliain 1530 chun deireadh a chur le camastaíl.

Teaghlach

Rugadh Rodrigo Llançol (sa Chatalóinis) ar an 1 Eanáir 1431, i mbaile Xàtiva in aice València. Ba é a athair ná Jofré Llançol i Escrivà (nó Lanzol sa Chaistílis (an Spáinnis)). 

Sa bhliain 1455, ceapadh a uncail ar thaobh a máthar, Alonso de Borja, mar phápa (Calixtus III). Bhí an chuid finíochais ar bun sa Róimh ag an am.

Tagairtí

Alexander VI
Alexander VI
Alexander VI
Daoine a rugadh i 1431
Básanna i 1503
Labhrás Mag Fhionnail

Bá dhlíodóir, státaire Éireannach é Labhrás Mag Fhionnail (1852 - 17 Aibreán, 1923), nó Laurence Ginnell as Béarla.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1852
Básanna i 1923
Abhcóidí Éireannacha
Baill den 1ú Dáil
Baill den 2ú Dáil
Baill den 3ú Dáil
Baill Shinn Féin
Daoine as Contae na hIarmhí
Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Fir
Gníomhaithe
Baile an Alabhóidigh

Is é Baile an Alabhóidigh ceantar in iarthuaisceart Bhaile Átha Cliath.
Fran Rooney

Fear gnó agus abhcóide dlí a rugadh sa bhliain 1956 atá in Fran Rooney, chomh maith le himreoir agus iarbhainisteoir do Chumann Peile na hÉireann.

Gairm peile 
D'imir sé le haghaidh Shamrock Rovers, agus Home Farm agus St Patrick’s Athletic. Traenáil sé na foirne peile agus peil Ghaelach. Lean sé peil a imirt agus bhí sé ina bhainisteoir peile. Bhí sé ina bhainisteoir ar fhoireann peile náisiúnta na mban Phoblacht na hÉireann ó 1986 - 1992.

Dlí agus gnó gairme 
Nuair a d'fhág Rooney an scoil chuaigh sé go dtí earnáil Rialtas na Éireann. D'imir sé rólanna éagsúla sna hearnálacha Poist, Teileachumarsáide agus um Eitlíocht Shibhialta. Chaith sé 16 bliain ann, agus oideachas a chur leis féin páirtaimseartha.

Is iad Desmond, Rooney agus Michael Smurfit a fuarthas Baltimore Technologies. Bhí Rooney POF insna blianta 1996-2001. Sa bhliain 1998 shínigh Bill Clinton agus Bertie Ahern déileáil Thráchtáil Leictreonach le húsáid an teicneolaíocht Baltimore.  Faoi cheannaireacht Rooney ag Baltimore, rinneadh roinnt cumaisc rathúla, chun bheith ina chomhalta den FTSE 100, agus a bhí liostaithe go rathúil ar an NASDAQ.Bhí Baltimore Technologies Cuideachta na Bliana, 1998 agus 2000. Sa bhliain 2000, bronnadh an tUasal Rooney Fear gnó na Bliana. Ba í Máire Mhic Giolla Íosa, (Mary McAleese), Uachtarán na hÉireann, i láthair, a bhronn air a chuid dhámhachtain. Ba é Fiontraí na Bliana, Banc na hÉireann, sa bhliain 2001. I mí Iúil 2001, scor Rooney Baltimore Technologies.

Bhí sé ina Phríomhoifigeach Feidhmiúcháin ar Chumann Sacair na hÉireann ó Bhealtaine 2003 go dtí Samhain 2004.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1956
Imreoirí League of Ireland
Daoine as Baile Átha Cliath
Imreoirí Shamrock Rovers Football Club
Daoine beo
Gonggong

Is é (225088) Gonggong, roimhe seo 2007 OR10, uimhir 25 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas de thart ar 1,230 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é  agus is dóigh gur abhacphláinéad é freisin.

225088
(307261) 2002 MS4

Is é (307261) 2002 MS4  uimhir 34 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná 995 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é  agus tá féidearthacht ann gur  abhacphláinéad é freisin.

307261
Vanth

Is é Vanth  uimhir 100 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas de tuairim is 380 km aige.  Is gealach d’Orcus é.
(120347) Salacia

Is é Salacia  uimhir 36 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú na  917 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é  agus tá féidearthacht ann gur   abhacphláinéad é freisin.

D'aimsigh na réalteolaithe Meiriceánacha Henry Roe, Michael Brown agus Kristina Barkume Salacia an 22 Meán Fómhair 2004 ag Réadlann Palomar i California, Stáit Aontaithe Mheiriceá.
(55565) 2002 AW197

Is é (55565) 2002 AW197  uimhir 37 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  917 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é  agus tá féidearthacht ann gur  abhacphláinéad é freisin.

55565
(208996) 2003 AZ84

Is é (208996) 2003 AZ84  uimhir 38 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  917 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é  agus tá féidearthacht ann gur  abhacphláinéad é freisin.

208996
(90568) 2004 GV9

Is é (90568) 2004 GV9 uimhir 39 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  917 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é  agus tá féidearthacht ann gur  abhacphláinéad é freisin.

90568
(202421) 2005 UQ513

Is é (202421) 2005 UQ513  uimhir 41 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  917 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é  agus tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.

202421
(145452) 2005 RN43

Is é (145452) 2005 RN43  uimhir 43 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  917 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é  agus tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.

145452
2006 QH181

Is é 2006 QH181  uimhir 46 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  650 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é  agus tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.

Rudaí réalteolaíoch aimsithe i 2006
(278361) 2007 JJ43

Is é (278361) 2007 JJ43  uimhir 47 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  650 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é  agus tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.

278361
Chaos

Is é Chaos  uimhir 48 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  650 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é  agus tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.
Gǃkúnǁ'hòmdímà

Is é Gǃkúnǁʼhòmdímà ((229762) 2007 UK126)  uimhir 49 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  650 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é  agus tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.

229762
2010 KZ39

Is é 2010 KZ39  uimhir 50 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  650 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é  agus tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.

Rudaí réalteolaíoch aimsithe i 2010
(230965) 2004 XA192

Is é (230965) 2004 XA192  uimhir 51 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  650 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é  agus tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.

230965
2010 RF43

Is é 2010 RF43  uimhir 52 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  650 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é  agus tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.

Rudaí réalteolaíoch aimsithe i 2010
(84522) 2002 TC302

Is é (84522) 2002 TC302  uimhir 53 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  650 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é  agus tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.

84522
(145451) 2005 RM43

Is é (145451) 2005 RM43  uimhir 54 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  650 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é  agus tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.

145451
(612911) 2004 XR190

Is é 2004 XR190  uimhir 55 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  650 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é  agus tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.

Rudaí réalteolaíoch aimsithe i 2004
(444030) 2004 NT33

Is é (444030) 2004 NT33  uimhir 56 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  650 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é  agus tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.

444030
(42301) 2001 UR163

Is é (42301) 2001 UR163  uimhir 57 de réadanna an Ghrianchórais  in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  650 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é  agus tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.

42301
(523639) 2010 RE64

Is é 2010 RE64  uimhir 62 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  650 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é  agus tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin.

Rudaí réalteolaíoch aimsithe i 2010
2010 FX86

Is é 2010 FX86  uimhir 63 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  650 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin.

Rudaí réalteolaíoch aimsithe i 2010
(612533) 2002 XV93

Is é 2002 XV93  uimhir 64 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  650 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.

Rudaí réalteolaíoch aimsithe i 2002
(392741) 2012 SQ31

Is é (392741) 2012 SQ31 = 2004 PR107 = 2009 YS20 uimhir 66 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  512 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é é agus tá féidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.

392741
(84922) 2003 VS2

Is é (84922) 2003 VS2  uimhir 68 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  512 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é  agus tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin.

84922
2003 QX113

Is é 2003 QX113  uimhir 69 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  512 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é  agus tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin.

Rudaí réalteolaíoch aimsithe i 2003
(175113) 2004 PF115

Is é (175113) 2004 PF115  uimhir 72 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  512 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin.

175113
(523643) 2010 TY53

Is é 2010 TY53  uimhir 73 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  512 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin.

523643
(471288) 2011 GM27

Is é 2011 GM27  uimhir 74 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  512 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin.

471288
2006 HH123

Is é 2006 HH123  uimhir 75 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  512 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht  ann go h- abhacphláinéad é freisin.

Rudaí réalteolaíoch aimsithe i 2006
2010 TJ

Is é 2010 TJ  uimhir 76 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  512 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin.

Rudaí réalteolaíoch aimsithe i 2010
(445473) 2010 VZ98

Is é (445473) 2010 VZ98  uimhir 77 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  512 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin.

445473
2011 FW62

Is é 2011 FW62  uimhir 78 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  512 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin.

Rudaí réalteolaíoch aimsithe i 2011
(471143) 2010 EK139

Is é 2010 EK139  uimhir 80 de réadanna an Ghrianchórais  in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  512 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin.

471143
(145480) 2005 TB190

Is é (145480) 2005 TB190  uimhir 81 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná 512 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus tá sé ina bhall den Chrios Kuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é agus d'fhéadfadh sé gur abhacphláinéad é freisin.

145480
(26375) 1999 DE9

Is é (26375) 1999 DE9  uimhir 82 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  512 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin.

26375
(120132) 2003 FY128

Is é (120132) 2003 FY128  uimhir 83 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  512 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin.

120132
(35671) 1998 SN165

Is é (35671) 1998 SN165 uimhir 84 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  512 km aige. Tá a fhithis thart ar an ghrian níos faide ná fithis Neiptiúin agus tá sé ina bhall den Chrios Cuiper. Chonaic A. Gleason é den chéad uair ar 23 Feabhra 1998 agus é ag obair do Réadlann Steward, cuid d'Ollscoil Arizona. Is réad tras-Neiptiúnach é agus b'fhéidear gur abhacphláinéad é freisin.

35671
(119951) 2002 KX14

Is é (119951) 2002 KX14  uimhir 85 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  512 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin.

119951
(82075) 2000 YW134

Is é (82075) 2000 YW134  uimhir 86 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  512 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin.

82075
2012 VP113

Is é 2012 VP113 (Biden) uimhir 87 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  512 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin.
(119979) 2002 WC19

Is é (119979) 2002 WC19  uimhir 89 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  512 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin.

119979
Huya

Is é Huya  uimhir 90 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  512 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin.
Hygiea

Is astaróideach é Hygiea agus é ina uimhir 91 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.[theipeann ar an bhfíorú, agus is dócha go bhfuil na céadta réad atá níos mó i méid ná Hygiea.]  Tá trastomhas níos lú ná  512 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian sa Chrios Astaróideach mar atá níos sia ná sin de Mars agus níos lú na sin de Iúpatar.  Tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin.
(469306) 1999 CD158

Is é (469306) 1999 CD158  uimhir 92 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  512 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin.

469306
Proteus

Is gealach de Neiptiún é Proteus agus é ina  uimhir 93 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  420 km aige.
(303775) 2005 QU182

Is é (303775) 2005 QU182  uimhir 94 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  420 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin.

303775
(469372) 2001 QF298

Is é (469372) 2001 QF298  uimhir 95 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  420 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin.

469372
(31107) 1997 PS3

Is é (31107) 1997 PS3 = 1996 GO21  uimhir 96 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  420 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Cuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin.

31107
(524435) 2002 CY248

Is é 2002 CY248  uimhir 99 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  420 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall den Chrios Chuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é agus tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin.

524435
Barbie

Is bábóg phlaisteach agus chluimhrithe í Barbie, déanta ag  Mattel, Inc, comhlacht atá lonnaithe in El Segundo, California.

Margaíocht 
Cuireadh an chéad bhábóg Barbie ar an margadh (ag an American International Toy Fair, Nua-Eabhrac) ar an 9 Márta 1959. Sin a 'breithlá' oifigiúil inniu. Bhí an bhábóg costasach ag an am,  $3.  

Bhí a lán daoine míshásta leis an chéad Bharbie ó dhearadh fisiciúil na mbábóg. Cheap siad nach raibh corp nádúrtha aici, róthanaí, agus ní raibh a corp cosúil leis an gcorp atá ag an gcuid is mó de dhaoine. Ní raibh corp nádúrtha aici, dar leo.  

Ach is féidir inniu leaganacha difriúla de Barbie  a cheannach, mar shampla “Barbie Ramhar”, “Barbie Bheag” agus mar sin de.

Féach freisin 

 Babóg

Tagairtí

Bréagáin
Bábóga
Daoine a rugadh i 1959
Oileáin Åland

Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea Åland, nó Oileáin Åland (Sualainnis: Södra Savolax, Fionlainnis: Ahvenanmaa). Oileánra atá ann agus é suite ar bhéal na murascaille sa Mhuir Bhailt. Réigiún féinrialaitheach atá ann agus an t-aon cheann ina labhraítear Sualainnis amháin.

Is í Mariehamn an phríomhchathair agus an chathair is mó.

Bardais
Cuimsíonn na h-oileáin sé bhardas déag.
Céad réadanna is mó sa Ghrianchóras

Na réadanna is mó sa Ghrianchóras

Is iad An Ghrian, na pláinéid,  na hastaróidí ,na h-abhacphláinéid, na gealaigh agus abhaic oighreata na réadanna is mó sa Ghrianchóras. Is féidir fo-ghasraí a chumadh freisin amhail Réadanna tras-Neiptiúnacha, Centaurí agus plútóidí. Is Réad tras-Neiptiúnach é réad a bhfuil fithis grianda níos mó ná sin de Neiptiún  aige agus aithnítear abhacphláinéid amhail Plútón nó Eris mar aon le abhaic oighreata nach bhfuil ina n-abhacphláinéid de bharr nach bhfil siad sféarúil. Faoi láthair is ionann le chéile iad réadanna thar Neiptiún agus réadanna atá sa Chrios Kuiper. 
Seo liosta de na réadanna is mó sa Ghrianchóras in órd a méid, a bhfuil aithne ag an IAU orthu.

An liosta
 An Ghrian
 Iúpatar
 Satarn
 Úránas
 Neiptiún
 An Domhain
 Véineas
 Mars
 Ganymede
 Tíotán
 Mearcair
 Callisto
 Io
 An Ghealach
 Europa
 Tríotán
 Eris
 Plútón
 Haumea
 Titania
 Rhea
 Oberon
 Iapetus
 Makemake
 2007 OR10
 Charon
 Umbriel
 Ariel
 Dione
 Quaoar
 Tethys
 Sedna
 Ceiréas
 2002 MS4
 Orcus
 Salacia
 2002 AW197
 2003 AZ84
 2004 GV9
 Varda
 2005 UQ513
 Dysnomia
 2005 RN43
 2002 UX25
 Ixion
 2006 QH181
 2007 JJ43
 Chaos
 2007 UK126
 2010 KZ39
 2004 XA192
 2010 RF43
 2002 TC302
 2005 RM43
 2004 XR190
 2004  NT33
 2001 UR163
 2003 UZ413
 2004 TY364
 2010 VK201
 2008 ST291
 2010 RE64
 2010 FX86
 2002 XV93
 Palas
 2004 PR107
 Veiste
 2003 VS2
 2003 QX113
 Enceladus
 Varuna
 2004 PF115
 2010 TY53
 2011 GM27
 2006 HH123
 2010 TJ
 2010 VZ98
 2011 FW62
 Miranda
 2010 EK139
 2005 TB190
 1999 DE9
 2003 FY128
 1998 SN165
 2002 KX14
 2000 YW134
 Biden
 2002 VR128
 2002 WC19
 Huya
 Hygiea
 1999 CD158
 Proteus
 2005 QU182
 2001 QF298
 1996 GO21
 Mimas
 Hi’iaka
 2002 CY248
 Vanth.

Grianchóras
Pallas

Is astaróideach é Pallas agus é ina uimhir 65 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid. An dara astaróideadh a fionnadh, ag an réalteolaí is lia Gearmánach Wilhelm Olbers (1758-1840) i 1802. Ainmnithe as Palas Aitéine, bandia na heagnaíochta.  Tá trastomhas de 512 ± 6 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian sa Chrios astaróideach mar atá níos sia ná sin de Mars agus níos lú na sin de Iúpatar.  Tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin de bharr a chuma sféarach.
Oberon

Is é Oberon uimhir 22 de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná 1,960 km aige.  Is gealach de chuid Úránais é.
Dysnomia

Is é Dysnomia uimhir 42 de  réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná 917 km aige. Is é an t-aon ghealach amháin ag an abhacphláinéad Eris é.
Hi’aka

Is é Hi'iaka  uimhir 98 de réadanna an Grianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas de níos lú ná 420 km aige. S'é an ceann is mó dé'n dhá shatailít a bhfuil i bhfithis thart ar an abhacphláinéad Haumea. S'é Namaka an t-ainm atá ar an ghealach níos lú eile.
Namaka

S'é Namaka an ceann níos lú de'n dhá ghealach atá ag an abhacphláinéad Haumea.  Tá trastomhas de 170 km aige. S'é Hi'iaka an t-ainm atá ar an ghealach níos mó eile.
Ilmarë

Is é Ilmare  uimhir 101  de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  S’é an t-aon satailít amháin atá ag an abhacphláinéad dóchúil  Varda. Tá trastomhas de 320 - 360 km aige.
Calpornius

Is beag eolas atá againn faoi Calpornius a bhí ina athair ag Naomh Pádraig.  Ba shaoránach Rómhánach é a raibh cónaí air sa Bhreatain sa 4ú-5ú haois.  Ba rúnaí sa rialtas é agus chomh maith le sin ba dheochain é san eaglais Críostaí.  Ba mhac do Photitus é a bhí ina shagart.  Bhí aitreabh acu le hais baile Bannavem Taburniae.  Conchesa an t-ainm a bhí ar a bhean chéile, a bhí ina máthair ag Naomh Pádraig.

Tagairtí