joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Leo Weisgerber

Teangeolaí Gearmánach a rugadh i Lorraine ab ea Johann Leo Weisgerber (25 Feabhra 1899, Metz – 8 Lúnasa 1985, Bonn ) a shainfheidhmigh sa teangeolaíocht Cheilteach freisin. D'fhorbair sé an teoiric "organische" nó " coibhneasaíoch " go dtáirgeann teangacha éagsúla taithí nó nó eispéiris éagsúla.  Ba mhac é le múinteoir sráidbhaile a bhí ina fhear óg in arm na Gearmáine i bhFlóndras, agus mar sin ní raibh sé in ann filleadh ar a chathair dhúchais. Le linn an Dara Cogadh Domhanda comhthoghadh a idé-eolaíocht Phan-Cheilteach chun tacú le hiarracht cogaidh na Gearmáine, mar a rinne idé-eolaíocht ar son na Polainne agus na Seice ar thaobh na gcomhghuaillithe.

Gairmréim léannta 
Tar éis dó staidéar a dhéanamh i mBonn (1918–), mhúin Weisgerber mar ollamh le teangeolaíocht ghinearálta agus chomparáideach in Ollscoil Rostock (1927–), in Ollscoil Marburg (1938–) agus in Ollscoil Bonn (1942–). Bhí sé ina eagarthóir ar an iris Wörter und Sachen, a d'úsáid sé mar fheithicil dá chuid smaointe.  Tar éis an Dara Cogadh Domhanda mhúin sé go príomha i mBonn. Scríobh sé go bisiúil ar feadh a shaoil. I measc gníomhaíochtaí eile bhunaigh sé an irisleabhar nua-aimseartha Gearmáinise Wirkendes Wort agus bhí sé ina chomhbhunaitheoir ar an Institut für Deutsche Sprache ( Mannheim ).
Teangeolaithe Gearmánacha
Básanna i 1985
Daoine a rugadh i 1899
Proinsias II, Diúc na Briotáine

Ba Dhiúc na Briotáine é Proinsias II  ( Briotáinis : Frañsez II, Fraincis : François II ) (23 Meitheamh 1433 – 9 Meán Fómhair 1488) ó 1458 go dtí a bhás. Ba gharmhac é do Sheán IV, Diúc na Briotáine . Téama a thagann chun cinn arís agus arís eile i saol Phroinsias ná a iarrachtaí chun gar-neamhspleáchas na Briotáine ón bhFrainc a choinneáil . Mar sin, ba shaintréith dá réimeas coinbhleachtaí leis an Rí Louis XI na Fraince  agus lena iníon, Anne na Fraince, a d'fhóin mar ionadaí an rí le linn mionaoise a dearthár, an Rí Séarlas VIII . Tugadh "Cogadh an Leasa Phoiblí " agus an cogadh amaideach ( la Guerre Folle ), faoi seach ar na coinbhleachtaí armtha agus neamharmtha ó 1465 go 1477 agus 1484-1488. 
Básanna i 1488
Daoine a rugadh i 1433
Gwriad ap Elidyr

Ba fhigiúr déanach den 8ú haois sa Bhreatain Bheag é Gwriad ap Elidyr nó Gwriad Manaw. Is beag atá ar eolas ina thaobh, agus tá sé le feiceáil go príomha sa taifead stairiúil i ndáil lena mhac Merfyn Frych, Rí Gwynedd ó timpeall 825 CR go 844 CR agus bunaitheoir ríshliocht Merfynion .

Cúlra 
Níl mórán ar eolas faoi chúlra Gwriad. Phós sé Ethyllt ferch Cynan, inghean Cynan Dindaethwy, Rí Gwynedd. Ina dhiaidh sin ba é a mac Merfyn Frych an chéad rí ar Gwynedd nárbh as ríshliocht a bhunaitheoir  Cunedda. Is léir gur éiligh Merfyn an ríchathaoir trína mháthair seachas trí Gwriad, agus thacaigh sé leis an éileamh neamhthipiciúil máthairlíneach seo trína chumhacht agus a chlú féin.  
De réir na nginealach ó Choláiste Íosa MS 20, ba mhac le Elidyr ar leith é Gwriad agus ba de shliocht Llywarch Hen agus Coel Hen, rialóirí ón Hen Ogledd nó "An tSean-Thuaisceart", na codanna a labhair Briotainic, dá bhfuil anois i ndeisceart na hAlban agus tuaisceart Shasana. Tugann filíocht na mbard le fios gur "from the land of Manaw" é Merfyn, logainm Briotánach a cuireadh i bhfeidhm ar cheantair éagsúla, lena n-áirítear, ina measc Manaw Gododdin, an ceantar thart ar Linne Foirthe . Bheadh an áit seo sa Hen Ogledd ag teacht le sliocht Gwriad ó shliocht thuaidh Llywarch. Thacaigh scoláirí mar William Forbes Skene agus John Edward Lloyd le bunús Manaw Gododdin. . 

Ceanglaíonn scoláirí eile Gwriad le hOileán Mhanann, ar a dtugtar Ynis Manaw sa Bhreatnais seachas Manaw Gododdin, go háirithe tar éis teacht ar chros ón 8ú nó 9ú haois ar Mhanann agus an inscríbhinn Crux Guriat ("Cross of Gwriad") uirthi. Scríobh Lloyd "(this) undoubtedly strengthens the case" do bhunadh Mhanann .  Mhol John Rhys go mb’fhéidir gur ghabh Gwriad tearmann ar Oileán Mhanann le linn na streachailte fuilteacha ríoraíoch i Gwynedd idir Cynan Dindaethwy agus Hywel, roimh do Mherfyn theacht i gcoróin.  Fós féin, tá suíomhanna eile le haghaidh "Manaw" molta, lena n - áirítear Éire, Gall-Ghàidhealaibh  agus  Powys ina measc. 

Thug Rhys faoi deara freisin go luann na Tréanna  Breatnacha (Trioedd Ynys Prydain) "Gwryat son of Gwryan in the North", a áirítear i measc na "Three Kings who were the Sons of Strangers", , a thugann le fios gur tagairt iad d'athair Merfyn. Mar sin féin, tá sé seo ag teacht salach ar ghinealach Choláiste Íosa MS 20, arb é Elidyr athair Gwriad . Molann James E. Fraser go n-aithneofaí Gwriad na dTréanna ina ionad sin le Guret Rí Alt Clut ar thaifead Annála Uladh go bhfuair sé bás sa bhliain 658.

Féach freisin 

 Rhodri Mór
 Teaghlach Aberffraw
 Teaghlach Dinefwr

Tagairtí
Tyddewi

Tá stádas cathrach ag baile Tyddewi (Tyddewi sa Bhreatnais, St David's as Béarla), sa Bhreatain Bheag. Ciallaíonn Tyddewi  "teach Dháibhí," in ómós an naoimh, Naomh Dáibhí. Is é Tyddewi an t-aon baile amháin i Sir Benfro a bhfuil stádas cathrach air. 

Tá sé suite ar chósta thiar na Breataine Bige. Sa lá atá inniu ann tá go leor áiseanna deasa feiliúnach do thurasóirí ann.

Comhchathracha 

  Matsieng (Leosóta)
  An Nás (Éire)
  Orléat (An Fhrainc)

Bailte sa Bhreatain Bheag
Teanga neamhaicmithe

Is éard is teanga neamhaicmithe ann ná teanga nár bunaíodh a cleamhnacht ghéiniteach le teangacha eile. Is féidir teangacha a bheith neamhaicmithe ar chúiseanna éagsúla, go príomha mar gheall ar easpa sonraí iontaofa  ach uaireanta mar gheall ar thionchar suaite na teagmhála teanga, má léiríonn sraitheanna éagsúla dá stór focal nó deilbhíocht i dtreonna difriúla agus níl sé soiléir cé acu is ionann foirm shinsir na teanga.  Tá roinnt teangacha díofa ann nach bhfuil mórán eolais orthu, mar shampla Gutian agus Cacán, ach ní féidir iad a aicmiú, agus ní dócha go n-athróidh an scéal riamh. 

B’fhéidir nach teanga ar chor ar bith í teanga atá ceaptha nach bhfuil aicmithe, nó fiú canúint ar leith, ach ach ainm teaghlaigh, treibhe nó sráidbhaile, nó ainm eile ar phobal nó ar theanga atá aicmithe.

Tagairtí
Plean tearmainn na Ríochta Aontaithe in Ruanda

Sa bhliain 2022, bhí pleananna ag rialtas na Breataine lucht iarrtha tearmainn a dhíbirt go Ruanda.  Bhíothas ag súil go ndíbreofaí seachtar teifeach go Ruanda ar 14 Meitheamh 2022.Ach cuireadh bac ar na pleananna agus d'éirigh an beart  ina dhomlas. Thug cinneadh ón gCúirt Eorpach um Chearta an Duine ar cheann de na cásanna deis do dhlíodóirí achomharc a dhéanamh do na sé cinn eile ag an nóiméad deiridh. Bhí an seachtar fágtha (agus lucht iarrtha tearmainn eile) idir dhá cheann na meá ó shin, Déanfaidh an chúirt cinneadh iomlan ar dhlíthiúlacht bheartas Ruanda ar ball. 

Dúirt an Rúnaí Baile, Priti Patel, níos déanaí go leanfadh an Rialtas Briotanach ar aghaidh leis an bpolasaí in ainneoin an rialaithe.  Chosain Liz Truss, Rúnaí gnóthaí eachtracha na R-A ag an am, an plean chomh maith. Bhí an rialtas ag iarraidh fós eagla an domhain a chur ar  lucht iarrtha tearmainn thar lear, chun an inimirce a laghdú.

Bhí sé ina chogadh dearg le tamall faoin inimirce, ach tharraing an "plean Ruanda" conspóid go leor.

Géarchéim 
D'éirigh Braverman as mar Rúnaí Gnóthaí Baile na Breataine i mí Dheireadh Fómhair 2022. Mhaígh sí go raibh sí an-imníoch faoi chomh tiomanta agus atá Rialtas na Breataine na gealltanais a rinne siad san olltoghchán deireanach a chomhlíonadh. Ceist na n-imirceach is mó a bhí ar intinn aici sa mhéid seo, agus í ag iarraidh lucht iarrtha tearmainn a sheoladh chuig Ruanda, srl.

Féach freisin 

 Tearmann polaitiúil
 Suella Braverman
 Liz Truss
 Priti Patel

Tagairtí 

Teifigh
Rialtas na Ríochta Aontaithe
2022
Ruanda
Tearmann
Cearta daonna
Xiomara Acevedo

Is gníomhaí athrú aeráide Colómach é Xiomara Acevedo . Mar bhunaitheoir agus ina Príomhfheidhmeannach (POF) ar an  eagraíocht neamhrialtasach (ENR) Barranquilla +20, d’áitigh sí go gcuirfí guthanna ban agus daoine óga san áireamh i gceartas aeráide.

Gairmréim 
Bhunaigh Acevedo Barranquilla +20 sa bhliain 2012, agus ó 2022 ar aghaidh, feidhmíonn sí mar POF.  Is eagraíocht neamhrialtasach faoi stiúir an aosa óig í Barranquilla +20 atá dírithe ar ghníomhaíochas aeráide agus timpeallachta i Barranquilla agus ar fud Mheiriceá Laidinigh .  

Chomhbhunaigh Acevedo an líonra "El Orinoco se adapta" (Gaeilge: Teann Orinoco in oiriúint ), a úsáideann cur chuige ar bhonn inscne i dtreo aghaidh a thabhairt ar  athrú aeráide agus oiriúnú dó i réigiún nádúrtha Orinoquía, timpeall na bliana 2014. <ref>[Xiomara Acevedo One Young World</span>.</cite></ref> 

Sa bhliain 2015, d’oibrigh Acevedo don Chiste Domhanda don Dúlra i Paragua .

Ó 2016 go 2019, d’oibrigh Acevedo mar shaineolaí ar athrú aeráide do rialtas Nariño, an Cholóim, ag comhordú beartas um athrú aeráide. 

In 2021, d’fhreastail Acevedo ar Chomhdháil 2021 na Náisiún Aontaithe ar Athrú Aeráide (CnaP26), mar chuid de Thoghlach na mBan agus na hInscne.  Mhol sí an tábhacht a bhaineann le cearta na mban chun ceartas aeráide a bhaint amach . 

Stiúrann Acevedo an tionscadal Mná ar son Ceartas Aeráide (tionscadal de chuid Barranquilla +20), tionscnamh 2021 a chuireann béim ar cheannaireacht aeráide na mban óg ó gach cearn den Cholóim..    Sa bhliain 2021, bhronn Fondúireacht Bill &amp; Melinda Gates $50,000 ar Barranquilla +20 don tionscadal.   

Feidhmíonn Acevedo ar choiste stiúrtha an Líonra Dhomhanda um Bithéagsúlacht don Óige   agus ar an gCoiste um an gCiste don Aos Óg, den Chiste Domhanda um Ghníomhú ar son na hAeráide don Aos Óg.

Saol pearsanta 
Tagann Acevedo as Barranquilla, an Cholóim.  

Is céimí de chuid Universidad del Norte, an Cholóim í Acevedo, as ar bhain sí céim sa chaidreamh idirnáisiúnta, le fócas ar an dlí idirnáisiúnta.   D'fhreastail Acevedo ar Scoil Airgeadais &amp; Bainistíochta Frankfurt, áit a ndearna sí staidéar ar airgeadas aeráide .

Tagairtí 

Daoine beo
Riedones

Bhí na Riedones nó Redones ( Gaillis : Rēdones, níos déanaí Riedones, ' tiománaithe carbad- nó tiománaithe-capall') a raibh cónaí orthu sa chuid thoir de leithinis Armorica  (nó an Bhriotáin na linne seo), timpeall a bpríomhbhaile Condate ( Roazhon na linne seo ), le linn na hIarannaoise agus na tréimhse Rómhánaí .

Chuaigh siad faoi chois fórsaí Rómhánacha Crassus sa bhliain 57 RCR, ach chuir siad fir ar fáil don chomhrialtas Gallach faoi cheannas Vercingetorix ag Cath Alesia sa bhliain 52. 

Luann Caesar iad mar R[h]edones (lár an 1ú c. RCR),  Rhedones ( var. r[h]edones, s[hi]edones ) le Plinias  (1 c. CR),  Rhiḗdones (‛Ριήδονες; var. ‛Ρηήδονες), Rhḗdones (Ῥήδονες) agus Rhēḯdones (Ῥηΐδονες) le Tolamaes (2ú c. CR),  agus mar Redonas sa Notitia Dignitatum (5ú c. CR).   Tá a bpríomhbhaile dearbhuithe freisin ar inscríbhinní mar civ]itas Ried[onum agus [civ]itas Ried[onum] .  

Ciallaíonn an eatnainm Gailleach Rēdones ' tiománaithe carbaid' nó 'marcaigh capall'. Eascraíonn sé ón bhfréamh Cheilteach rēd- (‘ ag marcaíocht, esp.capall nó carbad faoi stiúir capaill’; cf. Gall-Laid. rēda 'carbad', An tSean-Ghaeilge. ríad 'marcaíocht, tiomáint, turas'; freisin Gall-Laid. paraue-redus 'capall oibre' agus ue-rēdus 'capall poist', Meán-Bhreatnais  gorwydd ('capall') ceangailte leis an iarmhír - ones .   

Ba é an toradh a bhí ar na Rēdones bunaidh ná foirm Riedones tar éis défhogharúchán.  Tar éis teacht ar inscríbhinní a raibh an leagan sin orthu sna 1960í, d'áitigh roinnt staraithe, lena n-áirítear Anne-Marie Rouanet-Liesenfelt-Liesenfelt agus Louis Pape,   gur cheart an fhoirm Riedones a roghnú thar Redones i scoláireacht, rud nach bhfuil riachtanach. dar leis an teangeolaí Pierre-Yves Lambert . 

Rinne fianaise le cathair Roazhon , ca. 400 AD mar civitas Redonum (' civitas de chuid na Redones'; Redonas i 400–441; Roazhon i 1294) ainmnithe i ndiaidh na treibhe Gallaí.

Tíreolaíocht 

Bhí cónaí orthu in oirthear na leithinise  Armarcaí  (an Bhriotáin anois). Cé go raibh cósta cúng á rialú acu sa chuid theas de Chuan Mont-Saint-Michel,  ní raibh oscailt dhíreach acu don trádáil mhuirí.  Luann Caesar iad i measc na gcivitates maritimae nó Aremoricae .  Bhí a gcríoch suite soir ó na Coriosolites, lastuaidh de na Namnetes, siar ó na Aulerci Diablintes, agus siar ó dheas ó na Venelli agus Abrincatui . 

Tugadh Condate Redonum ( Roazhon anois) ar a bpríomhbhaile.

Stair 
Iar gcomhrac fuilteach ar an Sambre (57 R.Ch.) chuir Iúil Caesar Publius Licinius Crassus mar aon le léigiún amháin isteach i dtír na Veneti, Redones, agus treibh Cheilteacha eile idir Abhainn na Séine agus an Loire, agus ghéill siad go léir, ( BG ii. 34.) Liostaíonn  Caesar anseo na Redones i measc na stát muirí a shíneann a gcríoch go dtí an tAigéan Atlantach . Sa bhliain 52 CR sheol na Redones agus a gcomharsana díorma chun Caesar a ionsaí le linn léigear Alesia . Sa sliocht seo freisin ( BG vii. 75), tá na Redones á n-áireamh i measc na stáit a bhí ar an teorainn leis an aigéan, ar a dtugtar na Stáit Armarcacha sa teanga Cheilteach. Is dóigh le D’Anville gur shín a gcríoch thar theorainneacha dheoise Roazhon isteach i ndeoisí Sant-Maloù agus <i>Dol</i> .

Tagairtí 

Gallaigh
Federalist Society

Is eagraíocht dlí coimeádach agus liobraíoch Meiriceánach é The Federalist Society for Law and Public Policy Studies  (Gaeilge: An Cumann Feidearálach um Staidéar ar an Dlí agus ar Bheartas Poiblí) a mholann léirmhíniú téacsaíoch  agus úrmhairíocht ar Bhunreacht na Stát Aontaithe .    Tá rannán mac léinn, rannán dlíodóirí, agus rannán dáimhe le feiceáil ann.  Tá ceanncheathrú na heagraíochta i Washington, DC, agus tá craobhacha ag an eagraíocht faoi láthair ag níos mó ná 200 scoil dlí Mheiriceánach. Cuimsíonn rannán na ndlíodóirí níos mó ná 70,000 aturnae bhíonn ag cleachtadh (eagraithe mar "craobhacha dlíodóirí" agus "grúpaí cleachtais" laistigh den rannán) i nócha cathair.  Trí imeachtaí cainte, léachtaí, agus gníomhaíochtaí eile, cuireann sé fóram ar fáil do shaineolaithe dlí de thuairimí contrártha chun idirghníomhú le baill de ghairm an dlí, na breithiúna, agus an acadamh dlí.  Tá sé ar cheann de na heagraíochtaí dlí is mó tionchair sna Stáit Aontaithe.

Tagairtí
Eagraíochtaí dlíthiúla atá bunaithe sna Stáit Aontaithe
Eagraíochtaí polaitiúla atá bunaithe sna Stáit Aontaithe
Feidearálachas sna Stáit Aontaithe
Eagraíochtaí polaitiúla mac léinn sna Stáit Aontaithe
Eagraíochtaí coimeádacha sna Stáit Aontaithe
Eagraíochtaí liobraíocha atá bunaithe sna Stáit Aontaithe

Eagraíochtaí a bunaíodh i 1982
Fondúireacht John M. Olin
Soulé

Is amhránaí is scríbhneoir Éireannach í Samantha Kay (Gaeilge: Somhairlín Nic Aodha), aitheanta go gairmiúil mar Soulé. Tá cúpla amhrán cáiliúil aici, mar shampla What Do You Know, Love Tonight, agus Good Life.

Saol pearsanta
Rugadh i Londain ar 4 Eanáir 1995 í. Is as Baile Brigín í.

Dioscliosta 
 Love Cycle EP (2019)

Tagairtí 

Ceoltóirí Éireannacha
Daoine beo
Mná Éireannacha
Daoine a rugadh i 1995
Amhránaithe Éireannacha
Pauline Bewick

Ealaíontóir ba ea Pauline Bewick (4 Meán Fómhair 1935 i Northumberland – 28 Iúil 2022 i Co Chiarraí).

Beatha 
Cé gur saolaíodh i Sasana í, is in Éirinn a chaith Bewick formhór a saoil, nuair a thug a máthair anall í agus í an-óg. Spreag múinteoir í tabhairt fé phictiúirí a tharrac agus a dhathú, mar gur measadh go raibh sí disléicseach. 

I nGleann Chárthaigh i gCiarraí láir a lonnaigh sí formhór a saoil.

Chuir sí spéis ar leith i léaráidí agus íomhánna de mhná agus gnéithe den nádúr, bláthanna, éanlaith agus ainmhithe.

Buail ailse í agus d'éag 28 Iúil 2022. D’fhág sí mórchuid dá saothar le huacht ag muintir na hÉireann.

Féach freisin

Tagairtí 

Ealaíontóirí Éireannacha
Básanna in 2022
Daoine as Contae Chiarraí
Daoine a rugadh i 1935
European Research Group

Grúpa d'fheisirí parlaiminte sa bPáirtí Caomhach na Ríochta Aontaithe, a bhí i mbun feachtais ar son na Breatimeachta, is ea an European Research Group (ERG),

Bíonn na baill, Eoraisceiptigh go léir, i bhfad amach ar an eite dheis. Cumann rúnmhar atá ann; ní insíonn na baill mórán faoina gcuid oibre

'Síntiúsóirí' (inné agus inniu) 

 Chris Heaton-Harris.  Tá Heaton-Harris go mór i bhfábhar Brexit agus é ina Chathaoirleach le 6 bliana anuas ar an ERG.
 Jacob Rees-Mogg
 Iain Duncan Smith
 Brandon Lewis
 Michael Gove
 Sajid Javid
 Suella" Braverman

Féach freisin 

 Breatimeacht

Tagairtí 
{

Breatimeacht
Polaitíocht na Ríochta Aontaithe
An tAontas Eorpach
Eoraisceipteachas
An Páirtí Coimeádach
Jamie-Lee O'Donnell

Is aisteoir Éireannach Tuaisceartach í Jamie-Lee O’Donnell. Is as Doire di. Tá cáil uirthi as ról a ghlacadh mar Michelle Mallon sa chlár teilifíse de chuid Channel 4 Derry Girls.

Go luath ina saol 
Rugadh O'Donnell i nDoire, Tuaisceart Éireann agus tá teaghlach mór aici. D’fhreastail sí ar Bhunscoil Naomh Áine, ar St Cecilia's College, agus ar North West Regional College.

Thosaigh sí ag déanamh aisteoireachta i ndrámaí scoile nuair a bhí sí óg. Nuair a bhain sí céim amach sa mheánscoil, chuaigh sí sa tóir ar ghairm sa drámaíocht cé nach raibh sí in ann íoc as scoil drámaíochta. 

Ina ionad sin, rinne sí staidéar ar na taibhealaíona ag Ollscoil De Montfort in Bedfordshire. 

Thosaigh sí ag dul le haghaidh éisteachta agus ag roinnt a cuid ama idir Sasana agus a baile, ag glacadh páirte i léiriúcháin amharclainne agus ag obair mar dhamhsóir le haghaidh feachtais agus geamaireachtaí.

Gairm bheatha 
Idir 2012 agus 2015, rinne O'Donnell a céad ról suntasach mar Eva Maguire, príomhcharachtar na sraithe teilifíse 6Degrees ar BBC2 NI. Ina dhiaidh sin, ghlac sí páirt sa scannán Urban & the Shed Crew, le Candida Brady.

Sa bhliain 2018, bhí an phríomhpháirt aici i léiriúchán amharclainne I Told My Mum I Was Going on an RE Trip, le Julia Samuels. Ghlac sí ról mar chailín óg a socraíonn ginmhilleadh a dhéanamh. An bhliain dár gcionn, chuaigh sí le foireann aisteoirí an dráma Girls and Dolls, le cruthaitheoir Derry Girls Lisa McGee, agus bhí páirt aici in The Cripple of Inishmaan le Martin McDonagh ag Amharclann an Gaiety.

Tamall ina dhiaidh sin, thuill O'Donnell ról mar Michelle Mallon sa sraith teilifíse Derry Girls le Channel 4, a bhain clú idirnáisiúnta amach. Maidir lena ról mar Michelle, dúirt sí, “Michelle really thinks she's maybe just a bit too big for the place she was born in and she's ready to take on the world one swearword at a time. She's really feisty, really ballsy, doesn't really care about authority, just sort of up for anything and up for a laugh."

Ghlac O'Donnell agus a comhaisteoirí Derry Girls páirt i gclár speisialta RTÉ Does Comic Relief chun airgead a thiomsú, ag déanamh sceitse le Saoirse Ronan. Bronnadh an t-airgead ar fad a bhailigh siad ón oíche ar na daoine ar fhulaing mar gheall ar phaindéim COVID-19.

A saol pearsanta 
Tá O’Donnell ina cónaí i nDoire lena páirtí, an DJ Paul McCay. Tá sí ina pátrún ar an gcomhlacht amharclainne óige, 20 Stories High, atá lonnaithe i Learpholl.

An Ghaeilge 
Thosaigh O'Donnell ag foghlaim Gaeilge le Cultúrlann Uí Chanáin i nDoire. Dúirt sí "Tá lúchair orm go bhfuil mé ag foghlaim Gaeilge faoi dheireadh. Tá mo chroí go mór sa teanga agus is bealach iontach é domsa eolas a chur ar mo chultúr."

Scannánaíocht

Scannáin

Teilifís

Tagairtí 

Daoine beo

Aisteoirí
Mná Éireannacha
Caisleán Balmoral

Teach mór eastáit i gContae Obar Deathain, Albain é Caisleán Balmoral. Tá sé in aice le sráidbhaile Crathie, 9 míle (14 km) siar ó Bealadair agus 50 míle (80 km) siar ó Obar Dheathain.

Caisleáin in Albain
Margaret Steuart Pollard

Scoláire na Sanscraite, file agus bard na Coirnise, ba ea Margaret Steuart Pollard, née Gladstone ( 1 Márta 1904 – 13 Samhain 1996 ). Ba í an duine a bhunaigh Ferguson's Gang, cumann rúnda de lucht tacaíochta an tIontaobhais Náisiúnta (National Trust), a raibh a gceanncheathrú ag "Shalford Mill" , Surrey.  Ba shin-gharneacht í don phríomh-aire Liobrálach William Gladstone . 

Ón bhliain 1920 ar aghaidh, d’fhreastail sí ar Newnham College, Cambridge,  áit arbh í an chéad bhean í a ghnóthaigh céad onóracha i dTeangacha Oirthearacha. Phós sí an Captaen Frank Pollard, saineolaí ar stair na Coirnise, agus bhí cónaí orthu i dTruru, Corn na Breataine. Faoi 1938, bhí sí ina bard, agus ina ball de Ghorsedd an Choirn. D’fhoilsigh sí Bewnans Alysaryn, dráma míorúilteach sa Choirnis, i 1941.  Thacaigh sí go mór le feachtais chun tírdhreach, teanga agus traidisiúin Chorn na Breataine agus thuaithe Shasana a chosaint. Ar ócáid amháin bhronn sí £100 ar an Iontaobhas Náisiúnta mar bhall den Ferguson's Gang, ag caitheamh masc iomlán chun a neamhainmníocht a chaomhnú.

Sa bhliain 1947, d’fhoilsigh Paul Elek leabhar faoina contae dúchais, dar teideal Cornwall, a scríobh sí.  Cuireadh sí fúithi  mar dhuine ''humorous, perceptive, and intelligent". Sa bhliain 1951,  d'iompaigh sí ar an Caitliceachas Rómhánach, agus i 1973 thóg sí séipéal Caitliceach Rómhánach a bhí tiomnaithe do Mhuire na Tairsí agus do Naomh Peran ar shuíomh séipéil meánaoiseach dTruru. Mar sin fuair sí Bonn Benemerenti ón bPápa. 

D’fhan sí ina file agus ina aistritheoir gníomhach ar feadh a saoil fhada. Thug sí cuid mhaith dá saibhreas ar shiúl le hoidhreacht tar éis bhás a fir chéile i 1968 agus bhí cónaí uirthi i dteachín one-up-one-down, a bhí ina sean-teachín mhianadóir stáin ag Quenchwell, Sen Ke, in aice le Truru.  D'fhan sí ina figiúr rómánsúil, cóirithe mar a bhí sí i sciorta fada agus scarf fillte timpeall a ceann. D’éag sí in aois a 93 ar an 13 Samhain 1996 i dTruru

Tagairtí

Tuilleadh léitheoireachta 

Básanna i 1996
Daoine a rugadh i 1904
Ríocht na hAstúire

Ba ríocht i Leithinis na hIbéire a bhunaigh an t-uasal Viseagotach Pelagius í Ríocht na hAstúire (Laidin:Asturum Regnum; An Astúiris : Reinu d'Asturies). Ba é an chéad eintiteas polaitiúil Críostaí a bunaíodh tar éis concas Umayyadach na hEaspáinne Viseagotaí, i 718 nó 722..   An bhliain sin, chloigh Pelagius arm na nUmayyad ag Cath Covadonga, rud a mheastar de ghnáth mar thús na hAthghabhála (Reconquista)  .

Dhéanfadh ríthe na hAstúire síocháin ó am go chéile leis na Moslamaigh, go háirithe ag amanna nuair a bhí orthu dul sa tóir ar a gcuid naimhde eile, na Bascaigh agus na reibiliúnaithe sa Ghailís. Mar sin mharaigh Fruela I (757–68) 40,000 Moslamach ach fuair sé an ceann is fearr ar na mBascaigh agus ar na Gailís,  agus rinne Silo (774–83) síocháin leis na Moslamaigh ach ní leis na Gailísigh. Faoin Rí Alfonso II (791–842), bunaíodh an ríocht go daingean le haitheantas Alfonso mar rí na hAstúire ag Séarlas Mór agus an Pápa . cuir Chuir sé an Ghailís agus na Bascaigh faoi smacht. Le linn a réime, dearbhaíodh go raibh cnámha naofa Shéamais Mhóir le fáil sa Ghailís, i gCompostela (ón Laidin campus stellae, go litriúil "páirc na réalta"). D’oscail oilithrigh ó gach cearn den Eoraip bealach cumarsáide idir tailte iargúlta na hAstúire agus tailte na gCairilínseach agus níos faide i gcéin. Is éard a bhí i mbeartas Alfonso ná dídhaonrú a dhéanamh ar theorainneacha Bardulia (nó an Chaistíl ina a dhiaidh seo) chun tacaíocht daonra a fháil lastuaidh de na sléibhte. Leis an bhfás seo tháinig méadú comhfhreagrach ar a bhfórsaí míleata. Bhí an ríocht láidir go leor anois chun na cathracha Múracha Liospóin, Zamora agus Coimbra a scrios. Mar sin féin, ar feadh na gcéadta bliain le teacht ní raibh fócas na ngníomhartha seo ar choncas ach ar chreathadh agus ar chíos a ghearradh. I samhradh na bliana 792, 793 agus 794 rinne roinnt ionsaithe Moslamacha creachadh ar Álava, agus croílár ríocht na hAstúire, ag teacht suas go dtí an phríomhchathair, Oviedo . I gceann de na cúlaithe seo, bhain Alfonso bua go trom ar na Moslamaigh i gceantar seascainn Lutos, ag marú 70,000.

Tagairtí
Sidheeq Kappan

Is iriseoir Indiach ó Kerala é Sidheeq Kappan a bhí i bpríosún ó Dheireadh Fómhair 2020 go Meán Fómhair 2022, tar éis a bheith cúisithe faoin Acht um Ghníomhaíochtaí Neamhdhleathacha a Chosc, 1967.  (Béarla: THE UNLAWFUL ACTIVITIES (PREVENTION) ACT, 1967)   Gabhadh é agus é ar a bhealach go Hathras le tuairisc a thabhairt ar scéal na mná Dalit 19 mbliana d’aois a fuair bás tar éis a bheith drongéignithe  más fíor,  ag ceathrar fear den cheast uachtaracht .  

Roimh a phríosúnú, bhí Kappan ina ranníocóir rialta ar thairseach nuachta Azhimukham .

Gabháil agus coinneáil 
Ar an 5 Deireadh Fómhair 2020, bhí Kappan, in éineacht le triúr eile, ag taisteal go Hathras chun tuairisc a thabhairt ar dhrong éignithe agus dúnmharaithe Hathras 2020. Stopadh a charr ag dola-phlás i Mathura agus ghabh póilíní Uttar Pradesh an ceathrar.  Chuir an Chéad Tuarascáil Faisnéise a cuireadh isteach ina choinne i gcúirt Mathura cúisí air as Alt 124A (ceannairc), 153A (ag cothú naimhdeas idir grúpaí éagsúla ar bhonn reiligiúin, srl) agus 295A (gníomhartha d’aon ghnó agus mailíseacha, a raibh sé mar aidhm acu alltacht a chur ar bhraistintí reiligiúnacha d’aicme ar bith trí a reiligiún nó creidimh reiligiúnacha) den Chód Pionósach Indiach agus agus den Acht Gníomhaíochtaí Neamhdhleathacha (Cosc) (UAPA) agus den Acht um Theicneolaíocht Faisnéise .   

I mí Feabhra 2021, fuair Kappan bannaí eatramhacha cúig lá chun cuairt a thabhairt ar a mháthair tinn, Khadeeja Kutty.  Ní cheadaigh an bannaí ach dá ghar theaghlach bualadh leis.  Fuair a mháthair bás níos déanaí i mí an Mheithimh 2021, tar éis di géilleadh do thinnis. 

I mí Aibreáin 2021,  fuair Kappan toradh deimhneach ar COVID -19. Aistríodh é go dtí ospidéal laistigh d'áitreabh an phríosúin i Mathura. .  Nuair a chuaigh a shláinte in olcas, aistríodh go Coláiste Leighis KM i Mathura é, áit ar dhearbhaigh na dochtúirí freastail go raibh sé “COVID diúltach”.    Ansin, cuireadh ar ais i bpríosún Mathura ansin é.  Tar éis idirghabháil na Cúirte Uachtaraí, athlonnaíodh é go dtí an All India Institute of Medical Sciences le haghaidh cóireála breise.  I mí na Bealtaine 2021, thástáil sé dearfach do COVID-19 arís. 

An 9 Meán Fómhair 2022,dheonaigh Cúirt Uachtarach na hIndia bannaí do Kappan. Ina ordú, d'iarr Príomh-Bhreitheamh na hIndia, UU Lalit, ar Kappan tuairisc a thabhairt do na póilíní i nDeilí ar feadh na sé seachtaine amach roimhe agus níos déanaí i Kerala.

Agóidí 
Rinneadh roinnt agóidí san India, ag éileamh  go scaoilfí Kappan saor ón bpríosún..   Chuir eagraíochtaí idirnáisiúnta preasa imní in iúl freisin maidir le príosúnú Kappan.

Naisc Sheachtracha
Jailed Indian journalist gets bail almost two years after arrest
After 43 days in UP jail, Kerala journalist finally gets to talk to lawyer for 5 mins on phone
Preview: India's Shackled Press

Leabharliosta
The Unlawful Activities (Prevention) Act, 1967— Téacs nuashonraithe an Achta ag *India Code
The Unlawful Activities (Prevention) Amendment Bill, 2019 *
The Unlawful Activities (Prevention) Amendment Act, 2019

Tagairtí 

Daoine beo
C. J. Ó Maolmhuaidh

Is lúthchleasaí Meiriceánach é C.J. Ó Maolmhuaidh () (rugadh 1989). D'imir sé do Nua Eabhrac i gCraobhchomórtas Sinsear Peile na hÉireann.

Luathshaol agus oideachas 
Rugadh Ó Maolmhuaidh i 1989. Mac le Connie Ó Maolmhuaidh, bainisteoir agus iar-imreoir le foireann Nua Eabhrac, é   agus is as Hawthorne, atá timpeall tríocha míle lastuaidh de Manhattan, ó dhúchas é. Is nia le hAntóin Ó Maolmhuaidh, an captaen a bhain Craobh na hÉireann i 1992, é.  Chaith sé samhraí i nDún na nGall, i nGaillimh agus i dTrá Lí nuair a bhí sé óg. 

Fuair Molloy scoláireacht cispheile ó Union College atá suite trí uair go leith ó Chathair Nua-Eabhrac. Mar sin féin, d'fhill sé ar an Bronx trí huaire sa tseachtain le freastail ar thraenáil peile. Ar deireadh thiar d'éirigh sé as an chispheil i ndiaidh cúpla mí le díriú ar an pheil.

Rinne sé staidéar ag Union College idir 2007 agus 2011, agus bhain sé céim Baitsiléir Ealaíon amach in Eolaíocht Pholaitiúil agus Rialtas. Rinne sé Máistreacht RiaracháIn Gnó i mBainistíocht in Ollscoil Iona idir 2012 agus 2014.

Gairm Imeartha 
D’imir Ó Maolmhuaidh d’fhoirne Nua-Eabhrac i gcomórtais Fhéile uile-Éireann faoi-14 i 2002 i gCeatharlach agus i 2003 i nGaillimh. 

D'imir Ó Maolmhuaidh a chéad chluiche sinsearach le Nua-Eabhrac i 2008 i gcluiche in éadan Liatroma. Cuireadh as é in 2013 nuair a d’fhág Nua-Eabhrac an Chraobh i ndiaidh dóibh cailleadh in éadan Liatroma, a bhí ag pilleadh ar an Bronx don chéad uair ó chéad chluiche Uí Mhaolmhuaidh.

D’imir sé i gcluiche All Stars 2012 agus scóráil sé cúl. Bhuail sé le bainisteoir Dhún na nGall, Jim McGuinness, ansin agus thug McGuinness cuireadh go Dún na nGall d'Ó Maolmhuaidh.

D’eitil Ó Maolmhuaidh go Dún na nGall. Bhí sé rannpháirteach le foireann chontae Dhún na nGall ó tháinig sé i lár mhí Feabhra 2014 ach scar sé uathu in 2015 agus é ag streachailt le gortuithe.

Nuair a bhog Ó Maolmhuaidh go hÉirinn, chuaigh sé ag imirt do chlub a uncail, Ard an Rátha. Níor imir sé dóibh go dtí roimhe sin. Bhí sé ina chaptaen club.

In 2016, bhí páirt Ó Maolmhuaidh i bhfíseán Peil Ghaelach sráide— Peil Star 2 — le himreoirí Átha Cliath Shane Ó Carthaigh agus Diarmuid Ó Conghaile. San fhíseán, ciceann Connolly peil trasna na Life i mBaile Átha Cliath.

Scóráil sé iomaitheoir do chúl an tséasúir i gcoinne Seaimpíní Sinsear Peile Dhún na nGall, Gleann tSúilí, in 2017, cé gur chaill a fhoireann an cluiche. Go díreach ó chaitheamh isteach an dara leithe, d'imigh sé ar ruathar aonair trí chosaint Ghleann tSúilí agus chiceáil sé an liathróid isteach sa líon ó fhad timpeall 25 slat.

Bhí sé ag obair le McCann Fitzgerald idir Aibreán 2016 agus Feabhra 2018 nuair a bhog sé go Sanne Group. Chaith sé an tréimhse idir Meán Fómhair 2015 agus Márta 2016 le Maples and Calder i mBaile Átha Cliath, agus d'oibrigh sé le Wilson Esler roimhe sin idir 2011 agus 2013.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 Agallamh le Wallace Media
Daoine beo
Daoine a rugadh i 1989
Ailt le téacs sa Ghaeilge
Ceast

Is cineál srathaithe shóisealta é ceast arb iad a shainairíonna ná an t-ionghamas, tarchur oidhreachtúil ar stíl mhaireachtála lena n-áirítear go minic slí bheatha, stádas deasghnátha in ordlathas, agus gnáth-idirghníomhaíocht shóisialta   agus eisiamh bunaithe ar choincheapa cultúrtha íonachta agus truaillithe.  Is é an sampla eitneagrafach  paraidímeach ná rannán sochaí Hiondúch na hIndia i ngrúpaí sóisialta dochta, le fréamhacha i stair ársa na hIndia agus ag leanúint go dtí an t-am i láthair .  Mar sin féin, tá laghdú tagtha ar thábhacht eacnamaíoch an chórais ceast san India mar thoradh ar uirbiú agus ar chláir ghníomhaíochta dearfacha. Ina mórábhar scoláireachta ag socheolaithe agus antraipeolaithe, úsáidtear an córas ceast Hiondúch uaireanta mar bhonn analachúil chun staidéar a dhéanamh ar deighiltí sóisialta mar a bheadh ceast lasmuigh den Hiondúchas agus an India. Cuirtear an téarma "ceast" i bhfeidhm freisin ar ghrúpálacha moirfeolaíocha i bhfeithidí eoshóisialta amhail seangáin, beacha, agus termites .

Tagairtí
 
Stádas sóisialta
Bithóipse leachtach

Is éard is bithóipse leachtach ann ná an tsampláil agus an anailís ar fhíochán bitheolaíoch neamhsholadach, fuil go príomha.   Cosúil le bithóipse thraidisiúnta, úsáidtear an cineál seo teicníochta go príomha mar uirlis dhiagnóiseach agus mhonatóireachta le haghaidh galar cosúil le hailse, agus leis an tairbhe bhreise a bhaineann le bheith neamhionrach den chuid is mó. Féadfar bithóipsí leachtacha a úsáid freisin chun éifeachtúlacht druga cóireála ailse a bhailíochtú trí shamplaí iolracha a thógáil i gceann cúpla seachtain. Féadfaidh an teicneolaíocht a bheith tairbheach freisin d'othair tar éis cóireála chun monatóireacht a dhéanamh ar athiompú. 

Níl cur i bhfeidhm cliniciúil na mbithóipse leachtacha forleathan fós ach tá siad ag éirí caighdeánach mar chúram i réimsí áirithe.

Cineálacha 
Tá roinnt cineálacha de mhodhanna bithóipsí leachtacha ann; braitheann roghnú an mhodha ar an riocht sláinte a bhfuil staidéar á dhéanamh air.

Féach freisin
 Amparo Tolosa: Biopsias líquidas del humor acuoso para analizar la composición genética del retinoblastoma Genética Médica News, 26 de outubro de 2017. 
 Ana Hubel: El ADN Circulante y sus aplicaciones clínicas Genética Médica Blog, 10 de xaneiro de 2018. 
 Igenomix presenta una nueva técnica no invasiva para predecir la receptividad endometrial mediante una biopsia líquida de endometrio. El estudio, liderado por el Dr. Carlos Simón, y cuyo primer autor es el Dr. Felipe Vilella, confirma la utilización de la biopsia líquida como alternativa a la biopsia tradicional de endometrio para obtener un diagnóstico no invasivo e indoloro de la receptividad endometrial y otras aplicaciones como diagnosticar el microbioma endometrial. Imgemonix. San Antonio (TX, USA), 31 de outubro de 2017. 
 Diseñada la primera biopsia líquida en líquido cefalorraquídeo para diagnosticar tumor cerebral Salud Ediciones, 12 de xaneiro de 2016.

Naisc sheachtracha
Blood test spots multiple cancers without clear symptoms, study finds

Bithóipse
Gnáthaimh leighis
Scagthástáil ailse
Tinder (aip)

Is ardán cleamhnais, nó seirbhís geandála (nó seirbhís déanta coinní) ar líne é Tinder, ar fáil ar Android agus iOS. Tháinig an aip ar an bhfód ar an 12 Meán Fómhair 2012.

Bíonn daoine ag svaidhpeáil leo, ar chlé agus ar dheis, an t-eiteach á thabhairt acu do dhaoine nó ag tabhairt ugaigh dóibh de réir mar a thaitníonn nó nach dtaitníonn a gcuid grianghraf leo.

Bíonn seirbhís sa bhreis ann, Tinder Plus, a ligeann daoine líon níos mó ‘Super Likes’ a úsáid, svaidhpeáil a chur ar ceal agus ceangal le daoine áit ar bith ar domhan.

Éileamh 
Baineann duine as gach ceathrar a bhfuil guthán cliste acu úsáid as a leithéid, nó duine as gach triúr i gcás na glúine ar a dtugtar na mílaoisigh.

Sa bhliain 2017, bhí Tinder ar an aip is brabúsaí i siopa Apple tar éis gur cuireadh gné bhreise leis a ligeann d’úsáideoirí breathnú ar dhaoine atá cheana féin i ndiaidh suim a léiriú iontu.

Creidtear go bhfuil ar a laghad cúpla céad míle duine in Éirinn a úsáideann Tinder ar bhonn rialta, sa bhliain 2017. Dar leis an aip féin go ndéantar svaidhpeáil ar 1.6 billiún próifíl in aghaidh an lae ar fud na cruinne.’.

Conspóidí 
Táthar ann a deir nárbh fhéidir lena leithéid de chaidreamh fás ó shíol a chuirtear chomh éadomhain agus a chuirtear le Tinder: níl ach cuma fhisiciúil an duine tábhachtach ar an áis.

Slándáil 
Bunaíodh Tinder ar smaoineamh na seanáise Grindr. Ach bíonn Tinder agus do chuntas Facebook ceangailte go hiondúil. Mar sin nuair a fhéachann tú ar phróifíl duine éigin eile ar Tinder, taispeánann sé duit má tá comhchairde eadraibh ar Facebook. Sa chaoi seo, is féidir leat ‘taighde’ a dhéanamh ar an duine sula mbuaileann tú leis nó léi chun dearbhú nach slíomadóir é nó í.

Aipeanna eile 
Sa bhliain 2017,  tháinig ‘Loinnir’ ar an bhfód, le fáil ar Google Play Store, a chabhraíonn le cainteoirí Gaeilge i bhfad is i gcóngar nasc a dhéanamh lena chéile. Forbraíodh ‘Loinnir’ i ndiaidh an Hackathon Gaeilge a reáchtáladh in COBÁC.

Féach freisin 

 Aipeanna

Naisc 
Cac an ghandail bháin

'Le Ceangal' de chuid TG4

Tagairtí 

Aipeanna
Grá
Pósadh
Gréasán Domhanda
Lionraí sóisialta
Ordinalia

Is iad na hOrdinalia ná trí dhráma rúndiamhair meánaoiseach ag dul siar go dtí deireadh na ceathrú haoise déag, scríofa go príomha i Meán-Choirnis, le treoracha stáitse i Laidin. Is iad na trí dhráma ná Origo Mundi (Bunús an Domhain, ar a dtugtar Ordinale de Origine Mundi, 2,846 líne), Passio Christi (Páise Chríost, ar a dtugtar Passio Domini Nostri Jhesu Christi, 3,242 líne) agus Resurrexio Domini (Aiséirí Ár dTiarna ar a dtugtar Ordinale de Ressurexione Domini, 2,646 líne). Is socruithe éagsúla de línte seacht agus ceithre shiolla iad méadair na ndrámaí seo.

An chéad dráma 
Tosnaíonn an chéad dráma, ar a dtugtar Origo Mundi, le Cruthú an Domhain, Titim an Duine, agus Cáin agus Áibil, agus ina dhiaidh sin tógáil na hÁirce agus an Díle; dúnann an scéal faoi promhadh Abraham an chéad ghníomh. ar Ábraham an chéad mhír. Tugann an dara Mhaoise stair Mhaoise dúinn, agus léiríonn an tríú mhír scéal Dháiví agus tógáil Theampall Sholaimh, aisteach go leor ag críochnú le cur síos ar mhairtíreacht Naomh Maximilla mar Chríostaí ag an easpag a chuir Solamh i bhfeighil an teampaill.

Is í iarmhairt an Origo Mundi ná Cruthú an Domhain le Díle Naoi ar (Gwreans an Bys: Cruthú an Domhain ), scríofa i gCoirnis le treoracha stáitse i mBéarla, ag William Jordan i 1611.

An dara agus an tríú dráma

Tagairtí
Cónaidhm Chumainn Ársa an Choirn

Bunaíodh Cónaidhm Chumainn Ársa an Choirn () sa bhliain 1924, ar thionscnamh Robert Morton Nance, agus é mar aidhm aige "all those ancient things that make the spirit of Cornwall — its traditions, its old words and ways, and what remains to it of its Celtic language and nationality" a bhailiú agus a chothabháil. Is é mana na cónaidhme -- mar atá scríofa ar a láithreán gréasáin -- "  ", a aistrítear go Béarla mar "Gather ye the fragments that are left, that nothing be lost". Is é an mana ar lógó Chumainn Ársa an Choirn (CAC) ná an frása sa Choirnis 'Nach bhfuil an Rí Artúr marbh. Bhunaigh Robert Morton Nance an chéad Chumann  i bPorth Ia i 1920.

Imeachtaí samhraidh 
Ceiliúrann an CAC sean-traidisiún Cornach de thinte cnámh i lár an tsamhraidh, a bhíonn ar siúl de ghnáth ar 23 Meitheamh gach bliain. Coinnítear na tinte cnámh ar bharr cnoic atá ina slabhra faoi láthair ag Bre Skowl, RabhchánNanssans , Caisleán an Dinas, agus Resrudh .

San fhómhar ceiliúrann an CAC an fhéile fómhar ar a dtugtar 'Ag Glaoch an Mhuiníl (Béarla: Crying The Neck) freisin.

Tréimhsiúil 
Foilsíodh iris na Cónaidhme  'Old Cornwall' den chéad uair sa bhliain 1925, agus foilsítear faoi dhó sa bhliain í. Ba é Robert Morton Nance an chéad eagarthóir.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 Príomhshuíomh FOCS
 Kernewek Lowender na hAstráile Theas (Féile na Coirnis)
 Cumann Coirnis Victoria, An Astráil
 Cumann Cornais Bendigo, Victoria, An Astráil
 Cumann Coirnis Londain
 Cumann Coirnis na Nua-Shéalainne
 Laethanta aisteacha: bréan ag díograis ársa i gCorn na Breataine, alt Daily Telegraph ar thinte cnámh i lár an tsamhraidh

Corn na Breataine
Na h-Òganaich

Tháinig an grúpa ceoil Na h-Oganaich, atá lonnaithe i nGlaschú, le chéile go luath i 1971, tar éis ceolchoirme i nDún Omhain nuair a chas an t-amhránaí Mairead NicLeòid, a bhuaigh Bonn Óir an Mhóid, ar an ngiotáraí Noel Eadie. Luaigh Mairead go neamhbhalbh go raibh a deartháir Donnie ag foghlaim an ghiotáir, agus mar sin deineadh cinneadh tríréad a bhunú le cur isteach ar chomórtas na mBannaí Traidisiúnta ag an Mòd Náisiúnta Ríoga.

Bhí cara as Eilean Leòdhais, Dòmhnall MacIllEathain, ag obair leis an BBC agus chuir sé in aithne iad ar thaifeadtaí den bhàrd Murchadh MacPharlain as Mealabost. Agus aitheantas á thabhairt d'úrnuacht agus do tharraingt amhráin Mhurchaidh, thug an tríréad a n-aghaidh ar an Mòd Náisiúnta Ríoga i Sruighlea i nDeireadh Fómhair 1971, áit ar bhuaigh siad comórtas na ngrúpaí ceol tíre agus ar chruthaigh siad corraíl ar an toirt lena dtaibhreamh gairmiúil agus lena n-amhráin úra. 

An bhliain dár gcionn, sheinn siad ceann eile d’amhráin Mhurchaidh (Mi le m’ Uillinn) agus bhuaigh siad an comórtas Amhrán Nua ag an bhFéile Phan-Cheilteach i gCill Airne, Éire, agus chuir siad iad féin in aithne don ardán idirnáisiúnta. Mar thoradh air sin,  bhí coinní acu ar fud an domhain ina labhraítear Teanga Cheilteach : i Sasana, i gCeanada, sa Bhreatain Bheag agus sa Bhriotáin.

Thaifead an grúpa trí albam don lipéad Beltona Sword, craobh de Decca Records – The Great Gaelic Sound of Na h-Oganaich (1972), Gael Force Three (1973) agus Scot-Free (1975).

Sa bhliain 1976, tugadh cuireadh do Na h-Óganaich páirt a ghlacadh i gcamchuairt fhada timpeall na Stát Aontaithe. Ag an am sin bhí Noel ag obair mar léachtóir coláiste agus ní raibh sé in ann páirt a ghlacadh, agus mar sin chuaigh Mairead agus Donnie ar camchuairt, agus níos déanaí ag casadh ar ais sa RA, mar dhísreach le ceoltóirí tacaíochta.

Tá athchóiriú déanta ar an mbunghrúpa go minic ó shin ar bhonn aonuaire, go háirithe ag Fèis nan Còisir i Steòrnabhagh agus ag Celtic Connections i nGlaschú (2007). Lean Mairead  ag canadh go proifisiúnta leis an gcairdíneoir Billy Anderson, agus sna 1980idí bhí an-tóir ar Donnie mar thaibheoir teilifíse agus láithreoir leis an gclár teilifíse Gaeilge do pháistí Dòtaman ar BBC Alba . Tá Noel ina chónaí agus ag obair san oideachas ar Oileán Leodhais ó 1978 i leith.

Naisc sheachtracha 

 "Na h-Óganaich: a Gael Force for good."  West Highland Free Press. 
 Dioscliosta

Tagairtí
MV Naomh Éanna

Is bád farantóireachta díchoimisiúnaithe é an MV Naomh Éanna a bhí go stairiúil ar an bpríomhnasc idir Gaillimh agus Oileáin Árann do Chóras Iompair Éireann (CIÉ). Tháinig sé in áit an SS Dún Aengus.

Tógáil 
Tógadh Naomh Eoin i 1958 ag Longchlós na Life i mBaile Átha Cliath. Faoi 2014 bhí sí ar cheann de na longa Éireannacha is sine a bhí fágtha in Éirinn. 

Mar aon le soithí comhchosúla an MV Cill Airne agus a macasamhail cruinn, an MV Blarna (an dá cheann a coimisiúnaíodh i 1961), bhí sí ar cheann de na longa cabhlacha seamaithe deiridh a tógadh san Eoraip agus ar cheann de na longa deiridh a tógadh i Longchlós na Life.

Díchoimisiúnú 

Tógadh Naomh Éanna as seirbhís i 1986  nó 1988. 

I 1989, fuair Iontaobhas Muirí na hÉireann í agus bhog sí go Duga na Canálach Móire i mBaile Átha Cliath.  Go dtí 2014 bhí sé i gceist go mbeadh an bád mar chroílár “cheathrú mhuirí” i nDuganna na Canálach Móire.

Úsáid níos déanaí 
I mí Feabhra 2014 bhog Uiscebhealaí Éireann an bád go duga uaighe Dugaí na Canálach Móire le haghaidh díchoimisiúnaithe.In 2014, bhí sí ina hábhar do chlár faisnéise teilifíse a stiúraigh Donncha Mac Con Iomaire ar TG4 .

Tagairtí

Nótaí

Foinsí
Geimhreadh na bliana 1946/1947 sa Bhreatain agus in Éirinn

Ar 25 Feabhra 1947, thosaigh an "Sneachta Mór" in Éirnn, 'siocán a mhair cúpla mí'.  Bhí Geimhreadh na bliana 1946/1947 sa Bhreatain agus in Éirinn  thar a bheith fuar, rud a bhí neamhghnách amach is amach. Bhí an aimsir feanntach agus oighreach timpeall na hEorapa  chomh maith, agus na dálaí maireachtála go hainnis. Bhí an Cogadh fuar ar tí tosú.

Imeachtaí 
Sna míonna ag tús na bliana 1947 bhí ceann de na tréimhse is faide d’fhuacht a tharla sa chéad, agus sneachta ag titim i bhformhór na tíre ó dhéanach i mí Eanáir go dtí lár mhí Márta. 

Cé go rabhthas tar éis sneachtaí indibhidiúla níos troime a thuairisciú, go háirithe i mí Eanáir 1917, ní raibh aon am eile cóngarach don am ina raibh aimsir chomh fuar ann a mhair ar feadh tréimhse chomh fada.

Tar éis fómhar tubaisteach sa bhliain 1946 agus síneadh a bheith curtha le ciondáil bia agus breosla mar gheall ar an gcogadh, bhí an saol an-dian do dhaoine ar fud na tíre sa mhéid go raibh cur isteach ar shaoráidí cumarsáide agus iompair ar feadh cúpla seachtain. 

Faoi thús mhí Feabhra bhí daoine ag scátáil ar lochanna reoite agus lean an fuacht gan staonadh go dtí lár mhí Márta.

Féach freisin 

 An Cogadh fuar
 Teagmhais aimsire in Éirinn

Tagairtí 

Sneachta
Teagmhais aimsire in Éirinn
1947
An Cogadh Fuar
Geimhreadh
Olluaigh Izium, 2022

Thángthas ar olluaigh Izium ar i mí Mheán Fómhair 2022, in Izium (nó Izyum) in oirthear na hÚcráine agus na céadta corp curtha ann. Cuireadh an cathair faoi cois ar 24 Márta 2022 agus athghafa ag fórsaí na hÚcráine ón Rúis timpeall 10 Meán Fómhair 2022. Tá Uachtarán Zelensky na hÚcráine ag cur na n-uaigheanna in Izium i gcomparáid leo siúd a dtángthas orthu sa chathair Bucha.

Chuir ceann foirne an Uachtaráin Zelensky, Andriy Yermak, dúnmharú i leith na Rúiseach.  .Thug oifigeach de chuid na bpoilíní réigiúnacha san Úcráin, Sergei Botvinov, le fios go bhfuair cuid acu bás de bharr a scaoilte agus gur maraíodh cuid eile in ionsaithe sliogán.

Féach freisin 

 Ionradh na Rúise ar an Úcráin
 Sléacht Bucha

 Ionsaí ar stáisiún traenach i Kramatorsk (2022)
 Ionsaí diúracán ar ionad siopadóireachta in Kremenchuk, 2022

Tagairtí 

2022
Ionradh na Rúise ar an Úcráin, 2022
Coireanna cogaidh
Jean-Luc Godard

Stiúrthóir scannán ba ea Jean-Luc Godard (3 Nollaig 1930 - 13 Meán Fómhair 2022)., ar dhuine de na stiúrthóirí is tábhachtaí i stair na scannánaíochta.  Bhunaigh sé an ghluaiseacht 'Nuathonn na Fraince" agus an-tionchar aige.

Beatha 
Rugadh Godard san Eilvéis sa bhliain 1930. Tá clú ar Godard de bharr a chuid scannán ó na seascaidí, go háirithe na scannáin À Bout de Souffle, Le Mépris agus Pierrot le Fou.

Ba stiúrthóir turgnamhach é Godard, díreach go dtí deireadh a shaoil; mar shampla, bhuaigh sé an duais in Cannes dá scannán Adieu au Langage agus é ceithre bliana is ochtó d’aois. Dúirt Martin Scorcese gur athraigh Godard an smaoineamh a bhí againn faoi scannáin agus nach raibh stiúrthóir ar bith chomh misniúil is a bhí Godard.

Eotanáis 
Chinn Godard lámh a chur ina bhás féin san hEliivéis ar 13 Meán Fómhair 2022.  Fuair sé bás trí fhéinmharú cuidithe.Dúirt a theaghlach go raibh sé ag fulaingt mar gheall ar thinnis iomadúla.

Féach freisin 

 Stiúrthóir scannán

Tagairtí 

Stiúrthóirí scannán Francacha
Daoine a rugadh i 1930
Básanna in 2020
Daoine eotanáisithe
Teirmifileach

Is éard is teirmifileach ann ná orgánach a fhásann os cionn 40 °C, agus a bhfuil na teochtaí fáis is fearr acu idir 50 °C agus 55 °C.  

Fásann na  teirmifiligh is foircní ag teochtaí arda suas go 122°C, ar a dtugtar Methanopyrus kandleri .

Is Aircéigh (archaea) iad go leor teirmifileach, cé gur féidir baictéir nó fungais a bheith iontu. Moltar go raibh eobaictéir theirmifileacha  i measc na mbaictéar ba thúisce.  

Faightear teirmifiligh i réigiúin éagsúla den Domhan a théitear go geoiteirmeach, ar nós fuaráin te mar iad siúd i bPáirc Náisiúnta Yellowstone (féach an íomhá) agus graois  hidreiteirmeacha domhainmhara, chomh maith le hábhar plandaí atá ag lobhadh, mar phortaigh mhóna agus múiríní .

Is féidir le teirmifiligh maireachtáil ag teochtaí arda, ach dhéanfaí damáiste do bhaictéir eile nó d'aircéigh agus uaireanta maraíodh iad dá nochtfaí iad do na teochtaí céanna.

Feidhmíonn na heinsímí i dteirmifiligh ag teochtaí arda. Úsáidtear cuid de na heinsímí seo i mbitheolaíocht mhóilíneach, mar shampla an polaiméaráis <i id="mwJg">Taq</i> a úsáidtear in imoibriú slabhrúil polaiméaráise (ISP). Díorthaítear "teirmifileach" ón    ( thermotita ), a chiallaíonn teas, agus    ( philia ), grá .

Aicmiú 
Is féidir na teirmifiligh a rangú ar bhealaí éagsúla. Déanann aicmiú amháin na horgánaigh seo a shórtáil de réir a gcuid teochtaí fáis optamacha: 

 Teirmifiligh shimplí: 50–64 °C 
 Teirmifiligh  mhóra 65–79 °C 
 Hipirtheirmifiligh 80 °C agus níos airde, ach ní < 50 °C. 

In aicmiú gaolmhar, sórtáiltear teirmifiligh mar seo a leanas::

 Is féidir le teirmifiligh ilacmhainneacha (ar a dtugtar teirmifiligh mheasartha freisin) rathú ag teochtaí arda, ach freisin ag teochtaí níos ísle (faoi bhun 50 °C.), ach
 Teastaíonn teochtaí arda den sórt sin le haghaidh fáis do teirmifiligh  éigeanta (ar a dtugtar teirmifiligh mhóra freisin).
 Is Hipirtheirmifiligh iad teirmifiligh a bhfuil na teochtaí optamacha os cionn  80 °C acu .

Tagairtí
Rialtas na Breataine Bige

Is é Rialtas na Breataine Bige ( ) rialtas cineachta na Breataine Bige. Tá an rialtas comhdhéanta d’airí, a fhreastalaíonn ar chruinnithe comh-aireachta, agus leas-airí nach bhfreastalaíonn, agus freisin d’Ard-Abhcóide . Tá sé faoi stiúir an chéad aire, de ghnáth ceannaire an pháirtí is mó sa Senedd (Parlaimint na Breataine Bige; Breatnais: Senedd Cymru), a roghnaíonn airí agus leas - airí le faomhadh an Senedd.. Tá an rialtas freagrach as beartas i réimsí cineachta ( cosúil le sláinte, oideachas, forbairt eacnamaíoch, iompar agus rialtas áitiúil)a chur a chur faoi bhráid na parlaiminte (parlaiminte) agus le cur i bhfeidhm na mbeartas atá ceadaithe aige.
Comórtas Náisiúnta Treabhdóireachta

Dírítear sa gComórtas Náisiúnta Treabhdóireachta (CNT) ar threabhdóireacht, ar chúrsaí feirmeoireachta, ar ghnó talmhaíochta, ar an saol tuaithe, ar bhia agus ar chúrsaí faisin. Tá an CNT ar cheann de na himeachtaí faoin aer is mó san Eoraip. Reáchtáltar an táispeántas i mí Meán Fómhair, ar cheann na himeachtaí is tábhachtaí san fhéilire náisiúnta.

In 2022, bhí an seó ar siúil i Ráithín an Uisce i gContae Laoise. (Cuireadh an ócáid ar ceal i 2020 agus 2021 de bharr na paindéime Covid). Bhí 1,700 seastán trádála curtha in airde ar an suíomh 900 acra. Rith an cosán treabhdóireachta 37 ciliméadar ar fad.  D'fhreastal timpeall  300,000 duine ar an ócáid.

Féach freisin 

 Céachta

Tagairtí 

Taispeántais
Talmhaíocht
Talmhaíocht in Éirinn
Feirmeoireacht
Treabhdóireacht
Féilte Éireannacha
Meán Fómhair