joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Séamus Ó Néill

Scríbhneoir Éireannach ó Chaisleán Uidhilín, Contae an Dúin, ab ea Séamus Ó Néill (21 Bealtaine 1910 – 2 Meitheamh 1981).

Saol 
Bhain sé bunchéim amach in Ollscoil na Ríona i mBéal Feirste, agus ansin rinne sé taighde i gColáiste na hOllscoile i mBaile Átha Cliath faoi stiúir Eoin Mhic Néill. D'fhrestail sé ar ollscoil in Innsbruck na hOstaire freisin. Ghlac sé post ag múineadh i gColáiste Carysfort. Chaith sé tréimhsí mar eagarthóir ar An Iris agus Comhar.

Saothar 

Is é Subh Milis an dán is cáiliúla dár chum Ó Néill. Scríobh sé gearrscéalta don aos óg (An Seansaighdiúir) agus úrscéalta, go háirithe Máire Nic Artáin, leabhar soléite i nGaeilge Uladh den chéad scoth a ríomhann scéal grá an chailín Chaitlicigh agus an bhuachalla Phrotastúnaigh i mBaile Átha Cliath i dtús na 20ú haoise.

Saothar 
 An Sean-saighdiúir agus Scéalta Eile , 1945.
 An iris/eagarth , 1945-1946.
 Colm Cille : drama i gceithre radharcanna , 1946.
 Tonn tuile (Tidal Wave), úrscéal, Sáirséal agus Dill, 1947.
 Dánta , roimh-1949;
 Iomramh an Ousel (The Voyage of the Ousel), Dánta, roimh-1949;
 Buaidh an Ultaigh , Dráma, pre-1949;
 Díolta Faoina Luach , Dráma, pre-1949;
 Ní Chuireann Siad Síol , Dráma, pre-1949;
 Dánta do pháistí , 1949.
 Súil timpeall (Eye Around), Aiste, 1951.
 Up the Rebels, Oifig an tSoláthair, 1954. Trans. Doiminic Ó Ceallaigh.
 Ag baint fraochán : agus scéalta eile 1955

Foinsí 
 The Oxford Companion to Irish Literature, Welch, R. (eag), The Clarendon Press, Oxford, 1996. 
 A Biographical Dictionary of Irish Writers, Anne Brady & Brian Cleeve (eagarthóirí), The Lilliput Press, 1985.
 Dictionary of Ulster Biography, i Newmann, K. (comp.), Coláiste na Ríona, Béal Feirste, 1993. 
 Séamus Ó Néill bibliography James Hardiman Library, UCG 
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               
 Máire Nic Artáin (Maire McCartan), úrscéal, Cló Morainn, 1959.
 Iníon Rí Dhún Sobhairce : tragóid trí ghníomh, 1967.
 Faill ar an bhFeart : dráma trí ghníomh , c.1970.
 An tSiúr Pól : dráma trí ghníomh , c.1973.
 Rún an Oileáin ,1975. Dráma a léiríodh ar stáitse Halla Damer, Baile Átha Cliath 5-10 Meitheamh, 1961.
 Iníon rí na Spáinne, 1978.

Tagairtí

Naisc sheachtracha
Séamus Ó Néill ag Ainm.ie. Arna rochtain ar 6 Iúil 2017

Scríbhneoirí Éireannacha
Daoine as Contae an Dúin
Daoine a rugadh i 1910
Básanna i 1986
Brian McFadden

Is amhránaí popcheoil Éireannach é Brian McFadden (rugadh ar an 12 Aibreán 1980 é) as Baile Átha Cliath. Bhí cónaí air in Ard Aidhin i dtuaisceart na cathrach. Chan sé leis an ngrúpa Westlife ach d'éirigh sé as i 2004. Tháinig sé sa ceathrú ar an aonú sraith déag Dancing on Ice sa bhliain 2019.

Scannánliosta
Australia's Got Talent (2010–2012) – Moltóir
Football Superstar (2008) – Láithreoir
Summer Breakfast Show (2008) – Comhláithreoir
Australian Idol (2009) – Aoi-mholtóir
Stepping Out (2013) – Iomaitheoir
Stand By Your Man (2014) – Comhláithreoir
Who's Doing the Dishes? (2014–2016) – Láithreoir
Get Your Act Together (2015) – Iomaitheoir
The Jump (2016) – Iomaitheoir

Dioscliosta
Irish Son (2004)
Set in Stone (2008)
Wall of Soundz (2010)
The Irish Connection (2013)
Otis (2019)

Tagairtí 

Ceoltóirí Éireannacha
Daoine as Baile Átha Cliath
Westlife
Daoine a rugadh i 1980
Daoine beo
Advance Australia Fair

Is é Advance Australia Fair amhrán náisiúnta na hAstráile . Chum Peter Dodds McCormick na focail agus an ceol. 

Chualathas an t-amhrán go poiblí den chéad uair ar an 30 Samhain 1878 ach ní bhfuair sé stádas oifigiúil go dtí 19 Aibreán 1984.

Bunlibhricí 

Amhráin Náisiúnta
An Astráil
Conradh na Náisiún

Eagraíocht idirnáisiúnta sna 1920idí agus 1930idí a bhí i gConradh na Náisiún. Bunaíodh an Conradh tar éis comhdháil síochána i Versailles, Páras sa bhliain 1919.

Bunú 

Cé gur chuidigh an Rúis leis na comhghuaillithe an Chéad Chogadh Domhanda a bhaint, níor tugadh cuireadh dá gceannairí bheith páirteach i gComhdháil Síochána Pháras a shocraigh ceisteanna na hEorpa le Conradh Versailles. 

Mar sin, níor ligeadh do APSS bheith páirteach i gConradh na Náisiún (roimh 1934).

Ní raibh na Stáit Aontaithe ina bhall riamh.

Neamhéifeachtach 
Níl raibh an Conradh éifeachtach ach ar éigean.

Bhí dí-armáil, cosc ar chogadh agus réiteach fadhbanna trí idirbheartaíocht mar aidhmeanna ag an gConradh. 

Ach ní raibh airm ag an gConradh, agus bhí sé ag brath ar na cumhachtaí móra lena rúin a chur i bhfeidhm (mar shampla, smachtbhannaí eacnamaíochta). Bhí drogall ar bhaill an chonartha iad a úsáid áfach.

An faisisteachas agus cogadh 
Tar éis ráthanna agus teipeanna sna 1920í, bhí sé soiléir nach raibh an Conradh in ann forrántacht chumhachtaí na hÁise a stopadh sna 1930í. 

Nuair a bhris an An Dara Cogadh Domhanda amach sa bhliain 1939 ba léir go raibh teipthe ar phríomhaidhm an Chonartha: an cogadh a sheachaint. 

Tar éis an chogaidh, bunaíodh Eagraíocht na Náisiún Aontaithe, atá fós ag déanamh oibre ar son na síochána sa lá atá inniu ann.

Éire 
Bhí sé de chuspóir ag idirbheartaithe na hÉireann i Londain sa bhliain 1921 ballraíocht i gConradh na Náisiún a bhaint amach, ar comhchéim leis an Ríocht Aontaithe. 

Ar an 10 Meán Fómhair 1923, ghlac Saorstát Éireann le ballraíocht  i gConradh na Náisiún (ACHT CUMANN NÁISIÚN (URRAÍOCHT), 1923).  Chuaigh toscaireacht Éireannach, treoraithe ag Liam T  Mac Cosgair, chun Chonradh na Náisiún  sa  Ghinéiv don lá mór. 

Dhearbhaigh sé seo aitheantas idirnáisiúnta ar stádas an tSaorstáit. I measc na ngníomhartha ní ba luaithe a rinne sé mar bhall de, chláraigh sé na hAirtiogail Chó-aontuithe do Chonnradh idir an Bhreatain Mhóir agus Éire (6 Nollaig 1921) leis an gConradh, d'ainneoin na hagóide ó rialtas na Ríochta Aontaithe.

Féach freisin 
 Conradh Versailles
 Náisiúin Aontaithe

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Eagraíochtaí idirnáisiúnta
Polaitíocht idirnáisiúnta
Dobharchú

An t-ainmhí a mhaireann cois uisce atá faoi chaibilil anseo; Más spéis leat an t-arracht, féach Dobharchú (osnádúrtha)

Is creimire den chlann Mustelidae é an dobharchú (ainm eile air ná an madra uisce). 

Mamaigh
Ainmhithe
Ainmhithe Éireannacha
Ainmhithe mara
Mamaigh Éireannacha
Gaelscoil na Daróige

Bunaíodh Gaelscoil na Daróige, i mBaile Mhig Rabhartaigh, Doire i mí Mheán Fómhair 2005 de réir eileamh na tuismitheoirí a raibh páistí acu ag freastaíl cheana féin ar an naíscoil áitiúil, Naíscoil Mhaol Íosa. 

Tugadh fá deara go raibh an tromlach páistí sa naíscoil ag aistriú chuig an chóras bhunscolaíocht Béarla mar a bhí na gaelscoileanna eile sa chathair rófhada ar shúil. D'oscail Stephen Kenny, bainisteoir sacair Chathair Dhoire a raibh páiste aige ar an naíscoil an scoil go hoifigiúil in éineacht le 8 scoláirí rang a haon agus a dtuismitheoirí.

Stádas 

D'éirigh leis an ghaelscoil i gcigireacht Roinn Oideachais agus tá sé ar an Chlárúchán Scoileanna Neamhspleacha anois dá bharr. Comhlíonann an scoil a cuid costas reatha trí bhailiúcháin airgid agus deontaisí poiblí agus príobháideacha. Chur an Coiste moladh forbartha na scoile isteach chuig an rialtas chun aitheantas agus lán-mhaoiniú a bhaint amach i 2007. 

Thug an tAire Oideachais úr, Caitríona Ruane aitheantas don scoil ag deireadh mhí Lúnasa 2007 rud a bhí ina ábhar conspóideach ollmhór mar go ndeachaigh sí i gcoinne comhairle na státseirbhíse ag an am. Ardaíodh an ábhar ar an Raidió (Talk Back) ar phríomhleathanach an phaipear náisiúnta, Irish News agus in sa Tionóil Stormont é féin. Áfach, níor éirigh leis an scoil na crítéir a líonadh le dhá bhliain eile agus is í an scoil an t-aon bunscoil lan-ghaeilge sa Tuaisceart fágtha nach bhfuil lán-mhaoinithe fós.
D'éirigh leis an phríomhoide, Oisín Mac Eo agus leis an choiste an scoil a choinneáil oscailte agus beo gan mhaoiniú idir an dá linn agus cuireadh isteach moladh forbartha úr chuig an aire oideachais i 2009 nuair a bhí an scoil in iomlán muinííneach go raibh na crítéir uile líonaithe aici. Tá an scoil ag fanacht ar an chinneadh go fóill faoi láthair. In ainneon easpa tacaíochta ón Roinn, d'éirigh leis an ghaelscoil neamhspleách an oiread is mó paistí a chlárú do Rang 1 don scoil bhliain 2009/10 ná gaelscoil ar bith eile i gcathair Dhoire.

I gcomhtheacs an achrainn agus an teanais atá ar siúl faoi láthar sa ghluaiseacht gaelscolaíochta maidir le forbairt na hearnála, ba chúis agóide ollmhór é dá mbá rudaí nach ndeachaigh leis an scoil aitheantas agus maoiniú a bhaint amach ón Roinn Oideachais i mbliana. 

I 2008/09 chuaigh naíscoil na gaelscoile isteach i gcomhpháirtíocht faoi léith leis an eagraíocht rialtais luathbhlianta do thuismitheoirí faoi mhíbhuntáiste, Tús Maith (Sure Start). Bhí an scoil ábalta cúrsaí, áiseanna agus seirbhísí nua a chruthú do thuismitheoirí nach raibh riamh ar fáil do teaghlaigh ag iarraidh a gcuid páistí a thógáil le Gaeilge.
Tá polasaí láidir, díograsach, lárnach earcaíochta ag an scoil maidir, agus téann an fhoireann agus tuismitheoirí reatha thart ar na tithe sa cheantar mar sin le labhairt le tuismitheoirí óga faoi ghaelscolaíocht. Dá thairbhe seo agus na comhpháirtíochta le Tús Maith, bhí an naíscoil lán agus le liosta feithimh anuairidh, rud nach dtarlaíonn de ghnáth le gaelscoileanna sa Tuaisceart.

Naisc sheachtracha 
 Clár raidio Mhark Patterson ar BBC Radio Foyle 
 Blag Gaeilge na Scoile 
 Blag Béarla na Scoile 

Bunscoileanna in Éirinn
Gaelscoileanna in Éirinn
Pompeii

Is cathair Rómhánach atá adhlactha i bpáirt í  Pompeii (Iodáilis:Pompei). Tá sí suite in aice le Napoli sa réigiún Iodálach Campania, i gcomhphobal Pompei.
Is ainmfhocal san uimhir uatha agus sa dara díochlaonadh é "Pompeii" ón fhocal Pompeii, -orum sa Laidin. Dar le Theodor Kraus,
"Is cosúil go dtagann fréamh an fhocail 'Pompeii' ón Oscanais don uimhir 'cúig', pompe, a thugann le fios go raibh cúig ghráig nó b'fhéidir go raibh grúpa teaghlach lonnaithe ann (gens Pompeia)." Chomh maith le Herculaneum, a chomhchathair, scriosadh Pompeii agus adhlacadh é ina hiomlán i mbrúchta thubaisteach bholcán Shliabh Veasúiv a lean ar aghaidh ar feadh dhá lá sa bhliain AD 79. Chlúdaigh an brúchtadh Pompeii faoi 4 go 6 méadar luaithrigh agus slíogairt, gur cailleadh é le breis is 1.500 bliain sula ar athfhionnadh í tré thaisme sa bhliain 1599. Ó shin amach, sholáthraigh na tochailtí neamhghnácha mionléargas dúinn ar shaol na cathrach agus na hImpireachta Rómhánaí agus í i mbarr a réim. Inniu, tá an láithreán ina Shuíomh Oidhreachta Domhanda UNESCO agus ar cheann de nithe is díol spéise do thurasóirí na hIodáile, le thart ar 2,500,000 cuairteoirí gach bliain.

Luathstair 
Shín an tochailt seandálaíochta ag an suíomh go dtí leibhéal na sráide mar a bhí nuair a tharla an teagmhas bolcánach sa bhliain 79 AD ; tugann tochailt níos doimhne i gcodanna níos sine sa chathair agus cuardaigh trí tholladh in aice láimhe, ina bhfuarthas sraitheanna dhríodar measctha, le fios gur fhulaing an chathair ó bholcáin agus teagmhais seismeacha eile roimhe sin. 

Tíreolaíocht na hIodáile
Liam Mac Cóil

Is scríbhneoir agus criticeoir Éireannach é Liam Mac Cóil.

Saol agus Saothar 
Sa Charraig Dhubh i mBaile Átha Cliath a rugadh Mac Cóil sa bhliain 1952, tá cónaí anois air i nGaeltacht Ráth Cairn i gContae na Mí. Tá leabhair, ailt, agus aistí scríofa aige faoi chúrsaí litríochta, staire, ceoil, ealaíon, agus teilifíse. Chaith sé tréimhse ag obair leis an gCoiste Téarmaíochta i mBaile Átha Cliath sula ndeachaigh sé go lánaimseartha leis an scríbhneoireacht. Is comh-eagarthóir é ar an iris litríochta Bliainiris.

Ba é a úrscéal An Dochtúir Áthas (Leabhar Breac 1994, ISBN 1-898332-00-2) an chéad leabhar Gaeilge a cuireadh ar ghearrliosta The Irish Times Literary Awards. Sin a chead úrscéal, cé gur foilsíodh gearrscéalta roimhe sin. Pléann An Dochtúir Áthas le cúrsaí sícanailíse agus an gaol idir dochtúir agus cliant. Is iomaí leibhéal brí atá san úrscéal áfach. Tá greann sa scéal freisin.

Scríobh Mac Cóil tráchtas neamhfoilsithe, An chritic theoiriciúil agus an nualitríocht, (Coláiste na Tríonóide, 1997)

Ina dhiaidh sin foilsíodh úrscéal a bhaineann le stáisiún teilifíse: An Claíomh Solais (Leabhar Breac, 1998). Ó shin faoilsíodh dialann scríbhneoreachta Nótaí ón Lár (2002), leabhar do pháistí Toirealach Ó Cearúlláin, agus úrscéal, Fontenoy (Leabhar Breac, 2005). Bhuaigh Fontenoy Gradam Uí Shúilleabháin 2006.

D'fhoilsigh Leabhar Breac leabhar leis ar an gcumadóir Charles Villiers Stanford, An Chláirseach agus an Choróin, sa bhliain 2010, agus úrscéal An Litir sa bhliain 2012. Tá úrscéal úr, ag leanacht ar aghaidh ó An Litir, den ainm I dTír Stráinséartha foilsithe aige sa bhliain 2014 agus an tríú chuid den sraith Bealach na Spáinneach foilsithe aige sa bhliain 2020. Foilsíodh leabhar eile leis dár teideal An Choill sa bhliain 2016.

San Encyclopaedia of Ireland scríobhann Seán Ó Cearnaigh "Mac Cóil's finely tuned critical facilities inform his fiction, bringing an added sophistication to the self-conscious post-modernity of his writing."

Stiúrthóir ar an gcomhlacht foilsitheoireachta Carbad é, agus comh-eagarthóir ar Bliainiris.

Foilseacháin 

 The Book of Blackrock, Carraig Books 1977
 Tiocfaidh Lá, Carbad 1977 (aistriúchán ar Daw Dydd le Ffred Ffrancis)
 Saibhreas Chnoic Chaspair, An Gúm 1981 (aistriúchán ar Trysor Bryniau Caspar le J. Selwyn Lloyd)
 Leabhar beag cócaireachta Éireannach (1991 Appletree Press)
 An Dochtúir Áthas, Leabhar Breac 1994
 Cití cailleach (An Gúm 1997)
 An Claíomh Solais, Leabhar Breac 1998
 Bliainiris, Carbad 2000-2007 (irisleabhar litríochta bliantúil)
 Nótaí ón Lár: Dialann Mhantach, Leabhar Breac 2003
 Fabhalscéalta Aesóip (An Gúm, 2004)
 Ré órga na mainistreacha (An Gúm, 2004)
 Eachtraí iontacha Earcail (An Gúm, 2004)
 Fontenoy, Leabhar Breac, 2005
 An Chláirseach agus an Choróin, Leabhar Breac, 2010
 An Litir, Leabhar Breac, 2011
 I dTír Stráinséartha, Leabhar Breac, 2014
 An Choill, Leabhar Breac 2016
 Bealach na Spáinneach, Leabhar Breac, 2020

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Nóta Beathaisnéise, Liam Mac Cóil 
 Nóta Beathaisnéise - Liam Mac Cóil - Údair 

Scríbhneoirí Éireannacha
Daoine a rugadh i 1952
Úrscéalaithe Éireannacha
Daoine beo
Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
1495



Eachtraí

Breitheanna

Básanna 	 

Blianta
Potaisiam

Is é an potaisiam dúil uimhir a 19 sa tábla peiriadach. Fuair sé a ainm Gaeilge ón bpotais, is é sin, an mianra carbónáite (carbónáit an photaisiam, K2CO3) as ar haonraíodh é an chéad uair riamh. Potassium an t-ainm Béarla agus Fraincise freisin, ach tá siombail cheimiceach an photaisiam, K, bunaithe ar an ainm Gearmáinise Kalium, a úsáidtear ina lán teangacha eile chomh maith. Tháinig an t-ainm sin as focal Araibise a chiallaíonn "luaith". 

Cosúil leis na miotail alcaileacha eile, is miotal bog éadrom é an potaisiam a bhfuil loinnir an airgid ghil ann go gairid ar lorg a ghearrtha, ach is dual dó brat ocsaíde a tharraingt air féin go sciobtha i dteagmháil leis an aer. Ar ndóigh, imoibríonn sé go fíochmhar leis an uisce, agus mar sin, is gá potaisiam a choinneáil i dtaisce istigh in ola lena chosaint ar an aer agus ar an bhfliuchas. 

Tá imoibriú an photaisiam leis an uisce níos fíochmhaire fós ná imoibriú an tsóidiam, agus is dual dó an hidrigin a scaoiltear saor sa teagmháil a chur ar bharr lasrach le teas an imoibriúcháin. Mar sin, tá sé thar a bheith contúirteach triail a bhaint as an imoibriúchán seo, cé go ndéantar ó am go ham ar scoil é le himoibríocht na miotal alcaileach a ghléiniú.

Is í an chumraíocht leictreonach atá ag an bpotaisiam ná 1s22s22p63s23p64s1.
Is é sin, tá aon s-leictreon amháin aige taobh amuigh den ochtréad, mar fhiúsleictreon, agus tagann adamh an photaisiam an leictreon seo go fonnmhar ar iasacht, ionas gur féidir leis féin iompú ina ian deimhneach, K+. Is í an t-aon uimhir ocsaídiúcháin amháin atá ag an bpotaisiam ná +1, agus cruthaíonn sé comhdhúile atá an-chosúil le comhdhúile an tsóidiam, is é sin, salainn (comhdhúile ianacha). Bíonn comhdhúile an photaisiam so-thuaslagtha san uisce. Má chuirtear salann potaisiam trí thine, aithneofar an potaisiam ar an lasair vialaite.

Ní féidir a rá go mbeadh an potaisiam - is é sin, ian an photaisiam - nimhiúil nó tocsaineach don duine. Tá sé ag teastáil ó orgánach an duine leis an gcothromaíocht osmóiseach a choigeartú idir na cealla agus an sreabhán scáineach, nó leis na cealla néarógacha a choinneáil ag obair.

Dúile ceimiceacha
Caeisiam

Dúil thearc leis an uimhir adamhach 55 is é an caeisiam (ná Cs). Miotal alcaileach airgeadbhán bog é, agus an-radaighníomhach. Ní fhaightear saor sa nádúr é, ach faightear clóiríd chaeisiam i mionchodanna. 

Cosúil leis na miotail alcaileacha eile, is miotal é a bhfanann loinnir an airgid ghil ann a fhad is nach dtagann sé i dteagmháil le hocsaigin an aeir.  

Tá imoibriú an chaeisiam leis an uisce, arís, níos feiceálaí agus níos fíochmhaire ná an t-imoibriú céanna ag na miotail alcaileacha níos éadroime ná é - le fírinne, tá an caeisiam in ann an t-imoibriú seo a dhéanamh leis an oighear féin má tá an teocht níos airde ná -116 °C. 

Is minic a shíltear go bhfuil an caeisiam radaighníomhach, ó scaipeadh iseatóp radaighníomhach na dúile seo timpeall na hEorpa i ndiaidh thubaiste Shearnóbail.

Le fírinne, áfach, is é an t-aon iseatóp amháin atá ar fáil sa dúlra ná 133Cs, agus is iseatóp cobhsaí é. Na hiseatóip radaighníomhacha atá ag an gcaeisiam, ní mór iad a ghineadh go saorga. Scéal eile ar fad is ea é go bhfuil 134Cs ar ceann de na núiclídí is tábhachtaí leis an truailliú i dtimpeallacht na stáisiún adamhach cumhachta a thomhas.

Má chuirtear salann caeisiam trí thine, aithneofar an caeisiam ar an lasair ghorm. Sin é an tuige go dtugtar "caeisiam" ar an dúil seo, nó is focal Laidine é caesius a chiallaíonn "gealghorm" nó "spéirghorm".

Is í an ghnáthuimhir ocsaídiúcháin a bhíonn ag an gcaeisiam ina chuid comhdhúl ná +1, ar ndóigh. Tugann tuairiscí áirithe le fios, áfach, go bhfuil an fluairín inniúil ar an gcaeisiam a ocsaídiú go huimhreacha níos airde fós.

Tagairtí 

Dúile ceimiceacha
Áireamhán

Is gléas meicniúil nó meaisín é áireamhán, cumhacht-thiomáinte ar shlí éigin, a úsáidtear chun freagra a fháil go tapa ar ríomhaireacht chasta mhatamaiticiúil, agus chun raon oibríochtaí uimhriúla a dhéanamh go huathoibríoch (figiúirí a shuimiú, a roinnt, a iolrú agus a dhealú, nó fiú le fréamh chearnach a bhaint as uimhir nó le luachanna a áireamh do na feidhmeanna triantánacha).

Stair 
Bhí meaisíní luatha ag Pascal (1647) is Leibnitz, agus tháinig meaisíní meicniúla is leictreacha chun cinn go luath sa 20ú céad. Ansin le forbairtí sa leictreonaic ó na 1960idí, táirgeadh áireamháin níos lú agus níos cumasaí ná riamh, i bhfoirmeacha deisce is láimhe.

Tréithe 
Déanann áireamháin na hoibríochtaí uimhriúla uile-suimiú, dealú, iolrú is roinnt-an-chuid oibríochtaí coitianta eile cosúil le ceamú, ciúbú, fréamhacha, céatadáin, logartaim, feidhmeanna staitistiúla is triantánacha, agus léiríonn torthaí ar léiriú leachtchriostail. 

Tá cuid rnhaith ann freisin ar ríomhairí beaga iad le cuimhne is áis chun cláir áirithe a insealbhú iontu agus torthaí a sholáthar do phrintéir nó scáileán.

Sa lá atá inniu ann, is minic a bhíonn ríomhaire beag leabaithe san áireamhán, agus é ríomhchláraithe le tascanna speisialta a chur i gcrích go héifeachtúil. 

Mar shampla, tá áireamháin ghrafaice ann agus iad dírithe ar ghrafanna a tharraingt d'fheidhmeanna matamaiticiúla - na feidhmeanna triantánacha (an síneas, an comhshíneas, an tangant) mar shampla, nó feidhmeanna staitistiúla.

Féach freisin 

 Inneall difríochta
 Charles Babbage

Tagairtí 

Matamaitic
Ríomhaireacht
Áireamháin
Séamas Langtún

B'iománaí Éireannach é Séamas Langtún (1918-18 Aibreán, 1987), nó Jim Langton mar a ghlaoitear air as Béarla. D'imir sé ina thosaí san fhoireann Éire Óg, agus an foireann idir-chontae Cill Chainnigh as na 1930í amach. Bhí sé sna foirne a bhuaigh Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann sna blianta 1939 agus 1947, agus cuimhnítear é inniu mar cheann de na himreoirí is fearr riamh. Mar thoradh, roghnaíodh é ina leath-thosaí ar Fhoireann Iománaíocht na hAoise, a cuireadh le chéile sa bhliain 2000.

Bhuaigh sé dhá bhonn uile-Éireann ina mhionúr chomh maith, sna blianta 1935 agus 1936.

Tagairtí 

Iománaithe Chill Chainnigh
Daoine as Contae Chill Chainnigh
Daoine a rugadh i 1918
Básanna i 1987
Cáceres

Is cathair i gcomhphobail féinrialaithe Extremadura in iarthar na Spáinne í Cáceres agus í mar phríomhchathair chúige Cáceres. Tá thart ar 90,750 daoine ina gcónaí ann.

Tá fianaise ann go raibh daoine ina gcónaí anseo sa réamhstair, mar shample sna pluaiseanna Maltravieso agus El Conejar. Bhúnaigh na Rómhániagh an chathair sa bhliain 25 RC.

Tá ballaí an tsean bhaile fós ina sheasamh agus timpeallaíonn siad an sean baile ar fad. Tá ollscoil Extremadura ann, agus dhá réadlann réalteolaíochta sa chathair.

Ar feadh cúpla bliana anuas tá fleadh cheoil ar siúil sa chathair.  Eagraíonn cheoltóirí na Spáinne agus tíortha eile ceolchoirm, seisiúin agus ranganna Ceol traidisiúnta Éireannach i rith deireadh seachtain amháin.

Tagairtí 

Cathracha Impireacht na Róimhe
Cathracha agus Bailte in Extremadura
Badajoz (cúige)

Is cúige í Badajoz in iarthair na Spáinne, i ndeisceart an chomhphpobal fhéinrialaithe Extremadura. Cruthaíodh an chúige sa bhliain 1833. Tá teoireann aici leis na gúigí Cáceres , Toledo, Ciudad Real, Córdoba, Sevilla, agus Huelva, chomh maith leis an bPortaingéil.

Tá achar 766 km². Tá sé mar an chúige is mó sa tír. Tá 662,808 (ó 2002) ina gcónaí ann agus is í Badajoz an phríomhchathair, chomh maith le sin tá Mérida, príomhchathair an comhphobail fhéinrialaithe.

Tagairtí 

Cúigí na Spáinne
Badajoz

Is cathair i gcomhphobail féinrialaithe Extremadura in iarthar na Spáinne í Badajoz agus í mar phríomhchathair chúige Badajoz. Tá sí suite ina aice teorainn na Portaingéile bruach clé na habhann  Guadiana.  Tá thart ar 152,270 daoine ina gcónaí ann agus mar sin tá sí níos mó ná Mérida, príomhchathair an réigiúin. 

Ghabh na Múraigh í san 8ú haois, agus bhíodh Badajoz mar Ríocht Múrach; Taifa Badajoz. I ndiaidh athghábháil na Spáinne throid an Spáinne leis an bPortaingéil faoi úinéireacht na cathrach. D'athraigh úinéireacht na cathrach roinnt mhaith uaireanta i rith na cogaidh éagsúla i stair na Spáinne.

Tagairtí 

Cathracha Impireacht na Róimhe
Cathracha agus Bailte in Extremadura
Bavaria

Baineann an t-alt seo leis an ngrúdlann Ollannach; má tá suim agat sa réigiún sa Ghearmáin, féach An Bhaváir

Is grúdlann Ollannach í Bavaria. Tá sí suite i Lieshout i dTuaisceart Brabant san Ísiltír. Bhunaigh Laurentius Moores an ghrúdlann i 1719.

Sonraithe Gearra 
Is le muintir Swinkels an ghrúdlann.

Táirigíonn an comhlacht raon lágair meathbháin le méideanna éagsúla alcóil iontu. Déanann siad é seo faoi brandainmneach difrúila, ina measc Bavaria agus Hollandia. Tá conradh ag Bavaria chun roinnt brandaí Eorpacha aonaracha lágar Ollannach eile a ghrúdú.

Stair 

Bhunaigh Lauentius Moors an ghrúdlann i 1719 agus tháirgigh sé thart ar 88 bairille beoracha in aghaidh na bliana. Nuair a fuair Jan Sbinkels an ghrúdlann trí oidhreacht i 1851, tharla forleathnú ar an ngrúdlann. Méadaíodh a dtáirgeacht agus a gcur amach. Faoi 1924 bhí an ghrúdlann éirithe róbheag agus tógadh ceann nua. Cuireadh gléasra meicniúil buidéalaithe leis i 1933 a tháirg 2,000 budéal in aghaidh na huaire. Tógadh monarcha braiche i 1910 a tháirgeann braich do ghrúdlann Bavaria agus roinnt grúdlann eile fós. Tá fáil ar Bhavaria in dhá thír faoi láthair, Éire ina measc. Táirgeann Bavaria 400 milliún lítear in aghaidh na bliana.

Corn Domhanda FIFA 2006 
Chruthaigh Bavaria roinnt conspóide ag an gCorn Damhnada sacair i 2006, nuair a chaith lucht tacaíochta foireann náisúinta na hÍsiltíre, Leeuwenhosen(cineál éadaigh), leis an lógó Bavaria orthu. Tugadh na Leeuwenhosen saor in aisce do dhaoine a cheannaigh earraí Bavaria. Dúirt FIFA go raibh sé seo mí-dhleathach mar gheall gur 'ambush marketing' a bhí ann agus bhí comhluchtaí móra tar éis airgead mór a íoc chun na cearta urraíthe a bheith acu. Ag an gcluiche i gcoinne an Chósta Eabhair, bhí ar an lucht tacaíochta na Leeuwenhosen a bhaint díbh agus iad a athrú le cinn gan lógó ar bith orthu.

Naisc Seachtarachta 
 Bavaria Brouwerij
 Bavaria U.S. 

An Ísiltír
Bia agus deoch
George Lucas

Stiúrthóir scannáin Meiriceánach is ea George Walton Lucas, Jr. (14 Bealtaine 1944 a rugadh é). Tá cáil air mar stiúrthóir scannáin sa gcatagóir "ficsean eolaíochta" - go háirithe an tsraith Star Wars.

Tagairtí 

Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1944
Star Wars
Daoine beo
Fáilte an Aingil

Paidir de chuid na Críostaíochta is ea Fáilte an Aingil (Laidin: Salutatio Angelica), a ghlaonn ar idirghuí Mhuire, máthair Íosa.

Úsáideann sainchreidimh éagsúla Chríostaí an phaidir céanna chomh maith, go háirithe siúd a chloíonn leis an traidisiún Caitliceach - mar shampla, baill Angla-Caitliceacha den Chomaoin Anglacánach, Liútaraigh agus Meitidistigh.

Is é seo a leanas an leagan a úsáidtear san Eaglais Chaitliceach Rómhánach:

Fáilte an Aingil 
Tháinig﻿ Aingeal an Tiarna le scéala chun Mhuire Agus ghabh sí ón Spiorad Naomh.
Is é do Bheatha, a Mhuire. 
Féach, mise banóglach an Tiarna 
Go ndéantar liom de réir do fhocail.
Is é do Bheatha, a Mhuire. 
Ghlac an Briathar colainn dhaonna
Agus chónaigh Sé inár measc. 
Is é do Bheatha, a Mhuire. 
Guigh orainn, a Naoimh Mháthair Dé ionas go mb'fhiú sinn geallúna Chríost a fháil. 

Guímis. Doirt anuas, impímid, a Thiarna, do ghrásta inár gcroíthe ionas, sinne a fuair fios trí scéala an Aingil ar theacht Chríost do mhac i﻿ gcolainn dhaonna, go dtiocfaimis trí luaíocht a pháise agus a chroise chun glóire a aiséirí. Trí Chríost ár dTiarna.

Áiméan. 

Paidreacha
Urnaí na Críostaíochta
Deabhóidí le Mhuire
Coróin Mhuire
Perl

Is teanga ríomhchlárúcháin í Perl a chruthaigh Larry Wall sna 1980í. Baintear úsáid as Perl go forleathan ar an nGréasán Domhanda i scripteanna CGI, i bPróiseáil Teanga Nádúrtha, agus i mBithfhaisnéisíocht. Ritheann ríomhchláir Perl ar ardáin Windows, Mac OS, agus Linux. Glacann Perl gnéithe ó go leor teangacha eile: C, Scriptiú Blaoisce UNIX, AWK, sed, agus Lisp san áireamh.

Féach freisin

Naisc sheachtracha

Tagairtí 

Teangacha ríomhaireachta
To Hell or Barbados

Is albam le Damien Dempsey é To Hell or Barbados. Eisíodh in Éirinn agus sa RA ar an 1 Meitheamh 2007. Sheinn "Damo" i Vicar St. an oíche sin chun dul leis an eisiúnt.

Rianta 
 Maasai
 Kilburn Stroll
 How Strange
 Chase The Light
 Your Pretty Smile
 Serious
 Teachers
 Summer's In My Heart
 To Hell Or Barbados
 The City
 I Don't Care

Tagairtí 

2007 Albaim
Cachoeira do Sul

Is é Cachoeira do Sul an sa Bhrasaíl. In oirdheisceart na tíre atá sé, agus tá daonra thart ar 89.669 ag an mórchathair. Tháinig sé ar aghaidh sa 19ú Chéad go mór le gnó an chaifé, agus leanann sé ar aghaidh mar cheantar mór táirgíochta agus dáiliúcháin. Tá an cathair suite sa stát Rio Grande do Sul agus is é an phríomhchathair freisin. Tá an chathair sute ag 30°02′21″ Theas, 52°53′38″ Thair,

Is é an chathair is mó sa leathsféar theas leis achar de 3.765.0 km2 agus le daonra thar 89.669.

Cathracha sa Bhrasaíl
Cill Chormaic

Is sráidbhaile í Cill Chormaic (Béarla: Kilcormac) i gContae Uíbh Fhailí in Éirinn. Tá sé suite ar an N52 idir Tulach Mhór agus Biorra.
Ghlaoití Frankford air tráth. Baile beag is ea é agus 879 duine ina gcónaí sa sráidbhaile féin. Tá 1,296 sa cheantar uilig. Fostaíodh cuid mhaith den phobal ag Bord na Móna san am a chuaigh thart ag obair ar na portaigh máguaird. Tá sé suite cois Sliabh Bladhma. Sníonn an Abhainn Airgid tríd.

Bailte i gContae Uíbh Fhailí
Lá Nua

Ba nuachtán náisiúnta Gaeilge é Lá (agus níos déanaí Lá Nua) a bhí lonnaithe i mBéal Feirste. Bhíodh sé á fhoilsiú go laethúil, cúig lá in aghaidh na seachtaine. Ba é Lá an chéad nuachtán laethúil as Gaeilge.

Stair 
Bunaíodh Preas an Phobail, nuachtán seachtainiúil, sa bhliain 1981  i mBéal Feirste.  

D'fhoilsíodh an chéad eagrán de Lá ar Dé Luain, 13 Lúnasa 1984. 

Tar éis tamaill, d'éirigh Lá ina nuachtán seachtainiúil.   

D'iompaigh sé ina nuachtán laethúil arís ar an 28 Aibreán 2003 a foilsíodh Luan go hAoine. 

Sa bhliain 2006, d'éirigh le Lá i gcomórtas Fhoras na Gaeilge chun nuachtán nó foilseachán nuachta laethúil a fhoilsiú.   

In Eanáir 2007 d'athraigh sé a ainm go Lá Nua.  

I mí Dheireadh Fómhair na bliana 2008, dheimhnigh Bord Foras na Gaeilge nach mbeidh maoiniú nua ar fáil don nuachtán. Foilsíodh an t-eagrán deireanach ar an 19 Nollaig 2008.

I measc na n-eagarthóirí, bhí Gearóid Ó Cairealláin, Eoghan Ó Néill, Ciarán Ó Pronntaigh, Concubhar Ó Liatháin agus faoi dheireadh Dónall Mac Giolla Chóill (Fea-Nollaig 2008).

Naisc Sheachtracha 
 nuacht.com - Suíomh Oifigiúil

Tagairtí 

Nuachtáin in Éirinn
Cúramán

Is iasc fionnuisce é an cúramán (Tinca tinca). Bíonn dath glas-órga air. Fásann sé chomh mór le 70cm. Is fearr leis uisce socair, lábach ná uisce le sruth. Bíonn tóir ar an iasc seo sa gharbhiascareacht mar go dtroideann sé go láidir nuair a bheirtear air.

Éisc fhionnuisce
Garbhiascareacht
Trosc Atlantach

Is iasc sáile é an trosc Atlantach. Is ainm coitianta é seo d'éisc den ghéineas Gadus. Bíonn an-tóir ar an trosc mar bhia. 

Éisc sháile
Mangach

Is iasc sáile é an mangach. Is ainm coitianta é ar dhá speiceas d'éisc sháile den ghéineas Pollachius (P. pollachius agus P. virens). Is é an P. pollachius a aimsítear timpeall cóstaí na hÉireann agus bíonn tóir air seo mar bhia. Tá blas an mhangaigh níos láidre ná blas an troisc ach tá siad sách cosúil lena chéile.

liúdar: ag breith liúdar go Toraigh 

Éisc sháile
Faoitín

Tugtar an t-ainm faoitín ar roinnt éisc éagsúla. Is é an Merlangius merlangus, san fhine Gadidae an t-iasc a bhíonn i gceist don fhaoitín a bhíonn ar fáil timpeall cóstaí na hÉireann. Ní bhíodh an oiread sin meas ar an bhfaoitín mar bhia go dtí blianta beaga anuas, ach leis an titim mhór i líon na n-éisc atáthar ag tógáil i dtír, tá an meon sin ag athrú.

Éisc sháile
Cadóg

Is iasc sáile í an chadóg. Tá sí ar fáil ar an dá thaobh den Aigéan Atlantach thuaidh. Bíonn an-tóir ar an gcadóg mar bhia. 

Éisc sháile
Gustaf Adolf

Bhí Gustav II Adolf (Gustaf Adolf Mór, Gustavus Adolphus Magnus nó fiú Leon an Tuaiscirt); 9 Nollaig, 1594 – 6 Samhain, 1632, ina Rí ar an tSualainn ón bhliain 1611 go dtí a bháis. Rugadh é i Stócolm agus ba mhac le Séarlas IX de mhuintir Vasa agus Christina de mhuintir Holstein-Gottorp é.

Ghlac sé páirt thábhachtach sa Chogadh Tríocha Bliain. Phós sé Maria Eleonora, iníon le Toghthóir Brandenburg agus na Prúise Eoin Sigismund, agus roghnaigh sé cathair Elbing sa Phrúis (inniu, Elbląg sa Pholainn) do cheanncheathrú a airm sa Ghearmáin. Fuair sé bás i gCath Lützen sa Ghearmáin ar an 6 Samhain, 1632.

I rith a réimise, bhunaigh Gustav Adolf cathair Göteborg, chomh maith le bailte eile. Freisin, bhunaigh sé Ollscoil Tartu i dTartu, an Eastóin, nó ba chuid de Ríocht na Sualainne í an Eastóin san am.

Tagairtí 

Monarcaí
An tSualainn
Daoine a rugadh i 1594
Básanna i 1632
Siorc gorm

Is iasc é an siorc gorm a aimsítear in aigéin thrópaiceacha agus mheasartha an domhain. Tá siorcanna gorma beobhreitheach. Maireann siad go hiondúil ar éisc bheaga agus ar scuideanna. D'fhéadfadh siad a bheith contúirteach do dhaoine dá gcasfaí orthu i ngrúpa.

Éisc sháile
Gerry Fitt

Ba pholaiteoir as Tuaisceart Éireann é Gerard "Gerry" Fitt, nó Barún Fitt of Bell's Hill, (9 Aibreán 1926 – 26 Lúnasa 2005). Bhí sé i measc na ndaoine a bhunaigh an SDLP (Páirtí Sóisialach Daonlathach an Lucht Oibre) sa bhliain 1970.

Tús a shaoil 
Rugadh Fitt i mBéal Feirste. Fuair sé a chuid oideachais ó na mBráithre Críostaí. Chaith sé na blianta idir 1941 agus 1953 i sheirbhís an chabhlaigh. Bhíodh cónaí ar Fitt i mBóthar na bhFál, agus sheas sé mar ionadaí don bhóthar ar son pháirtí lucht oibre sa bhliain 1956. Fuair Paddy Devlin, ó Pháirtí Lucht Oibre na hÉireann an ceann is fearr air, áfach. 

Sa bhliain 1958, toghadh Fitt do Chomhairle Cathrach Bhéal Feirste mar bhall de Pháirtí Lucht Oibre na hÉireann. Sa bhliain 1962, bhuaigh sé suíochán i Stormont. 

San olltoghchán Westminster sa bhliain 1966, bhuaigh Fitt an suíochán in iarthar Bhéal Feirste.

SDLP 

D'úsáid Fitt a shuíochán i Westminster chun fadhbanna i dTuaisceart Éireann a chuir os chomhair na Breataine. Ba MP comhbhraiteach é a bhí i láthair ag an agóid cearta daonna i nDoire ar an 5 Deireadh Fómhair 1968. Chloígh Constáblacht Ríoga Uladh Fitt an lá sin, i measc daoine eile.

Thug Fitt tacaíocht do Bernadette Devlin sa bhliain 1969. 

I mí Lúnasa 1970 bhí Fitt mar an chéad cheannaire ar pháirtí nua, Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre (SDLP). Bunaíodh an SDLP tar éis comhráite sa nGaeltacht i dTír Chonaill idir John Hume, Austin Currie, Paddy O’Hanlon, Paddy Devlin agus Gerry Fitt. Ba é Gerry Fitt an ceannaire mar gurbh é an polaiteoir ba shinsearaí díobh, an t-aon Fheisire Parlaiminte in Westminster ina measc. 

Ghlac an SDLP páirt i Westminster (rud nach ndearna Sinn Féin).

Titim amach 

Bhí  síorcháineadh ar a ceannaireachtaagus b'fhéidir nach raibh bua na ceannaireachta ag  Fitt,  san áit chontráilte ag an am contráilte. De réir a chéile, thit Fitt amach lena pháirtí, le náisiúnaigh, agus le rialtas na Breataine. Sa bhliain 1979 staon Fitt ó vóta tábhachtach i Westminster; thit an rialtas Lucht Oibre as chumhacht agus tháinig Margaret Thatcher agus na Toraithe isteach.

Sa bhliain 1980 cuireadh John Hume ina áit mar cheannaire, agus d'fhág Fitt an páirtí.

Sa bhliain 1981 bhí Fitt in aghaidh na Stailceanna ocrais sa phríosún Maze i mBéal Feirste.  

I mí na Bealtaine na bliana 1983, chaill Fitt a shuíochán do Gerry Adams. 

Fuair Fitt bás ar an 26 Lúnasa 2005, 79 bliain d'aois, de bharr galair croí. Bhí ceathrar iníon aige.

Tagairtí

Daoine a rugadh i 1926
Básanna in 2005
Daoine as Béal Feirste
Daoine as Contae Aontroma
Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Fir
Gníomhaithe cearta daonna
Polaiteoirí Thuaisceart na hÉireann
Uaisleacht Éireannach
Róiste

Is iasc fionnuisce é an róiste (Rutilus rutilus). Bíonn dath an airgid (le beagán dearg) air. Iasc beag atá ann go hiondúil - ní fhásann sé níos mó ná 40cm ar fhad. Rugtar go minic ar róistí sa gharbhiascareacht mar bhfuil siad ar fáil go forleathan in uiscí socra agus in uiscí le sruth iontu. Breathnaítear ar róiste ar bith atá os cionn punt meáchain mar eiseamal.

Éisc fhionnuisce
Garbhiascareacht
Ruán

Is iasc beag fionnuisce é an ruán (Scardinius erythrophthalmus) den fhine Cyprinidae. Bíonn sé ar fáil go forleathan san Eoraip agus san Áise. Tá sé forleathan in Éirinn cé nach iasc dúchasach é. Tá dath airgead agus dearg (ar chúl) air. Iasc beag atá ann go hiondúil - ní fhásann sé níos mó ná 40cm ar fhad. Tá sé sách cosúil le iasc fionnuisce eile - an róiste agus measctar suas go minic iad. Tá an dá iasc seo in ann cros-síolrú le chéile le hibrid a chruthú (nach féidir síolrú).

Rugtar go minic ar ruáin sa gharbhiascareacht mar go bhfuil siad ar fáil go forleathan in uiscí socra agus in uiscí le sruth iontu. Breathnaítear ar ruán ar bith atá os cionn punt meáchain mar eiseamal.

Éisc fhionnuisce
Garbhiascareacht
Kevin Doyle

Is iar-imreoir sacair Éireannach é Kevin Edward Doyle (a rugadh ar an 18 Meán Fómhair 1983 i gContae Loch Garman), a d'imir mar thosaí le Wolverhampton Wanderers sa Premier League i Sasana, agus le foireann idirnáisiúnta Phoblacht na hÉireann.

Gairmréim (Clubanna)

League of Ireland 
Thosaigh Doyle ag imirt le St. Patrick's Athletic in Éirinn i mí Mheán Fómhair 2001. Ar dtús, d'imir sé leis an bhfoireann faoi-18, ach bhuaigh sé áit san fhoireann sinsearach gan mhoill. Sa bhliain 2003, bhog Kevin go dtí Cork City F.C., áit ina d'imir sé ar feadh tamaill i lár na páirce. D'aimsigh sé 25 cúl nuair a athraíodh ar ais ina thosaí é.

Championship 
Cheannaigh an fhoireann Sasanach Reading F.C. é i gcomhair €117,000 sa bhliain 2005, roimh an tséasúr 2005-06. Tháinig sé isteach sa scuaid ag áit ina raibh imreoirí eile gortaithe, agus mar thoradh fuair sé áit san fhoireann. D'imir sé páirt tábhachtach san fhoireann agus bhuaigh siad an Championship. Phioc sé suas bonn eircom league freisin nuair a bhuaigh Cork City an léig.

Príomhroinn Shasana 
Sa tséasúr 2006-07, bhí Kevin agus Reading ardaithe go dtí an Premier League. Scóráil sé 16 cúl agus ag deireadh an tséasúir bhí sé ainmnithe i gcomhair PFA Young Player of the Year. Chríochnaigh Reading sa 9ú áit.

Gairmréim idirnáisiúnta 
Tá cluichí imeartha ag Kevin i gcomhair an na foirne faoi-21 agus sinsir. D'imir sé a chéad chluiche le foireann sinsir na hÉireann i gcoinne na Sualainne i mí an Mhárta 2006. I mí Mheán Fómhair na bliana seo, thosaigh sé an cluiche i gcoinne na Gearmáine. D'aimsigh sé a chéad chúl i gcomhair Phoblacht na hÉireann i gcoinne Shan Mairíne agus anois tá sé cinn gnóthaithe aige.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Eolas faoin imreoir ar readingfc.co.uk  
 Eolas faoin imreoir ar fai.ie

Imreoirí sacair na hÉireann
Daoine as Contae Loch Garman
Daoine a rugadh i 1983
Daoine beo
Liús

Is iasc fionnuisce, feoiliteach é an liús nó gailliasc (Esox lucius). Bíonn tóir ar an iasc seo sa gharbhiascareacht mar go dtroideann sé go láidir nuair a bheirtear air.

Éisc fhionnuisce
Garbhiascareacht
1129



Eachtraí

Breitheanna

Básanna 
 8 Aibreán — Cellach Mac Aodh, easpag Ard Mhacha

Blianta

da:1120'erne#1129
Tina Turner

Ceoltóir rac is ea Tina Turner (26 Samhain, 1939, Nutbush, Tennessee, na Stáit Aontaithe) (ainm baiste: Anna Mae Bullock). Thuill sí clú agus cáil, in éineacht lena fear céile, Ike Turner sna 1960idí nuair a  d'éirigh go maith le hamhráin ar nós, Nutbush City Limits agus River Deep Mountain High. 

Ach nuair a d'fhág sí é sna 1970idí;  chuir andúil i ndrugaí deireadh lena bpósadh. Thaispeáin Tina  go raibh sí ábalta slí beatha rathúil a bhaint amach di féin mar cheoltóir aonarach.

Anois tá aithne ar Tina Turner ar fud na cruinne mar cheannródaí an rac-cheoil, agus níos mó ná 100 milliún ceirníní díolta aici agus de bharr sin, thoill sí an leas-ainm, Queen of Rock n' Roll.

Tá cónaí uirthi anois san Eilvéis, mar a bhfuil sí pósta arís agus saorántacht an tír sin bainte amach aici.

Dioscliosta 

 1974: Tina Turns the Country On
 1975: Acid Queen
 1978: Rough 
 1979: Love Explosion 
 1984: Private Dancer
 1986: Break Every Rule
 1989: Foreign Affair
 1996: Wildest Dreams
 1999: Twenty Four Seven

Camchuairteanna 
 1978-1979: Wild Lady of Rock Tour
 1982-1983: Nice 'n' Rough Tour
 1984-1985: Private Dancer Tour
 1987-1988: Break Every Rule Tour
 1990: Foreign Affair Tour
 1993: What's Love? Tour
 1996-1997: Wildest Dreams Tour
 2000: Twenty Four Seven Tour
 2008-2009: Tina!: 50th Anniversary Tour

Scannáin 
 The Big T.N.T. Show (Faisnéis, 1966) 
 It's Your Thing (Faisnéis, 1970) 
 Gimme Shelter (Faisnéis, 1970) 
 Taking Off (1971)
 Soul to Soul (Faisnéis, 1971) 
 Cocksucker Blues (Faisnéis, 1972) [Ineisithe]
 Tommy (1975)
 Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (1978)
 Mad Max Beyond Thunderdome (1985)
 What's Love Got to Do with It (1993) (glór ceoil Angela Bassett)
 Last Action Hero (1993)

Tagairtí 

Rac-cheoltóirí Meiriceánacha
Turner, Ike
Daoine a rugadh i 1939
Daoine beo
Friedrich II na Prúise

Bhí Feardorcha II nó Friedrich II, (24 Eanáir, 1712 – 17 Lúnasa, 1786) ina rí ar an bPrúis ón mbliain 1740 go 1786.

I dtús báire ní raibh suim aige ach sna healaíona, agus uair amháin rinne sé iarracht éalú óna hathair tiarnasach, an "Rí-Shaighdiúireach" Feardorcha Liam I. Nuair a tháinig sé i gcoróin, d'ionsaigh sé an Ostair agus an tSiléis agus bhí buanna míleata aige. Níos déanaí d'aontaigh sé cuid mhaith dá ríocht de bharr scoilte na Polainne.

Thug sé tacaíocht do na healaíona agus fealsúna. Cara leis ab ea Voltaire. Rinne sé leasú iontach don tír ó thaobh na seirbhíse stáit de agus caoinfhulaingt reiligiúnda ar fud a ríochta. Cuireadh é i Sanssouci, Potsdam. Bhí a nia, Feardorcha Liam II na Prúise mar rí ina dhiaidh.

Tagairtí 

Monarcaí
Daoine a rugadh i 1712
Básanna i 1786
Actinomycetes

Is grúpa baictéar gradhearfacha iad na hActinomycetes agus cóimheas ard G+C acu. Tá na baictéir is coitianta atá ar fáil san ithir ina measc, agus bíonn ról tábhachtach i ndianscaoileadh ábhair orgánacha, mar cheallalós agus chitin acu.

Naisc 
 Wikispecies - Actinobacteria

Baictéareolaíocht
Paul Muldoon

File Éireannach is ea Paul Muldoon a rugadh i bPort an Dúnáin, i gContae Ard Mhacha, ar 20 Meitheamh 1951. Is ollamh le Béarla é ag Ollscoil Princeton, i Nua-Jersey sna Stáit Aontaithe le tamall anois. 

An t-eagarthóir i gceanas ar an bhfilíocht don New Yorker atá ann freisin. 

Tá sé pósta le Jean Hanff Korelitz, úrscéalaí. Tá siad ina gcónaí i gCathair Nua-Eabhrac agus tá beirt chlainne orthu.

Saothair

Filíocht 
 
 Knowing My Place (1971)
 New Weather (1973)
 Spirit of Dawn (1975)
 Mules (1977)
 Names and Addresses (1978)
 Immram (1980)
 The O-O's Party, New Year's Eve (1980)
 Why Brownlee Left (1980)
 Out of Siberia (1982)
 Quoof (1983)
 The Wishbone (1984) 
 Paul Muldoon: Selected Poems 1968-1983 (1986)
 Meeting the British (1987)*
 Madoc: A Mystery (1990)*
 The Annals of Chile (1994)*
 The Prince of the Quotidian (1994)
 Six Honest Serving Men (1995)
 Kerry Slides (grianghraif le Bill Doyle) (1996)
 New Selected Poems: 1968-1994 (1996)*
 Hopewell Haiku (1997)
 Hay (1998)*
 Poems 1968-1998 (2001)*
 Moy Sand and Gravel (2002)* (Pulitzer Prize for Poetry agus 2003 International Griffin Poetry Prize)
 Medley for Morin Khur (2005)
 Sixty Instant Messages to Tom Moore (2005)
 Horse Latitudes (2006) (ar an liosta gearr don Duais TS Eliot]])
 General Admission (2006)
 When the Pie was Opened (2008)
 Plan B (2009)
 Maggot (2010) (ar an liosta gearr don Poetry Now Award, 2011)

Saothair eile 
 The Scrake of Dawn: Poems by Young People from Northern Ireland (1979)
 The Faber Book of Contemporary Irish Poetry (1986)
 The Faber Book of Beasts (1997)
 The Oxford and Cambridge May Anthologies 2000: Poetry (2000)
 The Best American Poetry 2005 (with David Lehman) (2005)
 The Last Thesaurus (1996)
 The Noctuary of Narcissus Batt (1997)
 The Astrakhan Cloak (Aistriúchán chun Béarla saothair Nuala Ní Dhomhnaill) (1992)
 The Birds / adaptation after Aristophanes (1999)
 The End of the Poem: 'All Souls Night' by WB Yeats (léacht) (2000)
 To Ireland, I (2000)
 The End of the Poem: Oxford Lectures in Poetry (2006)

Duaiseanna 
 1992: Duais Geoffrey Faber 
 1994: Duais T. S. Eliot 
 1997: Duais Irish Times 
 2003: Duais Griffin (Canada) 
 2003: Duais Pulitzer 
 2004: Duais American Ireland Fund 
 2004: Duais Aspen for Poetry
 2004: Duais Shakespeare

Naisc sheachtracha 
 PaulMuldoon.net

Féach freisin 

 Filí na hÉireann

Tagairtí 

Muldoon, Paul
Muldoon, Paul
Daoine a rugadh i 1951
Daoine beo
Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste
Habbo

Cluiche ríomhaire is é Habbo. Is seomra comhrá é - do déagóirí go mór mhór - agus 7 milliún úsáideoirí aige. 

Má mhian leat troscán is féidir leat troscán a cheannach sa óstan le airgead. Is é an troscán Habbo €3:00 in Éirinn le SMS. Tá an troscán fíorúil. Tá an Habbo airgeadra credits.

Tá cluiche ag óstan, tá snámha ann; is féidir leat snámh san óstan agus má mhian leat a bheith a tamadh tá sé daor go leor. Tá den cuid is mó cluichí saor in aisce. Tá siad Pócar, Ficheall, Tic tac & toe, agus battleship. Is féidir leat na cluiche seo a imirt. 

Tá an óstan sábháilte do dhaoine óg mar bíonn modhnóirí timpeall rómhinic. 
Tá an Habbo saor in aisce.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Cluichí ríomhaire agus físchluichí
Paul McShane

Is imreoir sacair Éireannach é Pol Dáibhí Mac Seáin (nó i mBéarla Paul David McShane) (6 Eanáir 1986 a rugadh é i gContae Chill Mhantáin). Imríonn sé faoi láthair le Hull City agus foireann náisiúnta Phoblacht na hÉireann. Is cosantóir é.

Gairmréim 
D'imir Mac Seáin le Greystones F.C. agus St. Joseph's Boys in Éirinn. Thosaigh sé a ghairmréim i Sasana le Manchester United sa bhliain 2004, ach níor imir sé leo riamh. Le 'United' bhuaigh sé Corn FA na nÓg agus chuaigh sé ar iasacht chuig Walsall F.C. agus Brighton & Hove Albion F.C.. Nuair a bhí sé le Brighton, bhuaigh sé an duais 'Imreoir na Bliana'. Sa bhliain 2006 bhog seisean agus Luke Steele go dtí West Bromwich Albion, agus chuaigh Tomasz Kuszczak sa threo eile. Ansin bhog sé go Sunderland A.F.C. sa bhliain 2007. I mí Meán Fómhair 2006, d'imir sé le foireann náisiúnta na hÉireann]] i gcoinne Phoblacht na Seice agus rognaíodh é mar 'Imreoir an Chluiche'. Cheannaigh Sunderland A.F.C. é ó West Brom i 2007, roimh tús an tséasúir 2007-2008.

Tagairtí

Féach freisin

Naisc sheachtracha 

Daoine as Contae Chill Mhantáin
Daoine a rugadh i 1986
Daoine beo
An Longfort

Is baile suite i gContae an Longfoirt, Éire é An Longfort (Longford as Béarla). Príomhbhaile an chontae atá ann. Tá thart ar 13,000 duine sa bhaile, agus aon trian de dhaonra an chontae ina gcónaí ann.

Is é an Longfort an dara baile is mó ar an mbóthar náisiúnta, an N4. Tá an baile tógtha ar bhruacha na Camlinne, ar chraobh-abhainn de chuid na Sionainne í.

Bailte i gContae an Longfoirt
Bacteroidetes

Tá an fíleam Bacteroidetes comhdhéanta de trí aicmí de bhaictéir atá dáilte go forleathan ins an timpeallacht, mar aon le an ithir, an dríodar, an sáile agus potóga ainmhithe. 

Go mór fada, is ar an aicme Bacteroidales atá an staidéar is mó déanta, mar aon leis an ghéineas Bacteroides (orgánach atá flúirseach
i bhfaecas ainmhithe aonteasach agus daoine san áireamh), agus Porphyromonas, grúpa orgánach a chónaíonn i mbéalchuas an duine.
Is baictéir phataigineacha bhrabúsacha iad baill den ghéineas Bacteroides. is annamh a mbíonn baill an dhá aicme eile pataigineach
do dhaoine.

Baictéareolaíocht
Chloroflexi

Is baictéir iad Chloroflexi a tháirgeann fuinneamh trí mheán na fótaisintéise.

Baictéareolaíocht
Gradhearfach

Is iad na Baictéir Ghradhearfacha ná iad siúd a choimeádann an ruaim criostalvialait le linn an phróisis ruaimnithe.

Baictéareolaíocht
Bacillus anthracis

Is baictéar gradhearfach, anaerób roghnach, slatchruthach é Bacillus anthracis.

Baictéareolaíocht
Chrysiogenetes

Tá fíleam faoi leith tugtha don speiceas baictéarach Chrysiogenes arsenatis, glaoite Chrysiogenetes. Tá idir stíl bheatha agus bhithcheimic shainiúil aige. In ionad gnáth riospráid aeróbach a dhéanamh bíonn riospráid le arsanáit, sé sin arsanaic an-ocsaídithe, ar siúl aige.

Baintear úsáid as aicéatáit mar an deontóir leictreon. De ghnáth bíonn arsanaic tocsaineach agus dá bhrí sin bagrach don bheatha.

Baictéareolaíocht
Gráisciúlacht

Tugtar gráisciúlacht ar na focail ghnáthchainte a bhfuil baint acu le cúrsaí na collaíochta, agus iad á seachaint i gcaint mhúinte. Sa Ghaeilge, bíonn sé deacair ag an bhfoghlaimeoir tuiscint cheart a fháil ar an gcuid seo den teanga, ós rud é nach mbíonn lucht na bhfoclóirí sásta iad a chur i míotar. Dá réir sin, is minic a bhaineann foghlaimeoirí úsáid as leaganacha Gaelaithe de na focail Bhéarla, agus iad amscaí go leor. Sampla samhlachúil de seo is ea an briathar feisigh/feisiú nach bhfuil bunús ar bith leis sa teanga thraidisiúnta: is dócha go bhfuil sé bunaithe ar cheann de na seach-chialla (cohabitation, wedlock) a luaitear leis an bhfocal feis i bhfoclóir Uí Dhuinnín. I bhfoclóir Uí Dhónaill, cuirtear an nod Lit: leis an bhfocal feis sa chiall sexual cohabitation, rud a chiallaíonn nach mbaineann an bhrí sin leis an bhfocal céanna ach i litríocht na Nua-Ghaeilge Clasaicí, agus nach féidir súil a bheith agat leis an gciall sin i nGaeilge na Gaeltachta ón bhfichiú haois.

Is í an úsáid is minicí a bhaintear as an bhfocal feisigh inniu ná feisigh leat, is é sin, imigh leat, bailigh leat, gread leat, croch leat; agus is léir gur iarracht é seo leis an teilgean cainte Béarla úd fuck off a aistriú go Gaeilge. Sa Ghaeilge, is féidir úsáid a bhaint as an bhfocal Béarla féin: focáil leat, ach is amhlaidh go bhfuil sin ciotach freisin. De ghnáth san am atá thart, áfach, ní dheachaigh lucht na Gaeilge i muinín na gráisciúlachta le mallacht a chur ar dhaoine, ach i dteilgeanacha cainte de chineál eile, cosúil le spréadh ort (leagan Ultach den spré, is é sin, ainm briathartha den bhriathar spréigh atá ann), nó, go díreach, mallacht ort. D'fhéadfaí droch-chríoch ort a rá freisin.

Maidir leis na focail ghráisciúla sa Ghaeilge, is dócha go bhfuil geis áirithe ar an bhfocal striapach, a chiallaíonn "bean a mbíonn caidreamh collaí aici ag fir éagsúla", "bean choiteann", "meirdreach". Aithníonn an foclóir Ó Ghlíomáil go Giniúint an teilgean cainte an t-ainm mór a thabhairt ar bhean, is é sin, ainm na striapaí a thabhairt uirthi.

Collaíocht
Gaeilge