joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Adam Sandler

Is aisteóir, fuirseoir, agus táirgeoir Meiriceánach é Adam Richard Sandler. Rugadh sé sa bhliain 1966, ar an 9ú Meán Fómhair, i mBrooklyn, Nua-Eabhrac. Tháinig sé go cáil ina bhall de foireann Saturday Night Live. Tá sé cáiliúil mar an réalt na scánnáin a thuill níos mó ná $2 billiúin ag an oifig ticéad, ina measc na scannáin grinn: Billy Madison (1995), Happy Gilmore (1996), The Waterboy (1998), Big Daddy (1999), agus Mr. Deeds (2002). Chomh maith le scannáin grinn, ghlac sé pháirt i scannáin drámaíochta, mar shampla na léiriú: Punch-Drunk Love (2002), Reign Over Me (2007), agus Funny People (2009). I 1999, bhunaigh Sandler Happy Madison Productions, comhlacht léiriú na teilifíse agus na scannáin a léirigh a lán scannáin agus an sraith teilifíse Rules of Engagement (2007). Meastar go bhfuil sé fiú níos mo ná $300 milliún.

Saol a óige 

Rugadh Adam Sandler i mBrooklyn, Nua-Eabhrac. Is mac de Stanley agus Judy Sandler é. D'oibrigh a athair mar innealtóir leictreach, agus a mháthair mar mhúinteor i naíolann. Is as teaghlach Giúdach é. Nuair a bhí Adam cúig bliana d'aois, bhog a chlann go Manchester, New Hampshire, agus d'fhreastáil sé ar Manchester Central High School ansin. Ba fhuirseoir iontach é, agus bhláthaigh a shuim i gcoiméide agus é ag freastal ar New York University. D'fhág Sandler an Tisch School of the Arts, cuid de NYU, i 1988.

Teaghlach 

Ar an 22ú Meitheamh, 2003, phós sé Jacqueline Samantha Titone. Tá dhá iníon ag an cúpla- Sadie Madison Sandler, (rugadh i 2006), agus Sunny Madeline Sandler (rugadh i 2008). Tá siad ina gcónaí i Los Angeles, California.

Tagairtí 

fuirseoirí Meiriceánacha
Aisteoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1966
Daoine beo
An Srath Mòr, Comhairle na Gàidhealtachd

Is gleann suite i gComhairle na Gàidhealtachd é an Srath Mòr.

Comhairle na Gàidhealtachd
Tíreolaíocht na hAlban
Úruisg

Is oileán suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Úruisg.

Comhairle na Gàidhealtachd
Tíreolaíocht na hAlban
Eilean Bheannchair

Is staid suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Eilean Bheannchair.

Comhairle na Gàidhealtachd
Tíreolaíocht na hAlban
Comhghuaillíocht an Athleasaithe

Is éard is an Comhghuaillíocht an Athleasaithe (Béarla: Reform Alliance) ann ná grúpa polaitiúil Éireannach a bunaíodh ar an 13 Meán Fómhair, 2013. Daoine a díbríodh as Fine Gael de bharr gur vótáil siad i gcoinne aoire an pháirtí a bhí iontu. Rinne siad cur síos ar an ngrúpa mar 'chomhghuaillíocht scaoilte' ach dúradar nach bhféadfaí páirtí a chur as an áireamh.

Grúpaí polaitiúla Éireannacha
Paula Kehoe

Scannánaí, amhránaí agus Gaeilgeoir ón Astráil is ea Paula Kehoe (1964 - ). Tá obair déanta aici in Éirinn agus san Astráil i gcúrsaí ceoil, raidió agus teilifíse agus i mbun cláir faisnéise. 

Rugadh Paula Kehoe in Melbourne na hAstráile do Ellen Daly agus do Eugene Kelly, fear as Bealach an Chonglais i gContae Chill Mhantáin. Bhí dúil ag a máthair sa cheol agus bhíodh Paula féin ag obair mar amhránaí rac-cheoil. Bhain sí Éire amach sa bhliain 1994. Chaith sí roinnt blianta ar Oileáin Árann ag obair agus ag foghlaim amhránaíocht ar an sean-nós agus rinne sí cúrsa Gaeilge ar an gCeathrú Rua. Ar fhilleadh ar an Astráil di chuaigh sí i mbun ceoil arís agus d’oibrigh go páirtaimseartha i nGaeilge mar chraoltóir raidió ag stáisiún pobail.   
  
In Éirinn atá sí ina cónaí anois. Tá cláir teilifíse agus sraitheanna déanta aici do RTE, do TG4, do BBC Alba agus do Current TV sna Stáit Aontaithe. Sa bhliain 2012 rinne sí féin agus an file Louis de Paor clár faisnéise do TG4 dar theideal “An Dubh ina Gheal” faoin gcaidreamh idir Éireannaigh agus Bundúchasaigh san Astráil.  Tá sé ráite aici gurb éard is gaire dá croí scannánaíocht faisnéise faoi ghnóthaí sóisialta.

Liosta scannán

I am Galway 2020 (2016)
 
Deargdhúil: Anatomy of Passion, Poems of Máire Mhac an tSaoi (2015)
 
An Dubh ina Gheal (Assimilation) (2013)
 
Garraí Glas (sraith teilifíse) (2012)
 
Radharc na Rúise (sraith teilifíse) (2012)
 
A Burning Question (2010)

Nótaí

Daoine a rugadh i 1964
Stiúrthóirí scannán Astrálacha
Daoine beo
Ca na Catanach

Is bóthar suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Ca na Catanach.

Comhairle na Gàidhealtachd
Tíreolaíocht na hAlban
Crochadh cónspriongaí ingearacha

Cineál crochadh feithicle is ea crochadh cónspriongaí ingearacha. Bhí sé á úsáid ar feithiclí armúrtha troda de chuid na Stát Aontaithe agus na hIodáile, den chuid is mó, ó na 1930í go dtí deireadh an Dara Cogadh Domhanda.

Dearadh agus úsáid

Bhí an crochadh seo ar na comhpháirteanna nua a cuireadh isteach i dtancanna Meiriceánacha le linn na 1930í, in éineacht leis an inneall radúil cúil agus traiceanna rubharbhosc. 

Is sprionga comhbhrú ar dhealramh cóin é an cónsprionga. Sleamhnaíonn na cóin thar a chéile agus is  faidede cúrsa na spriongaí dá bharr. Is treise na spriongaí seo ná spriongaí lannóige, corna agus toirsiúin den toirt chéanna.

Rinne Armlann Rock Island tanc beag don mharcshlua a raibh crochadh cónspriongaí ingearacha aici seachas crochadh spriongaí lannóige. Caighdeánaíodh í mar an M1 Combat Car agus cuireadh ar seirbhís in Arm na Stát Aontaithe í sa bhliain 1937.  Baineadh feidhm as sa Tanc Éadrom M2 agus sna tancanna Stuart ina dhiaidh sin. Ba chuid de dhearadh an Stuart é a cuireadh chun úsáide sna Tanc Meánach M2 ar fáisceadh an Lee M3 agus an Sherman M4  aisti agus an crochadh céanna acu. 

Taispeánadh nach fada  a mhaireadh crochadh cónspriongaí ingearacha ar na múnlaí ba nua den Sherman toisc go raibh meáchan an tanc ag méadú de bharr gunna níos troime agus traiceanna níos leithne. I ndiaidh lár na bliana 1944 baineadh feidhm as crochadh cónspriongaí cothrománacha. Sa chrochadh seo cuireadh an péire rothaí bóthair i gcoinne a chéile le cónspriongaí. Nuair a chomhbhrúfadh roth tosaigh nó roth cúil an bhógaí na cónspriongaí cothrománacha chuirfí an t-ualach ar an ngéag eile. Cé go raibh an crochadh nua níos troime bhí sé níos treise; b’fhéidir athrach rotha a chur isteach gan dua agus bhí fad curtha le cúrsa na spriongaí.

Nótaí
Ionad Chaluim Chille Íle

Is coláiste suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Ionad Chaluim Chille Íle.

Comhairle na Gàidhealtachd
Tíreolaíocht na hAlban
Dún Deórsa

Is daingean suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Dún Deórsa.

Comhairle na Gàidhealtachd
Tíreolaíocht na hAlban
Poileas a' Chinn a Tuath

Ba fhórsa póilíneachta do Comhairle na Gàidhealtachd é Poileas a' Chinn a Tuath.

Comhairle na Gàidhealtachd
Páirc nan Laoch

Is staid suite i gComhairle na Gàidhealtachd í Páirc nan Laoch.

Comhairle na Gàidhealtachd
Srath Nabhair

Is sraith nó gleann abhann suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Srath Nabhair (Béarla: Strathnaver nó Strath Naver) a ritheann ó Loch Nabhair go cósta thuaidh na hAlban.  Tá úsáid níos leithne ag an téarma 'sraith' mar ainm an chúige ársa ar a dtugtar an Dùthaich MhicAoidh, a bhíodh tráth faoi smacht Chlann Mhic Aoidh agus a shín thar an chuid is mó d'iarthuaisceart Chataibh.

Tá cáil ar an tsrath seo mar go raibh díshealbhuithe ar bun ann idir 1814 agus 1819. Fiú amháin, a deir roinnt go raibh na díshealbhuithe seo ar na cinn is measa riamh in Albain.

Tagairtí

Comhairle na Gàidhealtachd
Tíreolaíocht na hAlban
Teach solais Rua Reidh

Is teach solais suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Teach solais Rua Reidh.

Comhairle na Gàidhealtachd
Tíreolaíocht na hAlban
Tulach an tSionnaich

Is cárn suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Tulach an tSionnaich.

Comhairle na Gàidhealtachd
Tíreolaíocht na hAlban
Brighid, iníon Éinrí Mhic Ghearailt

File ba ea Brighid, iníon Éinrí Mhic Ghearailt (Bríd Chill Dara) (c. 1589 – 1682). Rugadh í don 12ú hIarla Chill Dara agus don Bhean Uasal Francis Howard, iníon Charles, Iarla Nottingham. 

Tógadh í ag Maigh Nuad i gContae Chill Dara. Sa bhliain 1603 phós sí Rudhraighe Ó Domhnaill, Iarla Thír Chonaill, agus tar éis dó an Mhór-Roinn a thabhairt air féin sa bhliain 1607 de bharr Theitheadh na nIarlaí rinne sí iarracht ar é a leanúint lena gclann, cé nár éirigh léi dul níos faide anonn ná Sasana. Fuair Ruadhraighe bás sa Róimh sa bhliain 1608, agus thug Séamas I pinsean di. D’fhill sí ar Éirinn sa bhliain 1609 agus timpeall na bliana 1617 phós sí an Ridire Nioclás Barnewall, duine de na Sean-Ghaill. Rug sí naonúr clainne dó. 

Is é ‘A mhacaoimh dhealbhas an dán’ an t-aon dán amháin atá againn óna lámh.

 A mhacaoimh dhealbhas an dán
 tig aníos ar scáth na scol;
 an dán lér chuiris do chlú, 
 maith a dhéanamh, is tú id’ thocht

 Na roinn-se do-rinne sibh,
 adéarthaoi rinn, a fhir, a fhir ghráidh,
 nach tú do dhlighfeadh an duas
 dá dteagmhadh a luach ‘nar láimh...

Tagairtí 

The Field Day Anthology of Irish Writing, Vol. IV: Irish Women’s Writings and Traditions (eagarthóirí éagsúla). Cork University Press 2002, lch 387.

 Brighid, iníon Éinrí Mhic Ghearailt
La Girona (long)

Gailias ba ea La Girona agus baint aici le hArmáid na Spáinne sa bhliain 1588. Bádh í láimh leis an Leac Fhada i gContae Aontroma um mheán oíche ar an 26 Deireadh Fómhair. Is cuid suntais í toisc gur bádh an oiread sin fear inti agus gur baineadh taisce mhór aisti. 

Ainmníodh La Girona (/ lɑː xɪˈrɔːnɑː /) as na Girones, muintir a raibh ball di tar éis teideal Dhiúc Osuna a ghlacadh agus a bhí ina Fhear Ionaid ar Napoli. Ba é an captaen Hugo de Moncada y Gralla, ridire d'Ord Mhálta.

Briseadh na loinge 
Chuaigh La Girona ar ancaire ag na Cealla Beaga i nDún na nGall chun go ndeiseofaí an stiúir. Tugadh timpeall 1,300 fear ar bord ó dhá long bhriste eile: La Rata Santa Maria Encoronada, long a shuigh i gCuan an Fhóid Duibh ar chósta Chontae Mhaigh Eo agus Duquesa Santa Ana, long a shuigh i nGaoth Luacharois Mór i nDún na nGall.

Deisíodh La Girona le cabhair ó Mhac Suibhne Boghaineach agus thug a captaen Alonso Martinez de Leyva a aghaidh ar Albain ar an 25 Deireadh Fómhair, “having for his pilots three Irishmen and a Scot”. Bhí timpeall 1,300 fear ar bord. D’fhág an long Loch Feabhail ach tháinig gála ina coinne agus bádh í ag an Leac Fhada in aice le Dún Libhse i gContae Aontroma ar an 28 Deireadh Fómhair 1588. Níor tháinig slán ach naonúr, agus chuir Somhairle Buí Mac Domhnaill anonn chun na hAlban iad.

Tarrtháil
Bhain Somhairle Buí Mac Domhnaill trí ghunna mhóra práis agus dhá chófra taisce as an long sa bhliain 1588. 

Sna blianta 1967 agus 1968 thug buíon tumadóirí Beilgeacha taisce mhór aníos leo. Tá an seodra óir úd ar taispeáint i Músaem Uladh i mBéal Feirste. 

Ainmníodh an long sa Protection of Wrecks Act ar an 22 Aibreán 1993.

Taispeáint
Tá boinn óir agus airgid, seodra, airm agus gnáthearraí ó La Girona ar buantaispeáint in Iarsmalann Uladh i mBéal Feirste.

Naisc
 Armáid na Spáinne in Éirinn
 Longa na hArmáide ar chósta na hÉireann

Nótaí

Tagairtí

Calendar of the State Papers relating to Ireland, of the Reigns of Henry VIII, Edward VI, Mary, and Elizabeth 

Hutchinson, Robert (2013). The Spanish Armada. Weidenfeld & Nicolson. ISBN 978-0-297-86637-4

Naisc sheachtracha 
 Ór an Girona 
 Culture Northern Ireland
 Annual Report of the Advisory Committee on Historic Wrecks, 2006

Seandálaíocht na hÉireann
Stair na Spáinne
Stair na Ríochta Aontaithe
Naomh Januarius

Naomh is ea Januarius (c.3ú aois – c305)., a rugadh i Napoli san Iodáil agus a fuair  bás i bPozzuoli, Campania.

Tagairtí 

Naoimh Iodálacha
Básanna i 305
Long bhriste Inis Mhic an Doirn

Iarsma de long de chuid an 16ú nó an 17ú haois is ea long bhriste Inis Mhic an Doirn. Seans gur bhain sí le Armáid na Spáinne. Tháinig tumadóirí áitiúla uirthi sa bhliain 2009 in aice le hAilt an Chorráin i nDún na nGall agus thosaigh an tAonad Seandálaíochta faoi Uisce á scrúdú sa bhliain 2010. Toisc gur láithreán an-neamchoitianta é sholáthair Rialtas na hÉireann airgead chun cuidiú leis an taighde.

Tá sí le fáil timpeall 100m amach ó thrá thoir theas Inis Mhic an Doirn, láimh leis an gcuisle a théadh go dtí Ailt an Chorráin. Tá tosach na loinge thiar agus an deireadh thoir, agus tá timpeall 20m den chabhail ann fós. Tá an long ina luí ar an gcuid íochtarach den taobh clé; tá an taobh deas in airde agus é le fáil ina iomláine suas go dtí tús an orlaip, le glúine agus plancra. Tá fearas na stiúrach ann freisin ón post deiridh aniar. D’fhág titim an chocúis roinnt brící dearga ina dhiaidh.  Tháinig na seandálaithe ar dhá scupar luaidhe sa limistéar sin sa bhliain 2010 agus iad tite ar an ngrinneall den chuid uachtarach den chabhail. Tógadh an long le hadhmad trom darach. Tá mórán den chuid deiridh ann fós fós: an transam íochtarach, glúine transam, na chéad fhuiteacaí, post deiridh seachtrach agus nasc íochtarach na stiúrach. Bhí cuid den deic íochtarach orlaip ann le glúine agus plancra síleála.

Sa bhliain 2010 rinneadh dhá thrinse bheaga thrialacha ag tosach agus ag deireadh na loinge. Fuarthas breis is 56 déantúsán. Ina measc bhí potaí a rinneadh, is dócha, san Ibéir, blúirí poicealláin agus próicín tríchosach. Bhí caora ordanáis ann, piléir mhuscaed agus arcabas, búcla agus cnaipe ó éide mhíleata, iarsmaí bairille, bosca agus ábhar caoladóireachta. Bhí cuid de na piléir leacaithe, rud a chuirfeadh in iúl gur baineadh feidhm astu i gcomhrac. Sa bhliain 2011 fuarthas fonsaí bairillí, blúirí potaí, rud maiseach bíseach cloiche, breis piléar, téada, crios nó úim, cnámha ainmhí agus babhla adhmaid. Taobh amuigh den long, mar a scaipfí gach a raibh inti agus í ag titim as a chéile, fuarthas breis caor, blúirí luaidhe agus bonn airgid. 

Níl sé cinnte fós gur chuid den Armáid an long seo. B’fhéidir gur long armtha thráchta a bhí inti nó soitheach Gaelach den saghas a bhí coitianta i gcuanta Dhún na nGall agus baint aici le tiarnas Uí Bhaoill. Tá staidéar deindreacroineolaíochta á dhéanamh uirthi.

Nótaí

Naisc sheachtracha
Seandálaíocht faoi uisce in Éirinn

Armáid na Spáinne in Éirinn

Seandálaíocht
Stair na hÉireann
Both Chuidir

Is sráidbhile beag é Both Chuidir, (An Béarla: Balquhidder) atá suite i gComhairle Shruighlea na hAlban.
Breathnaíonn tír-raon drámatúil sléibhe 'Malaí Bhoth Chuidir' air, ag ceann Loch a' Bheothail. Tá an-tóir ar Ghleann Bhoth Chuidir freisin maidir le hiascaireacht, faire ar an dúlra agus siúl.

Stair

An Mheánaois
Tháinig Naomh Óengus mac Óengobann ó mhainistir Thamhlachta in Éirinn go Gleann Bhoth Chuidir san 8ú nó sa 9ú haois agus d’aithin sé an rud ar a thug na Ceiltigh “áit thanaí” mar a raibh an teorainn idir an Domhan agus na Flaithis buailte le chéile. Chuaigh sé ar a dhá ghlúin agus bheannaigh sé an gleann ag an láthair ina seasann an teach "Beannach Óengusa" (Gaeilge na hAlban: Beannach Aonghais) anois agus thóg sé aireagal cloiche ag Kirkton, áit ar chaith sé an chuid eile dá shaol. Ba é Óengus an chéad duine a thug an Chríostaíocht go Both Chuidir.

Daoine ainmniúla 
 Dùghall Bochanan, a dh'eadar-theangaich am Bìoball.
 Rob Ruadh MacGriogair a chaochail an seo anns a’ bhliadhna 1734.
 Calum MacLeòid (1881-1946) a bha ’na mhinistear an seo 1937-1946

Ceangail amuigh
Eaglais Both Chuidir

Tagairtí  

Bailte in Albain
Comhairle Shruighlea
Camas Choinnich

Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Camas Choinnich.

Bailte in Albain
Comhairle Shruighlea
Cill Fhinn

Is baile suite i gComhairle Shruighlea in Albain í Cill Fhinn.

Bailte in Albain
Comhairle Shruighlea
Dail Rígh

Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Dail Rígh.

Bailte in Albain
Comhairle Shruighlea
Tomás Ó Caiside

Manach, saighdiúir agus file ba ea Tomás Ó Caiside (An Caisideach Bán) (c. 1700 – c. 1749).

Is dócha gur i nDriseachán in aice leis an gCaisleán Riabhach i gContae Ros Comáin a rugadh é. B’as Contae Fhear Manach dá shinsir. Deirtear gurbh é Eoghan Ó Caiside, mac le hÉamonn Odhar, a athair. B’fhéidir go raibh cúpla deartháir aige. 

Chuaigh sé isteach sna hAgaistinigh, a raibh clochar acu i mBéal Átha hAmhnais. Díbríodh é, agus is éard atá le tuiscint ó na hamhráin gurbh é a phósadh ba chúis leis. Deir sé in Eachtra Thomáis Mhic Chaiside (scéal a bheatha) gur shiúil sé Éire sular fuadaíodh é agus gur díoladh é le hoifigeach Francach in aice le Strasburg. 

Chaith sé roinnt blianta ina shaighdiúir. Throid sé i gCogadh Chomharbacht na Polainne (1733–34) agus d’éalaigh, ach cuireadh isteach in arm na Prúise ina dhiaidh sin é. Thréig sé an t-arm sin agus is iomaí contúirt a chuir sé de sular bhain sé Hamburg amach agus ansin Briostó. Tar éis dó cúpla seachtain a chaitheamh in arm Shasana d’éalaigh sé le beirt eile, agus faoi dheireadh thiar thall bhain sé Cionn tSáile amach. 

Dhealraíonn sé gur thug sé tamall eile sna hAgaistinigh ach chuaigh sé ar seachrán arís ar fud na tíre:  

 Rinne mé síolchur trí shléibhte agus mionlathacha na Éireann le falradh feadóg ag innsint seanscéalta, ag fiannaíocht agus ag briadaíocht is ag síogaíocht, is ag cliaraíocht is ag rannaireacht, sealad ag staraíocht agus ag abhlóireacht, tamall ag fidléireacht is ag trumpóireacht, ag dordánacht is ag breallánacht is ag feadánacht, agus ag ól Sheebang nó Mundungus.... Bhaininn stiall den aimsir in gach áit dá mbinn ag fuaimthoirnigh seanmóire, is gan seanmóir ag altóir ba mhó ná mé féin, ina dhiaidh sin ag stealladh mo dhéirce le fireannacha agus baineannacha doscúcha na bpoibleacha.

Deir sé go bhfaca sé Toghthóireacht na Pailitíneachta, an Fhoraois Dhubh, Sandhausen, Hanover, an Phrúis, Braunschweig (Brunswick) agus Bideford.

Saol agus saothar

Tá Eachtra Thomáis Mhic Chaiside le fáil sa chóip a rinne Brian Ó Fearghail sa bhliain 1773 de lámhscríbhinn Uí Chaiside féin (le haguisín) agus atá anois i Músaem na Breataine. Tá lámhscríbhinn eile in Acadamh Ríoga na hÉireann, agus d’áitigh an scoláire Maighréad Nic Philibín  go bhfuil an chóip sin níos bunúsaí ná cóip Uí Fhearghail agus gur díreach as scríbhinn an údair a tarraingíodh í.

Filíocht

 An Caisideach Bán
 Béal Átha hAmhnais
 Máire Bhéal Átha hAmhnais
 Faoisdin Uí Chaiside 
 Bríd Ní Bheirn
 An Bráithrín Buartha

Nótaí

Le léamh
Nic Philibín, Mairghréad (1938).  Na Caisidigh agus a gCuid Filidheachta. Oifig an tSoláthair.
 Kenny, Adrian (1993). An Caisideach Bán: The Songs and Adventures of Tomás Ó Caiside. GREENsprint, Ballyhaunis. ISBN 0-9522685-0-7.
 Ó CAISIDE, Tomás (c.1700–c.1749) Ainm.ie: Beathaisnéisí Gaeilge

Filí na hÉireann
Mrs. Brown's Boys

Is sraith teilifíse é Buachaillí Mrs. Browne. Thosaigh sé ar 1 Eanáir 2011 ar RTÉ a hAon agus thosaigh sé sa Ríocht Aontaithe ar BBC One ar 21 Feabhra 2011.

Stair
Cuireadh Buachaillí Mrs. Browne ar RTÉ 2fm don gcéad uair, stáisiún raidió na hÉireann I 1992. Agus ansin i sraith de leabhair scríofa ag Brendan O'Carroll ó lár na 1990í ar aghaidh, leabhair, dar teideal Mamaí, an Chisellers, an Mamó, agus an WAN Óga, Foilsíodh don céad uair in Éirinn iad, sula cuireadh ar fáil sa Ríocht Aontaithe iad. Sa bhliain 2000, cuireadh in oiriúint leis an Mamaí isteach i scannán dar teideal Agnes Browne le Anjelica Huston mar an carachtar teideal. Tar éis an rath a bhí ar an scannán, scríobh O'Carroll sraith de scéalta, oiriúnaithe ó na leabhair, inar imir sé Mrs Browne (litrithe anois 'Donn') agus caitheadh an chuid eile den teaghlach - lena n-áirítear go leor de chuid ghaolta féin mar carachtair. Tá sraith de sheacht, scannán-mhaith a rinneadh, a chuaigh díreach go dtí scaoileadh DVD. Le linn an ama, thóg O'Carroll an seó ar an mbóthar. Bhí an seo le feicáil in Éirinn agus sa ríocht aontaithe.

Go luath i 2009, d'imigh O'Carroll go BBC Albain agus rinneadh sraith teilifíse atá bunaithe ar an seó stáitse.

Carachtair 
 Muintir Brown 
 Agnes Brown — Brendan O'Carroll
 Cathy Brown — Jennifer Gibney
 Harold "Grandad" Brown — Dermot O'Neill
 Mark Brown — Pat "Pepsi" Shields
 Betty Brown — Amanda Woods
 Bono Brown — Jamie O'Carroll
 Rory Brown — Rory Cowan
 Dino Doyle — Gary Hollywood
 Dermot Brown — Paddy Houlihan
 Maria Brown — Fiona O'Carroll
 Trevor Brown — Martin Delany

 Muintir McGoogan 
 Winifred "Winnie" McGoogan — Eilish O'Carroll
 Sharon McGoogan — Marion O'Dwyer/Fiona Gibney
 Jacko McGoogan

Eile
 Buster Brady — Danny O'Carroll
 Hilary Nicholson — Sorcha Cusack/Susie Blake
 Mr Foley — Mike Nolan)
 Barbara — Emily Regan
 Father Quinn — Gary Lilburn
 Michael "Mick" O'Leary — Mark Dymond
 Father Damien — Conor Moloney
 Thomas Clowne — Mike Pyatt

Craoltóirí idirnáisiúnta

Seachthairbhe

Mrs. Brown's Boys D'Movie 

Scannán is ea Mrs. Brown's Boys D'Movie (2014) atá bunaithe ar an tsraith teilifíse.

Camchuairteanna 
Thosaigh Mrs. Brown's Boys mar seó amharclainne i 1999. Scríobh O'Carroll trí dhráma stáitse dar teideal Mrs Brown's Last Wedding, Good Mourning Mrs Brown agus Mrs Brown Rides Again.

All Round to Mrs. Brown's

Tagairtí 

Mrs. Brown's Boys
Cláir Ghrinn
Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2011
Cláir RTÉ
Cláir BBC
Cláir Teilifíse Éireannacha
Cláir Teilifíse na Breataine
Tulach Cultraidh

Is baile suite i gComhairle Shruighlea é Tulach Cultraidh.

Bailte in Albain
Comhairle Shruighlea
Portach na Buaraí

Is món i gContae Uíbh Fhailí í Portach na Buaraí (). Tá ionad cuairteoirí iontach ann, a bhí ar an clár teilifís Nationwide. 

Contae Uíbh Fhailí
Dùn Mhèad

Is cnoc in Albain í Dún Mhéad, atá suite i gComhairle Shruighlea. 

Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Comhairle Shruighlea
Gealtacht

Is éard is gealtacht nó buile ann ná speictream de iompar a shainítear ag pátrúin aisteacha intinne nó féiniompair. Is féidir go dtiocfaidh sé chun solais nuair a sháraítear roinnt de noirm na sochaí.

Galair intinne
Meabhairghalair
Meall Glas

Is sliabh in Albain í Meall Glas, atá suite i gComhairle Shruighlea. 

Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Comhairle Shruighlea
Áird Chatain

Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é Áird Chatain.

Naisc Sheachtracha 

 Áird Chatain

Bailte in Albain
Earra-Ghàidheal agus Bòd
Raitear

Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain, in Albain, é Raitear.

Bailte in Albain
Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Les Cowboys Fringants

Banna ceoil traidisiúnta é Les Cowboys Fringants a bunaíodh sa bhliain 1997 i Repentigny, Québec, Ceanada.

Is iad atá sa bhanna ná:
Baill reatha
Karl Tremblay 
Jean-François "J-F" Pauzé 
Nic Cartwright 
Marie-Annick Lépine 
Jérôme Dupras 
Iar-bhaill
Dominique "Domlebo" Lebeau 
David Jesperson 
Ivanhoe Jolicoeur

Dioscliosta

Albaim
1997 12 Grandes chansons
1998 Sur mon canapé
2000 Motel Capri 
2001 Enfin Réunis  
2002 Break syndical 
2003 Attache ta tuque! - (beo)
2004 La Grand Messe 
2007 Au Grand Théâtre de Québec - (beo)
2008 L'expédition 
2008 Sur un air de déjà vu 
2010 En concert au Zénith de Paris - (beo)
2011 Que du vent
2015 Octobre
2019 Les antipodes

Naisc seachtracha
www.cowboysfringants.com

Tagairtí 

Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1997
Naomh Maighréad na hAlban

Ba banphrionsa Sasanach agus banríon Albanach í Naomh Maighréad na hAlban (Gaeilge na hAlban; Naomh Maighréad na h-Alba), ar a dtugtaí Maighread de Wessex agus uaireanta Péarla na hAlban.

Rugadh í san Ungáir agus fuair sí bás i gCaisteal Dhún Éideann, Albain, 
freisin.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1045
Básanna i 1093
Naoimh
Daoine Albanacha
Monarcacht na Breataine
Ríthe na nAlbanach
Cárn a' Gheóidh

Is sliabh in Albain í Cárn a' Gheóidh, atá suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain. 

Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Cárn Aosda

Is sliabh in Albain é Cárn Aosda, atá suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain. 

Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
An Ceann Árd, Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain

Is ceann tíre suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain é an Ceann Árd.

Tíreolaíocht na hAlban
Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Columbus, Ohio

Is é Columbus príomhchathair Ohio. De réir an meastacháin sa bhliain 2019, tá 898,553 duine ina gcónaí sa chathair, rud a fhágann gurb é Columbus an chathair is mó in Ohio. Tá an chathair suite i gcontaetha Delaware, Fairfield, agus Franklin (is mó i bhFranklin). Tá Andrew Ginther (D) ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1812.

Tá "The Ohio State University" sa chathair, agus is é an coláiste is mó sa stát. 
 
Tá an cathair ag an cumar dá abhainn, an Olentangy agus an Scioto. Ritheann na aibhneacha tríd an lár an cathrach, agus buaileann siad le chéile faoi thart an ceantar gnó, ag "The Convergence" (an cumar). As ansin, ritheann an Scioto go dtí Portsmouth, agus buaileann sé le chéile an Abhainn Ohio.

Comhchathracha 
  Ahmedabad, An India
  Dresden, An Ghearmáin
  Genova, An Iodáil
  Herzliya, Iosrael
  Hefei, An tSín
  Odense, An Danmhairg
  Sevilla, An Spáinn
  Tainan, An Téaváin

Naisc sheachtracha 
  www.columbus.gov - Suíomh idirlín oifigiúil.
 
 https://www.collegesimply.com/colleges/rank/colleges/largest-enrollment/state/ohio/ 
 https://www.census.gov/quickfacts/columbuscityohio
 https://www.columbus.gov/mayor/Office-of-the-Mayor/

Ohio
Cathracha in Ohio
Príomhchathracha na SAM
Lárionaid daonra in Ohio
Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Cathracha sna Stáit Aontaithe
Port na Farraige Goirt

Is é Port na Farraige Goirt nó Una ballata del mare salato (Iodáilis)  agus La Ballade de la mér salée (Fraincis), an chéad leabhar sa tsraith Corto Maltese, úrscéal grafach le Hugo Pratt a foilsíodh ó Iúil 1967 go Feabhra 1969 sa mhíosachán Iodálach Il Sergente Kirk. Foilsíodh an chead aistriúchán Fraincise in Eanáir 1973 in France-Soir, sular fhoilsigh Casterman i bhfoirm leabhair é i 1975. Bronnadh an duais don saothar eachtrannach is fearr ar an leabhar ag Féile Angoulême 1976.

"Aithnítear go coitianta a thábhacht stairiúil", dar le hErwin Dejasse "mar an chéad fhíorúrscéal grafach ". Taobh amuigh dá bhuanna ealaíne, chruthaigh sé do na foilsitheoirí go raibh brabús le déanamh as úrscéal grafach a mbeadh níos mó ná an gnáth 44 nó 46 leathanach ann.

Is sa Mheilinéis idir Samhain 1913 agus Eanáir 1915 a thiteann an scéal amach. Léirítear ann Raspúitín, Corto Maltese agus na col ceathracha Groovesnore, agus iad ag imeacht ó oileán go hoileán i scéal foghlaíochta mara i bhfíorthús an Chéad Chogaidh Domhanda.

Aitheantas 
Bhí an leabhar i 2012 sa tríú háit sna 50 úrscéal ghrafacha a roghnaigh an iris liteartha Lire.

Ainmníodh an leabhar ar '100 Leabhar an Chéid' in Le Monde.

Tagairtí

 Foilseacháin Corto Maltese in Pif Gadget  BDoubliées (Fraincis)

Fonótaí

Corto Maltese
Díseart

Is baile suite i bhFìobha é Díseart.

Bailte in Albain
Fìobha
Loch Gheallaidh

Is baile suite i bhFìobha é Loch Gheallaidh.

Bailte in Albain
Fìobha
Cárn Mhoillidh

Is baile suite in Aonghas é Cárn Mhoillidh.

Bailte in Albain
Aonghas
Na Sidhbheanntan

Is cnoic suite in Aonghas é na Sidhbheanntan.

Aonghas
Tíreolaíocht na hAlban
Baile Ghobhainn

Is ceantar suite i nDún Déagh é Baile Ghobhainn.

Bailte in Albain
Dún Déagh
Bruach Tatha

Is bruachbhaile suite i nDún Déagh é Bruach Tatha. Tá 13,155 duine ina gcónaí i mBruach Tatha.

Bailte in Albain
Dún Déagh
Tatha

Is abhainn suite i nDún Déagh é Tatha.

Dún Déagh
Tíreolaíocht na hAlban
Cumann Peile Dún Déagh Dálriada

Is club Peil Ghaelach suite i nDún Déagh é Cumann Peile Dún Déagh Dálriada.

Tagairtí 

Dún Déagh
Clubanna CLG in Albain
C.B. Dún Déagh Aonaichte

Is club sacar suite i nDún Déagh é C.B. Dún Déagh Aonaichte.

Tagairtí

Féach freisin

Naisc sheachtracha 

Dún Déagh
C.B. Dhún Déagh

Is club sacar suite i nDún Déagh é C.B. Dhún Déagh.

Dún Déagh
Ollscoil Dhún Dé

Is ollscoil suite i nDún Déagh é Ollscoil Dhún Dé (Gàidhlig Oilthigh Dhùn Dè; English University of Dundee).

Tagairtí 

Dún Déagh
Tíreolaíocht na hAlban
Ollscoileanna na hAlban
Air Cuan Dubh Drilseach

Is úrscéal le Tim Armstrong é Air Cuan Dubh Drilseach (Gaeilge: Ar Fharraige Dhubh Thrilseach) a d'fhoilsigh CLÀR sa bhliain 2013. 

Is é Air Cuan Dubh Drilseach an chéad leabhar cruafhicsean eolaíochta sa Ghàidhlig a scríobhadh do dhaoine fásta. Cuimsíonn an scéal gnéithe den cheoldráma spáis, cibearphonc, rómánsaíocht, agus eachtraí bhanna ceoil an bhóthair. 

Gaeilge na hAlban a labhraíonn gach carachtar san úrscéal seo, rud a ligeann don údar domhan lán-Ghaelach a chruthú. Ardsibhialtacht uathlathach agus sárchaipitlíoch an tsochaí a ndéantar léiriu uirthi ann.

Leagan Gaeilge

Foilsíodh leagan Gaeilge sa bhliain 2020. Leabhar Breac a d'fhoilsigh Tinte na Farraige Duibhe aistriúchán a rinne Eoin P. Ó Murchú. Ainmníodh an t-aistriúchán ar ghearrliosta aistriúchán Ghradam de Bhaldraithe ag duaiseanna liteartha an Oireachtais.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Litríocht Ghaeilge na hAlban
Ficsean eolaíochta
Úrscéalta
Oilthigh Obar Thatha

Is ollscoil suite i nDún Déagh é Oilthigh Obar Thatha.

Dún Déagh
Tíreolaíocht na hAlban
Port-adhair Dhún Déagh

Is aerfort suite i nDún Déagh é Port-adhair Dhún Déagh.

Dún Déagh
Tíreolaíocht na hAlban
Stéisean Dhún Déagh

Is stáisiún suite i nDún Déagh é Stéisean Dhún Déagh.

Dún Déagh
Tíreolaíocht na hAlban
Stéisean Bhruach Tatha

Is stáisiún suite i nDún Déagh é Stéisean Bhruach Tatha.

Tíreolaíocht na hAlban
Dún Déagh
Mórthlaich

Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é Mórthlaich.

Bailte in Albain
Comhairle Pheairt is Cheann Rois
An Cárn Bhailg

Is sliabh in Albain í an Cárn Bhailg, atá suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois. 

Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Comhairle Pheairt is Cheann Rois
Oíche na stumpaí

Is éard is Oíche na stumpaí nó cóisir na bpoc, oíche na gcoileach ann ná traidisiún iartharach ina ndéanann na fir, go hiondúil, ceiliúradh le fear atá le dul faoi chuing an phósta. Titeann sé amach roimh an mbainis de ghnáth agus breathnaítear air mar an oíche dheiridh saor atá ag an bhfear roimh phósadh dó. Is é leathbhádóir oíche na mbáb atá ann.

Traidisiún iartharacha
An pósadh
Ceiliúradh
Am Baile Mòr

Is baile suite i gComhairle Siorrachd Dhùn Breatann an Ear é Am Baile Mòr.

Bailte in Albain
Comhairle Siorrachd Dhùn Breatann an Ear
Cathair Cheann Tulaich

Is baile suite i Siorrachd Dhún Bhreatainn an Ear í Cathair Cheann Tulaich  in Albain. 

Ar an 17 Meán Fómhair 1937, cailleadh deichniúr daoine óga as Gob an Choire, Acaill, i dtine i scioból in aice le Cathair Cheann Tulaich. Ag piocadh fataí a bhí siad ('tattie howkers’). Iompraíodh na coirp ar an líne idir Cathair na Mart agus Gob an Choire, an t-aistear deireanach a rinneadh ar an gcuid seo den iarnród choíche.

Tagairtí 

Bailte in Albain
Siorrachd Dhún Bhreatainn an Ear
Tataraigh

Grúpa de bhunadh eitneach Tuirceach is ea na Tataraigh (Tatairis: Татарлар / Tatarlar, Sean-Tuircis:). Cónaíonn siad in Oirthear na hEorpa agus i dTuaisceart na hÁise. Daonra bundúchasach iad na Tataraigh de chuid réigiún na Volga sa Rúis, An Tatarstáin agus an Bháiscortostáin. Bíonn formhór na Tataraigh ina gcónaí i gCónaidhm na Rúise, le daonra de 5.5 milliún, lena n-áirítear 2 mhilliún i bPoblacht na Tatarstáine, milliún amháin i bPoblacht na Báiscortostáine agus 2.5 milliún i réigiúin eile na Rúise. Tar éis lánscor an Aontais Shóivéadaigh, bhí daonraí suntasacha Tatarach fágtha san Úisbéiceastáin nua neamhspleách, sa Chasacstáin agus san Úcráin.

Tataraigh 
Turcaigh 
Grúpaí eitneacha na hAsarbaiseáine 
Grúpaí eitneacha na Casacstáine 
Grúpaí eitneacha na Tuirce 
Grúpaí eitneacha na Polainne 
Grúpaí eitneacha na Rúise 
Grúpaí eitneacha na hÚcráine 
Grúpaí eitneacha na hÚisbéiceastáine 
Moslamaigh na Rúise
Achadh na Feàrna

Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Rinn Friù é Ach na Feàrna.

Comhairle Shiorrachd Rinn Friù
Bailte in Albain
Baile an Easbaig

Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Rinn Friù é Baile an Easbaig. Bhí 5,157 duine ina gcónaí i mBaile na h-Eaglais i 2001.

Comhairle Shiorrachd Rinn Friù
Bailte in Albain
Baile Chlarc

Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Rinn Friù é Baile Chlarc. Bhí 14,944 duine ina gcónaí i mBaile Chlarc i 2001.

Comhairle Shiorrachd Rinn Friù
Bailte in Albain
Baile Raghnaill

Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Rinn Friù é Baile Raghnaill. Bhí 4,507 duine ina gcónaí i mBaile Raghnaill i 1991.

Comhairle Shiorrachd Rinn Friù
Bailte in Albain
Ceann a' Bhárra

Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear é Ceann a' Bhárra. Bhí 19,813 duine ina gcónaí i gCeann a' Bhárra i 2001.

Comhairle Shiorrachd Rinn Friù
Bailte in Albain
Páislig

Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Rinn Friù é Páislig. Tá 74,170 duine ina gcónaí i bPáislig.

Comhairle Shiorrachd Rinn Friù
Bailte in Albain
Port Ghlaschú

Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Rinn Friù é Port Ghlaschú. Bhí 16,617 duine ina gcónaí i bPort Ghlaschú i 2001.

Comhairle Shiorrachd Rinn Friù
Bailte in Albain
Port-adhair Eadar-náiseanta Ghlaschú

Is aerfort suite i gComhairle Shiorrachd Rinn Friù é Port-adhair Eadar-náiseanta Ghlaschú.

Comhairle Shiorrachd Rinn Friù
Tíreolaíocht na hAlban
Chiapas

Ceann de na 31 stát de chuid Mheicsiceo is ea Chiapas Sur, suite in oirdheisceart na tíre ar an Aigéan Ciúin. Tá sé ag críochántacht le Guatamala ar a thaobh thoir theas. Is é 

Tuxtla Gutiérrez an phríomhchathair agus an chathair is mó. Bhí 4,983,116 duine ina gcónaí in Chiapas sa bhliain 2012.

Tá fothraigh mhóra ó aimsir na ríochtaí Máigeacha in roinnt áiteanna in Chiapas, 
Palenque, mar shampla. Tá áit thábhachtach ag na bundúchasaigh sa stát i gcónaí: aithnítear 18 grúpa eitneach bundúchasach in Chiapas go hoifigiúil. Neartaíodh a gcearta polaitiúla i ndiaidh an éiri amach sa bhliain 1994.

Tagairtí

Naisc sheachtracha

Chiapas
Meicsiceo
Stáit Mheicsiceo
Tíreolaíocht Mheicsiceo
Tíreolaíocht Mheicsiceo de réir stáit
Chihuahua

Is ceann de na 31 stát de chuid Mheicsiceo é Chihuahua agus é suite i dtuaisceart na tíre ar an teorainn leis na Stáit Aontaithe. Is é Chihuahua an stát Meicsiceach is mó agus as sin a thagann a leasainm, el Estado Grande ("an stát mór"). Is é Chihuahua an phríomhchathair agus is é Ciudad Juárez an chathair is mó daonra. Bhí 3,470,783 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2012.

Cónaíonn is chuid is mó de na daoine in aice leis na haibhneacha, mar atá, an Río Grande agus an Conchos. Tá gaineamhlach sa stát (Gaineamhlach Chihuahua) ach tá níos mó foraoisí in Chihuahua, freisin, ná mar atá in aon stát eile i Meicsiceo seachas Durango.

Tagairtí

Naisc sheachtracha

Chihuahua (stát)
Meicsiceo
Stáit Mheicsiceo
Tíreolaíocht Mheicsiceo
Tíreolaíocht Mheicsiceo de réir stáit
Tamaulipas

Is ceann de na 31 stát de chuid Mheicsiceo é Tamaulipas, agus é suite in oirthuaisceart na tíre. Tá Tamaulipas ag críochántaíocht le Texas, sna Stáit Aontaithe, sa tuaisceart, le Murascaill Mheicsiceo ar a thaobh thoir, le stát Veracruz san oirdheisceart, le San Luis Potosí san iardheisceart, agus le Nuevo León san iarthiar. Is é Ciudad Victoria an phríomhchathair agus is é Reynosa an chathair is mó. Bhí 3,374,200 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2012.

Tá an trádáil níos tábhachtaí ná aon chuid eile de gheilleagar an stáit. Tá 15 pointe trasnaithe ar an teorann leis na Stáit Aontaithe. Is é Nuevo Laredo an ceann is tábhachtaí. Téann 28% de thrácht thrádála NAFTA tríd agus an droichead idir é agus na Stáit Aontaithe, is é an droichead idirnáisiúnta is mó tráchta ar domhan. Lena chois sin tá dhá chalafort thábhachtacha ann, Tampico agus Altamira. Tá Tampico suite ar an mbruach thuaidh den abhainn Pánuco agus tá scaglann mór ola de chuid PEMEX ann. Táirgí peitril sa chuid is mó a théann tríd an gcalafort úd. Earraí saothraithe de gach aon chineál a théann trí Altamira. San iomlán aistrítear 30% d'earraí trádála Mheicsiceo leis an gcoigríoch trí Tamaulipas.

Tagairtí

Naisc sheachtracha
Suíomh oifigiúil  an stáit, arna rochtain ar 14 Feabhra 2015 

Tamaulipas
Meicsiceo
Stáit Mheicsiceo
Tíreolaíocht Mheicsiceo
Tíreolaíocht Mheicsiceo de réir stáit
Bolan

Is baile suite i gComhairle Dhún Breatainn an Iar é Bolan.

Bailte in Albain
Comhairle Dhún Breatainn an Iar
Cille Phádraig

Is baile suite i gComhairle Dhún Breatainn an Iar é Cille Phádraig.

Bailte in Albain
Comhairle Dhún Breatainn an Iar
Dail Mhoire

Is baile suite i gComhairle Dhún Breatainn an Iar é Dail Mhoire.

Bailte in Albain
Comhairle Dhún Breatainn an Iar
Dún Tóchair

Is baile suite i gComhairle Dhún Breatainn an Iar é Dún Tóchair.

Bailte in Albain
Comhairle Dhún Breatainn an Iar
Fionn Bhealach

Is eastát comhairle suite i gComhairle Dhún Breatainn an Iar é Fionn Bhealach.

Bailte in Albain
Comhairle Dhún Breatainn an Iar
Am Magh Leamhna

Is baile suite i gComhairle Dhún Breatainn an Iar é am Magh Leamhna.

Bailte in Albain
Comhairle Dhún Breatainn an Iar
Steiermark

Is stát nó Bundeslandde chuid na hOstaire é Steiermark nó Stíría atá suite in oirdheisceart na tíre. Ó thaobh achair de tá sé ar an dara stát is mó san Ostair le 16,400 km2 (6,332 mi2). Tá teorainn aige leis an Slóivéin chomh maith le stait; Ostair Íochtarach, Ostair Uachtarach, Salzburg, Burgenland, agus Carinthia. Is í Graz príomhchathair an Stáit le that ar 288,00 daoine ina gcónaí inti.
Uiscephonaic

Is éard is 'uiscephonaic (ón Sean-Ghréigis: πονος (ponos), "obair" nó "iarracht") agus ὕδωρ (hudōr),"uisce") ann ná córas dobharshaothraithe nó táirgthe bia ina chomhcheanglaítear dobharshaothraithe traidisiúnta (ainmhithe saothraithe in umar uisce, mar shampla seilidí, éisc, piardóga nó cloicheáin ) le hidreaphonaic (plandaí saothraithe in uisce) i dtimpeallacht shiombóiseach. Sa ghnáth  dobharshaothrú, is féidir go gcarntar fuíollsubstaintí ó na hainmhithe san uisce, agus go méadaítear an tocsaineacht. Sa chóras uiscephonaice, seoltar uisce ó chóras dobharshaothraithe go dtí córas hidreaphonaice, áit ina mbriseann baictéir fosaithe nítrigine síos na seachtháirgí go níotráití agus nítrítí, agus úsáideann na plandaí na nítrítí mar chothaithigh. Athchúrsáiltear an t-uisce ansin ar ais go dtí an córas dobharshaothraithe. 

Tá córais uilig na huiscephonaice na linne seo, bunaithe ar theicnící reatha na feirmeoireachta hidreaponaigh agus dobharshaothraithe, agus is féidir leis an méid, castacht, agus cineálacha bianna a fhástar i gcóras uiscephonaicach a athrú, an oiread agus aon chóras eile a bhíonn ar fáil i gceachtar disciplín feirmeoireachta ar leith.

Stair

Tá fréamhacha ársa ag an uiscephonaic, cé go bhfuil roinnt díospóireachta faoin a bunús:
Shaothraigh na hAstacaigh oileáin talmhaíochta, ar a dtugtar chinampas, i gcóras a mheasann roinnt saineolaithe a bhí ar an gcéad fhoirm d'úsáid na uisceaphonaice le haghaidh na talmhaíochta. Shaothraigh siad plandaí ar oileáin dhoghluaiste (agus shoghluaiste uaireanta) i lochanna tanaí agus d'úsáid siad ábhair dramhaíola a bhí dreideáilte ó chanálacha na Chinampa agus ó chathracha máguaird chun na bplandaí a uisciú leis na lámha. 
Luaitear deisceart na Síne, An Téalainn, agus an Indinéis, réigiúin a shaothraigh agus a ndearnadh feirmeoireacht ríse agus éisc taobh le chéile i ngoirt ríse, mar shamplaí de luathchórais na uisceaphonaice. Bhí córais feirmeoireachta ilshaothráin ann i go leor tíortha san Chianoirthear agus  saothraíodh éisc mar an t-iasc  Misgurnus anguillicaudatus, an eascann Monopterus albus, an carbán coiteann Cyprinus carpio agus an carbán crosach Carassius carassius, chomh maith le seilidí locháin Viviparidae.

Comhpháirteanna
Bíonn an uiscephonaic comhdhéanta de dhá phríomhpháirt; cuid na dobharshaothraithe le haghaidh ainmhithe uiscí agus cuid na huiscephonaice le haghaidh phlandaí a fhás. Carnann eisiltigh uisceacha, a eascraíonn as béilí neamhite nó as ainmhithe ar nós iasc a shaothrú, in uisce mar gheall ar an chóras-dúnta a athfhilleann formhór na gcóras dobharshaothraithe. I dtiúchan ard, éiríonn an t-uisce eisilteach-saibhir rud gur féidir leis a bheith tocsaineach don ainmhí uisceach. Bíonn na heisilteach seo ina chothaithigh riachtanacha le haghaidh fás na bplandaí.  Cé go bhfuil sé comhdhéanta go príomha de dhá chuid, bíonn na córais uiscephonice roinnte i go leor comhpháirteanna nó fochóras, a bhíonn freagrach as; dramhaíl sholadach a bhaint amach, neodrúcháin aigéid le boinn, nó le haghaidh ocsaiginithe uisce a chothabháil. I measc na comhpháirteanna tipiciúla bíonn;

Dobharshaothrú 
Hidreashaothrú 
Hidreaponaic
Áirdan

Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Áirdan.

Bailte in Albain
Comhairle Cathair Ghlaschú
Achadh an t-Seagail

Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Achadh an t-Seagail.

Bailte in Albain
Comhairle Cathair Ghlaschú
Áth Bruic

Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Áth Bruic.

Bailte in Albain
Comhairle Cathair Ghlaschú
Allt an Fhuairainn

Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Allt an Fhuairainn.

Bailte in Albain
Comhairle Cathair Ghlaschú
Baile Aindrea

Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Baile Aindrea.

Bailte in Albain
Comhairle Cathair Ghlaschú
Both Lobharnaig

Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Both Lobharnaig.

Bailte in Albain
Comhairle Cathair Ghlaschú
Baile Bháillidh

Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Baile Bháillidh.

Bailte in Albain
Comhairle Cathair Ghlaschú
Barr a' Mhullaich

Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Barr a' Mhullaich.

Bailte in Albain
Comhairle Cathair Ghlaschú
Baile Chreig

Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Baile Chreig.

Bailte in Albain
Comhairle Cathair Ghlaschú
Bun a' Chroit

Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Bun a' Chroit.

Bailte in Albain
Comhairle Cathair Ghlaschú
Baile Cruic

Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Baile Cruic.

Bailte in Albain
Comhairle Cathair Ghlaschú
Am Baile Sear

Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é am Baile Sear.

Bailte in Albain
Comhairle Cathair Ghlaschú
Baile MacUisdein

Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Baile MacUisdein.

Bailte in Albain
Comhairle Cathair Ghlaschú
Brae na Partaig

Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Brae na Partaig.

Bailte in Albain
Comhairle Cathair Ghlaschú
Baile Nighean Sheadna

Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Baile Nighean Sheadna.

Bailte in Albain
Comhairle Cathair Ghlaschú
Hugo Pratt

I Rimini san Iodáil a rugadh an t-úrscéalaí grafach Hugo Pratt (Ugo Eugenio Prat, 15 Meitheamh 1927 – 20 Lúnasa 1995). Chaith sé a shaol idir an Veinéis, an Airgintín, an Fhrainc, agus an Eilvéis. Is é an tsraith Corto Maltese an tsraith is iomráití dá chuid, tá breis agus fiche leabhar scríofa aige, iad aistrithe in iliomad teangacha.

Saol 
Saolaíodh Hugo Pratt i Rimini sa bhliain 1927, agus d’fhás sé suas sa Veinéis. Sa bhliain 1937 chuaigh sé is a mháthair Evelina Genero Pratt chun cónaí san Aetóip, mar a raibh a athair Rolando Pratt in arm na hIodáile. Gabhadh a athair i 1941 agus fuair sé bás le fiabhras i gcampa géibhinn Sasanach i 1942. Sa bhliain chéanna, cuireadh Hugo agus a mháthair i gcampa géibhinn san Aetóip. 

Tar éis an chogaidh chuaigh sé ag obair mar chartúnaí sa Veinéis, agus go gairid ina dhiaidh sin d’aistrigh sé go dtí an Airgintín le hobair a dhéanamh in earnáil na gcoimicí i mBuenos Aires. Taistealaí mór a bhí ann, agus chaith sé tréimhsí ina dhiaidh sin ag obair idir an Airgintín, Londain, Páras agus an Eilvéis.

Cailleadh le hailse é san Eilvéis i 1995.

Saothar 
In irisí éagsúla d’fhoilsigh sé scéalta grafacha a bhain le Corto Maltese, Gli scorpioni del deserto (scairpeanna an fhásaigh) agus Jesuit Joe. Cé gur bhain sé cáil ar leith amach leis an gcarachtar Corto Maltese, lean sé air ag forbairt is ag foilsiú ábhar nua i gcaitheamh a shaoil. Rinneadh dhá scannán beochana bunaithe ar an tsraith. In 2005 ainmníodh é san Will Eisner Award Hall of Fame.

Corto Maltese
Cuireadh tús leis an tsraith le Port na Farraige Goirt (Iodáilis: Una ballata del mare salato), sa chéad eagrán den mhíosachán Il Sergente Kirk i mí Iúil. Smuigléirí agus foghlaithe mara i ndeisceart an Aigéin Chiúin roimh thús an Chéad Chogaidh Domhanda atá mar chúlra leis an scéal. I 1970, d’aistrigh Pratt go dtí an Fhrainc agus thosaigh ag obair ar shraith scéalta gearra Corto Maltese don iris Franca-Bheilgeach Pif Gadget. I 1974 d’fhill sé ar na scéalta fada, agus chuir sé Corto i 1918 go dtí an tSibéir sa scéal Corte sconta detta arcana (Corto Maltese sa tSibéir), a foilsíodh i bhfoirm sraithe ar dtús san iris Linus; agus i 1980 chuir sé Corto ar thuras trasna na hÁise in An Teach Órga i Samarkand.

I 1976, foilsíodh Port na Farraige Goirt i bhfoirm leabhair, agus bronnadh an duais don saothar réalaíoch eachtrannach dó ag Féile Angoulême i 1976.

Lean Pratt air ag foilsiú scéalta nua as sin go dtí 1989 nuair a foilsíodh an leabhar deireanach leis, Mu.

Tagairtí

 Croineolaíocht foilseacháin Corto Maltese FFF (Iodáilis)
 Foilseacháin Corto Maltese in Pif Gadget  BDoubliées (Fraincis)

Fonótaí

Nascanna Seachtracha
 Cartlann Hugo Pratt
 Ar lorg Chorto Maltese
Siopa oifigiúil Corto Maltese ar líne 
 Hugo Pratt dossier FFF 
 foilseacháin Hugo Pratt in Pif ,  (A SUIVRE), Pilote  agus Le journal de Tintin  BDoubliées 

Daoine a rugadh i 1927
Básanna i 1995
Scríbhneoirí Iodálacha
Pat Byrne

Is amhránaí popcheoil Éireannach é Pat Byrne. Rugadh i 1978 é i An Bhuiríos, Contae Cheatharlach. Bhuaigh sé an chéad sraith de The Voice of Ireland sa bhliain 2012.

Gairm

2012-: The Voice of Ireland agus All or Nothing
Bhuaigh Pat an chéad sraith The Voice of Ireland sa bhliain 2012. Bhí sé ar an foireann Bressie.

Scaoil sé an céad albam All or Nothing ar an 22 Samhain 2012.

Dioscliosta

Albaim

Singlí

Tagairtí 

Ceoltóirí Éireannacha
Buaiteoirí The Voice
Iomaitheoirí The Voice
The Voice of Ireland
Daoine a rugadh i 1978
Daoine as Contae Cheatharlach
Daoine beo
Cnoc Florida

Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Cnoc Florida.

Bailte in Albain
Comhairle Cathair Ghlaschú
Baile a' Cháirn

Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Baile a' Cháirn.

Bailte in Albain
Comhairle Cathair Ghlaschú
Baile na Drochaid

Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Baile na Drochaid.

Bailte in Albain
Comhairle Cathair Ghlaschú
Gort a' Bhaile

Ceantar i gcathair Ghlaschú, Albain, ar bhruach theas na Cluaidh. is ea Gort a' Bhaile (Béarla:The Gorbals). Faoi dheireadh an 19ú haois, bhí dlús ard daonra ann; mheall na tionscail nua agus deiseanna fostaíochta Ghlaschú imircigh tuaithe agus ó i bhfad i gcéin. Ag a bhuaic, le linn na 1930idí, mhéadaigh daonra an cheantair níos leithne (na ceantair atá buailte go díreach leis, Baile MacLaurie agus Baile MacUisdein) go dtí thart ar 90,000 cónaitheoir.. Mar aon lena mhéid réasúnta beag, thug sé seo dlús ard daonra de thart ar 40,000 / km² don cheantar. Ar na saolta seo, de thoradh na n-athfhorbairtí a rinneadh tar éis an dara cogadh domhanda, tá daonra an cheantair i bhfad níos lú.

Tagairtí

Bailte in Albain
Comhairle Cathair Ghlaschú
Baile Úisdean

Is baile suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Baile Úisdean.

Bailte in Albain
Comhairle Cathair Ghlaschú
Baile Grain

Is ceantair suite i nDún Éideann é Baile Grain.

Tagairtí 

Bailte in Albain
Comhairle Cathair Ghlaschú
Inbhir Líte

Is bruachbhaile suite i gComhairle Cathair Dhún Éideann é Inbhir Líte.

Bailte in Albain
Comhairle Cathair Dhún Éideann
Baile a' Chuilinn

Is sráidbhaile i lár na hAlban é Baile a' Chuilinn.   Tá sé suite taobh thoir de Bellshill agus ó thuaidh ó Thobar na Máthar, i dTuaisceart Siorrachd Lannraig, Albain. Roinntear an chuid is mó de na conláistí áitiúla leis na sráidbhailte cóngaracha an Càrn Fionn, An Nuadh-Ard agus New Stevenston a bhfuil comhdhaonra de thart ar 20,000 acu ar fud na gceithre cheantar.

Daoine cáiliúla
Rugadh Keir Hardie, an chéad cheannaire ar Pháirtí an Lucht Oibre, anseo sa bhliain 1856.

Tagairtí

 Sráidbhailte i Lannraig a Tuath
 Tobar na Máthar
 Pobail mianadóireachta in Albain
Bailte in Albain
Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath
Cnoc a' Chluig

Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath é Cnoc a' Chluig (Béarla: Bellshill).

Tagairtí 

Bailte in Albain
Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath
Ródhag

Is sráidbhaile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Ródhag.

Bailte in Albain
Comhairle na Gàidhealtachd
Trian a' Phúir

Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é Trian a' Phúir.

Bailte in Albain
Comhairle Pheairt is Cheann Rois
An Ceann Árd, Athall

Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é An Ceann Árd.

Bailte in Albain
Comhairle Pheairt is Cheann Rois
Am Fionn Allt

Is baile suite i gComhairle Lodainn an Iar é am Fionn Allt nó an t-Allt Bàn

Tagairtí 
 

Bailte in Albain
Comhairle Lodainn an Iar
Am Baile Ur, Lodainn an Iar

Is baile suite i gComhairle Lodainn an Iar é am Baile Ur. 

Bailte in Albain
Comhairle Lodainn an Iar
Falas

Is baile suite i gComhairle Lodainn an Iar, in Albain, é Falas (Béarla: Fauldhouse). De réir na figiúirí daonáirimh An Ríocht Aontaithe 2011, tá daonra 4,843 ann. Tá sé suite timpeall leath bhealaigh idir Glaschú agus Dún Éideann. Is é Falas ceann de na bailte is airde i Lodainn an Iar, ina sheasamh 750 troithe os cionn leibhéal na mara. Bíonn an baile Falas ann ar a laghad ó Na Meánaoiseanna.

Tagairtí

Bailte in Albain
Comhairle Lodainn an Iar
Tobar Adaidh

Is baile suite i gComhairle Lodainn an Iar é Tobar Adaidh. 

Bailte in Albain
Comhairle Lodainn an Iar
Abhainn Cheilbhinn

Is abhainn suite i gComhairle Cathair Ghlaschú í Abhainn Cheilbhinn.

Tíreolaíocht na hAlban
Comhairle Cathair Ghlaschú
Baile Grianain

Is bruachbhaile suite i gComhairle Cathair Dhún Éideann é Baile Grianain.

Tagairtí 

Bailte in Albain
Comhairle Cathair Dhún Éideann