joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Diafantas

Matamaiticeoir Gréagach a d'oibrigh i gCathair Alastair ab ea Diafantas (c 200-c 284). Is eol gur scríobh sé 3 shaothar, ach ní mhaireann ach 6 leabhar dá Arithmetica (Uimhríocht), an tráchtas is luaithe ar an ailgéabar atá ar fáil.
Diagnóis gruaige

Is féidir sampla gruaige a mhionanailísiú chun an leibhéal mianraí sa cholainn a thomhas le céimíocht cothaithe an duine a mheas, nó aon ábhar dochrach, cosúil le halúmanam nó luaidhe, a bhrath. Ní mór na ribí samplacha a phiocadh amach seachas iad a ghearradh, agus ag baic an mhuiníl mar a bhfásann an ghruaig níos tapa ná áit ar bith eile. Is fearr iontaofa na torthaí ar an tástáil seo nuair a dhéantar an anailís ar an ngruaig is gaire don chraiceann, de bhrí gur dócha go mbeidh gruaig eile truaillithe ag gallúnach, foltfholcadh, sprae, is ábhair gruagaireachta eile.
Diagnóis réamhbheireatais

Measúnú ar shláinte is folláine féatais, agus mínormáltachtaí a bhrath. Chomh maith le scrúdú cliniciúil, is gnáth anois íomháú ultrafhuaime a úsáid, mar is simplí sábháilte í chun aois an tréimhse iompair a thomhas réasúnta cruinn, iltoircheas a fheiceáil, agus mínormáltachtaí cosúil le spina bifida a bhrath. In aimniceintéis agus sampláil villeas cóiríneach, tógtar bithóipse d'fhuil an fhéatais is an phlacaint chun galair ghéiniteacha a dhiagnóisiú. Bíonn priacal don fhéatas sna próisis seo, agus ní dhéantar iad ach amháin in éigeandáil.
Diaiteirme

Teas a chur i bhfeidhm ar mhatáin nó ailt chun pian a mhaolú. Dírítear is gintear an teas ar an bhfíochán le sruth ardmhinicíochta leictreach, radaíocht ardmhinicíochta leictreamaighnéadach, nó ultrafhuaim.
Diaitéitic

Bainistiú cliniciúil othair trí idirghabháil maidir lena chothuithe, a chleachtar go gairmiúil ag diaitéitigh. Is iad na fadhbanna is mó a bpléann siad leo diaibéiteas, raimhre is anoireicse. 

Cothú
Diallas maighnéadach

Treo réimse maighnéadach an Domhain, a áirítear i dtéarma na huillinne sa phlána cothrománach a dhéanann an réimse leis an bhfadlíne. Is ionann é is diall an réimse ón bhfíorthreo ó thuaidh (N). Tugtar an t-athrú maighnéadach air freisin.
Diamaighnéadas

Is éard is diamaighnéadas ann ná iarmhairt mhaighnéadach is féidir a thomhas in an-chuid ábhar (uisce is copar, mar shampla) ina n-ailínítear na móimintí maighnéadacha, a ionduchtaítear le réimse maighnéadach a chuirtear i bhfeidhm ar an ábhar sa treo díreach os comhair treo an réimse sin. 

Éartar an t-ábhar ag foinse an réimse mhaighnéadaigh. Má bhíonn an réimse sin dian a dhóthain, is féidir réada a chur ar snámh san aer os cionn maighnéid (eadarbhuasú diamaighnéadach). Is sainiúil go mbíonn soghabhálacht mhaighnéadach dhiúltach ag ábhair dhiamaighnéadacha.

Maighnéadas
Aonad Dianchúraim

Is éard is aonad dianchúraim (ADC) ann , ar a dtugtar aonad dianteiripe (ADT) nó aonad dianchóireála (ADT) nó aonad cúraim chriticiúil (CCU), nó aonad cúraim chriticiúil, ná rannán speisialta ospidéil nó saoráid cúraim sláinte a sholáthraíonn leigheas dianchóireála.

Freastalaíonn aonaid dianchúraim ar othair a bhfuil tinnis agus gortuithe tromchúiseacha acu a d'fhéadfadh a bheith bagrach don bheatha, agus nó a dteastaíonn cúram leanúnach uathu, dlúth-mhaoirseacht ó threalamh tacaíochta beatha agus cógais d’fhonn gnáthfheidhmeanna coirp a chinntiú. Bíonn lianna, altraí agus teiripeoirí riospráide ardoilte acu a dhéanann speisialtóireacht ar chúram a thabhairt d’othair atá go dona tinn. Déantar idirdhealú idir aonaid dhianchúraim  agus bardaí ospidéil ghinearálta de réir cóimheas foirne-le-othar níos airde agus rochtain ar ard-acmhainní agus trealamh míochaine nach mbíonn ar fáil go rialta in áiteanna eile. I measc na gcoinníollacha coitianta a ndéileáiltear leo laistigh de na haonaid seo bíonn géarshiondróm riospráide, hipirtheannas, meiteastáis agus coinníollacha eile atá bagrach don bheatha.

Féadfar othair a atreorú go díreach ón rannóg éigeandála nó ó bharda má thagann meath tapa orthu, nó díreach tar éis obráid má tá an obráid an-ionrach agus má tá an t-othar i mbaol mór deacrachtaí.

Monatóiriú leanúnach ar chuid mhaith d'fheidhmeanna na colainne maidir le hothair an-tinne nó naíonáin neamhaibí. Is iad na hathróga is minice a mheasúnaítear ná ráta buailte an chroí, brú artaireach sistéamach na fola, brú artaireach scamhógach na fola, an t-aschur cairdiach, an brú lárnach féitheach, an ráta riospráide, teocht na colainne, na leibhéil oscaigine, dé-ocsaíd charbóin, siúcra is aigéadachta sa bhfuil, agus gníomhaíocht leictreach an chroí (an leictreacardagram). De ghnáth, déantar iad seo a thomhas is a thaifeadadh go leictreonach. Bíonn gá le monatóireacht chúramach ar eagla go mbeidh claontaí baolacha ón normal, agus chun na córais a thacaíonn leis an mbeatha — meaisíní a chabhraíonn leis an riospráid, duáin shaorga, caidéil a sholáthraíonn sreabháin is drugaí láidre — a thiúnadh go mín.

Tagairtí 

 Aonad Dianchúraim
 Ranna ospidéil
Dianfheirmeoireacht

Feirmeoireacht le leibhéal ard táirgthe, go príomha le húsáid leasuithe, spraeanna is ceimiceáin cógaisíochta. Táirgeann a leithéid níos mó torthaí in aghaidh an heictéir, ionas gur féidir beatha a thuilleamh ar fheirm cuíosach beag. Braitheann an fheirmeoireacht seo ar innealra feirme, cosúil le hinneall crúite is cothaitheoir uathoibríoch, agus ceimiceáin chun galair plandaí is ainmhithe a shárú is cur le fás is torthúlacht. Cabhraíonn roghnú is pórú géiniteach, chomh maith le bianna le hormóin shaorga fáis is cothuithe neamhorgánacha plandaí, chun na hainmhithe is na tailte a dhéanamh níos torthúla. Fuarthas mar locht ar chuid de na cleachtais seo go raibh siad cruálach ar na hainmhithe, agus molann cuid mhaith eolaithe cosc a chur ar dháileoga móra frithbheathach de bhrí gur féidir go n-aistreofar frithbheartacht baictéar na n-ainmhithe do chuid mhaith frithbheathach chuig na baictéir a ionfhabhtaíonn daoine. Is é dianshaothrú an teirme teicniciúil ar an gníomhaíocht seo.
Gleann dá Ghrua

Is gleann suite i gContae Chill Mhantáin é Gleann dá Ghrua.

Contae Chill Mhantáin
Gleann Molúra

Is gleann suite i gContae Chill Mhantáin é Gleann Molúra.

Contae Chill Mhantáin
Loch Té

Is loch suite i gContae Chill Mhantáin é Loch Té (Béarla: Lough Tay). Loch Guinness a thugann roinnt air de bharr na cuma atá air.

Contae Chill Mhantáin
Mullach Mhór

Sliabh i gContae Chill Mhantáin is ea Mullach Mhór (657 m). 

Mullach Mhor
Coláiste Ráithín

Is meánscoil í atá suite i gContae Chill Mhantáin é Coláiste Ráithín. Is Gaeilscoil í Coláiste Ráithín.

Bunaíodh an mheánscoil sa bhliain 1990. Ba é Gearóid ó Chiaráin an príomhoide ó 1990 go dtí 2018.

Naisc sheachtracha
Suíomh na scoile. Data rochtana: 12 D.F. 2018 

Meánscoileanna in Éirinn
Contae Chill Mhantáin
Coláiste Chroabh Abhann

Is meánscoil suite i gContae Chill Mhantáin é Coláiste Chroabh Abhann.

Féach freisin

Naisc sheachtracha

Tagairtí 

Contae Chill Mhantáin
Baile Mhúráin

Is baile suite i gContae Loch Garman é Baile Mhúráin.

Bailte i gContae Loch Garman
Coill an Iarainn

Is baile suite i gContae Loch Garman í Coill an Iarainn.

Bailte i gContae Loch Garman
Áth Cloch

Is baile fearainn suite i gContae Chill Dara é Áth Cloch, nó Ard Cloch (Béarla: Ardclough nó Ardclogh).

Bailte i gContae Chill Dara
Corn FIFA an Domhain 2014

Craobhchomórtas sacair ba ea Corn FIFA an Domhain 2014. Bhí sé ar siúl sa Bhrasaíl ó 12 Meitheamh go 13 Iúil 2014. Bhí 32 foireann idirnáisiúnta páirteach sa chomórtas. B'in é an dara huair dó bheith sa Bhrasaíl agus í mar an cúigiú tír len é a óstáil faoi dhó.

Cúlra 
Dúirt FIFA go mbeadh comórtas na bliana 2014 ar siúl i dtír éigin i Meiriceá Theas. Bhí ceithre thír ar na hiarrthóirí:
 An Bhrasaíl
 An Cholóim (a tharraing siar ar 11 Aibreán 2007)
 An tSile agus an Airgintín (le chéile) (a tharraing siar)

Foirne rannpháirteacha

Duaiseanna 
Bhí $576 milliún ar fáil ($70m do chlubanna san áireamh), 35% sa bhreis ar chomórtas 2010. Roimh an gcomórtas fuair gach foireann $1.5 milliún (costais ullmhaithe). Fuair gach foireann a bhí páirteach sna grúpaí $8 milliún. Ina dhiaidh sin

 $9 milliún – ocht bhfoireann a chiall cluiche sa dara babhta
 $14 milliún – ceithre fhoireann a chaill cluiche ceathrú ceannais
 $20 milliún – don cheathrú háit
 $22 milliún – don tríú háit
 $25 milliún – an fhoireann a chaill an cluiche ceannais
 $35 milliún – Na curaidh

Ionaid

Staideanna 
Bhí na cluichí ar siúl i 12 staideanna, i 12 cathracha ar fud na Bhrasaíl:

Campaí bonn na foirne

Réiteoirí 
Roghnaigh FIFA 25 réiteoir: 4 ón AFC, 3 ó CAF, 5 ó CONMEBOL, 3 ó CONCACAF, 1 ón OFC agus 9 ó UEFA.

Siombailí

Mascot 

Is é Fuleco an mascot oifigiúil. Armadailín atá ann.

Uirlis cheoil oifigiúla 
Is é Caxirola an uirlis cheoil oifigiúil. Is cnaguirlis í.

Amhrán oifigiúil 
Is é "We Are One (Ole Ola)" an t-amhrán oifigiúil. Is iad Pitbull le Jennifer Lopez agus Claudia Leitte na hamhránaithe .

Liathróid 

Déanann Adidas an liathróid oifigiúil, an Brazuca.

Formáid

Babhta na nGrúpaí

Foirne

Grúpa A

Grúpa B

Grúpa C

Grúpa D

Grúpa E

Grúpa F

Grúpa G

Grúpa H

Babhtaí Dheiridh

Foirne Cáilithe

Lúibín

Babhta le 16

Ceathrú Ceannais

Leath Cheannais

Cluiche don Tríú áit

Craobh Cheannais

Staitisticí

Sárimreoirí
Foinse:

Rangú Iar-chomórtais na bhfoirne

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil

Ilchomórtais sacair
Corn FIFA an Domhain 2014
Spórt i 2014
Newport News, Virginia

Is cathair de chuid stát Virginia, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í Newport News. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 183,331 duine ina gcónaí sa chathair. Tá McKinley L. Price ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1896.

Comhchathracha 

  Neyagawa, An tSeapáin
  Taizhou, tSín
  Greifswald, An Ghearmáin

Naisc sheachtracha 

 www.nngov.com - Suíomh idirlín oifigiúil.

Virginia
Cathracha in Virginia
Lárionaid daonra in Virginia
Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Cathracha sna Stáit Aontaithe
Baile an Chalbhaigh

Is baile suite i gContae Chill Dara é Baile an Chalbhaigh.

Bailte i gContae Chill Dara
Béal Átha an Tuair

Is baile suite i gContae Chill Dara é Béal Átha an Tuair. Bhí baint mór ag Cumann na gCarad riamh leis an mbaile seo. 

Bailte i gContae Chill Dara
An Baile Mór, Contae Chill Dara

Is baile suite i gContae Chill Dara é an Baile Mór.

Bailte i gContae Chill Dara
Cill Bhearaigh

Is baile suite i gContae Chill Dara í Cill Bhearaigh.

Bailte i gContae Chill Dara
Crochta na Gréine

Is baile suite i gContae Chill Dara é Crochta na Gréine.

Bailte i gContae Chill Dara
Baile an Stáibléaraigh

Is baile suite i gContae Chill Dara é Baile an Stáibléaraigh.

Bailte i gContae Chill Dara
Baile Eoin

Is baile suite i gContae Chill Dara é Baile Eoin.

Bailte i gContae Chill Dara
Baile an Mhuilinn, Contae Chill Dara

Is baile suite i gContae Chill Dara é Baile an Mhuilinn.

Bailte i gContae Chill Dara
Baile Roibeard

Is baile suite i gContae Chill Dara é Baile Roibeard.

Bailte i gContae Chill Dara
Ceárach

Is baile suite i gContae Chill Dara é Ceárach.

Bailte i gContae Chill Dara
Cill Chuillinn

Is baile suite i gContae Chill Dara í Cill Chuillinn (Kilcullen as Béarla). Glaotar 'Droichead Chill Chuillinn' uirthi na blianta ó shin tar éis críochnú droichead nua treasna an An Life. De réir dealraimh aithrítear an ainm tar éis bogadh na ndaoine ó Cill Chuillinn go Doichead Chill Chuillinn. Glaotar 'Sean Cill Chuillinn' ar an t-sean bhaile anois. Bhí 3,473 daoine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.

Bailte i gContae Chill Dara
Cill Daingin

Is baile suite i gContae Chill Dara í Cill Daingin.

Bailte i gContae Chill Dara
Coill Dubh

Bailte i gContae Chill DaraIs sráidbhaile suite i dtuaisceart Contae Chill Dara í Coill Dubh, timpeall ar 40km ó Bhaile Átha Claith. De réir na staitisticí is déanaí, tá 693 daoine ina gcónaí sa bhaile (An Daonaireamh, 2011)

Stair 
Bunaíodh Coill Dubh sa bhaile fearainn den ainm céanna i 1952 chun áit chónaithe a chur ar fáil do lucht oibre Bórd na Móna sa cheantar áitiúil.

Oideachas 
Tá scoil náisiúnta ann sa bhaile le thart ar 160 daltaí.

Cumann Luthcleas Gael 
Tá club iománaíocht ann sa bhaile darbh ainm Coill Dubh GAA.
Cill Cathaigh

Is baile suite i gContae Chill Dara í Cill Cathaigh.

Bailte i gContae Chill Dara
Cill Seanchua

Is baile suite i gContae Chill Dara í Cill Seanchua.

Bailte i gContae Chill Dara
Droichead Baile Sheáin

Is baile suite i gContae Chill Dara é Droichead Baile Sheáin.

Bailte i gContae Chill Dara
Doire an tSoirn

Is baile suite in iarthuaisceart Chontae Chill Dara é Doire an tSoirn. Tá an baile suite 30 ciliméadar siar ó thuaidh ó Bhaile Átha Cliath. 

Bhí 1,541 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.

Tá Doire an tSoirn mar chuid de pharóiste sibhialta Ard Chille agus barúntacht Chairbre. Tá sé suite sa toghroinn siúd Cairbre.

Oideachas
Tá bunscoil amháin sa bhaile - Scoil Naisíunta Naomh Conlaith.

Iompar
Is é an bóthar réigiúnda N403 an príomhbhóthar a théann tríd an mbaile.

Freastalaíonn dhá sheirbhís de chuid Bhus Éireann ar an mbaile – mar atá 121 agus 120.

Spórt
Níl cumann CLG dá gcuid fhéin sa bhaile, ach ta ceann amháin ó thiar i gCairbre agus ceann eile ó thoir i bhFiodh Alúine.

Creideamh
Tá eaglais de chuid na hEaglaise Caitlicí i gcroílár an bhaile. Eaglais na Tríonóide Naofa atá uirthi.

Daoine mór le rá
Saolaíodh an léiritheoir scannán Tony Adams (1953–2005) sa bhaile. Chuir Adam tús lena ghairm scannánaíochta ar an scannán ollmhór Deliverance mar fhear cúnta an stiúrthóra Shasanaigh John Boorman.

Léirigh Adams roinnt mórscannán as a stuaim féin chomh maith, amhail 10, Victor/Victoria agus sé cinn de scannáin Pink Panther.

Tagairtí

Bailte i gContae Chill Dara
Fiodh Alúine

Is baile beag suite i gContae Chill Dara é Fiodh Alúine. Tá Fiodh Alúine suite ar bhruach na Canálach Móire, leathbhealach idir Claonadh agus Ráth Iomgháin in iarthar an chontae.

Bailte i gContae Chill Dara
Loilgheach Mór

Is baile suite i gContae Chill Dara é Loilgheach Mór.

Bailte i gContae Chill Dara
Liamhain

Is baile suite i gContae Chill Dara í Liamhain.

Bailte i gContae Chill Dara
Maoin (cearta dlíthiúla)

Is córas cearta é maoin a thugann smacht dlíthiúil do dhaoine ar rudaí luachmhara,  agus tagraíonn sé freisin do na rudaí luachmhara iad féin. Ag brath ar nádúr na maoine, féadfaidh sé go mbeidh sé de cheart ag úinéir maoine úinéir maoine í a úsáid, a athrú, a roinnt, a athshainiú,, a ligean ar cíos, ar morgáiste, a chuir  ngeall, a dhíol, a mhalartú, a aistriú, a thabhairt chun bealaigh nó a dhíothú, a thabhairt uaidh nó daoine eile a eisiamh ó na nithe sin a dhéanamh,  chomh maith le b'fhéidir é a thréigean ; ach beag beann ar chineál na maoine, tá an ceart ag a úinéir í a úsáid i gceart faoi na cearta maoine a deonaíodh .

San eacnamaíocht agus eacnamaíocht pholaitiúil, ar an mórgóir tá trí chineál maoine ann: maoin phríobháideach, maoin phoiblí, agus maoin chomhchoiteann ( ar a dtugtar maoin chomhair freisin) .  Féadfar maoin, a bhaineann le níos mó ná páirtí amháin i gcomhpháirt, a shealbhú nó a rialú, ar an gcaoi sin ar bhealaí atá an-chosúil nó an-difriúil, go simplí nó go casta, cibé acu go cothrom nó go míchothrom. Mar sin féin, táthar ag súil go mbeidh toil gach páirtí (in ionad a rogha ) maidir leis an maoin, sainmhínithe go soiléir agus neamhchoinníollach,  chun idirdhealú a dhéanamh idir úinéireacht agus éasúint agus cíos.

Tagairtí

 
Antraipeolaíocht eacnamaíoch
Neamhionannas sóisialta
 Coincheapa na heolaíochta sóisialta comhshaoil
Ráth Iomgháin

Is baile suite i gContae Chill Dara é Ráth Iomgháin.

Bailte i gContae Chill Dara
Na Solláin

Is baile suite i gContae Chill Dara iad na Solláin. Dar le daonáireamh 2016, bhí 5,849 duine ina gcónaí sa bhaile.

Bailte i gContae Chill Dara
Seanchill Chuillinn

Is baile fearainn suite i gContae Chill Dara í Seanchill Chuillinn. Tá achar sách mór ann — 792 acra — agus baineann a lán staire leis an áit. Níl pobal mór ann, áfach — níl ach 79 áitreabh ar an mbaile.

 

Bailte i gContae Chill Dara
Teach Srafáin

Is baile suite i gContae Chill Dara é Teach Srafáin.

Bailte i gContae Chill Dara
Achair

Is baile fearainn suite i gContae na Mí é Achair.

Bailte i gContae na Mí
Baile Uilcín

Is baile fearainn suite i gContae na Mí é Baile Uilcín.

Bailte i gContae na Mí
Beigthigh

Is sráidbhaile agus baile fearainn atá suite i gContae na Mí é Beigthigh ().

Bailte i gContae na Mí
Baile Baighe

Is baile fearainn suite i gContae na Mí é Baile Baighe.

Bailte i gContae na Mí
Baile Nua na Manach

Is baile fearainn suite i gContae na Mí é Baile Nua na Manach.

Bailte i gContae na Mí
Cill Mhaighneann, Contae na Mí

Is sráidbhaile suite i gContae na Mí í Cill Mhaighneann.

Bailte i gContae na Mí
An Cillín, Contae na Mí

Is baile suite i gContae na Mí é an Cillín.

Bailte i gContae na Mí
Cill Táile

Is baile fearainn agus paróiste dlí suite i gContae na Mí í Cill Táile (Béarla: Kiltale). Tá daonra timpeall 300 aici agus tá sí suite ar an mbóthar réigiúnach R154, an príomhbhóthar ó Bhaile Átha Cliath go dtí Baile Átha Troim. Tá an baile thart ar 9 ciliméadar soir ó Baile Átha Troim, 9 ciliméadar siar ó Dún Seachlainn agus 19 ciliméadar ó dheas de Uaimh. Níl Cill Táile ach 7 ciliméadar ón suíomh stairiúil, Teamhair. 

Bailte i gContae na Mí
Droichead Chearbhalláin

Is baile suite i gContae na Mí é Droichead Chearbhalláin.

Bailte i gContae na Mí
Domhnach Phádraig

Is sráidbhaile suite i gContae na Mí é Domhnach Phádraig.

Bailte i gContae na Mí
Dún Uabhair

Is baile suite i gContae na Mí é Dún Uabhair.

Bailte i gContae na Mí
Droim Conrach, Contae na Mí

Is baile suite i gContae na Mí é Droim Conrach.

Bailte i gContae na Mí
Droim Eamhna

Is baile suite i gContae na Mí é Droim Eamhna.

Bailte i gContae na Mí
Droim an Rí

Is baile suite i gContae na Mí é Droim an Rí.

Bailte i gContae na Mí
Ráth Máigh Laighin

Is baile suite i gContae na Mí é Ráth Máigh Laighin.

Bailte i gContae na Mí
Ros na Rí

Sráidbhaile i gContae na Mí is ea Ros na Rí ().

Bailte i gContae na Mí
Baile Íomhair

Is baile suite i gContae na Mí é Baile Íomhair. Anois, tá 1,809 duine ina gcónaí i mBaile Íomhair. Tá sé idir Muillean gCear agus Baile Átha Troim.

Daoine suntasacha 

 Mary Brück, réalteolaí
 Thomas Poynton, misinéir Caitliceach
 F. R. Higgins, file agus bainisteoir an Amharclann na Mainistreach
 Richard Corrigan, cócaire

Bailte i gContae na Mí
Back to Black

Is é Back to Black an dara halbam ón Amy Winehouse. Scaoileadh é ar an 26 Deireadh Fómhair, 2006. Tá sé an dara albam ón amhránaí. Tháirg an album roinn signal, "Rehab", "You Know I'm No Good", "Tears Dry on Their Own", is "Love Is a Losing Game" san áireamh. Bhí Back to Black gairithe le criticeoirí cheol.

Traic Liosta 
Is iad seo na hamhráin:
 "Rehab"
 "You Know I'm No Good"
 "Me & Mr Jones"
 "Just Friends"
 "Back to Black"
 "Love Is a Losing Game"
 "Tears Dry on Their Own"
 "Wake Up Alone"
 "Some Unholy War"
 "He Can Only Hold Her"
 "Addicted"

Cairteacha 

2006 Albaim
Amy Winehouse
Drom an Easaigh

Is baile fearainn suite i gContae Chiarraí é Drom an Easaigh (Drominassig). Rugadh an sin-seanmháthair príomh-aire na Breataine Margaret Thatcher ann i 1811. 

Bailte i gContae Chiarraí

Tagairtí
Díseart Diarmada

Is baile suite i gContae Chill Dara é Díseart Diarmada.

Bailte i gContae Chill Dara
Diaptar

San optaic, cumas lionsa, leis an tsiombail dpt. Sainmhínítear é mar inbhéartú fhad fócasach (f) an lionsa i méadair, 1/f. Úsáidtear i radharcmheastóireacht é den chuid is mó.

Optaic
Diastól

An pas i dtimthriall an chroí idir crapthaí leanúnacha na seomraí, ina mbogann matáin an chroí is a mbíonn brú na fola ag a íosmhéid. Sa chuid eile den timthriall bíonn an croí ag crapadh chun an fhuil ann a chaidéalú ar fud na colainne, agus tugtar siostól ar an bpas seo mar a mbíonn brú na fola ag a uasmhéid.
Diastrófacht

Dífhoirmiú maiseanna ollmhóra i screamh an Domhain chun sliabhraonta, imchuacha na n-aigéan, is na hilchríocha a chruthú.
Diatóm

Alga glas micreascópach aoncheallach atá flúirseach i ngnáthóga mara is fionnuisce. Bíonn blaosc sheachtrach (fruistín) air, le silice inti, a bhíonn ornáideach go minic agus débhlaoscach. Atáirgeann sé go coitianta trí dheighilt ina dhá leath (eamhnú dénártha). Tagann an dath glas ó líocha clóraifille ann. 

Eocaróit
Diatonacht

Airí píosa ceoil a tógadh go hiomlán nó den chuid is mó as nótaí ó mhórscála nó mionscála ar leith (nótaí diatonacha). Mar shampla, is diatonach an nóta F géar i mórghléas (mórscála) D, ach is crómatach é i mórghléas C.
Díbhéartaicleóis

Neamhord sa stéig mhór a chuireann isteach ar sheandaoine. Foirmíonn púitsí beaga i líneáil na putóige a threánn cumhdach matánach na putóige ag pointí laga. Ní bhíonn siomptóim ar bith ag an-chuid daoine, ach is féidir go n-éireoidh na púitsí athlasta (díbhéartaiclítis). Sa chás sin bíonn pian sa bholg agus uaireanta aimhréidh cosúil le rith fola, easpaí, is cúngú nó bac chanáil na drólainne. Cabhraíonn aiste bia le neart snáithín leis an neamhord seo a sheachaint trí chabhrú lena bhfuil sa phutóg a chur ar aghaidh go rialta.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Galair
Dic-dic

Abhacantalóp atá dúchasach don Afraic is ea an dic-dic. Táid beag, suas le 40 cm ar airde. Na cluasa mór, an tsrón fadaithe. Adharca gearra díreacha ag an bhfireannach, agus faireog fheiceálach táil chun tosaigh óna shúil.

Mamaigh
Díchumadh plaisteach

Díchumadh dochúlaithe ábhair atá faoi strus thar ghéillphointe an ábhair sin (a theorainn leaisteach, an t-uas-strus ag a dtárlaíonn díchumadh leaisteach inchúlaithe don ábhar). Má mhéadaítear an strus thar an bpointe seo, tarlaíonn díchumadh díréireach mór (agus dochúlaithe) don ábhar, go mbriseann sé faoi dheireadh. Is ábhair insínte ábhair ar féidir leo díchumadh plaisteach an-mhór a fhulaingt roimh bhriseadh (mar shampla, an chuid is mó de na miotail). Is ábhair bhriosca ábhair nach féidir leo ach díchumadh plaisteach an-bheag a fhulaingt.
Didiridiú

Trumpa bunúsach na mbundúchasach Astrálach is ea an didiridiú, déanta as géag chuasach na heoclaipte, timpeall 1.2-1.5 m ar fhad. Seinntear é ar bhealaí éagsúla mar thionlacan le canadh is damhsa.

Deirtear gur tháinig an t-ainm as na focail Ghaeilge 'dúdaire dubh', ach ní féidir a bheith cinnte faoi sin.

Féach freisin 
 Corn Alpach
 Erke

Tagairtí 

Uirlisí ceoil
Otto Paul Hermann Diels

Ceimicí orgánach a rugadh i Hamburg na Gearmáine ab ea Otto Paul Hermann Diels (23 Eanáir 1876-7 Márta 1954). Le Kurt Alder, d'fhionn sé an t-imoibriú éasca idir olaifín ghníomhachtaithe is dí-éin chun struchtúr cioglach le steiréiceimic inréamhinste a tháirgeadh. Ainmnítear imoibriú Diels-Alder astu anois, a tháinig le bheith an-suntasach sa cheimic orgánach shintéiseach. Bhuaigh siad Duais Nobel na Ceimice i 1950 as. 

Ceimiceoirí Gearmánacha
Daoine a rugadh i 1876
Básanna i 1954
Dífhabhtán

Ábhar atá tocsaineach do bhaictéir. Ceann de na hábhair is luaithe a úsáideadh chuige seo ab ea feanól (aigéad carbólach), ach fuarthas go raibh sé tocsaineach is creimneach do dhaoine freisin. Úsáidtear díorthaigh feanóil fós i leithris cheimiceacha.
Dífhaecú

Díbirt an fhaecais ón bputóg. Borrann an faecas an reicteam, agus trí ghníomhú athfhillteach dá bharr, crapann na matáin ansin, bogann iatóir inmheánach an anais go neamhdheonach, agus tagann mian dífhaecaithe ar dhuine. Tarlaíonn an dífhaecú go deonach trí chrapadh na matán sa bholg (teannadh) agus bogadh iatóir seachtrach an anais.
Dífhibrileoir

Is é is dífhibrileoir ann ná feiste chun turraing thomhaiste leictreach a sheoladh tríd an gcliabhrach is an croí chun rithim mhínormálta croí atá ag fibriliú a réiteach. Toradh ar ghalar na n-artairí corónacha a bhíonn sa bhfibriliú de ghnáth. Nuair a tharlaíonn fibriliú i gcás na méadailíní—fibriliú méadailíneach —ní dhéanann an croí an fhuil a chaidéalú i gceart tríd an gcolainn, ní bhfaigheann an inchinn dóthain oscaigine, agus faigheann duine bás go tobann. Is ar an mbealach seo a fhaigheann 75% de na daoine bás ar bás tobann cairdiach é. Thaispeáin an máinlia Claude Beck (1894-1971) i 1947 gur féidir an feidhmiú marfach croí seo a leigheas ach turraing thomhaiste leictreach a sheoladh tríd an gcroí luath go leor i ndiaidh tosú an fhibrilithe. Déantar seo anois le dhá leictreoid a chur ar dhá thaobh an chliabhraigh agus an turraing a sheoladh. Ba i mBéal Feirste a rinne Frank Pantridge (1916-2004) is a chomhghleacaí John Geddes dífhibrileoir a chur in otharcharr i 1966, rud a shábháil an-chuid daoine. Ina dhiaidh sin thóg siad dífhibrileoir iniompartha. In ainneoin na bhforbairtí móra maidir le dífhibrileoirí, is é an tubaiste nach sábháiltear ach céatadán an-bheag de na daoine a mbuaileann fibriliú méadailíneach iad, de bhrí go sroicheann an dífhibrileoir an t-othar ródhéanach. Is ar an ábhar seo a bhíonn dífhibrileoirí ar fáil in an-chuid ionaid oibre anois.

Feistí leighis
Stad cairdiach
Dífhoraoisiú

Gearradh is baint crann i bhforaoisí. Tá an próiseas seo ar siúl ar a laghad ó chuir an duine smacht ar thine is a thosaigh ar adhmad a úsáid mar bhreosla. Faoi chúpla mhíle bliain ó shin bhí mórchuid den Mheánoirthear, an Ghréig is tuaisceart na hAfraice dífhoraoisithe i gcomhair talmhaíochta is breosla. Tharla dífhoraoisiú na hEorpa le linn na Meánaoise, agus is le céad bliain anuas nó mar sin a dífhoraoisíodh an-chuid de Mheiriceá Thuaidh. Faoi seo níl fágtha de na foraoisí sna creasa measartha den Domhan ach a bhfuil i gCeanada is an tSibéir. Tá na foraoisí sna creasa trópaiceacha — na foraoisí báistí, mar a thugtar orthu — á ndíothú go tapa i láthair na huaire freisin. Sa Bhrasaíl, Meiriceá Láir, an Afraic mheánchiorclach, an India, Burma, an Téalainn, Vítneam, na hOileáin Fhilipíneacha, agus an Indinéis, dífhoraoisítear achar atá cothrom le timpeall dhá oiread na hÉireann gach bliain. Tá an dífhoraoisiú seo ar siúl chomh tapa sin go meastar nach mbeidh puinn foraoise fágtha sna creasa trópaiceacha faoi lár an 21ú céad. De bhrí go bhfuil páirt chomh lárnach sin ag na foraoisí in ídiú dé-ocsaíd charbóin, agus mar sin i laghdú an bhaoil go dtarlóidh forthéamh don Domhan, is mór an chúis imní an dífhoraoisiú leanúnach seo. Go minic ní bhíonn an talamh faoi bhun na bhforaoisí rómhaith i gcomhair na talmhaíochta, agus mar sin is beag is fiú an dífhoraoisiú, fiú sa ghearrthéarma. Mar bharr ar an donas, nuair a bhaintear na foraoisí díothaítear an-chuid gnéithe plandaí is ainmhithe, rud a laghdaíonn bithéagsúlacht ar Domhan agus a chailleann orgánaigh a fhéadfaidh a bheith ina bhfoinsí córacha leighis is ábhar fiúntach eile don duine amach anseo.
Difríocht poitéinsil

Cainníocht sa bhfisic is ea difríocht poitéinsil (leictreach), a dtugtar an voltas uirthi freisin. Úsáidtear an tsiombail U di, agus tomhaistear in aonad voltaí (V) í. Bíonn difríocht poitéinsil idir dhá phointe nuair is gá obair a dhéanamh i gcoinne réimse leictrigh chun lucht a aistriú ó phointe amháin go pointe eile. Faightear neart an réimse leictrigh idir na pointí tríd an difríocht poitéinsil eatarthu a roinnt ar an bhfad eatarthu. Tugann an difríocht poitéinsil idir teirminéil bataire tomhas ar chumas an bhataire sruth a rith timpeall ciorcaid.

Leictreamaighnéadas
Digeatálas

Ceimiceán, eastósctha as an méirín púca, atá in úsáid mar chóireáil ar chliseadh croí is éidéime (an íorpais) le 800 bliain ar a laghad. Is gliocóisídí cairdiacha na comhábhair ghníomhacha san ábhar eastósctha. Is gliocóisídí cairdiacha íonghlanta (mar shampla, diogocsain) príomhchóireáil an lae inniu ar chliseadh croí. Is tocsaineach gach aon cheann de na drugaí seo ag dáileog atá níos mó ar éigin ná na dáileoga teiripeacha.

Plandaí
Díghabhsáil

Neodrú réimse maighnéadach réada trí chornaí sruthiompartha a úsáid chun réimse maighnéadach den déine chéanna ach sa treo urchomhaireach a chur i bhfeidhm air. Déantar a leithéid le longa a chosaint ó mhianaigh a ghníomhachtaítear go maighnéadach. Déantar ar chinn téipthaifeadán freisin í.
Digiteach

Aon bhealach chun eolas (uimhreacha, teaghráin carachtar, fuaimeanna, pictiúir) a léiriú mar shraith bíog leictreonach, gach ceann den fhad céanna. Nuair a bhíonn bíog voltais ann ciallaíonn sé sin 1, agus nuair nach mbíonn ciallaíonn sé sin 0. Is féidir gach uimhir a léiriú lena choibhéis dhénártha. Maidir le cineálacha eile eolais, is gá iad a scríobh i bhfoirm tacar uimhreacha, agus na huimhreacha sin a chódú i bhfoirm leictreonach dhigiteach. Úsáidtear foirmeacha digiteacha chun eolas a stóráil i ríomhairí, ar téip is diosca, agus chun eolas a tharchur thar línte teileafóin nó trí chraobhscaoileadh. Tá de bhuntáiste leis an bhfoirm dhigiteach nach mbíonn sí chomh soghonta do thorann le comharthaíocht analógach, agus gur furasta í a chomhbhrú is a chriptiú, is mar sin iomláine an eolais a chosaint.
Díhiodráitiú

Cailliúint uisce. Sa mhíochaine, ciallaíonn sé ídiú salainn chomh maith. Tarlaíonn cailliúint uisce i nduine nach n-ólann uisce nó nach féidir leis uisce a ól, agus mar thoradh air seo bíonn tart mór air. Nuair a éiríonn sé dian, tarlaíonn mearbhall dó is cóma. Tarlaíonn cailliúint sreabhán a mbíonn salann iontu trí urlacan dian, buinneach, cur iomarcach allais, dónna, nó fual iomarcach (i gcás diaibéitis gan chóireáil). Cuireann a leithéid isteach go suntasach ar an imshruthú fola, ag méadú ráta buailte an chroí, ag laghdú brú na fola, agus ar deireadh, ag cur le cliseadh an imshruthaithe is turraing.
Dí-íogrú

Cóireáil a dheartar chun cosc a chur ar fhrithghníomhartha imdhíonacha i ndaoine íogaire. Is é a dhéantar ná instealltaí beaga fochraicneacha den ailléirgin a mheastar a bheith freagrach as an bhfrithghníomh a thabhairt arís is arís eile. Creidtear go dtraenálann an próiseas seo an cholainn chun nach bhfrithghníomhóidh sé i gcoinne na hailléirgine sin. Meastar go gcabhraíonn na miondáileoga leis na cealla íogaire a chumhdach le hantashubstaintí a cruthaíodh sna hionsaithe beaga, agus mar sin go mbíonn siad in ann ionsaí mór na hailléirgine a sheasamh.
Díleá

Próiseas fiseolaíoch in ainmhithe ina mbristear síos ábhair choimpléascacha bia ag einsímí ina gcomhábhair níos simplí (cosúil le monaishiúicrídí, aimínaigéid, aigéid shailleacha is ábhair eile) ar féidir leis an gcolainn iad a ionsú is a úsáid sna cealla. In ainmhithe áirithe (cosúil le prótasóin is porifera), díleá iomlán incheallach a bhíonn i gceist. Tógann cill amháin an bia isteach, díleánn é, agus eisfhearann an fuíoll. Braitheann an-chuid ainmhithe ar dhíleá eachtarcheallach go hiomlán (na veirteabraigh is na hartrapóid, mar shampla). Sa chás seo táltar sreabháin atá lán d'einsímí isteach i gcuas chonair an díleá, agus tarlaíonn díleá ansin. In ainmhithe eile (cosúil le céalantrátaigh is moilisc dhébhlaoscacha) tarlaíonn díleá taobh istigh is amuigh de na cealla. 

Córas díleáite
Meitibileacht
Díluchtú corónach

Is díluchtú leictreach i gcomhar le hastú solais ghoirm é an díluchtú corónach a tharlaíonn san aer mórthimpeall ar fhoinsí réimse dhéin leictrigh uaireanta. Luasghéaraítear leictreoin is iain san aer ag an réimse, rud a tháirgeann tuilleadh ian. Gintear solas nuair a athchuingríonn iain le leictreoin. 

Leictreachas
Dímheáchan

Laghdú dealraitheach sa domhantarraingt taobh istigh de spásárthach atá i bhfithis os cionn an Domhain, nó árthach atá ag saorthitim. Cuireann an laghdú meáchain, is an easpa cinnteachta ar cá bhfuil an treo síos nó suas, isteach go mór ar fhiseolaíocht na spásairí agus a gcumas obair is turgnaimh a dhéanamh. Go minic faigheann siad tinneas taistil.  Má chaitheann spásaire fad mór ama sa staid seo, tagann a mhatáin le bheith lag, ceal teannais, agus idirleathann an-chuid cailciam amach óna chnámha, á ndéanamh bog sobhriste.

Tá an-taighde ar siúl, go mór mór ar an tointeálaí spáis, ar na saghsanna turgnamh is próiseas is féidir a dhéanamh sa staid gan mheáchan, féachaint an féidir tionsclaíochtaí nua a bhunú air seo. Ag tosú ó smaoineamh ar an staid gan mheáchan nó dul i léig na domhantarraingthe, shaothraigh Einstein teoiric na coibhneasachta ginearálta i 1916.
Dinealascnaideach

Orgánach micreascópach aoncheallach a rangaítear mar alga nó prótasón lascnaideach. Uaireanta bíonn clóraifill iontu le haghaidh fótaisintéise. Bíonn dhá orgánaid shainiúla air, cosúil le lascnaidí, is ceann acu ina luí in eitre timpeall na cille. An chuid is mó de na speicis iniata i mblaosc dhocht le screamh silice uirthi. 

Lascnaidí
Dingchruthach

Foirm scríbhneoireachta a bhíodh in úsáid ar fud an mheánoirthir ar feadh 3,000 bliain go dtí timpeall an 1ú céad RC. Díorthaíodh ar dtús ó phicteagraim é, ach de réir a chéile sheas na siombailí d'fhocail, siollaí is gnéithe foghraíochta. Scríobhadh na samplaí is luaithe ó bharr go bun, ach níos déanaí cuireadh na siombailí ar a dtaobhanna is scríobhadh ó chlé go deas iad. Ar dtús is i bhfoirm múnluithe ar chré bhog le stíleas a bhíodh na siombailí, ach níos déanaí scríobhadh ar dhromchlaí crua iad. Níor léadh na scríbhinní seo arís go dtí an 19ú céad.

Scríbhneoireacht
Dingeán

Leathán ceartingearach carraige doigheartha a ghearrann trí bhuncharraig na háite is a instealladh faoi bhrú nuair a bhí sé leáite. Faightear saithí dingeán gathach a tharla sa phróiseas cruinneachánaithe i gcomhar le hionsá mór carraige doigheartha. Faightear córais dingeán comhthreomhar a tharla mar thoradh ar an teannas gar do na dromanna i lár na n-aigéan. Comhdhéanta as carraig bhunata dhoigheartha (dolairít, de ghnáth) is féidir le tiús an dingeáin a bheith cúpla ceintiméadar suas go dtí na deicheanna méadar, agus fad an dingeáin a bheith suas leis na céadta ciliméadar.
Dinimic

Sa mheicnic, staidéar ar airíonna gluaisne réad, agus na gaolta idir na gluaisní is na fórsaí is bun leo. Ní hionann í is cinéamaitic, a dhíríonn ar na gluaisní amháin gan aird a thabhairt ar na fórsaí.
Dinimít

Téarma ginearálta ar thréanphléascáin thionsclaíocha a chuimsíonn nítriglicrín asúite ar ábhar neamhphléascach póiriúil nó gráinneach (cosúil le Kieselguhr, cré dhiatómúil, an t-ábhar i bhfionnachtain Nobel) chun íogaireacht an mheascáin do thurraing a laghdú. 

Pléascáin
Ábhair Ghuaiseacha
Díobhadh (speiceas)

Dul in éag speicis, i ngnáthóg ar leith (díobhadh áitiúil) nó ar Domhan. Sainmhínítear go bhfuil speiceas ainmhí imithe in éag muna bhfuarthas sa nádúr fiáin é le 50 bliain.
Dí-ocsaídiú

Próiseas nó imoibriú ceimiceach ina ngnóthaítear leictreoin, a thionlacann ocsaídiú, nó cailliúint leictreon, i gcónaí. Go minic tarlaíonn gnóthú hidrigine is cailliúint oscaigine ag comhdhúil freisin.

Imoibrithe ceimiceacha
Dióirít

Carraig dhoigheartha gharbhghráinníneach idirmheánach a chuimsíonn iathchloch plagacláis, mianraí fearómaighnéadacha, agus suas le 10% grianchloiche.
Diosbóis

Suaitheadh sa bhfásra baictéarach i gcanáil an bhia a chuireann isteach ar fheidhmiú na putóige agus a chuireann tús le buinneach, mí-ionsú, nó fiú ionsú tocsainí ón bputóg le raon leathan siomptóm. Is dócha go bhfuil an riocht seo an-choitianta, gur féidir go mbaineann sí le 50% den phobal am éigin. Mar chóiréail air, is gá an cothú a mhionathrú chun bac a chur le fás orgánach paitigineach agus an phutóg a athchoilíniú le baictéir fhabhracha, a fhaightear ó bhianna próibhitheacha, cosúil le Lactobacillus acidophilus.
Diosca ríomhaire

Feiste chun sonraí digiteacha a stóráil ar mhodh maighnéadach i bhfoirm diosca. Bhí dioscaí flapacha 13.8 cm ar trastomhas coitianta go dtí tús na 1990idí. Ina dhiaidh sin bhí discéid 7.9 cm ar trastomhas i ngnáthúsáid, is níos déanaí fós discéid 3.8 cm. Ritear na dioscaí, timpeall 300 imrothlú in aghaidh an tsoicind, agus léitear iad nó stóráiltear orthu le ceann maighnéadach inghluaiste. Bhí de bhuntáiste acu gurbh fhéidir iad a bhaint as an ríomhaire agus a iompar go dtí ríomhaire eile in áit éigin eile. Bíonn dioscaí Winchester nó cruadhioscaí in úsáid, a bhíonn séalaithe go buan in aonad ar leith sa ríomhaire, lenar féidir i bhfad níos mó sonraí a stóráil. I ngach cás, bíonn scannán maighnéadach ar an diosca, agus is sa chiseal maighnéadach seo a stóráiltear na sonraí. Rothlaítear na dioscaí go han-tapa sa ríomhaire, agus is féidir stóráil orthu ag ionaid nó seoltaí ar leith, is léamh uathu go tapa le géag rochtana a ghluaiseann go gathach. Is féidir suas le 400 leathanach aon spás a stóráil ar dhiosca flopach dédhlúis. Is féidir na céadta oiread níos mó a stóráil ar chruadhiosca. Mar sin, bhaintí feidhm as cruadhioscaí chun ríomhchláir feidhmiúcháin mar phróiseáil focal, scarbhileog, leabharchoimeád is mar sin a stóráil sa ríomhaire. Faoi seo, cuimhní soladstadacha is mó a úsáidtear.
Diosfóine

Neamhord urlabhra ina mbíonn tréith mhínormálta ag an nguth. Tugtar afóine uirthi nuair nach mbíonn aon ghuth ann. Is féidir go mbeidh airde, treise is tondath an ghutha chomh neamhéifeachtach sin go mbíonn an urlabhra dothuigthe, agus nuair a bhíonn sí intuigthe go mbíonn sí aisteach (piachánach nó srónach). Is féidir go mbeidh cúiseanna fisiciúla nó síceolaíocha léi.

Galair
Diosparúine

Míchompord nó pian a fhulaingíonn bean le linn comhriachtana. Is í an chúis is coitinne leis ná easpa bealaithe, go minic de bharr réamhshúgartha easnamhaigh. Ach is féidir go dtarlóidh sé mar thoradh ar fhreanga mhatán na faighne, ionfhabhtuithe sa phit, nó neamhoird pheilbheacha níos daingne.
Diospláise

Anchuma na gcnámh nó fíochán eile sa cholainn. Deighleann na cealla níos tapa ná mar is gnách, nó ní aibíonn siad i gceart, agus cuireann seo isteach ar a bhfeidhmiú. Is gnách go dtarlaíonn sí i bhfíochán gortaithe atá á dheisiú. Is féidir go dtarlóidh sí in aon chuid eile den cholainn, ar chúiseanna géiniteacha nó mar gheall ar iarmhairtí mífhabhracha comhshaoil. Má tharlaíonn sí i gcodanna áirithe den cholainn (an ceirbheacs, mar shampla) is minic na cealla diospláiseacha ina réamhtheachtairí ar urchóideacht.
Diothain

Luibh chumhra atá dúchasach don Eoraip. Na duilleoga cleiteach le 9-13 duilleoigín. Na bláthanna ceathairpheitealeach, corcra nó bán. Astaíonn sí ola sho-ghalaithe an-inlasta, atá in ann adhaint is lasadh in aimsir the gan dochar a dhéanamh don phlanda. Ainm eile uirthi is ea an tor ar lasadh.

Plandaí
Diplodocus

Dineasár leathuisciúil le muineál fada ab ea an Diplodocus. Suas le 28 m ar fhad, an t-eireaball an-fhada, cosúil le lasc, san áireamh. Planditeach, ag ithe mórthimpeall ar chorcacha is locha. Ceathairchosach, na géaga cosúil le colúin, na géaga cúil níos faide ná na géaga tosaigh. Ar eolas i Meiriceá Thuaidh ón tréimhse Iúrasach uachtarach.

 

}

Dineasáir
Diprotodon

Marsúipiach trom iontaisithe, ar eolas san Astráil ón ré Phléisticéineach. Mór, na guaillí suas le 2 m ar airde. Na cosa tosaigh gearr, shiúladh sé le bonn iomlán na coise i dteagmháil leis an talamh. Planditeach, le dís clárfhiacla íochtaracha dírithe chun tosaigh.

Mamaigh
Cothromóid Dirac

Bunchothromóid na meicnice candamaí coibhneasaíche, a chuir Paul Dirac chun cinn i 1928. Cuireann sé iompar leictreontonnta in iúl ar bhealach atá comhsheasmhach leis an gcoibhneasacht speisialta, ag éileamh go mbeadh guairne ½ ag an leictreon, agus ag réamhinsint go bhfuil frithcháithnín mar fhrithpháirtí don leictreon (an posatrón).
Díraonadh

Iarmhairt trasnaíochta i leith tonnta atá freagrach as leathadh toinne a thagann amach as cró beag (cosúil le fuaimthonn ag teacht amach as callaire fógartha poiblí). Trí dhíraonadh a chasann tonnta thar réada, agus is ar an ábhar seo a bhíonn bandaí caola geala is dorcha ar imeall scátha (frainsí díraonta). Déanann na hadaimh atá eagraithe i gcriostail X-ghathanna nó leictreoin nó neodróin a dhíraonadh chun patrúin a tháirgeadh a léiríonn mionstruchtúr an chriostail. I ngreille dhíraonta bíonn na céadta scoilteanna in aghaidh an cheintiméadair, agus is áisiúil í chun léas solais a dheighilt ina chomhdhathanna. Is é díraonadh a chinneann an cumas deiridh taifigh in ionstraimí optúla.
Cairbre, Barúntacht, Contae Chill Dara

Is barúntacht suite i gContae Chill Dara é Cairbre.

Contae Chill Dara
Barúntachtaí Chontae Chill Dara
Claonadh, Barúntacht

Is barúntacht suite i gContae Chill Dara é Claonadh.

Contae Chill Dara
Barúntachtaí Chontae Chill Dara
Connail

Is barúntacht suite i gContae Chill Dara é Connail.

Contae Chill Dara
Barúntachtaí Chontae Chill Dara
Cill Chuillinn, Barúntacht

Is barúntacht suite i gContae Chill Dara í Cill Chuillinn.

Contae Chill Dara
Barúntachtaí Chontae Chill Dara
Cill Chá agus Maoin

Is barúntacht suite i gContae Chill Dara í Cill Chá agus Maoin.

Contae Chill Dara
Barúntachtaí Chontae Chill Dara
An Fhorrach agus an Réabán Thoir

Is barúntacht suite i gContae Chill Dara é an Fhorrach agus an Réabán Thoir.

Contae Chill Dara
Barúntachtaí Chontae Chill Dara
An Fhorrach agus an Réabán Thiar

Is barúntacht suite i gContae Chill Dara é an Fhorrach agus an Réabán Thiar.

Contae Chill Dara
Barúntachtaí Chontae Chill Dara
An Léim Thuaidh

Is barúntacht suite i gContae Chill Dara é an Léim Thuaidh.

Contae Chill Dara
Barúntachtaí Chontae Chill Dara
An Léim Theas

Is barúntacht suite i gContae Chill Dara é an Léim Theas.

Contae Chill Dara
Barúntachtaí Chontae Chill Dara
An Nás Thuaidh

Is barúntacht suite i gContae Chill Dara é an Nás Thuaidh.

Contae Chill Dara
Barúntachtaí Chontae Chill Dara
An Nás Theas

Is barúntacht suite i gContae Chill Dara é an Nás Theas.

Contae Chill Dara
Barúntachtaí Chontae Chill Dara
Uí Chéithigh agus Uachtar Fhine

Is barúntacht suite i gContae Chill Dara iad Uí Chéithigh agus Uachtar Fhine.

Contae Chill Dara
Barúntachtaí Chontae Chill Dara
Uíbh Fhailí Thoir

Is barúntacht suite i gContae Chill Dara iad Uíbh Fhailí Thoir.

Contae Chill Dara
Barúntachtaí Chontae Chill Dara
Uíbh Fhailí Thiar

Is barúntacht suite i gContae Chill Dara iad Uíbh Fhailí Thiar.

Contae Chill Dara
Barúntachtaí Chontae Chill Dara
Gort an tSeabhaic

Is baile suite i gContae Chill Dara é Gort an tSeabhaic.

Bailte i gContae Chill Dara
Áth na gCasán

Is baile suite i gContae Lú é Áth na gCasán.

Bailte i gContae Lú
Baile Mhic Scanláin

Is baile suite i gContae Lú é Baile Mhic Scanláin.

Bailte i gContae Lú
Baile Trá

Is baile suite i gContae Lú é Baile Trá.

Bailte i gContae Lú
Baile an Ghearlánaigh

Is baile suite i gContae Lú, Éire, é Baile an Ghearlánaigh.

Bailte i gContae Lú
Baile Sheinicín

Is baile suite i gContae Lú é Baile Sheinicín.

Bailte i gContae Lú
Baile an Tallúnaigh

Is baile suite i gContae Lú é Baile an Tallúnaigh.

Bailte i gContae Lú
Na Creagacha Dubha

Is baile suite i gContae Lú iad na Creagacha Dubha.

Bailte i gContae Lú
Droim Chora

Is baile suite i gContae Lú é Droim Chora.

Bailte i gContae Lú
Droim Ineasclainn

Is baile suite i gContae Lú é Droim Ineasclainn.

Bailte i gContae Lú
An Grianfort

Is baile suite i gContae Lú é an Grianfort.

Bailte i gContae Lú
Lú, Contae Lú

Is baile suite i gContae Lú é Lú.

Bailte i gContae Lú
Tigh an Iúir

Is baile fearainn suite i gContae Lú é Tigh an Iúir,

Bailte i gContae Lú
Tulaigh Álainn

Is baile suite i gContae Lú í Tulaigh Álainn.

Bailte i gContae Lú
Baile an Stiabhnaigh

Is baile fearainn suite i gContae Thiobraid Árann é Baile an Stiabhnaigh.

Contae Thiobraid Árann
Baile an Phárcaigh

Is baile fearainn suite i gContae Thiobraid Árann é Baile an Phárcaigh.

Contae Thiobraid Árann
An Claí Fada

Is baile fearainn suite i gContae Thiobraid Árann é An Claí Fada.

Contae Thiobraid Árann
Drom Aidhneach

Is baile fearainn suite i gContae Thiobraid Árann é Drom Aidhneach.

Contae Thiobraid Árann
Eochaill, Contae Thiobraid Árann

Is baile fearainn suite i gContae Thiobraid Árann í Eochaill.

Contae Thiobraid Árann
Sliabh Mhaghair

Is baile fearainn suite i gContae Thiobraid Árann é Sliabh Mhaghair.

Contae Thiobraid Árann
Cnoc Rafann

Is paróiste suite i gContae Thiobraid Árann é Cnoc Rath Fionn.

Contae Thiobraid Árann
An Teampall Geal

Is baile fearainn suite in oirthear Chontae Chill Dara é An Teampall Geal (Béarla: Whitechurch).

Bailte i gContae Chill Dara
Uachtar Aird, Contae Chill Dara

Is baile fearainn suite i gContae Chill Dara é Uachtar Aird.

Bailte i gContae Chill Dara
Tigh Mhic Neamhain

Is baile fearainn suite i gContae Chill Dara é Tigh Mhic Neamhain.

Bailte i gContae Chill Dara
Na Stoicíní

Is baile fearainn suite i gContae Chill Dara iad na Stoicíní.

Bailte i gContae Chill Dara
An Laidhrín

Is abhainn suite i gContae Chill Dara é an Laidhrín.

Abhainn i gContae Chill Dara
Baois Uí Chongaile

Is struchtúr oibilisc suite i gContae Chill Dara é Baois Uí Chongaile.

Contae Chill Dara
Campa an Churraigh

Is bunáit agus coláiste mhíleata suite i gContae Chill Dara é Campa an Churraigh. Bhí an áit in úsáid ag fórsaí míleata Sasanacha sa 17ú haois. Cuireadh an cruth atá anois air timpeall na bliana 1885. Baineadh úsáid as an gcampa le linn an Dara Cogadh Domhanda le poblachtaigh Éireannacha agus píolótaí agus mairnéalaigh Ghearmánacha, Bhriotanacha agus Mheiriceánacha a choimeád. Príomhionad traenála de chuid Óglaigh na hÉireann (Fórsaí Cosanta na hÉireann) atá ann anois.

Contae Chill Dara
Cath na Binne Boirbe

Troideadh Cath na Binne Boirbe ar an 5 Meitheamh, 1646, le linn Cogadh na hAon-déag mBliana, láthair chogaidh na hÉireann de chuid Chogaí an Triúr Ríocht. Bhí fórsaí Chónaidhmeach na nÉireannach faoi Eoghan Rua Ó Néill agus Cúanantóir Albanach agus arm Angla-Éireannach faoi Robert Monro. Chuir bua fhórsaí na Cónaidhme críoch leis an chath agus le dóchas na nAlbanach Éire a chloí agus a socrú reiligiúnach a fhorchur ann.

Cúlra 

Tháinig arm na nAlbanach i dtír i gCúige Uladh sa bhliain 1642, d'fhonn na lonnaitheoirí Albanacha a chosaint ó na sléachtanna a lean Éirí Amach 1641. Bhí súil freisin acu an tír a chloí, an Caitliceachas a scrois agus an Preispitéireachas a fhorchur mar an reiligiún stáit. Thuirling siad ag Carraig Fhearghais agus nasc siad suas le arm lonnaitheoirí na Breataine a bhí lonnaithe i nDoire agus a bhí faoi stiúir Robert Stewart. Ghlan siad na reibiliúnaithe Gaelacha amach as Ulaidh sa bhliain 1643, ach ní raibh siad in ann dul chun cinn ó dheas de lár-Ulaidh, a bhí i seilbh Eoghan Rua Ó Néill, ginearáil Chónaidhmeach na nÉireannach in Ulaidh. Rinne an dá thaobh robáil agus mharaigh siad sibhialtaigh i gcríoch a n-namhaid, ionas go raibh sa bhliain 1646, saghas 'idirthalamh' nó 'latrach an áir' idir na taobhanna freasúracha. B'é barúil Uí Néill faoin léirscrios "nach raibh cuma an fhásaigh ar Ulaidh ach cuma ifrinn". Cé gur lean na trí arm ag ruathar isteach i bhfearann a chéile, ní raibh ceachtar acu in ann go leor soláthairtí a eagrú chun seilbh a choinneáil ar aon chríoch a bhí gafa acu.

Sa bhliain 1646, tháinig fórsaí Monro agus Stewart le chéile, agus rinne siad mór-ruathar isteach ar chríoch na Comhdhála. Dar le roinnt cuntais, iarracht a bhí ann chun ceanncheathrú na Comhdhála i gCill Chainnigh a ghabháil; ach deir foinsí eile nach raibh i gceist ach ruathar mór. Ar scor ar bith, bhí fórsa comhcheangailte na mBriotanach chomh láidir agus 6,000. Bhí deich reisimintí coisithe ag Monro, sé as Alban agus ceathrar as Sasana nó ina Angla-Éireannaigh, agus 600 macra Protastúnach as Ulaidh. Go dtí seo, sheachain Ó Néill, a bhí ina ghinearáil an-aireach, cath cóirithe a troid. Mar sin féin, chuir díreach Nuinteas an Phápa go hÉireann, Giovanni Battista Rinuccini, muscaeid, lón lámhaigh agus airgead chun a chuid saighdiúirí a íoc chuige. Cheadaigh sé seo dó 5,000 fear a ligean chun troda - arm a bhéas beagán níos lú ná a namhaid. Bhí sé chanóin i seilbh na gCúanantór, cé nach raibh aon cheann ag lucht na Comhdhála.

Cathanna
 An Bhinn Bhorb
 An Bhinn Bhorb
 An Bhinn Bhorb
 An Bhinn Bhorb
1646 in Éirinn
Ken Norton

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, ab ea Kenneth Howard Norton Sr.. Rugadh sé ar 9 Lúnasa, 1943 agus fuair bás ar an 18 Meán Fómhair, 2013. 

Dornálaithe Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1943
Básanna in 2013
Caisleán Mháirtín

Is teach agus baile fearainn suite i gContae Chill Dara é Caisleán Mháirtín.

Contae Chill Dara
Díraonadh leictreon

Iarmhairt trasnaíochta a tharlaíonn nuair a théann léas leictreon isteach i solad agus a scaiptear iad ag cisil leanúnacha adaimh an tsolaid. Bíonn patrún ar leith déine sa léas leictreon a thagann tríd an solad, ar féidir eolas ar struchtúr adamhach an ábhair a dhíorthú uaidh. Tá an iarmhairt seo an-áisiúil i staidéar ar dhromchlaí, mar ní threánn na leictreoin luchtaithe ródhomhain in ábhair sholadacha. Ba iad na fisiceoirí Meiriceánacha Clinton Davisson (1881-1958) is Lester Germer (1896-1971) a bhraith an iarmhairt seo den chéad uair, agus bhí sí an-tábhachtach chun déacht toinne is cháithnín an leictreoin a léiriú is a chruthú.