joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Laghairt fhéasógach

Laghairt neamhghnéasach Astrálach is ea an laghairt fhéasógach. Grúpaí spíonta móra taobh thiar den dá chluas, cuid mhaith spíonta beaga ar fud na colainne. Púitse domhain sa scornach is féidir a shéideadh suas mar léiriú bagrach, agus is uaidh seo a thagann a hainm.

Laghairtí
Laghairt mhonatóra

Laghairt atá dúchasach don Afraic, deisceart is oirdheisceart na hÁise, agus an Astráil is an laghairt mhonatóra. An ceann fada biorach, an muineál fada. An t-eireaball fada, agus ní féidir léi scaradh leis go deonach. Na hingne géar, an teanga fada gabhlánach, na fiacla caol le faobhair ghéara gearrtha.

Laghairtí
Laghdú méide (ríomhaireacht)

Athrú i gcomhlachtaí is eagraíochtaí ó ríomhairí ollmhóra lárnacha go dtí líonra stáisiún oibre nó ríomhairí pearsanta scaipthe ar fud na heagraíochta in oifigí is ionaid oibre ar leith.
Lagrach

Sa mheitéareolaíocht, córas brú ísil ag domhanleithid arda is mheánacha. Tugtar cioclón air ag domhanleithid ísle. De ghnáth, téann an córas trí staideanna réasúnta dea-shainithe lena bpatrúin aimsire féin. Tosaíonn lagrach nuair a fhásann tonn ar fhronta idir mais aeir fhuair is mais aeir the. Titeann an brú ag círín na toinne. Bíonn fronta te i dtosach an lagraigh, agus ina dhiaidh sin an fronta fuar, le teascán te eatarthu. Ach taistealaíonn an fronta fuar ar luas níos mó ná luas an fhronta the, agus mar sin tagann suas leis an bhfronta te chun fronta oclúidithe a chruthú. Nuair a tharlaíonn sé seo, méadaíonn an brú agus cailleann an lagrach luas. Gluaiseann gaotha dromchlacha ar tuathal timpeall an lagraigh sa leathsféar thuaidh (ar deiseal sa leathsféar theas). Bíonn lagraigh 1,000-2,000 km ar leithead de ghnáth, ach ní mhaireann ach 4-7 lá. Cruthaítear go rialta iad i réigiúin áirithe (mar shampla, ar feadh frontaí Molacha an Aigéin Atlantaigh is an Aigéin Chiúin, agus sa Mheánmhuir). Cruthaítear na lagraigh is déine sa gheimhreadh.
Joseph Louis Lagrange

Matamaiticeoir is réalteolaí Francach a saolaíodh i dTorino na hIodáile ab ea Joseph Louis Lagrange (Giuseppe Luigi Lagrangia, 25 Eanáir 1736 - 10 Aibreán 1813). Rinne sé staidéar ar nádúr is forleathadh fuaime is creathanna sreangán, feidhmeanna an chalcalais dhifreálaigh i dteoiric na dóchúlachta is réiteach cothromóidí, gealach is satailítí Iúpatair, agus gluaisní na bpláinéad. Ceannasach maidir le glacadh leis an gcóras méadrach deachúil meáchain is tomhais sa bhFrainc. Is é Mécanique analytique (Meicnic Anailíseach, 1788) a phríomhshaothar. Chuir sé síos ar phointí Lagrange, 5 phointe i bplána rothlaithe dhá rinn spéire (mar shampla, an Domhan is an Ghealach, nó an Ghrian is Iúpatar) mar a mbíonn na fórsaí imtharraingthe cothromaithe, ionas gur féidir leis an 3ú rinn a bheith i gceann ar bith díobh is é cothromaithe. Mar shampla, tá na hastaróidigh Thraíocha i bhfithisí seasmhacha ag pointí L-4 is L-5, a dhéanann triantáin chomhshleasacha leis an nGrian agus Iúpatar. 

Daoine a rugadh i 1736
Básanna i 1813
Laibhe

Carraig dhoigheartha, brúchta ag bolcán, nó trí ghág i ndromchla an Domhain nó grinneall na farraige. Úsáidtear an téarma seo, is cuma an leachtach nó soladach an charraig, ach roimh theacht di i dteagmháil le haer, tugtar magma uirthi. Téitear an magma trí mheath radaighníomhach i gcroíleacán an Domhain, agus tagann sé don dromchla ina shreabh comhiompair. Teocht 900-1100 °C a bhíonn ag an laibhe leachtach, ag brath ar a comhdhéanamh. Ag an teocht íseal, bíonn an laibhe slaodach agus ní ritheann go maith. Ag an teocht ard, le slaodacht níos lú, ritheann an laibhe go maith agus ní bhíonn fánaí an bholcáin sin róghéar. Silice is ocsaídí miotal is mó a bhíonn i laibhe, agus calcann sí ina basalt, ina haindeisít nó ina ríolaít.
Laicear (maisiú)

Ábhar crua uiscedhíonach a dhéantar as roisín an chrann laicir. In úsáid leis na cianta sa tSín. Is féidir é a dhathú, a shnasadh, a shnoí, agus a úsáid chun soithigh is troscán adhmaid a mhaisiú. Bhí laicir dhubha, órga, ghlasa, dhearga is airgid an-choitianta sa 17ú céad san Eoraip.
Laicear (crann)

Crann duillsilteach a fhásann go dtí 9 m ar airde. Dúchasach don tSín is an tSeapáin. Na duilleoga cleiteach le duilleoigíní ubhchruthacha; na bláthanna bídeach, le 5 pheiteal leathbhuí, i gcrobhaingí crochta. Tugtar an crann vearnaise air freisin. An roisín a fhaightear mar shúlach tar éis gearrthaí a dhéanamh sa ghas, is príomhchomhábhar é i laicear Síneach is Seapánach (laicear).
Láidreacht alcóil

Tugtar láidreacht alcóil ar thomhas ar an méid alcóil atá i ndeoch alcólach. Is é an tomhas is coitianta anois céatadán an toirt eatánóil. Mar shampla, bíonn 12% eatánóil i bhfíon dearg de ghnáth, arb ionann é is 90 ml i ngnáthbhuidéal. Is é an profa an tomhas a bhíodh in úsáid, tomhas an eatanóil i dtaca leis an tomhas chéanna ar bhiotáille profa caighdeánach. Sa bhiotáille profa bíonn 57.07% eatanóil, agus mar sin, is ionann profa 70°, mar a bheadh in uisce beatha, is neart 0.70 × 57.07 = 40%.

Alcól
Laindéar Síneach

Planda ilbhliantúil atá dúchasach d'oirdheisceart na hEorpa is an Áise. Ríosómach. Na bláthanna bán, le spotaí dorcha ina lár. Na cailísí bolgach seasmhach, 5 cm ar fhad, ag éirí páipéarach geal dearg nuair a bhíonn siad ag torthú (is iad seo na laindéir a úsáidtear i léirithe bláthanna), ag iniamh caoire deirge inite.
Lainilin

Úsc céarach buí a fhaightear ó olann. Meascán d'eistir colaistéaróil is na haigéid óléacha, phailmíteacha is stéaracha, a dhéanann eibleacht go héasca in uisce. Úsáidtear mar bhun d'ungthaí agus córacha maisiúcháin é.
Laiteirít

Ithir thrópaiceach ina ndéanann na hathruithe séasúracha sa bháisteach ocsaídí alúmanaim is iarainn a thiubhú i gciseal scothdhearg crua ramhar. Úsáidtear go minic í mar chloch bóthair.
René Lalique

Seodóir is dearthóir earraí gloine a rugadh in Ay na Fraince ab ea René Lalique (6 Aibreán 1860 – 1 Bealtaine 1945). A dhearthaí gloine, maisithe le figiúirí rilífe, ainmhithe is bláthanna, an-suntasach i ngluaiseachtaí na hEalaíne Nua agus Deco. 

Daoine a rugadh i 1860
Básanna i 1945
Johann Heinrich Lambert

Matamaiticeoir a saolaíodh i Mülhausen é san Alsáis (ar chuid den Eilvéis é ag an am) ab ea Johann Heinrich Lambert (26 Lúnasa 1727 – 25 Meán Fómhair 1777). Thaispeáin sé den chéad uair conas déine solais a thomhas, i 1760. Ainmnítear aonad an déine solais as.

Daoine a rugadh i 1727
Básanna i 1777
Matamaiticeoirí
Lampa díluchtúcháin

Lampa atá bunaithe ar sheoladh leictreachais trí ghás atá sáinnithe i bhfeadán gloine. Téann an gás, agus astaíonn solas amach tríd an ngloine. Ní speictream leanúnach a bhíonn sa solas seo, ach speictream líne. Struchtúr adamhach an gháis is mó a shocraíonn an speictream, agus mar sin, dathanna an tsolais a astaítear. Go hiondúil, úsáidtear an dúil ghásach neon féin agus í measctha le gáis eile don fheidhm seo. Is féidir le lampa den sórt seo méid áirithe solais ultraivialait a astú freisin, ag brath ar an ngás a úsáidtear ann.
Lampa fluairiseach

Lampa díluchtúcháin ar leith. De bharr na ngás ann, astaíonn sé an méid áirithe sin solais ultraivialait. Clúdaítear an taobh istigh de ghloine an fheadáin le péint speisialta. Istigh sa phéint seo tá fosfair, ceimiceáin atá fluaraiseach. Ionsúnn na fosfair an radaíocht ultraivialait, agus mar fhreagra, astaíonn solas sa speictream infheicthe, a thagann amach as an lampa.
Lampa gealbhruthach

Gealbhruthaíl is bun le hastaíocht solais sa ghnáthlampa leictreach. Seoltar sruth leictreach trí shreang tungstain, éiríonn an tsreang te dá bharr, agus má bhíonn an tsreang te go leor — thar 800 °C, abair — astaítear solas infheicthe chomh maith le méid mór radaíochta infridheirge. Tugtar an filiméad ar an tsreang théite. De réir mar a ardaíonn teocht na sreinge, léiríonn dlí Stefan is dlí Wien conas a athraíonn speictream na radaíochta uaithi. Chun lampa gealbhruthach éifeachtach a dhéanamh, ba bhreá dá bhféadfaí an teocht a ardú chuig 6000 °C, teocht dhromchla na Gréine, sa dóigh is go mbeadh buaic speictream an lampa i lár an réimse infheicthe, díreach mar atá buaic speictream na Gréine. Ach fiú le tungstan, an miotal is airde leáphointe, is deacair dul mórán thar 3000 °C, an ghnáth-theocht feidhmithe, mar galaíonn an tungstan ón tsreang, rud a lagaíonn í, agus tuirlingíonn an ghal ar an ngloine, rud a dhorchaíonn é. De bharr na teochta ísle seo, 3000 °C, astaítear cuid mhór radaíochta infridheirge ó lampa gealbhruthach ar bith, agus ní astaítear mar sholas infheicthe ach b'fhéidir 5% den fhuinneamh leictreach. Is ar éigin a astaítear radaíocht ultraivialait ar chor ar bith ó lampa gealbhruthach tungstain.
Lampa ionduchtúcháin

I mbolgán an lampa seo, bíonn gal mearcair faoi ísealbhrú, agus ionduchtaítear sruth ardmhinicíochta sa ghal seo le corna ionduchtúcháin taobh istigh den chlúdach gloine. Spreagann an sruth seo leictreoin sna móilíní mearcair, á n-ardú chuig fithiseáin (scealla) níos fuinniúla amach óna núicléis. Nuair a fhilleann na leictreoin ar a bhfithiseáin féin beagán níos déanaí, astaítear solas ultraivialait uathu. Imbhuaileann an radaíocht seo an fosfar fluaraiseach a chlúdaíonn taobh istigh na gloine, spreagann sé na leictreoin sa bhfosfar, agus beagán níos déanaí astaíonn siad siúd solas infheicthe. Is iad buntáistí na lampaí nua seo i gcomparáid le gnáthlampaí go mbeidh saol an-fhada acu, suas le 60,000 uair, timpeall 6 oiread shaol na ngnáthlampaí, go mbeidh siad níos éifeachtaí, ag soláthar níos mó solais de réir an fhuinneamh ionchuir leictrigh, agus nach mbeidh aon chomhábhar so-bhriste iontu ach amháin an clúdach gloine.
Lampa sábhála

Gléas a bhíodh in úsáid ag mianadóirí chun an gás pléascach meatán (gal mhianaigh) a bhrath. D'fhionn Humphry Davy é i 1815. Dá mbeadh aon mheatán i láthair, d'athródh cruth na lasrach, ach bhíodh ciseal dúbailte d'uige miotail timpeall uirthi a chuireadh bac ar adhaint an gháis. Faoi seo, lampaí leictreacha is mó a bhíonn in úsáid agus brathadóirí soladstaide gáis orthu.
Lampróg

Ciaróg bheag, oíchí den chuid is mó. Sciatháin bhoga ar an bhfireannach, an baineannach cosúil le larbha agus gan sciatháin de ghnáth. Úsáideann sí a corráin chuasacha chun súlaigh dhíleáite a instealladh ina creach. Faightear na larbhaí san ithir agus dramhaíl duilleog. Lonrach ag gach céim dá forbairt, ach é seo níos sofheicthe sna lampróga fásta. Na horgáin lonracha gar do bhun an bhoilg, agus úsáideann sí iad chun comharthaí cúplála a dhéanamh.
Lánán doimhneachta

Arm a úsáideann longa dromchlacha chun fomhuireáin a scriosadh. De réir cineáil, is umar lán d'ábhar pléascach é a chaitear sa bhfarraige ó dheireadh long chogaidh. Bíonn fiús brú-íogair san umar a mhaidhmeann ag doimhneacht ar leith. Ón dara cogadh domhanda, tá foirmeacha in úsáid a chaitear fad éigin chun tosaigh ar an long chogaidh. Ó na 1950idí, tá lánáin núicléacha doimhneachta ag cabhlaigh áirithe, atá in ann pléascadh díobhálach 1 km ar trastomhas a dhéanamh. Úsáidtear diúracán nó eitleán gan phíolóta chun lánán mar seo a lainseáil ag fad réasúnta sábháilte ón long chogaidh.
Edwin Hubert Land

Fisicí is ceapadóir Meiriceánach ab ea Edwin Hubert Land (7 Bealtaine 1901 – 1 Márta 1991). Cheap an córas grianghrafadóireachta láithrí Polaroid, agus an eibleacht réalaithe comhshnaidhmthe leis an scannán féin. 

Daoine a rugadh i 1901
Básanna i 1991
Fisiceoirí Meiriceánacha
Ceapadóirí Meiriceánacha
Karl Landsteiner

Paiteolaí a rugadh sa Vín ab ea Karl Landsteiner (1868-1943). D'oibrigh sé ansin agus i Nua-Eabhrac. D'fhionn sé córas fuilghrúpaí ABO i 1901, agus córas AB i 1902.  

I 1940 d'fhionn sé córas fhactóir Rhesus.  

Bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 1930 as a shaothar go dtí sin ar an bhfuil.

Tagairtí 

Básanna i 1943
Daoine a rugadh i 1868
Paiteolaithe
Langa

Iasc le colainn chaol de chlann na dtrosc, flúirseach amach ón gcladach san Aigéan Atlantach oirthuaisceartach, ón Iorua go Bá na Bioscáine, ag doimhneachtaí 300-400 m. Suas le 2 m ar fhad, a dhroim scothdhonn/glas breac. Déantar iascach tráchtála air, le línte den chuid is mó.
Paul Langevin

Fisicí is ceimicí a rugadh i bPáras ab ea Paul Langevin (23 Eanáir 1872 - 19 Nollaig 1946). Cáiliúil as a thaighde ar theoiric leictreonach an mhaighnéadais — inar léirigh sé an gaol idir gluaisne paraimaighnéadach adamh is a ndearbhtheocht, agus ar réamhinis an sáithiú paramaighnéadach a d'fhionn Onnes i 1914—agus sonóir chun fomhuireáin a bhrath is a aimsiú.

Daoine a rugadh i 1872
Ceimiceoirí Francacha
Fisiceoirí Francacha
Básanna i 1946
Daoine as Páras
Daoine a cuireadh i Reilig Père Lachaise
Samuel Pierpont Langley

Réalteolaí is ceannródaí san aerloingseoireacht a rugadh i mBostún ab ea Samuel Pierpont Langley (22 Lúnasa 1834 – 27 Feabhra 1906). Cheap sé an bólaiméadar, ionstraim chun teasradaíocht na Gréine a thomhas. An chéad duine a thóg meaisín eitilte níos troime ná aer, arbh aerárthach mionsamhlach galfhuinnmhithe é. 3ú rúnaí ar an Smithsonian Institution a bhí ann chomh maith.

Réalteolaithe Meiriceánacha
Ceapadóirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1834
Básanna i 1906
Irving Langmuir

Ceimicí a rugadh i Nua-Eabhrac ab ea Irving Langmuir (1881-1957). Bhuaigh sé Duais Nobel na Ceimice i 1932 as a shaothar ar cheimic mhóilíneach dromchlaí, saothar a tháinig le bheith tábhachtach san imdhíoneolaíocht. Cáiliúil freisin as a chuidiú le forbairt an fheadáin fholúsaigh don raidió, agus modhanna chun ceimiceáin a scaipeadh i bhfoirm púdair ar scamaill chun báisteach nó sneachta a ionduchtú.

Ceimiceoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1881
Básanna i 1957
Daoine as Brooklyn, Nua-Eabhrac
Lann

Pláta beag cnámhach nó cranrach a fhoirmíonn clúdach na colainne ar éisc agus reiptílí. Na lanna a chlúdaíonn sciatháin chuid de na feithidí, is gruaigí modhnaithe cúitíneacha iad.
Lansa teirmeach

Gaireas gearrtha, cosúil le tóirse, chun cruach is cóimhiotail righne eile a ghearradh, a bhraitheann ar an bhfíoras gur féidir iarann a dhó in ocsaigin. Bíonn soc príomhúil ann chun scaird ocsaigine a sholáthar, agus soc tánaisteach chun aicéitiléin a sholáthar leis an miotal a réamhthéamh chuig teocht ag a ndófaidh sé sa sruth ocsaigine. Ina dhiaidh sin, is leor an sruth ocsaigine chun dó an mhiotail a choinneáil ar siúl.
Lapis lazuli

Cloch maisiúcháin dhúghorm, ar lasúirít (sileacáit sóidiam is alúmaim) í den chuid is mó, a fhaightear in aolchloch mheiteamorfaithe. Bhíodh sé ina fhoinse ábhar datha gorm (gormghlas, tráth), ach sintéisítear é sin anois.
Pierre Simon Laplace

Matamaiticeoir is réalteolaí a rugadh i mBeaumont-en-Auge na Fraince ab ea Pierre Simon Laplace (23 Márta 1749–5 Márta 1827). Leabhar suntasach amach is amach sa mhatamaitic fheidhmeach ab ea a Mécanique céleste (Meicnic Neamhaí, 1799-1825) in 5 imleabhar. Bhunaigh Laplace staidéar na meicnice clasaicí ar an gcalcalas in áit na céimseata mar a bhí sé mar nós ag na scoláirí roimhe sin. Bhí bua as an ngách aige ar an matamaitice agus Newton na Fraince a thugtar air dá bharr.

Matamaiticeoirí Francacha
Réalteolaithe Francacha
Daoine a rugadh i 1749
Básanna i 1827
Laraingíteas

Athlasadh géar nó ainsealach na larainge, le hat théada an ghutha. Go minic, bíonn ionfhabhtú ag an am céanna áit éigin eile sa chonair riospráide, de shaghas gnáthshlaghsáin nó broincítis.
Larbha

Staid i bhforbairt ainmhí idir goradh agus baint amach na foirme fásta nó na haibíochta is ea larbha. Bíonn staideanna larbhacha de réir cineáil i ngrúpaí ainmhithe (mar shampla, an chruimh chabáiste larbhach i bhféileacáin). Go minic, ní bhíonn an ghnáthóg chéanna ag an larbha is an fhoirm fhásta. Feidhmíonn an staid larbhach mar staid scaipthe i dtimthriall beatha an ainmhí.

Larbhaí
Feithidí
Lárionad Spáis John F. Kennedy

Ó na 1950idí, an príomhionad chun spásárthaigh NASA a lainseáil. Lonnaithe ar Oileán Merrit in aice le Rinn Canaveral i stát Florida. 

NASA
Lártheifneoir

Is é rud is lártheifneoir ann ná trealamh chun na comhábhair i meascán (solaid i leacht, nó leacht i leacht) a scaradh trí rothlú tapa, agus mar sin, trí fhórsa lártheifneach. Is féidir é a úsáid i dtionscail (mar shampla, i ndéirí chun an t-uachtar a scaradh ón mbainne, nó sa mhianadóireacht chun carraigeacha a scaradh ón mianra) agus i dtaighde eolaíoch (mar shampla, in ultralártheifneoir chun páirteagail ar mhéid macramhóilíní a scaradh ó chéile).

Trealamh leighis
René Robert Cavelier La Salle

Taiscéalaí a rugadh i Rouen na Fraince ab ea René Robert Cavelier La Salle (21 Samhain 1643 - 19 Márta 1687). Chuir sé faoi i gCeanada i 1666, agus i 1682 thaistil síos aibhneacha Ohio is Mississippi don fharraige. Thug sé an t-ainm Louisiana (as Louis XIV na Fraince) ar an réigiún ag béal an Mississippi.

Taiscéalaithe Francacha
Daoine a rugadh i 1643
Básanna i 1687
Lascghéagán

Struchtúr, cosúil le lasc, a fhaightear ar chuid de na baictéir agus cuid mhaith orgánach le núicléas scoite a chuimsíonn an t-ábhar géiniteach. Feidhmíonn na lascnaidí chun an t-orgánach a thiomáint is a ghluaiseacht, ag rothlú i gcás na mbaictéar, ag guagaíl i gcás na gceall eile. Ar na horgánaigh dheireanacha seo, bíonn dhá shaghas lascnaide: cineál mín, cosúil le fuip, agus cineál atá cosúil le tinsil le sraitheanna gruaige ar a fhad.
Lascnaideach

Orgánach micreascópach aoncheallach a bhfuil 1, 2, 3, 4, nó níos mó lascnaidí, a úsáidtear chun snámh de ghnáth. Cuid mhaith díobh, is seadáin ar ainmhithe óstacha iad, ach maireann cuid eile i ngnáthóga uisciúla is domhanda.
La Tène

Ionad réamhstairiúil ar tír gar do Loch Neuchâtel san Eilvéis, mar ar thángthas ar an-chuid taiscí móideacha, arm maisithe, agus bróistí i dtochailtí ó 1858 ar aghaidh. Úsáidtear an téarma anois don iarannaois dhéanach san Eoraip, tréimhse i ndiaidh cultúr Hallstatt, timpeall 500 RC, gur tháinig na Rómhánaigh. Bhí dúnta ar bharra cnoc, forbairt sa trádáil is an chogaíocht, teacht chun cinn bailte is cathracha, agus stíl bheoga chuarlíneach ealaíne sainiúil don tréimhse. 

An Iarannaois
Seandálaíocht na hEorpa
Benjamin Henry Latrobe

Ailtire is innealtóir sibhialta a rugadh i bhFulneck Shasana, ach a d'imigh do na Stáit Aontaithe i 1795 ab ea Benjamin Henry Latrobe (1 Bealtaine 1764 – 3 Meán Fómhair 1820). Thug sé stíl na hAthbheochana Gréagaí isteach ansin. Ina shuirbhéir ar fhoirgnimh phoiblí i Washington, DC (1803-1817). Dhear is thóg sé a shárshaothar, Baisleac Dheastógáil na Maighdine Muire i mBaltimore, Maryland, ó 1805. Fuair sé bás i New Orleans, Louisiana.

Ailtirí Meiriceánacha
Ailtirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1764
Básanna i 1820
Max von Laue

Fisicí Gearmánach ab ea Max Theodor Felix von Laue (9 Deireadh Fómhair 1879 – 24 Aibreán 1960). Bhuaigh sé Duais Nobel sa bhfisic i 1914 as a thaighde ar dhíraonadh X-ghathanna le criostail agus, leis sin, tomhas tonnfhaid X-ghathanna. 

Daoine a rugadh i 1879
Básanna i 1960
Fisiceoirí Gearmánacha
Paul Lauterbur

Is é Paul Lauterbur an duine ard is faide ar dheis.]]
Ceimicí a rugadh i Sydney, Ohio, ab ea Paul Christian Lauterbur (6 Bealtaine 1929 – 27 Márta 2007). Ba de shliocht Lucsamburgach é. Agus é ag déanamh taighde ar athshondas núicléach maighnéadach (NMR) chun ceimiceáin a anailísiú, thaispeáin sé conas íomhánna déthoiseacha tomagrafaíocha a chruthú leis. I 2003 roinn sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis le Peter Mansfield as a thaighde i saothrú íomháú athshondais (núicléach) mhaighnéadaigh (MRI). In Urbana, Illinois, a shíothlaigh sé.

Ceimiceoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1929
Básanna in 2007
Charles Louis Alphonse Laveran

Lia Francach ab ea Charles Louis Alphonse Laveran (18 Meitheamh 1845 - 18 Bealtaine 1922). Bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis i 1907 as a thaighde ar conas a chuireann prótasóin tús le galair. D'aimsigh sé cúis na maláire i 1880.

Lianna Francacha
Daoine as Páras
Daoine a rugadh i 1845
Básanna i 1922
John Bennet Lawes

Talmhaí Sasanach ab ea John Bennet Lawes (28 Nollaig 1814 - 31 Lúnasa 1900). Bhunaigh sé stáisiún turgnamhach i Rothamstead, áit ar fhorbair sé an fhorfosfáit mar leasú talún. Ba thús é seo le tionscal an leasaithe cheimicigh.

Feirmeoirí Sasanacha
Daoine Sasanacha
Daoine a rugadh i 1814
Básanna i 1900
Ernest Lawrence

Fisicí a rugadh i gCanton, Dakota Theas ab ea Ernest Orlando Lawrence (8 Lúnasa 1901 - 27 Lúnasa 1958). Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice i 1939 as fionnadh an chiogleatróin chun cáithníní ardfhuinnimh a chruthú, agus taighde ar struchtúr an adaimh is dúile saorga radaighníomhacha.

Fisiceoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1901
Básanna i 1958
L-DOPA

Clé-dopa, C9H11NO4, déhiodrocsaifeiniolalainín, díorthach catacóil ó phlandaí, atá in ann coimpléisc láidre a dhéanamh le miotail. Úsáidtear é i gcóireáil ar dhaoine le galar Parkinson, agus laghdaíonn sé na siomptóim i 65% de na cásanna. Tuairiscíodh go luath tar éis a thabhairt isteach sna 1970idí gur fheabhsaigh sé an libídeo fireann i mionlach na n-othar, ach meastar nár de bharr an druga ach de bharr an fheabhsaithe sna hothair é sin, agus is cinnte go bhfuil sé neamhéifeachtach mar afraidíseach.
Leá iomlán

Eachtra thubaisteach in imoibreoir núicléach. Má chailltear rialú ar fhuascailt an fhuinnimh theirmigh, méadaíonn teocht an chroíleacáin go leánn na slata breosla. Is féidir go sceithfear ábhair an-bhaolacha radaighníomhacha amach sa chomhshaol, agus é sin go pléascach.
Leá na n-oighearchaidhpeanna

Tuigtear anois ó na pictiúir a fhaightear ó shatailítí go bhfuil laghdú leanúnach suntasach i bhfairsinge an oighir ag na Moil Thuaidh is Theas ó na 1970idí anuas. Is léiriú é ar fhorthéamh an Domhain, de bharr athruithe san iarmhairt cheaptha teasa san atmaisféar. Tá a fhios go dtarlaíonn a leithéid ag deireadh oighearaoise, ach ba chóir go mbeimis ag súil le tús oighearaoise nua amach anseo. Mar sin, is mór an spéis sa bhfeiniméan leáite seo mar go mb'fhéidir gur tuar é go bhfuil athruithe dochúlaithe aeráide ag tarlú. Tá 90% den oighear seo in Antartaice, agus mórchuid an fhuílligh ag an Mol Thuaidh. Tá an chuid eile ar shléibhte arda ar fud an Domhain. Sa tréimhse idiroighreach is déanaí, timpeall 125,000 bliain ó shin, tharla an oiread sin leáite do na hoighearchaidhpeanna uile gur ardaíodh leibhéal na farraige 10 m. Má leanann an forthéamh agus an leá atá ar siúl anois, meastar go n-ardóidh meánleibhéal na farraige suas le méadar sa 21ú céad, rud a bheidh tubaisteach do chóstaí ísle ar fud an Domhain, cuid acu plódaithe le daoine. Má leánn agus imíonn an taisce oighir ar na sléibhte arda, beidh sé sin tubaisteach do chuid mhaith aibhneacha móra, agus na mílte milliún daoine a bhraitheann go huile orthu.
Leabhar cógaisíochta

Leabhar caighdeánach i gcomhair drugaí, ag tabhairt comhairle ar ionannas, íonacht, agus aithint na ndrugaí. In an-chuid tíortha bíonn leabhar oifigiúil cógaisíochta, agus is gá go ngéillfidh gach druga a chuirfidh dochtúir ar oideas do chaighdeáin an leabhair sin.
Leabharcheangal

Is éard is leabharcheangal ann ná teicníochtaí chun bileoga a cheangal ar feadh imill amháin agus cás a chur orthu chun leabhar nó coidéacs a tháirgeadh. 

Roimh an 19ú céad, is de láimh a dhéantaí leabharcheangal, agus maireann an cheird i dtáirgeadh cóipeanna singile is eagrán daorluachach. Fuaitear bileoga aonair nó teascáin fhillte leathanach le snáithe timpeall ar chordaí a cheanglaítear le boird an chlúdaigh. Clúdaítear na boird is an droim le leathar nó éadach, agus stampáiltear teideal is eolas eile ar an droim is an clúdach tosaigh. 

Sna próisis nua-aoiseacha, déantar gach ceann de na céimeanna seo go huathoibríoch. Ní bhaintear feidhm as na cordaí mar chuid den droim, agus den chuid is mó baintear feidhm as greamacháin in ionad snáithe. I gceangal leabhair faoi chlúdach bog, greamaítear boird éadroma timpeall ar an leabhar, atá ceangailte le greamachán cheana féin. 

Foilsitheoireacht
Dearadh grafach
Clódóireacht
Leabharlann Chathair Alastair

An leabharlann is mó anallód. I 332 RC chinn Alastar Mór a phríomhchathair a thógáil. Lean Tolamaes I é, agus thóg an chéad ollscoil bhuan inti, le Leabharlann Chathair Alastair ag a croílár. Bhí 700,000 leabhar inti faoi dheireadh, agus matamaitic, réalteolaíocht, eolaíocht, is teicneolaíocht suntasach ann. I 47 AD chuir Iúl Caesar an Leabharlann trí thine mar chuid dá chogadh ionraithe le Cléópatra. Níos déanaí, ghoid Marcas Antaine leabharlann Phéargamas in iarthuaisceart na hÁise Bige chun Leabharlann Chathair Alastair a atógáil. I 389 d'ordaigh impire Críostúil an oirthir, Teodaisias, rudaí págánacha a scrios: rinneadh amhlaidh ar chuid mhór den leabharlann, agus dhúnmharaigh an slua na scoláirí págánacha istigh inti. Tógadh an beagán leabhar a sábháileadh go Cathair Chonstaintín. I 642 ghabh na hIoslamaigh an chathair sin, agus chríochnaigh scrios na seanleabhar seachas beagán díobh, 6 imleabhar d'Arithmetica (Uimhríocht) le Diafanas ina measc. Osclaíodh leabharlann nua i 2002 a tógadh ar láthair phalás Chléopatra, agus aidhm ag na húdaráis 5-8 milliún leabhar a bheith inti faoi 2020. 

Leabharlanna
Leabharuimhir Chaighdeánach Idirnáisiúnta

Córas uimhreacha 10 ndigit a dháiltear ar leabhair nuair a fhoilsítear iad (ISBN i mBéarla) is ea Leabharuimhir Chaighdeánach Idirnáisiúnta. Glacadh go hidirnáisiúnta leis i 1971, agus simplíonn sé ionannú is ordú leabhar mar go mbíonn a uimhir féin clóbhuailte taobh thiar de leathanach an teidil is ar an gclúdach cúil. Ó 2007 méadaíodh fad na huimhreach go dtí 13 digit, córas atá in úsáid ag Leabharlann na Breataine is Leabharlann na Comhdhála sna Stáit Aontaithe, taobh leis an uimhir choibhéiseach 10 ndigit ó 2004 ar aghaidh.

Stair
Sa bhliain 1965 nó 1966, tháinig aitheantóir trádála leabhar ar an saol, cód ar ar tugadh Uimhriú Leabhar Chaighdeánach. Gordon Foster, Ollamh Gradaim le Staitistic ag Coláiste na Tríonóide, a chruthaigh an córas seo do WHSmith, díoltóirí leabhar, agus gnólachtaí eile. Bhí an córas seo aige bunaithe ar 9 ndigit. Ach David Whitaker ("Athair an ISBN") agus Emery Koltay (stiúrthóir Bowker, an ghníomhaíocht Mheiriceánach ISBN) a chruthaigh an leagan de ar a dtugtar ISBN, é sin sa bhliain 1967.

Naisc sheachtracha
 Suíomh ISBN International. Arna rochtain ar 4 Feabhra 2016
Leacht

Is foirm dhlúth damhna atá i gceist le leacht atá in ann sreabhadh ach nach bhfuil in ann fórsaí rothlaithe a tharchur. Bíonn an dlús céatadán beag níos lú ná dlús an tsolaid chomhfhreagraigh. Bíonn sí beagnach do-chomhbhrúite. Bíonn na hadaimh inti ag síorathrú ionad ar mhodh randamach. Ní bhíonn aon ord meánraonach ná fadraonach sna hadaimh, ní hionann is an-chuid solad, ach roinnt oird ghearr-raonaigh. Maidir le struchtúr, bíonn leachtanna an-slaodacha cosúil le solaid dhímhorfacha.

Leachtanna
Foirmeacha damhna
Leachtchriostail

Ábhair orgánacha a bhíonn criostalta sa staid sholadach, páirtchriostalta (an staid leachtchriostalta) nuair a leáitear iad, agus ina bhfíorleachtanna nuair a théitear a thuilleadh iad. Bíonn tréithe treócha ag leachtchriostail, agus mar sin bíonn siad dé-athraonach. Is féidir a dtrédhearcacht optúil a laghdú trí réimsí leictreacha a chur i bhfeidhm orthu, agus saothraítear iad i dtaispeáint uaireadóirí, áiritheoirí, agus feistí leictreonacha eile, teilifíseáin ina measc.
Leadán

Planda mór docht colgach ilbhliantúil a fhásann go dtí 2 m. Dúchasach don Eoraip is an Mheánmhuir. A ghas ar uillinn. Na duilleoga i gcnota, leathfhada nó éilipseach, a fhaigheann bás tar éis bliana. Na duilleoga ar an ngas caol, ina bpéirí, cónasctha ag a mbun chun cupáin lán d'uisce a dhéanamh. Na bláthanna an-bheag, bán nó liathchorcra, i gcinn ar mhéid is cruth uibhe, agus iad timpeallaithe le brachtanna cuaracha deilgneacha. Bíonn brachtanna righne ar chinn an leadáin shaothraithe, leadán Fuller, agus úsáidtear iad chun an bruth a thógáil ar éadaí. Bheadh na brachtanna ar an leadán fiáin rósholúbtha chuige sin.
Leadhbóg

Leathóg choitianta Eorpach a fhaightear i bhfarraige thanaí gar don chladach ón Iorua go dtí an Mheánmhuir, ag treá isteach sna haibhneacha úra ó thuaidh. An chuid uachtarach den cholainn liathdhonn le paistí dorcha is flannbhuí, an taobh íochtarach bán. Suas le 50 cm ar fhad. Tábhachtach in áiteanna mar bhia-iasc.
Leaic

Úscadh roisíneach ó choirp feithidí lannacha baineanna a úsáidtear chun seileaic a ullmhú. Cothaíonn na feithidí iad féin le súlach crann. Ní mór an t-úscadh amh a íonú agus an dath dearg a bhaint as chun seileaic a tháirgeadh.
Leaisteachas

Sa bhfisic, airí i solaid go bhfilleann ábhar faoi strus go dtí a bhunmhéid is a bhunchruth nuair a laghdaítear an strus go dtí nialas. De ghnáth, comhfhreagraíonn sé do chomhréireacht dhíreach idir strus is straidhn. I mbarra miotail, mar shampla, suas go dtí straidhn timpeall 1% ar a laghad, nuair a dhúblaítear an fórsa teannais ar fhad an bharra, dúblaítear síneadh an bharra. Nuair a bhaintear an fórsa teannais chun siúil (= 0), laghdaítear an síneadh go dtí 0.
Leaistiméirí

Ábhair, sintéisithe go saorga de ghnáth, le hairíonna leaisteacha. Samplaí is ea rubar nádúrtha is poilisipréin.
Leaithín

Tom cranda dreaptha síorghlas, 8 cm ar airde, dúchasach do réigiúin Artacha is sléibhte arda. Na duilleoga ubhchruthach le fiacla cruinne. 7-10 bpeiteal ar na bláthanna, bán héileatrópach. Cleite clúmhach ar na torthaí. Feidhmíonn na bláthanna mar scátháin pharabóileacha chun an teocht ag a lár a ardú roinnt mhaith céimeanna os cionn na teochta timpeallaí, rud a aomann feithidí pailnithe is a ligeann dóibh a bheith níos gníomhaí sa teas. 

Plandaí
Louis Leakey

Antraipeolaí Briotanach a saolaíodh i gKabete sa Chéinia ab ea Louis Seymour Bazett Leakey (7 Lúnasa 1903 – 1 Deireadh Fómhair 1972). Ag obair lena bhean chéile Mary Leakey (née Nicol, 1913-1996), thochail sé i Mám Alduvai sa Tansáin agus tháinig ar iontaisí Homo habilis, duine réamhstairiúil: blaosc i 1959, agus iontaisí suntasacha eile i 1964 is 1967. Rinne a mhac Richard Leakey (1944-2021) tuilleadh fionnachtana tábhachtacha sa réigiún.

Seandálaithe Briotanacha
Antraipeolaíithe Briotanacha
Daoine a rugadh i 1903
Básanna i 1972
Léamar

Príomhach bunúsach ó Mhadagascar, le súile móra is soc gobach. Eireaball fada ag an gcuid is mó de na saghsanna. 27 speiceas, i 3 chlann: na léamair, na habhacléamair, agus na léamair léimneacha.
Leamhan céarach

Leamhan beag a itheann céir is cíor meala na mbeach. Líonann sé na tolláin sa choirceog le síoda.
Leamhan coidlín

Leamhan beag neamhlonrach a bheireann uibheacha ar úlla is torthaí eile. Itheann na cruimheanna an taobh istigh de na torthaí roimh theacht amach le pupú i gcocún síoda. Is lotnaidí suntasacha ar úlla saothraithe iad.
Leamhan dosóige

Leamhan meánach, nach mbíonn próboscas aige de ghnáth. Na sciatháin bán, le dathanna dorcha. Na cruimheanna gruagach gealdaite. Ribí gruaige fite i mballaí an chocún criosaláide.
Leamhan éadaigh

Leamhan beag liathdhonn. Itheann na larbhaí ábhar orgánach triomaithe, olann is fionnadh ina measc. Is féidir leis a bheith ina lotnaid tí.
Leamhan geoiméadair

Leamhan beag nó meánach, go minic le sciatháin mhóra, daite go haisteach. Cuma ar na cruimheanna mar a bheadh craobhóga iontu, agus tugtar lúbairí orthu as a modh gluaiseachta, ag déanamh lúb mór leis an gcolainn, ag dul ar aghaidh leis na cosa tosaigh ar dtús agus ansin na cosa cúil. Timpeall 20,000 speiceas ann, ina measc lotnaidí suntasacha, an fhoich, an phéist orlaigh, agus leamhan an gheimhridh san áireamh.
Leamhan léireiteach

Leamhan beag a bhfuil na lanna ar iarraidh ó chuid mhaith de na sciatháin, ionas go mbíonn réigiúin thrédhearcacha orthu. Aithriseoir ar bheacha agus foichí. Eitlíonn sé sa lá le heitilt thapa. Go minic, tochlaíonn na larbhaí i ngais plandaí.
Leamhan puisíneach

Leamhan suntasach le sciatháin thosaigh bhána agus marcanna dubha i bhfiarlán orthu. Na sciatháin chúil bán ar an bhfireannach, liath ar an mbaineannach. An chruimh glas, le ceann scothdhearg. Faightear ar shaileach agus poibleog é.

Feithidí
Leamhain
Leamhan tíograch

Is leamhan daite meánach é an leamhan tíograch (Arctiinae). Na larbhaí cruimheacha gruagach de ghnáth. Is féidir leis a bheith ina lotnaid shuntasach, ag déanamh damáiste d'fhásra crann. Déanann cuid mhaith díobh fuaim le horgán creathach ar thaobh na colainne.
Toirchiú in vitro

Is éard is toirchiú in vitro (TIV) ann ná próiseas toirchithe ina gcomhcheanglaítear ubh le speirm in vitro (" i ngloine ").  Is éard atá i gceist leis an bpróiseas ná monatóireacht agus spreagadh a dhéanamh ar phróiseas ubhsceite mná, ubhán nó ubháin (ubh nó uibheacha) a bhaint as a hubhagáin agus ligint do speirm iad a leasú i meán saothrúcháin i saotharlann. Tar éis don ubh leasaithe (siogót) dul faoi saothrúchán ar feadh 2 -6 lá, aistrítear é le cataitéar isteach san útaras, le rún toircheas rathúil a bhunú.

Is cineál theicneolaíocht atáirgthe chuidithe é TIV a úsáidtear le haghaidh cóireála neamhthorthúlachta agus máthairionadaíochta le linn toirchis. D'fhéadfadh ubh toirchithe ó dheontóir ionchlannú a dhéanamh i útaras na máthar ionad, agus níl baint ghéinmhodhnaithe ag an leanbh a eascraíonn as sin leis an uterus ionaid. Tá roinnt tíortha tar éis infhaighteacht cóireála TVF a thoirmeasc nó a rialáil ar shlí eile, rud is cúis le turasóireacht thorthúlachta. I measc na srianta ar infhaighteacht TIV tá costais agus aois, chun go mbeidh bean in ann toircheas sláintiúil a iompar go dtí aibíocht.

I mí Iúil 1978, ba í Louise Brown an chéad leanbh a rugadh go rathúil tar éis dá máthair cóireáil TIV a fháil.  Rugadh Brown mar thoradh ar thimthriall nádúrtha TIV, áit nach ndearnadh aon spreagadh. Bhí an nós imeachta ar siúl ag Ospidéal Teachín an Dr Kershaw (Ospís an Dr Kershaw anois) i Royton, Oldham, Sasana. Bronnadh Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis ar Robert G. Edwards sa bhliain 2010. Rinne an fiseolaí an chóireáil a chomhfhorbairt in éineacht le Patrick Steptoe agus an sutheolaí Jean Purdy ach ní raibh an dá cheann acu incháilithe lena mbreithniú mar go bhfuair siad bás agus ní bhronntar an Duais Nobel tar éis bháis.

 Tugtar drugaí don bhean chun ubhsceitheadh a spreagadh. Níos cruinne fós, tugtar hormóin a spreagann foirmiú 2+ uibheacha san ubhagán. 
 Díreach roimh ubhsceitheadh, faightear roinnt de na hubháin a fhuasclaítear ó dhromchla na n-ubhagán le laparascóp.  Úsáidtear snáthaid chun na huibheacha a bhaint amach.  Cuirtear i meán cuí cothaitheach iad, agus cuirtear na speirmeacha leo ansin. 
 Tar éis 40 uair, déantar na hubháin a scrúdú chun déanamh cinnte de go bhfuil siad toirchithe.
 Cuirtear roinnt uibheacha toirchithe i mbroinn na máthar ag súil go dtarlóidh ionphlandú do cheann dóibh. Ansin aistrítear ubhán toirchithe (4-8 cill) ar ais don bhroinn tríd an bhfaighin is an ceirbheacs. 
Ansin leanfaidh gnáth-thoircheas b'fhéidir. Tarlaíonn toircheas rathúil i 10-20% de na cásanna.

Stair 
Rugadh an chéad leanbh triaileadáin, Louise Brown, ar an 25 Iúil 1978. Saolaíodh an leanbh trí ghearradh Caesarach.

Féach freisin 

 Louise Brown

Tagairtí 
 

Gnéas
Breithrialú
Breith
Leann piorra

Deoch alcólach a dhéantar ó phiorraí coipthe is ea Leann piorra. Bíonn leibhéal ard tainnine i bpiorraí géara, ionas nach mbíonn siad oiriúnach le n-ithe ach bíonn siad oiriúnach chun leann a dhéanamh. Deoch choitianta i Sasana atá ann.
Leannlus

Planda dreapaire ilbhliantúil atá dúchasach don Eoraip agus iarthar na hÁise. Na gais 3-6 m ar fhad, a chasann deiseal le crúcaí beaga a thugann tacaíocht dóibh. Na bláthanna fireanna (bídeach cúigpheitealach) agus baineanna (ag foirmiú cóin páipéir leis an toradh ann) ar phlandaí difriúla. In úsáid i ngrúdaireacht beorach is leanna ón 13ú céad, ach níor saothraíodh ar mhórscála é go dtí an 16ú céad. Na cinn thorthaithe amháin a úsáidtear chun an bheoir a bhlaiseadh is a chaomhnú.
Leáphointe

An teocht ag a n-athraíonn staid ábhair ó bheith ina sholad go dtí bheith ina leacht ach teas a chur leis. Mar shampla, is é leáphointe uisce ná 0 °C nó 273 K. Is ionann leáphointe ábhair (agus teas á thabhairt dó) agus a reophointe (agus teas á bhaint amach as).
Léaráid féileacáin

Léaráid a mhapálann ionaid na ngrianspotaí ar an nGrian mar fheidhm dáta, áisiúil chun an Ghrian a leanúint ina timthriall 11 bhliain gníomhaíochta. Uaireanta tugtar léaráid Maunder uirthi, as an réalteolaí Briotanach E. W. Maunder (1851-1928) ón Réadlann Ríoga i nGreenwich a chuir tús le breathnuithe cuimsitheacha rialta ar an nGrian i 1873 agus a d'fhoilsigh an chéad leagan de na léaráidí i 1904.
Léarscáil

Léiriú grafach eolais spásúil ar áit ar dhromchla plánach trí úsáid siombailí is comharthaí. De ghnáth, táirgtear léarscáil ar chúinsí ar leith. Mar shampla, i léarscáileanna cadastracha léirítear úinéireacht na talún, i léarscáileanna topagrafacha léirítear airíonna rilífe is réimse talún, agus i léarscáileanna téamacha léirítear airíonna ar leith, cosúil le déine daonra, bealaí busanna nó eile. Léiríonn na léarscáileanna is seanda, ar thaibléid cré, eastáit lucht an rachmais sa Bhablóin timpeall 2500 RC. Ó na Gréagaigh ársa a thagann traidisiún na léarscáilíochta san Eoraip.

Cartagrafaíocht
Tíreolaíocht
Léasar

Léasar is ea gléas chun solas glan monacrómatach nó comhleanúnach (le tonnfhad amháin) a ghiniúint. 

Tagann an t-ainm mar acrainm ó aimpliú solais trí astú spreagtha radaíochta (Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation: laser). Bíonn raon tonnfhad in aon ghnáthsholas, agus deirtear gur neamhchomhleanúnach atá a leithéid de sholas. 

Is é a bhíonn sa léasar ná cuas ina bhfuil gás nó ábhar leathsheoltóra áirithe agus cinn an chuais scáthánach is comhthreomhar lena chéile. Bíonn ceann de na scátháin seo leathscáthánach, is é sin go dtarchuireann sé suas le 50% den solas a ionsaíonn é. 

Tosaítear plasma sa ghás istigh sa chuas le sruth leictreach a sheoladh idir leictreoidí ann, rud a mhéadaíonn fuinneamh na leictreon sna hadaimh ghásacha ón mbunleibhéal go dtí leibhéil cheadaithe eile. Nuair a fhilleann na hadaimh go dtí an bunleibhéal, astaítear candaim solais ar thonnfhad atá ceangailte leis na laghduithe fuinnimh. 

Spreagann an solas seo níos mó solais ar feadh a gcúrsaí sa chuas trí fhuinneamh na n-adamh a ionsaíonn é a mhéadú, a bheag nó a mhór. Bíonn an solas seo a spreagtar i gcomhphas leis an solas is cúis leis, agus ar an mbealach seo gintear léas comhleanúnach istigh sa chuas. Múchtar aon solas nach bhfuil ag taisteal ar feadh na líne dírí idir na cinn scáthánacha le péint dhubh ionsúch ar na ballaí eile. 

Frithchaitear an solas ag an scáthán ag gach ceann den chuas, agus sa tslí seo cruthaítear tonn chónaitheach solais ar thonnfhad amháin, a bhraitheann ar fhad an chuais. Neartaítear gile an tonnfhaid sin, agus ligtear cuid den solas sin amach tríd an gceann leathscáthánach. 

Coimeádann an sruth leictreach idir na leictreoidí an próiseas seo ar siúl an t-am ar fad, agus mar sin astaíonn an léasar léas leanúnach solais mhonacrómataigh. 

Meascán de héiliam is neon is coitianta a d'úsáidtí mar ghás i léasair, ach feidhmíonn go leor meascán eile, leachtanna áirithe, agus ábhair leathsheoltóra ar leith mar ábhair chuí i gcuas an léasair freisin. 

I ngach cás, bíonn an tonnfhad a chruthaítear sainiúil don ábhar atá sa chuas. Baintear feidhm as léasair a dhéanann solas infheicthe i dtaifeadadh digiteach agus córais teileachumarsáide thar shnáithíní optúla. 

Tá léasair infridhearga ann lenar féidir miotail a ghearradh is a pholladh. Baintear feidhm as léasair excimer, a chruthaíonn léas bíogtha agus nach ngineann mórán teasa, i máinliacht súl is ball eile.

Féach freisin 

 Charles Townes :. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice le Nikolai Basov is Alexandr Prokhorov sa bhliain 1964 as a shaothar chun an méasar agus an léasar a fhorbairt.
 Theodore Maiman:  Rinne sé cuid mhaith saothar forbartha ar an méasar, agus i 1960 thóg an chéad léasar praiticiúil a d'oibrigh go rathúil.

Tagairtí 

Gléasanna ginte solais
Acrainmneacha
Léasar
Léasar adamhach

Feiste a chruthaíonn léas adamh, le hairíonna cosúil le léas solais ó léasar. Go príomha, bíonn na tonnta a bhaineann leis na hadaimh comhleanúnach nó i bpas le chéile, agus bíonn an léas ó léasar adamhach níos gile ná gnáthléas neamhchomhleanúnach adamh. Thaispeáin foireann Wolfgang Ketterle in Institiúid Teicneolaíochta Massachusetts an chéad léasar adamhach, a chruthaigh bíoga adamh, i 1997. Táirgeadh an chéad léasar adamhach le léas leanúnach adamh ag foireann Theodor Hänsch i München na Gearmáine i 1999. Meastar go mbeidh tionchar mór ag na léasair seo ar optaic adamhach, liteagrafaíocht adamhach, agus tomhais bheachta le trasnamhéadair adamhacha.
Léasar ceimiceach

Léasar ina soláthraíonn imoibriú ceimiceach an fuinneamh do ghníomhú an léis air. Mar shampla, i léasar a chuimsíonn dé-ocsaíd charbóin le hidrigin is fluairín, tharlódh gníomhú an léasair sa dé-ocsaíd charbóin, fuinnmhithe ag an imoibriú idir hidrigin is fluairín, a tháirgeann fluairín hidrigine. Is féidir léasair cheimiceacha le cumhacht níos mó ná 106 W a thógáil.
Léasar leathsheoltóra

Is léasar bídeach é léasar leathsheoltóra, nó dé-óidléasar leathsheoltóra, atá chomh beag le gráinne salainn, agus atá tábhachtach i dteileachumarsáid le snáithíní optúla agus athsheinnteoirí dlúthdhiosca. Tarlaíonn astú solais de bharr seoladh srutha leictrigh trí cheapaire de chisil ábhar leathsheoltach. Léiríodh sampla simplí de den chéad uair i 1962. Braitheann cumarsáid optúil ar léasair a fheidhmíonn sa gharinfridhearg ag tonnfhaid 1-2 μm. Rinneadh léasair leathsheoltóra a d'fheidhmigh ar thonnfhaid ghorma den chéad uair i 1995, agus léasair a tháirg solas ultraivialait den chéad uair i 1996. Is féidir iad seo a úsáid chun córais optúla stórála sonraí le toilleas ollmhor a tháirgeadh. Fionnadh léasair a bhí bunaithe ar chascáid chandamach i 1994, atá in ann i bhfad níos mó léasarchumhachta a ghiniúint ná gnáthléasair leathsheoltóra. 

Léasair
Léasar X-ghathach

Arm a bhí á shaothrú mar chuid den Tionscnamh Cosanta Straitéisí de chuid na Stát Aontaithe chun diúracáin ionsaitheacha a phléascadh is iad fós go hard sa spéir. Is é a bhí i gceist ná pléascán núicléach a mhadhmadh ar dtús, rud a d'fhuinnmheodh leictreoin i mbarra cuí léasair, agus uaidh sin sholáthrófaí léas cumhachtach dírithe X-ghathanna. Léirigh Jorge Rocca is a chomhghleacaithe modh eile i 1994, léasair bíogtha iomadúla ísealfhuinnimh, nó díluchtuithe leictreacha, a úsáid chun léasarphlasma X-ghathach a fhuinnmhiú. Tá sé in ann léas comhtháite X-ghathanna le tonnfhaid timpeall 10 nm a chruthú i gcomhair micreascópachta X-ghathaí, agus holagram de chealla beo sa cholainn, mar shampla, a chruthú. Foinse X-ghathanna monacrómatacha atá réasúnta saor, ní hionann is sincreatóin atá i bhfad níos costasaí de bharr gur gá imbhuailteoir mór cáithníní chuige.
Léaslíne

An plána a luíonn ag uillinn 90° le buaic spéire an bhreathnadóra. Trasnaíonn an léaslíne seo an sféar neamhaí i gciorcal mór a dtugtar an léaslíne réalteolaíoch air.
Leasú (talmhaíocht)

Is éard is leasú ann ná ábhar a sholáthraíonn cothú do phlandaí nuair a chuirtear leis an ithir é. 

Úsáidtear an téarma de ghnáth chun tagairt do cheimiceáin neamhorgánacha ina bhfuil ceann nó níos mó de na cothuithe bunúsacha plandúla nítrigin, fosfar nó potais. Clúdaíonn sé comhdhúile ina bhfuil riandúile cosúil le bórón, cóbalt, copar, iarann, mangainéis, molaibdéineam is sinc. Clúdaíonn sé aol freisin, chun aigéadacht na hithreach a cheartú, agus ábhair tiubhaithe orgánacha, cosúil le fuil thriomaithe is min chnámh. Níos ginearálta, cuimsíonn an téarma ábhair orgánacha cosúil le múirín is aoileach eallaigh. Cuirtear leasuithe san ithir i bhfoirm leachtach, gráinneach, nó púdair, agus is féidir iad a instealladh go díreach sa talamh nó a leathadh ar an dromchla. De ghnáth, tagann nítrigin i bhfoirm níotráití nó comhdhúile amóiniam, tagann fosfar i bhfoirm fosfáití, agus potais i bhfoirm clóiríd photaisiam nó sulfáit photaisiam. Ó dheireadh an dara cogadh domhanda tá méadú mór tagtha ar an oiread leasuithe saorga a úsáidtear chun táirgeadh na ngrán a mhéadú. Ach má úsáidtear farasbarr leasuithe nítrigineacha, is féidir sruthanna uisce is soláthairtí uisce inólta a thruailliú, agus mar sin, leagtar síos teorannuithe i dtíortha áirithe ar an méid leasaithe a cheadaítear a úsáid ar an talamh gach séasúr.
Leasú glas

Barr a threabhtar isteach san ithir agus é fós glas chun a toilleadh úmais is a cumas coinneála uisce a fheabhsú. Baintear úsáid as mustard is féar mar bharra chuige seo, agus feidhmíonn toim, luibheanna is géaga crann ar leith go maith chuige freisin.
Leátán

Iarmhairt thrasdultach i scannáin reatha is físeáin ina n-imíonn íomhá amháin as radharc de réir a chéile agus an chéad íomhá eile ag teacht ina hionad. Forluíonn an dá íomhá ar a chéile le linn an leátáin. Tugtar meascán air freisin.

Teicnící cineamatacha
Leathadh ghrinneall na mara

Próiseas geolaíoch a tharlaíonn faoi na mara is ea Leathadh ghrinneall na mara. 
De bhrí go bhfuil na plátaí teicteonacha i screamh an Domhain ag gluaiseacht amach ó na sceireacha meánaigéanacha, tá screamh nua á cruthú an t-am ar fad ag carraig dhoigheartha bhasaltach, a bhrúnn isteach sna gága a dhéanann na plátaí atá ag druidim amach ó chéile. Tá an próiseas ar siúl i ngach imchuach mór aigéanach, agus i ngach cás téann an grinneall in aois de réir a fhaid ón ais sceireach. 

Teicteonaic phlátaí
Leathchapall

Saghas capaill a fhaightear nuair a chrosphóraítear capall cairte le capall rása is ea leathchapall. 1.5-1.6 m ar airde. An cholainn domhain gearr. Béasach socair, gan luas ard. 

Mamaigh

Capaill
Leathóg mhín

Leathóg choiteann Eorpach a fhaightear sna farraigí scairbhe ó thuaisceart na hIorua go Bá na Bioscáine. An cholainn ubhchruthach, suas le 65 cm ar fhad. An béal beag. Donn le mósáic de phaistí buí is glasa. Itheann sí péisteanna mara den chuid is mó. Bia-iasc luachmhar a ghabhtar le líonta agus trálaeirí.
Leathscáil

Limistéar a bhfuil scáil air, ach a fhaigheann roinnt solais ón bhfoinse solais agus nach mbíonn chomh dorcha le lánscáil, nach bhfaigheann aon solas. Le linn urú na Gréine ag an nGealach, bíonn limistéar amháin ar Domhan nach dtiteann aon solas ó chuid ar bith den Ghrian air: lánscáil agus lánurú a bhíonn ansin. Ach mórthimpeall air sin, bíonn limistéar a dtiteann solas ó chuid éigin d'fhoinse leathan na Gréine air. Ní bhíonn an limistéar seo chomh dorcha leis an lánscáil, agus is leathscáil nó leathurú a bhíonn ann. Bíonn limistéar eile taobh amuigh den dara limistéar ar a dtiteann solas ó gach cuid den Ghrian, agus ní bhíonn aon scáil ansin (ná ní fheictear an t-urú ann).
Henrietta Swan Leavitt

Réalteolaí a saolaíodh i Lancaster, Massachusetts ab ea Henrietta Swan Leavitt (4 Iúil 1868 – 12 Nollaig 1921). Rinne sí taighde ar fhótaiméadracht fhótagrafach agus, i 1912, léirigh an gaol idir lonrachas is a thréimhsiúlacht sna réaltaí athraitheacha Ceifide. Ba bhunúsach an saothar seo i ndéanamh amach scála faid don Chruinne.

Daoine a rugadh i 1868
Básanna i 1921
Réalteolaithe Meiriceánacha
Nicholas Leblanc

Ceimicí Francach ab ea Nicholas Leblanc (6 Nollaig 1742 – 16 Eanáir 1806). Shaothraigh sé próiseas Leblanc chun sóid a tháirgeadh ó ghnáthshalann ar bhonn trádálach. Measctar aigéad sulfarach le salann chun sulfáit sóidiam a dhéanamh. Nuair a mheasctar seo le carbón, cruthaítear suilfíd sóidiam, agus imoibríonn sí seo le haolchloch chun carbónáit sóidiam (sóid) a tháirgeadh. Níos déanaí, tháinig próiseas Solvay a bhí níos éifeachtaí.

Ceimiceoirí Francacha
Daoine a rugadh i 1742
Básanna i 1806
Leon Max Lederman

Fisicí a saolaíodh ar 15 Iúil 1922 i Nua-Eabhrac ab ea Leon Max Lederman. Agus é ag obair le Melvin Schwartz is Jack Steinberger i Saotharlann Náisiúnta Luasairí Fermi i mBatavia, Illinois i 1962, chruthaigh sé go raibh dhá fhocháithnín ag an muón, an neoidríonó-mhuón is an leictreonmhuón, rud a thaispeáin gur dhócha go raibh na cáithníní bunúsacha ina nglúinte, agus neoidríonónna gaolmhara ag an leictreon, an muón, is an tó-leaptón. Roinn an triúr Duais Nobel na Fisice i 1988 as an obair seo. Ina dhiaidh sin d'fhionn sé an céón neodrach fadsaolach is an bunchuarc. Fuair sé bás ar an 3 Deireadh Fómhair 2018.

Daoine a rugadh i 1922
Básanna in 2018
Fisiceoirí Meiriceánacha
Claude Nicolas Ledoux

Ailtire a rugadh i nDormans-sur-Marne sa bhFrainc ab ea Claude Nicolas Ledoux (21 Márta 1736 - 19 Samhain 1806). Mar phríomhailtire don Rí Louis XVI, dhear sé Caisleán Louveciennes do Madame du Barry (1771-1773) agus na hOibreacha Salainn in Arc-et-Senans (1775-1780).

Ailtirí Francacha
Daoine a rugadh i 1736
Básanna i 1806