joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Séamas Ó Muíneacháin

Iar-pheileadóir Éireannach is ea Séamas Ó Muíneacháin, nó Seamus Moynihan mar atá aithne air as Béarla. 

Rugadh é i gContae Chiarraí. Imreoir an-rathúil agus an-cháiliúil ab ea é mar chosantóir leis an bhfoireann idir-chontae Ciarraí. Bhuaigh sé Craobh Peil Sinsearach na hÉireann i 1997, i 2000, i 2004 agus i 2006.

Tagairtí 

Peileadóirí Chiarraí
Daoine as Contae Chiarraí
Daoine a rugadh i 1973
Daoine beo
Frithghníomhuithe fuilaistrithe

I míochaine nó leigheas, is éard is frithghníomhaithe fuilaistrithe ann ná freagairt gan choinne san othar atá bainteach le fuilaistriú fola nó comhábhar fola. Chun go n-íoslaghdófaí an baol nó an contúirt a bhaineann le fuilaistriú, moltar gan an chóir leighis a thabhairt ach de réir mar is gá.

Cineálacha frithghníomhaithe

Frithghníomhuithe Géara Fuilaistrithe (FGF) 

Ar na frithghníomhuithe géara tá:

Frithghníomhuithe Haemalaíocha Géara Fuilaistrithe ( FHGF) 
Is é an sainmhíniú ar FHGF, frithghníomhuithe a tharlaíonn taobh istigh de 24 uair a chloig i ndiaidh fuilaistriú agus gnéithe cliniceacha agus/nó saotharlainne den haemalú i láthair ( Grúpa Oibre ISBT Capetown, 2006).

Ar na cúiseanna leis an haemalú géar tá neamh-chomhoiriúnacht ABO, neamh-chomhoiriúntacht antaigine eile e.g. Rh D, Kell nó tosca neamh-dhíonacha ar nós tuaslagáin hipeartonacha/hipeatonacha nó táirgí míochaine a meascadh leis an gcomhábhar fola.

Úsáideann an tAontas Eorpach an córas rangaithe seo a leanas:
 Haemalú imdhíonachta ag éirí as neamh-chomhoiriúnachr ABO
 Haemalú imdhíonachta ag éirí as alla-antasubstaint eile-Géar
 Haemalú neamh-imdhíonach

Frithghníomhuithe Neamh-haemalaíocha Fiabhrasacha Fuilaistrithe

Frithghníomhuithe Ailléirgeacha & Anaifiolachtacha Géara Fuilaistrithe (FAAGF) 
Tarlaíonn Anaifiolachtacht/Hipiríogaireacht le hothar a réamhíograíodh le haillérigin agus a athnochtar don antaigin airithe sin arís. Tá beagán othar ann a bhfuil dian-easpa IgA orthu agus a fhorbraíonn antashubstaintí do IgA. D'fhéadfadh dian-anaifiolachtacht a bheith ar roinnt de na hothair sin má nochtar le IgA iad trí fhuilaistriú ( McClelland, 2001)

Frithghníomhuithe Neamh-Ghéara Fuilaistrithe (FNGF)

Frithghníomhuithe Haemalaíocha Moillithe Fuilaistrithe (FHMF) 
An sainmhíniú ar FHMF, gur fianaise atá ann ar ghnéithe cliniceacha nó saotharlainne an haemalaithe a tharlaíonn breis agus 24 uair fichead agus suas le 38 lá i ndiaidh le fianaise shéireolaíoch an antasubstaintí. (Buíon Oibre ISBT, Capetown, 2006)

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Fuilaistriú
Briostó

Cathair agus contae sa Bhreatain is ea Briostó (Béarla: Bristol ). Tá an chathair suite in iarthar Shasana gar d'abhainn an Avon (An Abhainn). Tá clú agus cáil ar an gcathair mar gheall ar an innealtóir cáiliúil Isambard Kingdom Brunel a thóg droichead trasna An Avon lasmuigh den chathair agus a thóg an long mór SS Great Britain. Tá an long le feiceáil i mBriostó anois agus tugann na mílte daoine cuairt air gach bliain.

Stair 
Ar an 4 Bealtaine 1699 i mBriostó, chroch Lemuel Gulliver suas a chuid seolta móra geala ar bord na loinge "Antalóp".

Bardaí Comhairle 

 Ashley, Avonmouth
 Bedminster, Bishopston, Bishopsworth, Brislington Thoir, Brislington Thiar
 Cabot, Clifton, Clifton Thoir, Cotham
 Easton, Eastville
 Filwood, Frome Vale
 Hartcliffe, Henbury, Hengrove, Henleaze, Hillfields, Horfield
 Kingsweston, Knowle
 Lawrence Hill, Lockleaze
 Redland
 Southmead, Southville
 St George Thoir, St George Thiar, Stockwood, Stoke Bishop
 Westbury on Trym, Whitchurch Park, Windmill Hill

Nithe is díol spéise do thurasóirí  

 Ardeaglais Clifton
 Caisleán Blaise
 Droichead Crochta Clifton 
 Músaem Impireacht na Breataine agus Comhlathas
 Zú Briostó

Tagairtí 

Bailte agus cathracha i Sasana
Briostó
Eabhrac

Cathair mhúrtha stairiúil is ea Eabhrac ag cumar na haibhneacha Ouse agus Foss i ndeisceart Yorkshire Thuaidh i Sasana.

Is é Eabhrac an príomhbhaile contae dá réir seanchais den chontae stairiúil de Yorkshire ar a dtugann sé a ainm. Tá oidhreacht saibhir ag an cathair agus chuir sé ar fáil an cúlbhrat do chúrsaí móra polaitiúla i Sasana i rith mórán den dá mhíle bliain dá shaol.

Ceantar 

 Acaster Malbis, Acomb Park, Acomb
 Bishopthorpe, Bootham
 Clifton Without, Clifton, Copmanthorpe, Crockey Hill
 Deighton, Derwenthorpe, Dringhouses, Dunnington
 Earswick, Elvington
 Fishergate, Fulford
 The Groves
 Haxby, Heslington, Hessay, Heworth, Holtby
 Kexby, Knapton, Knavesmire
 Lamel Hill, Layerthorpe
 Middlethorpe, Murton
 Naburn, Nether Poppleton, New Earswick
 Osbaldwick
 Rawcliffe, Rufforth
 Skelton, South Bank, Stockton-on-the-Forest, Strensall
 Tang Hall, Towthorpe
 Upper Poppleton
 Wheldrake, Wigginton, Woodthorpe

Nithe is díol spéise do thurasóirí  

 Bishopthorpe Palace
 Caisleán Eabhrac, Caisleán Allerton  
 Músaem Yorkshire, Middlethorpe Hall
 Minster Eabhrac
 The Shambles
 Millenium Bridge

Bailte agus cathracha i Sasana
Yorkshire Thuaidh
Eabhrac
Plymouth

Cathair Bhriotanach in Devon, Sasana, is ea Plymouth. Tá an chathair suite in Iardheisceart Shasana. Tá Plymouth suite 190 míle (310 km) siar ó dheas ó Londain, ar chósta theas Devon idir béil aibhneacha Plym agus Tamar. Sa bhliain 2011 bhí cónaí ar 256,600 duine ann.

Bruachbhailte 

 Barne Barton
 Cattedown, Compton, Crabtree, Crownhill
 Devonport
 Efford, Eggbuckland , Ernesettle, Estover
 Greenbank
 Ham, Hartley, Hooe, Honicknowle, Hoe Thiar
 Keyham, King's Tamerton
 Laira, Leigham, Lipson
 Manadon, Mannamead, Milehouse, Millbay, Millbridge, Morice Town, Mutley Plain
 Oreston
 Pennycomequick, Peverell, Plymstock
 Roborough
 St Budeaux, Southway, Stoke, Stonehouse
 Tamerton Foliot
 Weston Mill, Whitleigh, Woolwell

Nithe is díol spéise do thurasóirí  

 Cotehele
 Home Park
 Mount Edgcumbe House
 Plymouth Sound
 Royal Citadel
 Saltram House

Naisc sheachtracha
 Suíomh Chomhairle na Cathrach

Sasana
Plymouth
Bailte agus cathracha i Sasana
Reachtanna Chill Chainnigh

B'é a bhí i Reachtanna Chill Chainnigh ná sraith de chúig reachta tríochad, rite i gCill Chainnigh sa bhliain 1366, agus ba í an aidhm taobh thiar díobh ná srian a chur ar mheath na nGael-Normannach i dTiarnas na hÉireann. 

Bhí Gall-Ghaeil na hÉireann deighilte ina dhá ndream, 'tiarnaí na dteorann', nó na Sasanaigh mheata', agus an dream dílis a bhí fós sna bailte agus sna 'Contaetha Umhla'. Den dream dílis sin rinne Fear Ionad an Rí, Lionel, (an dara mac an Rí Éadbhard III) taca. B'é a sprid siúd, sprid ainGhaelach, a tháinig in uachtair i bparlaimint Chill Chainnigh ar an 18 Feabhra 1366.

Bhí an móramh ag lucht na Páile agus b'e an dream sin afé ndear spiorad ghallda na reachtanna.

Seo mar a bhí an réamhraiteas a bhí leis na cúig reachtanna tríochad;

Féach freisin 

 Lionel d'Anvers

Tagairtí

Naisc Sheachtracha 
 Téacs na Reachtanna

Stair na hÉireann
Cill Chainnigh
1366
Radovan Karadžić

Iar-pholaiteoir, file agus síciatraí Serbiach is ea Radovan Karadžić (Seirbis Choireallach: Радован Караџић), a rugadh sa bhliain 1945. Ciontaíodh i gcinedhíothú é.

Saol 

Rugadh Karadžić ar an 19 Meitheamh 1945 i bPetnjica, Poblacht Shóisialta Mhontainéagró, Poblacht Chónaidhme Shóisialta na hIúgslaive).  

Bhain sé cáilíocht amach mar dhochtúir agus mar shíciatraí.  

Ciontaíodh i gcalaois é sna 1980idí agus chaith sé beagnach bliain amháin i bpríosún. 
Bhí Karadžić ina uachtarán ar an chéad rialtas Boisniach-Seirbiach, agus b'eisean a bhí i gceannas i rith an Chogaidh Bhoisniach idir na blianta 1992 agus 1995.  

Mar gheall ar an gcinedhíothú a tharla in Srebrenica sa bhliain 1995 agus coireanna chogaidh eile a rinneadh le linn an chogaidh sin, sa bhliain 1995 d’ordaigh breitheamh ó Bhinse Idirnáisiúnta don Iar-Iúgslaiv go dtabharfaí os comhair Chúirt na Náisiún Aontaithe sa Háig é in éineacht le Ratko Mladić (Ceann Foirne Arm Republika Srpska nó an t-Arm Boisniach Seirbiach).

Ar a theitheadh 
Chaith Karadžić na blianta idir 1995 agus 2008 ar a sheachaint ó na húdaráis. Chaith sé roinnt ama ag obair i mBéalgrád faoin ainm bréige Dragan Dabić, agus ag cleachtadh go príobháideach mar lia i mBéalgrád.  

Cuireadh an-bhrú ar an rialtas i mBéalgrád chun é a gabhadh.  

Bhí na seirbhísí slándála in amhras faoi Dabic le fada. Bhí ar bhean óg, as na seirbhísí slándála agus ag obair faoi rún, dul i dteagmháil le Dabic chun a chuid ADN (DNA) a phiocadh suas.  Rinne sí coinne leis an dochtúir. Bhí uirthi roinnt ribí amach a tharraingt amach as a chuid gruaige. Fear mór ban a bhí i Karadžić agus agus chríochnaigh sí an tasc a tugadh di gan aon agó.  

Cuireadh cogar i gcluas Karadžić faoin fhiosrúchán, is cosúil. Cúpla lá níos déanaí, bhí sé ag iarraidh teitheadh nuair a gabhadh é ar bhus idirchathrach ar 21 Iúil 2008.

Triail agus faoi ghlas 
Tugadh chun trialach é sa Háig maidir le coireanna cogaidh. Tá sé faoi ghlas ó shin.  

Chuir Karadzic síos air féin mar "scríbhneoir". Uaireanta, deifríonn polaiteoirí chun tosaigh lena gcuid dintiúirí intleachtúla a dheimhniú os comhair an phobail. Sa chás seo, Is é an peann cosaint Karadzic ar uafás a iompair pholaitiúil féin : 'Ná bac leis na coirp. Is duine culteurtha mé. Scríobhaim leabhair.'  

Ciontaíodh ar an gceannaire Seirbiach sa Bhoisnia  sa bhliain 2016 faoi shléacht Srebrenica i 1995 inar maraíodh 800 Moslamach. Bhí príosún 40 bliain curtha air ag breithiúna na Náisiún Aontaithe.  

Ach sa bhliain 2018, rinne Karadzic achomharc in aghaidh a chiontaithe chuig na Náisiúin Aontaithe agus é ag iarraidh go gcuirfí ar a thriall an athuair é.   

In 2019, bhí príosún saoil gearrtha ar Karadzic in áit an dá scór bliain a bhí curtha air roimhe seo. Ciontaíodh freisin é i gcinedhíothú agus i bhfeachtas inár díbríodh Crótaigh agus Moslamaigh as ceantair a bhí faoi cheannas na Seirbiach sa Bhoisnia.

Féach freisin 

 Ratko Mladich
 Zdravko Tolimir
 Sléacht Srebrenica
 Slobodan Milošević
 An Binse Coiriúil Idirnáisiúnta don iar-Iúgslaiv
 Ciontuithe

Tagairtí 

Polaiteoirí Seirbiacha
Daoine a rugadh i 1945
Daoine beo
Daoine a ciontaíodh i gcoireanna cogaidh
Cinedhíothú
Philippa de Hainault

Ba bhean chéile Éadbhard III rí Shasana í Philippa de Hainault (24 Meitheamh, 1311 – 15 Lúnasa, 1369).

Rugadh í i Valenciennes (a bhí i bhFlóndras lena linn, ach atá anois san Fhrainc) agus b'iníon Guillaume I de Hainaut agus Jeanne de Valois (1294-1352) í, agus gariníon d'Philib III na Fraince.

Daoine a rugadh i 1311
Básanna i 1369
Banríonacha Shasana
Aigéad aspartach

Is éard is aigéad aspartach ná α-aimínaigéad leis an fhoirmle cheimiceach HO2CCH(NH2)CH2CO2H. 

Tá eolas ar an ainian carbocsaileach den aigéid aspartaigh mar aspartáit. Is ceann de na 20 aimínaigéad próitéingineach í an L-isiméir, i.e., bloic tógála na próitéine. Is iad GAU agus GAC a chódáin.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Aigéid orgánacha
SGML

Is meititheanga agus caighdeán ISO í an Teanga Chaighdeánach Mharcála Ghinearálaithe (SGML .i. Standard Generalized Markup Language) chun teangacha marcála a chruthú. D'eascair SGML as an Teanga Mharcála Ghinearálaithe (GML) IBM a chuir Charles Goldfarb, Edward Mosher agus Raymond Lorie chun cinn sna 1960í.

Stair 
Foilsíodh SGML sa bhliain 1986 mar oidhre teanga eile, GML (Generalized Markup Language), a chum Charles Goldfarb and cúpla duine eile. Bhí Goldfarb ina cheann tionscadail ag IBM (International Business Machines Corporation) ag an am. Tharraing GML clú air, agus d'fhág sé IBM agus chuaigh i mbun SGML. 

Bhain na Comhphobail Eorpacha feidhm as SGML mar chaighdeán a gcuid foilseachán de réir FORMEX (Formalized Exchange of Electronic Publications). Chum siad Mark-It, an chéad pharsálaí SGML nach raibh srianta de réir na sonraíochtaí ba dhéanaí de SGML. 

Déanann SGML idirdhealú bunúsach idir comhdhéanamh loighciúil cáipéise (teidil, caibidlí, paragraif, léaráidí), rud a thaispeántar le marcálaithe, agus an nochtadh, rud atá taobh leis an gcineál foilseacháin atá i gceist (leabhar, iris, scáileán etc.) agus a chuirtear in iúl trí litreacha, trí ailíniú agus spásáil na bparagraf agus eile. Ligeann sé d'fhoras an chuma chéanna a chur ar a chuid cáipéisí uile ach gan cloí i gcónaí leis an gclóghrafaíocht chéanna. 

Is féidir eilimintí SGML a pharsáil mar chrann sonraí i nodaireachtaí difriúla, i dtreo gurb í an cháipéis an bun-nód agus gur nóid thánaisteacha iad rudaí atá i nodaireachtaí eile (téacs, grafaicí). Cuireann SGML áiseanna ar fáil chun nascadh a dhéanamh le haonáin sheachtracha agus nótaí a chur leo.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 Formex - Formalized Exchange of Electronic Publications 
 Web Services Definitions - SGML
 Léargas ginearálta ar acmhainní SGML  ar shuíomh W3C.
 Réamhrá agus samplaí de cháipéisiú in SGML 
 SC34 Committee Records, Charles Babbage Institute - Bailiúchán a bhaineann le cumadh SGML agus teangacha caighdeánacha eile a chuaigh i bhfeidhm ar uirlisí XML; i measc na gcáipéisí tá dréachtaí luatha páipéir riaracháin, moltaí grúpaí oibre, agus caighdeáin do theangacha ríomhaireachta.
 Buntús éasca SGML
 Achoimre chomhréir SGML ó lámh Charles Goldfarb

Teangacha marcála
The Sunday Game

Clár teilifíse spóirt Éireannach é The Sunday Game, an príomhchlár a thaispeánann na cluichí Gaelacha ar Radio Teilifís Éireann. Craoltar é gach Domhnach ar RTÉ a Dó le linn an tsamhraidh, nuair a bhíonn Craobh Peile agus Craobh Iomána na hÉireann ar siúl. Tá sé á chraoladh ón bhliain 1979, agus inniu tá sé ar cheann de na cláir is sine ar an stáisiúin seo. Bhí The Sunday Game ag comóradh a 30ú bliain sa bhliain 2008.

De ghnáth, taispeántar buaicphointí ó chluichí an lae agus ansin bíonn díospóireacht idir na saineolaithe sa stiúideo (iar-imreoirí iad don chuid is mó). B'é Michael Lyster a chuir an clár i láthair ó na 1970idí ar aghaidh, ach sa lá atá inniu díríonn seisean ar na cluichí beo. Chaith Pádraig Ó Spealáin dhá bhliain ag cur na buaicphointí i láthair, go dtí gur tháinig Des Cahill isteach ina áit don bhliain 2009.

Naisc sheachtracha 
 Leathanach oifigiúil ar shuíomh RTÉ

Tagairtí 

Cumann Lúthchleas Gael
Cláir Teilifíse Éireannacha
Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1979
Cláir Spóirt
Bearnaraigh Mòr

Is oileán í an Bearnaraigh Mór (nó díreach Bearnaraigh) taobh le Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, sna hInse Ghall. Sa bhliain 2013 bhí 252 duine ina gcónaí ann.

Oileáin na hAlban
Comhairle nan Eilean Siar
Baicteriocin

Is tocsaini próitéineacha iad na Baicteriociní, táirgthe ag baictéir le haghaidh bacainn a chur air fáis tréithchineálacha baictéaracha atá neasghaolmhar nó cosúil leo.

Baictéareolaíocht
Tocsaineolaíocht
Bithmhóilíní
Cadaverine

Is móilín le boladh gráiniúil é Cadaverine, táirgthe trí hidrealú próitéine le linn morgadh fíocháin ainmhithe.
Is dé-amín tocsaineach leis an fhoirmle NH2(CH2)5NH2 
é Cadaverine, atá cosúil le Puitrescine (sa Bhéarla; Putrescine). Glaoitear peantán- 1,5--dé-amín agus peinteameitiléin-dé-amín air freisin.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Blasanna
Polaimíní
Ceimiceáin le boladh gráiniúil
Bithmhóilíní
Comhdhúile ceimiceacha
Maltós

Is déshiúicríd é  Maltós (nó siúcra braiche), C12H22O11, foirmithe as dhá aonad ghlúcóis le nascáil α(1→4). Díorthaítear é trí hidrealú teoranta stáirse, aonad den pholaiméir seo.

Is é an darna aonad nó bhall de sraitheanna bithcheimiceacha tábhachtacha de slabhraí ghlúcóis.

Déshiúicrídí
Milseoirí
Bithmhóiliní
Seán Ó Cuirreáin

Chaith Seán Ó Cuirreáin deich mbliana ag feidhmiú mar Choimisinéir Teanga in Éirinn. Ba é an chéad duine é a ceapadh sa phost sin, de thairbhe Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003. Ceapadh é ar 23 Feabhra 2004. Bhí sé ina Leas-Cheannasaí ar Raidió na Gaeltachta agus ina iriseoir ansin ar feadh 25 bliana sular ceapadh é.

D'éirigh sé as an bpost mar Choimisinéir Teanga ar an 23 Feabhra 2014 mar go raibh sé den tuairim go raibh an Ghaeilge á himeallú diaidh ar ndiaidh. "An rogha a bhí agam ná seasamh siar ó mo cheapachán mar Choimisinéir Teanga ar bhonn prionsabail le haird a dhíriú ar na ceisteanna seo nó leanúint orm agus, ar an bhealach sin, a bheith páirteach sa chur i gcéill," a dúirt sé le Comhchoiste Oireachtais i mí Eanáir 2014.

In 2018 cheap an tUachtarán Mícheál D. Ó hUigínn é ar an gComhairle Stáit.

Saol

Tógadh Seán Ó Cuirreáin in aice le Gort an Choirce i dTír Chonaill agus d'fhreastail sé ar an ollscoil i nGaillimh. Chaith sé trí bliana ina dhiaidh sin ag obair le Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge agus go páirtaimseartha le RTÉ. Ansin thosaigh sé ag obair le Raidió na Gaeltachta i 1979, áit ar fhan sé go dtí gur ceapadh ina Choimisinéir Teanga é.

Seoladh leabhar dá chuid, "Éagóir - Maolra Seoighe agus dúnmharuithe Mhám Trasna" ar an 19 Bealtaine 2016. Insint úrnua é seo ar scéal Mhaolra Seoighe agus Dúnmharuithe Mhám Trasna, a bhfuil pictiúir stairiúla agus taifid oifigiúla ann nár foilsíodh cheana i bhfoirm leabhair.

Tagairtí

Naisc Sheachtracha 

 Suíomh gréasáin an Choimisinéara Teanga
 Agallamh le Seán Ó Cuirreáin ar Beo.ie

Daoine as Contae Dhún na nGall
Ósaca

Is cathair sa tSeapáin í Ósaca nó Osaka (大阪市, Ōsaka-shi), "dara cathair na Seapáine" mar a glaoitear uirthi go forleathan. Luíonn an chathair ar bhéal na hAbhainn Yodo i gCuan Ósaca sa réigiún Kansaí ar an príomh-oileán Honshū. Príomhchathair an Mhaoracht Osaka atá inti, agus príomhchathair tráchtála na tíre go traidisiúnta chomh maith. Tá 2,666,371 duine ina gcónaí in Ōsaka agus 18,768,395 i gceantair an cathair (daonáireamh 2010).

Bardaí Ósaca 
Tá 10 Bardaí (区, ku) i Ósaca.  

	 

 
Cathracha sa tSeapáin
 
Maorachtaí na Seapáine
Réigiúin na Seapáine
Louis-Ferdinand Céline

Scríbhneoir a rugadh i bPáras na Fraince ab ea Louis-Ferdinand Céline (27 Bealtaine 1894 – 1 Iúil 1961). Scríobh sé an leabhar Voyage au bout de la nuit (aistrithe go Béarla faoi teideal Journey to the End of the Night) sa bhliain 1932.

Tagairtí 

Daoine as Páras
Daoine a rugadh i 1894
Básanna i 1961
Scríbhneoirí Francacha
Jean-Paul Sartre

Scríbhneoir agus fealsamh a rugadh i bPáras sa Fhrainc ab ea Jean-Paul Sartre (21 Meitheamh 1905 – 15 Aibreán 1980), duine de mhórfhealsúna na fichiú haoise, a bheartaigh fealsúnachtl an eiseachais.

Saol 

D'fhreastail Sarte ar an an École Normale Supérieure sna 1920idí agus bronnadh an "agrégation de philosophie" air sa bhliain 1929. Bhuail sé le Simone de Beauvoir ag an ENS agus bhí cairdeas agus comhar eatarthu ar feadh a saoil.  Bronnadh an agrégation san fhealsúnacht ar de Beauvoir ag an am céanna.

Bhí Sartre ag múineadh fealsúnachta i bPáras sna 1930idí. D'fholisigh sé an t-úrscéal La Nausée ('Déistin') sa bhliain 1938.  

Ghlac Sartre páirt sa Dara Cogadh Domhanda. Gabhadh é i bPadoux sa bhliain 1940 agus cuireadh faoi ghlas é in Stalag XII-D, Trier. Ina phriosúnaí, scríobh sé an dráma Nollag, Barjona, nó "Bariona, ou le Fils du tonnerre".  Rinne  sé iarracht Iósaef a shamhlú agus é i mBeithil. 

Ligeadh saor é an bhliain dár gcionn agus tháinig sé ar ais ina mhúinteoireacht i bPáras. 

Tháinig an tráchtas fealsúnach L’Être et le Néant ('Beith agus Neamhní') amach sa bhliain 1943. 

Tar éis an Dara Cogadh Domhanda agus ar son chúis an eiseachais, bhunaigh sé an iris Les Temps Modernes in éineacht le Simone De Beauvoir, Maurice Merleau-Ponty agus baill eile de lucht intleachta na héite chlé. Dá dheasca sin, bhí sé in ann a chuid smaointe a chur chun cinn ar raon fairsing ábhar, an cumannachas agus an t-aindiachas, cuir i gcás. 

Shiúil sé an domhan agus bhuail sé le ceannairí cumannacha ar nós Fidel Castro agus  Che Guevara.

Bronnadh Duais Nobel na Litríochta air sa bhliain 1964, ach dhiúltaigh sé í.

Fealsúnacht 
Tá clú agus cáil ar artre mar gheall ar a húrscéalta meitifisiciúla.

Déanann Sartre idirdhealú ina shaothar fealsúnachta L’Être et le Néant (1943) idir l’être-en-soi (an bheith inti féin), l’être-pour-soi (an bheith di féin), agus l’être-pour-autrui (an bheith do dhaoine eile).

Is ionann l’être-en-soi agus nithe neamhchomhfhiosacha, .i. na nithe nach bhfuil comhfhios acu, mar shampla, crainn agus leabhair. I gcodarsanacht leo sin atá l’être-pour-soi, nó na neacha comhfhiosacha.

Mar sin, is é an comhfhios a dhealaíonn l’être-en-soi agus l’être-pour-soi óna chéile. I gcodarsanacht leis na nithe atá neamhchomhfhiosach nó en-soi, tá le néant (neamhnitheacht) idir an duine comhfhiosach agus an domhan ina maireann sé. In L’Être et le Néant, deir Sartre gurb é an duine a ghineann an neamhnitheacht sa saol. Is neamhnitheacht nó folús sa duine féin í seo, agus is féidir leis an duine an neamhnitheacht seo a líonadh lena smaointe agus lena ghníomhartha samhlaithe. Mar sin, tá ar chumas an duine an todhchaí a shamhlú, agus is féidir leis a ghníomhartha féin a roghnú. Agus mar a dúirt sé chomh maith, Dúirt Jean-Paul Sartre ar fad é, b’fhéidir go mbeidh amanna níos áille ann, ach is linne an ceann seo.

Tionchar in Éirinn 
Rinneadh  anailís chomparáideach ar choincheap na beithe i saothar an Ríordánaigh agus i saothar Sartre.

Féach freisin 

 Eiseachas
 Simone de Beauvoir

Tagairtí 

Básanna i 1980
Daoine a rugadh i 1905
Scríbhneoirí Francacha
Teangacha Seimíteacha

Is iad na teangacha Seimíteacha an brainse is tábhachtaí i bhfine na dteangacha Afráiseacha. Labhraítear an chuid is mó acu sa Mheán-Oirthear nó ina thimpeall. is iad an Araibis, an Amairis, an Tigrinis (teanga náisiúnta na hEiritré) agus an Eabhrais na teangacha is líonmhaire cainteoirí sa ghrúpa seo inniu. Teangacha stairiúla Seimíteacha iad an Éablais, an Acáidis, an Fhéinícis agus an Aramais, mar shampla.

Níl na saineolaithe go léir ar aon fhocal faoin dóigh cheart leis na teangacha Seimíteacha a dheighilt ina bhfobhrainsí. Níl anseo ach tuiscint amháin:

 Na teangacha Seimíteacha Oirthearacha: an Acáidis, an Éablais. Seanteangacha iad seo a chuaigh in éag mar theangacha labhartha le fada an lá.

 Na teangacha Seimíteacha Iartharacha. Roinntear iad seo ina bhfoghrúpaí fós. Ceann acu seo iad na teangacha Seimíteacha Lárnacha, ina bhfuil an Eabhrais, cosúil leis na teangacha Canánacha eile (a chuaigh in éag fadó) agus an Fhéinícis, a bhfuil gaol dlúth aici leis an Eabhrais. Aicmítear an Araibis agus an Amairis mar theangacha Seimíteacha Iartharacha freisin, ach ní aontaíonn na saineolaithe le chéile faoi struchtúr inmheánach an fhoghrúpa seo ná faoin mbaint chruinn atá ag an Eabhrais, an Araibis agus an Aramais le chéile. Ní mór cuimhne a choinneáil air go bhfuil an trí theanga seo tar éis an-tionchar a imirt ar a chéile i rith na staire.

 Na teangacha Seimíteacha Deisceartacha. Sa ghrúpa seo atá seanteangacha Dheisceart na hAraibe nach mbíonn ach scríbhinní greanta fágtha díobh, chomh maith le canúintí beaga áirithe a labhraítear sa réigiún inniu. Áirítear an Amairis, an Tigrinis agus a lán teangacha eile san Aetóip nó ina timpeall sa ghrúpa seo freisin.

Tagairtí 

Finte teangacha
Teangacha Afra-Áisice
69 (suíomh gnéis)

Suíomh colainneacha sa chomhriachtain is ea an 69 (nó seasca naoi uaireanta) (ar a dtugtar soixante-neuf na Fraincise agus 'pógadh feileacáin' ) a ligeann do bheirt gnéas béil a dhéanamh ar a chéile. Chun an 69 a dhéanamh glacann an bheirt suíomh coirp sa chruth go bhfuil ball giniúna an duine eile ós comhair an bhéil agus déanann siad gnéas béil ar a chéile ag an uair chéanna.

Tugtar 69 air seo as siocair go gcuireann suíomh coirp na beirte an uimhir 69 i gcuimhne do dhaoine.

Tagairtí 

sv:Oralsex#69:an
Champs-Élysées

Is bóthar mór é Champs-Élysées i bPáras. Tá an Arc de Triomphe lonnaithe ar bharr na sráide seo. Ag bun na sráide tá Place de la Concorde.

Féach freisin 

 Foirgnimh agus struchtúir sa Fhrainc

Tagairtí 

Foirgnimh agus struchtúir sa Fhrainc

Páras
Coldplay

Is banna rac-cheol Briotanach iad Coldplay. Seinneann Chris Martin an pianó agus seinneann Jonny Buckland an giótar. Dhíol siad 90 milliún taifead. Is é Chris Martin an ceannaire ar Coldplay. Thóg an banna an t-ainm “Coldplay” ó leabhar fílíochta. Tá Coldplay go mór ar son na timpeallachta; déanann siad taisteal i gcarranna agus nó ar thraein seachas ar eitleán, mar shampla ó Shasana go dtí an Fhrainc ar an Eurostar agus ar camchuairt i Meiriceá ar bhus. Roinneann Coldplay an brabús a shaothraíonn siad go cothrom eatarthu féin, agus ní thuilleann aon duine níos mó ná éinne eile

Coldplay star 

Chast chris martin agus jonny buckland lena cheile den chead uair le linn a seachtaine treoshuine igcolaiste na hollscoile iondain I mean fomhair 1996 chaith an bheirt an chuid eile den blina ag pleanail banna ceoil ,rud a deasair bunu pectororl thosaigh siad ag scriobh a gceas amhan le cheile I 1997 agus chleach siad . Seachtain ina dhiaidh sin scocraigh an banna ar deireach ar anim coldplay rud a mhol tim crompton mac leinn aituil a bhi ag baint usaide as da ghrua fein I mina bealtaine 1998 scaoil siad saftey go neamhspleach  

Coldplay (stair ceoil) 

Tá go leor amhrán agus albam cailúil ag Coldplay. Tá bú beag toabh thiar den ainm le cuid dá gcuid amhrán ar nos ‘buí,’ tugadh ‘buí’ air toisc go bhfaca duine n scíbhneorí leathnaigh buí agus é ag irraidh é a ainmiú. Tá na trí albam is mó tóir ag coldplay. 

 A rush of blood to the head/ruathar fola don cheann, 2002 

 X&Y, 2005 

 Parachutes/Paraisiúit, 2000 

Tá 175 amhráin le chéile ag Coldplay. An oiread agus guralbum móireaid a bhí I X&Y, nior thaitin coldplay leis mar nior taifeadadh é rinne sé mar a  theastaigh uathu.

Gradaim
Tá 65 ghradam buaite ag Coldplay.

Dioscliosta

Albaim 
 Parachutes (2000)
 A Rush of Blood to the Head (2002)
 X&Y (2005)
 Viva la Vida or Death and All His Friends (2008)
 Mylo Xyloto (2011)
 Ghost Stories (2014)
 A Head Full of Dreams (2015)

Camchuairteanna 
 Parachutes Tour (2000–01)
 A Rush of Blood to the Head Tour (2002–03)
 Twisted Logic Tour (2005–07)
 Viva la Vida Tour (2008–10)
 Mylo Xyloto Tour (2011–12)
 Ghost Stories Tour (2014)
 A Head Full of Dreams Tour (2016–)

Tagairtí 

Racghrúpaí Sasanacha
Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1996
Dave Mooney

Is imreoir sacair Éireannach é Dave Mooney (r. 30 Deireadh Fómhair, 1984 i Baile Átha Cliath, Éire). Imríonn sé faoi láthair le Leyton Orient. D'imir sé le Shamrock Rovers ó 2004 go 2005. D'imir sé le Longford Town ó 2005 go 2007. Bhí sé le Reading ó 2008 go 2011, i measc iasachtaí go clubanna mar Colchester, Norwich agus Charlton. Scór sé 26 chúl le an fhoireann Longfort. D'imir Mooney le Cork City sa bhliana 2008 agus scór sé a lán chúl. Scór sé 15 chúl. 

Sa hEircom League, scór sé v Derry City, Gaillimh Aontaithe, UCD, Sligo Rovers, Bray Wanderers agus daoine eile. Sa Corn UEFA, d'aimsigh sé cúl v FC Haka ar an 17 Iúil, 2008, sa Crosaire Tuirnéir. Rugadh sé i 1984. Ar an 20 Lúnasa, 2008, chuaigh sé go dtí Reading agus fúair sé an geansaí uimhir a dó dhéag.

Tagairtí

Féach freisin

Naisc sheachtracha 

Daoine a rugadh i 1984
Daoine beo
Imreoirí League of Ireland
Milan Baroš

Is imreoir sacair é Milan Baroš (r.28 Deireadh Fómhair, 1981, i Vigantice, Poblacht na Seice), atá ag imirt faoi láthair le Lyon san Fhrainc. D'imir sé le Banik Ostrava ó 1998 go dtí 2001, sular bhog sé go dtí Liverpool Football Club sa bhliain 2002. D'imir sé leis an bhfoireann seo idir 2002 agus 2005. Tar éis dó Liverpool a fhágáil, chaith sé dhá bhliain ag imirt le hAston Villa.

Baros, Milan
Daoine beo
Johan Elmander

Is iar-imreoir sacair é Johan Erik Calvin Elmander (r.27 Bealtaine, 1981 in Alinsås, an tSualainn). Tosaí láir atá ann. D'imir sé le Feyenoord ó 2000 go 2004. Roimhe sin, d'imir sé le Brondby IF agus Toulouse. D'imir sé le Bolton Wanderers sna blianta 2008-2011 agus ansin chaith sé trí bliana le Galatasaray. Thug Galatasaray ar iasacht é go Norwich ar feadh bliana (don séasúr 2013-2014). An sin chuaigh sé go Brøndby IF agus Ögryte IS.

Tagairtí 

Imreoirí sacair na Sualainne
Daoine a rugadh i 1981
Daoine beo
Shaanxi

Cúige is ea Shaanxi i nDaon-Phoblacht na Síne. 37,050,000 an daonra atá ag an gcúige suite i dtuaisceart na tíre.

Ar 23 Eanáir 1556, maraíodh thart ar 830,000 duine i gcrith talún i Shaanxi.

Cúigí na Síne
Corn an Domhain sa Rugbaí

Comórtas idirnáisiúnta rugbaí is ea Corn an Domhain sa Rugbaí, an príomhchomórtas rugbaí sa domhan. Bhuaigh an Nua-Shéalainn an t-eagrán is déanaí de Chorn an Domhain sa bhliain 2015, agus beidh an chéad cheann eile ar siúl sa tSeapáin sa bhliain 2019. Bronntar Corn William Webb Ellis ar na buaiteoirí.

Coirn Domhanda 1987 - inniu

Freastal

Tagairtí 

Rugbaí
Dámhachtainí spóirt
Ráth Droma

Sráidbhaile in Éirinn is ea Ráth Droma. Tá an sráidbhaile suite in oirthear na tíre i gContae Chill Mhantáin. Tá Ráth Droma suite i ngleann na hAbhann Móire. Bhí 1,586 ina gcónaí ann sa bhliain 2011.

Rugadh an polaiteoir Charles Stewart Parnell i Ráth Droma agus tá músaem ann atá tiomnaithe dó. Ba as Ráth Droma í Anne Devlin, Poblachtach agus bean tí do Robert Emmet. 

Bailte i gContae Chill Mhantáin
Na Clocha Liatha

Baile in Éirinn is ea na Clocha Liatha. Tá an baile suite in oirthear na tíre i gContae Chill Mhantáin. Bhí timpeall ar 18,140 duine sna Clocha Liatha sa bhliain 2016.

Bailte i gContae Chill Mhantáin
Áth an tSléibhe

Baile beag in Éirinn is ea Áth an tSléibhe. Tá an baile suite in iarthar na tíre i gContae Luimnigh.

Ath an tSleibhe
An Cheapach Mhór

Baile beag in Éirinn is ea An Cheapach Mhór (Cappamore as Béarla). Tá an baile suite in iarthar na tíre i gContae Luimnigh agus 20 nóiméad ó gCathair Luimnigh. Is paróiste in Ard-Deoise Chaisil agus Imligh í freisin.

Suíomh agus áiseanna 
Tá an baile suite ar an mbóthar réigiúnach R505 in aice leis na Sléibhte Eibhlinne agus tá sé timpeall 23 km ó gcathair Luimnigh. Tá feirmeoireacht tábhachtach do geilleagar na háite, go háirithe an tionscal déiríochta. Tá roinnt tithe tábhairne agus siopaí grósaeireachta ag an baile freisin. Is iad na seirbhísí eile le fáil ná neachtlainnín, siopa geallghlacadóra agus clinic tréidliachta.

Eagraítear Taispeántas Talmhaíochta sa Cheapach Mhór gach samhradh a mheallann a lán turasóirí don bhaile.

Scoileanna 
Tá trí scoil náisiúnta sa pharóiste: Scoil Náisiúnta Béal Átha Bó, Scoil Náisiúnta Toinn an Tairbh, agus Scoil Chaitríona. Tá meánscoil amháin ann freisin, Pobailscoil Mhicíl.

Stair 
Cuireann An Gorta Mór isteach go mór ar an gceantair. Chaill an paróiste leath a dhaonra.

Daoine 
Is as Drom Saileach sa Cheapach Mhór é John Hayes, iar-imreoir rugbaí. Bhuaigh sé Corn na hEorpa le foireann na Mumhan sna blianta 2006 agus 2008 agus Comórtas na Sé Náisiún le foireann na hÉireann sa bhliain 2009.

Cheapach Mhor
Cromadh

Baile in Éirinn is ea Cromadh. Tá an baile suite in iarthar na tíre i gContae Luimnigh.

Bailte i gContae Luimnigh
Garraí Uí Spealáin

Baile in Éirinn is ea Garraí Uí Spealáin. Tá an baile suite in iarthar na tíre i gContae Luimnigh.

Bailte i gContae Luimnigh
Tobar Phádraig

Baile in Éirinn is ea Tobar Phádraig. Tá an baile suite in iarthar na tíre i gContae Luimnigh.

Bailte i gContae Luimnigh
An tOspidéal

Baile in Éirinn is ea An tOspidéal (Sean-ainm: Ospidéal Ghleann Áine). Tá an baile suite in iarthar na tíre i gContae Luimnigh.

Ospideal
Pat Scully

Is traenálaí agus iar-imreoir peile é Pat Scully (r.23 Meitheamh, 1970 i Baile Átha Cliath, Éire). D'imir sé peil le Southend United agus Huddersfield roimhe sin, agus le Shelbourne ó 1996 go 2001. 

D'imir sé le Shamrock Rovers agus Drogheda United ó 2001 go 2003. 

Bhí sé ina thraenálaí le Kilkenny City sa bhliain 2005. D'oibrigh sé le Shamrock Rovers ó 2006 go 2008.

Tagairtí

Féach freisin

Naisc sheachtracha 

Daoine a rugadh i 1970
Daoine beo
Imreoirí League of Ireland
Traenálaithe Shamrock Rovers Football Club
Traenálaithe sacair
Michael Phelps

Is snámhóir Meiriceánach é Michael Fred Phelps (a rugadh ar 30 Meitheamh, 1985 i mBaltimore, Maryland). 

Bhuaigh Phelps ocht mbonn óir sna Cluichí Oilimpeacha i mBéising sa bhliain 2008. Sháraigh sé curiarriacht Mark Spitz, snámhóir Meiriceánach eile, a bhuaigh seacht mbonn óir i München sa bhliain 1972. Fuair Plelps cúig bhonn i gcomórtais aonair agus trí cinn eile i rásaí sealaíochta.

Fuair Phelps sé bhonn óir agus dhá bhonn cré-umha san Cluichí Oilimpeacha san Aithin sa bhliain 2004 freisin.

Meastar go bhfuil rath ar an snámh ag Phelps toisc gnéithe éagsúla dá chorp a bheith as an ngnáth. Ceann acu seo ná go bhfuil réise láimhe níos faide ná an gnáth aige, agus í geall le 8cm níos faide ná a airde. 

Gné eile a deirtear a chuidigh le rath Michael Phelps sa snámh ab ea a cholainn atá níos faide ná an gnáth agus go bhfuil a chosa ábhairín gearr.

Tagairtí 

 

Phelps, Michael
Phelps, Michael
Phelps, Michael
Daoine beo
Buaiteoirí bonn óir ag na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016
Inslin

Is hormón í inslin agus cuireann sí athrú suntasach i gcrích ar an ráta meitibileach agus córais eile an choirp (mar shampla an córas soithíoch). Is í inslin bunúdar; iontógála glúcóis i gcealla an choirp ón fhuil (an t-ae, na matáin, agus fíocháin sailleacha san áireamh), stórála glúcóis i bhfoirm glicigine san ae agus sna matáin, agus baic le húsáid saille mar fhoinse fuinnimh. 

Nuair atá an leibhéal insline íseal nó as láthair, ní intógálann an chuid is mó de chealla an choirp glúcós agus tosaíonn an corp ag úsáid saille mar fhoinse fuinnimh.

Hormóin
Próitéiní
Diaibéiteas
Reiptíl

Verteabraigh fuarfhuilteacha le chóras aer-análaithe is ea na Reiptílí. Bíonn craiceann láidir orthu faoi chlúdach gainní, acu in áit gruaige nó cleití. Is teitreapóid iad na reiptilí (le cheithre ghéag, nó síolraithe ó verteagraigh le cheithre ghéag) agus is aimníóit iad freisin, a bhfuil a suthanna mórthimpeallaithe le scannán aimníótacha.. 
Tá nathracha, laghairteanna, toirtísí, turtair, crogaill agus ailigéadair san áireamh in aicme na Reiptilí. Níl ach aon reiptíl dúchasach amháin in Éirinn, an t-earc luachra.

Cónaíonn reiptílí na linne i ngach mórroinn ach amháin in Antartaice, agus déanann ceithre ord atá fós beo ionadaíocht dóibh:
 Crocodilia (crogaill, gairiáil, cadhmain agus ailigéadair): 23 speiceas
 Sphenodontia (tuatáraí ón an Nua-Shéalainn): 2 speiceas
 Squamata (laghairteanna, nathracha agus amfaibaenidí ("laghairteanna-péiste")): beagnach 7,900 speiceas
 Testudines (toirtísí agus turtair): beagnach 300 speiceas
Beireann formhór an 8,000 speiceas reiptíle uibheacha ar tír agus tagann na hainmhithe óga amach ina gcruth iomlán, gan aon chéim larbhach.
Beobhreith a bhíonn ar siúl ag na scuamátí ( Béarla: squamates).

Rangú

Stair an rangaithe

Tacsanomaíocht

Fíligineacht

Eabhlóid

Córais

Imshruthaithe

Riospráide

Eisfheartha

Néarógach

Atáirgeach

Tagairtí

Féach freisin

Naisc sheachtracha 

 
Veirteabraigh
Ainmhithe
Úiré

Is comhábhar orgánach í úiré nó carbaimíd leis an fhoirmle cheimiceach (NH2)2C

Comhdhúile orgánacha
Cumann Lúthchleas Gael-Mheiriceánach

Eagras lúthchleasaíochta amaitéarach ab ea an Cumann Lúthchleas Gael-Mheiriceánach (Béarla: Irish American Athletic Club) a bhí suite i gQueens Nua-Eabhrac. Bunaíodh an é faoin ainm “Greater New York Irish Athlethic Association” ar an 30 Eanáir, 1898, athraíodh an t-ainm go “The Irish American Athletic Club” tar éis tamaill. Cheannaigh an Cumann ceapach thalún in Laurel Hill, Inis Fada, i ngar do Reilig Chalvaire. Sa bhliain 1898, thóg siad saoráid úrscothach ar talamh feirme. I ndiaidh athchóirithe, athosclaíodh an staidiam, Celtic Park, go foirmeálta ar an 9ú Bealtaine, 1901. Thraenáil agus chuaigh roinnt na lúthchleasaithe Meiriceánacha is fearr san iomaíocht ar raonta agus faichí an Pháirc Ceiltigh, iad ag tarraingt sluaite d’os cionn 20,000. Díoladh Celtic Park le haghaigh tithíochta i 1930.

Le cois buachana in iomaíochtaí áitiúla agus réigiúnacha leis an Amateur Athletic Union, ghlac baill an Chumainn páirt leis an bhfoireann S.A.M. sna Chluichí Oilimpeacha 1904 i St. Louis, sna chluichí Idirsháite 1906 in an Aithin na Gréige, sna Chluichí Oilimpeacha 1908 i Londain agus sna Chluichí Oilimpeacha 1912 i Stócólm.

Cé go raibh Éireannaigh agus Gael-Mheiriceánaigh na chéad ghlúine ar mórchuid an Chumainn, bhí mórán neamh-Ghael páirteach sa Dorn Sciathánach chomh maith. Ina measc a bhí Alvin Kraenzlein, Myer Prinstein, Abel Kiviat, Alvah Meyer, Robert Lawson, Harold Wilson agus Emilio Lunghi. Ag iomaíocht mar bhall den Chumann i St. Louis 1904, bhuaigh Myer Prinstein an léim fhada agus an léim thriarach ar an lá féin, é an t-aon lúthchleasaí amháin a bhuaigh an dá choimhlint sna chluichí féin. Tháinig sé sa chuigiú áit sna daiseanna 60-médar agus 400-méadar. San Aithin 1906, bhuaigh sé an léim fhada aríst, é ag sárú na curiarrachta Peter O’Conner.

Sna Chluichí Oilimpeacha 1908, i Londain Shasana, bhuaigh baill den Chumainn naoi as 23 Bhonn Óir a bhí tógtha ag an bhfoireann S.A.M. I measc na mbuaiteoirí bonn a bhí baill an Chumainn: Charles Bacon, cliath 400-méadar, Ór; George Bonhag, rás foirne 3-mhíle, Airgead; Robert Cloughen, rás 200-méadar, Airgead; John Jesus Flanagan, Caitheamh an Oird, Ór; Johnny Hayes, Maratón, Ór; Harry Porter, Léim Ard, Ór; Mel Sheppard, rás 800-méadar, Ór, rás 1,500-méadar, Ór, rás sealaíochta meascra 1,600-méadar, Ór; agus Martin Sheridan, Teasc-Saorstíle, Ór, Teasc-Stíle Ghréagach, Ór, agus Léim Fhada as Seasamh, Ór. B’iad baill eile Joseph Bromilow, Robert Lawson, Frank Riley, William Robbins agus James P. Sullivan a bhí páirteach san fhoireann Oilimpeach 1908.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 Eagras an Doirn Sciathánaí 

Lúthchleasaíocht
Teach Mealóg

Is bruachbhaile thiar-theas de chuid Bhaile Átha Cliath é Teach Mealóg (Templeogue as Béarla). Ceann de radharcanna an cheantair ná Cnoc Montpelier agus Club Thine Ifrinn.

Bruachbhailte Bhaile Átha Cliath
Na Lochanna Móra

Is iad na Lochanna Móra (nó na Lochanna Móra Labhrásacha) ná cúig loch fionnuisce atá suite in oirthear na Stát Aontaithe, ar an teorainn le Ceanada - Loch Superior, Loch Michigan, Loch Huron, Loch Erie agus Loch Ontario. Is é an grúpa de locha fionnuisce is mó ar domhan é. Tugtar mara intíre orthu uaireanta, nó "tríú cósta Cheanada agus na Stát Aontaithe".

Ní hiad na lochanna féin amháin atá le fáil sa réigiún, ach roinnt mhór lochanna agus aibhneacha bheaga eile, chomh maith le thart ar 35,000 oileán.
An Tíogar Ceilteach

Is é an Tíogar Ceilteach an t-ainm a bhaist na hiriseoirí eacnamaíochta ar Éirinn, nuair a thosaigh geilleagar na tíre ag fás go sciobtha sna nóchaidí. Mhaolaigh beagáinín ar an bhfás sin sa bhliain 2001, ach bhisigh na cúrsaí arís sa bhliain 2003, cé gur féidir maolú áirithe a aithint arís ón mbliain 2007 i leith. Sna blianta seo, tháinig athrú cuma ar an tír go hiomlán ó thaobh na heacnamaíochta de. I ndeireadh na n-ochtóidí, bhí Éire ar ceann de na tíortha ba bhoichte in Iarthar na hEorpa - "an ceann is boichte de na tíortha saibhre" mar a chuir clúdach na hirise The Economist i bhfoclaibh é sa bhliain 1988 (the poorest of the rich). Deich mbliana ina dhiaidh sin, bhí sí ar ceann de na tíortha ba saibhre.

Cúis conspóide é i gcónaí, cén fáth ar fheabhsaigh eacnamaíocht na hÉireann mar sin, ach de ghnáth, síltear gurb iad na polasaithe a chuir an Stát i bhfeidhm le heacnamaíocht na tíre a fhorbairt a rinne an mhíorúilt: comhpháirtíocht shóisialta an Stáit, na bhfostóirí agus na gceardchumann; na mná ag tonnadh isteach i margadh na hoibre; leibhéal an ardoideachais in Éirinn; an dóigh ar mealladh isteach na hinfheisteoirí ón gcoigríoch; ráta íseal na gcánach a ghearrtar de na gnólachtaí; an Béarla ina ghnáththeanga sa tír; agus an bhallraíocht san Aontas Eorpach.

Eacnamaíocht na hÉireann

de:Wirtschaft Irlands#Keltischer Tiger
Maigh nEalta

Sráidbhaile in iarthuaisceart Chontae na Mí is ea Maigh nEalta (Moynalty as Béarla). Tá sé gar don teorainn le Contae an Chabháin.

Bailte i gContae na Mí
Cnoc an Línsigh

Sráidbhaile i ndeisceart Chontae na Mí is ea Cnoc an Línsigh (Summerhill as Béarla). Tá sé suite ag pointe trasnú na bóithre R156 agus R158. Is ann a raibh díseart an teaghlaigh Normannaigh, na Línsigh, as a d'eascair an t-ainm. Tá fothracha a gcaisleán le fheiscint go fóill sa sráidbhaile. San seachtú chéad déag troideadh The Battle of Dungans Hill i ngar don sráidbhaile.

Bailte i gContae na Mí
The Reluctant Fundamentalist

Úrscéal le Mohsin Hamid is ea The Reluctant Fundamentalist a foilsíodh sa bhliain 2007. 

Cuir síos atá ann ar comhrá agus caidreamh idir fear óg Pacastánach agus Meiricéanach i gCafé i Lahore i gcaitheamh oíche.

Go bunúsach is scéal é faoin bPacastánach seo a chuaigh ar deoraíocht go dtí SAM. Bhain sé rath nach beag amach i Nua-Eabhrac tar éis dó freastal ar ollscoil Phrinceton i New Jersey agus bhain sé sult as an saol a bhí aige ansin. 

Tá an scéal bunaithe ar a dhearcadh i gcodarsnacht le dearcadh muintir Mheiriceá tar éis an ionsaí ar Nua-Eabhrac i 2001 agus an bhagairt a bhí ann go mbeadh cogadh idir an India agus an Phacastáin. Tá sé fite fuaite le scéal grá an fhir óig. 

Le titim amach an scéil léirítear dúinn an fáth ar thréig an fear óg SAM. Insítear an scéal ag an fear óg ach is léir go bhfuil an Meiriceánach ag éirí níos míshuaimhní agus an scéal ag dul chun críche.

Duaiseanna 
Bhí an t-úrscéal seo ar an ngearrliosta Booker sa bhliain 2007 agus bhain sé duais Anisfield-Wolf Book Prize agus duais South Bank Show sa bhliain 2008.

Naisc Sheachtracha 
 Excerpt of The Reluctant Fundamentalist in The Paris Review 
 Newsweek: The Reluctant Fundamentalist is one of director Mira Nair's 5 most important books
 The Reluctant Fundamentalist Web Site

Léirmheastóireachtaí 
 Reviews of The Reluctant Fundamentalist from Mohsin Hamid's website 
 Review of The Reluctant Fundamentalist from The Village Voice
 Review of The Reluctant Fundamentalist from Metro
 Review of The Reluctant Fundamentalist from The Independent
 Review of The Reluctant Fundamentalist from The Observer
 Review of The Reluctant Fundamentalist from Blogcritics 
 Review of The Reluctant Fundamentalist from EGO Magazine 
 Review of The Reluctant Fundamentalist in Pakistani monthly political magazine Newsline 
 Review of The Reluctant Fundamentalist in Democratiya, iris idirlíne

Úrscéalta
Céad Chomhairle Nicé

Rith Céad Chomhairle Nicé idir an 20 Bealtaine agus an 25 Iúil 325 i Nicé (Nicaea) i ngar do Constantinople (Istanbul san Tuirc den lá atá inniu) ann. Ghlaíodh í ag Constantine a hAon, Impire na Róimhe le dul i ngleic le fadhbanna idir thoir agus thiar san eaglais. 

D'aontaigh 300 easpaigh le chéile faoi dheireadh an comhdháil agus ba thoradh fíorthábhachtach don Eaglais úr é seo agus í ag forbairt. 

Ceann de na rudaí is buaine a tháinig as an gcomhdháil sin, ná gur aontaigh siad ar fhochla an Chré (Credo), paidir a úsáidtear go forleathan sna heaglaise críostaíochta síos go dtí an lae inniu.

4ú haois
Comhdháil Nicea
Dealbhna

Is baile beag é Dealbhna suite ar an mBóthar N52, i dtuaisceart Chontae na hIarmhí in Éirinn.
Tá an baile suite 20km ón Mhuileann gCearr agus tá an t-úrscéal le Brinsley MacNamara The Valley of the Squinting Windows suite aige san áit. Tairgítear an Muileann gCearr sa leabhar mar "Garradrimna".

Naisc sheachtracha 
 Caisleán Nugent

Bailte i gContae na hIarmhí
Agapanthus

Bláth síorghlas, ilbhliantúil, tom-dhéanmhach agus a duillí cosúil le strapa is ea an Agapanthus.

Plandaí
Alliaceae
Constaintín Mór (Impire na Róimhe)

Ba é Constaintín Mór nó Constaintín I, nó Flavius Valerius Constantinus Impire na Róimhe idir 306 AD agus 337 AD. Rugadh é timpeall na bliana 280 AD i  Niš (Naissus, Seirbia)  agus d'éag sé ar 22 Bealtaine 337 AD. Ba eisean an chéad impire de chuid na Róimhe a ghlac leis an gCríostaíocht agus ba é a chinn ar leas a bhaint as an fiche cúigiú lá de mhí na Nollag mar dháta seasmhach na féile.

Críostaíocht 
Bhain Constaintín cáil ar leith amach de bharr gur bhain an t-arm Rómhánach faoina stiúir úsáid as comhartha Críostaíochta don chéad uair, ag cath Milvio. Chloí sé ann a namhaid Maxentius, ar 28 Deireadh Fómhair 312 AD. 

An bhliain dár gcionn, 313 AD, tugadh cead do na Críostaithe a gcreideamh a chleachtadh san Impireacht Rómhánach. 

Chuir Constaintín An Chéad Comhdháil Nicea ar bhun sa bhliain 325 AD, rud a raibh tionchar ollmhór aige ar fhorbairt na Críostaíochta.  Mar sin, bhunaigh sé Féile na Nollag, dar le Seán Ua Cearnaigh.

Riarachán

Sa Róimh 
Ba é Constaintín a chuir i gcrích an Bhaisleac Nova sa Róimh tar éis na bliana 313 AD.

Thóg an tImpire Constaintín Baisleac Naomh Peadar i 330 A.D. ar bharr seanreilig phágánach áit a gcreidtear gur cuireadh iarsmaí an Naoimh i ndiaidh dó a bheith céasta bunoscionn.

Cathair Chonstaintín 
Bhog Constaintín ardchathair na himpireachta as an Róimh go dtí an Bhiosáint. Bunaíodh an chathair sa bhliain AD 324.  Tiomnaíodh í ar 11 Bealtaine 330 agus athainmníodh an chathair, Cathair Chonstaintín, in ómós don impire.

Thug Constaintín Mór bonn nua isteach, an soladas. Choinnigh an soladas an meáchan agus an t-ábhar miotail lómhair a bhí ann ó thús suas go dtí lár an 11ú céad. Dá bhrí sin, bhí a cháil amuigh agus bhí sé ar an mbonn ba thábhachtaí a bhí in úsáid do thrádáil idirnáisiúnta ar feadh cúig chéad bliain.

Bás agus Tionchar 
D'éag Constaintín ar 22 Bealtaine 337 AD in Nicomedia (izmir inniu).

Tagairtí 

Impirí Rómhánacha
Daoine a rugadh i 272
Básanna i 337
Joe Biden

Is é Joseph Robinette “Joe” Biden, Jr., a rugadh ar 20 Samhain 1942, 46ú hUachtarán na Stát Aontaithe.

Óige agus oiliúint
Rugadh Biden in Scranton, Pennsylvania. Bhog seisean agus a theaghlach go Delaware sa bhliain 1953 agus é 10 mbliana d'aois. Is de shliocht Éireannach é ar thaobh a mháthar (a rugadh de mhuintir Uí Fhinneagáin) agus de shliocht Éireannach, Sasanach agus Úgónach ar thaobh a athar. Caitlicigh iad na Bidens. 

Rinne sé staidéar ag Ollscoil Delaware (B.A. i stair agus eolaíocht pholaitiúil, 1965) agus ina dhiaidh sin bhain sé céim dlí (Juris Doctor) amach ó Ollscoil Syracuse i Stát Nua-Eabhrac sa bhliain 1968.. Tá stad ina chuid cainte a bhfuil a rian air inniu féin.

Gairmréim 
Bhí Biden ina sheanadóir ar son Delaware ón bhliain 1973 ar aghaidh leis an  bPáirtí Daonlathach. 

Bhí sé ina leasuachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá faoin uachtarán Barack Obama (2009–2017).  Is mór an taithí agus eolas a bfhuair séle linn na tréimhse seo sa réim gnóthaí eachtracha go háirithe.

Toghchán uachtaránachta, 2020 
Fuair Biden an bua ar Donald Trump sa toghchán uachtaránachta ar an 3ú Samhain 2020.  

Thug Trump agus muintir Trump óráidí inar mhaígh siad gur toghchán calaoiseach a bhí i dtoghchán na Samhna 2020, maíomh bréige. 

Rinne drong de lucht tacaíochta Donald Trump,  ruathar ar Chaipeatól na Stát Aontaithe in Washington D.C. ar 6 Eanáir 2021. 

Táinsíodh Teach na nIonadaithe an 45ú uachtarán na Stát Aontaithe Donald Trump don dara huair ar 13 Eanáir, 2021, seachtain amháin sular tháinig deireadh lena théarma agus insealbhú Joe Biden mar uachtarán ar an 20 Eanáir.

Uachtarán 
Ba ar Biden a bhí an tóir san Earrach agus pleananna eacnamaíochta agus infreastruchtúir a bhfuil na céadta billiún dollar luaite leo á bhfógairt aige.

Gnóthaí eachtracha 
D’imigh cuid den loinnir dá uachtaránacht i mí Lúnasa 2021 nuair a rinne an Talaban athghabháil ar Chabúl agus ar an gcuid eile den Afganastáin tar éis d’fhórsaí armtha SAM tarraingt siar as an tír sin tar éis 20 bliain – rud a d’fhág an Afganastáin ina deachtóireacht reiligiúnach arís nach mór thar oíche.

Féach freisin 

 Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe, 2020
 Ruathar ar an gCaipeatól, 2021

Naisc sheachtracha
 Suíomh oifigiúil. Dáta rochtana: 20 Eanáir 2021

Tagairtí

Biden, Joe
Biden, Joe
Daoine beo
Leasuachtaráin na Stát Aontaithe
Seamróg

Planda is ea an tseamróg. Is samhailchomhartha Éireannach í. Cineál seamair is ea í. Caithtear ar Lá Fhéile Pádraig í. Is féidir í a ithe freisin. Tá sí mar shamhailchomhartha ag lear mór cuideachtaí Éireannacha, Aer Lingus ach go háirithe.

Is samhailchomhartha í d'fhoireann rugair na hÉireann, Cumann Peile na hÉireann, Aontas Cruicéid na hÉireann, Feirmeoirí Aontaithe na hÉireann agus a lán eagrais eile nach iad.

Cultúr na hÉireann
Plandaí