joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Neil Lennon

Bainisteoir agus iar-imreoir sacair gairmiúil Éireannach Tuaisceartach é Neil Lennon (rugadh ar an 25 Meitheamh 1971 é sa Lorgain). Bhí sé ina bhainisteoir ar Celtic F.C. in Albain, club a raibh sé ag imirt i lár na páirce leis. Ba chaptaen na foirne é freisin. D'imir sé d'fhoireann náisiúnta Thuaisceart Éireann ach d'éirigh sé as tar éis drochíde seicteach a fháil mar gheall gur Chaitliceach é. Ceapadh ina bhainisteoir Hibernian é i 2016.

Tagairtí

Bainisteoirí sacair
Imreoirí sacair Thuaisceart Éireann
Daoine as Contae Ard Mhacha
Daoine a rugadh i 1971
Daoine beo
Mobile, Alabama

Cathair atá suite i gContae Moblie, Alabama, na Stáit Aontaithe is ea Mobile (fuaimtear moh-BEEL é). I 2002 bhí 198,915 duine ina gcónaí sa chathair. Is é Mobile an lár na dara ceantair Chathracha is mó. Is é an phríomhchathair contae Mobile.

Stair 
Bunaíodh an céad ait lonnaithe i 1702 ag an Abhainn Mobile. B'é an céad príomhchathair na coilíneacht Francach Louisiana. Tar éis tuilí, athlonnaíodh an baile gar don béail abhainn. I 1793 séanadh Conradh an Parás, críochnú an cogadh idir an Fhrainc agus an Bhreatain agus d'éirigh Mobile baile Briontanach. D'fhás an cathair.

Ghabh an Spáinn an baile i rith an Cogadh Réabhlóideach Meiriceánach, Bhí an Spáinn ar gceannas an baile go dtí 1813, nuair a ghabh an Ginearál Meiriceánach Wilkinson é, foai sín b'é an dara port is mó sa cósta murascaille.

Cathracha sna Stáit Aontaithe
John Hartson

Is iar-imreoir peile gairmiúil é John Hartson (rugadh ar an 5 Aibreán,1975 é in Abertawe, an Bhreatain Bheag). D'imir sé le foirne mhóra ar nós Arsenal agus Celtic, agus d'fhoireann náisiúnta na Breataine Bige. Tá níos mó ná 50 cluiche imeartha aige don fhoireann seo. D'fhreastail sé ar scoil Bhreatnaise, Ysgol Gyfun Gwyr, agus is cainteoir Breatnaise é.

I mí Iúil 2009, nochtadh go bhfuil ailse air, agus tá cóir leighis á chur air fós.

Tagairtí 

Hartson
Hartson, John
Hartson, John
Daoine beo
George Harrison

Ba cheoltóir as Learpholl, Sasana é George Harrison MBE (25 Feabhra, 1943 – 29 Samhain, 2001). Bhain sé cáil amach mar ghiotáraí sa bhanna rac-cheoil The Beatles i rith na 1960idí, agus mar cheoltóir aonair tar éis 1970. Bhí suim an-mhór ag Harrison i gceol agus cultúr Indiacha, agus b'eisean a chuir na rudaí seo i láthair na Beatles, agus an cultúr go forleathan sa domhain thiar. 

Sheinn Harrison príomhghiotár sa bhanna, ach b'iad John Lennon agus Paul McCartney na príomhchumadóirí. Bhí Harrison fíor-lag ar an ngiotár ar dtús agus ba mhinic a bhíodh ar McCartney é a stiúradh. D'fheabhsaigh sé thar na blianta agus thosaigh moltaí leanúnach McCartney ag cur fíor-chantal air. Ar dtús, bhí sé deacair a amhráin féin a úsáid leis an bhanna, ach i rith na blianta thosaigh sé ag scríobh sár-amhráin, mar shampla Taxman ar a chas McCartney príomhghiotár, While My Guitar Gently Weeps ar a chas Eric Clapton príomhghiotár, Here Comes the Sun agus Something.

Taobh amuigh den cheol, bhunaigh Harrison Handmade Films i 1979, agus chuir sé amach na scannáin cáiliúla Monty Python’s The Life of Brian, Time Bandits, Withnail and I, agus Mona Lisa.

Ar an 30 Nollaig 1999 sáthadh George Harrison sa chliabhrach ina theach. Friar Park, in Oxfordshire.

Fuair Harrison bás i Los Angeles i 2001, tar éis fadhbanna le hailse scamhóige.

Tagairtí 

Ceoltóirí Sasanacha
Giotáraithe Sasanacha
The Beatles
Daoine as Learpholl
Daoine a rugadh i 1943
Básanna in 2001
Vancouver, An Cholóim Bhriotanach

Is é Vancouver (Vancúibhear) an chathair is mó i gColóim Bhriotanach, Ceanada agus an tríú ceantar cathrach is mó i gCeanada. Tá 545,671 duine ina gcónaí sa chathair féin agus 2,186,965 ina gcónaí sa cheantar cathrach. Is é Gregor Robertson an méara. Thit Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2010 amach sa chathair.

Tíreolaíocht 
Tá Vancouver suite ag  laistigh de Chrios Ama an Aigéin Chiúin (UTC -8). Tá an chathair suite ar an mórthír in aice le hoileán Vancouver.

Oideachas 
Freastalaíonn dhá ollscoil mhóra, Ollscoil na Colóime Briotanaí agus Ollscoil Simon Fraser, ar Vancouver.

Comhchathracha 
 Odessa, An Úcráin (1944)
 Yokohama, An tSeapáin (1965)
 Dún Éideann, Ríocht Aontaithe (1978)
 Guangzhou, An tSín (1985)
 Los Angeles, Stáit Aontaithe Mheiriceá (1986)

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Vancouver.ca - Suíomh oifigiúil

Bailte agus cathracha sa Cholóim Bhriotanach
Cathracha Cheanada
Cuarc

Tugtar cuairc ar na codanna a bhfuil na hadróin - grúpa de cháithníní a chuimsíonn na núicléóin, is é sin, an prótón is an neodrón - déanta astu. (Is gá a phointeáil amach nach bhfuil na leaptóin, ar nós an leictreoin, déanta as cuairc!) An focal cuarc féin, tháinig sé as an úrscéal úd Finnegans Wake le James Joyce.

Is iad na cuairc atá de dhíth leis an neodrón is an prótón a dhéanamh ná an t-uaschuarc is an t-íoschuarc. Thairis sin, tá an barrchuarc (nach ionann é agus an t-uaschuarc), an bunchuarc (nach ionann é agus an t-íoschuarc), an briochtchuarc is an cuarc aduain ann. Deirtear go bhfuil blas ar leith ag gach cineál cuarc. Níl ann ach iarracht le tréithre na gcuairc a dhéanamh intuigthe, nó déanta na fírinne, is beag lorg díreach a fhágann na cuairc is a saintréithe ar an saol laethúil. Tá na hadaimh agus a gcuid comhábhar, mar atá, na prótóin, na neodróin agus na leictreoin, i bhfad níos cóngaraí dár réaltacht féin.

Tá trí leagan ann do gach cuarc, nach bhfuil de dhifear eadarthu ach luach an "lucht datha" atá ag gach ceann. Mar shampla, tá trí shórt uaschuairc ann: uaschuarc déarg, uaschuarc uaine, agus uaschuarc gorm. Ní fíordhathanna infeiscithe atá i gceist, mar nach bhfuil sna ainmneacha sin ach lipéid chun an trí shórt a idirdhealú. Tá na dathanna cosúil le lucht leictreach. go bhfuil dá shórt ann (lucht leictreach deimhneach agus lucht leictreach diúltach), ach i gcás idirghníomhaithe láidre tá trí luach ann den lucht a dhéanann an fórsa láidir: lucht dearg, lucht uaine, and lucht gorm. Chun barón a dhéanamh as trí chuarc ní foláir trí chuarc le trí dhath dhifriúla a bheith ann, agus deirtear go bhfuil an barón ina iomlán "gan dath", sa tslí chéanna gur gcruthaítear solas bán ó soilse dearga, uaine, agus gorma a mheascadh le chéile.

Is í an airí is tábhachtaí atá ag na cuairc ná an braighdeanas ina bhfanann siad taobh istigh de na hadróin, agus an t-idirghníomhú láidir á gcoinneáil le chéile. Mar sin, ní féidir sonrú a chur iontu ach go hindíreach. Sin fíric atá bunaithe ar na breathnuithe praicticiúla, níos mó ná ar aon teoiric. Déanta na fírinne, níl braighdeanas na gcuairc mínithe go sásúil go fóill. Creidtear gur toradh é do chrómaidinimic an chandaim, an teoiric is nua-aimseartha atá ann leis an idirghníomhú láidir a mhíniú. Ní féidir, áfach, an braighdeanas a chur in iúl go matamaiticiúil mar thátal a bhainfeá as an gcrómaidinimic. Caithfear dul i dtuilleamaí na teoirice ar a dtugtar teoiric tomhais na laitísí leis an mbraighdeanas a mhíniú ar bhealach na matamaitice.

Fisic núicléach
Fisic cháithníní
Fearmóin
Independent Television

Gréasán teilifíse sa Ríocht Aontaithe is é Independent Television ("Teilifís Neamhspleách"), nó ITV. Bunaíodh i 1955 é tar éis an Acht Teilifíse, 1954. Tá an RA roinnte i réigiúin, agus díoltar ceadúnais chraolacháin do chomhlachtaí neamhspleácha i ngach réigiún.

Stáisiúin

Reatha 
 ITV (1955-)
 UTV (1959-)
 CITV (1983-)
 ITV Choice (1997-)
 ITV2 (1998-)
 ITV3 (2004-)
 ITV4 (2005-)
 STV (2006-)
 ITV HD (2006-)
 ITV Encore (2014-)
 ITVBe (2014-)

Iar 
 S2 (1999-2001)
 UTV2 (1999-2002)
 ITV News Channel (2000-2005)
 ITV Sport Channel (2001-2002)
 ITV Play (2006-2007)

Comhlachta réigiúnach ITV

I láthair 

Baineann UTV, STV agus Channel Television úsáid as a n-ainmeatha go fóill ar an teilifís faoi láthair. Is le ITV plc an comhlachta eile, agus mar sin, ní iompraionn siad a n-ainmeatha aonair ar an teilifís anois ar chor ar bith.

A chuaigh thart

Naisc sheachtracha 
 Independent Television

Tagairtí 

Teilifís
Stáisiúin teilifíse na Breataine
Willie Maley

Ba é chéad bhainisteoir Celtic é William "Willie" Patrick Maley (rugadh Iúr Chinn Trá, Éireann, 25 Aibreán, 1868 - bhásaigh 2 Aibreán, 1958). Ba cheann de na bainisteoirí ba chlúití i stair peile na hAlban é. Dhírigh sé Celtic chun 30 corn móra a ghnothú i 43 bliana mar bhainisteoir.

Rugadh Maley i mbeairic, áit a raibh a athair ina oifigeach leis an RIC. Bhog an teaghlach go dtí Albain agus é óg. Bhí sé ní ba thógtha le lúthchleasaíocht ina óige ach shínigh sé don club nua Celtic mar imreoir lár páirce. Bhí Maley ar an chéad fhoireann Ceilteach a d'imir cluiche agus bhí sé ar an bpáirc don chéad chluiche idir Celtic agus Rangers inar bhuaigh Celtic 5-2. Chaith sé naoi mbliana ag imir do na Ceiltigh, idir 1888 - 1897, agus 43 bliana ina bhainisteoir, idir 1897 - 1940. Bhain sé an tsraith sé hauire as a chéile idir 1905 agus 1910 agus ceithre huaire i mblianta an Chéad Chogaidh Domhanda, ó 1914 go 1917. Ba fhear údarásach é agus ba mhinic a d'éirigh idir é féin agus a imreoirí.

Tagairtí 

Traenálaithe sacair
Daoine a rugadh i 1868
Básanna i 1958
Ringo Starr

Is ceoltóir cáiliúil é Richard Starkey MBE (rugadh é ar an 7 Iúil, 1940 i Learpholl, Sasana), nó Ringo Starr mar atá aithne níos fearr air. B'é é Starr an drumadóir leis an mbanna rac-cheoil The Beatles ó 1962 go dtí 1970. Tar éis The Beatles, bhí cúpla albam aige ina aonar. Chomh maith le sin, do dhein sé roinnt aisteoireacht leis. Sa bhliain 1984, chuir Starr i láthair an ghuth don clár teilifís Thomas the Tank Engine. Sa bhliain 1989, thosaigh sé Ringo Starr and His All-Starr Band, ag canadh amhráin Beatles agus ag seinm na drumaí.

Is drumadóir cáiliúil é a mhac Zak Starkey chomh maith, an chéad páiste a rugadh le Starr agus a iar-bhean Maureen Cox sa bhliain 1965.

Tagairtí 

The Beatles
Ceoltóirí Sasanacha
Drumadóirí Sasanacha
Daoine as Learpholl
Daoine a rugadh i 1940
Daoine beo
Corn FIFA an Domhain 2006

Féach Corn Sacair an Domhain.
Ba chomórtas sacair é Corn FIFA an Domhain 2006 a bhí ar siúl sa Ghearmáin sa bhliain 2006. Thosaigh sé ar an 9 Meitheamh agus chríochnaigh sé ar an 9 Iúil. 

Bronnadh an corn ar an Iodáil, a fuair an ceann is fearr ar an Fhrainc sa chluiche ceannais. B'é Miroslav Klose ón nGearmáin an scóraí ab fhearr, le cúig chúl aimsithe aige.

Staideanna 

Bhí na cluichí ar siúl i 12 staideanna, i 12 cathracha ar fud na Gearmáine:
 Beirlín - Olympiastadion
 Dortmund - Signal Iduna Park
 Frankfurt - Commerzbank-Arena
 Gelsenkirchen - Veltins-Arena
 Hamburg - AOL Arena
 Hanover - AWD-Arena
 Kaiserslautern - Fritz-Walter-Stadion
 Köln - RheinEnergieStadion
 Leipzig - Zentralstadion
 München - Allianz Arena
 Nürnberg - easyCredit-Stadion
 Stuttgart - Gottlieb-Daimler-Stadion

Imríodh an cluiche ceannais san Olympiastadion i mBeirlín ar an 9 Iúil, 2006.

Grúpaí 
Roghnaíodh na grúpaí ag FIFA ar 9 Nollaig, 2005 i Leipzig. Dúradh gurb iad Grúpaí C agus E na cinn ba dheacra.

Grúpa A

Grúpa B

Grúpa C

Grúpa D

Grúpa E

Grúpa F

Grúpa G

Grúpa H

Babhta a 2 

Sathairn 24 Meitheamh 2006

Domhnach 25 Meitheamh 2006

Luain 26 Meitheamh 2006

Máirt 27 Meitheamh 2006

Cluichí ceathrú ceannais 
Aoine 30 Meitheamh 2006
 Q1 	An Ghearmáin 4 – 2 (pionóis) An Airgintín 	(Olympiastadion, Berlin)
 Q2 	An Iodáil 3 – 0 An Úcráin 	(FIFA WM Stadion Hamburg, Hamburg)

An Sathairn 1 Iúil 2006
 Q3 	Sasana 1 – 3 (pionóis) An Phortaingéil 	(FIFA WM Stadion Gelsenkirchen, Gelsenkirchen)
 Q4 	An Bhrasaíl 0 – 1 An Fhrainc 	(FIFA WM Stadion Frankfurt, Frankfurt)

Cluichí leathcheannais 
 S1 	An Ghearmáin 0 – 2 An Iodáil
 S2 	An Phortaingéil 0 – 1 An Fhrainc

Cluiche ceannais 
 An Iodáil 1 – 1 (a.e.t.) 5 – 3 (pionóis) An Fhrainc

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil
 Staideanna
 Sceideal oifigiúil

Ilchomórtais sacair
Spórt i 2006
Glen Hansard

Is é Glen Hansard (rugadh i mBaile Átha Cliath, 21 Aibreán 1970) an príomhamhránaí agus giotáraí leis an mbanna rac-cheoil Éireannach The Frames. Tháinig clú agus cáil air tar éis dó páirt a ghlacadh sa scannán Alain Parker The Commitments. Ghlac sé páirt an tseinnteora giotáir Outspan Foster. Bhí aiféala air gur ghlac sé leis an bpáirt seo i ndiaidh an scannáin mar thóg sí aird óna shlí bheatha mar cheoltóir, dar leis. Sa bhliain 2003 bhí sé mar láithreoir ar chlár RTÉ Other Voices: Songs from a Room, taispeántas den tallann ceoil neamhspleách atá le fáil in Éirinn. Sa bhliain 2006 seoladh dlúthdhiosca darbh ainm The Swell Season, ceirnín a rinne Hansard leis an gceoltóir Seiceach Markéta Irglová.

Sa bhliain 2007 tháinig an scannán Once amach le Hansard agus Irová mar phríomhcharactair ann. Ba é John Carney, iar-sheinnteoir doird-ghiotár le the Frames, a bhí mar stiúrthóir ar an scannán.

Naisc sheachtracha 
 Suíomh Oifigiúil The Frames
 Myspace an 'Swell Season' (leathanach Beárla)

Tagairtí 

Ceoltóirí Éireannacha
Daoine as Baile Átha Cliath
Daoine a rugadh i 1970
Daoine beo
Steve Staunton

Traenálaí agus iar-imreoir sacair gairmiúil is ea Steve Staunton (rugadh 19 Eanáir, 1969 i nDroichead Átha, Éire), a d'imir le Liverpool agus Aston Villa i Sasana agus a d'imir dá thír. Scaoileadh é óna phost mar imreoir/traenálaí cúnta leis an bhfoireann Sasanach Walsall ar 12 Eanáir 2006, agus an lá ina dhiaidh sin fógraíodh é ina chomharba ar Brian Kerr mar thraenálaí ar fhoireann náisiúnta sacair Phoblacht na hÉireann.

Níor mhair sé sa phost ach dhá bhliain. Tar éis droch-thorthaí i gcomórtas cáilíucháin do Chraobh na hEorpa, cuireadh chun bóthair é ar an 23 Deireadh Fómhair, 2007. D'oibrigh sé mar bhainisteoir d'fhoireann Darlington sna blianta 2009-2010.

Ina imreoir 
Shínigh Kenny Dalglish é do Liverpool ó Dundalk i 1988. D'imir sé le foireann Jack Charlton sa Chorn Domhanda san Iodáil sa bhliain 1990. D'imir sé sa Chorn Domhanda freisin sna Stáit Aontaithe sa bhliain 1994 agus sa Chóiré Theas/an tSeapáin sa bhliain 2002. D'imir sé le Aston Villa.

Foinsí 

Staunton, Steve
Staunton, Steve
Staunton, Steve
Staunton, Steve
Daoine beo
Ferdinand de Saussure

Ba theangeolaí Eilvéiseach é Ferdinand de Saussure (26 Samhain 1857 - 22 Feabhra 1913). Rugadh sa Ghinéiv é. B’as a chuid smaointe a tháinig bunús na bhforbairtí tábhachtacha sa teangeolaíocht san fhichiú haois. Dar lena lán daoine, ba Saussure a bhunaigh teangeolaíocht na fichiú haoise agus an tséimeolaíocht agus tá an-tionchar ag a chuid smaointe ar na daonnachtaí agus na heolaíochtaí sóisialta.

Saol 
Saolaíodh Ferdinand Mongin de Saussure sa Ghinéiv sa bhliain 1857. Agus é fós ina óige, ba léir go raibh tallann ar leith agus an-chumas intleachtach aige. I ndiaidh bliain a chaitheamh ag déanamh staidéir ar an Laidin, ar an nGréigis agus ar an Sanscrait, i measc ábhair eile, ag Ollscoil Ghinéive, thosaigh sé ag déanamh staidéar iarchéime ag Ollscoil Leipzig i 1876. Dhá bhliain ina dhiaidh sin agus é 21 bliain d’aois, rinne Saussure staidéar ar feadh bliana i mBeirlín, áit ar scríobh sé an t-aon saothar iomlán a bhí aige, Mémoire sur le système primitif des voyelles dans les langues indo-européennes (Tráchtas ar Bhunchóras na nGutaí sna Teangacha Ind-Eorpacha). 

D’fhill sé ar Leipzig agus bronnadh céim dhochtúra air sa bhliain 1880. Go luath ina dhiaidh sin, d’aistrigh sé go Páras, mar ar theagasc sé teangacha ársa agus nua. Mhúin sé i bPáras ar feadh aon bhliain déag sular fhill sé ar an nGinéiv in 1891. Thug sé léachtaí ar an Sanscrait agus ar an Ind-Eorpais in Ollscoil Ghinéive go deireadh a shaoil. Níor thosaigh sé ag teagasc Chúrsa na Teangeolaíochta Ginearálta go dtí 1906, ábhar ar a ndíreodh sé an chuid is mó dá aird go dtí a bháis sa bhliain 1913 in Vufflens-le-Château, VD san Eilvéis.

Ba iad Charles Bally agus Albert Sechehaye, iarmhic léinn de chuid Saussure, a d’fhoilsigh an saothar is tábhachtaí dá chuid, Cours de linguistique générale (Cúrsa sa Teangeolaíocht Ginearálta), sa bhliain 1916, trí bliana tar éis a bháis. Bhunaigh siad an leabhar ar nótaí ar léachtaí a thug Saussure i bPáras. Tá Cúrsa sa Teangeolaíocht Ginearálta ar cheann de na saothair theangeolaíocha is cumhachtaí agus is tábhachtaí sa fichiú haois, den chuid is mó mar gheall ar an gcur chuige ceannródaíoch a d’úsáid sé agus é ag plé na bhfeiniméan teangeolaíoch, seachas ábhar an leabhair féin. Is é sin le rá go raibh a lán dá smaointe le fáil roimh ré i saothair de chuid teangeolaithe eile na fichiú haoise.

Is éard an príomhsmaoineamh atá le fáil sa saothar seo gur féidir teanga a mhiondealú mar chóras foirmiúil d’eilimintí difreálacha, diomaite de dhialachtaic phraiticiúil na hurlabhra agus na tuisceana. I measc samplaí de na heilimintí seo, tá a choincheap den chomhartha teangeolaíoch, rud a dhéantar as comharthóir (signifiant) agus as comharthach (signifié).

Sular cailleadh é, bhí Saussure i mbun a chuid léachtaí a chur le chéile. Aimsíodh lámhscríbhinn den saothar seo sa bhliain 1996 agus foilsíodh é faoin teideal Writings in General Linguistics. Tugann an saothar seo léirithe tábhachtacha ar na bearnaí a bhíodh ann.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1857
Básanna i 1913
Daoine Eilvéiseacha
Cluiche cártaí

Is cluiche le haghaidh aon imreoir nó níos mó é cártaí (nó cluiche cártaí) a imrítear le culaith imeartha le ceithre dhath: hairt, muileataí, spéireataí, agus triufanna. Is ionann na cártaí a "dhéanamh" agus iad a chur i gcarn, iad a shuathadh, iad a ghearradh, agus iad a roinnt amach idir na himreoirí.

Cluichí cártaí 
 Snap
Snap

Is cluiche cártaí do bheirt imreoirí nó níos mó é Snap. Is ceann de na cluichí cártaí is éasca atá ann é. Déantar na cártaí agus roinntear iad ar gach imreoir. Cuireann gach imreoir a gcártaí féin, iompaithe síos, i gcarn os a gcomhair. Iompaíonn gach aon imreoir an cárta ar bharr an chairn ina gceann agus ina gceann le go mbeidh siad iompaithe aníos i lár an bhoird, áit a mbeidh carn nua. Má bhíonn cárta mar a chéile leis an gcárta díreach faoi, gnóthóidh an chéad duine a déarfaidh "snap" an carn iomlán i lár an bhoird. Cuireann siad iad seo, iompaithe síos, ag bun a gcarn féin. Is é an duine a ghnóthaíonn an carn a thosaíonn arís. Leantar ar aghaidh mar seo go dtí go ritheann imreoir éigin amach as cártaí agus tá an duine sin amuigh as an gcluiche. Is é an duine deiridh sa chluiche an buaiteoir.

Cluichí cártaí

en:Slapjack#Snap
Raidió

Is é atá i gceist le raidió ná tarchur chomharthaí gan sreang le modhnú tonnta leictreamaighnéadacha le minicíochtaí faoi mhinicíochtaí an tsolais. 

Is saghas radaíocht leictreamaighnéadach iad tonnta raidió. 

Tá saghsanna eile radaíochta leictreamaighnéadaigh ann le minicíochtaí níos airde ná tonnta raidió - infridhearg, solas infheicthe, ultraivialait, X-ghathanna agus gáma-ghathanna.

Naisc sheachtracha 
 Raidió - Aireagán agus fionnachtain

Tagairtí 

Craoltóireacht
Mato Grosso

Is stát atá suite i lár na Brasaíle é Mato Grosso. Cuiabá príomhchathair an stáit, agus is é Blairo Maggi an Gobharnóir. Tá 557,526 duine ina gcónaí sa stát (2000). Is iad Rondônia, Amazonas, Pará, Tocantins, Goiás agus Mato Grosso do Sul na stáit in aice láimhe.

Cathracha tábhachtacha 
 Alta Floresta
 Barra do Garças
 Cáceres
 Cuiabá
 Rondonópolis
 Sinop

Stáit na Brasaíle
Panama

Is tír i Meiriceá Láir é Panama. Tá teorainneacha aige le Cósta Ríce ó thuaidh agus leis an gColóim ó dheas. Is í Cathair Phanama an phríomhchathair. Tá 3 mhilliún duine ina gcónaí ann. Tá cóstaí ar an Aigéan Atlantach agus ar an Aigéan Ciúin aige agus is é an nasc idir Meiriceá Láir agus Meiriceá Theas é.

Stair
Ar an 20 Nollaig 1989, d'ordaigh Uachtarán Mheiriceá George Bush go ndéanfaí ionradh ar Phanama.

Tagairtí 

 
Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Dwight D. Eisenhower

Saighdiúir agus polaiteoir Meiriceánach ab ea Dwight David Eisenhower (14 Deireadh Fómhair 1890 - 28 Márta 1969). B'é 34ú Uachtarán na Stát Aontaithe é. Bhí sé ina uachtarán ó 1953 go dtí 1961. Le linn an Dara Cogadh Domhanda, bhí sé ina Cheannasaí Uachtarach ar Fhórsa Sluaíochta na gComhghuaillithe san Eoraip, agus rinneadh Ginearál Airm cúig réalta de, éacht annamh. Bhí sé freagrach as Oibríocht Tóirse, ionradh na hAfraice Thuaidh (1942–1943), agus as ionradh na Normainne (1944–1945) ar an bhFronta Thiar.

Daoine a rugadh i 1890
Básanna i 1969
Uachtaráin na Stát Aontaithe
Mato Grosso do Sul

Stát de chuid na Brasaíle is ea Mato Grosso do Sul. Tá teorainneacha aici le Mato Grosso, le Goiás, le Minas Gerais, le São Paulo and le Paraná. Tá teorainneacha aici le tíortha le Paragua, agus leis an mBolaiv. Campo Grande an phríomhchathair agus is é André Puccinelli an Gobharnóir. Tá 2,026,600 ina gcónaí ann (2000).

Tíreolaíocht 
Tá an stát suite in iarthar na Brasaíle i ceantar seascainn.

Cathracha tábhachtacha 
 Campo Grande, an phríomhchathair
 Corumbá
 Dourados
 Bonito,

Nasc seachtrach 
 Suíomh Idirlín oifigiúil 

Stáit na Brasaíle
Tocantins

Is stát de chuid na Brasaile é Tocantins. Bhuaigd an stát i 1988 as an gcuid thuaisceartach Goiás agus thosaigh tógáil ar an bpríomhchathair, Palmas, i 1989. Is é Marcelo de Carvalho Miranda an Gobharnóir. Tá 4,848,725 duine ina gcónaí sa stát.

Nasc seachtrach 
 Suíomh Idirlín oifigiúil 

Stáit na Brasaíle
Teanga chomharthaíochta

Is cineál teanga a úsáideann cumarsáid láimhe in áit cainte atá i gceist le teanga chomharthaíochta.

Féach freisin
 * Teanga Chomharthaíochta na hÉireann

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Teangeolaíocht
Arnold Schwarzenegger

Is aisteoir agus polaiteoir i Stáit Aontaithe Mheiriceá é Arnold Alois Schwarzenegger (a rugadh ar an 30 Iúil 1947). An 38ú Gobharnóir California a bhí ann. 

As an Ostair is ea é, agus bhí cáil bainte amach aige mar chorpfhorbróir agus mar aisteoir, i scannáin aicsin go minic. sula ndeachaigh sé isteach sa pholaitíocht mar iarrthóir an Pháirtí Phoblachtaigh do phost ghobharnóir Chalifornia.

Saol 
Rugadh Schwarzenegger i dThal bei Graz, san Ostair.  Bhog sé go SAM sa bhliain 1968, agus in aois 21 dó. 

Bhí rath nach beag aige mar chorpfhorbróir. Bhí craobh an domhain, "Mr Olympia", buaite faoi shé aige idir 1970 and 1975.

Aisteoireacht 

Thosaigh sé ag aisteoireacht Hollywood i 1975. Thánig a chéad scannán amach i 1976, an gheandrámaíocht  Stay Hungry le Jeff Bridges.

I measc na scannán cáiliúil atá déanta aige tá The Terminator, Predator, True Lies, Kindergarten Cop, agus Total Recall. Is é tuairim na coitiantachta go bhfuil Terminator 2: Judgement Day (1991) ar cheann de na scannáin leantacha is fearr a bhí riamh ann.   Sna blianta sin, chuir dhá chnuasach acmhainneach, seanbhunaithe ar a mbonnaibh (The Terminator agus Predator).

Polaitíocht 

Ghlac Schwarzenegger mionn an Ghobharnóra ar an 17 Deireadh Fómhair 2003. Dúirt Ted Kennedy ag an am, nuair a cuireadh in iúl dó go raibh Schwarzenegger díreach tofa mar ghobharnóir ar Chalifornia: “Léiríonn toghadh Arnold go bhfuil muid ag maireachtáil go cinnte i náisiún inimirceach.”  

Thosaigh Schwarzenegger a dhara théarma san oifig ar an 5 Eanáir, 2007.   

Tháinig Jerry Brown, ball den Pháirtí Daonlathach, ina dhiaidh sa phost sin sa bhliain 2011.

Aisteoireacht arís 
Bhíodh Schwarzenegger le feiceáil in The Expendables 2 (2012), agus bhi páirt lárnach  in The Last Stand (2013) agus ansin Escape Plan (2013)l e Sylvester Stallon, Sabotage (2014), The Expendables 3 (2014),Terminator Genisys (2015),   Conan the Conqueror,  Why We're Killing Gunther (2016)  agus Terminator: Dark Fate (1 Samhain 2019) le James Cameron.   Bhí Schwarzenegger seacht mbliana le cois an trí scór nuair a tháinig Terminator Genisys amach, agus dá bhrí sin, ní raibh an teacht i láthair céanna aige. ‘Old, but not obsolete,’ a dúirt Terminator Arnie go deisbhéalach.

Teangacha 
Ní cainteoir Béarla ó dhúchas é Schwarzenegger agus tá clú ar a bhlas cainte.  Bhí sé admhaithe aige gur féidir leis Béarla a labhairt gan aon bhlas ach go gcothaíonn sé é i gcónaí mar go mbíonn an lucht féachana ag súil leis.  

Tá scéal  ann a mhaíonn go n-úsáideann Schwarzenegger teiripeoir cainte lena bhlas a chaomhnú. Agus nuair a dhéantar leaganacha Gearmáinise dá chuid scannán, ní eisean a dhéanann an t-athghuthú air féin – tá a bhlas dúchasach Ostarach róláidir is ró-thuathánach do Terminator,

Saol pearsanta 
Bhí Schwarzenegger pósta le Maria Shriver, neacht le John F. Kennedy, agus ceathrar clainne acu. Fuair siad colscaradh sa bhliain 2011 i ndiaidh caidreamh le bean eile a bheith nochtaithe. Saolaíodh mac as an gcaidreamh céanna.

Tagairtí 

Aisteoirí Meiriceánacha
Polaiteoirí na Stát Aontaithe
Daoine a rugadh i 1947
Daoine beo
Corpfhorbróirí
Los Angeles, California

Is cathair í Los Angeles (Spáinnis: Los Ángeles; 'Na hAingil') atá lonnaithe i gContae Los Angeles, California, Stáit Aontaithe Mheiriceá, nó i gCathair Los Angeles mar a thugtar uirthi go hoifigiúil. Is í Los Angeles an chathair is mó i stát California, agus an dara cathair is mó sa tír. Is áit thábhachtach í freisin i dtéarmaí geilleagair, cultúir agus siamsaíochta. Uaireanta tugtar Cathair na nAingeal uirthi.  a ghlaoítear uirthi ar uairibh.

Bhunaigh gobharnóir na Spáinne Felipe de Neve an chathair i 1781, ar abhainn Los Angeles.

Tagairtí

Los Angeles
California
Cathracha in California
Contae Los Angeles, California
Lárionaid daonra in California
Cathracha i gContae Los Angeles, California
Lárionaid daonra i gContae Los Angeles, California
Cathracha bunaithe sa bhliain 1781
Cathracha California bunaithe sa bhliain 1781
Lárionaid daonra California bunaithe sa bhliain 1781
Cathracha sna Stáit Aontaithe bunaithe sa bhliain 1781
Lárionaid daonra bunaithe sa bhliain 1781
Áiteanna bunaithe sa bhliain 1781
Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Cathracha sna Stáit Aontaithe
Cathracha is mó daonra sna Stáit Aontaithe
Cathracha is mó achair sna Stáit Aontaithe
Cathracha atá lonnaithe sa ghaineamhlach
Cathracha a bhfuil ainmneacha a thagann ón Spáinnis orthu
Cathracha California a bhfuil ainmneacha a thagann ón Spáinnis orthu
Áiteanna sna Stáit Aontaithe a bhfuil ainmneacha a thagann ón Spáinnis orthu
Príomhbhailte in California
Cathracha móra sna Stáit Aontaithe
Gerald R. Ford

Bhí Gerald Rudolph Ford, Jr. (14 Iúil 1913 - 26 Nollaig 2006) ar an 38ú hUachtarán na Stát Aontaithe. B'é Ford an chéad uachtarán a fuair an post gan bhua i dtoghchán, nuair a d'éirigh Richard Nixon as oifig i ndiaidh an scannail Watergate. 

Fuair sé bás ar 26 Nollaig 2006 sa bhaile i Rancho Mirage, California. Bhí a bhean chéile agus a thriúr mac ann.

Tagairtí 

Ford, Gerald R.
Ford, Gerald R.
Ford, Gerald R.
Leasuachtaráin na Stát Aontaithe
Richard Nixon

Ba é Richard Milhous Nixon (9 Eanáir 1913 - 22 Aibreán 1994) an 37ú hUachtarán na Stát Aontaithe, ó 1969 go dtí 1974. Ba é freisin an 36ú Leasuachtarán, i rith uachtaránacht Dwight D. Eisenhower.

Gairmréim 
Rugadh i gCalifornia é agus, ar dtús, d'oibrigh sé mar dhlíodóir ann.  

I 1946, toghadh é go dtí Teach na nIonadaithe in Washington, D.C. agus, mar sin, bhog seisean agus a bhean chéile, Pat, go Washington. 

Toghadh Nixon ina uachtarán na Stát Aontaithe i Samhain 1968.

Scannal Watergate 
Thosaigh scannal Watergate i Meiriceá ar an 17 Meitheamh 1972 nuair a gabhadh cúigear fear a raibh baint acu leis an Teach Bán agus iad i ndiaidh briseadh isteach in oifigí an Pháirtí Dhaonlathaigh. B’oifigigh shinsearacha i rialtas Nixon iad na fir a bhris isteach sa seomra san óstán. 

Tharla sé go raibh an t-uafás eolais mar gheall ar an Pháirtí Daonlathach sa seomra ar briseadh isteach ann.  Bhí na buirgléirí ag lorg eolais mar gheall ar Chathaoirleach an Pháirtí Dhaonlathaigh, Lawrence F. O’Brien, ar chúntóir de chuid John F. Kennedy, Lyndon Johnson agus an pháirtí náisiúnta Dhaonlathaigh é ar feadh na mblianta.

Chas feidhmeannach FBI, “Deep Throat” nó Mark Felt, a raibh blianta fada caite aige leis an FBI, le beirt iriseoirí ón Washington Post, Bob Woodward agus Carl Bernstein. Thug sé eolas dóibh.

Ag an am céanna, bhí ar Spiro Agnew, an leasuachtarán i dtrioblóid.  I 1973, aimsíodh eolas faoi himghabháil cánach, agus scoir sé.

I 1974, milleadh gairm Nixon nuair a bhí an scannal Watergate i mbéal an phobail. D'éirigh Nixon as oifig ar an 9 Lúnasa 1974. 

Ba é Nixon an t-aon uachtarán amháin a d'éirigh as oifig.

Vítneam 

I rith a fheachtais toghchánaíochta, dúirt Nixon go gcríochnódh sé an cogadh i Vítneam, agus go bheireadh sé síocháin san Aigéan Ciúin. Ach níor tharla cúrsaí díreach mar a dúirt sé. Faoi bhrú, ní raibh Nixon in ann polasaí comhtháite a chur chun tosaigh, agus an pobal scoilte go dona faoin gceist. 

Sa bhliain 1969, leathnaigh Nixon na cogaidh in Oirdheisceart na hÁise. Ag an am céanna, cuireadh dlús le próiseas na síochána. Tharraing Nixon  an tír amach as Cogadh Vítneam sa bhliain 1973. Ach lean an Cogadh Vítneam ar aghaidh go dtí 1975, nuair a gabhadh Saigon/Ho Chi Minh.

Oidhreacht 
Ceapadh Gerald Ford mar uachtarán sa bhliain 1974. B'é Ford an chéad uachtarán a fuair an post gan bhua i dtoghchán, nuair a d'éirigh Richard Nixon as oifig i ndiaidh an scannail Watergate.

Féach freisin 

 Scannal Watergate. 
 Cogadh Vítneam

Tagairtí 

Nixon, Richard M.
Nixon, Richard M.
Nixon, Richard M.
Leasuachtaráin na Stát Aontaithe
Boston, Massachusetts

Is cathair i Stáit Aontaithe Mheiriceá í Bostún (Béarla: Boston). Is í príomhchathair Stát Massachusetts í agus is í an chathair is mó sa stát í freisin; is í freisin príomhchathair neamhoifigiúil an réigiúin Sasana Nua í. 

Tá Bostún ar cheann de na cathracha is sine agus is saibhre sa tír. Chomh maith leis sin, is áit thábhachtach í freisin i gcúrsaí cultúrtha agus staire. Bhí Bostún i lár an aonaigh ó thaobh chuid mhaith dena mhór-eachtraí i gCogadh Réabhlóideach Mheiriceá - an Sléacht i mBostún, Cóisir Tae Bhostúin, Cath Bunker Hill agus Léigear Bhostúin.

Tá an chathair suite i lár an réigiúin Mórcheantar Bhostúin (Greater Boston), i measc na gcathracha eile Cambridge, Brookline, Quincy agus Newton. I mBéarla, tugtar an t-ainm Bostonians ar na daoine atá ina gcónaí san áit seo.

Spórt 
Imríonn an fhoireann phroifisiúnta cispheile Boston Celtics agus an fhoireann phroifisiúnta daorchluiche na Red Sox i mBostún.

Naisc sheachtracha 
 Bostún, treoir ar BBC Tuaisceart Éireann

Massachusetts
Cathracha in Massachusetts
Príomhchathracha na SAM
Lárionaid daonra in Massachusetts
Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Cathracha sna Stáit Aontaithe
Príomhbhailte Massachusetts
Harry S. Truman

Ba é Harry S. Truman (8 Bealtaine 1884 – 26 Nollaig 1972) 33ú hUachtarán na Stát Aontaithe tar éis bháis Franklin D. Roosevelt, ó 1945 go dtí 1953. Ba é Truman an t-uachtarán in oifig ag deireadh An Dara Cogadh Domhanda, le linn an chogaidh sa Chóiré agus tús an Chogaidh Fhuair.

Uachtaráin na Stát Aontaithe
Daoine a rugadh i 1884
Básanna i 1972
Leasuachtaráin na Stát Aontaithe
Franklin D. Roosevelt

B'é Franklin Delano Roosevelt (30 Eanáir, 1882 – 12 Aibreán, 1945) an 32ú hUachtarán ar na Stáit Aontaithe ó 1933 go dtí a bhás i 1945. Bhí sé ina bhall den pháirtí Daonlathach. Bhí ceithre théarma Uachtaránachta ag Roosevelt i ndiaidh a chéile, níos mó ná ag aon uachtarán eile. 

Dúirt Roosevelt - agus é ag seasamh don Uachtaránacht sa bhliain 1932 - go dtairgfeadh sé 'New Dea!' do mhuintir Mheiriceá. Dá dtoghfaí é, chuirfeadh an Rialtas scéimeanna ar bun (tógáil bóithre agus dambaí, mar shampla) chun obair a chur ar fáil, a gheall sé ag an am. Thug móramh na Meiriceánach a vóta dó i ngeall ar a pholasaithei Samhain 1932. Cheap a lán de lucht an rachmais i Meiriceá gur bheag ná gur Chumannachas a bhí i gceist agus chuir siad ina choinne

Sa bhliain 1933, ní go furasta a d'áitigh Roosevelt ar an gComhdháil tacaíocht a thabhairt dó, ach mheall a chéad óráid ina láthair a lán díobh ar a thaobh ar an 4 Márta 1933. Is éard a dúirt sé leo, go bunúsach, ná go n-éireodh go breá le Meiriceá arís dá mbeadh daoine ciallmhar agus glacadh leis an saol mar a bhí i ndáiríre. Dúirt Roosevelt 
 “Is é an t-aon rud ar chóir dúinn eagla a bheith orainn roimhe ná an eagla féin ... Tá na mílte dár saoránaigh dífhostaithe agus fadhb mhór rompu amach .. , gan aon toradh ar a gcuid iarrachtaí ... Ach ní easpa acmhainní is cúis lenár n-ainnise. Tá
flúirse i mbéal an dorais againn ach tá ag teip orainn leas a bhaint aisti ...”. 

Ceann de scéimeanna Roosevelt ná damba millteanach mór a thógáil ar abhainn na Tennessee chun leictreachas a sholáthar. Tugadh an Tennessee Valley Authority (T.V.A.) ar an dream ar cuireadh cúram a thógála agus a reáchtála orthu.

Tagairtí

Polaiteoirí an Dara Chogaidh Domhanda
Uachtaráin na Stát Aontaithe
Daoine a rugadh i 1882
Básanna i 1945
Seán Ó Loingsigh

Ba é Seán Ó Loingsigh (John "Jack" Mary Lynch, as Béarla) (15 Lúnasa 1917 — 20 Deireadh Fómhair 1999) an 4ú Taoiseach (ceann Rialtais na hÉireann). Bhí dhá théarma aige in oifig idir 1966-1973 agus 1977-1979.

Saol 
Bhí an Loingseach ar thús cadhnaíochta na gcluichí Gaelacha; peileadóir agus iománaí mór le rá le foirne peile agus iomána Chorcaí a bhí ann, sula gcrom sé ar an bpolaitíocht. Bhí cúig cinn de chraobhacha na hÉireann buaite aige mar iománaí agus ceann amháin mar pheileadóir. 

Spreagadh a shuim sa dlí agus é a bheith ina chléireach sa Chúirt Chuarda nuair a bhí sé óg. Rinne sé staidéar i gColáiste na hOllscoile Corcaigh agus in Óstaí an Rí. Glaodh chun an Bharra air sa bhliain 1945.

Polaitíocht 
Chuaigh an Loingseach leis an bpolaitíocht go gairid ina dhiaidh sin. Toghadh é do Dháil Éireann don chéad uair mar ionadaí Chorcaí sa bhliain 1948, agus atoghadh é ag gach olltoghchán go dtí lá a scoir sa bhliain 1981. 

Le linn a ghairme, bhí sé mar Aire Airgeadais (1965-966), Aire Tionscoil agus Tráchtála (1959-1965), Aire Oideachais (1957-1959), Aire Gaeltachta (1957) agus mar Rúnaí Parlaiminte. 

Bhí an Loingseach ar an 3ú ceannaire ar Fhianna Fáil idir 1966 agus 1979. Ghlac sé áit Seán Lemass mar Thaoiseach sa bhliain 1966. Chuir an foréigean a bhris amach i dTuaisceart Éireann sa bhliain 1969 isteach go mór ar rialtas agus ar phobal na Sé Chontae Fichead. Bhris Ó Loingsigh beirt aire as a gcuid postanna mar nár thacaigh siad go hiomlán le polasaí an rialtais ar Thuaisceart Éireann, dar le Ó Loingsigh.

Ghlac Seán Ó Loingsigh áit Seán Lemass mar Thaoiseach sa bhliain 1966. Chuir an foréigean a bhris amach i dTuaisceart Éireann sa bhliain 1969 isteach go mór ar rialtas agus ar phobal na Sé Chontae Fichead. Bhris Ó Loingsigh beirt aire, Charles Haughey agus Niall Blayney,  as a gcuid postanna mar nár thacaigh siad go hiomlán le polasaí an rialtais ar Thuaisceart Éireann, dar le Ó Loingsigh. 

D’éirigh go hiontach le Fianna Fáil in olltoghchán 1977 agus bhí Seán Ó Loingsigh ar ais mar Thaoiseach arís. Ach d’éirigh sé as dhá bhliain ina dhiaidh sin agus tháinig Cathal Ó hEochaidh isteach ina áit.  Ba é Ó Loingsigh ceannasaí deireanach Fhianna Fáil chun tromlach foriomlán a fháil sa Dáil.

Saol pearsanta 

Bhí píopa i mbéal an Loingsigh go minic, mar ghobán b'fhéidir, san fhaisean an tráth úd. Bhuail stróc é i 1993, in aois 76 dó agus.d'éag sé ar an 20 Deireadh Fómhair 1999.

Tagairtí 

Ceannairí Fhianna Fáil
Baill Fhianna Fáil
Daoine a rugadh i 1917
Básanna i 1999
Iománaithe Chorcaí
Daoine as Contae Chorcaí
Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh
Baill den 13ú Dáil
Baill den 14ú Dáil
Baill den 15ú Dáil
Baill den 16ú Dáil
Baill den 17ú Dáil
Baill den 18ú Dáil
Baill den 19ú Dáil
Baill den 20ú Dáil
Baill den 21ú Dáil
Jan Peter Balkenende

Iar-Príomh-Aire na hÍsiltíre is ea Dr. Jan Peter Balkenende (ar 7 Bealtaine 1956 a rugadh é). Bhí sé sa phost sin ó 22 Iúil 2002 go 14 Deireadh Fómhair 2010. Is ball den Christen Democratisch Appel é.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1956
Daoine beo
Poblachtánachas in Éirinn

Is idé-eolaíocht é an poblachtánachas Éireannach (nó an poblachtachas Éireannach) atá ag éileamh athaontú na hÉireann ar fad mar Phoblacht neamhspleách. 

Sna blianta 1169-1603, bhí codanna d'Éirinn á rialú ag tiarnaí Normannacha nó go díreach ag coróin na Breataine Móire. I ndiaidh na bliana 1603, tháinig an t-oileán ar fad faoi fhorlámhas Shasana mar a bheadh coilíneacht ann. Sa bhliain 1801, d'aontaigh Acht na hAontachta Éire agus an Bhreatain Mhór le chéile i Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann. Ar lorg an náisiúnachais agus an daonlathais a bhí ag forbairt i mór-roinn na hEorpa, thosaigh an poblachtánachas ag cur bachlóg in Éirinn. Ó ba dóigh le cuid mhór de na hÉireannaigh go rabhthas ag imirt cos ar bholg orthu i gcúrsaí eacnamaíochta agus ar chúiseanna creidimh, tháinig borradh ar an bhfreasúra a bhí ag cur in aghaidh fhorlámhas na nGall. 

I gcúrsaí stair na hÉireann, is gnách an náisiúnachas agus an poblachtánachas a aithint thar a chéile. Tugtar náisiúnachas ar aon dóigh a dtagann an mórtas cine nó na mothúcháin náisiúnta chun solais, mar iarrachtaí chun an cultúr náisiúnta a chur chun cinn, gluaiseachtaí measartha nach raibh ach ag éileamh rialtas dúchais d'Éirinn seachas neamhspleáchas iomlán, agus, uaireanta, gluaiseachtaí scarúnachais a bhí sásta leis na modhanna bunreachtúla oibre, in áit na gleice armtha. Is é is poblachtánachas ann ná go bhfuiltear ag éileamh neamhspleáchas iomlán faoi rialtas poblachtánach. 

Stair na hÉireann
Polaitíocht na hÉireann
Poblachtánachas
Kurów

Tá an sráidbhaile úd Kurów suite in Oirdheisceart na Polainne, idir Puławy agus Lublin, cois Abhainn Kurówka. Tá sé ina lárionad riaracháin do pharóiste (gmina) Kurów agus é suite i gcúige (województwo) Lublin, agus dhá mhíle ocht gcéad aon duine déag ina gcónaí ansin de réir dhaonáireamh na bliana 2005.

Am éigin idir na blianta 1431 agus 1442, bronnadh cearta cathrach ar an sráidbhaile de réir Dhlí Magdeburg. Bhí an áit ag freastal ar an timpeallacht mar lárionad do thráchtáil bia. Bhí monarchana súdaireachta ag obair thart anseo freisin. Sa séú haois déag, bhí an Cailbhineachas an-láidir san áit, ó chuir cuid mhaith de na Bráithre Polannacha fúthu ansin. Seict Chríostaí ab ea na Bráithre seo nár ghlac le foirceadal na Tríonóide. De réir a chéile, go dtí an bhliain 1660, chuaigh formhór bhunadh na háite leis an gcreideamh neamhghnách seo.

Sa bhliain 1670, rinne plá mhór an-éirleach ar an áit, agus chaill sí na cearta cathrach. De réir a chéile, tháinig sí chuici arís. Nuair a chuaigh an Chríochdheighilt ar an bPolainn sa bhliain 1795, thit an áit seo leis an Ostair. Le teacht Napoleon, cuireadh Kurów le hArd-Diúcacht Vársá, an stát a bhunaigh Napoleon do na Polannaigh. Ní raibh teacht aniar ar bith sa stát sin, agus d'fhág Comhdháil Vín an baile seo ag an Rúis, nó ag Ríocht na Polainne (Kongresówka) a bhí á rialú ag Impire na Rúise. Le linn Éirí Amach na Samhna, nó Powstanie Listopadowe, cuireadh cath ansin, i Mí Fheabhra den bhliain 1831. Ansin, bhris an Ginearál Józef Dwernicki an cath ar na Rúisigh. Sa bhliain 1870, i ndiaidh Éirí Amach Mhí Eanáir nó Powstanie Styczniowe, chaill an áit na cearta cathrach go deifnídeach. Sa bhliain 1918, bhain na Polannaigh amach a neamhspleáchas arís, agus ón am sin i leith, is cuid den Pholainn é Kurów.

I dtús an Dara Cogadh Domhanda, agus na Gearmánaigh ag ionsaí na Polainne, bhuamáil na heitleáin an áit go trom, ar an naoú lá de Mhí Mheán Fómhair, 1939. Scrios siad ospidéal na háite, agus maraíodh cuid mhór de na hothair, nach raibh baint dá laghad acu leis an arm. Le linn an chogaidh, thóg na Gearmánaigh dhá champa daorbhroide agus geiteo beag timpeall na háite, ach d'éirigh le cuid mhaith de na cimí Polannacha a n-éalú a dhéanamh go dtí na coillte máguaird, áit a raibh treallchogaithe de chuid Armia Krajowa an-ghníomhach ag cur catha ar na Gearmánaigh. 

Is é an rud is mó a tharraingíonn turasóirí go dtí an áit ná an eaglais a bhaineann le tréimhse an Renaissance. Tá uaigh an teaghlaigh uasail Zbąski suite san eaglais, chomh maith le dealbha a tháinig ó lámh an dealbhóra Santi Gucci. Iodálach a bhí ann agus é ag obair sa Pholainn sa dara leath den séú haois déag. Bhí sé ar dealbhóirí bisiúla a linne sa tír. 

Anseo a tháinig an Ginearál Wojciech Jaruzelski chun saoil, chomh maith. B'eisean an ginearál a chuir an staid éigeandála i bhfeidhm ar an bPolainn sa bhliain 1981. I ndeireadh na n-ochtóidí, áfach, bhain sé leas as a Uachtaránacht leis an daonlathas a chur ar bun sa tír.

Cathracha sa Pholainn
Geronimo

Taoiseach clúiteach de chuid na nApaiseach ab ea Geronimo (16 Meitheamh, 1829 – 17 Feabhra, 1909). Goyaałé ab ainm dó ina theanga dhúchais féin, mar atá, Apáitsis Chiricahua, ach is ó na Meicsicigh a fuair sé an leasainm.

Cogaidh 
Ar dtús, bhí cónaí ar Geronimo chois Turkey Creek i Nua-Mheicsiceo an lae inniu. Bhí sé ina lia sí i measc a mhuintire, ach san am céanna, bhíodh sé go minic ag cur cogaidh ar na Meicsicigh. Mharaigh saighdiúirí Meicsiceacha a bhean chéile agus a thriúr clainne sa bhliain 1858, agus ón lá sin i leith, bhí fuath na ndaol aige ar na Meicsicigh. 

Nuair a shealbhaigh na Stáit Aontaithe na críocha seo sna 1840idí, thosaigh Geronimo ag cur cogaidh ar na "saighdiúirí gorma" freisin. Na héachtaí a d'éirigh leis agus é ag dul sa seans ag iarraidh an ceann is fearr a fháil ar na saighdiúirí Meiriceánacha, thabhaigh siad clú agus cáil dó i measc a chuid namhad féin. Sa deireadh thiar thall, ghéill Geronimo agus an t-ochtar duine déag is fiche a bhí á thionlacan, ghéill siad iad féin d'fhórsaí an Ghinearáil Nelson A. Miles ar an 4 Meán Fómhair 1886 ag Skeleton Canyon in Arizona.

Príosún agus bás
Ina dhiaidh sin, cimíodh Geronimo, agus chaith sé an chéad chuid dá théarma braighdeanais i bhFlorida. Ocht mbliana ní ba dheireanaí, cuireadh go dtí príosún eile in Oklahoma é. Ina sheanfhear dó, bhí sé ina ábhar adhnua ag féilte agus ag ócáidí poiblí. 

Fuair Geronimo bás le niúmóine i bhFort Sill in Oklahoma, áit ar adhlacadh é. Ní bhfuair sé cead riamh filleadh abhaile go dtí Nua-Mheicsiceo.

Tagairtí 
 

Daoine a rugadh i 1829
Básanna i 1909
Bundúchasaigh Mheiriceá
Sinéad de Valera

Ba bhean chéile Éamon de Valera (taoiseach, uachtarán agus réabhlóidí Éireannach) í Sinéad de Valera (3 Meitheamh, 1878 - 7 Eanáir, 1975), nó Sinéad Ní Fhlannagáin. Tugtaí an t-ainm Sinéad Bean de Valera uirthi freisin go minic.

Saol 
Rugadh í leis an ainm Jane nó Janice Flanagan i mBaile Brigín, Contae Bhaile Átha Cliath i 1878 (d'athraigh sí a h-ainm baiste níos déanaí). Bhí sí ina múinteoir i mbunscoil ar Sráid Dorset, i lár na cathrach. In a ham saor, mhúin sí an teanga Gaeilge leis an grúpa Conradh na Gaeilge. I measc na ndaltaí a bhí aici ná múinteoir eile, Eamon de Valera, a bhí ag múineadh matamaitic.  

Pósadh Sinéad agus Éamon ar an 8 Eanáir 1910, cé go raibh Sinéad ceithre bliana níos sine.  

Rugadh seachtar páistí acu, cúigear buachaillí agus beirt cailíní.  

Bhí cáil agus cumhacht ar a fear chéile níos déanaí, ach bhí Sinéad sásta fanacht amach as an saol polaitiúil. Scríobh sí scéalta do dhaoine óga, as Gaeilge agus as Béarla.

Bás 
Fuair Sinéad de Valera bás ar 7 Eanáir 1975 ag 96 bliain d'aois, a lá roimh cothrom an lae a pósadh. Fuair Eamon bás ocht mí níos déanaí. Cuireadh iad le chéile i Reilig Ghlas Naíon i mBaile Átha Cliath.

Tagairtí 

Stair na hÉireann
Daoine a rugadh i 1878
Básanna i 1975
Dronairde

Is é is dronairde ann ná an stua den mheánchiorcal neamhaí atá idir an réalta agus pointe trasnaithe an mheánchiorcail neamhaí agus an éicliptigh. Is é sin an pointe ina dtrasnaíonn an Ghrian an meánchiorcal neamhaí, lá cónochta (lá leathach) an Earraigh. Ceann de chomhordanáidí an mheánchiorcail atá ann, mar dhronairde, a úsáidtear le suíomh na réalta nó na rinne neimhe ar an spéir a chur in iúl. Ar chúiseanna praiticiúla matamaitice, is gnách an stua sin a shainiú in aonaid an ama, seachas sna céimeanna stua. Is ionann, ansin, ceithre huaire fichead an chloig agus stua iomlán an chiorcail.

Is é an diallas an chomhordanáid a théann leis an ndronairde. Úsáidtear córas comhordanáidí an mheánchiorcail le háit na réalta ar an sféar neamhaí a shainiú. Tá córais eile ann le gluaiseachtaí na réaltaí ar an spéir ar feadh an lae agus na hoíche a léiriú.

Astralaíocht
Uillinn
Melbourne

Is é Melbourne an phríomhchathair stáit agus an chathair is mó in Victoria. Is é an dara cathair is mó san Astráil é tar éis Sydney. Tá timpeall is 3.9 milliún duine ina gcónaí i ngar do lár na cathrach agus 69,670 ina gcónaí i gcathair Melbourne féin.

Stair 

Ba é Melbourne príomhchathair na hAstráile ó 1901 go dtí 1927. 

Fógraíodh roinnt blianta ó shin gurbh é Melbourne an chathair is fearr ar domhan le maireachtáil inti, de réir suirbhé idirnáisiúnta. 
 
Is cathair ilchultúrtha é Melbourne, a bhfuil daoine as 41 tír dhifriúil ina gcónaí ann. Tar éis an Dara Cogadh Domhanda tháinig na mílte inimirceach ón nGréig agus ó thíortha eile chun na hAstráile. Chuir beagnach leath na nGréagach úd fúthu in Melbourne.

Spórt 

Tá díospóireacht ar siúl le blianta anuas mar gheall ar bhunús na peile Astrálaí, (Peil Astrálach) ach níl aon amhras ach gur in Victoria a imríodh an chéad chluiche riamh, agus ba in Melbourne a leagadh síos na rialacha den chéad uair. Bunaíodh an chéad chomórtas peile Astrálaí in Melbourne go déanach sa 19ú haois, agus ar feadh thart ar chéad bliain ina dhiaidh sin, bhí an comórtas peile Astrálaí is fearr sa tír ar siúl sa chathair.

Aeráid

Comhchathracha 

  Osaka, An tSeapáin, 1978
  Tianjin, An tSín, 1980
  Thessaloniki, An Ghréig, 1984
  Boston, Stáit Aontaithe Mheiriceá, 1985
  Cathair Pheadair, An Rúis, 1989
  Milan, An Iodáil, 2004

Tagairtí 

Cathracha san Astráil
Perth

Is é Perth príomhchathair na hAstráile Thiar. Tá an chathair suite ar chósta iartharach na hAstráile. Bhí timpeall is 1,554,769 duine ina gcónaí ann i Mí Bealtaine 2007 agus tá sé ar an gceathrú cathair is mó san Astráil. Bunaíodh sa bhliain 1829 é.

Aeráid

Nascbhailte
Tá Perth nasctha leis na háiteanna seo a leanas:
 Kagoshima, An tSeapáin(1974)
 Houston, Stáit Aontaithe Mheiriceá(1984)
 Rhodes, An Ghréig(1984)
 Megisti, An Ghréig(1984)
 San Diego, Stáit Aontaithe Mheiriceá(1987)
 Vasto, An Iodáil(1989)
 Nanjing, An tSín(1998)
 Taipei, An Téaváin(1999)
 Chengdu, An tSín(2010)
Ceann Comhairle

Is é an Ceann Comhairle ná an cathaoirleach i nDáil Éireann, an teach íseal den Oireachtas (parlaimint Phoblacht na hÉireann). Bíonn toghchán ann don phost seo i gcéad seisiún gach Dáil nua, tar éis an olltoghcháin. Is é Seán Barret (Fine Gael) an Ceann Comhairle faoi láthair.

Cruthaíodh an oifig seo sa bhliain 1919 nuair a bunaíodh an Chéad Dáil, agus b'é Cathal Brugha an chéad duine a bhí tofa mar Cheann Comhairle.

Cinn Chomhairle

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil. 

Polaitíocht Phoblacht na hÉireann
Dáil Éireann
An tOireachtas

Is éard is an tOireachtas ann nó Oireachtas Éireann  ná reachtas náisiúnta Phoblacht na hÉireann. 

Cuimsíonn an tOireachtas trí aonad: 
 Uachtarán na hÉireann
 Dáil Éireann
 Seanad Éireann

Tá Tithe an Oireachtais lonnaithe i dTeach Laighean i mBaile Átha Cliath. Tá an Dáil ar an gceann is mó cumhacht.

Gluais de choincheapa a bhaineann leis an Oireachtas

Acht
Píosa reachtaíochta atá tar éis dul trí dhá Theach an Oireachtais agus atá sínithe ina dhlí ag an Uachtarán. Le hAcht is féidir píosaí eile reachtaíochta a leasú freisin.

Comhaltaí
Ainm eile ar TD nó Seanadóir

Doiciméid Leagtha
Is doiciméid iad na Doiciméid Leagtha a chuirtear go foirmiúil faoi bhráid Thithe an Oireachtais d’fhonn tacú leis an bpróiseas daonlathach.

Leabhar Reachtanna na hÉireann
Stór ar líne de reachtaíocht inchuardaithe.

Ordú um Thosach Feidhme
I.R. a chuireann tús go sonrach le cuid d’Acht.

Riar na hOibre
Is doiciméad é Riar na hOibre ar a leagtar amach an gnó atá roimh gach Teach ar bhonn laethúil. Tá Riar éagsúil Oibre don dá Theach. Tá liosta na ndoiciméad a leagadh faoi bhráid na dTithe le feiceáil ar an dá Riar Oibre. Is féidir teacht ar an dá Riar Oibre ar an leathanach ‘Páipéir ghnó laethúla’ ar shuíomh gréasáin an Oireachtais.
Tairiscint Ceadaithe (Ceadú Tairisceana): Togra foirmiúil a dhéantar sa Dáil nó sa Seanad (nó iontu araon) a cheadaíonn do Chomhaltaí díospóireacht a dhéanamh ar phíosa reachtaíochta atá beartaithe agus vótáil uirthi. Luafar an ceanglas Tairiscint Ceadaithe a bheith ann sa reachtaíocht chomhfhreagrach.

Tairiscint Neamhnithe
Togra foirmiúil a dhéantar sa Dáil nó sa Seanad (nó iontu araon) lena gceadaítear píosa reachtaíochta atá beartaithe a chur ar neamhní tar éis díospóireachta agus vóta ag Comhaltaí. Luafar an ceanglas seo sa reachtaíocht chomhfhreagrach lena bhforordófar líon laethanta ar féidir an reachtaíocht a neamhniú taobh istigh de. Tréimhsí 7, 10, nó 21 lá suí atá socraithe.

Teachta/Teachtaí
Ainm eile ar TD.

Tithe an Oireachtais
(An dá Theach/Gach Teach): An Dáil agus an Seanad.

Tréimhse Reachtúil
Tagraíonn tréimhse reachtúil do Thairiscint Neamhnithe .i. an líon laethanta suí atá ar 
fáil do Chomhaltaí chun díospóireacht a dhéanamh faoi dhoiciméad áirithe agus vótáil air. Is gnách gur 21 lá suí a bhíonn i gceist le tréimhsí reachtúla ach is féidir 10, nó 7 lá suí a bheith i gceist freisin. Luafar an tréimhse reachtúil sa reachtaíocht.

Féach freisin 

 Cainéal Theilifís an Oireachtais / Oireachtas TV

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Oireachtas.ie, Gaeilge.

An tOireachtas