joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Na Frainc

Go stairiúil, na Frainc (Laidin: Franci nó gens Francorum) a thugadh ar dtús ar na dtreibheanna Gearmánacha a bhí ag fánaíocht ar na bhfearainn idir Lár agus Íochtar na Réine, sa 3ú haois AD, agus ina dhiaidh sin thugtaí na Gaill ar dhaonra na Gaille a chomhtháthaigh leis na Gallo-Rómhánaigh. 

Le linn na céadta bliain ina dhiaidh sin, thug siad a n-ainm don Fhrainc agus a ba chuid dhílis de phobal na Fraince iad. Roinne cuid de treibheanna na bhFranc ruathar ar chríoch Rómhánach, ach chuaigh treibheanna eile i bpáirt le trúpaí Rómhánacha sa Ghall. 

Níos déanaí ina dhiaidh sin, ba rialtóirí míleata iad na Gaille sa chuid thuaidh den Ghaill-Rómanach. Trí choróiniú Shéarlais Mhóir, mar Impire na Rómánach (Imperator Romanorum), Lá Nollag 800 AD, cuireadh aontacht phoiliticiúil na sean Róimhe ar bun arís, ach an aontacht sin a bheith Críostúil feasta. 

O aimsir Shéarlais Mhóir anuas, bhíodh dhá thaoiseach in iarthar na hEorpa - an Pápa agus an tImpire. D’fhéafaí a rá go raibh oidhreacht na hImpireachta tagtha anuas chuig an gcine ba mhó le rá de na barbaraigh, tar éis fuil úr na bhFranc agus seanghradam na Róimhe a shnaidhm le chéile.

 Na Frainc
Grúpaí eitneacha stairiúla na hEorpa
Luath-Mheánaoiseanna
Stair na hÍsiltíre
Stair na hEorpa
Stair na Fraince
Stair na Gearmáine
Park Lane

Is sráid suite i Mayfair, Londain é Park Lane. 

Sráideanna na Londan
Regent Street

Is sráid suite i Mayfair, Londain é Regent Street. 

Sráideanna na Londan
Diarmuid Mac an Adhastair

Ba aisteoir Éireannach é Diarmuid Mac an Adhastair a rugadh sa bhliain 1944 agus fuair bás ar 10 Iúil 2015. Bhí ról Séamus Ó Catháin aige i Ros na Rún, nó Séamus Mhicil Tom.,

Naisc sheachtracha 
 IMDB

Tagairtí

Daoine a rugadh i 1944
Básanna in 2015
Aisteoirí Éireannacha
Daoine as Contae na Gaillimhe
T. P. McKenna

Ba aisteoir Éireannach é Thomas Patrick "T. P." McKenna a rugadh ar an 7 Meán Fómhair 1929 san Mullach, Contae an Chabháin agus fuair bás ar 13 Feabhra 2011 i Hampstead, Londain.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Daoine a rugadh i 1929
Básanna in 2011
Aisteoirí Éireannacha
Daoine as Contae an Chabháin
Comhchiallach

Is focal nó frása a chiallaíonn go díreach an céanna nó nach mór an céanna mar focal nó frása sa teanga céanna é comhchiallach.

Gramadach na Gaeilge
An Alsáis

Is réigiún cultúrtha agus comhroinn críche in oirthear na Fraince í an Alsáis (Alsace i bhFraincis, Elsaß i nGearmáinis) atá suite in aice leis an nGearmáin agus an Eilvéis. Bhí 1,898,533 duine ina gcónaí in Alsás sa bhliain 2020.

Tagairtí 

Alsáis, an
Aintíoch

Ba chathair suite i nGréig é Aintíoch.

An Ghréig
Bá na Flúirse

Is bá suite san Nua-Shéalainn í Bá na Flúirse.

An Nua-Shéalainn
Jacksepticeye

Seán William McLoughlin, aithnid ar YouTube mar JackSepticEye nó Jack. Is YouTuber as Éireann é agus tá sé aithnid lena 'Lets Plays' ag imirt cluiche ríomhaire agus ag déanamh vlaganna. Is dlúthchairde é le Mark Fischbach nó Markiplier. Déanann siad cluiche ag am go ham.

Gairm ar an idirlíon 
Maíonn Jack go bhfuil sé ar an Youtubálaí is fuinniúla ar YouTube. Tá níos mó ná 28.4 milliún síntiúsóirí (ó Mheitheamh 2022) aige, agus tá níos mó ná 1.7 míle físeán aige, atá breathnaithe orthu 15.2 billiún uair. 

Dhéanadh sé dhá fhíséan gach lá, ach tá an méid sin laghdaithe anois. Uaireanta déanann sé físeán ag imirt The Sims 4, Subnautica, Happy Wheels, The Escapists agus Agar.io. Uaireanta déanann sé vlag ag caint faoina chainéal.

Saol pearsanta 
D'fhreastail sé ar ollscoil in Éirinn dhá uair. An chéad uair rinne sé staidéar ar thechnólaíocht ceoil. Níor chríochnaigh sé an chéim sin. An dara huair, rinne sé staidéar ar bhainistíocht óstán agus fuair sé an chéim sa bhliain 2014.

Naisc 
Cainéal ar Youtube

Daoine ar YouTube
Daoine beo
Biafra

Ba stát dealuithe suite san Nigéir é Biafra.

Fuair sé a ainm ón mBíochta Bhiafra (nó Bonny) atá suite ó dheas ó oirdheisceart na Nígéire agus siar ó Camaroun & Gabon. 

Sa bhliain 1967 fógraíodh cúige Oirthear na Nigéire iad fhéin neamhspleách agus thógadar Biarfar nó Poblacht Bhiafra ortha féin. Is sa cheantair seo a bhí an chuid misnéirí idir Sagairt & Mná Rialta ag obair. Theip air an ghluaiseacht agus tár éis dian chogadh cuireadh deireadh leis an stáit nua sa bhliain 1970.

Ba den chine Igbo iad formhór na daoine. Bhí sagairt agus easpaig ó Chuallacht an Spioraid Naomh (C.S.Sp) ann ina measc ó thús an chéid sin. Cáil ar chuid acu an Easpag Joseph Shanahan (1871–1943)a chaith a shaol ann ó 1902.  Bhí cualachtaí eile is meas na "treabhanna" eile sa cheantair - Efik, Ibibio, Annang, Ejagham, Eket, Ibeno agus na h-Ijaw. 

Cé go bhfuair an stáit nua aitheantas agus cabhair ó roinnt tíortha sa Aifric d'éirigh le Rialtas na Nigéire cosc a chuir le cabhair a thabhairt isteach sa agus tharla gorta mór ann. Fuair dhá mhilliúin bás ann sa cogadh nó sa ghorta.

As sin d'éirigh an eagraíocht carthanachta atá fós ar an saol - "Concern".

An Nigéir
Boirneo

Is é Boirneo an t-oileán is mó san Áise. Tá Boirneo roinnte idir an Indinéis, an Mhalaeisia, agus Brúiné. 

An Mhalaeisia
Brúiné
An Indinéis
An Áise
Oileáin na hIndinéise
Amélie Veille

Amhránaí agus cumadóir Fraincise is ea Amélie Veille (arb é a fíorainm Amélie Veilleux). Rugadh í ar an 8 Meán Fómhair 1981 in Saint-Georges de Beauce in Québec.

Beatha 

In 2001, tar éis di staidéar tríú leibhéil a dhéanamh, shocraigh sí ar dhul i mbun amhránaíochta agus ar amhráin a scríobh. Bhí sí páirteach ina lán comórtas ceoil in Québec agus ghnóthaigh cúpla duais (ag Tremplin de Dégelis agus ag féile na n-amhrán in Saint-Ambroise). Tháinig sí chun tosaigh mar amhránaí os comhair an phobail.    

I nDeireadh Fómhair 2003 tháinig a céad albam amach, ceann a moladh le haghaidh duaise ag Gala ADISQ (Association québécoise de l'industrie du disque, du spectacle et de la video)  san earnáil “Albam Comhaimseartha Folk na Bliana”. I 2004 ghnóthaigh sí duais an bhan-amhránaí agus an bhan-chumadóra ab fhearr ag féile Pully Lavaux san Eilvéis. Tá neart ceolchoirmeacha déanta aici in Québec agus tá sí ina ball den ghrúpa “Toutes les filles” a bhunaigh Catherine Durand.

Tá an-suim aici i gcúrsaí cultúir agus litríochta. Bíonn saotharlanna scríbhneoireacha ar siúl aici agus tá tuairisc déanta aici ar ghnóthaí litríochta ar an raidió agus ar an teilifís. Is mór is cás léi bacadh an fhéinmharaithe.  

In 2012 chuir Amélie Veille a tríú albam amach, ceann dar teideal Mon cœur pour te garder. In 2013 moladh an t-amhrán “Mon coeur pour te garder” ag Gala ADISQ mar an t-amhrán ba mhó éileamh den bhliain..

Le cloisteáil 

 “Mon coeur pour te garder”: 
 “Un Moment ma folie”: 
 "Jamais comme elle”: 
 “Je reste”:

Tagairtí

Dioscliosta  
 2003 : Amélie Veille (Disques Passeport)
 2006 : Un moment ma folie (Disques Vivamusik)
 2012 : Mon cœur pour te garder (Artic)

Naisc sheachtracha 
 My Space  
 de photographies du concert d'Amélie Veille aux Virées francophones 2008, sur le site officiel du festival  

Daoine a rugadh i 1981
Ban-amhránaithe Fraincise ó Québec
Ceoltóirí Ceanadacha
Daoine beo
Joe Sugg

Is pearsantacht idirlín agus vlagálaí as Sasana é Joseph "Joe" Sugg. I Wiltshire, Sasana, a rugadh é ar an 8 Meá Fómhair 1991. Déanann sé vlaganna den chínéal ThatcherJoe ar YouTube. Tá dhá cheann eile aige, ThatcherJoeVlogs agus ThatcherJoeGames.

Saol pearsanta 
Tá deirfúir amháin aige, Zoe Sugg. Déanann sí vlaganna ar YouTube freisin. Tá sí aithnid ar YouTube mar Zoella.Sular thosaigh sé ag déanamh fístéipeanna ar YouTube, d'oibríodh sé mar thuíodóir díon. Cónaíonn sé i Londain le Youtubálaí eile, Caspar Lee.

Gairm 
Tá níos mó ná 8 millún de lucht leanúna ar YouTube aige agus níos mó ná 340 millún a bhfuil a chuid físeán feicthe acu.

Ceol 
Ghlac sé páirt sa "Youtube Boyband", agus bhailiigh siad airgead do Comic Relief.

Ghlac sé páirt freisin san amhrán "Do they know it's Christmas?" don Band Aid 30. Bhailigh siad airgead don troid i gcoinne Ebola san Afraic.

Scannáin 
Rinne sé guthú mar fhaoileán lena chomrádaí seomra, Caspar Lee, i scannán sa Bhreatáin, The Spongebob Movie: Sponge out of Water.

Chomh maith leis sin, rinne sé scannán eile le Caspar Lee, darb ainm, "Joe and Caspar: Hit The Road".

Teilifís 
Beidh Sugg ag glacadh páirte sa séú sraith déag Strictly Come Dancing, a tosóidh ar an 8 Meán Fómhair, 2018.

Tagairtí

Daoine ar YouTube
Blagálaithe
Daoine beo
Daoine a rugadh i 1991
Sléibhte Cugais

Is sliabhraon suite san Eoraip iad Sléibhte Cugais.

Sléibhte agus sliabhraonta na hEorpa
Frithchiallach

Is focal a chiallaíonn go díreach an urchomhaireach i gcomparáid focal sa teanga céanna é Frithchiallach.

Gramadach na Gaeilge
Leonid Kravchuk

Polaiteoir Úcránach ab ea Leonid Makarovych Kravchuk (Úcráinis: Леонід Макарович Кравчук, 10 Eanáir 1934 - 10 Bealtaine 2022). Rugadh é i Velyky Zhytyn i gCúige Volyn. Eisean an chéad uachtarán ar an Úcráin mar thír neamhspleách (1992–1994). Sa bhliain 1991, shínigh sé Prótacal Liospóin lena bhfuair an Úcráin réidh leis na hairm núicléacha a bhí i limistéir na tíre ón Aontas Sóivéadach.

Chuaigh Kravchuk faoi mháinliacht croí i mí an Mheithimh 2021. Cailleadh é ar 10 Bealtaine 2022 tar éis “tinneas fada”, mar a luaigh a theaghlach.

Tagairtí 

Polaiteoirí na hÚcráine
Daoine a rugadh i 1934
Básanna in 2022
Petro Poroshenko

Is é Petro Oleksiyovych Poroshenko (Úcráinis: Петро Олексійович Порошенко) uachtarán na hÚcráine faoi láthair, a rugadh ar 26 Meán Fómhair 1965.

Tagairtí 

Polaiteoirí na hÚcráine
Daoine a rugadh i 1965
Daoine beo
Guadalúip

Is réigiún na Fraince í Guadalúip. Tá na hoileáin suite sa Mhuir Chairib. Bhí 400,132 duine ag maireachtaint ann sa bhliain 2015. Tá achar de 1,628 km ag na hoileáin. Is cuid don Aontas Eorpach í Guadalúip agus tá an euro á úsáid ann. Is í an Fhraincis teanga oifigiúil na hoileáin agus tá criól Ghuadalúip á labhairt go forleathan ann chomh maith.  

Tá vóta ag muintir Ghuadalúip i dtoghcáin uachtarántachta na Fraince. I dtoghcáin na bliana 2017, ar an 8ú Bealtaine, vótáil 75.1%
% ar son Emmanuel Macron agus vótáil 24.9% ar son Marine Le Pen. Vótáil 49.2% de mhuintir na hoileáin sa toghchán is déanaí ach bhí 7.3% do na vótaí millte agus bhí 6.6% eile bán.

Tagairtí 

Réigiúin na Fraince
Israel Folau

Imreoir rugbaí gairimiúl is ea Israel Folau (rugadh ar an 3ú d’Aibreáin 1989). Imríonn sé leis na NSW Warathas sa chraobh Super Rugbaí agus leis na NTT Docomo Red Hurricanes sa sraith rugbaí. 

D’imir Folau sraith rugbaí cheana féin le Melbourne Storm sa Sraith Náisiúnta Rugbaí (NRL) ó 2007 go 2008, áit inar bhain sé curiarracht don méid is mó úd a aimsiú d’aon imreoir ina gcéad bhliain mar imreoir ghairmiúil. Ó 2009 go 2010 d’imir sé dos na Brisbane Broncos. Is ar an gcliatháin nó sa lár a d’imir sé. Tá Folau tar éis imirt do fhoireann náisiúnta An Astráil do Sraith Rugbaí agus Queensland chomh maith, agus é a bheith an t-imreoir is óige don dhá fhoireann riamh. Don séasúr 2011 d’athraigh Folau cód spóirt agus chuaigh sé ag imirt peil Astrálach do fhoireann Greater Western Sydney Football Club san Australian Football League (AFL). I mí na Nollag 2012 d’fhógair Folau go raibh sé cód spóirt a athrú arís agus conradh bliana a shíneadh leis an fhoireann Warathas ag imirt rugbaí.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1989
Imreoirí rugbaí
Daoine beo
An Iútlainn

Is leithinis san Eoraip í an Iútlainn.

An Danmhairg
An Lorráin

Is iar-réigiún in oirthear na Fraince é An Lorráin (Fraincis: Lorraine). Is í an t-aon réigiún sa Fhrainc a bhfuil teorainn aici le trí tír(An Bheilg, an Gearmáin agus Lucsamburg. Bhí cónaí ar 2,356,600 duine i Lorraine ar lá an daonáireamh 2012. Is í an cathair Metz príomhchathair Lorraine. Is as Lorraine don phearsa staire cáiliúil Jeanne d'Arc.

Féach freisin 
 Réigiúin na Fraince

Tagairtí 

Iar-réigiúin na Fraince
Yaoundé

Príomhchathair Chamarún, san Afraic Fho-Shahárach is ea Yaoundé.  Tá Yaoundé suite i lár na tíre timpeall is 750 méadar (2,500 troighe) os cionn leibhéal na farraige. Bhí cónaí ar 2,440,462 duine sa chathair sa bhliain 2012. Is é an dara cathair is mó sa tír, i ndiaidh Douala.

Stair

Ar an 12/13 Iúil 1884, ghlac an Ghearmáin seilbh ar Chamarún.  Bhí an pobal roinnte ina threibheanna.  Ar an 12 Iúil, shínigh na 'ríthe" (nó tréanfhir) Ndumbé Lobé Bell agus Akwa "Conradh' leis na comhlachtaí Gearmánacha, 'Conradh Douala',  Tugadh suas ceannasachta na tíre;  Cuireadh tús le trádáil sa tír ag an am céanna; cheannaigh na hEorpaigh eabhar agus rubar ó na hAfaicigh, a cheannaigh iarann agus éadaigh ó na hEorpaigh.

Bhí ionad taighde talmhaíochta i Yaoundé ar siúl ó mhí Nollag na bliana 1889 go mí Bealtaine sa bhliain 1895 faoi stiúradh an luibheolaí Gearmánach August Georg Zenker. Ansin rinne taiscéalaithe ón nGearmáin socrú le taoisigh áitiúla chun lonnaíocht a bhunú ar an taobh thuaidh de na foraoisí báistí.  Chuir an Maor Dominik garastún Gearmánach ar bun in Yaoundé sa bhliain 1895, agus cuireadh tús le misean agus scoil go gairid ina dhiaidh.

Ainmníodh an lonnaíocht "Jaunde" as an bpobal Yaunde (nó Ewodendo) sa cheantar. Coilíneacht Ghearmánach cheart ab ea Camarún faoin am sin.

Cuireadh smacht na nGearmánach ar Yaoundé (agus ar an tír) ar ceal le linn an Chéad Chogaidh Domhanda.

Thóg saighdiúirí ón bhFrainc agus ón mBreatain seilbh ar an tír le linn an chogaidh. Ina dhiaidh sin tugadh rialú an chuid de Chamarún ina bhfuil Yaoundé do na Francaigh. 

Rinne na Francaigh  príomhchathair Chamarún de Yaoundé sa bhliain 1922.

D'fhan Douala ní ba thábhachtaí go dtí 1957, ach chuaigh Yaoundé chun tosaí ar Douala as sin amach mar gheall ar fhadhbanna eacnamaíochta (géarchéim an chócó) agus ar mhíshuaimhneas polaitiúil faoin gcósta.

Geilleagar
Fostaítear a lán daoine sa tseirbhís sibhialta nó ar bhealaigh eile a bhaineann le stádas Yaoundé mar phríomhchathair, mar shampla, ag obair d'ambasáidí nó d'eagraíochtaí idirnáisiúnta. Tá roinnt bainceanna, ollscoileanna agus ospidéil ann agus mar sin tá seirbhísí tábhachtach i ngeilleagar na háite.

Próiseáiltear nó táirgtear beoir, cré, agus earraí gloine agus adhmaid, agus dáiltear earraí réigiúnda mar chaife, chócó, chopra, siúcra cána, agus rubar. 

Cleachtaíonn lucht na cathrach talmhaíocht uirbeach agus mar sin bíonn muca agus sicíní fairsing ann.

Féach freisin 

 Douala

Tagairtí
 

Príomhchathracha na hAfraice
Cathracha sa Chamarún
An Phoblacht Mhalagásach

Ba stát san Afraic í an Phoblacht Mhalagásach.

Madagascar
An Afraic
Geneviève Néron

Aisteoir agus ceoltóir ó Québec is ea Geneviève Néron, a rugadh in Montréal ar an 24 Iúil 1974.  

Tar éis di cúrsaí scannánaíochta agus aisteoireachta a dhéanamh rinne sí páirteanna i ndrámaí beaga agus thosaigh sí obair a fháil ar an teilifís.  

Tharraing sí clú éigin uirthi féin sna sraithdhrámaí Virginie, Tribu.com et Les Invincibles, ach is clár don aos óg, Réal-IT, is mó a rinne iomráiteach í, agus ghnóthaigh sí duaiseanna dá bharr, leithéid an Prix Gémeaux i 2004.. Bhí sí le fáil freisin sa tsraith teilifíse Jean Duceppe. Rinne sí páirteanna ina lán scannán freisin. Orthu sin bhí Les Boys 3, Soowitch  et La Moitié gauche du frigo. 

Ón mbliain 2005 i leith tá sí ag seinm lena grúpa rac-cheoil agus ceoil tíre Madame Moustache. Ise an príomhamhránaí agus an dordghiotáraí. Tháinig a gcéad albam, Au nom du countr(i), amach in 2008. 

Tá sí sáite i ngnóthaí timpeallachta. Bhí sí páirteach sa tionscadal comhshaoil “Vu du large II” agus in 2007 thosaigh sí féin agus Christophe Rapin ag cur Rallye Müvmedia, clár taistil, i láthair ar Télé-Québec..

Scannáin agus teilifís 
 1996: Virginie (sraith teilifíse) - Agathe Sirois
 1999: Karaoke - Geneviève
 2000: La Moitié gauche du frigo - Odile
 2001: Soowitch - Karine
 2001: Les Boys 3 - Chantal
 2002: Jean Duceppe (sraith teilifíse) - Louise Duceppe
 2002: Réal-IT (sraith teilifíse) - Manu
 2005: Les Invincibles (sraith teilifíse) - Kathleen Samson 2006: Les 7 (miondráma ceoil) - Jolie Julie 2006: Et Dieu créa… Laflaque - Voix de Laurence Dioscliosta le Madame Moustache 
 2008: Au nom du countr(i) (GSI)
 2009: Génération Passe-Partout 2012: Maison mobile"  ℗ 2012 Sphere Musique sous license de GSI Musique. Eisithe i Lúnasa 2012.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1974
Ban-amhránaithe Fraincise ó Québec
Ceoltóirí Ceanadacha
Daoine beo
Mionarca

Is oileán Bailéarach é Mionarca (Menorca nó Minorca) atá lonnaithe sa Mheánmhuir. Tagann an ainm ón Laidin agus ciallaíonn sé oileán beag (a mhalairt ó Mallorca - an oileán mór). Bhí 91,170 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2017. Is é El Toro nó sliabh Toro, ag 358 méadar an pointe is airde ar an oileán. 

Na hOileáin Bhailéaracha
Turasóireacht sa Spáinn
Néimé

Is suíomh suite i nGréig í Néimé.

An Ghréig
Lá Fhéile Stiofáin

Tugtar Lá 'le Stiofáin nó Lá Fhéile Stiofáin ar an 26ú lá de mhí na Nollag ("Boxing Day" i Sasana).

San Stiofán 
Creidtear gurb é Naomh Stiofán, nó San Stiofán, an chéad mhairtíreach Críostaí.  Ciallaíonn an t-ainm Stiofán coróin. 'Más breith is mó a shamhlaítear le féile Lá Nollag, is é an bás foréigneach is mó a thagann chun aigne nuair a luaitear Stiofán – nó Etienne sa domhan Francach. An chéad mhairtíreach a bhí ann, a thug a anam ar son na Críostaíochta. Diamhasla a bhí sa teagasc Críostaí a bhí ar siúl aige, dar leis na Giúdaigh, agus d’imir siad bás air le clocha mar gheall air seo.' Saoradh chun beatha don duine sa mhainséar, agus daoradh chun báis do dhuine dá dheisceabail, Stiofán. Lúcháir agus áthas, ar thaobh amháin, agus foréigean agus feall ar an taobh eile. 'Is maith a chuireann Lá Fhéile Stiofáin an chodarsnacht idir an sonas agus an donas i gcuimhne dúinn".

Lá an Dreoilín 
In Éirinn, tugtar Lá an Dreoilín ar an 26 Nollaig chomh maith. Tagann an chodarsnacht i gceist chomh maith san ainm seo a bhíonn in úsáid in Éirinn chomh maith. Tá contrárthacht dá chuid féin ag baint leis an éan beag bídeach seo de bharr cáil a bheith air mar Rí na nÉan sa bhéaloideas, agus, ag an am céanna, é curtha ina leith sa bhéaloideas céanna gur sceith sé ar Stiofán a bhí i bhfolach sa chlaí agus é ar teitheadh ó na Giúdaigh.

Lá Saoire 
Is lá saoire é ar fud an chuid is mó den Eoraip, ach sna Stáit Aontaithe is gnáthlá oibre é. 

Tugtar ¨Boxing Day¨ ar an 26 Nollaig i Sasana agus i gCeanada. Cuireann cúrsaí déirce an t-ainm Sasanach Boxing Day i gcuimhne dúinn, agus an nós a bhíodh ann boscaí déirce a dháileadh ar na boicht an lá céanna. 

Tugtar "zweiter Weihnachtstag"  ar an 26 Nollaig i nGearmáinis.

Féach freisin 

 Lá an Dreoilín  
San Stiofán

Tagairtí 

Féilte Críostaí
Hans Vredeman de Vries

Ailtire, péintéir agus innealtóir Ollannach de chuid na hAthbheochana ba ea Hans Vredeman de Vries (1527 – c. 1607). Tá iomrá air de bharr leabhair leis faoi dhearadh gairdíní a foilsíodh i 1583 agus leabhar eile faoi mhaisiú (1565) agus faoi pheirspictíocht (1604).

Beatha 

Rugadh Vredeman de Vries in Leeuwarden agus tógadh san Fhreaslainn é. I 1546 chuaigh sé chun Amstardam agus chun Kampen. I 1549 d’aistrigh sé cónaí go dtí Mechelen, mar a raibh an Chúirt Uachtarach ina suí. Bhí a dheartháir Debastien ina orgánaí san eaglais ann. 

Dhear Vredeman de Vries ornáidí do mhórshiúlta de chuid Shéarlas V, an tImpire Naofa Rómhánach, agus Philib II na Spáinne. Rinne sé staidéar ar Vitruvius agus ar Sebastiano Serlio agus tháinig clú idirnáisiúnta air mar eolaí ar pheirspictíocht. Bhain sé Antuairp amach, mar ar ceapadh é mar ailtire na cathrach agus mar innealtóir daingnithe. D’éalaigh sé tar éis 1585 mar gur shealbhaigh na Spáinnigh an chathair agus gur ordaíodh do Phrotastúnaigh í a fhágáil i gceann dhá bhliain.

D’aistrigh Vredeman de Vries cónaí go dtí Frankfurt agus chuaigh i gceann oibre in Wolfenbüttel, mar ar dhear sé daingean agus leagan amach nua don chathair ar son Julius, Duke of Brunswick-Lüneburg. Cuireadh an tionscadal ar ceal tar éis bhás an Diúic agus chuaigh sé ag obair in Hamburg, in Danzig (1592), i bPrág (1596) agus in Amstardam (1600). Thagadh Hendrick Aerts agus a mhac féin Paul, beirt phéintéirí,  ina chuideachta. Péintéir freisin ba a mhac eile Salomon.

Thug Vredeman de Vries iarracht ar phost a fháil in Ollscoil Leiden i 1604. Níl áit ná am a bháis ar eolas againn, ach tá tuairisc ar a mhac Paul a bheith in Hamburg nuair a thit an oidhreacht air.

References 
 “Vredeman de Vries, Hans”: Ciclipéid Winkler Prins, eagrán 8, 1975 
 Lombaerde, Piet (2005). Hans Vredeman de Vries and the "Artes Mechanicae" revisited. Brepols

Naisc sheachtracha 

Suíomh Architectura ag an Centre d'études supérieures de la Renaissance in Tours (An Fhrainc)
Ollscoil Delft faoi Vredeman de Vries 
 University of Heidelberg 28 prionta ó "Pictores, statuarii, architecti, latomi, et quicunque principum magnificorumque virorum memoriae aeternae inservitis, adeste" (1620)
Maisiú le Vredeman de Vries in iarsmalann in Schleswig-Holstein 
Hans Vredeman de Vries in  Artcyclopedia
Vermeer and The Delft School, catalóg ón Metropolitan Museum of Art agus eolas inti ar Hans Vredeman de Vries

Ailtireacht
Inis Píc (Dún na Séad)

Is oileán Éireannach í Inis Píc i ngar do Dhún na Séad, Contae Chorcaí.

Oileáin na hÉireann
Contae Chorcaí
Oileáin Chorcaí
Collainn Mhór

Is oileán Éireannach í Collainn Mhór. 

Oileáin na hÉireann
Uaigh

Is oileán Éireannach í Uaigh. 

Oileáin na hÉireann
Oileáin Chontae Dhún na nGall
An Mhuir Shargasach

Réigiún ollmhór san Aigéan Atlantach is ea An Mhuir Shargasach (nó Muir na Feamainne), idir na hAsóir is na hIndiacha Thiar, idir domhanleithid na gcapall (idir 30° thuaidh is 30° theas, mar a mbíonn tréimhsí fada aimsire socaire gan mórán gaoithe, agus farraigí ciúine) Tá sruth dromchlach te mórthimpeall an réigiúin, an-chuid feamainne ag snámh taobh istigh de, agus an-chuid gníomhaíocht bitheolaíochta ann. Ionad póraithe na n-eascann uile a dhéanann imirce don Eoraip. 

Na hIndiacha Thiar
An tSaváí

Is réigiún stairiúil san Fhrainc í An tSaváí.

Féach freisin 
 Réigiúin na Fraince

Tagairtí 

Réigiúin stairiúla sa Fhrainc
Dioscliosta Imelda May

Is éard atá i dioscliosta an t-amhránaí gormacha agus snagcheoil Éireannach Imelda May ná cúig albaim stiúideo agus deich singil.

Albaim

Albaim Stiúdeo

Singlí

Tagairtí

Imelda May
Dioscliostaí
An Afraic Thiar Theas

B'ainm oifigiúil ar an Namaib í an Afraic Thiar Theas.

An Namaib
Comhainm

Is focal a chiallaíonn rud éagsúil le focal eile sa teanga céanna ach tá an litriúchán céanna acu é comhainm.

Gramadach na Gaeilge
Shane Filan

Is amhránaí agus scríbhneoir popcheoil Éireannach é Shane Filan (rugadh ar an 5 Iúil 1979 é) as Sligeach. Tá sé ina bhall den ghrúpa Westlife.

Saolghairm

1998-2012: Westlife
Bhí Shane sa phopbhanna Westlife ó 1998 go 2012. Bhí 14 shinglí a chuaigh go dtí uimhir 1 acu.

2013-2016: You and Me agus Right Here
Scaoil Shane a chéad albam You and Me ar an 4 Samhain 2013. Chuaigh sé go uimhir 1 3 in Éirinn agus go uimhir a 6 sa Ríocht Aontaithe. Rinne Filan camchuairt, You And Me Tour, sa bhliain 2014. Ba é a chéad chamchuairt ina aonair. Scaoil Shane a dara albam Right Here ar an 25 Meán Fómhair 2015. Chuaigh sé go uimhir a 1 in Éirinn agus go uimhir a 11 sa Ríocht Aontaithe.

2017-: Love Always
Ar an 8 Bealtaine 2017 d'fhógair Filan go raibh sé ag dul ar camchuairt i mí Mheán Fómhair agus mí Dheireadh Fómhair 2017.  Scaoil Filan a thríú albam Love Always ar an 25 Lúnasa 2017 agus chuaigh sé díreach go uimhir 5 in Éirinn agus sa Ríocht Aontaithe.

Dioscliosta

Albaim stiúideo

Singlí

Camchuairteanna
You And Me Tour (2014)
Seitliosta:
When I Met You
Everytime
Uptown Girl
What Makes a Man
My Love
Baby, Let's Dance
Once
Swear It Again
Amazed
Flying Without Wings
Blurred Lines/Wake Me Up
What About Now
Mandy
Let It Be
About You
You Raise Me Up
Everything to Me
Knee Deep in My Heart

Love Always Tour 2017

Tagairtí

Féach freisin

Naisc sheachtracha 

Shane Filan
Westlife
Ceoltóirí Éireannacha
Daoine a rugadh i 1979
Daoine as Contae Shligigh
Daoine beo
Union J

Is popbhanna Sasanach é Union J. Foirmíodh an grúpa ar an naoú sraith The X Factor sa bhliain 2012 agus tháinig siad sa cheathrú háit. Tá triúr sa ghrúpa; Josh Cuthbert, JJ Hamblett agus Jaymi Hensley. Bhíodh George Shelley agus Casey Johnson sa ghrúpa riamh.

Stair

The X Factor (2011–12)
Foirmíodh an grúpa ar an naoú sraith The X Factor sa bhliain 2012 agus tháinig siad sa ceathrú háit.

Union J agus Magazines + TV Screens Tour (2013)
Scaoil Union J a gcéad albam Union J ar an 28 Deireadh Fómhair, 2013.

You Got It All – The Album (2014)
Scaoil Union J a ndara albam You Got It All – The Album ar an 8 Nollaig, 2014.

The Vamps Arena Tour, An Audience with Union J agua tríú albam (2015)
Tá Union J ag obair ar a dtríú albam.

Baill

Baill reatha

JJ Hamblett
Is as Newmarket, Suffolk é Jamie Paul "JJ" Hamblett. Rugadh sé ar an 25 Bealtaine 1988.

Jaymi Hensley
Is as Luton é James William "Jaymi" Hensley. Rugadh sé ar an 24 Feabhra 1990.

Iar-Bhall

Josh Lloyd-Cuthbert
Is as Ascot, Berkshire é Joshua Thomas John "Josh" Lloyd-Cuthbert. Rugadh sé ar an 28 Iúil 1992.

George Shelley
Is as Clevedon é George Shelley. Rugadh sé ar an 27 Iúil 1993.

Casey Johnson
Is as Londain é Casey Johnson. Bhíodh sé ina bhall de Stereo Kicks. Rugadh sé ar an 1 Bealtaine 1995.

Gradaim 
Tá gradam amháin buaite sa bhliain 2013 ag Union J.

Dioscliosta 

 Union J (2013)
 You Got It All – The Album (2014)

Camchuairteanna 
 Selena Gomez – Stars Dance (2013)
 The X Factor Live Tour (2013)
 Magazines + TV Screens (2013–14)
 An Audience with Union J (2015)
 The Vamps - The Vamps Arena Tour (2015)
 Shardfest (2016)
 Butlins Summer (2016)
 Union J UK Tour (2017)

Tagairtí 

Iomaitheoirí X Factor
Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 2011
Lelystad

Is bardas agus cathair san Ísiltír é Lelystad. Tá se ina phríomhchathair Flevoland. Tá daonra 77,260 sa chathair. Bunaíodh an cathair tar éis na Zuiderzeewerken sa bhliain 1967. Tá an cathair suite trí mhéadar faoi leibhéal na mara.

Tagairtí 

Cathracha san Ísiltír
Antananairíveo

Tá Antananarivo mar phríomhchathair ar Mhadagascar, an réigúin Analamanga agus an chúige féinrialathach Antananarivo. Tá 1,403,449 daoine (2001) ina gcónaí ann. Úsáidtear an t-ainm Francaise freisin, Tananarive nó Tana.
Bhunaigh an Rí Andrianjaka an baile sa bhliain 1625, agus d'fhás sé ó shin, go háirithe i ndiaidh a forghabhála ag na Francaigh.

Madagascar
Príomhchathracha na hAfraice
Ramasaes II

Faró Éigipteach ab ea Ramasaes II réimeas 1279 r. Chr. – 1213 r. Chr).

Stair na hÉigipte
Farónna
Eachtraí Tintin

Is sraith leabhra iad Eachtraí Tintin a scríobhadh Hergé. Cuireann Gabriel Rosenstock an Ghaeilge ar gach leabhar, mar aistritheoir.
Tá Tintin, iriseoir óg Eorpach, i ngach leabhar lena mhadra Báinín, agus go minic lena chairde eile.

Carachtair  

 Tintin
 Captaen Haileabó
 Báinín
 Mac Grianna agus Ó Grianna
 An tOllamh Piocardach (eolaí)
Rastafatapas (namhaid)
An Dr Müller (namhaid) 
 Alan  (mairnéalach)
Bianca Castafiore (amhránaí)

Leabhra  

 An tOileán Dubh
 Portán na nOrdóg Orga
 Tintin sa Tibéid
 Todóga na bhFarónna
 Slat Ríoga Ottokar
 Ciste Castafiore
 An tAonbheannach Mistéireach
 Taisce Raga Rua
 An Réalta Reatha
 Tintin agus na Picaros

Ficsean
Eachtraí Tintin
Nicola Roberts

Is ceoltóir agus amhránaí Béarla í Nicola Roberts, a rugadh ar 5 Deireadh Fómhair 1985. Bhíodh sí ina ball den phopghrúpa Girls Aloud ó 2002 go 2013.

Gairme

2010–13: Cinderella's Eyes 
Scaoil sí a céad albam Cinderella's Eyes ar an 5 Deireadh Fómhair 2011.

2013–: Dara albam 
Tá Nicola ag obair ar a dara albam.

Dioscliosta 

 Cinderella's Eyes (2011)

Scannánliosta

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1985
Amhránaithe Sasanacha
Ceoltóirí Sasanacha
Nicola Roberts
Daoine beo
Monique Leyrac

Amhránaí agus aisteoir Fraincise is ea Monique Leyrac (née Monique Tremblay) a rugadh in Montréal in Québec ar an 26 Feabhra 1928 agus a fuair bás ar an 15 Nollaig 2019.

Beatha 
Rinne sí cúrsa drámaíochta agus í ina déagóir. Tar éis di tamall de bhlianta a chaitheamh ag obair ar an raidió, chuaigh sí le hamhránaíocht. Rinne sí camchuairt san Eoraip agus sa Liobáin i 1950-51 agus ansin thosaigh ag canadh in dhá cheabairé iomráiteacha in Montréal. In 1965 ghnóthaigh sí duais ag Féile Idirnáisiúnta na hAmhránaíochta i Sopot sa Pholainn le “Mon Pays”.   

Thosaigh sí ag aisteoireacht ar an teilifís sna seascaidí agus rinne páirt sa tsraith teilifíse "Les Enquêtes Jobidon". In 1970 rinne sí príomhpháirt sa scannán The Act of the Heart. Sna hochtóidí thosaigh sí ag scríobh agus ag léiriú seónna aonair. Nuair a d’éirigh sí as an amhránaíocht chaith sí a dúthracht leis an teilifís agus le scannáin.   

Bhí sí pósta le Jean Dalmain, aisteoir agus stiúrthóir. In 1983 d’fhoilsigh sí dírbheathaisnéis, Mon enfance à Rosemont.

Dioscliosta

Albaim 
 1963 : Monique Leyrac chante Léveillée et Vigneault
 1964 : Pleins feux sur Monique Leyrac
 1965 : Monique Leyrac
 1966 : Monique Leyrac en concert
 1967 : Monique Leyrac
 1967 : Monique Leyrac à Paris
 1968 : Monique Leyrac chante la joie de vivre
 1968 : Beautiful morning
 1969 : Monique Leyrac
 1972 : Monique Leyrac : 1678-1972
 1975 : Monique Leyrac chante Nelligan
 1977 : Monique Leyrac chante Félix Leclerc

Cnuasaigh 
 1971 : Les grands succès de Monique Leyrac
 1973 : Parlez-moi de vous (2 albam)
 1975 : L'hiver
 1996 : Les refrains d'abord
 1997 : Collection Émergence
 2007 : La diva des années 60

Scannáin agus teilifís 
 1949: Les Lumières de ma ville: Monique Fontaine
 1959: Félix Leclerc, troubadour: Elle-même
 1962 – 1964 (sraith teilifíse): Les Enquêtes Jobidon: Mlle Claire
 1970: Act of the Heart: Johane Foss
 1986 – 1988 (sraith teilifíse): Des dames de cœur: Laurence Trudel

Onóracha 
 1965: Ban-amhránaí na bliana ag an Gala du disque québécois
 1967: Oifigeach d’Ord Cheanada
 1979: Duais Calixa-Lavallée
 1997: Duais Thaibh-Ealaíona an tSeanascail
 1998: Ridire Ord Náisiúnta Québec
 2013: Duais Denise-Pelletier

Le cloisteáil 

Monique Leyrac - Mon pays (Sopot 1965) 

Monique Leyrac - Pour cet amour

Nótaí 

Daoine a rugadh i 1928
Daoine beo
Ban-amhránaithe Fraincise ó Québec
Ceoltóirí Ceanadacha
Fabiola Toupin

As Trois-Rivières in Québec do Fabiola Toupin, amhránaí a rugadh in 6 Bealtaine 1975.

Beatha 
Tháinig sí i láthair mar amhránaí gairmiúil in aois a naoi mbliana déag le seó dar theideal “Brel valse avec Piaf” agus fuair moladh dá bharr.  Bhí sí páirteach ina lán féilte agus ócáidí ceoil agus í ag tarraingt clú uirthi féin i gcónaí. 

I 2003 chan sí den chéad sa Fhrainc agus chuaigh i bhfeidhm ar an lucht éisteachta. I 2005 ghlac sí páirt in Un Éternel Hiver, ceoldráma tíre le Lynda Lemay. Idir an dá linn bhí sí canadh dánta de chuid fhilí Québec sa Fhrainc, sa Bheilg, sa Spáinn, san Eilvéis, sa Pholainn, sa Laitvia agus i Poblacht na Seice. Chuidigh sí freisin le grúpa cnagcheoltóirí a bhunú.

Dioscliosta
CD

2006 : Un éternel hiver
2007 : Je reviens d’ici
2010 : Quand l'amour bascule
2013 : Piaf & Brel
DVD
2005 : Les triplettes de Kassa

Duaiseanna
2005 : Prix à la création artistique du Conseil des arts et des lettres du Québec
2005 : Prix, Éclair de Jeunesse Volet Jeune Ambassadeur, Forum Jeunesse
2007 : Prix Trois-Rivières sans frontières, Grand Prix Culturel de la Ville de Trois-Rivières

Le cloisteáil

Fabiola Toupin chante Piaf 

Fabiola Toupin chante "Vesoul" aux Trophées de la langue francaise (novembre 2004) 

Fabiola Toupin - Entre vous et Moi 

Fabiola Toupin - FestiVoix de Trois-Rivières 2015

Nótaí

Naisc sheachtracha
Suíomh oifigiúil

Daoine a rugadh i 1975
Ban-amhránaithe Fraincise ó Québec
Ceoltóirí Ceanadacha
Daoine beo
Tintin

Is é Tintin ainm an phríomhcharachtair i sraith leabhar i bhfoirm cartúin leis an údar Georges Prosper Remi nó de ghnáth Hergé, cartúnaí Beilgeach. Thosaigh an tsraith Eachtraí Tintin ar an 10 Samhain 1929. Is féidir na scéalta a léamh i mbreis agus 100 teanga anois, an Ghaeilge ina measc.

Is iriseoir óg é Tintin.

Gaeilge 
Tá mórán leabhair curtha leis an sraith Tintin i nGaeilge ag Dalen Éireann.   "Éiríonn go hiontach le Gabriel Rosenstock an ghreann agus an imeartas focail a thabhairt leis, sruthanna mallachtaí chomrádaí Tintin, an Captaen Haileabó san áireamh".

Carachtair 

 Báinín
 Captaen Haileabó
 Mac Grianna agus Ó Grianna

Leabhair 

 Portán na nOrdóg Orga
 Slat Ríoga Ottokar
 Tintin sa Tibéid
 An tOileán Dubh
 Todóga na bhFarónna
 Ciste Castafiore
 An tAonbheannach Mistéireach
 Taisce Raga Rua

Tagairtí 

Eachtraí Tintin
Greannán
Captaen Haileabó

Is carachtar ficseanúil sa sraith Eachtraí Tintin é Captaen Haileabó. Is mairnéalach é, cónaithe i Marlinspike lena searbhónta Nestor agus an tOllamh Piocardach. 

Eachtraí Tintin
Báinín

Is carachtar ficseanúil sa sraith Eachtraí Tintin é Báinín. Is madadh (brocaire) é. Cuidíonn sé lena chomráda Tintin coireanna a réiteach.

Eachtraí Tintin
Na hOileáin Andaman

Cuid d'oileánra Bhá na Beangáile is ea na hOileáin Andaman, idir an India, ar an taobh thiar, agus Maenmar, sa tuaisceart agus san oirthear. Tá an chuid is mó acu ina chuid de na hOileáin Andaman agus Niceabrach.
 Andaman
Oileáin de na hOileáin Andaman agus Niceabrach
Bolcáin na hIndia
Bolcáin Phléisticéineach
Oileánra na hIndia
Constaintín I na h-Alban

B’é Constantín mac Cináeda (Gaeilge na hAlban: Còiseam mac Choinnich) rí na gCruithneach. Déantar go minic tagairt dó i liostaí nua-aimseartha de ríthe na hAlban, cé go dtugtar i bhfoinsí comhaimseartha cur síos air mar rí na gCruithneach amháin. Mac Chináed ab ea é, agus tháinig sé i gcomharbacht ar a uncail  Dómhnall mac Ailpín mar rí na gCruithneach i ndiaidh do Dhomhnall bás a fháil ar an 13 Aibreán 862. Tá an cosúlacht ar an scéal gur mhéadaithe ar ionsaithe na Lochlannach le linn réimeas Chonstaintín .  Fuair sé bás ag troid ionradh amháin den sórt sin.

Ríthe na hAlban
Stair na hAlban
Daoine a rugadh i ?
Básanna i 877
Inimirce

Is gníomh na daoine ag teacht a lonnú go buan sa tír eachtrannach í inimirce.

Inimirce
Strictly Come Dancing

Don tsraith reatha, féach ar Strictly Come Dancing (sraith 19)

Is comórtas damhsa teilifíse é Strictly Come Dancing, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Tá sé ar BBC One.

Is iad Bruno Tonioli, Craig Revel Horwood, Shirley Ballas agus Motsi Mabuse na breithiúna ar an gclár faoi láthair, agus bíonn orthu breithiúnas a thabhairt ar na hiomaitheoirí gach uile sheachtain. B'iad Len Goodman, Darcey Bussell, Alesha Dixon agus Arlene Phillips na breithiúna roimhe seo ar an seó.

Breithiúna agus Láithreoirí

Breithiúna
Eochair
 – Príomhmholtóir
 – Aoi-Mholtóirí
 – Iomatheoir

Láithreoirí
Eochair
 – Laithreoir Strictly Come Dancing
 Comh-láithreoir  Strictly Come Dancing
 Láithreoir It Takes Two
 Iomaitheoir

Damhsóirí gairmí agus a bpáirtí

Eochair:
 Buaiteoir
 Dara áit
 Tríú áit
 Céad díbeartha
 Tarraing siar
 Gortaithe

Torthaí

Sraith 1 (2004)

Thosaigh an chéad sraith ar an 15 Bealtaine 2004 agus chríochnaigh sé ar an 3 Iúil 2004.

Sraith 2 (2004)

Thosaigh an dara sraith ar an 23 Deireadh Fómhair 2004 agus chríochnaigh sé ar an 11 Nollaig 2004.

Sraith 3 (2005)

Thosaigh an tríú sraith ar an 15 Deireadh Fómhair 2005 agus chríochnaigh sé ar an 17 Nollaig 2005.

Sraith 4 (2006)

Thosaigh an cheathrú sraith ar an 7 Deireadh Fómhair 2006 agus chríochnaigh sé ar an 23 Nollaig 2006.

Sraith 5 (2007)

Thosaigh an cúigiú sraith ar an 29 Meán Fómhair 2007 agus chríochnaigh sé ar an 22 Nollaig 2007.

Sraith 6 (2008)

Thosaigh an séú sraith ar an 20 Meán Fómhair 2008 agus chríochnaigh sé ar an 20 Nollaig 2008.

Sraith 7 (2009)

Thosaigh an seachtú sraith ar an 18 Meán Fómhair 2009 agus chríochnaigh sé ar an 19 Nollaig 2009.

Sraith 8 (2010)

Thosaigh an t-ochtú sraith ar an 11 Meán Fómhair 2010 agus chríochnaigh sé ar an 18 Nollaig 2010.

Sraith 9 (2011)

Thosaigh an naoú sraith ar an 10 Meán Fómhair 2011 agus chríochnaigh sé ar an 21 Nollaig 2011.

Sraith 10 (2012)

Thosaigh an deichiú sraith ar an 15 Meán Fómhair 2012 agus chríochnaigh sé ar an 22 Nollaig 2012.

Sraith 11 (2013)

Thosaigh an t-aonú sraith déag ar an 7 Meán Fómhair 2013 agus chríochnaigh sé ar an 21 Nollaig 2013.

Sraith 12 (2014)

Thosaigh an dara sraith déag ar an 7 Meán Fómhair 2014 agus chríochnaigh sé ar an 20 Nollaig 2014.

Sraith 13 (2015)

Thosaigh an tríú sraith déag ar an 5 Meán Fómhair 2015.

Sraith 14 (2016)

Thosaigh an ceathrú sraith déag ar an 3 Meán Fómhair 2016.

Sraith 15 (2017)

Sraith 16 (2018)

Sraith 17 (2019)

Sraith 18 (2020)

Sraith 19 (2021)

Sraith 20 (2022)

Tagairtí 

Strictly Come Dancing
Comórtais Teilifíse
Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2004
Cláir BBC
Cláir Teilifíse na Breataine
Cláir réaltacht
Aidhe-aidhe

Is ainmhí as Madagascar é an Aidhe-aidhe. Mamach atá ann, agus is ball d'fhine na Daubentoniidae é.

Mamaigh
Torc na bhfaithní

Muca i ngéineas na Suidae is ea toirc na bhfaithní. Tá an dá speiceas ann, mar atá Phacochoerus aethiopicus agus Phacochoerus africanus. Tá siad dúchasach san Afraic fho-Shahárach. Maireann siad in áiteanna oscailte agus leath-oscailte, uaireanta in áiteanna an-tirime. Is uiliteoirí iad na muca seo.

Mamaigh
Treehouse of Horror

Cradhaol "Treehouse of Horror", an tríú heipeasóid den dara sraith de The Simpsons ar an 25 Deireadh Fómhair 1990. Scríobh John Swartzwelder, Jay Kogen, Wallace Wolodarsky, Sam Simon agus Edgar Allan Poe an eipeasóid seo. D'fhéach 29.9 milliún duine ar an eipeasóid. Seo é an chéad eipeasóid sa tsraith Treehouse of Horror. 

Cheiliúradar an eipeasóid seo ar Oíche Shamhna, agus is an chéad eipeasóid a cheiliúrtar Oíche Shamhna í.

Plota

Táirgeadh
Tá Kang and Kodos le feiceáil den chéad uair san eipeasóid seo.

Tagairtí 

The Simpsons
Eipeasóidí The Simpsons
The Simpsons (séasúr 2)
Treehouse of Horror (sraith teilifíse)
Cille Fhinnein

Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Cille Fhinnein.

Bailte in Albain
Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Sásra Cobhsaíochta Eorpach

Is ciste é an Sásra Cobhsaíochta Eorpach (SCE) a chuideoidh leis na tíortha i limistéar an euro nach féidir leo airgead a fháil ar iasacht ó na margaí airgeadais. Tabharfar iasachtaí do na tíortha sin má aontaíonn siad a ngeilleagair a athchóiriú agus a gcobhsaíocht airgeadais a athshlánú. Is ciste tarrthála deiridh nó 'Cúlstop' é chun an t-airgeadra aonair a chosaint.

Naisc sheachtracha 

 An Grúpa Euro 
 Banc Ceannais Eorpach (Béarla)

Tagairtí 

Airgead
Airgeadraí na hEorpa
Uisce Éireann-Irish Water

Is é Uisce Éireann-Irish Water fóntas uisce náisiúnta nua na hÉireann atá freagrach as seirbhísí uisce ar fud na hÉireann a sholáthar agus a fhorbairt.

Bhunaigh Uisce Éireann i Márta 2013 mar chuideachta leathstáit faoin Acht um Sheirbhísí Uisce 2013. Tagannn seirbhísí uisce agus fuíolluisce na 34 hÚdarás Áitiúla le chéile faoi aon soláthraí seirbhíse náisiúnta amháin.

Glacann Uisce Éireann freagrachtaí na nÚdarás Áitiúil de réir a chéile ó mhí Eanáir 2014 ar aghaidh. Tógann sé thart ar chúig bliana Uisce Éireann a bhunú go hiomlán. Bhí sé ar intinn ag an rialtas sa bhliain 2014 go mbeadh Uisce Éireann freagrach i 2019 as feidhmiú na seirbhísí uisce poiblí, lena n-áirítear bainistiú a dhéanamh ar na sócmhainní náisiúnta uisce, cothabháil an chórais uisce, infheistíocht agus pleanáil, tionscadail chaipitil a bhainistiú agus cúram custaiméirí agus billeáil.

Chomh maith le freagracht a bheith aige i leith seirbhísí uisce poiblí, tá Uisce Éireann ag déanamh cinntí caipitil agus cinntí infheistíochta maidir le bonneagar uisce na tíre ar bhonn náisiúnta.

Tá Uisce Éireann freagrach do dhá chomhlacht rialála – an Coimisiún um Rialáil Fuinnimh, an rialtóir eacnamaíoch don tionscal uisce, agus an Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil, an rialtóir comhshaoil.

Níl Uisce Éireann ar cheann do na comhlachtaí poiblí atá clúdaithe faoi Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003, i láthair na huaire.

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil

Tagairtí 

Poblacht na hÉireann
Claydon House

Is teach mór suite i mBuckinghamshire é Claydon House. 

Buckinghamshire
Waddesdon Manor

Is teach mór suite i mBuckinghamshire é Waddesdon Manor. 

Buckinghamshire
Eochaid I na hAlban

Is féidir go raibh Eochaidh mac Run ina rí na gCruithneach ó 878 go 889. Ba mhac Run rí Srath Chluaidh, agus d'fhéadfadh a mháthair a bheith ina iníon de Chináed mac Ailpín. Is minic a léirítear a ríogacht mar chineál éigin de comhriail i gcomhar le Giric.

Tugtar an fhianaise do riail Eochaid, mar rí na gCruithneach, dúinn i gCroinic na gCruithneach, áit a bhfuil sé scríofa:
Eochodius autem filius Run regis Britannorum, nepos Cinadei ex filia, regnavit annis xi.
Ar an láimh eile, rialaigh Eochaid mac Run, rí na mBreatnach, ua Choinneach ó a iníon, aon bhliain déag.

Ríthe na hAlban
Stair na hAlban
Chatsworth House

Is teach mór suite i nDerbyshire é Chatsworth House.

Derbyshire
Portán na nOrdóg Orga

Leabhar do pháistí de chuid an chartúnaí Bheilgigh Georges Prosper Remi faoin ainm cleite Hergé is ea Portán na nOrdóg Órga. An 9ú leabhar sa tsraith Tintin atá ann. Scríobh Remi i bhFraincis é faoin teideal "Le Crabe aux pinces d'or". Foilsíodh ar dtúis mar shraithscéal é ón 17ú Deireadh Fómhair 1940 go dtí an 18ú Deireadh Fómhair 1941 i leathanaigh Le Soir Jeunesse agus—nuair a cuireadh an iris sin ar ceal—in Le Soir féin. Bhí an Bheilg agus an Fhrainc faoin bhforghabháil Ghearmánach ag an am.

Baineann scéal Portán na nOrdóg Órga le heachtraí Tintin, tuairisceoir, agus a mhadra Báinín (Milou sa bhunleagan Fraincise) i Maracó agus iad sa tóir ar dhrong smuigléirí codlaidín.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Georges Prosper Remi

Ficsean
Leabhair
Eachtraí Tintin
Dioscliosta Demi Lovato

Is éard atá i dioscliosta an amhránaí agus aisteoir Meiriceánach Demi Lovato ná sé albaim stiúideo, albam beo amháin, dhá seinn leabhraithe, cúig singil déag mar ealaíontóir ceoil aonréadach, ceithre singil mar gné-ealaíontóir ceoil.

Albaim

Albaim Stiúideo

Ceirníní Leathfhada

Albam eile

Singlí

Mar Ealaíontóir Ceoil

Mar Gné-Ealaíontóir Ceoil

Singlí eile

Tagairtí 

Demi Lovato
Dioscliostaí
Ríocht na Boihéime

Ba stát é Ríocht na Boihéime, dá ngairtear uaireanta  Ríocht na Seice'  (An tSeicis: České království; An Ghearmáinis: Königreich Böhmen; An Laidin: Regnum Bohemiae), a bhí suite i réigiún na Boihéime i Lár na hEorpa, agus i láthair na huaire tá a chríoch mar chuid de  Phoblacht na Seice. 

Nuair a bhí sé in ard a réime, bhí codanna den Ostair, den Ghearrmáin, den Ungáir, den Iodáil, den Pholainn, den  Slovaic, den Slóivéin, agus den Úcráin  ina sheilbh. Ba ríocht í san Impireacht Naofa Rómhánach, agus bhí a Rí ina  ‘ Princeps Elector’ de chuid na hImpireachta go dtí gur dhíscaoileadh í sa bhliain 1806. 

Toghadh go leor de ríthe na Boihéime freisin mar Impirí Naofa Rómhánacha. Bhí a phríomhchathair Prág go héifeachtach i gceartlár na hImpireachta ag deireadh an 14ú haois, agus ag deireadh an 16ú agus tús an 17ú haois. 

Ón bhliain 1526, bhí an ríocht rialaigh an Teaghlach Habsburg agus a chomharba an Teaghlach Habsburg-Lorráin an ríocht go leanúnach.

Tagairtí 

 Ríocht na Boihéime
 Bohemia
Stair na Seice
Impireacht Naofa Rómhánach
Dioscliosta Union J

Is éard atá i dioscliosta an popghrúpa Union J ná dhá albam stiúideo, cúig singil mar ealaíontóir ceoil aonréadach. Tá siad ag obair ar a dtríú albam stiúideo.

Albaim

Singlí

Físeáin Ceoil

Dioscliostaí
Todóga na bhFarónna

Leabhar do pháistí de chuid an chartúnaí Bheilgigh Georges Prosper Remi faoin ainm cleite Hergé is ea Todóga na bhFarónna. An 4ú leabhar sa tsraith Tintin atá ann. Scríobh Remi i bhFraincis é faoin teideal "Les Cigares du Pharaon". 

Baineann scéal Todóga na bhFarónna le heachtraí Tintin, tuairisceoir, agus a mhadra Báinín (Milou sa bhunleagan Fraincise).

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Georges Prosper Remi

Ficsean
Leabhair
Eachtraí Tintin
Diúcacht na Burgúine

Bhí Diúcacht na Burgúine (Laidin: Ducatus Burgundiae, Fraincis: Duché de Bourgogne, Ollainnis): Hertogdom Bourgondië) ann, ón bhliain 1032, mar chomharba ar  atharthacht ársa agus mór le rá agus rannán mór de thailte de chuid Ríocht na Burgúine. 

Bhí an Diúcacht i gcomhréir leis an chuid is mó de na teorainneacha agus na críocha sa réigiúin mar atá sa Bhurgúin, sa lá atá inniu ann, ach ghlac a na ndiúc seilbh ar an iliomad feoid sa Fhrainc agus níos faide ó thuaidh san Ísiltír, ar a dtugtar le chéile Ísiltír na Burgúine. 

Ann féin, ba cheann de na críocha móra diúiciúl a bhí ann le teacht chun cinn na hEorpa sa Nua-aois Luath.

Tagairtí 

 Diúcacht na Burgúine
Diúcachtaí na Fraince
Stair na Burgúine
Stair na hÍsiltíre
Stair na Fraince
Il Divo

Is grúpa ceoil é Il Divo a chomhcheanglaíonn an ceoldráma bel canto agus ceol clasaiceach le pop agus seánraí eile, an stíl ar a dtugtar go hidirnáisiúnta mar crossover clasaiceach. <div>Tá an grúpa comhdhéanta de cheathairéad gutha de amhránaithe fireann: Urs Buhler, teanór Eilvéiseach; Carlos Marín, baritone Spáinneach nach maireann; David Miller, teanór Meiriceánach agus Sébastien Izambard, teanór Francach.

Dioscliosta 
 2004 - Il Divo 
 2005 - Ancora
 2006 - Siempre
 2008 - The Promise 
 2011 - Wicked Game 
 2013 - A Musical Affair
 2015 - Amor & Pasión

Nótaí

Tagairtí 

Grúpaí ceoil
Hardwick Hall

Is teach mór suite i nDerbyshire é Hardwick Hall.

Derbyshire
Páirc náisiúnta

Is cuid na dtuath, nó, ar ócáidí, farraige nó fionnuisce, cosaint lena stát do taitneamh an pobal i gcoitinne nó caomhnú fiadhúlra í an pháirc náisiúnta.

Páirc náisiúnta
Scairp (tíreolaíoch)

Is fána fhada ghéar, go háirithe ceann ar an bruach ardchlár nó ceantair thalamh a scaradh ag airdí éagsúla í scairp.

Tíreolaíocht
Balla na hUngáire

Tá obair tosaithe ar bhalla nua ar an teorainn theas idir an Ungáir agus an tSeirbia chun inimircigh a thagann ar an mbealach Balcánach a choimeád amach. Beidh an balla seo ceithre mhéadar ar airde agus 110 míle ar fad. D´fhógair Promh-aire na hUngáire Viktor Orbán tógaíl an bhalla i Mí an Mheithimh 2015.Tá Príomh-aire na Seirbia, Aleksander Vucic go láidir i gcoinne an bhalla. 'Ní réiteoidh an balla seo fadhb ar bith,' a dúirt sé. Dúirt  Seansailéir na Gearmaíne Angela Merkel nach ndéanann an balla ciall ar bith.

Anuraidh ghlac an Ungáir le níos mó inimircigh in aghaidh an duine ná aon tír eile san Aontas Eorpach seachas an tSualainn. De réir figiúirí rialtaise tá 60,000 tar éis teacht chun na hUngáire go dtí seo i mbliana, 80%  díobh as an tSiria, An Iaráic agus An Afganastáin. Don chuid is mó iarann siad tearmann agus ansin bogann siad ar aghaidh go tíortha eile san Aontas Eorpach ar nós an Ghearmáin nó an tSualainn.

Tá saighdiúirí, priosúnaigh agus daoine ar shochair stáit ag obair ar an mballa, rud a cháin an AE go láidir.

' Leagamar ballaí le déanaí san Eoraip. Níl sé ceart nó cóir go bhfuilimid á dtógáil arís.' a dúirt úrlabhraí de chuid an AE. 
Cháin urlabhraí de chuid na Náisiúin Aontaithe, Kitty McKinsey tógáil an bhalla. ´Tá ceart dosháraithe ag gach duine tearmann a lorg agus tearmann sábháilte a ghlacadh i Stát eile, ´a dúirt sí, ´Táimid buartha go gcruthódh an balla seo bac suntasach i gcoinne an chearta seo.´

I  Mí an Mheithimh d´éiligh an Pápa Proinsias níos mó measa dár ´deartháireacha agus deirfiúracha atá ag lorg tearmainn i bhfad óna dtíortha féin´. Cháin sé go hindíreach na daoine agus instidiúidí a dhúnann an doras in éadan éinne atá ag lorg clainne, éinne atá ag lorg cosanta.
Mar bhall den Aontas Eorpach, tá an Ungáir suite sa Limistéar Schengen murab ionann is an tSeirbia. Níl gá le pas chun taisteal idir an 26 thír sa Limistéar Schengen agus mar sin nuair a shroicheann inimircigh an Ungaír is féidir leo taisteal go héasca ó thír go tír. Tá an Bhulgáir ag obair ar bhalla den saghas céanna ar an teorainn leis an Tuirc.

Tagairtí 

An Ungáir
An tSeirbia
Ríocht Navarre

Ba ríocht í Ríocht Navarre Bascais: Nafarroako Erresuma, Spáinnis: Reino de Navarra,Fraincis: Royaume de Navarre,Laidin: Regnum Navarrae), ar a dtugtar ar dtús Ríocht Phamplona, a bhí lonnaithe ar thailte ar dhá thaobh  na bPiréiní, taobh leis an   Aigéan Atlantach idir an Fhrainc agus an Spáinn, mar atá siad  san am i láthair

Bunaíodh Ríocht Navarre nuair a toghadh nó a dearbhaíodh an taoiseach Bascach Íñigo Arista ina  Rí ar Phamplona (go traidisiúnta sa bhliain 824) agus treoraigh sé éirí amach i gcoinne  na bhFranc a bhí i réim san réigiún riaracháin.
Chloigh Coróin na Caistíle an chuid ó dheas den ríocht sa bhliain 1512  (go buan sa bhliain 1521), agus comhcheanglaíodh í isteach i Ríocht na Spáinne. D’fhan an chuid ó thuaidh den ríocht neamhspleách, ach chuaigh sí leis an bhFrainc trí aontais phearsanta sa bhliain 1589, nuair a bhfuair an Rí Anraí III de Navarre ríchathaoir na Fraince mar Anraí IV na Fraince, agus sa bhliain 1620 bhí sé comhcheanglaíodh í isteach i Ríocht na Fraince.  Ghlac monarcaí an stáit aontaithe seo leis an teideal "Rí na Fraince agus Navarre" go dtí gur briseadh an rialtas sa bhliain 1792, agus arís i rith  Athchóirithe  na mBúrbónach ó 1814-1815 / 1815-1830.

Tagairtí 

 
Stair na mBascach
Monarcaí Iarthar na hEoraip
Stair Navarre
Stáit agus críocha a bunaíodh sa bhliain 824
Iar-thíortha ar Leithinis na hIbéire
Saltram House

Is teach mór suite i nDevon é Saltram House.

Devon