joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Ságphailm

Crann beag le duilleoga móra clúmhacha is ea an ságphailm (Metroxylon sagu). Tá sí dúchasach d'oirdheisceart na hÁise is oileáin an Aigéin Chiúin. Cuimsíonn an stoc acmhainní móra stáirse chun roiseadh mór amháin bláthaithe a fhuinnmhiú sa chrann aibí. Ina dhiaidh sin faigheann an crann bás. Faightear ság, príomhfhoinse carbaihiodráití sna trópaicí, as smúsach na stoc a ghearrtar nuair a léirítear na chéad bhláthanna.

Crainn
Sáibhre

Is é atá i gceist le sáibhre ná dhá speiceas ghaolmhara le gais chearnacha, duilleoga urchomhaireacha ina bpéirí, agus bláthanna déliopacha, scothchorcra nó bán, i rinsí a dhéanann spící scaoilte. Tá an sáibhre samhraidh (Satureja hortensis) dúchasach do réigiún na Meánmhara. Is planda adhmadach ilbhliantúil, dúchasach do dheisceart na hEorpa, an sáibhre geimhridh (Satureja montana). Fástar an dá cheann mar luibheanna cócaireachta.

Luibheanna
Sáible

Cat crainn Áiseach le fionnadh geimhridh atá tiubh síodúil (agus an-luachmhar sa trádáil fionnaidh). Áitríonn sé foraoisí arda gar do shrutháin. An fionnadh a fhaightear ón gcat crainn giúise Meiriceánach, tugtar fionnadh sáible Meiriceánach nó fionnadh sáible Bhá Hudson air.
Saicéidí

Preabthaí na súl ó phointe go pointe, mar mhalairt ar a sleamhnuithe malla. Is féidir leo a bheith deonach, mar a bhíonn le linn léitheoireachta, nó ainneonach. Soláthraíonn an staidéar orthu eolas suntasach ar nádúr phróiseas na léitheoireachta is gníomhaíochtaí radhairc eile.
Saicíníteas

Athlasadh saicín, púitse beag snáithíneach a chuimsíonn sreabhán. Faightear a leithéid timpeall ar ailt is teannáin chun gluaiseacht a bhealú is frithchuimilt a laghdú. Is féidir go dtarlóidh athlasadh mar thoradh ar thráma nó ionfhabhtú. Leanann pian is at é, agus déanann gluaiseacht ailt nó teannáin chóngaraigh níos measa é.
Saighead mhara

Ainmhí caol inveirteabrach is ea an saighead mhara, le colainn thréshoilseach, ar a bhfuil eití cliathánacha is eite eireabaill. Creachóireach. An ceann le roinnt díseanna spíonta a ghabhann an chreach. Timpeall 70 speiceas, amuigh sa bhfarraige oscailte den chuid is mó.
Saiheil

Crios fásra idirmheánaigh idir gaineamhlach is sabhána mar a mbíonn an bháisteach neamhrialta randamach go leor is an talamh screabach. Luaitear an crios leathan ó dheas ón Sahára a bheith mar seo is é ag cuimsiú codanna den Mharatáin, Sead, Mailí, an tSeineagáil, Buircíne Fasó is an Nígir. Bíonn triomach is gorta in áiteanna mar seo go minic.
Sail (geolaíocht)

Toirt leac-chruthach carraige doigheartha a brúdh idir cisil carraige dríodair, a léiríonn gaol inchomhoiriúnaithe leis na plánaí cisealaithe. De ghnáth, carraig mheánghráinníneach a bhíonn i gceist, cosúil le dolairít. Samplaí maithe is ea an Palisades Sill i New Jersey agus an Whin Sill i New England.
Sailchuach

Planda bliantúil nó ilbhliantúil, dúchasach don chuid is mó de an réigiúin mheasartha, agus cuid mhaith speiceas alpach ann. Na duilleoga croíchruthach de ghnáth. Na bláthanna siogamorfach, le 5 pheiteal is spor ag gobadh ar gcúl, gorm, buí, bán nó meascán díobh, uaireanta cumhra. Cuimsíonn sí na gnéithe is na saghsanna a dtugtar goirmíní searraigh is lusanna croí orthu freisin.

Plandaí
Sailchuach chon

Séard sailchuach chon (nó fanaigse, Viola riviniana) ná speiceas sailchuaiche (Viola) le gais ghearra neamhdhreaptha is bláthanna scothghorma/vialaite, dúchasach don Eoraip. Ní hionann is an tsailchuach chumhra í. Níl aon bholadh aici.

Plandaí
Sailchuach chonfhiaclach

Planda ilbhliantúil atá dúchasach do choillte san Eoraip is an Áise. 10-15 cm ar airde, táirgeann sí cormáin. Ní fíorshailchuach í. Na duilleoga ubhchruthach scothghorm, marmaraithe le scothdhonn/corcra. Na bláthanna 5 cm ar trastomhas, dearg/corcra nó bán, aonarach cromtha, 6 theascán iombhláth cuachta ar ais chun caipín Turcach a dhéanamh.
Sailchuach na gealaí

Planda garbh giobach débhliantúil a fhásann 30-100 cm ar airde, dúchasach d'oirdheisceart na hEorpa. Na duilleoga croíchruthach; na bláthanna croischruthach, scothdhearg/ corcra is uaireanta bán; na cochaill 3-4.5 cm ar fhad, leata ubhchruthach le balla seasmhach airgeadach lárnach roinnte (seipteam). Fástar go minic i ngairdíní í ar son seanghas na dtorthaí le seiptim sheasmhacha, a úsáidtear mar mhaisiúchán.
Saileach shilte

Gnéithe éagsúla di ann, iad go léir ina gcrainn mhóra le han-chuid craobhacha ar luascadh, go minic ag teacht anuas go talamh. I gcomhair maisiúcháin an-chuid díobh, ina measc an ceann is coitinne, an tsaileach shilte órga.

Plandaí
Crainn
Saileachán Francach

Saileachán ilbhliantúil a fhásann go hingearach suas le 120 cm ar airde é saileachán Francach nó lus na tine (Chamaenerion angustifolium). Dúchasach don Eoraip, an Áise is Meiriceá Thuaidh. Scaipeann na fréamhacha trí dhreapadh. Na duilleoga i rinsí, 3 cheann an rinse. Na bláthanna ar spící fada, 2-3 cm ar leithead le 4 sheipeal chaola dhúchorcra is 4 pheiteal bhánchorcra spunógchruthacha eangacha ar fheadán ubhagáin caol scothchorcra. Cuid mhór síolta le cleití bána ar a chochall. Tugtar fiaile tine air freisin de bhrí go bhfuil sé chomh tapa sin in athchoilíniú talún a glanadh le déanaí le tine. Uaireanta saothraítear é mar mhaisiúchán, agus is fiaile ionsaitheach é freisin.

Plandaí
Bláthanna
Sailghréas

Patrún gorm ar ghréithre is ea an sailghréas a léiríonn radharc tíre sa tSín, le foirgnimh is pearsana ag dul thar dhroichead, clóite mar phictiúr inaistrithe ar chúlra bán. Deirtear gur Thomas Minton a ghrean den chéad uair é timpeall 1780 do Thomas Turner i gCaughley Shasana. Ó shin i leith táirgeadh é san iliomad monarchana, monarcha Spode go háirithe.

Potaireacht
Saill

Meascán casta tríghlicrídí éagsúla, gach ceann acu le 3 mhóilín aigéad sailleach cuingrithe le móilín amháin gliosróil. Breosla tábhachtach stóráilte i bplandaí is ainmhithe. Sa chiall ghinearálta, is fíochán (fíochán saille) ainmhí í, bán nó scothbhuí, ina mbíonn na cealla aonaracha atá ag carnadh saille i bhfoirm liathróidín taobh istigh den chíteaplasma (saill bhán). Is foinse fuinnimh don orgánach iad na tríghlicrídí. Feidhmíonn an tsaill bhán mar ábhar pacála is inslithe i gcuid mhaith ainmhithe (mar shampla, an tsaill fho-chraicneach i ndaoine), agus mar mhaolaire turrainge (mar shampla, faoi sháil na coise is i mbos na láimhe). Tarlaíonn carnadh iomarcach saille sa cholainn dhaonna (raimhre) nuair a bhíonn an ionghabháil fuinnimh sa chothú níos mó ná an fuinneamh a aschuirtear trí ghníomhaíocht fhisiciúil. Faightear saill dhonn freisin sa chuid is mó de na mamaigh, go háirithe iad siúd a chodlaíonn ar feadh an gheimhridh is ainmhithe an-ogá aonaracha. Ní hionann is an tsaill bhán a bhíonn ina liathróidín amháin i ngach cill, bíonn an tsaill dhonn ina hiliomad liathróidíní an-bheaga. Chomh maith leis sin, is féidir leis an néarchóras simpiteach na cealla a spreagadh chun an tsaill dhonn a dhianscaoileadh is teas a ghiniúint, ní hionann leis an tsaill bhán. Ar an mbealach seo, is féidir le hainmhithe óga a ráta ginte teasa a mhéadú mar fhreagairt ar an bhfuacht taobh amuigh.
Saill chócaireachta

Saill sholadach a dhíorthaítear ó olaí plandúla is a úsáidtear i gcócaireacht. Tugtar brioscóir uirthi freisin. Den chuid is mó, bíonn na holaí plandúla neamhsháithithe is leachtach ag teocht an tseomra. A mhalairt atá fíor le hola cnó cócó is ola phailme. Déantar iad sin a chóireáil le hidrigin chun an tsaill sholadach a tháirgeadh don chócaireacht.
Sailpítear

Níotráit photaisiam, KNO3, a fhaightear sa nádúr. Faightear potaisiam (K) sa bhfoirm seo go minic. Úsáidtear é i ndéanamh pléascán, tinte ealaíne is lasán. Déantar leasú talún is aigéad nítriúil as freisin.
Saingeal

Ceann thoir eaglaise mar a mbíonn an altóir, an chórlann is na cléirigh. Go ginearálta, an chuid den eaglais soir ón gcorp. Díorthaíodh an t-ainm ón Laidin cancellus, an scáthlán a bhíodh idir corp is saingeal atá fós in eaglaisí Ceartchreidmheacha an Oirthir.
Sainghníomhú dinimiciúil

Ardú díomuan sa bhunráta meitibileachta in ainmhí díreach i ndiaidh béile a ithe. Tugtar iarmhairt theirmeach an bhia nó giniúint teasa ó chothú air freisin. Ní thuigtear a ról i meitibileacht fuinnimh i gceart.
Sainmharc

Marc oifigiúil a bhuailtear ar gach earra nua-aoiseach óir, airgid, agus (ó 1975) platanaim a dhéantar in Éirinn, Sasana is Albain. Déantar an miotal a mheasúnú chun a chaighdeán nó a cháilíocht a thomhas, agus cuireann an sainmharc sin in iúl. Bíonn a shainmharc féin ag gach oifig measúnaithe. Tá an córas mar seo ó 1300 nuair a rinne an rí forógra nár cheadaithe don ghabha aon earra a chur amach as an gceárta go raibh sé measúnaithe is sainmharcáilte le ceann liopaird. 

Ón mbliain 1730 ar aghaidh tugadh marc breise isteach, flor Hibernia. Stampa dleachta a bhí ann an chead lá agus i gceann na haimsire aithníodh ina mharc speisialta é ag comhlact Gaibhne Óir Bhaile Átha Cliath. Idir 1807 agus 1890 cuireadh ceann an mhonarc ar an mbonn chun dleacht bhreise a chur in iúl.
Saisímí

Iasc amh Seapánach, gearrtha i slisní, a fhaightear i bproinntithe mar shócamas. I measc na n-iasc coitianta chuige tá tuinnín, bran na farraige, leadóg, scuid, octapas is sliogéisc. Itear iad blaistithe le hanlann soighe is mustard glas. Nuair a bhíonn slisní éisc aimh ar ranna beaga ríse beirithe, tugtar súisí air.
Sáiste

Tor cumhra a fhásann suas le 0.5 m ar airde, dúchasach do dheisceart na hEorpa. Na gais óga cearnach; na duilleoga ubhchruthach gasach roctha maoth, ina bpéirí urchomhaireacha; na bláthanna 1-2 cm ar leithead, scothchorcra déliopach, cochall ar an liopa uachtarach. Saothraítear go fairsing mar luibh chócaireachta is leighis é. Fástar saghsanna le duilleoga corcra is ildathacha mar mhaisiúchán.
Sáithithe

Sa cheimic orgánach, téarma a chuireann síos ar hidreacarbón nach bhfuil aon nasc iolrach ann. Tagann an téarma ón gcaoi go mbíonn an t-uasmhéid hidrigine sna comhdhúile seo in aghaidh a dtoilleadh carbóin. Is hidreacarbóin sháithithe na halcáin, ach is neamhsháithithe na hailcéiní is na hailcíní. Úsáidtear an téarma maidir le tuaslagáin freisin: bíonn tuaslagán sáithithe nuair a bhíonn an t-uasmhéid den tuaslagáit ann, agus nuair a dhéantar iarracht tuilleadh tuaslagáite a mheascadh ann deascann sí go bun an tsoithigh.
Satailít loingseoireachta

Ó thús ama bhain mairnéalaigh feidhm as na réaltaí chun loingseoireachta. Le blianta anois tá loingseoireacht nua-aoiseach leictreonach bunaithe ar na réaltaí nua — satailítí teileachumarsáide — in úsáid.

Fithisithe 
Tá na satailítí seo i bhfithisí fosaithe, agus tarchuireann siad bíogchomharthaí raidió an t-am ar fad.

Loingseoireacht 
Agus córas suite domhanda (GPS) ar bord, glacann an long nó an t-eitleán na bíoga seo ó roinnt de na satailítí agus ríomhann domhanleithead is domhanfhad an árthaigh go leanúnach. 

Cabhraíonn an córas seo chun longa a dhíriú amuigh ar an bhfarraige agus calafort a aimsiú an t-am ar fad, fiú i ndrochaimsir agus istoíche.

San Eoraip 

Galileo an t-ainm atá ar chóras satailíte na hEorpa (nó "Córas Domhanda Loingseoireacht Satailíte an Aontais"). Ar 21 Deireadh Fómhair 2011, le lainseáil an chéad shatailít oibríochta de chuid an chláir Galileo, thóg an tAontas Eorpach céim mhór i dtreo córas loingseoireachta satailíte dá chuid féin a bheith aige. 

Inniu úsáidtear Galileo gach aon lá san iliomad cásanna, ina measc éigeandálaí  ar na farraigí móra, turais bóthair, ar fhóin phóca agus fiú ag imeachtaí spóirt. Cuidíonn Galileo le hiompar, seirbhísí tarrthála, idirbhearta baincéireachta agus soláthar leictreachais a fheabhsú.

Tagairtí 

Loingseoireacht
Síolta réalteolaíochta
Satailítí shaorga
Sála fuiseoige

Planda bliantúil atá dúchasach don leathsféar thuaidh. Gaolmhar le deilfiniamaí agus cosúil leo, cuimsithe sa ghné sin uaireanta ach níos lú ná iad. Na bláthanna gorm, bándearg nó bán, a iompraítear ar spící gearra.
Salandacht

Goirte an tsáile, is é sin iomlán na n-ábhar tuaslagtha sa sáile, tuairiscithe de ghnáth i bpáirteanna in aghaidh an mhíle (0/00), ina ngraim thuaslagáite in aghaidh an chileagram sáile. Is í meánsalandacht sáile ná 350/00.
Salannlus

Planda colgach ilghéagach ilbhliantúil, dúchasach don leathsféar thuaidh. Stríoca dearga ar na gais. Na duilleoga cúng an-súmhar barrspíonta, na bláthanna bídeach glas. Fulangach ar shalann. Fásann sé ar chósta gainmheach. 

Plandaí
Jonas Edward Salk

Víreolaí a rugadh i gCathair Nua-Eabhrac ab ea Jonas Edward Salk (28 Deireadh Fómhair 1914 – 23 Meitheamh 1995). D'fhionn sé an chéad vacsaín i gcoinne polaimiailítis i 1953. Le cabhair ón Uachtarán F. D. Roosevelt, a bhí buailte ag an ngalar céanna, d'ullmhaigh sé víris neamhghníomhachtacha polaimiailítis don vacsaín insteallta, agus d'éirigh leis i dtrialacha i 1953-1954. Tosaíodh á húsáid go forleathan i 1955. In La Jolla, California a d'éag sé.

Daoine a rugadh i 1914
Básanna i 1995
Víreolaithe Meiriceánacha
Salsabh

Is planda a bhíonn débhliantúil de ghnáth é an salsabh (Tragopogon porrifolius). Fásann sé 1.25 m ar airde, dúchasach do réigiún na Meánmhara. An bhunfhréamh sorcóireach, na duilleoga cosúil le féar, cinn na mbláthanna aonarach, vialait/corcra, timpeallaithe ag 8 mbracht. An toradh mar a bheadh paraisiút mór cleiteach gruaige. Saothraítear go forleathan é ar son na fréimhe inite méithe, agus uaireanta mar mhaisiúchán. 

Plandaí
Samhadh

Aon cheann de chuid mhaith copóg atá dúchasach don Eoraip is ea an samhadh, nó samhadh bó. Na duilleoga sleáchruthach le blas aigéadach. Úsáidtear mar ghlasra nó sailéad é.

Glasraí duille
Luibheanna
Samóideach

Speiceas gníomhach madra a saothraíodh sa tSibéir is ea an samóideach. Ar meánmhéid, le fionnadh an-tiubh gruaige fada bánghnéithí. Ní iompraíonn sé an t-eireaball os cionn an droma ach amháin nuair a bhíonn san airdeall, is é coirnithe go scaoilte. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Éasc San Andreas

Éasc an-mhór i screamh an Domhain a théann 950 km trí iarthuaisceart California go dtí fásach Colorado, ar an teorainn idir plátaí teicteonacha an Aigéin Chiúin is Mheiriceá sa screamh, atá ag sleamhnú timpeall 1 cm sa bhliain thar a chéile. Tarlaíonn creathanna talún má tharlaíonn sleamhnú tobann, rud a tharla i 1906 sa chrith talún a scrios San Francisco, agus arís i 1989, 1993 is 1994.

California
Geolaíocht
Frederick Sanger

Bithcheimicí a saolaíodh i Rendcomb Shasana ab ea Frederick Sanger (13 Lúnasa 1918 – 19 Samhain 2013). Rinne sé amach ord na n-aimínaigéad (51 díobh) ar an bpróitéin inslin, an chéad uair a rinneadh a leithéid do phróitéin ar bith. Bhuaigh sé Duais Nobel na Ceimice as i 1958. Rinne sé taighde ceannródaíoch ar struchtúr móilíneach na n-aigéad núicléasach, DNA is RNA, agus bhuaigh sé Duais Nobel arís i 1980 as, an chéad duine a bhuaigh an Duais Nobel chéanna faoi dhó.

Daoine a rugadh i 1918
Básanna in 2013
Bithcheimiceoirí Sasanacha
Sanssouci

Palás rocócó is ea Sanssouci a tógadh i bPotsdam na Gearmáine (1745–1747) ar son Friedrich II na Prúise. Chomhoibrigh sé féin leis an ailtire Georg Wenzeslaus von Knobelsdorff (1699–1753) sa dearadh. Caomhnaíodh é ina bhunstaid, agus anois tá roinnt gailearaithe ealaíne ann.
Jacopo Sansovino

Snoíodóir is ailtire a rugadh i bhFirenze na hIodáile ab ea Jacopo d'Antonio Sansovino (Jacopo Tatti, 2 Iúil 1486-27 Samhain 1570). Ba é a thug stíl na hArd-Athbheochana ó Firenze go dtí an Veinéis. Ó 1529, ina phríomhailtire sa Veinéis, freagrach as tógáil foirgneamh éagsúil ansin, Leabharlann Naomh Marcais (1537-1554) go háirithe.

Ailtirí Iodálacha
Dealbhóirí Iodálacha
Daoine a rugadh i 1486
Básanna i 1570
Santal

Crann leathsheadánach atá dúchasach d'oirdheisceart na hÁise. Na duilleoga urchomhaireach ubhchruthach, na bláthanna neamhfheiceálach dearg i gcloig 4 liopa. Faightear adhmad cumhra ón adhmad seachtrach bán, agus déantar snoíodóireacht, túis is bataí túise as sin. Déantar ola santail ón gcroí crua buí adhmaid, agus baintear feidhm as na fréamhacha i ndéanamh cumhrán is gallúnaí. 

Santal
Saobhdhiallas

Sa réalteolaíocht, díláithriú dealraitheach in ionad rinn spéire de bharr athrú in ionad an fhéachadóra. Mar shampla, tarlaíonn sé de bharr gluaisne an Domhain timpeall na Gréine. Úsáideann réalteolaithe an téarma go neamhchruinn chun tagairt d'fhad, mar tá an chainníocht i gcomhréir inbhéartach le fad amach na rinne.
Saoiste (scannánaíocht)

An príomhleictreoir ar fhoireann léiriú teilifíse nó scannáin, a oibríonn go dlúth leis an stiúrthóir soilsithe. An t-oibrí sinsearach leictreora a oibríonn go díreach faoi stiúir an tsaoiste, tugtar an giolla air.
Saorthitim

Gluaisne réada a ligtear dó titim faoi dhomhantarraingt, gan friotaíocht an aeir nó athruithe sa domhantarraingt le hairde a chur san áireamh. Sa chas seo is ionann an luasghéarú ag gach nóiméad do réad ar bith, is cuma cén mhais nó cén t-ábhar atá ann. Tagann an toradh seo ó shaothar Galileo.
Saotharchruachan

Athrú in airíonna miotail de bharr buailte, tuargana, rollta nó próiseála eile a dhéantar arís is arís eile. Athraíonn an saothar gránstruchtúr micreascópach an mhiotail. Is féidir go dtreiseofar is go gcruafar an miotal mar thoradh, ach féadfaidh sé a bheith níos brisce freisin. Is féidir cuid d'iarmhairtí an tsaotharchruachain a mhaolú trí ainéaladh.
Saotharlann Náisiúnta Fisice

Bhunaigh rialtas na Breataine an Saotharlann Náisiúnta Fisice sa bhliain 1900 i dTeddington, gar do Londain, chun taighde is forbairt a dhéanamh ar chaighdeáin thionsclaíocha is eolaíocha. Tacaíonn sí le haonaid bhunúsacha tomhais cosúil leis an aimpéar is an méadar. Shaothraigh sí an chéad chlog adamhach cruinn caeisiam in 1955.

Saotharlanna i Sasana
Saotharlann Radairéalteolaíochta Nuffield

Institiúid i Jodrell Bank Shasana a bunaíodh i 1945 faoi choimirce Ollscoil Mhanchain. Tá an chéad radaiteileascóp (76 m ar trastomhas) iomlán instiúrtha ann. Críochnaíodh i 1957 é, agus tugtar teileascóp Lovell air anois. Tá an tsaotharlann freagrach as teileascóp eagair Merlin, a bhfuil na haeróga suite ar fud Shasana.

Saotharlanna i Sasana
Saothróg

Aon chineál planda a shaothraítear is nach bhfuil le fáil fiáin sa nádúr. Ní phóraíonn cuid mhaith saothróg go fíor agus is gá iad a mhéadú go fásúil.
Sapraifít

Planda a bhraitheann ar tháirgí meata i gcomhair bia. Cuimsíonn an téarma cuid mhaith fungas. Is sapraifítí roinnt bheag plandaí bláfara a mbíonn duilleoga laghdaithe acu, agus plandaí gan chlóraifill. Déanann sí ceangal siombóiseach le fungais mhiciríosacha a chabhraíonn le briseadh síos fíochán marbh chun an planda a chothú.
Saranáid

Ar dtús, píosa ceoil le seinm nó canadh sa tráthnóna, le linn suirí nó chun páiste a chur a chodladh go háirithe. Anois úsáidtear an téarma ar phíosa ceoil i gcomhair ceolfhoirne iomláine nó téide le cuid mhaith gluaiseachtaí ach é níos simplí ná siansa.
Sardoinisc

Is leagan eile den mhianra calcadóine í an tsardoinisc. Tá bandaí donn agus bán inti, rud a fhágann go bhfuil sé ar fheabhas le haghaidh greanta.
Sárfhosfáit

Leasuithe talún ina bhfuil fosfáit i bhfoirm an iain (H2PO4)2-. Tugtar an t-ainm seo orthu mar go mbíonn níos mó fosfáite i Ca(H2PO4)2 ná sa mheáchan céanna de CaHPO4.
Sárheitridín

An teicníocht is coitianta a úsáidtear i nglacadóir raidió. Athraítear an comhartha glactha ón ardmhinicíocht tarchurtha (an radaimhinicíocht) go dtí minicíocht idirmheánach trí é a mheascadh le comhartha ar mhinicíocht níos lú a ghintear sa ghléas glactha ina ascaltóir áitiúil. Is fusa an comhartha ag an minicíocht idirmheánach a phróiseáil is an fuaimchomhartha nó an físchomhartha a bhaint as ná déileáil go díreach leis an gcomhartha glactha radaimhinicíochta.
Sarsparail

Planda dreapaire colgach ilbhliantúil, dúchasach do réigiúin thrópaiceacha is fhothrópaiceacha. Na duilleoga leathrúil trífheitheogach, na bláthanna scothghlas nó scothbhuí le 6 theascán iombhlátha. Na caora dearg nó dubh. Tálann na fréamhacha triomaithe deoch athbhríoch, chomh maith le cóir leighis do na scoilteacha. D'úsáidtí díorthach aisti mar bhlastacht i ndeochanna.
Sárú comhchuingeacht luchta is paireachta

I bhfisic na gcáithníní, sárú phrionsabal bunúsach na siméadrachta, a bhraith na fisiceoirí Meiriceánacha James Watson Cronin is Val Logsdon Fitch (1923-) is iad ag déanamh taighde ar chéóin (cáithníní fonúicléacha, saghas méasóin). Seasann an C anseo do chomhchuingeacht luchta (nó paireacht luchta), an t-oibriú i meicnic chandamach ina n-athraítear cáithnín ina fhrithcháithnín. Seasann P do phaireacht, an t-oibriú ina n-athraítear comhordanáidí ciotógacha ina gcomhordanáidí deasógacha. Le sárú CP, is féidir dearbhshainmhíníu a dhéanamh ar dheaslámhaí is ciotaí sa Chruinne. Baineann sé le barrthroime damhna thar fhrithdhamhna sa Chruinne. Ach ní thuigtear a mheicníocht ná a ról. Sáraíonn na céóin siméadracht an amchúlaithe T ionas go n-imchoimeádtar an comhchuingriú bunúsach CPT. Tháinig an chéad fhianaise le sárú CP maidir le B-mhéasóin chun solais i 1999.
Sasafras

Roinnt plandaí difriúla. Maidir leis an bhfíorshasafras, is tom mór nó crann é a fhásann 30 m ar airde, dúchasach d'oirthear Mheiriceá Thuaidh. An duilliúr cumhra, na bláthanna neamhfheiceálach scothghlas, na torthaí gormliath cosúil le caora. Is blastán é ola sasafrais den chuid is mó, agus driogtar é ón gcoirt, na craobhóga is na fréamhacha. Is leigheasach insileadh na coirte.
Felix Savart

Lia is fisicí a rugadh i Mézière na Fraince ab ea Felix Savart (1791-1841). Rinne sé cuid mhaith taighde ar fhisic na fuaime is an tsolais. Le Jean-Baptiste Biot d'fhionn sé is rinne cur síos matamaiticiúil ar an réimse maighnéadach a chruthaíonn sruth leictreach i sreang fhada dhíreach. Ainmníodh dlí Biot-Savart, a thugann an fhoirmle don réimse, astu beirt.
Thomas Savery

Innealtóir a rugadh i Shilstone Shasana ab ea Thomas Savery (c 1650 – 1715). Shaothraigh sé is fuair paitinn ar ghaireas chun uisce a chaidéalú as mianaigh (1698) trí ghal faoi bhrú a chur isteach i seomra iata ina raibh uisce, an chéad inneall praiticiúil gaile. Rinne sé roinnt díobh gur tháinig sé le chéile le Thomas Newcomen chun a inneall siúd a fhorbairt, inneall loine gaile a bhí níos éifeachtaí praiticiúla. 

Daoine a rugadh i 1650
Básanna i 1715
Innealtóirí Sasanacha
Ceapadóirí Sasanacha
Scagaire

Úsáidtear an téarma i 3 chás ar a laghad: meicniúil, leictreach/leictreonach, agus optúil. Is gléas chun páirteagail mhíne sholadacha a bhaint as meascán é scagaire meicniúil. Le hábhar éigin fite nó feiltithe cosúil le páipéar nó fabraic a dhéantar seo. Ní hionann é is criathar, a bhaineann páirteagail gharbha amach le mogall sreinge nó miotal pollta. Cosúil leis an gcás meicniúil, ciorcad chun tonnfhaid ar leith a scaradh ó chéile nó a bhaint as chomhartha is ea scagaire leictreach nó leictreonach. Is ábhar trédhearcach a athraíonn an meascán tonnfhaid solais a théann tríd scagaire optúil. Úsáidtear é i gcórais optúla, ceamaraí, micreascóip is a leithéid chun déine an tsolais a laghdú, dathanna sa radharc a athrú, is a lán eile.
Scagaire dathanna

Ábhar trédhearcach a tharchuireann solas ó chuid roghnaithe den speictream infheicthe is a ionsúnn sciar den chuid eile nó a hiomlán. Úsáidtear scagaire mar seo chun solas le comhdhéanamh a theastaíonn a sholáthar, nó cothromaíocht dathanna áirithe a bhaint amach i ngrianghrafadóireacht dhaite. I ngrianghrafadóireacht dhubh is gheal, athraíonn scagaire dathanna ton dathanna áirithe sa radharc (mar shampla, chun treise a chur leis an spéir).

Optaic
Scagaire polaraithe

Scagaire a tharchuireann solas atá polaraithe i dtreo ar leith. Úsáidtear é i bhfótagrafaíocht chun frithchaitheamh spéaclach ó dhromchlaí neamh-mhiotalacha a fholú agus gile na spéire a laghdú. Feidhmeanna eile sa steiréascópacht, anailís struis is fótaimicreagrafaíocht struchtúr mianrach.

Optaic
Scagphriontáil

Is é rud is scagphriontáil ann ná teicníocht priontála ina mbrúitear dúch trí mhogall scagaire (déanta as síoda tráth, ach as fabraic shaorga de ghnáth anois). Bíonn an íomhá le priontáil mar fhoirm páipéir greamaithe ar an scagaire, curtha air de lámh nó trí phróiseas fótaimeicniúil. Úsáidtear an próiseas seo i gcuid mhaith feidhmeanna tráchtálacha priontála nuair a bhíonn fairisinge mhór le dathú i ndath amháin. Déantar uigí a mhaisiú leis an bpróiseas seo freisin, ar T-leinte, mar shampla.
Scagthástáil

Tástáil a dhéantar ar dhaoine atá ar fónamh, féachaint an bhfuil galair neamhaitheanta (fós) orthu. Déantar a leithéid ar chúiseanna éagsúla. Déantar í i dtaighde eipidéimeolaíochta chun teagmhas is leitheadúlacht galair a thomhas. Déantar í chun an pobal a chosaint ar ghalair thógálacha. Déantar scagthástáil rúrach ar mhaithe le duine aonair chun galar a bhrath chomh luath agus is féidir, nuair a bheadh sé níos inleigheasta is nach gcuirfeadh sé isteach an oiread sin air. Déantar mamagrafaíocht chun ailse chíche a aimsiú go luath, smearadh ceirbheacsach chun ailse ceirbheacs a dhiagnóisiú, brú na fola a thomhas, radagrafaíocht an chliabhraigh is anailisí bithcheimiceacha fola chun galair eile a dhiagnóisiú.
Scaibeas

Planda ilbhliantúil a fhásann 70 cm ar airde, dúchasach don Eoraip, iarthar na hÁise is tuaisceart na hAfraice. Na duilleoga maothánach cleiteach i bpéirí urchomhaireacha. Na bláthanna scothghorm/ liathchorcra le 5 phiotal éagothroma, i gcinn 1.5-3.5 cm ar leithead. Bíonn na bláthanna timpeall fleasc an chinn le peitil níos mó ná sin sa lár. Saothraítear é mar mhaisiúchán.
Scáileán (grianghrafadóireacht)

Sa ghrianghrafadóireacht, an dromchla a dtaispeántar an íomhá air, frithchaiteach i dteilgean ón tosach is tréshoilseach i dteilgean ón taobh thiar. Ní mór go n-oiriúnaíonn na tréithe frithchaite do na coinníollacha féachana. Más neamhlonrach réscaipeach an scáileán, is féidir an íomhá a fheiceáil thar uillinn leathan. Más dromchla miotalaithe nó gloinithe é, ní bhíonn an íomhá le feiceáil ach taobh istigh d'uillinn ghéar os a comhair amach. Sa phictiúrlann bíonn an scáileán pollta le patrún de phoill bheaga chun nach maolófar an fhuaim ó na callairí taobh thiar de.
Scaipeadh (fisic)

Sa bhfisic, athdhíriú léas solais, fuaime nó sruth cáithníní, de bharr imbhuailtí ar an mbealach. Má dhírítear léas ionsaitheach ar spriocábhar, scaipfidh an t-ábhar isteach i mbrathadóir é. Tá turgnaimh scaipthe tábhachtach chun léargas is eolas nua a fháil i bhfisic adamhach, núicléach, cáithníní is sholadstaideach.

Fisic cháithníní
Coincheapa bunúsacha na fisice
Scaipeadh
Scaipeadh oiriúnaitheach

Sa bhitheolaíocht éabhlóide, bladhm éabhblóidithe a tharlaíonn uaireanta ina scarann cineál amháin dúchasach le roinnt róil éiceolaíochta nó modhanna beatha a chomhlíonadh, de ghnáth thar achar gairid ama, chun éagsúlacht foirmeacha nua a dhéanamh. Is féidir go dtarlóidh a leithéid tar éis gnáthóga nua a choilíniú, díreach mar a tharla i gcas gealóga Darwin is a scaipeadh ar Oileáin Galapagos. 

Scaipeadh
Scairdscragall

Long hiodrascragaill a úsáideann scaird uisce mar thiomáint. Súitear an t-uisce isteach ón loch nó an fharraige chun tosaigh, agus díbrítear é faoi ardbhrú is ar ardluas trí na scragaill chun deiridh. Bhí seirbhís scairdscragallárthaigh idir Baile Átha Cliath is Caergybi i 1980-1982 nuair a dhéanadh Cú na Mara an t-aistear i 3 uair is 10 nóiméad. Ach ní fheidhmíodh sí go sásúil i ndrochaimsir, agus ní raibh líon na bpaisinéirí ard a dhóthain i leith na gcostais reatha: díoladh an t-árthach i 1982.
Scairp

Artrapód domhanda le colainn fhadaithe, suas le 18 cm de ghnáth. Eireaball fada a bhfuil cealg fheiceálach ar a cheann. An nimh i gcuid acu baolach don duine. Déanann sí creach istoíche ar artrapóid eile. Suas le 1,200 speiceas ann, an chuid is mó sna trópaicí.

Arthropoda
Scairp uisce

Feithid uisciúil a mhaireann faoin uisce is a análaíonn trí eireaball feadánach a shroicheann an dromchla. Déanann sí luíochán ar a creach agus beireann greim uirthi lena géaga tosaigh. Timpeall 200 speiceas a fhaightear in uisce socair is uisce faoi ghluaisne mhall.

Feithidí
Scairpiasc

Iasc téagartha uisciúil a mhaireann faoi uisce na farraige. Eite dhea-dhéanta is spíonta ar an gcolainn, go minic armtha le faireoga nimhe. Suas le 40 cm ar fhad, daite go diamhair. Faightear in uisce socair is uisce faoi ghluaisne mhall é, den chuid is mó sna trópaicí.

Éisc
Scála logartamach

D'fhionn an matamaiticeoir Albanach John Napier logartaim chun fadhbanna méadaithe is roinnte a dhéanamh níos simplí. Thóg sé táblaí logartam chun na próisis seo a dhéanamh. Mar shampla, má tá 1,000 (nó 103) le méadú faoi 100,000 (nó 105), ní gá a dhéanamh ach na forscripteanna a shuimiú: 3 + 5 = 8, chun an freagra 108 a fháil. Le logartaim, is féidir an próiseas a dhéanamh chomh simplí sin i gcás aon uimhreacha is gá, agus is uimhreacha de shaghas na bhforscripteanna atá ar an scála logartamach. Is scálaí logartamacha iad scála Richter agus deicibeilí (dB).
Scála peinteatónach

Scála ceoil le 5 nóta san ochtach, coibhéiseach den chuid is mó leis na céimeanna seo ar an mórscála: an chéad, an dara, an 3ú, an 5ú is an 6ú céim.
Scálach

Sa mhatamaitic is an fhisic, aon airí fisiciúil is féidir a scríobh mar uimhir réadach, le méid ach gan treo, cosúil le mais, am nó teocht. Glactar le haon réaduimhir mar scálach, i gcontrárthacht le huimhir choimpléascach ar féidir í a ghlacadh is a láimhseáil mar veicteoir.
Scamall oíchelonrach

Scamall deannachúil ag airde suas le 80 km sa spéir, le feiceáil mar struchtúr cuilithíneach nó faoi fhial i ndiaidh luí na Gréine sa samhradh sa dá leathsféar. Is é a bhíonn sna páirteagail ann ná uisce oighrithe thart ar chroíleacán deannaigh.
Iasc scamhógach

Is é atá i gceist leis na héisc scamhógacha ná grúpa iasc locha is abhann. An t-aon ionadaí d'ord na Dipnoi, a bhí flúirseach ón tréimhse Dheavónach a thosaigh 400 milliún bliain ó shin go dtí an tréimhse Threasach a chríochnaigh 2 mhilliún bliain ó shin. Níl fágtha anois ach sé speiceas díobh. Tá dís scamhóg acu faoin bputóg is iad ceangailte leis an éasafagas, mar a bhíonn i veirteabraigh arda. Na giolbhaigh an-bheag. Baill den ghrúpa san Afraic, an Astráil is Meiriceá Theas. 

Scamhógiasc
Scanadh héiliciúil

Córas taifeadta le téip mhaighnéadach, ina bhfilltear an téip i gcuid de héilics thart ar dhruma a iompraíonn dhá cheann rothlaithe, nó níos mó, a tharraingíonn sraith rianta ar fiar trasna a leithid. Is mó go mór luas coibhneasta an chinn i leith na téipe, an fíorluas scríofa, ná luas na téipe féin, agus mar sin is féidir leis minicíochtaí an-arda a thaifeadadh go barrainneach. Saothraíodh an teicníocht ar dtús i gcomhair fístaifeadta, ach cuireadh i bhfeidhm níos déanaí i dtaifeadáin ard-dílseachta fuaime freisin é.
Scanadh le léasar

Sa chóras taifeadta dhigitigh ina ndéantar poill de dhoimhneachtaí éagsúla ar raonta ciorclacha i ndromchla miotalaithe diosca phlaistigh chun comhartha fuaime, físe nó sonraí eile a thaifeadadh, faightear an bunchomhartha ar ais trí na raonta seo a ghluaiseacht thar léas léasair. Le fótabhraiteoir a ghlactar an comhartha digiteach ó gach poll, agus tar éis na comharthaí sin a phróiseáil is féidir an bhunfhuaim a athsheinm nó an bhuníomhá a thaispeáint.
Scannáin thanaí

Is éard atá i gceist le scannáin thanaí ná cisil fhíneálta ábhair a dhéantar trí dheascadh (deascadh folúsach, eipeatacsacht léas móilíní, leictreaphlátáil, is eile) ar fhoshraith éigin, le tiús ag athrú ó chisil adamh aonair, timpeall 10-10 m, go dtí 10-6 m. 

Úsáidtear iad, mar shampla, i modhanna oibre anailíseacha cosúil le micreascópacht leictreon tarchuir is díraonadh neodrón. Is féidir le struchtúir na n-ábhar i gcumraíocht tanascannáin a bheith difriúil uathu siúd sa staid thoirtiúil, agus is féidir struchtúr an ábhair sa tanascannán a mhodhnú de réir an mhodh táirgthe. 

Braitear méid áirithe iarmhairtí nua i dtanascannáin (cosúil le hiarmhairt chandamach Hall), go minic de bhrí go mbíonn ceangal ar na leictreoin gluaiseacht i bplána. Saothraíodh úsáidí trádálacha tanascannán: brat frithchaiteach ar dhlúthdhioscaí, brat frithfhrithchaiteach ar lionsaí, agus táirgeadh comhbhall leictreonach is ciorcad iomlánaithe. 

Scannáin thanaí
Scannán meandrach

Is scannán grianghrafadóireachta é an scannán meandrach a dhéanann gnó na saotharlainne réalta go tapa dlúth ann féin. Tá trí fho-chuid ann: an claonchló solasíogair, faighneog ina bhfuil sreabhán alcaileach réalta, agus leathán tréshoilseach a iompraíonn na codanna eile. Le nochtadh an scannáin seo do sholas, bíonn tonnfhad dearg, tonnfhad glas is tonnfhad gorm sa solas. Tagann siad sin tríd an leathán agus imoibríonn le cisil áirithe sa chlaonchló (gach ciseal acu íogair do raon ar leith tonnfhad, is mar sin dá raon féin dathanna) chun athruithe a dhéanamh ar na hailídí airgid chriostalta iontu. Agus é nochta, cuireann an ceamara amach idir rolláin é, agus briseann brú na rollán an fhaighneog chun an sreabhán réalta a dháileadh ar fud an chlaonchló nochta. Athraíonn an sreabhán seo na criostail hailíde airgid ina n-airgead miotalach. Ag an am céanna ligeann sé líocha saor i gcisil eile sa chlaonchló, de ghnáth líocha maigeanta, ciana is buí. Ascnaíonn lí-mhóilíní i dtreo an leathán iompartha ach, mar shampla, gabhtar cuid den chian ag an airgead sna hionaid nochta sa chiseal dearg, an lí mhaigeanta sna hionaid nochta sa chiseal glas, an lí bhuí sa chiseal gorm. Tar éis cúpla nóiméad, scaoiltear aigéad ó bhun an chlaonchló: stopann sé seo an réaladh, agus déanann na líocha ar an scannán tréshoilseach. Is féidir an íomhá dhaite a fheiceáil go soiléir ansin.
Scannán sábhála

Scannán fótagrafach leis an eibleacht ag clúdach bunscannáin de thrí-aicéatáit cheallalóis nó poileistear, nach ndónn ach go mall agus nach bhfuil inlasta ach ar éigin. Malairt ar níotráit cheallalóis, atá fíorbhaolach inlasta agus a bhí in úsáid roimh 1950.
Scannánafón

Aon ghléas ceoil ina ndéantar an fhuaim trí chrith scannáin rite. Is iad na drumaí an cineál is tábhachtaí. Rang i rangú gléasanna ceoil Hornbostel is Sachs (1914).

Uirlisí ceoil
Scanóir

Is é is scanóir ann feiste ionchuir i gcóras ríomhaire chun cáipéisí a scanadh is cóip díobh a chur i gcuimhne an ríomhaire. Déantar an cháipéis a stóráil mar phicteilíní ag na seoltaí cuí, agus de réir mar a mhéadaítear an oiread picteilíní in aghaidh an cheintiméadair sa dá threo, síos suas is trasna na cáipéise, is amhlaidh is fearr caighdeán an scanóra is na híomhá stóráilte. I scanóir ísealchaighdeáin dubh is geal bíonn timpeall 120 picteilín in aghaidh an cm, ach i scanóir daite ardchaighdeáin os cionn 480 picteilín cm-1. Bíonn bogearraí ag dul le cuid de na scanóirí a dhéanann an leathanach a anailísiú is íomhá téacs a aistriú i línte téacs i gcomhair próiseálaí focal nó córas foilsitheoireacht deisce. Is féidir pictiúir lándaite a léamh is a phróiseáil le bogearraí íomháithe. 

Forimeallaigh
Scanóir spota eitilte

Gléas a bhíodh in úsáid chun sleamhnán trédhearcach nó scannán pictiúir reatha a atáirgeadh i gcomhair na teilifíse tríd an spota solais a scanadh i ngréasán le luascóp ga-chatóideach. Ghabhtaí an solas tarchurtha le fótaichill nó gléas solasmhothálach eile chun físchomhartha a ghlacadh le taispeáint ar theilifíseán.
Scarab

Priompallán a bhfuil cosa tosaigh oiriúnaithe aige chun bualtrach a fhoirmiú i liathróid le rolladh isteach i seomra faoi thalamh chun na larbhaí a chothú ann. Ba í siombail an aiséirí is na neamhbhásmhaireachta an scarab san Éigipt ársa, agus dhéantaí briochtaí is séalaí stampála i bhfoirm na scaraibe a chaití mar shiogairlíní nó fáinní.
Scaradh iseatóp

Is éard is scaradh iseatóp ann ná meascán d'iseatóip a scaradh ina n-iseatóip dhifriúla ar leith. Baintear feidhm as airíonna éagsúla na n-iseatóp chuige seo. Mar shampla, sraontar léas iain luchtaithe iseatóp i réimsí leictreacha is maighnéadacha níos mó nó níos lú, ag brath ar a maiseanna: an iarmhairt is bun leis an mais-speictriméadar. Sampla eile is ea go mbraitheann ráta idirleata na n-iseatóp i meascán gásach ar mhais gach iseatóip, agus baintear feidhm as seo chun scaradh a dhéanamh ar heicseafluaríd úráiniam i saibhriú úráiniam i gcomhair breosla núicléach. 

Teicneolaíocht núicléach
Scáthán

Dromchla mín a fhrithchaitheann cuid mhaith den solas a imbhuaileann é, déanta as gloine le miotal an-fhrithchaiteach deasctha ar an gcúl nó ar an aghaidh thosaigh, nó as miotal le han-loinnir air. Cruthaíonn scáthán plánach íomhá fhíorúil ar aon mhéid leis an bhfrithne, ach an íomhá iompaithe go cliathánach i leith na frithne, taobh clé na híomhá ar thaobh deas na frithne. Díchumann scáthán dronnach an íomhá, ach úsáidtear scáthán cuasach le dromchla parabóileach i dteileascóip réalteolaíochta chun solas a bhailiú is a fhócasú. I dteileascóp réalteolaíoch frithchaite is féidir go mbeidh an scáthán 5 m ar trastomhas, ach úsáidtear scátháin de gach tomhas in ionstraimí optúla. Úsáidtear scátháin leathairgeadaithe mar scátháin aonbhealaigh idir seomra dea-shoilsithe is seomra lagshoilsithe.

Scátháin
Scáthlán croise

Spiara maisithe chun an altóir is an chórlann san eaglais a scaradh ó chorp na heaglaise.
Sceachaill

At de shaghas ar bith in áit ar bith sa cholainn is ea sceachaill. Sa chiall litriúil, cuimsíonn an téarma fiú at de bharr ionfhabhtaithe nó cist, ach den chuid is mó fáis éadroma neamhurchóideacha. 

Tarlaíonn fáis éadroma go háitiúil agus bíonn imill shoiléire acu. Déanann fáis urchóideacha (ailsí) ionradh ar fhíocháin sa chomharsanacht, éiríonn a n-imill doiléir, agus leathann siad chuig codanna eile sa cholainn trí imshruthú na fola is an córas limfeach.

Tagairtí
Sceall

Carraig dríodair a cruthaíodh den chuid is mó ó fhosuithe cré táite is dlúite. Bíonn ineamhnaitheacht shainiúil ar feadh na bplánaí fosaithe, is é sin, scoilteann sé go héasca ar feadh dromchlaí comhthreomhara le spáis bheaga eatarthu mar gheall ar threoshuíomh na bplátaí de mhianraí cré. Bíonn dóthain ábhair orgánaigh lofa i sceallaí ola gur féidir ola a eastóscadh as trí dhriogadh millteach.

Tagairtí 

Mianraí
Sceartán

Fíneog mhór atá oiriúnaithe chun a bheith ina seadán seachtrach fuiliteach ar veirteabraigh tíre. Is arachnidí seadánacha iad na sceartáin (fo-ord Ixodida) atá mar chuid de sárord na bhfíneog Parasitiformes.
Na sciatháin thosaigh leathrúil ag a mbun is scannánach ag a gceann, agus fillte ar na sciatháin scannánacha chúil is é ar fos. A starrfhiacla modhnaithe chun an craiceann a ghearradh agus an béal oiriúnach chun suite. A heipideirm leaisteach de réir cineáil, in ann síneadh chun béile fola a choinneáil. Is féidir léi galair a tharchur d'ainmhithe is daoine.

Artrapóid
Sceartán caorach

Is cuileog bheag gan eití é sceartán caorach, seadán seachtrach ar chaoirigh. Itheann sé tríd an bhfuil a shú. Lotnaid a chuireann tús le ruaim ar an olann, agus mar sin tábhachtach ó thaobh an gheilleagair.
Sceith aincise

Cruthú easpa sna céislíní is timpeall orthu. Aimhréidh de chuid céislínítis dhian is ea í, agus ionfhabhtú baictéarach, de bharr streipteacocais haemalaíoch. Is gá í a chóireáil le frithbheathaigh chuí agus draenáil an bhracha. Is féidir gur gá na céislíní a bhaint trí mháinliacht uair éigin ina dhiaidh sin.
Tástáil Schick

Tástáil ar mhothaitheacht duine don diftéire, ina n-instealltar dáileog an-bheag tocsain diftéire sa chraiceann. Má tharlaíonn frithghníomhú áitiúil, is féidir gur gá imdhíonadh. Ainmnithe as an dochtúir péidiatraice Ostarach Bela Schick (1877-1967).
Karl Friedrich Schinkel

Ailtire agus péintéir a rugadh i Neuruppin na Gearmáine ab ea Karl Friedrich Schinkel (13 Márta 1781 – 9 Deireadh Fómhair 1841). Dhear sé cuid mhaith foirgneamh sa stíl chlasaiceach, agus thug sráideanna is cearnóga nua isteach i mBeirlín.

Ailtirí Gearmánacha
Daoine a rugadh i 1781
Básanna i 1841
Teileascóp Schmidt

Ionstraim réalteolaíochta a cheap Bernhardt Schmidt (1879-1935) i 1930. Bíonn pláta ceartúcháin sa chonair optúil chun íomhánna gan díchumadh thar réimse leathan a tháirgeadh. Baintear feidhm as chun suirbhéireacht fhótagrafach a dhéanamh ar an spéir.
Christopher Latham Sholes

Ceapadóir a rugadh i Mooresburg, Pennsylvania ab ea Christopher Latham Sholes (14 Feabhra1819 - 17 Feabhra 1890). Clódóir a bhí ann is é óg, ach d'fhorbair sé an clóscríobhán i 1868.

Ceapadóirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1819
Básanna i 1890
Arnold Schoenberg

Cumadóir ceoil a rugadh i Vín na hOstaire ab ea Arnold Schoenberg (13 Meán Fómhair 1874 – 13 Iúil 1951). Nuair a seinneadh a shiansa aireagail den chéad uair i 1907 tharla círéib de bhrí gur thréig sé coincheap traidisiúnta na tonúlachta. Thug sé coincheap an dá thon shrathacha déag isteach, agus chuir i bhfeidhm ina cheol níos déanaí é. Ghlac sé saoránacht na Stát Aontaithe agus d'éag sé in Los Angeles, California.

Naisc sheachtracha
Beathaisnéis ag IRCAM (fr). Arna rochtain ar 24 Meith. 2016

Cumadóirí ceoil Ostaracha
Daoine a rugadh i 1874
Básanna i 1951
Richard Schrock

Ceimicí a saolaíodh i mBerne, Indiana is ea Richard Schrock (rugadh 4 Eanáir 1945). Roinn sé Duais Nobel sa cheimic le Robert Grubbs is Yves Chauvin i 2005 as a shaothar ar an modh meititéise i gcomhair na sintéise orgánaí.

Daoine a rugadh i 1945
Ceimiceoirí Meiriceánacha
Daoine beo
Theodor Schwann

Fiseolaí a rugadh i Neuss na Gearmáine ab ea Theodor Schwann (7 Nollaig 1810 – 11 Eanáir 1882). D'fhionn sé an einsím peipsin, rinne taighde bunúsach ar chrapadh na matán, agus leathnaigh teoiric na gceall ó phlandaí go dtí fíocháin ainmhithe. I Köln a fuair sé bás.

Daoine a rugadh i 1810
Básanna i 1882
Lianna Gearmánacha
Melvin Schwartz

Fisicí a rugadh i gCathair Nua-Eabhrac ab ea Melvin Schwartz (1932-2006). Agus é ag obair le Leon Lederman is Jack Steinberger i Saotharlann Náisiúnta Fermi na Luasairí i mBatavia, Illinois, chruthaigh sé go raibh dhá fho-cháithnín ag an muón, an neoidríonó-mhúón is an leictreonmhúón, rud a thaispeáin gur dhócha go raibh na cáithníní bunúsacha ina nglúinte, le neoidríonónna gaolmhara ag an leictreon, an muón is an tó-leaptón. Roinn an triúr Duais Nobel sa bhfisic i 1988 as an obair seo.
Karl Schwarzschild

Réaltfhisicí teoiriciúil a rugadh i bhFrankfurt ab ea Karl Schwarzschild (9 Deireadh Fómhair 1873 - 11 Bealtaine 1916).  Ba athair an réaltfhisiceolaí Martin Schwarzschild é freisin. 

Sa bhliain 1915, sholáthair Schwarzschild an chéad réiteach beacht ar chothromóidí réimse Einstein ar choibhneasacht ghinearálta i gcás teoranta de mhais neamh-rothlach sféarúil amháin, an bhliain chéanna a thug Einstein an choibhneasacht ghinearálta isteach. Mar thoradh ar réiteach Schwarzschild, a bhaineann úsáid as comhordanáidí Schwarzschild agus méadracht Schwarzschild, díorthaítear ga Schwarzschild, arb é méid na léaslíne teaghmhis de dhúpholl neamh-rothlach.  

Réalteolaithe Gearmánacha
Daoine a rugadh i 1873
Básanna i 1916
Julian Schwinger

Fisicí in Ollscoil Harvard ab ea Julian Schwinger (12 Feabhra 1918–16 Iúil 1994). Roinn sé Duais Nobel na Fisice i 1965 le Sin-Itiro Tomonaga is Richard Feynman as a saothar ar leictridinimic chandamach, atá tábhachtach i bhfisic na mbuncháithníní.

Fisiceoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1918
Básanna i 1994
Sciaitíce

Pianta ar feadh dáileadh na néaróige sciaitíche, is é sin ar fud na más is ar chúl na géige íochtaraí go bun na coise. Go minic, brú ar fhréamhacha na néaróige sciaitíche sa réigiún lumbasacrach is bun léi, mar gheall ar shleamhnú diosca idirveirteabraigh as a ionad ceart ansin.
Sciath bhitheolaíoch

Iamh cosanta mórthimpeall ar chroíleacán imoibreora núicléach, chun cosc a chur ar sceitheadh radaíochta a bheadh in ann damáiste a dhéanamh d'fhíocháin bhitheolaíocha. De ghnáth, cuimsíonn sí ballaí maisiúla coincréite treisithe.
Sciathadh

Córas chun bac a chur ar tharchur is glacadh comharthaí fánacha leictreacha/leictreonacha. I gcábla comhaiseach, mar shampla idir aeróg is teilifíseán, iompraítear an comhartha ar an tsreang inmheánach agus déanann an chaolrabhaisc chopair sheachtrach thalmhaithe an sciathadh. Sciathann an ghreille thosaigh ar oigheann micreathonnach na húsáideoirí ar na micreathonnta díobhálacha. Déanann iniaimh is mogaill sheoltacha sciathadh ar chomharthaí leictreacha. Is cás Faraday é cás mogallach sreinge atá talmhaithe, agus déanann a leithéid sciathadh leictreastatach is leictridinimiciúil tarchuir is glactha ar a bhfuil istigh ann.
Scil (planda)

Planda ilbhliantúil atá dúchasach don Eoraip, an Áise is deisceart na hAfraice. An bhleib beag; na duilleoga caol; na bláthanna croischruthach is clogchruthach, uaireanta cromtha, gorm nó corcra. Táirgeann scil an earraigh bláthanna is duilleoga san earrach. Táirgeann scil an fhómhair na bláthanna níos déanaí sa bhliain roimh theacht amach na nduilleog.
Scileach

Carraig bhriste bhrait a scaradh ó fhaillte ag an aimsir, go mór mór ag an mbáisteach is an sioc. Carntha ar fhánaí is ag bun fánaí sléibhte.
Scim chaol

Raithneach ilbhliantúil le riosóim dreaptha a fhaightear i ngach áit, beagnach. Go minic eipifíteach. Na froinn ina n-aonair, go domhain maothánach, nó roinnte. Na sórais gan iondúisiam, i 1-3 líne ar thaobh íochtarach an fhroinn.

Plandaí
Scinneadh ar uisce

Feiniméan is féidir tarlú nuair a bhíonn bonn feithicle ag feidhmiú ar bhóthar fliuch. Faoi chúinsí áirithe, idirshuítear ding uisce idir bonn is bóthar, cailleann an bonn greamú, agus scinneann sé. Éiríonn an stiúradh is an coscánú neamhéifeachtach dá thoradh.
Gerridae

Is fine feithidí iad na Gerridae san ord Hemiptera, ar a dtugtar go coitianta scinnirí locháin. Ag teacht le haicmiú na nGerridae mar fhíorfheithidí  (.i., fo-ord Heteroptera), tá baill an bhéil tagtha chun cinn ag na gerridae le haghaidh pollta agus diúil, agus tá chumas neamhghnách acu, sé sin gur féidir leo siúl ar dhromchla uisce, iompartha ag teannas ribeadach. Bíonn dromchla ar a cosa is a colainn atá uisce-éarthach dofhliuchta agus tugtar neostóin orthu mar sin. Tógtar iad go hanatamaíoch chun a meáchan a aistriú le go mbeidh siad in ann rith ar bharr dhromchla an uisce. Mar thoradh air sin, is dócha go bhfaighidh duine  scinnirí locháin i láthair in aon lochán, abhainn nó loch. Tá cur síos déanta ar níos mó ná 1,700 speiceas, 10% díobh san éiceachóras muirí.

Den chuid is mó, itheann siad feithidí atá á mbá.

Tagairtí

Feithidí
Sciobaire

Éan caol atá dúchasach do réigiúin theo ar fud an Domhain. Sánn sé éisc faoi bhun an uisce lena ghob fada biorach. Nuair a shnámhann sé, ní bhíonn ach an ceann is an muineál fada os cionn an uisce. Áitríonn sé uisce fosaithe.

Éin
Sciollam

Dhá ghné planda a fhaightear i réigiún na Meánmhara is an Áise, le gais cheartingearacha, duilleoga caola cosúil le féar, agus spící bláthanna is gach bláth le 6 theascán iombhlátha. I ngné amháin tá na duilleoga V-chruthach i dtrasghearradh is na bláthanna bán nó bándearg. Sa ghné eile tá na duilleoga triantánach i dtrasghearradh is na bláthanna buí.
Sciollam na móna

Planda ríosómach ilbhliantúil a fhásann 40 cm ar airde i réigiúin bhogacha in iarthuaisceart na hEorpa. Na duilleoga docht cuartha, V-chruthach i dtrasghearradh. Na bláthanna le 6 theascán iombhlátha, buí, ag éirí flannbhuí dorcha tar éis a thoirchithe. Na staimíní ar nós olla.

Plandaí
Sciorrárthach

Is feithicil mara a ardaítear ar adhartán aeir é Sciorrárthach. Molta ag Christopher Cockerell i 1950, ach níor tógadh an chéad cheann go dtí na 1960idí. Tiomáinte ag liáin a shuítear go hingearach agus ardaithe os cionn na farraige ar adhartán aeir a sháinnítear idir dromchla an uisce is cabhail na soithí ag sciorta solúbtha neoipréine. Thosaigh an chéad seirbhís rialta sciorrárthaigh i 1962 idir Y Rhyl is Wallasey ar inbhear abhainn Dyfrdwy sa Bhreatain. In úsáid ar fud an Domhain anois i bhfoirmeacha éagsúla.
Sciuirdrásaíocht

Rásaíocht mótar de shaghas ar leith, triail luasghéaraithe thar aon rud eile. Rásaíonn dhá fheithicil le hinnill mhóra, rotha móra cúil is rotha beaga tosaigh thar chúrsa 400 m. Baintear luasanna timpeall 400 km u-1 amach go minic. Bíonn paraisiút feistithe ar gach feithicil chun cabhrú sa choscadh ag deireadh an ráis. Thosaigh sí i gCalifornia sna 1930idí agus is coitianta í sna Stáit Aontaithe.
Sclamhaire

Is iasc é an sclamhaire le colainn ramhar atá forleathan go háitiúil i bhfarraigí trópaiceacha. Tagann an t-ainm ó na fiacla fada cónacha tosaigh is na gialla fíoringhluaiste. Tá cineálacha de tábhachtach mar éisc bhia, ina measc an sclamhaire liath ón Aigéan Atlantach trópaiceach.

Éisc
Scléaróis iolrach

Galar ina gcailltear an gnáthchumhdach (an mhiailin) a bhíonn ar néaróin san inchinn is corda an dromlaigh. Cuireann sé seo isteach ar tharchur na ríog ar feadh na néaróg, rud a lagaíonn gníomhú na gcóras sa cholainn a bhíonn faoi rialú na néaróg sin. Faigheann duine amháin as gach 2,000 an galar, mná níos minice ná fir. Ní fios cad is cúis leis, ach d'fhéadfadh próiseas uath-imdhíonachta a bheith mar bhun leis. Is ilchineálach na hairíonna cliniciúla, ach cuimsíonn siad laige sna géaga, radharc dúbailte, deacrachtaí urlabhra, veirtige, codladh grifín, éagumas gluaiseachtaí a chomhordú (neamhluail), iad sin uile díomuan ach athfhillteach, ag éirí níos troime de réir a chéile. Níl aon chóireáil ar leith air mar ghalar.
Scoiltbholb

Larbha cruimhe de chlann leamhan Nochtuidae, a dhéanann an-damáiste do bharra trí ghais is duilliúr na síolphlandaí a ithe. 

Leamhain