joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Eoraipiam

Is é an t-eoraipiam dúil uimhir a 63, agus is é Eu an tsiombail cheimiceach a sheasann dó. Ceann de na lantanóidigh agus de na miotail thearc-chré atá ann. Miotal insínte atá ann, agus é chomh bog leis an luaidhe. Faoi bhrú ard (80 GPa) agus le teocht an-lag (1.8 K), iompóidh sé ina fhorsheoltóir, is é sin, caillfidh sé a fhriotaíocht in aghaidh an tsrutha leictrigh go hiomlán. Bíonn na lantanóidigh go léir an-imoibríoch, ach is é an t-eoraipiam an ceann acu is fonnmhaire a imoibreoidh le dúile eile, le hocsaigin an atmaisféir agus leis an uisce féin.

Tá dhá staid ocsaídiúcháin ag an eoraipiam ina chuid comhdhúile, +II agus +III, agus bíonn an uimhir ocsaídiúcháin +II níos coitianta ná +III. Mar sin, ní lantanóideach tipiciúil é an t-eoraipiam. Na comhdhúile ina bhfuil an chéad uimhir ocsaídiúcháin ag an eoraipiam, bíonn siad an-chosúil le comhdhúile an bhairiam. Miotal cré-alcaileach é an bairiam nach bhfuil ach an uimhir ocsaídiúcháin +II aige.

Bíonn comhdhúile dénártha (comhdhúile dhá dhúil) den dá chineál ag an eoraipiam leis na neamh-mhiotail is tábhachtaí: déchlóiríd eoraipiam EuCl2 agus tríchlóiríd eoraipiam EuCl3, défhluairíd eoraipiam EuF2 agus trífhluairíd eoraipiam EuF3, débhróimíd eoraipiam EuBr2 agus tríbhróimíd eoraipiam EuBr3, dé-iaidíd eoraipiam EuI2 agus trí-iaidíd eoraipiam EuI3, aonocsaíd eoraipiam EuO, trí-ocsaíd dé-eoraipiam Eu2O3, agus an ocsaíd mheasctha Eu3O4. Leis an sulfar agus leis an seiléiniam, abair, is é +II an t-aon uimhir ocsaídiúcháin atá ag an eoraipiam de ghnáth: féach an aonsuilfíd eoraipiam EuS agus an aonseiléiníd eoraipiam EuSe.

Tá sé réasúnta furasta eoraipiam a dhealú ó na lantanóidigh eile, toisc go bhfuil an uimhir ocsaídiúcháin sin +II chomh coitianta sin aige. Ar an gcúis chéanna, áfach, bíonn an t-eoraipiam níos teirce sna mianraí tipiciúla lantanóideacha. Is í an bhastnaeisít an fhoinse eoraipiam is fearr. Tugtar aimhrialtacht eoraipiam ar theirce an eoraipiam i gcoibhneas na lantanóideach eile, agus is coincheap tábhachtach é sa gheocheimic, nó cuireann sé ar chumas na ngeolaithe tuairimíocht a dhéanamh maidir leis an dóigh ar shioc an laibhe go cloch. Tá sé de chlaonadh san eoraipiam carnadh sna plagacláis, agus an-suim ag na geolaithe sna plagacláis mar fhoinse thábhachtach eolais i dtaobh na n-imeachtaí geolaíocha anallód.

Is é an meáchan adamhach atá ag an eoraipiam ná 151.964, ach cuireann an meáchan sin ar strae thú maidir le hiseatóip na dúile seo, nó níl eoraipiam a 152 ar fáil sa dúlra - iseatóp saorga radaighníomhach é sin. Le fírinne, tá eoraipiam an dúlra comhdhéanta as dhá iseatóp ar an dá thaobh den mheáchan adamhach: eoraipiam a 151 agus eoraipiam a 153. Tá siad beagnach chomh flúirseach le chéile: seasann an chéad cheann acu do 47.8 % den eoraipiam nádúrtha, agus is é an dara ceann atá sa chuid eile. Tá eoraipiam a 151 beagáinín radaighníomhach, ach tá leathré chomh fadaraíonach aige (5,000,000,000,000,000,000 bliain, nó cúig chuintilliún bliain) is gur féidir dearmad a dhéanamh dá radaighníomhaíocht sa ghnáthshaol.

Dúile ceimiceacha
Lantanóidigh
Gadailiniam

Is é an gadailiniam dúil uimhir a 64, agus Gd an giorrúchán a fheictear sna foirmlí ceimiceacha. Ceann de na lantanóidigh é. Fuair sé a ainm ón gceimiceoir Fionlannach Johan Gadolin, a raibh an-ról aige i dtaighde ceannródaíoch na miotal tearc-chré. Ba é an ceimiceoir Francach Paul Émile François Lecoq de Boisbaudran ba thúisce a d'aonraigh ocsaíd an ghadailiniam ó ocsaídí na lantanóideach eile, thiar sa bhliain 1886, ach ní rabhthas ábalta an miotal féin a aonrú ach le déanaí. Tá an gadailiniam in ann radaíocht neodrón a stopadh go héifeachtach, agus mar sin, úsáidtear mar sainsciath chosanta in aghaidh neodrón é. Úsáidtear gadailiniam san íomháú athshondais mhaighnéadaigh, teicníocht déanta íomhánna a cheadaíonn do na dochtúirí taighde a dhéanamh ar struchtúr inmheánach an choirp gan dul i dtuilleamaí radaíochta. 

Is é +III an staid ocsaídiúcháin is dual don ghadailiniam ina chuid comhdhúl. Mar sin, is lantanóideach tipiciúil é.

Tagairtí 

Dúile ceimiceacha
Lantanóidigh
Lantanóidigh

Is iad na lantanóidigh nó na lantainídí na dúile ceimiceacha seo a leanas:

 Lantanam, La
 Ceiriam, Ce
 Praiséidimiam, Pr
 Neoidimiam, Nd
 Próiméitiam, Pm
 Samairiam, Sm
 Eoraipiam, Eu
 Gadailiniam, Gd
 Teirbiam, Tb
 Diospróisiam, Dy
 Hoilmiam, Ho
 Eirbiam, Er
 Túiliam, Tm
 Itéirbiam, Yb
 Lúitéitiam, Lu

- is é sin, na miotail thearc-chre (na tearcithreacha) lúide an scaindiam agus an t-itriam. Níltear ar aon fhocal, ar chóir an lantanam a áireamh ar na lantanóidigh, ach de ghnáth, tá sé níos praiticiúla ná a mhalairt gan é a ligean ar lár. 

Is ionann "na lantanóidigh" agus "na lantainídí". Uaireanta, chloisfeá gurb é an difríocht nach n-áirítear an lantanam féin ar na "lantainídí" ach gurb ionann na "lantanóidigh" agus na lantainídí in éineacht leis an lantanam. Ní thacaíonn polasaí oifigiúil Chumann Idirnáisiúnta na gCeimiceoirí (IUPAC) i gcúrsaí téarmaíochta leis an tuiscint seo, áfach.

Tá na lantanóidigh go léir sách cosúil le chéile ó thaobh na ceimice de. Miotail bhoga iad ar féidir iad a ghearradh le scian, agus de ghnách, bíonn siad chomh fonnmhar chun imoibriú a dhéanamh le huisce is le haer is go bhfuil sé riachtanach iad a choimeád istigh in argón nó in ola lena chosaint ar an ocsaídiú. Is é +III an staid ocsaídiúcháin is tábhachtaí a bhíonn acu ina gcuid comhdhúl ceimiceach. Mar sin, bíonn sé deacair go minic iad a scaradh ó chéile, agus iad le fáil sna mianraí céanna. 

Is gnách "tearcithreacha" nó "miotail thearc-chré" a thabhairt ar na lantanóidigh maille leis an scaindiam agus leis an itriam, mar a chonaic muid, ach níl na lantanóidigh chomh tearc is a shílfeá. Is é an túiliam an ceann is teirce acu, ach tá sé féin níos coitianta ar an Domhan ná an t-iaidín. 

Tá eisceacht amháin ann, an próiméitiam. Dúil radaighníomhach é nach bhfuil le fáil sa dúlra ach go fíor-annamh. Sa bhliain 1964, d'aithin an t-ollamh Fionlannach Olavi Erämetsä iarsmaí beaga próiméitiam in eiseamal apaitíte ó Leithinis Kola i dtuaisceart na Rúise.

Bíonn na lantanóidigh úsáideach go maith sa teicneolaíocht. Is féidir leas a bhaint as an gcuid is mó acu sa ghléasra léasair. Úsáidtear sna tiontairí catalaíocha, sna scaglanna artola, sna buanmhaighnéid, sa tionsclaíocht ghloine, sa chriadóireacht, sa mhiotalóireacht agus ar a lán dóigheanna eile iad.

Tábla peiriadach
Whitley Stokes

Ba dhlíodóir Éireannach agus scoláire sa Léann Ceilteach é Whitley Stokes (28 Feabhra 1830 - 13 Aibreán 1909).

An Léann Ceilteach 
Tá clú agus cáil ar Whitley Stokes go háirithe mar scoláire sa léann Ceilteach. D'oibrigh sé sa réimse seo san India agus i Sasana. Rinne sé staidéar ar théacsanna Gaeilge, Briotáinise agus Coirnise. Chuir sé spéis sa nGaeilge go príomha mar fhoinse ábhar le haghaidh focleolaíochta comparáidí. Cé gur fhoghlaim sé Sean-Ghaeilge agus Meán-Ghaeilge, ní bhfuair sé blas ceart na Gaeilge riamh agus ní raibh an Nua-Ghaeilge ar a thoil aige ach an oiread. Bíodh gur cailleadh é breis agus céad bliain ó shin, is fear léinn tábhachtach é sa Léann Ceilteach go fóill. D'fhoilsigh sé níos mó ná 15,000 leathanach sa Léann Ceilteach agus níor tháinig eagráin níos fearr in ionad a eagrán féin ina lán cásanna, fiú tar éis na tréimhse fada seo. Ba chomhfhreagraí agus dhlúthchara dá chuid é Kuno Meyer ón mbliain 1881 ar aghaidh. Bhunaigh an bheirt acu an iris Archiv für celtische Lexicographie agus ba chomheagarthóir é maille le hErnst Windisch ar an sraith darb ainm Irische Texte

Saothair 
 Three Irish Glossaries (1862)
 Gwreans an Bys: the Creation of the World Aistriúchán ar dhráma Coirnise de chuid William Jordan ón mbliain 1611 (1864)
 Three Middle-Irish Homilies (1877)
 Old Irish Glosses at Merzburg and Carlsruhe (1887)
 Irische Texte foilsithe ag Leipzig (1880-1900), ina comheagarthóir in éindí le hErnst Windisch
 The Anglo-Indian Codes (1887).
 Lives of Saints from the Book of Lismore (1890) aistritheoir
 Urkeltischer Sprachschatz (1894) maille le hAdalbert Bezzenberger
 Thesaurus Palaeohibernicus (1901–03) in éindí le John Strachan

Naisc 
 Life, Works, Criticisms & Notes, EIRData, retrieved 23 May 2007
 Stokes bibliography at University College Cork's CELT project
 Irish Texts edited, some translated, by Whitley Stokes, CELT project, retrieved 23 May 2007

Tagairtí 

Teangeolaithe Éireannacha
Scoláirí Gaeilge
Daoine a rugadh i 1830
Básanna i 1909
Eacnaiméadracht

Is brainse den eolaíocht eacnamaíochta í an Eacnaiméadracht Tagann an focal ón nGréigís (oikos nó teach agus metrikos nó tomhas; miosúr). Ciallaíonn an eacnaiméadracht an staidéar eolaíoch eimpíreach a dhéantar ar an ngaol idir athróga eacnamaíochta. Úsáidtear modhanna matamaiticiúla agus staitistiúla. Baintear leas as an eacnaiméadracht sa thimthriall gnó, sa stocmhargadh, i gcúrsaí airgeadais, i margaíocht agus i réimse eile.

Anailís Chúlchéimnithe 

Toimhdí

 1.Líneacht na paraiméadar

Tá líneacht na paraiméadar ag an samhail chúlchéimnithe simplí (athróg neamhspleách amháin) agus iolraigh.

 

 2. Is é n an mhéid an tsampla randamaigh: Tá  dáilte go neamhspleách agus go comhionann.

 3. Gan il-chomhlíneacht fhoirfe

Tá na meastóirí neamhspleách go líneach.

 4.Tá an luach ionchais coinníollaí an earráid iarmharaigh cothrom le nialas

 

 5.Homaisceideastacht

,

Is iad na Toimhdí 1-5 na Toimhdí Gauss Markov. Nuair nach bhfuil na Toimhdí Gauss Markov sáraithe, is é MNLF an meastóir (meastóir líneach neamhlaofa is fearr).

Samhail chúlchéimnithe 

 Is iad X (nó ) na hathróga neamhspléacha.
 Is é y an athróg spléach.
 Is iad  (nó ) na paraiméadar anaithnide.

 

Agus an meastóir, 

 

Eolaíochtaí sóisialta
Eacnamaíocht
Pistacia lentiscus

Tor nó crann beag dé-éiciach síorghlas is ea Pistacia lentiscus (Gréigis: μαστίχα) (Mastic) den teaghlach Pistacio, a fhásann suas go dtí 4 m ar airde agus a saothraítear le haghaidh a roisín aramatach, den chuid is mó ar an oileán Gréagach Chios. Is as réigiún na Meánmhara ó dhúchas é, ó Mharacó agus an Ibéir san iarthar tríd an Fhrainc agus an Tuirc ó dheas go dtí an Iaráic agus an Iaráin san oirthear. Tá sé freisin dúchasach do na hOileáin Chanáracha. Tá an focal mastic díorthaithe ón bhriathar Gréigise mastichein ("na fiacla a bhualadh le chéile").

Crainn
Na Fíréin

Is banna rac-cheoil Gaeilge é Na Fíréin a bunaíodh sa bhliain 1984. Bhunaigh Colm Mac Séalaigh Na Fíréin i Mí na Bealtaine 1984 le comhbhaill Eoin Smith, Gearóid Ó Murchú agus Franny McBride. B'iarracht a bhí ann an chéad fhíor racbhanna a chanadh trí mheán na Gaeilge a chur ar an bhfód. Scríobh Colm féin lear mhór d'amhráin an bhanna, an t-amhrán is cáiliúla acu "Tír na nÓg" san áireamh. Is amhrán é atá anois ina chlasaic cultais agus atá ar eolas ag duine ar bith a chaith seal ar chúrsa samhraidh Gaeltachta in Éirinn le fiche bliain anuas.

Tagairtí 

Ceoltóirí Éireannacha
Bannaí a chanann i nGaeilge
Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1984
Spadán

Ainmhí is ea an spadán. 

Mamaigh
Spioróg

Is éan í an spioróg (Accipiter nisus). Is baill d'fhine na Accipitridae iad.

Éin
Corr oíche

Is éan í an corr oíche. Is baill d'fhine na Ardeidae iad.

Éin
Príomhoifigeach feidhmiúcháin

Is é príomhoifigeach feidhmiúcháin (POF) nó stiúrthóir feidhmiúcháin an riarthóir tarmligthe nó oifigeach corparáideach (feidhmeannach) leis an rang is airde san grádlathas de heagraíochta. Féadfaidh freagrachtaí na príomhoifigeach feidhmiúcháin a athrú de réir struchtúr, méid agus náisiúntacht na heagraíochta ach ní athraíonn spiorad an fheidhme a lán: is é POF an oifigeach is mó sinsearach de gach stiúrthóirí oibríochtúla.

Naisc sheachtracha 
 Effective Leadership Strategies for CEOs 
 U.S. Department of Labor
Ciotrón

Is éard is ciotrón ann, ná an toradh cumhra Citrus medica a bhfuil feidhm leis sna córais Swingle agus Tanaka araon. Tá sé ina bhall suntasach san ghéineas Citrus, a bhaineann leis na Rutaceae, fo-theaghleach Aurantioideae. Tagann an t-ainmniú medica de réir dealraimh ón ainm ársa comhchosúil 'media' , a bhí faoi thionchar Theophrastus, a chreid gur tháinig an citron ó Mhedes , ó Pheirs nó ón Aisiria ó dhúchas.

Tá a lán ainmneacha cosúil go leor lena chéile i dteangacha éagsúla ar an toradh seo , m.sh. cederat, cedro, srl. Tá na cinn is mearbhlaí faighte áfach sa Pholainnis, Seicis, Slóvaicis, Fraincis, Ollainnis, Ghearmáinis, Ghiúdais agus teangacha Lochlannacha, ina bhfuil an cara bréagach "citron" ar fáil, a déanann tagairt do na torthaí ar a dtugtar na líomóidí i nGaeilge. Tugtar "cédrat" ar 'ciotrón' i bhFraincis.

Torthaí
Fabhcún coille

Is éan é an fabhcún coille Is baill d'fhine na Falconidae iad. 

Éin
Íbis

Is lapairí fadmhuineálacha cuarghobacha iad na híbisí den fhofhine Threskionithinae.

Dáileadh tíreolaíoch
Tá roinnt speiceas dúchasach don Afraic (an íbis mhaol thuaisceartach, an ibis hadada, an íbis bheannaithe) agus i Meiriceá (an íbis bhán,an íbis scarlóideach), agus ceann ón Áise (an ibis Seapánach).

San Eoraip, is féidir linn teacht ar an íbis mhaol atá á thabhairt isteach arís chomh maith leis an íbisí niamhracha, a dtagann duine air san Afraic freisin, cé gur éalaigh ibises naofa, ó chúlchistí éaneolaíochta, clíomaithe in iarthar na Fraince (ó Morbihan go Charente-Muiría d’éalaigh ó chúlchistí éaneolaíochta, a bhfuil cáil orthu in iarthar na An Fhrainc (ó Mhorbihan go Charente-Maritime).

Speicis in ord tacsanomaíoch
Tá 28 speiceas ar marthain ann agus 6 speiceas díofa

Éin
Eilifint na hAfraice

Is ainmhí mór í eilifint na hAfraice. Mamach atá inti. 

Mamaigh
Anthony Quinn

Ba aisteoir Gael-Mheiriceánach é Anthony Quinn (a rugadh ar an 21 Aibreán 1915 agus fuair bás 3 Meitheamh 2001). 

Quinn, Anthony
Futbol Club Barcelona 2008-2009

Scuad FC Barcelona le linn séasúir 2008-2009

 Traenálaí:  Josep Guardiola

Liosta trófaí 
 Sraith na Seaimpíní UEFA
 Príomhroinn na Spáinne
 Supercorn na Spáinne

Futbol Club Barcelona
Uachtarán Chomhairle Airí Phoblacht na hIodáile

San Iodáil, is aon de na comhlachtaí monalathacha an rialtas a chomhdhéanamh é Uachtarán Chomhairle Airí Phoblacht na hIodáile. Is é Mario Monti an tUachtarán Chomhairle na nAirí reatha.

Uachtaráin Tíortha
Cág

Is éan pasaireach é an cág (Coloeus monedula) i bhfine na Corvidae, ar a dtugtar freisin an cág Eoráiseach, nó an cág Eorpach agus a bhfuil aithne air as rudaí a ghoid ó dhaoine. Bíonn sé ar fáil ar fud na hEorpa, in iarthar na hÁise agus san Afraic Thuaidh; is éan cónaithe é den chuid is mó, cé go n-imíonn líonta oirthearacha agus iartharacha ó dheas sa gheimhreadh. Aithnítear ceithre fhospeiceas, atá difriúil go príomha i ndath a gclúmh ar an chloigeann agus ar an bhaic. Rinne Linnaeus cur síos foirmiúil air ar dtús, ag tabhairt an ainm Corvus monedula dó. 

Éin
Eilifint na hÁise

Is ainmhí mór í eilifint na hÁise. Mamach atá ann. Elephas maximus an t-ainm eolaíoch. Is é Elephas maximus an t-aon speiceas amháin sa ghéineas. Tá sé le fáil san Áise: an Bhanglaidéis, an India, Srí Lanca, an Ind-Sín agus cuid de Neipeal agus An Indinéis (go mór mhór Borneo), Vítneam , An Téalainn,an Chambóid, Laos, Burma, an tSín, an Bhútáin, agus Sumatra.

Fospeicis 
Tá ceithre fhospeiceas ann.

 (Elephas maximus indicus Cuvier, 1798)
 (E. m. maximus Linnaeus, 1758)
 (E. m. sumatranus Temminck, 1847)
 (E. m. borneensis Deraniyagala, 1950)

Mamaigh
Luachairín

Is éan í an luachairín. Is baill d'fhine na Emberizidae iad.

Éin
Feadóg ghlórach

Is éan í an fheadóg ghlórach. Charadrius vociferus an t-ainm eolaíoch. Is baill d'fhine na Charadriidae iad.

Bíonn droim agus sciatháin an éin fhásta donn. Bíonn an bolg ban. Brollach bán a bhfuil dhá bhanda dubh air. Dath óráiste ar an tóin. Bíonn an aghaidh donn ach dath bán a bíonn ar an an gclár éadain. Is féidir fáinne óráiste-rua a fheiscint timpeall na súilí.

Éin
Eilifint Indiach

Is ainmhí mór í an eilifint Indiach. Elephas maximus indicus an t-ainm eolaíoch.Mamach atá ann, fospeiceas de chuid eilifint na hÁise. Tá trí fhospeiceas eile ann: E. m. sumatranus, E. m. maximus agusE. m. borneensis.

Tá sé le fáil san India agus i dtíortha eile freisin: an
Bhanglaidéis, An Bhútáin, an Chambóid, an tSín, Laos, An Mhalaeisia, Burma / Myanmar, Neipeal, an Phacastáin, An Téalainn agus Vítneam.

Bíonn na heilifintí Indiacha suas le 6.4m (21 troigh) ar fhad, 2-3.5m ar airde ag an ngualainn (6.6 - 11.5 troigh) 2.7 - 4.5 tona ar meáchan. Bhí an eilifint Indiach is mó riamh 8m (26 troigh) ar fhad, 3.5m (11 troigh) ar airde agus ocht dtona ar meáchan.
 

Mamaigh
Iolar fíréan

Is éan é an t-iolar fíréan. Is baill den fhine Accipitridae iad na hiolair.

Éin
Linux mint

Is Córas Oibriúcháin í Linux Mint. Is dáileadh Linux é atá bunaithe ar Ubuntu agus Debian freisin! Foilsítear Linux Mint faoin Ceadúnas Ginearálta Poiblí, mar sin is bogearra saor é Linux. Tá cách saor chun an cód a úsáid agus athrú mar ba mhaith leo.

Anois tá leagan nua le fáil atá bunaithe díreach ar Debian.

Chruthaigh Clement Lefebvre Linux Mint, agus tá cónaí air in Éireann.

Leagan: 

Foilsíonn Linux Mint leagan nua nuair a thagann leagan nua Ubuntu amach. Tarlaíonn sé sin gach 6 mí, mar sin tá dhá leagan nua Linux Mint gach bhliain.

Is Leagan Tacaíocht Fad-Téarma í 'Isadora', mar sin beidh paiste is cabhair le fáil ar feadh 3 bliana. 

De ghnáth stopann siad ag ceartú fadhb tar éis bhliain go leath. Cé nach bhfuil aon tacaíocht le fáil, is féidir na sean leagan a íoslódáil go fóill ó Suíomh Linux Mint 

Úsáidtear ainm baininscneach do chuile leagan, úsáidtear focail amháin mar ainm freisin. Tosaigh an céad litir mar 'a', agus anois tá siad suas chuig 'i'.

Foireann Forbairt 

Déanann na daoine seo a leanas forbairt ar Linux Mint:

 Clement Lefebvre - Bunaitheoir an Córas, tá sé i gceannas ar an tionscnamh agus déanann sé obair ar freisin
 Jamie Boo Birse - I gceannas ar an leagan KDE
 Kendall Weaver ("kendall", USA): I gceannas ar na leagan LXDE agus Fluxbox
 merlwiz79 - I gceannas ar an leagan Xfce

Tá neart daoine eile a chuireann leis an tionscnamh, tá liosta do na príomh daoine le fáil ar leathanach eolas Linux Mint. Freisin déantar aistriúcháin ar an Córas Oibriúcháin.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Baile Linux Mint

Linux
An Eaglais

Sráidbhaile in iarthar Chontae Phort Láirge is ea an Eaglais (Aglish i mBéarla).

An baile 
Tá sé suite gar do Dhún Garbháin agus d'Eochaill. Tá eaglais, bunscoil, halla pobail, oifig poist, páirceanna imeartha agus cúpla tábhairne ann. Tagann an ainm ón eaglais, a tógadh sa 19ú haois.

Spórt 
Tá club de chuid CLG ann. Bhaineadar craobh an Chontae sna blianta 1915, 1922 agus 1923.

Tagairtí

Naisc 
 Wateford Tourism profile of Aglish 
 Census figures 2002
 Ordnance Survey map 
 Aglish National School 
 Aglish Post Office 
 Geraldines 2002 Glory 
 Tholm Keane on charge for national honours

Bailte i gContae Phort Láirge
Dánta Catullus

Scríobhadh dánta Gaius Valerius Catullus ag deireadh na Poblachta Rómhánaí. Déanann sé cur síos ar stíl a bheatha agus ar a chairde ina chuid filíochta, agus ach go hairithe a ghrá don bhean darbh ainm 'Lesbia'.

Foinsí agus eagrúchán 
Tháinig lámhscríbhinn de dhánta an fhile chun solais ag tús an cheathrú céad déag ina bhaile dúchais agus tugtar leagan V (codex Veronensis) ar an lámhscríbhinn seo. Ar an drochuair, cailleadh í ina dhiaidh sin. Díorthaíonn na trí lámhscríbhinn atá ar fáil anois uaithi agus tá siad stóráilte i Leabharlann Náisiúnta na Fraince (Bibliothèque nationale de France), i Leabharlann Bodleian, Oxford (Bodleian Library) agus i Leabharlann Aspalda na Vatacáine (Bibliotheca Apostolica Vaticana) sa Róimh.
Sna lámhscríbhinní seo, tá 116 carmina de chuid an fhile taifeadta (meastar anois go bhfuil trí cinn díobh bréagach - 18, 19 agus 20 - cé go bhfuil na huimhreacha coinnithe), ar féidir a bheith roinnte ina dtrí chuid foirmeálta: seasca dánta gearra i méadar athraitheach, ar a dtugtar polymetra, ocht ndánta atá níos faide , agus 48 eipeagram.

Níl aon chomhdhearcadh scolártha faoin gceist- 'An é Catullus a bhí freagrach as ord na ndánta a shocrú?'. Bíonn difríocht idir na dánta fada agus na polymetra agus na heipeagraim, ní hamháin ina fhad ach freisin in a n-ábhair: Tá seacht iomann agus mion-eipic, nó epyllion, an fhoirm is ard-luachmhaire do na " filí nua" .

Is féidir na polymetra agus an heipeagraim a roinnt i gceithre mhór-ghrúpa téamach (ach ag déanamh neamhaird ar an líon sách mór de na dánta a sheachnaíonn an catagóiriú sin):

 Dánta chuig agus faoina gcairde (eg, dán 13).
 Dánta earótacha: 
 Feannadóireachtí:
 Comhbhróin:

Tagairtí 
 

Catullus
Saidhbhéar

Is éan é an saidhbhéar. Is baill d'fhine na Charadriiformes iad.

Éin
Falaróp gobchaol

Is éan é an falaróp gobchaol. Is baill d'fhine na Scolopacidae iad.

Éin
Cangarú rua

Ainmhí is ea an Cangarú. Mamach atá ann, agus is ball d'fine na Macropodidae é. Faightear san Astráil é.

Mamaigh
Cangarúnna
Cnota

Is éan é an cnota. Is baill d'fhine na Scolopacidae iad.

Éin
Coill na Silíní

Bruachbhaile réasúnta nua is ea Coill na Silíní (Béarla:Cherrywood), soir ó dheas ó Bhaile Átha Cliath agus suite, go hoifigiúil, sa chontae Dún Laoghaire-Ráth an Dúin gar do Chontae Chill Mhantáin. Baile fearainn atá ann, a cruthaíodh timpeall an bPáirc Ghnó atá ann, ar thalamh idir na sean-bhailte Baile Uí Lachnáin agus Ráth Michíl. 

Osclaíodh líne den Luas ann sa bhliain 2011, agus is é Stáisiún Sheanchill an líne den DART is giorra.

Bailte i gContae Bhaile Átha Cliath
Muir Rua

Is muir í an Mhuir Rua atá suite idir an Afraic agus an Áise . 

Mara
Siorrachd Pheairt

Contae de chuid na hAlban is ea Siorrachd Pheairt.

Bailte 

 Achadh Chaladair, Áth a' Cháirn, Achadh na Follt, Ailt, Áth Maol Ruibhe, Aird Talnaig, Achadh Loinne
 Blár Athall, Blár Ghobhraidh, Baile Chloichridh, Baile an Luig, Blár-na-Gobhainn, Baile a' Chlachain, Both Bhúirnich
 Cuimrigh, Cúbar Aonghais, Craoibh, Ceann Rois, Cluainidh, A' Cheannmhor, Coille Chnagaidh, Ceann Loch Raineach, An Ceann Árd, Ceann Eas Ciad, Cinn Rosaidh, Cille Mhícheil
 Drochaid Éireann, Drochaid Theilt, Dún Chailleann, Dáil Ghiuthais, Dul
 Feárnan, Feith nan Ceann, Forgrann Eithne, Fothair Tabhaicht, Fartairchill
 Innis Tuathar
 Labhar, Lag an Ratha, Longartaidh
 Mígeil, Meadhainnigh, Maothail
 Obar Pheallaidh, Obar Phuill, Obar Fhargaidh, Obar Dailchinn, Obar Neithich, Obar Ruadhainn 
 Peairt, Am Port Mór 
 Ráth a' Ghoirtein
 Srath Gaoithe, Sgáin, Spideal Ghlinn Sídh 
 Tobair Mhuire, Trian a' Phuir
 Uachdar Árdair

Tíreolaíocht 

 Loch Dhún Alastair, Loch Éireann, Loch Faschoille, Loch Líobhann, Loch Eireachd, Loch Raineach, Loch Tatha, Loch Teimhil

Contaetha na hAlban
Bearaig

Contae de chuid na hAlban is ea Bearaig (Berwick as Béarla).

Bailte 

 An Dún
 An Geal Áth
 Abaid Bhaoithin
 Dún Airchill
 Inbhir Eighe
 Labhdar
 Longphort Mhacais

Contaetha na hAlban
Ros

Contae de chuid na hAlban is ea Ros, i gComhairle na Gàidhealtachd.

Bailte 

 Achadh nan Allt, Achadh an Dúnaidh* Achadh Dhubhaird, An t-Achadh Garbh, Achd Ille Bhuidhe, Achadh an Dreaghainn, Achadh na Trághad, Achadh nan Gearran, Achadh na h-Áirde, Achadh na Síne, Achadh nan Seileach, Alcaig, Allt na h-Airbhe, Ámait na Tuath, Áth nan Ceann, An Annaid, Árbol, Áird nan Easgann, Áird Cheatharnaich, Áird Chrónaidh, Áird Heisleag, Áird an Dreaghainn, Áird Mhéar, An Áird Mhór, Áird Rois, Áird Ilidh, Arpa Phílidh, Áirde Fáillidh, Attadal, Achadh an Dreaghainn, An t-Allt Beithe, Abhach, Achadh na h-Áirde, Alltan an t-Salainn, Alanais
 Bad a' Chró, Baile Dhubhthaich, Am Bog, Bada Call, Am Bad Luachrach, Am Bad Ráilleach, Baile an Todhair, Baile na Trághad, Beul-átha na Crá, Baile nam Péiling, Baile Eóghainn, Baile Sheumais, Baile Máirí, Baile Mhuilinn Anndra, Am Blár Dubh, Bun Lóchaidh, Baile Chailnidh
 Cinn Déis Bhig, A' Chomraich, An Cladach, Camas Teile, Camas Tearach, Cárnach, Cunndainn, Na Cúileagan, An Cúil Bháicidh, Cúil Duibh, Cúl a' Chudainn, Caoldaraigh, Cinn Chàrdainn, Ceann Loch Iú, Cnoc Fearghalaigh, An Claon, Ceasag a Tuath, Creag Tarail Bhig, Cnoc na Gaoithe
 Drochaid Sguideil, Deilgnidh
 Eadardan
 Fodhraitidh
 Geárrloch, Gairbh, An Goirtean
 Inbhir Áiliginn, Inbhir Chómhrainn, Inbhir Ghórdain, Inbhir Pheofharain
 Manachainn Rois, Meallan Theárlaich, Meallan Údraigil 
 An Leathad, Leac Mailm, An Leitir, Loch Carrann, Loch Slinn, An Lón Dubh, An Lón Mór
 An Neag
 Na h-Óbaidhnean, Ormasgaig 
 Port Mo Chalmaig, Am Poll Glas, Poll Iú, Portaigil, Port Mo Chalmaig, Radharaidh, An Rubha Dearg, An Rubha, Ros Mhaircnidh
 Sgoraig, Sannda Mhór, Sannda, Seannduaig, Síldeag, Strath Carrann, Srath Chainneart, Srath Pheofhair, An t-Srathaidh
 Na Tathagan, Na Trí Port Mara, Na Tathagan, An Todhar, Toirbheartan, Toghsgaig, Toll a' Mhadaidh 
 Uachdar Niad, Ulapul, Urrath

Tíreolaíocht 

 Abhainn Sgitheach
 Beinn Mhór na Cóigich, Beinn Uais, Bealach na Bá, Bailcnidh, Beinn Dearg
 Caolas Chrombaidh, Caolas Dhórnaich, Camas Neig, Cúl Mór, Cúl Beag, Creag a' Chnocain, Cárn Eige, A' Chóigeach, Conann, Cill Tighearna, An Cuan Moireach, Carrann
 Na h-Eileanan Samhraidh, An t-Eilean Dubh
 Leódhas, Loch Ma-ruibhe, Loch Mheathadaidh
 Ros an Ear
 Sula Bheinn, Stac Pollaidh, Seana Bhráigh, Sleaghach
 Taobh Siar Rois

Stair 

 Clach a' Charridh, Clach an Tiompain
 Lámh-sgríobhainn Fheárnaig

Comhairle na Gàidhealtachd
Tíreolaíocht na hAlban
Contaetha na hAlban
Contae Inbhear Nis

Contae de chuid na hAlban is ea Inbhear Nis.

Ceantair 

 Na Garbh Chriochan
 Loch Abar
 An Áird

Bailte 

 Inbhear Nis
 Cúil Lodair
 Malaig
 Obar Itheachan
 A' Mhanachainn
 Druim na Drochaid
 Duras
 Inbhir Farragaig
 Bun Leothaid
 Foithir
 Inbhir Mhoireastain 
 An Drochaid Bhán
 Cille Chuimein
 Ceann Loch

Stair 

 Caisteal na Sróine

Tíreolaíocht 

 An t-Eilean Sgitheanach
 Eilean Áigeis 
 Na Hearadh
 Uibhist a-Tuath
 Uibhist a Deas
 Uibhist a Deas
 Barraigh
 Rúm
 Loch Nis
 Rocal
 Na h-Eileanan Tarsainn]

Contaetha na hAlban
Baile na hUige

Contae de chuid na hAlban is ea Baile na hUige.

Bailte 
 An t-Srón Reamhar
 Úr nan Stiúbhartach
 Taigh Mhártainn 
 Baile na h-Ùige
 Machair an Sgithich
 Árd Bhaile 
 An Druim Mór
 Clachan Ghlinn Lus
 Port Phádraig

Tíreolaíocht 
 Na Rannaibh 
 Loch Ríoghaine
 Maol nan Gall
 Machair Ghallghaidhealaibh

Contaetha na hAlban
Inbhear nÁrainn

Contae de chuid na hAlban is ea Inbhear nÁrainn.

Bailte 

 Áird nan Saor
 Allt Éireann
 Caladar
 Geadais
 Inbhir Narann

Tíreolaíocht 

 An Cuan Moireach
 Am Monadh Ruadh

Contaetha na hAlban
Contae Obar Deathain

Contae de chuid na hAlban is ea Obar Deathain.

Bailte 

 Athfort, Abéidh, Achadh nam Bláth, Achadh Leamhan, Achadh nan Cat
 A' Bhruaich, Beannchar, Baile Thurra, Baile Mheadhain, Bealadair, Bad nan Sgoth, Baile Phúir, Beannchar Dómhnaig, Baile Shealbhaigh, Am Baile Beag
 Ceann Phádraig, Cala na Creige, Ceann a' Mhuigh, Ceann Tórr, Coinmheadh, Cárnaidh, Corr Garaidh, Cnoc an Arbhair, Craichidh, Ceann a' Mhuigh, Cionn Droma, Cinn Chárdainn, Cinn Eadar
 An Dún, Deimhidh, Dúnaidh, Druim M'Aodhaig, Dún Eicht, Déir
 Eicht, An Eilreig 
 Fothair Aonghais, Fothair Chárdain, Fionndan, Fordun, Fearann Mhártainn, Fobharan, Fionntraigh
 Geárr Lagaidh, Garbh Mhonadh, Gartaidh 
 Inbhir Chruidein,Inbhir Úraidh, An Innis, Inbhir Biorbhaidh, Inbhir Úigidh
 Lógaidh, Lón Magh, Lósda, Lann Fhíonain
 Am Mód
 Obar Dheathain, Obar Chiardair, Obar Dobhair
 Am Port Leathann, Port Saoidh, Peit Fhearghais
 Ros Abhartaich, Roinnidh, Rórath, Ráth Thormoid, Ruadhainn
 Sgainn, Srath Dheathain
 Tobar Bhríde, Turlann, Tarbhais, Tórr nam Fiann, Tórr Fionn, Tollaigh, An Tulach
 Uachdar Leasa, an t-Uisge Bán

Stair 

 Bad an Eóin, Beinn a' Bhúird, Baile Morail, Beinn Bhrotain, Balgaidh, Beinn a' Chaorainn, Beinn Athfhinn, Beinn Mac Duibh, Beinn na Cìche, Bráigh Riabhach, Beinn Chíochan
 An Cárn Bhailg, Cárn a' Bhailg, Carrann, Creag Liathach, Cáorn an t-Sabhail, Cárn a' Mháim, Cárn Aosda, Clach na Beinne, Cárn Gorm an Doire 
 Dubh Éireann, Deathan
 Am Monadh Ruadh, Am Monadh, Mór Bheinn, Monadh Caoin
 Páirc Náiseanta a' Mhonaidh Ruaidh, 
 Sgór an Lochain Uaine, Sgór Gaoith
 Uisge Chollaidh, Uisge Íle, Uisge Úigidh, Úraidh

Contaetha na hAlban
Inbhear Áir

Contae de chuid na hAlban is ea Inbhear Áir.

Bailte 

 Allmhaigh
 An Leargaidh Ghallda
 An t-Srón
 Baile na Trágha
 Cill Fhinnean
 Cill Mheárnaig
 Cille Bhraonaidh
 Cille Mhára, Cill Osailt
 Cnoc an Tobair
 Cumnag
 Dail Ruighe, Dún Iúbhair, Dail Mhaol Chiarain
 Gleann Gairneig
 Inbhir Áir, Inbhir Gharbhain
 Irbhinn
 Machlainn, Am Magh Baoghail
 Preastabhaig, Patna

Tíreolaíocht  

 Abhainn Dhúin, Abhainn Gharbhain

Contaetha na hAlban
Siorrachd Shruighlea

Contae de chuid na hAlban is ea Sruighlea.

Bailte 

 Baile Dearnaig
 Ceann Fháil
 Deanaidh
 An Eaglais Bhreac
 Fionn Treabh
 Cill Earnain
 Cill Saidhe
 Léirbert
 Logan
 Poll Mhonadh
 Sliabh Mhanainn
 Strath Bhláthain
 Sruighlea (cathair)

Contaetha na hAlban
Lannraig

Contae de chuid na hAlban is ea Lannraig.

Bailte 

 Cille Bhríghde an Ear
 Tobar na Máthar
 An t-Árd Ruigh
 Drochaid an Chóta
 Baile an t-Saoir
 Camas Long
 An Ruadh-Ghleann 
 Magh na Cruithneachd
 Cnoc a' Chluig
 Achadh an Locha
 An Cárn Fionn
 Comh Dobhair Alt
 Dubh Leitir

Contaetha na hAlban
Buirg Londan Lambeth

Is é London Borough of Lambeth an Buirg Londain i Londain Theas, Sasana.

Ceantair 

 Brixton
 Clapham, Clapham Park, Crystal Palace
 Dulwich
 Gipsy Hill
 Herne Hill
 Kennington
 Lambeth, Acomhal Loughborough
 Upper Norwood
 The Oval
 Stockwell, Streatham
 Tulse Hill
 Vauxhall
 Waterloo

Nithe is díol spéise do thurasóirí  

 BFI Southbank, Brixton Academy
 Clapham Common
 Droichead Hungerford 
 Lincoln Memorial Tower
 Morley College
 The Old Vic
 Pálás Lambeth
 Queen Elizabeth Hall
 Royal Festival Hall
 Súil Londan, Uisceadán Londain, Sts Simon and Jude Catholic Church, Southbank Centre
 Vauxhall Gardens

Sasana
Buirgí na Londan
London Borough of Lambeth
Seirfeachas

Ba oibrí talmhaíochta ceangailte leis an córas feodach é Seirfeach. 

Seirfeachas
Máel Mórda mac Murchada

Ba é Máel Mórda mac Murchada nó Máel Mórda mac Murchada Uí Fáeláin (Maol Mórdha Mac Murchadha Uí Fhaoláin) Rí Laighean. Rugadh é timpeall 965 agus maraíodh é ag Cath Chluain Tarbh ar an 23 Aibreán 1014, mac le Murchad mac Finn agus deartháir le Gormlaith (bean chéile Bhriain Bóramha ) a bhí ann, agus é ina dhuine de mhuintir Uí Fhaoláin, ceann de threibheanna Uí Dhúnlainge a bhí lonnaithe timpeall na Life i Nás na Rí.

Cuimhnítear air, thar aon rud eile, mar namhad Bhrian Bóirmhe, agus maraíodh an bheirt ag Cath Chluain Tarbh ar Aoine an Chéasta 1014. D'éirigh sé amach níos luaithe freisin, sa bhliain 1012. Tar éis a bháis bhí Bran, a mhac, ina rí ar Chúige Laighean idir na blianta 1016 agus 1018. Ó shin amach ar aghaidh mhair ríogacht Uí Dhúnlainge le daoine de mhuintir Uí Mhuireadhaigh in áit mhuintir Uí Fhaoláin mar thoradh ar an slua mór a cailleadh ag Cluain Tarbh.

Tagairtí 

Ríthe na Laighean
Ríthe Uí Dhúnlainge
Daoine a rugadh i 965
Daoine as Contae Chill Dara
Básanna i 1014
Stailc ocrais 1981

Sa bhliain 1981 chuaigh príosúnaigh Phoblachtánaigh ar stailc ocrais i dTuaisceart Éireann.

Cúlra 
Ó theip ar rialtas i ndiaidh rialtais cúrsaí an Tuaiscirt a shocrú go polaitiúil, d'fhéach siad le Tuaisceart Éireann a thabhairt chun "normáltachta". Cuid de seo ab ea gur éirigh siad as an imtheorannú agus gur bhain siad stádas an chime pholaitiúil de na príosúnaigh pharaimíleata. Ón mbliain 1976 ar aghaidh, b'iad "cúirteanna Diplock", ar chúirteanna gan choiste iad, a thriaileadh na príosúnaigh pharaimíleata. Níor mhaith leis na húdaráis na cásanna seo a fhágáil faoi ghnáthchoisteanna cúirte, ó bhí an baol ann go n-imeaglófaí na giúróirí. I ndiaidh na trialach, chaití leo mar nach mbeadh iontu ach gnáthchiontóirí. 

Le cur in aghaidh an pholasaí seo, chuaigh príosúnaigh Phoblachtánacha na Ceise Fada ag agóidíocht: bhí siad ar an mblaincéad, mar a thugtaí air, nó ag glacadh páirte san Agóid Shalach.

Stailceanna 
Shroich an agóidíocht a buaic sna blianta 1980 agus 1981, nuair a chuaigh na príosúnaigh ar stailc ocrais leis an stádas polaitiúil a fháil ar ais.

I Stailc Ocrais na bliana 1980, chuaigh seachtar príosúnach Poblachtánach, seisear acu ina Sealadaigh agus ceann amháin ina mbaill d'Arm Fuascailte Náisiúnta na hÉireann, ar céalacan. Thosaigh an chéad stailc ocrais ar an 27 Deireadh Fómhair 1980. Stop an stailc ar an 18 Nollaig den bhliain sin nuair a sheol an rialtas litir chuig na príosúnaigh.

I Stailc Ocrais na bliana 1981, chuaigh deichniúr príosúnach Poblachtánach, seachtar acu ina Sealadaigh agus triúr eile ina mbaill d'Arm Fuascailte Náisiúnta na hÉireann, ar céalacan go dtí gur stiúg siad le hocras. B'é Roibeard Gearóid Ó Seachnasaigh, nó Bobby Sands, an chéad duine acu a cailleadh. Roimh a bhás, vótáladh isteach sa Pharlaimint (Teach na dTeachtaí) é, agus d'éirigh an t-éacht céanna lena ghníomhaire toghchánaíochta, Owen Carron, i ndiaidh bhás an tSeachnasaigh féin. Chuaigh na stailceanna ocrais go mór i gcion ar an bpobal Náisiúnaíoch. Tháinig breis is céad míle duine ar aifreann adhlactha an tSeachnasaigh in Eaglais Naomh Lúcás i gCill Uaighe, Iarthar Bhéal Feirste, agus bhí sluaite móra de dhaoine i láthair ag na sochraidí freisin.

Críoch 
Mar a thuig na Poblachtánaigh an scéal, is é an rud a tháinig chun solais le linn na n-imeachtaí seo ná an poitéinseal polaitiúil a bhí ar fáil don té a mbeadh an straitéis ann le leas a bhaint as. I ndiaidh na stailceanna ocrais, thosaigh Sinn Féin ag glacadh páirte sna toghcháin ar an dá thaobh den Teorainn an chéad uair riamh. Sa bhliain 1986, d'fhógair Sinn Féin gur ghlac siad le Dáil Éireann mar pharlaimint dhlisteanach, rud a thug ar dhornán de Phoblachtánaigh dhobhogtha scoilteadh ón bpáirtí le Sinn Féin Poblachtach a bhunú.

Is é an chiall a bhain na hAontachtóirí as an scéal, áfach, go raibh na Caitlicigh, mar phobal, i bhfabhar leis an bhforéigean agus leis an sceimhlitheoireacht, rud a mhéadaigh ar an meon seicteach i measc na bProtastúnach.

Féach freisin 
 Poblachtánachas in Éirinn
 Náisiúnachas in Éirinn
 Na Trioblóidí

Tagairtí 

Na Trioblóidí
Mahamad

Ba é Muhammad fáidh an Ioslaim. Creideann na Moslamaigh gur nocht Dia a theachtaireacht naofa tríd na fáithe, arbh é Muhammad an duine deireanach acu.

Saol 
Rugadh Muhammad i Meice na hAraibe circa 570-571. Abdullah an t-ainm a bhí ar a athair agus Aminah an t-ainm a bhí ar a mháthair. 

Sa bhliain 610 chaith sé tamall in uaimh Hira, gar don chathair. Deirtear gur labhair an t-aingeal Gaibriéil leis ansin. Sin mar a thosaigh an tIoslam.

Clann 
Tá conspóid ann fós, i measc na Moslamach agus idir Moslamaigh agus neamh-Moslamaigh, maidir le cén aois a bhí a bhean, Aisha, nuair a phós sí Mahamad agus nuair a cuireadh an pósadh i gcrích (tá na meastacháin idir sé bliana agus naoi mbliana déag d'aois agus idir naoi mbliana agus naoi mbliana déag d'aois, faoi seach.)

Fuair Muhammad bás sa bhliain 632.

Féach freisin 

 An tIoslam
 Aisha
 Naomh Gaibriéil (Ardaingeal)

Tagairtí 

Ceannairí reiligiúnacha
Moslamaigh
Haemacrómatóis cineál 1

Galar ó oidhreacht é an Haemachrómatóis cineál 1 nó an Galar Ceilteach ina stórálann an cholainn an-iomarca iarainn ó aiste bia an othair. Fágann seo go mbíonn ardú paiteolaíoch de na leibhéil iarainn sa cholainn. 

Feictear an cineál ó oidhreacht is minice ina measc siúd a shíolraíonn ó shliocht Thuaisceart na hEorpa, daoine de bhunadh na gCeilteach ach go háirithe. Tá an tinneas seo an-fhairsing i measc mhuintir na hÉireann agus na gCeilteach.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Haemacrómatóis Cineál 1
Haemacrómatóis Cineál 1
Muir Chaisp

Tá Muir Chaisp (Asarbaiseáinis: Xəzər dənizi, Rúisis: Каспийское море, Casaicis: Каспий теңізі, Tuircméinis: Hazar deňzi, Peirsis: درياي مازندران يا درياي کاسپين) suite in iarthar na hÁise. Clúdaíonn sé 371,000 km2 (143,200 mi2). Ní léir an loch ná fíormhuir atá ann. 

Mara
Pápa Shenouda III

Ba é ceannaire na hEaglaise Ortadocsaí Coptaí an Pápa Shenouda III. Bhásaigh sé ar 17 Márta, 2012.

Tagairtí

Féach freisin

Naisc sheachtracha 

Eaglais Ortadocsach Choptach
Ceannairí reiligiúnacha
Daoine a rugadh i 1923
Básanna in 2012
Iognáid Loyola

Ignatius (nó Ínigo nó Iognáid) de Loyola (1491 – 31 Iúil 1556) a bhunaigh Cumann Íosa sa bhliain 1534. Is naomh é Iognáid ó Loyola.

Saol 
Saolaíodh i dTír na mBascach é,  i gcaisleán  Loyola  sa  bhliain  1491. Chuaigh  sé  le saighdiúireacht  agus  goineadh  go  dona  é  ag cath Pamplona sa bhliain 1521.

Nuair a bhí sé ag teacht  chuige  féin,  chun  an  t-am  a  mheilt  léigh sé  Beathaí  na  Naomh  agus  an  Bíobla.  Chuaigh an léitheoireacht seo go mór i bhfeidhm air agus bhí  tiontú  spioradálta  aige.  Mar  sin  bheartaigh sé   a   shaol   a   chaitheamh   i   mbeatha   rialta. 

D’fhreastail  sé  ar  Ollscoil  i  bPáras  sa  bhliain 1528.Gach  samhradh  chaith  sé  roinnt  ama  ag lorg   déirce   i   Londain   chun   a   tháillí   a   íoc.

Mhóidigh    siad    an    chuid    eile    dá    saol    a chaitheamh i mbochtaineacht agus in aontumha agus  fanacht  dian  dílis  don  Phápa.

Na misin 
Bhí  páirt thábhachtach   ag   na   hÍosánaigh   san   Fhrith-Reifirméisean  agus,  níos  deireanaí,  i  nua-aoisiú na hEaglaise.  
Ba é Loyola a bhunaigh ord rialta Cumann Íosa sa bhliain 1534 (in éineacht le Proinsias Xavier agus Peter Faber agus fir eile). Mhóidigh seisean agus na fir eile an chuid eile dá saol a chaitheamh i mbochtaineacht agus in aontumha agus fanacht dian dílis don Phápa.

Sa bhliain 1540, fuair Foirmle Bhunaithe an Chumainn faomhadh Phól a Trí, a bhí ina Phápa san am.

Bhí páirt thábhachtach ag na hÍosánaigh san Fhrith-Reifirméisean agus, níos deireanaí, i nua-aoisiú na hEaglaise.

Paidir Iognáid Naofa 

A Íosa mhaith, múin dom bheith fial flaithiúil leat,
Fónamh duit de réir mar
atá tuillte agat
Tabhairt uaim gan an 
costas a áireamh
Troid gan aird a thabhairt
ar na gonta
Saothrú gan bheith ag iarraidh scíth a ligean
Sclábhíocht gan luach saothair a iarraidh 
Ach luach saothair an eolais
Go bhfuilim ag déanamh go thola

Féach freisin 

 Cumann Íosa

Tagairtí 

Naoimh Spáinneacha
Íosánaigh
Daoine a rugadh i 1491
Básanna i 1556
Seacláid the

Is éard atá i gceist leis an seacláid the ná deoch mhilis ina bhfuil bainne, siúcra agus cócó nó seacláid le fáil.

Ba iad na Máigigh a chruthaigh an deoch seo tuarim is 2000 bliain ó shin. Bhí an-tóir air i measc na n-Astacach. Tar éis theacht na Spáinneach, scaip sí ó Mheicsiceo go dtí an Eoraip, agus ar fud an domhain.

Féach freisin 
 Seacláid
 Siúcra

Bia agus deoch
Ottmar Hitzfeld

Is traenálaí peile agus iarpheileadóir é Ottmar Hitzfeld, a rugadh i Lörrach na Gearmáine ar 12 Eanáir 1949. D'imir sé ról ionsaitheoia le Stuttgart agus Basel i measc foirne eile mar pheileadóir proifisiúnta. 

Is é Ottmar Hitzfeld an traenálaí Gearmánach is rathúla agus 19 trófaí buaite aige, lena n-áirítear dhá Coirn na hEorpa a bhuaigh sé leis an Borussia Dortmund agus Bayern München. Tá sé ina thraenálaí ar fhoireann náisiúnta na hEilvéise faoi láthair.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1949
Traenálaithe sacair
Cnocán na Líne

Is cuan ar chósta na hÉireann é Cnocán na Líne. nó Cuan an Inbhir Mhóir freisin. Tá sé suite in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo. Broadhaven Bay a thugtar air i mBéarla. Tá teach solais in iarthuaiscart an chuain.

Stair
Le linn ré Armáid na Spáinne sa 16ú haois, chuaigh roinnt de na longa Armada go tóin poill i Maigh Eo. Chuaigh an Santiago síos sa chuan agus tá deireadh tagtha le go leor long trí na blianta sna huiscí seo. Tá go leor scéalta faoi rath óir agus earraí luachmhara á scriosadh ag foghlaithe mara áitiúla tar éis dóibh longa trua a scriosadh a rinne iarracht foscadh a thógáil ón bhfarraige gharbh. Tá scéalta faoi ór á loit ó longa trua

Na Stacaí

Is grúpa de chúig oileán iad Na Stacaí in aice le An Bhinn Bhuí. I measc na n-oileán tá Teach Dónal Ó’Cléirigh, An Teach Mór, Teach Beag, Carraig na Faola, agus Ant-Oighean (78m). Éiríonn siad as an bhfarraige ag ardú go géar os cionn 100 méadar os cionn leibhéal na farraige. Bíonn puifín, Storm & Leach petrels ag pórú ar na hoileáin. Bhíodh caoirigh ag innilt ar feadh timpeall sé seachtaine gach samhradh go dtí na 1960idí.

Tagairtí 

 
Cuanta na hÉireann
Gaeltacht Chontae Mhaigh Eo
Cionn Mhálanna

Is ceann tíre suite i gContae Dhún na nGall é Cionn Mhálanna. 

Contae Dhún na nGall
Rian Baingear

Is rian sléibhte atá suite in Iorras, Contae Mhaigh Eo é Rian Beannchar. 

Rian Beannchar
Loch na Ceathrún Móire

Is loch in Iorras i gContae Mhaigh Eo é Loch na Ceathrún Móire. Tá sé breis is ceithre mhíle ar fhad, agus beagnach trí mhíle ar leithead. Fionnuisce atá ann. Tá go leor oileán sa loch, agus ba chrannóga iad cuid díobh.

Uiscí Chonnachta
Lochanna na hÉireann
An Bhinn Bhuí

Tá an Bhinn Bhuí suite ar chósta thuaidh Chontae Mhaigh Eo. Tá sí le hais Chnocáin na Líne.

Tá aillte na Binne Buí 255m ar airde.

 

 

Gaeltacht Chontae Mhaigh Eo

An Bhinn Bhuí
Béal Átha Chomhraic

Is baile fearainn in Iorras i gContae Mhaigh Eo é Béal Átha Chomhraic. 800 acra an t-achar. Portach iargúlta atá i gceist leis an gcuid is mó de. Tógadh feirm ghaoithe sa cheantar sa bhliain 1992.

Cuan an Fhóid Duibh
FC Red Bull Salzburg

Club sacair atá suite i Wals-Siezenheim, in aice Salzburg, An Ostair is ea Red Bull Salzburg. Imríonn siad sa Red Bull Arena. 

Sa bhliain 2005 cheannaigh an chomhlacht Red Bull club sacair SV Austria Salzburg. D'athraigh siad ainm an chlub agus dathanna an chlub ó Corcairghorm agus bán go dearg agus bán. Ní raibh a lán tacadóirí sásta leis na hathruithe seo agus bhunaigh siad club nua, SV Austria Salzburg. Bhuaigh an club Bundesliga na hOstaire 6 huaire, agus shroich siad craobh Corn UEFA sa bhliain 1994. Sa bhliain 2009 d'imir siad in aghaidh na Bóithéimigh i rith luath babhtaí Sraith na Seaimpíní. Cé gur fuair an club Éireannach cúl san ostair, bhuaigh Salzburg orthu i Dalymount. D'éirigh go maith leo ag imirt san eoraip ach ar deaireadh chaill siad sa babhta le 32 san Europa League i gcoinne Standard Liege.

Clubanna sacair na hOstaire
Inis Gluaire

Is oileán atá suite ar iarthuaisceart chósta Chontae Mhaigh Eo í Inis Gluaire. 

Inis Gluaire
Oileáin na hÉireann
Oileáin Mhaigh Eo
Séipéilín Ghallarais

Is eaglais Críostaí atá suite i Corca Dhuibhne, Contae Chiarraí é Séipéilín Ghallarais.

Tagairtí 

Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Eaglaisí in Éirinn
Foirgnimh i gContae Chiarraí
Fálach

Is baile fearainn atá suite in Iorrais, Chontae Mhaigh Eo é Fálach. 

Fálach
Gaeltacht Chontae Mhaigh Eo
Glinsce, Contae Mhaigh Eo (Iorras)

Is baile fearainn atá suite in Iorras, Chontae Mhaigh Eo é Glinsce. 

Glinsce
Gaeltacht Chontae Mhaigh Eo
Gleann na Muaidhe

Is sráidbhaile é Gleann na Muaidhe. Tá sé suite in Iorrais, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.

Bailte fearainn 

 Béal a Ghoile
 Barr Altaigh
 Gort Liatuile
 Sraith na Pláighe
 Poll Buí
 An Léana Riabhach 
 Barr Rúscaí

Gleann na Muaidhe
Néifinn Bheag

Is sliabh é Néifinn Bheag. Tá sé suite in Iorrais, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo. 

Néifinn Bheag
Loch Con

Is loch atá suite i gChontae Mhaigh Eo é Loch Con. 

Loch Con
Oileán Chliara

Is oileán atá suite amach ó chósta thiar na hÉireann é Oileán Chliara. Tá sé suite in iarthar Chontae Mhaigh Eo. De réir an daonáirimh sa bhliain 2011 bhí 168 duine ina gcónaí ar an oileán.. Is é Oileán an Chláir baile sinsear Gráinne Ní Mháille, Banríon na bhFoghlaithe Mara is agus is iomráití in Éirinn.  Is díol suntais é as an gcruachás a scriosadh ar muir don chuid is mó den 16ú haois, baineadh úsáid as a caisleán anseo chun uiscí Bhá Clew a rialú agus is féidir leat cuairt a thabhairt air inniu.

Radharcanna
 An Lúb Knocknaveena
 An Conair Seandálaíochta Cuan Mó

Tagairtí 

Oileán Chliara
Contae Mhaigh Eo
Oileáin na hÉireann
Oileáin Mhaigh Eo
Máel Sechnaill mac Domnaill

Bhí Máel Sechnaill mac Domnaill (ar a thugtar Máel Sechnaill Mór agus Máel Sechnaill II chomh maith) ina Ard-Rí na hÉireann faoi dhó idir na blianta 980 agus 1002, agus arís eile idir na blianta 1014 agus 1022. 
Duine de Chlann Cholmáin a bhí ann, cuid de na Niallaigh. 

Bhí sé ina Ard-Rí go dtí gur thóg Brian Bóramha an teideal uaidh, ach bronnadh an teideal ar ais air tar éis bás Bhrian ag Cath Chluain Tarbh. Bhí ról cinniúnach ag mac Domnaill agus a chuid fórsaí ag deireadh an chatha, rud a fuair réidh leis na Lochlannaigh mar ghrúpa polaitiúil mór le rá sa tír.

Féach freisin
 Stair na hÉireann
 Liosta Ard-Ríthe na hÉireann

Tagairtí

Ard-Ríthe na hÉireann
Ríthe na Mí
Daoine as Contae na Mí
Daoine a rugadh i 948
Básanna i 1022
An Iaing-tsí

Abhainn is ea an Iaing-tsí. Is í an abhainn is faide san Áise í, agus í ar an tríú ceann is faide ar domhan. Tá sí tuairim is 6,300 km (3,915 míle) ar fhad. I gcúige Qinghai atá an fhoinse le fáil, agus sroicheann sí an fharraige i Shanghai. Tá an Iaing-tsí an-tábhachtach sa tSín ó thaobh na heacnamaíochta, an chultúir agus na staire de.

Aibhneacha na hÁise
Canáil Phanama

Is nasc idir an tAigéan Atlantach agus an tAigéan Ciúin í Canáil Phanama. Tá sí 77 km (48 míle) ar fhad.

Rinne na Francaigh iarracht canáil a thógáil sa naoú haois déag ach d'éirigh siad as sa bhliain 1893. Bhí 21,900 oibritheoir maraithe ag galair agus sciorrtha talún. Rinne na Meiriceánaigh iarracht eile a mharaigh 5,600 duine. D'éirigh leo an chanáil a chríochnú sa bhliain 1914. Roimhe sin bhíodh ar na longa taisteal timpeall Mheiriceá Theas.

Panama
Panama
Áras Ceoldrámaíochta Sydney

Tá Áras Ceoldrámaíochta Sydney ar cheann de na foirgnimh is cáiliúla ar domhan. Tá príomhionad na hAstráile ina séadfhoirgneamh so-aitheanta ar fud an domhain, suite  i gCuan Sydney.

Stair 
Bhí an foirgneamh á tógáil sna blianta 1959-1973. 

Nuair a dhear an t-ailtire ar dtús é, cheap daoine go mbeadh sé ródheacair an foirgneamh a thógáil. Innealtóir as Éirinn, darb ainm Peter Rice, a d’oibrigh amach conas Áras Ceoldrámaíochta Sydney a thógáil. 

Sa bhliain 2009, mar chuid d’fhéile bhliantúil na soilse, Luminous, bhí Áras Ceoldrámaíochta Sydney mar chanbhás ollmhór ag líníochtaí dathannacha de chuid an cheoltóra Brian Eno. 

Bhí dathanna na Fraince ar an Áras  i mí na Samhna 2015 chun tacaíocht a léiriú do mhuintir na Fraince i ndiaidh na hionsaithe ar 13 Samhain 2015 i bPáras.

Tagairtí 

Foirgnimh
Sydney
Ceoldráma
Entrée

Is éard is brí le entrée (mar /ˈɑːntreɪ/ án-tré a fhuaimítear é, ón bhFraincis "teacht/bealach isteach" a thagann sé) ná ceann de chúrsaí i seirbhís an bhéile fhoirmiúil sa domhan iartharach, cúrsa níos lú roimh an bpríomhchúrsa go sonrach. Baintear úsáid éagsúil as seo i Meiriceá Thuaidh, áit a gciallaíonn an téarma an príomhchúrsa féin, de bharr gur imigh príomhchúrsa mór a roinnfí i measc an bhoird ar fad (feol rósta mar shampla) ag tús an 20ú céad. Sa chás sin tugtar an chéad chúrsa (first course), appetizer nó "tosaitheoir" (starter) ar an rud a dtabharfaí entrée air murach sin.

Tagairtí 

Bia
Bultúr uan

Is éan é an bultúr uan (nó bultúr meigeallach). Is baill d'fhine na Accipitridae iad. 

Éin
Mallard

Is éan é an mallard. Is baill d'fhine na Anatidae iad.

Éin
Kanteletar

Is éard atá i gceist le Kanteletar ná díolaim filíochta tíre a bhailigh Elias Lönnrot ar a chamchuairt in Oirthear na Fionlainne agus sa Chairéil. Is é teideal iomlán an leabhair ná Kanteletar, taikka Suomen Kansan Wanhoja Lauluja ja Wirsiä ("Kanteletar, nó: Amhráin agus Véarsaí Ársa de chuid Mhuintir na Fionlainne"). Is í an difríocht idir Kalevala agus Kanteletar gur laoithe eipiciúla atá in Kalevala agus baint acu leis an miotaseolaíocht Fhionlannach, nuair is dánta líriciúla nó stairiúla iad na dánta in Kanteletar. Tháinig an chéad leagan de Kanteletar i gcló sa bhliain 1840. Dhá bhliain roimhe sin, casadh an seanchaí mná Mateli Kuivalatar ar Lönnrot in Ilomantsi, agus fuair sé an chuid ba mhó d'ábhar na díolama uaithise. 

Tá trí "leabhar", nó trí bhailiúchán, in Kanteletar. Sa chéad bhailiúchán atá na dánta ar a dtugann Lönnrot "na hamhráin choitianta". Tá an bailiúchán seo féin roinnte ina bhfo-bhailiúcháin éagsúla: na hamhráin uilechoitianta, amhráin an lucht bainise, amhráin na dtréadaithe agus amhráin na bpáistí. Sa dara "leabhar" atá na dánta líriciúla atá "na hamhráin speisialta", agus iad féinn roinnte de réir na gcineálacha daoine ónar breacadh síos iad: amhráin na gcailíní, amhráin na mban, amhráin na mbuachaillí agus amhráin na bhfear. Sa tríú leabhar atá dánta stairiúla, bailéid agus dánta a bhfuil eilimintí líriciúla agus eipiciúla iontu. 

Fuair Lönnrot na dánta sa chéad dá "leabhar" san Fhionlainn. An t-ábhar atá sa tríú bailiúchán, áfach, tháinig an chuid is mó de as an gCairéil Rúiseach. Rinne Lönnrot leasuithe móra ar an tríú bailiúchán seo nuair a tháinig an tríú heagrán i gcló sa bhliain 1887. Na leaganacha de Kanteletar a fhoilsítear inniu, áfach, cloíonn siad leis an gcéad eagrán, cé go gcuirtear dornán dánta as an tríú heagrán leis an tríú "leabhar" mar aguisín.

Is é is brí le teideal an bhailiúcháin ná "Bean an Kantele" nó "Bean ag seinm ar an gKantele". Is é an kantele ceolionstraim náisiúnta na Fionlainne atá cosúil leis an lir.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 
Elias Lönnrot
Leabhair
Miotaseolaíocht na Fionlainne