joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Iain Knox

Bhí Iain Knox (c. 1513 - 24 Samhain 1572) ina [[Ministrí agus seanóirí d'mhinistir Albanach, ina dhiagaire, agus ina scríbhneoir agus b'eisean a bhí ina cheannaire ar Reifirméisean na tíre sin. Bhunaigh sé Eaglais na hAlban.

Creidtear gur rugadh Knox i nGiffordgate, Baile Adainn, Labhaidh Thoir, agus gur cuireadh oideachas air in Ollscoil Chill Rímhinn agus gur oibrigh sé mar nótaire-sagart. Bhí tionchar mór ag na luath-leasaitheoirí ar nós George Wishart air, agus chuaigh sé isteach sa ghluaiseacht chun athchóiriú a dhéanamh ar eaglais na hAlban. Bhí sé gafa sna himeachtaí eaglasta agus polaitiúla a bhain le dúnmharú an chairdinéil David Beaton sa bhliain 1546 agus le hidirghabháil an leasrí Marie de Guise. Rinne fórsaí na Fraincean príosúnach de an bhliain dár gcionn agus d'imigh sé go Sasana nuair a scaoileadh é sa bhliain 1549.

Agus é ar deoraíocht, bhí cead ag Knox obair a dhéanamh in Eaglais Shasana, áit ar bhain se ardú céime amach mar shéiplíneach ríoga d'Éadbhard VI Shasan. D'imir sé tionchar nach beag agus é ag moladh na n-athchóirithe ar théacs an leabhair, Leabhar na hUrnaí Coitinne. I Sasana, bhuail sé agus phós sé a chéad bhean, Margery Bowes. Nuair a chuaigh Máire I i mbun ríchathaoir Shasana agus agus nuair a athbhunaíodh an Caitliceachas Rómhánach i Sasana agus in Éirinn , b'éigean do Knox éirí as a phost agus an tír a fhágáil. Bhog Knox go dtí an Ghinéiv agus ansin go Frankfurt. Sa Ghinéiv, bhuail sé le Jehan (nó i nGaeilge 'Eoin') Cauvin, óna bhfuair sé taithí agus eolas ar an Dhiagacht Leasaithe agus ar an Chóras Preispitéireach Siondálach. Chruthaigh sé ord nua seirbhíse, ar glacadh leis ag an eaglais leasaithe in Albain sa deireadh. D'fhág sé an Ghinéiv chun dul i gceannas ar eaglais na nDeoraithe Sasanach i bhFrankfurt, ach b'éigean dó imeacht toisc na difríochtaí a bhain leis an liotúirge, rud a chuir deireadh lena chomhcheangal le hEaglais Shasana.

Nuair a d'fhill sé ar Albain, bhí Knox i gceannas ar an Reifirméisean Protastúnach in Albain, i gcomhpháirtíocht le huaisle Protastúnacha na hAlban. Is féidir breathnú ar an ngluaiseacht mar réabhlóid, ós rud é go raibh Marie de Guise ag stiúradh na tíre, a rialaigh an tír in ainm a hiníne, Máire I.
Chabhraigh Knox leis An Dearbhú Albanach a scríobh agus leis an ord eaglasta don eaglais nua-athchóirithe, an Kirk. Lean sé ag fónamh mar cheannaire reiligiúnach na bProtastúnach i rith réimeas Mhuire. I roinnt agallamh leis an mBanríon, cháin Knox í uirthi toisc go raibh sí ag tacú le cleachtais Chaitliceacha. 
Nuair a cuireadh i bpríosún í mar gheall ar a ról líomhnaithe i ndúnmharú a fear céile, an Tiarna Eanraig Stiúbhairt, Morair Darnley, agus cuireadh Séamas VI, cuireadh ina háit mar Rí na hAlbaní, agus d’iarr Knox go gcuirtear í chun báis. Lean sé air ag seanmóireacht go dtí a laethanta deiridh.

Daoine a rugadh i 1513
Básanna i 1572
Daoine Albanacha
Cailvíneachas
Jean Parisot de la Valette

Ba Ard-Mháistir na Ord Mhálta Francach é Jean Parisot de la Valette, a rugadh ar an 4 Feabhra 1495 i bParisot, Tarn-et-Garonne agus fuair bás ar an 21 Lúnasa 1568.

Daoine Francacha
Daoine a rugadh i 1495
Básanna i 1568
Naomh Deaglán

Áirítear Déaglán mac Eircc nó Deaglán na hAirde Móire (Declán of Ardmore nó Declanus (Laidin)) mar dhuine de na naoimh a bhí in Éirinn roimh theacht Naomh Pádraig. Deirtear go raibh an Chríostaíocht sna Déise sular tháinig Pádraig Naofa go hÉirinn, mar gheall ar an obair a bhí déanta ag Naomh Deaglán. 

Ba de shliocht uasal é. Rinne Colmán, sagart áitiúil, é a bhaisteadh. Tar éis dó bheith ina dhalta ag a uncail cuireadh chuig Díoma é, “duine a chaith tréimhse fhada thar lear ag déanamh staidéir.” 

Níos déanaí chuaigh Déaglán go dtí an Eoraip le leanúint ar aghaidh lena chuid staidéir agus oirníodh ina shagart ansin é, agus b’fhéidir ina easpag. 

Bhain sé faoi in Aird Mhór agus shíolaigh sé an creideamh i gceantar na nDéise. Mhair cuid mhór fear agus ban faoina riail.

Nósanna agus béaloideas 
Ceiliúrtar Lá Fhéile Deaglán ar an 24 Iúil. 

De réir an bhéaloidis, ba é Naomh Deaglán a chéadbhaistigh  Má Dheilge nó "Magh Dheilge" nuair a ghortaigh sé a mhéar agus é ag gabháil thart.

Tagairtí 

Naoimh Éireannacha
Gaeltacht na nDéise
Daoine as Contae Phort Láirge
Kapsalon

Is béile bhia gasta atá ite go ciotanta san Ísiltír é an Kapsalon. Chum Nathaniël Gomes, gruagaire as an Rinn Verde, an béile i 2003 i Rotterdam. Ciallaíonn Kapsalon   gruagaire san Ollainnis.

Bia
Bia agus deoch
Bia na hÍsiltíre
Amiens

Is cathair i réigiún Hauts-de-France é Amiens. Bhí 136,998 duine ina gcónaí i Rouen i 2016.

Féach freisin 
Cathracha na Fraince

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Tionscadal Ardeaglais Amiens, le grianghraif
 INSEE, Sonraí daonra don bhliain 2019 Amiens (i bhFraincis).
 Suíomh Gréasáin na cathrach

Cathracha na Fraince
Dora and the Lost City of Gold

Scannán eachtraíochta Meiriceánach nár scaoileadh fós is ea Dora and the Lost City of Gold. James Bobin a stiúir. Cur in oiriúint don scáileán mór é den tsraith teilifíse úd de chuid Nickelodeon, Dora the Explorer. Tá Isabela Moner sa phríomhról mar Dora, agus tá Eugenio Derbez, Michael Peña, Eva Longoria, Benico Del Toro, Haley Tju agus Danny Trejo sna rólanna taca. 

Is bean óg í Dora a bhfuil an chuid is mó dá saol caite in aice lena tuismitheoirí sa dufair. Tugann an scéal Dora agus a cairde go Machu Picchu sna sléibhte Andes i bPeiriú i Meiriceá Theas, agus dar le Moner, tabharfaidh an scannán léargas ar shibhialtacht na nInceach don lucht féachana. D'fhoghlaim Isabela Moner Ceatsuais, teanga an chuid sin den domhan, i gcomhair a róil sa scannán.

Tá Paramount Pictures chun an scannán a scaoileadh amach sna pictiúrlanna ar 9 Lúnasa 2019.

Scannáin 2019
Scannáin Béarla
Scannáin Mheiriceánacha
Isabela Moner

Aisteoir Meiriceánach is ea Isabela Moner a rugadh ar 10 Iúil 2001 in Cleveland, Ohio. Bhí an príomhról aici, mar atá, CJ Martin, ar an tsraith teilifíse úd de chuid  Nickelodeon, 100 Things to Do Before High School, agus bhí an ról mar Izabella aici in Transformers: The Last Knight agus mar Lizzy in Instant Family.

Aisteoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh in 2001
Daoine beo
Taisce Cheol Dúchais Éireann

Is taisce thagartha agus ionad acmhainne í Taisce Cheol Dúchais Éireann (Irish Traditional Music Archive nó ITMA) suite i mBaile Átha Cliath, do dhaoine ar suim leo san amhránaíocht, cheoluirlise agus rince dúchais na hÉireann. Bunaíodh an ITMA ar an 29 Iúil 1987 le Nicholas Carolan agus Harry Bradshaw mar stiúrthóirí.

Is ansin atá an bailiúchán is mó dá bhfuil ann de cheol dúchais na hÉireann, agus an bailiúchán is mó faisnéise ar an gceol. Tá an Taisce ina phríomhionad chun taitneamh a bhaint as an gceol agus chun staidéar a dhéanamh air.

Feidhmeanna
Áis phoiblí gan beann ar bhrabús í a bhíonn oscailte saor in aisce dóibh siúd ar suim leo  foirmeacha ealaíne cheol dúchais na hÉireann, idir chomhaimseartha agus stairiúil. Cuireann an chartlann oideachas pobail sa cheol dúchais chun cinn trína cuid gníomhaíochtaí féin agus trí chomhpháirtíochtaí le daoine eile.

Is ag an Taisce atá an bailiúchán is mó dá shórt; tá ábhar ann as Éirinn trí chéile, agus ó cheantair thar sáile ina bhfuil Éireannaigh lonnaithe (go háirithe an Bhreatain, Meiriceá Thuaidh agus an Astráil), chomh maith le daoine nach Éireannaigh iad a sheinneann ceol traidisiúnta. Tá bailiúchán ionadaíoch de cheol traidisiúnta as tíortha eile freisin á thiomsú.

Foilseacháin
Tá an Taisce ag comhoibriú le mórán daoine eile ina gcuid oibre. Ar na comhthionscnaimhː

 The Journal of Music in Ireland  - soláthar liostaí reatha ceirníní, leabhar, scannán, alt agus íomhánna cartlainne;
 Na Píobairí Uilleann - ailt agus míreanna cartlainne;
 Cló Iar-Chonnachta - Leabhar Mór na nAmhrán, srl.

Tagairtí

Naisc sheachtracha
Suíomh ITMA, Irish Traditional Music Archive

 
Eagraíochtaí Gaeilge
Cogadh na hAon Bhliana Déag

Tharla Cogadh na hAon Bhliana Déag in Éireann idir 1641 agus 1653.

Féach freisin 

 Éirí Amach 1641
 Comhdháil Chaitliceach na hÉireann
 Creachadh Chaisil, 1647
 Cromail in Éirinn 1649-1650
Daoine

 Murchadh Ó Briain, Iarla Inse Chuinn
 Gearóid de Barra

 Oilibhéar Cromail

Tagairtí 

Stair na hÉireann
Oilibhéar Cromail
17ú haois in Éirinn
Éogan mac Durthacht

Sa Rúraíocht i Miotaseolaíocht na nGael, rí Fearnaí, Contae Mhuineacháin, ba ea Eoghan mac Dairtheacht (Sean-Ghaeilge Éogan mac Durthacht).  Ag an bhfleadh le Mac Dathó, d'inis Cet mac Mágach conas ar bhain sé radharc na súile   d'Eoghan, ag caitheamh ar ais sleá a bhuail a sciath.

Namhaid na nUladh agus a rí, ab ea Eoghan, Conchúr mac Neasa, ach sa deireadh, rinne sé a shíocháin leo.  Mharaigh sé Naoise, fear chéile Dheirdre, ar thoil Conchúir.  D'fhiafraigh Conchúr de Dheirdre cé acu arbh fhuath léi  thar aon neach, agus d'fhreagair sí, Conchúr féin agus Eoghan Mac Dairtheacht.  Shocraigh Conchúr dá bharr gur chóir di dul chun cónaí le hEoghan ar feadh bliana, ach roghnaigh an banlaoch bás in ionad na cinniúna seo.

Foinsí
  (eag. & aistr.) Rawlinson B 512, f. 105v.-
 , ón téacs le V. Hull, Longes mac n-Uislenn (1949)

Tagairtí

An Rúraíocht
Furbaide Ferbend

Sa Rúraíocht i Miotaseolaíocht na nGael, mac Chonchúir mhic Neasa agus marfóir Mhéabha ab ea Fuarbhaí Fearbheann (Sean-Ghaeilge Furbaide Ferbend).

Muintir
Conchúr mac Neasa, rí na nUladh ba ea a athair, agus iníon Eochach Feidhligh, Ard-Rí na hÉireann a mháthair: sa seanscéal Cath Boinde<ref name="CB">Joseph O'Neill, (eag. & aistr.) "Cath Boinde", Ériu iml. 2, 1905, ll. 173-185</ref> agus dán an Dinnseanchas "Carn Furbaide" Eithne ab ea í; sa seanscéal Anbhás Mhéabha, Cloithre ba ea í.  Is amhlaidh gur thug  Eochu roinnt dá iníonacha do Chonchúr mar chleamhnas, mar chúiteamh as bás a athair, an t-iar-ard-rí Fachtna Fáthach, a mharaigh Eochu é sa Chath Leitreach Ruadh.  Sa dán lena nia Lughaidh na Riabh Dearg, maraíodh máthair Fhuarbhaí ag a deirfiúr, Méabh, iar-bhean chéile Chonchúir agus banríon le-teacht na gConnacht, agus rugadh a mhac i ndiaidh a báis trí ghearradh Caesarach.

Sanasaíocht
Sa seanscéal Cath Boinde, mínítear go bhfuil an t-ainm Furbaide fréamhaithe ón tSean-Ghaeilge (f)urbad, le brí "gearradh" ag lua a bhreith, agus go raibh Diarmaid a cheadainm ar dtús.  Insítear sa Dinnseanchas gur mhín- agus gheal-chraicneach é Fuarbhaí, le dhá adharc aige ag fás ar a chionn, agus dá bharr a bhua-ainm, fear beann.Carn Furbaidi ar CELT  Deirtear sa ghluais Cóir Anmann go raibh trí adharc – dhá airgid, ceann amháin óir – ar a chlogad aige.

Táin Bó Cuailnge

Agus é seacht mbliana déag d'aois, chuaigh sé i mbun comhraic le harm Chonchúir army, sa Chath Gáireach agus Iolgáireach ag deireadh na Tána.Cecile O'Rahilly, Táin Bó Cúailnge Recension 1, Dublin Institute for Advanced Studies, 1976, ll. 218, 227-228

Sa seanscéal Mesca Ulad, ina deirtear gur mhac altrama Chú Chulainn é, throid sé in éadan na hEarnaí, ach chomh hálainn a bhí sé mar fhéad siad é a ghoin. 

Tar éis bás Chonchúir, tháinig a mhac Cúscraid i gcomharbacht air mar rí na nUladh, agus bhronn sé ar a dheartháir Fuarbhaí tailte i dtuaisceart agus i ndeisceart na Tethbae.

Anbhás Mhéabha
De réir Aided Meidbe'', bhain sé díoltas as bás a mháthar agus é níos sine. 

Bhí Méabh tar éis tosú ag snámh i linn ar oileán sa tSionainn, Inis Cloithrinn.  Thomhais Furbaide le rópa an fad ón linn go dtí an anbhann, agus bhí sé ag cleachtadh le crann tabhaill go dtí go raibh sé in ann úill a bhuaileadh ar bharr cuaille ón bhfad sin.  An uair eile a chonaic sé Méabh ag snámh, chaith sé an rud ba ghiorra in aice láimhe – giota cáise  – uirthi, agus mharaigh sé í leis.

I ndán sa dinnseanchas, deirtear gur mharaigh see máthair Lughaí Riabh Dearg.  Chuaigh Lughaidh ar a tír ach mharaigh sé é mar dhíoltas.

Uaigh
De réir seanscéil, cuireadh Fuarbhaí Fearbeamn faoi i tuama ar bharr Carn Clainne Aodha, i dtuaisceart Longfoirt, ainmnithe as an dá tuama ar a mhullach.

Féach freisin
 Méabh
 Carn Clainne Aodha

Foinsí

Tagairtí

An Rúraíocht
Bláthnat

Sa Rúraíocht i Miotaseolaíocht na nGael, bean chéile Chú Raoi agus leannán Chú Chulainn ab ea Bláthnaid nó Bláithín (Sean-Ghaeilge Bláthnat).  Ba é a hathair nó Mend as Inis Fear Falgha (aitheanta mar Oileán Mhanann), nó Iuchna, nó Conchúr mac Neasa, nó Midhir, rí Bhrí Léith, Contae na hIarmhí.

Caidreamh triúir
Ionsaíodh a hathair ag gaiscígh den Chraobh Dhearg na nUladh, i gceannas Chú Raoi agus Chú Chulainn.  Gabhadh í le linn an ionsaí, i dteannta le roinnt bólachta agus coire draíochta.  Thit sí i ngrá le Cú Chulainn, ach in ainneoin sin, roghnaigh Cú Raoi í mar a chreach chogaidh, agus phós siad a chéile.  Bhí seo ina chúis achrainn idir an mbeirt laochra, a tháinig chun críche nuair a bearradh agus tugadh náire do Chú Chulainn.

Níos déanaí, rinne sí feall ar a fear chéile, ag sceitheadh dá namhaid go raibh sé abhaile, ag doirteadh bainne isteach san abhainn Fhionnghlaise, is amhlaidh ag Dún Chathair Chon Raoi, Contae Chiarraí.  Maraíodh Cú Raoi ag Cú Chulainn, agus mar dhíoltas, chaith file Chú Raoi Ferchertne, é féin agus Bláthnaid thar aill.

Miotaseolaíocht na Breataine Bige
Moltar go bhfuil fáil idir Bláthnaid, a hainm agus a feall, agus Blodeuwedd sa cheathrú craobh den Mabinogi, Math fab Mathonwy.

Fled Bricrenn

Bhí Bláthnaid, bean chéile Chú Raoi, i láthair ag Fleadh Bhricreann.  Dúirt sí le triúr laochra ar oíche éagsúla an dún a chosaint, ach ní raibh ach Cú Chulainn in ann arm ionsaitheoirí a chloí.  Thug Cú Raoi dá bharr an curadhmhír do Chú Chulainn.

Tagairtí

An Rúraíocht
Le Havre

Is cathair suite san Fhrainc í  Le Havre. Bhí 242,474 duine ina gcónaí Le Havre i 2009.

Cathracha na Fraince
Coco Chanel

Ba dearthóir faisin Francach í Gabrielle Bonheur "Coco" Chanel, a rugadh ar an 19 Lúnasa 1883 i Páras, an Fhrainc agus fuair bás ar an 10 Eanáir 1971.

Daoine Francacha
Daoine a rugadh i 1883
Básanna i 1971
Scairdeán Trevi

Is scairdeán sa Róimh é Scairdeán Trevi.

An Róimh
Scairdeán

Is struchtúr ornáideach suite i linn nó loch a chuirtear scairdeanna uisce san aer as é scairdeán.

Ailtireacht
Scéla Conchobair

Is teideal cumtha ag Whitley Stokes é Scéala Chonchúir mhic Neasa (Sean-Ghaeilge Scéla Conchobair maic Nessa), le haghaidh scéil ghearr sa Rúraíocht atá caomhnaithe sa lámhscríbhinn den 12ú haois, an Leabhar Laighneach.  Faightear ann seanchas nach bhfuil le fáil chuile áit eile maidir le craobhacha (hallaí) na nUladh ag Eamhain Mhacha agus a sciatha.

Achoimre

Lámhscríbhinn
Sa lámhscríbhinn (Leabhar Laighneach, CnT 1339, olim H.2.18), faightear ann scéal i leathnaigh díreach tar éis an athleagain den Táin Bó Cúailnge, agus áirítear é sa Catalogue i measc "Prose tales of Conchobar Mac Nessa, Cuchulaind, Athirne, Celtchair."

Coimpeart Chonchúir 
Ag tús an téacs, tá giniúint Chonchúir, agus dá bharr, luadh an scéal scaití mar Compert Conchobair.  
In áiteanna eile, rangaítear an scéal mar leagan de "How Conchobar obtained the Kingship of Ulster."

Craobhacha na nUladh
Faightear sa scéal cur síos ar na trí craobhacha (hallaí) Chonchúir,  Cróeb Rúad, Téite Brecc agus Cróeb Derg.  Rítheach na nUladh ab ea an chéad ceann acu; an armlann ab ea an dara ceann, áit a coinníodh na sciatha, airm agus  cuacha: agus sa tríú craobh, coinníodh na cinn bhainte agus creach cogaidh eile.

Sciatha na nUladh
Tugtar ansin liosta de Sciatha na nUladh, ocht déag go iomlán, i dtosach Ochain le Conchúr.  Is deacair roinnt phearsana a aithint óir nach dtugtar nó neither ainmneacha athartha nó leasainmneacha.  Tuigtear gur claimhte iad roinnt de na sciatha ag aisteoirí agus tiomsaitheoir foclóirí an lae inniu.

Ol nGuala
Is féidir an seanchas maidir leis an umar mór leanna/fíona, Ól nGuala, agus an maide le húill/liathróidí um aird na ndaoine a tharraingt, a chur i gcomparáid le cuntais san athleagan den Tochmharc Eimhire le fáil i Leabhar na hUidhre.

Réamhscéal na Tána le Kinsella
Chuir Kinsella an saothair seo mar réamhscéal ina aistriúchán Béarla,  The Táin.  Don Táin féin, thóg sé an chéad athleagan, agus ní an leagan sa Leabhar Laighneach.

Seachta Fhearghasa
Tá ann sa saothair sleachta suimiúla áibhéile maidir le seachta Fhearghasa, fágtha ar lár ag Kinsella, ag rá go raibh goile seachtair ag Fearghas, miangas nach  sásófaí ach le seachtar ban agus a bhean chéile, Fliodhas, as láthair, agus go raibh bod seacht dhorn ar mhéid aige.  Go deimhin, the upright stone ar chnoc Teamhrach, by some considered the Lia Fáil, was "still popularly called Bod Fhearghais", in the days of antiquarian George Petrie.

Lámhscríbhinní
 Scéala Conchúir
 Leabhar Laighneach (LL): ll. 106a 1 - 107b 21, ARÉ.
 Conas ar tháinig Conchúr i gcoróin
 Leabhar Bhaile an Mhóta (BB): f. 167Va-b (blúire)
 Leabhar Leasa Mhóir: ll. 247a-248a (f 125b 1) (blúire)

Eagráin agus aistriúcháin
 Scéala Chonchúir [LL]
 
 
 
 Conas ar tháinig Conchúr i gcoróin
 
  [téacs gearr ó LBM].

Foinsí 
  (Coimpert Concobuir in so, ll. 173–82)
 
 
   Léadh an páipéar "an 24ú Aibreán, srl..., 1837".  Tá an lua maidir le cloch Fearghasa le fáil ar lch. 159.

Naisc sheachtracha
 MS-OMIT

 Celtic Literature Collective (Irish)

Tagairtí

Scéalta na Rúraíochta
Móta Dhún Dealgan

Séadchomhartha Náisiúnta (#388) is ea Móta Dhún Dealgan, suite i nDún Dealgan, Contae Lú, Éire.

Suíomh
Tá Móta Dhún Dealgan suite thost ó thuaidh de Dún Dealgan féin agus thiar ó Ascaill an Mhóta, ar dhroim óna bhfuil radharc ar Abhainn Chaisleán Dhún Dealgan.

Seanscéal agus luathstair
De réir roinnt seanscéalta, is é an áit ar a tugadh Cú Chulainn ar an saol, agus is ann a lonnaigh sé féin sa Táin Bó Cúailgne.  Maíonn Annála na gCeithre Máistrí gur tharla cath anseo in AD 500.

I gcuir síos luatha, ní ghlaoitear ar an áit ach Dealga, agus nuair cuireadh an dún leis tar éis 1002.  D'fhéadfadh é dá bharr nár tógadh dún go dtí an linn sin.  Toclaíodh uaimh thalún Z-chruthach, 17m ar fad, isteach sa chnoc sa ré Gaelach.

Móta Normannach

Creidtear gur thóg Bertram III de Verdun (c.1135–1192) Móta Dún Dealgan, le bábhún laistigh thiar thuaidh.  Daingean de chuid Hugh de Lacy  in 1210 ab ea é, ach thréig sé é agus King John ar a thóir ó thuaidh.  Ar 14ú Deireadh Fómhair 1318, tharla Battle of Faughart (Cath Fochairde), áit a tháinig feachtas Bhrúis in Éirinn chun críche, le bás Éadbhaird Bhrúis.

Baois
Thosaigh úinéir talún áitiúil darbh ainm Pádraig Ó Broin (Patrick Byrne, ar a tugadh go minic foghlaí de bharr foinse a shaibhris) teach Gotach a thógáil  ar mhullach an chnoic.  Rinneadh díobháil ar i rith an éirí amach 1798, agus níor fágadh ach túr caisealach ("Byrne's Folly" - Baois Uí Bhroin).

Atógadh an teach mar thearmann tuaithe in 1850 ag Thomas Vesey Dawson as a country retreat, ach tháinig drochbhail air agus ceannaíodh é ag Cumann Seandálaíochta agus Staire Chontae Lú le bheith ina mhúsaem.  Rinneadh thuilleadh díobhála air i rith an tréimhse réabhlóidí (1919–23).

Tagairtí

Séadchomharthaí Náisiúnta i Lú
Canola

In Miotaseolaíocht na nGael, ceapadóir na cláirsí ab ea Cana Cludhmór nó Clúmór, agus luaitear í go minic mar bhandia an cheoil, an spreagtha agus na dtaibhreamh.  Tá botún cló ina hainm i roinnt foinsí, sé sin, Canola.

Tar éis argóinte lena fear chéile, Machuel, d'fhág sí an teach ag meánoíche ar siúlóid chun a ceann a  ghlanadh.  Chuala sí ceol binn sa ghaoth, agus suaimhníodh ar ball beag a chnap codlata í ar an trá.  Agus í dúisithe ar mhaidin, thuig Cana gurbh í an ghaoth a bhí ag canadh an cheoil, ag séideadh trí fhéitheoga leathlofa, fós ceangailte le creatlach mhíl mhóir.  Spreag é seo í an chláirseach a dhearadh.

Tagairtí

Scéalta Miotaseolaíochta
Caoimhe Archibald

Is polaiteoir de chuid Sinn Féin i dTuaisceart Éireann í Caoimhe Archibald. Rugadh sí ar an 20 Feabhra, 1981. Is Comhalta den Tionól Reachtach í do Dhoire Thoir, ó 2016 ar aghaidh.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1981
Daoine beo
Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste
Baill Shinn Féin
Bitheolaithe Éireannacha
Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Daoine as Contae Dhoire
Mná Éireannacha
Paiteolaithe
Gerry Kelly

Is polaiteoir de chuid Shinn Féin é Gerard "Gerry" Kelly. Rugadh sé ar an 5 Aibreán 1953. Tá sé ina Chomhalta de Thionól Reachtach Thuaisceart Éireann do Béal Feirste Thuaidh,  ó 1998 ar aghaidh.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1953
Daoine beo
Baill Shinn Féin
Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Daoine as Béal Feirste
Fir
IRA Sealadach
Marcas Áiréilias

B'é Marcas Áiréilias. (Laidin: Marcus Aurelius Antoninus Augustu; a rugadh ar an 26 Aibreán 121 san Róimh agus fuair bás ar an 17 Márta 180), an tImpire Rómhánach ó 8 Márta 161 go 17 Márta 180

Tagairtí 

Impirí Rómhánacha
Daoine a rugadh i 121
Básanna i 180
Scríbhneoirí na Sean-Róimhe
Saoirse McHugh

Is polaiteoir Éireannach agus ball den Chomhaontas Glas í Saoirse McHugh (a rugadh i 1990). Ba ise iarrthóir an Chomhaontais Ghlais don pharlaimintcheantar Lár Tíre agus an Iarthuaiscirt i dtoghcháin Pharlaimint na hEorpa 2019.

Sonraí Pearsanta 
Is as Oileán Acla í McHugh. Tá Baitsiléir Eolaíochta aici ó Choláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath agus Máistreacht i dTalmhaíocht Inbhuanaithe agus Slándáil Bia ó Ollscoil Lancaster.

Feachtas Eorpach 2019 
Sheas sí an chéad uair le haghaidh oifige polaitiúla i dtoghchán Eorpach 2019, mar iarrthóir sa pharlaimintcheantar Lár Tíre agus an Iarthuaiscirt. Sheas sí ar chlár a chuir chun cinn ceannasaíocht fuinnimh na hEorpa, aistriú cothrom go dtí geilleagar íseal-charbóin, agus achmhainneacht comhphobal in aghaidh na héigeandála aeráide agus in aghaidh thimthriall an uirbithe. Bhain sí an-aithne amach i laethanta deiridh an fheachtais as a dúshlán láidir do Peter Casey le linn díospóireachta teilifíse.  “Millionaires blaming migrants is an old trope and it's boring,” ar McHugh. Chuir sí comhairle ar Casey freisin "go on Dancing with the Stars if you want attention that much."  Oíche an toghcháin, thaispeáin pobalbhreitheanna imeachta McHugh ar 12% de na vótaí céadrogha, agus na meáin ag déanamh cur síos air seo mar "thoradh gan choinne", toisc go raibh McHugh ina hiarrthóir céaduaire.  Bhí an toradh seo mar chuid den “Tonn Glas”, a chonaic tacaíocht gan choinne don pháirtí sna toghcháin seo ar fud na hÉireann.  Sna fíorthorthaí, fuair McHugh 51,019 (8.58%) vótaí céad rogha, á cur sa séú háit as seacht n-iarrthóir déag.

I ndiaidh Fheachtas Eorpach 2019 
Tar éis thoghchán Eorpach 2019, bhí tuairimíocht sna meáin thar an mbeartas go rithfeadh McHugh ar son an tsuímh Sheanaid a d'éirigh folamh nuair a bhuaigh an Seanadóir Grace O'Sullivan, ball den Chomhaontas Glas chomh maith, suíomh i bParlaimint na hEorpa., cé gurbh í Pippa Hackett, comhairleoir in Éadan Doire,  a fuair ainmniúchán an Pháirtí le dul sa iomaíocht don suíomh sin faoi dheireadh. 

Tá sé ráite ag McHugh chomh maith go bhfuil sí in éadan comhrialtas idir an gComhaontas Glas agus Fianna Fáil nó Fine Gael, ceist chonspóideach laistigh den pháirtí. 

I Mí Dheireadh Fómhair 2019, fuair McHugh an t-ainmniúchán le dul san iomaíocht i nDáilcheantar Mhaigh Eo ar son an Chomhaontais Ghlais in Olltoghchán 2020. Tháinig sí sa seachtú háit, í ag fáil 6.5% de na vótaí céadrogha.

Sular vótáil baill an Chomhaontais Ghlais ar an dréachtchlár rialtais le Fianna Fáil agus Fine Gael a mhol ceannasaíocht an pháirtí don bhallraíocht i Mí Meithimh 2020, ghlaoigh McHugh ar son vóta in aghaidh an bheartais, í ag rá nach Margadh Glas Nua ach "greener business as usual" a bhí i gceist leis, agus go "a true Green New Deal recognises that action to combat climate change will not be successful unless it simultaneously ushers in social and economic reforms that will distribute opportunity more fairly and tackle inequality".

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Suíomh gréasáin oifigiúil an Chomhaontais Ghlais 
Leathanach an Chomhaontais Ghlais le haghaidh Saoirse McHugh  

Daoine beo
Polaiteoirí na hÉireann
Alumni COBÁC
Neon Genesis Evangelion

Is clár teilifíse Seapánach é Neon Genesis Evangelion (Seapáinis: 新世紀エヴァンゲリオン) éirithe ag Gainax agus Tatsunoko Production, faoi stiúradh Hideaki Anno agus a chraoltar ar TV Tokyo''. 

Tarlaíonn Evangelion 15 bliain tar éis an "Dara Tionchar",''' ( Béarla: Second Impact ) tubaiste millteanach, in san chatair de Tokyo-3. Is é Shinji an príomhcharachtair, buachaill a bhfuil ag obair leis an groupa scáthach Nerv chun mecha mhor darb ainm "Evangelion" a dtiomáint agus "Angels" (ollphéisteanna)  a throid. Is buachaill iontach brónach agus meata é Shinji.

Tá clú agus cáil bainte amach ag "Neon Genesis Evangelion" timpeall an domhain. 

Cláir theilifíse
An tSeapáin
Joe Longthorne

Amhránaí agus aithriseoir Romaigh ab ea Joseph Patrick Longthorne a rugadh ar an 31 Bealtaine 1955  agus fuair bás ar an 3 Lúnasa 2019 i mBlackpool.

Tagairtí

Féach freisin

Naisc sheachtracha 

Ceoltóirí Romacha
Daoine a rugadh i 1955
Básanna in 2019
Dieppe

Is cathair suite san Fhrainc í Dieppe. Bhí 30,588 duine ina gcónaí Dieppe i 2016.

Cathracha na Fraince
Ardeaglais Barcelona

Ardeaglais Chaitliceach atá suite i lár Barcelona na na Spáinne í Ardeaglais Barcelona.

Barcelona
Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Eaglaisí
Oileán San Labhrás

Is oileán bainte leis an bAlascach é Oileán San Labhrás.

Oileáin Alasca
Oileáin
Corn Mhic Dhonnacha 2019

Bhí an Corn Seosamh Mhic Dhonnacha 2019 an dara heagrán don Corn Seosamh Mhic Dhonnacha, cé a thosaigh i 2018.

Bhuaigh Laois an comórtas den chéad uair, tar éis a mbua thar an Iarmhí sa chluiche ceannais, 3-26 do 1-21. Thuill Laois ardú céime go dtí an Craobh Shinsear Iomána Laighin 2020, agus thuill siad áit sa Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2019, cá bhuaigh siad an réamhbhabhta in aghaidh Bhaile Átha Cliath roimh chaill siad an ceathrú ceannais in aghaidh Tiobraid Árann.

Chríochnaigh Uíbh Fhailí ag bun an ghrúpa, agus fuair siad ísliú céime chuig an Corn Uí Rinn 2020.

Foirne 
Chuaigh cúig fhoireann sa chomórtas - cheathrar ó Chorn Seosamh Mhic Dhonnacha 2018 (gan an foireann deireanach agus an fhoireann bhuach), agus an foireann deireanach ó Craobh Shinsear Iomána Laighin 2018.

Cluichí

Tábla

Tagairtí
Baile Chuinn Chétchathaig

Is liosta Sean-Ghaeilge d'Ard-Ríthe na hÉireann is ea Buile Choinn Chéadchathaigh (aisling, fís) (Sean-Ghaeilge Baile Chuind Chétchathaig), caomhnaithe in dhá lámhscríbhinn den 16ú haois, 23 N 10 agus Egerton 88.  Is é an rí-liosta is luaite dá leithéid atá  a bhfuil eolas air, a théann siar is amhlaidh go dtí AD 700.  Tá an-ghaol ann idir é agus an téacs níos déanaí, Baile in Scáil.

Scoláireacht
Eagraíodh Baile Chuind Chétchathaig don chéad uair ag Rudolf Thurneysen, a thug dáta timpeall AD 700 AD dó, agus a mhol gur chúis den lámhscríbhinn Cín Dromma Snechtai atá caillte.  Ina dhiaidh sin, d' athraigh Thurneysen an tuairim seo, ar an mbunús go raibh an rí den 10ú haois, Niall Glúndub, léirithe sa dán "Glúnshalach".  B'fhearr le heagarthóirí agus scríbhneoirí níos deireanaí a chéad mheastachán, ag glacadh gur scríobhadh an saothair i linn Fhíonsneachta Fhleadaigh (bás 695).

Ina cuid staidéar le déanaí, mhol Edel Bhreathnach gur níos déanaí í foirm reatha an dán.  Cé go gcreidtí gur ríthe samhluithe na todhchaí iad siúd a thagann i ndiaidh Fhíonsneachta, de réir na Breathnaím, is pearsana stairiúla den chéad cheathrú den 8ú haois iad siúd, faoi bréagriocht nathanna meafaracha (acmm kenning).  Más fíor, scríobhadh an dán c. 720, nó athbhreithníodh é ag an am sin.

Ábhair
Folamh.

Foinsí
 
 
 
 
 
 Gerard Murphy, "On the Dates of Two Sources Used in Thurneysen's Heldensage: I. Baile Chuind and the date of Cín Dromma Snechtai", in Ériu 16 (1952): 145-51.

Naisc sheachtracha
 Baile Chuinn Cétchathaigh, achoimre (béarla).

Tagairtí

Scéalta na Ríthe
Wahhabachas

Is go mór i bhfabhar é Wahhabachas a fhilleadh go luath-Ioslam an Córan agus Sunnaíoch. Bhunaigh Muhammad ibn Abd al-Wahhab é. 

An tIoslam
Joseph Smith

An chéad uachtarán an Eaglais Naoimh na Laethanta Deireanacha ab ea Joseph Smith Jr., a rugadh ar an 23 Nollaig, 1805 agus fuair bás ar an 27 Meitheamh, 1844.

Tagairtí 

Mormannachas
Daoine Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1805
Básanna i 1844
Mormannaigh
Finné Iáivé

Is ball den gluaiseacht Críostaí movement (an tSochaí Bíobla Túr Gaire agus Leabhrán) a bhunaigh Charles Taze Russell sa Stáit Aontaithe Mheiriceá. 

 Finnéithe Iehova, jw.org

Sainchreidimh Chríostaí
Paddy Duffy

Dornálaí Gael-Mheiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea Paddy Duffy a rugadh ar an 12 Samhain 1864 i mBoston, Massachusetts  agus fuair bás ar an 10 Iúil 1890. 

Dornálaithe Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1864
Básanna i 1890
Diaspóra Éireannach
Sliabh Fuji

Sliabh Fuji is ea Sliabh atá suite idir An tSeapáin.

Airde : 3,776 méadar.
Fíréanta i Measc na Náisiún

Bronntar an teideal 'Fíréanta i Measc na Náisiún' ('Righteous among the Nations' i mBéarla) ar daoine nár Ghiúdaigh iad a tháinig chun tarrthála do na Giúdaigh i mblianta an Uilelosctha.

Mar shampla, sa bhliain 1989, fuair Giorgio Perlasca a chrann féin agus a leac chuimhneacháin féin i Yad Vashem, an choill atá tiomnaithe do chuimhne na bhFíréan i measc na Náisiún.

Tagairtí 

Giúdachas
An tUileloscadh
Iosrael
Alfredo Espino

Ba fhile Salvadórach é Edgardo Alfredo Espino Najarro ar a dtugtar Alfredo Espino .

Beathaisnéis 
Rugadh é san Departamento de Ahuachapán san chrios de tír, ar 8 Eanáir, 1900 . Ba mhac le Enriqueta Najarro de Espino agus Alfonso Espino é, múinteoirí agus filí araon,   a d'fhás aníos i dteach ina raibh rian na filíochta agus grá na n-ealaíon go smior ann.  

Sa bhliain 1920 chuaigh s é go dtí 'Universidad de El Salvador' (Ollscoil na Salvadóire), ag sa chlárú i nDámh na Dlí-eolaíochta ( (Facultad de Jurisprudencia).  Le linn dó a bheith ina bhall de Chathair na hOllscoile (Ciudad Universitaria), ghlac sé páirt san iliomad gníomhaíochtaí laistigh de, lena n-áirítear léirisithe a rinne mic léinn chun an méadú ar phraghsanna ticéad tram a sheachaint.  

Chuaigh an saol ina haghaidh ar bhlianta deiridh a shaoil; mar thoradh ar dhiúltú a thuismitheoirí a thoiliú lena phósadh le daoine óga áirithe, bhí éagothroime mhothúchánach agus chaidrimh air i gcónaí. 

  Chun iad a mhaolú, ghéill sé do thréimhsí fada boihéamach, i mbeáir agus i ndrúthlanna i bpríomhchathair na tíre.   

Ba le linn ceann de na géarchéimeanna alcólacha seo a chuir sé lámh ina bhás féin, go luath ar an 24 Bealtaine 24, 1928 sa chathair San Salvador .  

Ar dtús curtha sa Cementerio General capitalino (Reilig na Príomhchathrach) - áit ar thug an dochtúir agus an scríbhneoir Julio Enrique Ávila na hóráidí cois uaighe agus na mic léinn ard-scoile Manuel F. Chavarría agus Rafael Vásquez - dornán blianta in a dhiaidh sin, aistríodh iarsmaí Espino chuig 'Cripta de Los Poetas', sa reilig phríobháideach 'Jardines del Recuerdo', ó dheas de chathair San Salvador.

Is é a leabhar uathúil, Jícaras tristes, tiomsú de 96 dánta - a d'fhoilsigh roinnt cairde tar éis a mbáis agus a leathnaíodh le téacs léargasach ag Alberto Masferrer - a mheastar a bheith ina dhánt náisiúnta ag a lucht comhaimseartha; tá an t-údar ar cheann de na daoine is mó a léitear agus a luaitear, ach nach ndearnadh staidéar air ná anailís air.  

Bhí ealaín na filíochta go híogair aige; Rinne sé iarracht a thír dhúchais a ghabháil le fís liriceach; an ceann a chuir sé chun cinn le stíl shimplí, éasca le tuiscint, dá bhrí sin, gan deacrachtaí foirmiúla;  scríobh sé soinéid, rómánsaí agus saorvéarsaí.

Oibreacha

Féach freisin 
Cementerio de Los Ilustres

Tagairtí 

Filí na Salvadóire
Filí sa Spáinnise
Filí an fichiú haois
Liosta d'Fhilí na Spáinnise
Daoine a rugadh i 1900
Básanna i 1928
Ahmadach

Is gluaiseacht de chuid an tIoslam í an Pobal Moslamach Ahmadach (Ahmadiyya i mBéarla). BhunaighMīrzā Gulām Ahmad  an ghluaiseacht Ahmadach.

Féach freisin 

 Mīrzā Gulām Ahmad

Tagairtí 

An tIoslam
Michael Manley

4ú Príomh-Aire na Iamáice ab ea Michael Norman Manley, a rugadh ar an 10 Nollaig 1924 agus fuair bás ar an 6 Márta 1997.

Iamáice
Daoine a rugadh i 1924
Básanna i 1997
Baha'i

Is creideamh í Baha'i a bhunaigh Bahá'u'lláh sa bhliain 1863 sa Pheirs. Sa chreideah Baha'i cuirtear béim ar aontacht na mórchreidimh domhanda agus ar aontacht an chine dhaonna. Tá idir 5 agus 8 milliún de lucht leanúna ag an gcreideamh Baha'i scaipthe ar fud an domhain.    

Baha'i
Creideamh
San Eilís na hUngáire

Naomh is ea Eilís na hUngáire a rugadh  7 Iúil 1207 i bPozsony  agus a fuair bás ar an 17 Samhain 1231, i Hesse.

Tagairtí 

Naoimh
Daoine a rugadh i 1207
Básanna i 1231
Daoine Ungáracha
Tom Petty and the Heartbreakers (albam)

Is albam ón bhanna Tom Petty and the Heartbreakers é Tom Petty and the Heartbreakers, a bhí eisithe ar an 9 Samhain, 1976.

Traic Liosta

Taobh 1
"Rockin' Around (With You)" (Petty, Campbell) - 2:29
"Breakdown" - 2:43
"Hometown Blues" - 2:14
"The Wild One, Forever" - 3:03
"Anything That's Rock 'n' Roll" - 2:24

Taobh 2
 "Strangered in the Night" - 3:34 
"Fooled Again (I Don't Like It)" - 3:50
"Mystery Man" -3:03
"Luna" - 3:58
"American Girl" - 3:34

Gach amhrán le Tom Petty. (ach amháin iad le nótaí).

Singlí  

"Breakdown" - Samhain 1976
"American Girl" - Feabhra 1977
"Anything That's Rock 'n' Roll" - Aibreán 1977 (RA)
"Rockin' Around (With You)" - Lúnasa 1977 (Ghearmáin)

Foireann 

Tom Petty -  Giotár, giotár leictreach,  giotár acústach, Fonnadóireacht, Sintéiseoir
Mike Campbell –  Giotár, giotár leictreach, giotár acústach,
Benmont Tench – pianó, orgán, Sintéiseoir
Ron Blair – dordghiotár (traic 1–2, 4–5, 7–10), dordveidhil (traic 4)
Stan Lynch – drumaí (traic 1–2, 4–5, 7–10), Sintéiseoir (traic 9)

Breise 
Jeff Jourard – giotár leictreach (traic 2, 6, 7, 8)
Donald "Duck" Dunn – dordghiotár (traic 3)
Emory Gordy – dordghiotár (traic 6)
Randall Marsh – drumaí (traic 3)
Jim Gordon – drumaí (traic 6)
Noah Shark – Maracas, tambóirín, cloigíní carr sleamhnáin
Charlie Souza – sacsafón (traic 3)
Phil Seymour – fonnadóireacht taca (traic 6, 10)
Dwight Twilley – fonnadóireacht taca (traic 6)

Tagairtí 
1976 Albaim
The Bluest Eye

An chéad úrscéal  le Toni Morrison ab ea The Bluest Eye. Foilsíodh é sa bhliain 1970. Bhí sé lonnaithe i Lorain, Ohio i dtuaisceart na Stát Aontaithe, áit ar fhás Morrisson í fhéin aníos. Is faoin gciníochas, préamhaithe i sochaí SAM sna daicheadaí den chéad seo chaite, go háirithe ó thaobh na mban ghorma de, é. Tá fearg agus díomá léirithe ann agus ar shlí éigean déanann sí leithscéal ar son na bhfear gorm de bharr a easpa smachta ar an domhan ina bhfuil siad beo. Glacadh é mar thráchtas feimineach ag roinnt daoine ach is faoin gclaonadh i gcoinne mná ghoirm ó thús go deireadh é. 

Úrscéalta
Stair Bharcelona

Síneann stair Bharcelona níos mó ná 4000 bliain, ó dheireadh na Neoilití, agus fuarthas na chéad iarsmaí i gcríoch na cathrach go dtí an lá atá inniu ann. Tugann an tsubstráit dá áitritheoirí le chéile na pobail Iberian, Rómhánach, Giúdach, Viseagotach, Moslamach agus Críostaí . Mar phríomhchathair na Catalóine agus an dara cathair is tábhachtaí sa Spáinn, tá Barcelona tar éis a ríthábhachtach a chruthú le himeacht ama, ó bheith ina choilíneacht bheag Rómhánach go dtí gur cathair ar a bhfuil meas idirnáisiúnta uirthi  i réimsí mar a geilleagar, a hoidhreacht ealaíonta, a cultúr, a spórt agus a saol sóisialta.   

Tá beagán iarsmaí ar fáil anois ón am roimh bhunú na cathrach ag na Rómhánaigh sa chéad céad R.C. Tá iarsmaí de mhachaire Barcelona agus na ceantair máguaird fós mar chuid den mhainistir Neoiliteach déanach agus den chéad Chalcolithic.Tá iarsmaí den Neoiliteach déanach agus den luath-Chailciteach fós ar fáil i limistéar mhachaire Bharcelona agus na gceantar máguaird. Ina dhiaidh sin, d’fhorbair cultúr na Laietani, muintir Ibéarach. Ba choilíneacht rathúil í an chathair Rómhánach, a bunaíodh in aimsir Ágasta, cé go raibh sí beag. Ón tríú céad ar aghaidh, tugadh isteach an Chríostaíocht agus, idir an cúigiú agus an t-ochtú haois, bhí sí mar chuid den ríocht na Viseagotach. Tar éis forghabhála gairide na Moslamach, chuaigh Barcelona isteach i bhfithis Impireacht na gCairilínseachI, go dtí gur tháinig sí chun bheith ina contae agus gur bhain sí neamhspleáchas amach sa 10ú haois.

Tíreolaíocht agus suíomh 

Is í Barcelona príomhchathair réigiún Barcelona agus cúige Barcelona, agus is í an t-ionad uirbeach is tábhachtaí sa Chatalóin ag leibhéal déimeagrafach, polaitiúil, eacnamaíoch agus cultúrtha. Is é suíomh an rialtais réigiúnaigh agus Pharlaimint na Catalóine, chomh maith leis an gcomhairle cúige, an t-ardeaspag agus an Réigiún Míleata IV, agus tá calafort, aerfort agus gréasán tábhachtach iarnróid agus bóithre aige.  Le daonra de 1   604   555 áitritheoir in 2015,  an dara cathair is mó daonra sa Spáinn tar éis Maidrid, agus an t-aonú haois déag san Aontas Eorpach .

Dinnseanchas

Siombailí

Seaniarsmaí

Réamhstair 
[[Íomhá:Laietani.jpg|mion|250x250px| Críoch na Laietanach.

Naisc sheachtracha
 Historia de Barcelona. Web oficial del Ayuntamiento
 Libro Verde de Barcelona - Versión digital de almanaque histórico publicado en 1848

 
Stair na Spáinne
Stair na hEorpa
Jimmy McLarnin

Dornálaí Éireannach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea James Archibald McLarnin a rugadh ar an 19 Nollaig 1907 Cromghlinn, Contae an Dúin agus fuair bás ar an 28 Deireadh Fómhair 2004.

Tagairtí 

Dornálaithe Éireannacha
Daoine a rugadh i 1907
Básanna in 2004
Daoine as Contae an Dúin
Dr. Seuss

Ba údar Meiriceánach é Dr. Seuss, a rugadh Theodor Seuss Geisel ar an 2 Márta, 1904i Springfield, Massachusetts agus fuair bás ar an 24 Meán Fómhair, 1991.

Tagairtí 

Daoine Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1904
Básanna i 1991
You're Gonna Get It!

Is albam ón bhanna Tom Petty and the Heartbreakers é You're Gonna Get It!, a eisiodh ar an 2 Bealtaine 1978.

Traic Liosta

Taobh 1
"When the Time Comes" - 2:47
"You're Gonna Get It" - 3:01
"Hurt"	(Petty, Campbell) - 3:16
"Magnolia" - 3:03
"Too Much Ain't Enough" - 2:56

Taobh 2

 "I Need to Know" - 2:24
"Listen to Her Heart" - 3:04
"No Second Thoughts" - 2:41
"Restless" - 3:24
"Baby's a Rock 'n' Roller" (Petty, Campbell) - 2:53

Gach amhrán le Tom Petty. (ach amháin iad le nótaí).

Singlí  

"I Need to Know/No Second Thoughts" 1978
"Listen to Her Heart" - 30 Lúnasa , 1978

Foireann 

Tom Petty -  Giotár, giotár leictreach, giotár rithime, giotár acústach, Fonnadóireacht, pianó
Mike Campbell –  Giotár, giotár leictreach, giotár acústach, cairdín
Benmont Tench – pianó, orgán, Sintéiseoir, fonnadóireacht taca
Ron Blair – dordghiotár , giotár acústach, fonnadóireacht taca
Stan Lynch – drumaí , fonnadóireacht taca

Breise 
Phil Seymour –  fonnadóireacht taca ar "Magnolia"
Noah Shark – cnaguirlisí

Tagairtí 
1978 Albaim
Damn the Torpedoes

Is albam ón bhanna Tom Petty and the Heartbreakers é Damn the Torpedoes, a eisiodh ar an 19 Deireadh Fómhair 1979.

Traic Liosta

Taobh 1
"Refugee" (Petty, Campbell) - 3:22
"Here Comes My Girl" (Petty, Campbell) - 4:27
"Even the Losers" - 3:59
"Shadow of a Doubt (A Complex Kid)" - 4:25
"Century City" - 3:45

Taobh 2

 "Don't Do Me Like That" - 2:44 
"You Tell Me" - 4:35
"What Are You Doin' in My Life?" - 3:27
"Louisiana Rain" - 5:54

Gach amhrán le Tom Petty. (ach amháin iad le nótaí).

Singlí  

"Don't Do Me Like That" - 5 Samhain, 1979
"Refugee" - 11 Eanáir, 1980
"Here Comes My Girl" - 7 Aibreán, 1980
"Even the Losers" - Iúil 1980 (an Astráil)

Foireann 

Tom Petty -  Giotár, Fonnadóireacht, orgán béil
Mike Campbell –  Giotár, méarchlár
Benmont Tench – méarchlár, fonnadóireacht taca
Ron Blair – dordghiotár
Stan Lynch – drumaí , fonnadóireacht taca

Breise 
Donald "Duck" Dunn –  dordghiotár ar "You Tell Me"
Jim Keltner – (ní luaite sna creidiúintí) - cnaguirlisí ar "Refugee"

Tagairtí 
1979 Albaim
Josefina Pla

File, drámadóir, scéalaí, aisteoir, scríbhneoir aistí, léirmheastóir ealaíne, péintéir agus iriseoir ón Spáinn  ba ea Josefina Plá  (Lobos, an Spáinn, 9 Samhain 1903 - Asunción, Paragua, 11 Eanáir 1999).   

Bhí tionchar mór ag Pla ar na glúnta intleachtacha de chuid Paragua.  Chosain sí chomh maith cearta an duine agus an comhionannas idir fir agus mná. Le linn a saoil ​​fuair Pla go leor duaiseanna agus gradam as a cuid oibre liteartha.

Blianta tosaigh 
Cé go bhfuil a fhios againn gur rugadh í ar oileán Lobos, oileáinín in aice le Fuerteventura sna hOileáin Chanáracha (an Spáinn), agus gur iníon Leopoldo Plá (de shliocht Alicante) agus Rafaela Guerra Galvani í, níl aon sonraí iontaofa ann faoina dáta breithe. 

Tugann garbhaill dá teaghlach le fios gur rugadh í sa bhliain 1903. Deir an tOllamh Raúl Amaral, ceann dá beathaisnéisí is mó, gur rugadh í ar 9 Samhain sa bhliain 1903. Is cosúil gurb é Mary Josefa Teodora Plá Guerra a hainm, de réir an taifid baiste.  

Chaith sí a hóige i gcathracha éagsúla sa Spáinn in éineacht lena hathair, oifigeach sna cúigí. 

Sa bhliain 1924 bhuail sí le Villajoyosa (Alicante) an t-ealaíontóir Paraguach Andrés Campos Cervera, a chruthaigh a ainm bréige ealaíne neamhbhásmhaireacht Julián de la Herrería, agus an té leis ar phós sí dhá bhliain ina dhiaidh sin. Thug Rialtas na Spáinne an t-idirdhealú “Dama de la Orden de Isabel la Católica” di, an bhliain chéanna a bhfuair sí dámhachtain «Mujer del Año».

Saol i bParagua 
Sa bhliain 1926 tháinig Pla go Paragua agus shocraigh sí síos i gcomharsanacht Villa Aurelia agus ansin i lár Asunción. An bhliain chéanna, chuir sí a céad fhógraí i dtimpeallacht na healaíne, mar a bheadh a dtír dhúchais, ansin chuir sé a scríbhinní i láthair san iris Juventud, a léirigh tuairimí na nglúnta scríbhneoirí Paraguacha iar-nua-aoiseacha.  

Ón am sin go dtí 1938 thaistil sí faoi dhó go dtí an Spáinn lena fear céile agus, sa dá linn, chuir sí dánta, ailt agus téacsanna liteartha eile i roinnt nuachtán agus irisí i bParagua.

Filíocht

Saothar

Leabharliosta 

Diccionario Biográfico Forjadores del Paraguay, Buenos Aires: Distribuidora Quevedo de Ediciones, 2000.
 Varios autores, Oficio de mujer. Homenaje a Josefina Plá en el centenario de su nacimiento, coordinado por Juan Luis Calbarro, La Oliva y Puerto del Rosario: Calco, 2003.
Diccionario Biográfico "FORJADORES DEL PARAGUAY", Primera Edición Enero de 2000. Distribuidora Quevedo de Ediciones. Buenos Aires, Argentina.

Naisc sheachtracha 
 Centro Cultural de la República
 Inagotable tejedora de sueños Por Francisco Corral
 JOSEFINA PLÁ

Centro Cultural de la República

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1903
Básanna i 1999
Paragua
Filí
Feiminigh
Gníomhaithe cearta daonna
Hard Promises

Is albam ón bhanna Tom Petty and the Heartbreakers é Hard Promises, a eisiodh ar an 5 Bealtaine 1981.

Traic Liosta

Taobh 1
"The Waiting" - 3:58
"A Woman in Love (It's Not Me)" (Petty, Campbell) - 4:22
"Nightwatchman" - (Petty, Campbell) - 3:59
"Something Big" - 4:44
"Kings Road" - 3:27

Taobh 2
 "Letting You Go" - 3:24
"A Thing About You" - 3:33
"Insider" - 4:23
"The Criminal Kind" - 4:00
"You Can Still Change Your Mind" (Petty, Campbell) - 4:15

Gach amhrán le Tom Petty. (ach amháin iad le nótaí).

Singlí  
"The Waiting / Nightwatchman" - 20 Aibreán, 1981
"A Woman in Love (It's Not Me)" - 29 Meitheamh, 1981

Foireann 
Tom Petty -  Giotár, Fonnadóireacht, 
Mike Campbell –  Giotár, cairdín
Benmont Tench – pianó, orgán, fonnadóireacht taca
Ron Blair – dordghiotár
Stan Lynch – drumaí , fonnadóireacht taca

Breise 
Donald "Duck" Dunn –  dordghiotár ar "A Woman in Love"
Sharon Celani - fonnadóireacht taca ar "You Can Still Change Your Mind"
Phil Jones – cnaguirlisí
Lori Nicks - fonnadóireacht taca ar  "Insider"
Stevie Nicks – fonnadóireacht taca ar  "Insider" agus "You Can Still Change Your Mind"
Alan "Bugs" Weidel – pianó ar "Nightwatchman"

Tagairtí 
1981 Albaim
Solas (Grúpa Ceoil)

Banna ceoil traidisiúnta na hÉireann é Solas a raibh bunaithe sa Stáit Aontaithe Mheiriceá sna nóchidí.

Dioscliosta

Albam 
 1996: Solas
 1997: Sunny Spells and Scattered Showers
 1998: The Words That Remain
 2000: The Hour Before Dawn
 2002: The Edge of Silence
 2003: Another Day
 2005: Waiting for an Echo
 2006: Reunion: A Decade of Solas
 2008: For Love and Laughter
 2010: The Turning Tide
 2013: Shamrock City
 2016: All These Years

Ceol traidisiúnta na hÉireann
Long After Dark

Is albam ón bhanna Tom Petty and the Heartbreakers é Long After Dark, a eisiodh ar an 2 Samhain 1982.

Traic Liosta

Taobh 1
"A One Story Town" - 3:06
"You Got Lucky" - (Petty, Mike Campbell) - 3:37
"Deliver Me" - 3:28
"Change of Heart" - 3:18
"Finding Out" (Petty, Campbell) - 3:36

Taobh 2

"We Stand a Chance" - 3:38
"Straight into Darkness" - 3:49
"The Same Old You" (Petty, Campbell) - 3:31
"Between Two Worlds" (Petty, Campbell) - 5:12
"A Wasted Life" - 4:35

Gach amhrán le Tom Petty. (ach amháin iad le nótaí).

Singlí  
"You Got Lucky" 22 Deireadh Fómhair, 1982
"Change of Heart" Feabhra 1983

Foireann 
Tom Petty -  Giotár, Fonnadóireacht, sintéiseoir
Mike Campbell –  Giotár, orgán ar "We Stand a Chance"
Benmont Tench – pianó, orgán, sintéiseoir, fonnadóireacht taca
Howie Epstein – dordghiotár, fonnadóireacht taca
Stan Lynch – drumaí , fonnadóireacht taca

Breise 
Ron Blair –  dordghiotár ar "Between Two Worlds"
Phil Jones – cnaguirlisí

Tagairtí 
1982 Albaim
Southern Accents

Is albam ón bhanna Tom Petty and the Heartbreakers é Southern Accents, a eisíodh ar an 26 Márta 1985.

Traic Liosta

Taobh 1
"Rebels" - 5:21
"It Ain't Nothin' to Me" (Tom Petty, Dave Stewart) - 5:12
"Don't Come Around Here No More" (Petty, Stewart) - 5:07
"Southern Accents" - 4:44

Taobh 2
"Make It Better (Forget About Me)" (Petty, Stewart) - 4:23 
"Spike" - 3:33
"Dogs on the Run" (Petty, Mike Campbell) - 3:40
"Mary's New Car" - 3:47
"The Best of Everything" - 4:03

Gach amhrán le Tom Petty. (ach amháin iad le nótaí).

Singlí  
"Don't Come Around Here No More" - 28 Feabhra, 1985
"Rebels / Southern Accents" - 25 Márta, 1985
"Make It Better (Forget About Me)" - 3 Meitheamh, 1985

Foireann 
Tom Petty -  Giotár, Fonnadóireacht, léiritheoir
Mike Campbell –  Giotár,dordghiotár ar "Rebels", fonnadóireacht taca ar "It Ain't Nothin' to Me", méarchlár, léiritheoir
Benmont Tench – pianó, méarchlár, vibreafón
Howie Epstein – dordghiotár, fonnadóireacht taca
Stan Lynch – drumaí, cnaguirlisí, fonnadóireacht taca ar "Rebels"

Breise 
William Bergman - corn, sacsafón teanóir, maisíocht fuaime, fonnadóireacht taca
John Óg Berry - trumpa, corn, maisíocht fuaime
Ron Blair - dordghiotár ar "The Best of Everything"
Dick Braun - trumpa, corn, maisíocht fuaime, fonnadóireacht taca
Steve Breitborde – grianghrafadóireacht
Sharon Celani – fonnadóireacht tacas
Jim Coile – corn, sacsafón teanóir, maisíocht fuaime, fonnadóireacht taca
Malcolm 'Molly' Duncan – sacsafón
Joel Fein – innealtóir
Dean Garcia – dordghiotár
Bobbye Hall – cnaguirlisí
Jerry Hey – corn, stiúrthóir corn
Winslow Homer – obair ealaíne
Garth Hudson – méarchlár
Jimmy Iovine – léiritheoir
Clydene Jackson – fonnadóireacht taca
Phil Jones – cnaguirlisí
Martin Jourard – sacsafón
Dennis Keeley – grianghrafadóireacht
Jim Keltner – cnaguirlisí
Richard Manuel – fonnadóireacht taca
Stephen Marcussen – máistriú
Marilyn Martin – fonnadóireacht taca
Kurt McGettrick – corn, maisíocht fuaime, fonnadóireacht taca
Jack Nitzsche – cóiriú ar "Southern Accents"
Dave Plews – trumpa
Robbie Robertson – léiritheoir
Daniel Rothmuller – clairinéad, dordveidhil
Don Smith – innealtóir, athmheasc
Greg Smith – corn, sacsafón, sacsafón baratóin, fonnadóireacht taca
Stephanie Spruill – fonnadóireacht taca
Steele Works – dearadh
Tommy Steele – treoir ealaín, dearadh
David A. Stewart – dordghiotár, giotár, méarchlár, siotár, fonnadóireacht taca, léiritheoir
Julia Tillman Waters – fonnadóireacht taca
Maxine Willard Waters – fonnadóireacht taca
Alan "Bugs" Weidel – innealtóir
Shelly Yakus – innealtóir, athmheasc

Tagairtí 
1985 Albaim