joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Aonghas MacNèill

Is polaiteoir Albanach de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba é Angus Brendan MacNeil. Rugadh é ar an 21 Iúil 1970. I mí Bhealtaine 2015, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Na h-Eileanan an Iar.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1970
Daoine beo
Baill Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Capall Przewalski

Is ainmhí é an capall Przewalski. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Rón otairídeach

Is ainmhí é an rón otairídeach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
John Steele (greannáin)

Is sárlaoch ficseanúil é John Steele. Déanann é a chéad chuma sa chéad eagrán Daring Mystery Comics (Eanáir 1940), foilsithe ag réamhtheachtaí Marvel, Timely Comics. Cruthaíodh ag Dean Carr é. Is saighdiúir sa Dara Cogadh Domhanda é.

Sárlaochra Marvel Comics
Carachtair Timely Comics
Carachtair greannáin curtha in aithne i 1940
Breeze Barton

Is sárlaoch ficseanúil é Breeze Barton. Déanann sé a chéad chuma sa tríú heagrán Daring Mystery Comics (Aibreán 1940), foilsithe ag réamhtheachtaí Marvel, Timely Comics. Cruthaíodh ag Jack Binder é.

Stair foilseachán
Cruthaíodh ag Jack Binder é. Déanann sé a chéad chuma sa tríú heagrán Daring Mystery Comics (Aibreán 1940).

Sárlaochra Marvel Comics
Carachtair Timely Comics
Carachtair greannáin curtha in aithne i 1940
Phantom Reporter

Is sárlaoch ficseanúil é Phantom Reporter (Richard "Dick" Jones). Déanann sé a chéad chuma sa tríú heagrán Daring Mystery Comics (Aibreán 1940), foilsithe ag réamhtheachtaí Marvel, Timely Comics.

Sárlaochra Marvel Comics
Carachtair Timely Comics
Carachtair greannáin curtha in aithne i 1940
Thunderer (Marvel Comics)

Is sárlaoch ficseanúil é Thunderer. Déanann sé a chéad chuma sa seachtú heagrán Daring Mystery Comics (Aibreán 1941), foilsithe ag réamhtheachtaí Marvel, Timely Comics. Cruthaíodh ag John Compton agus Carl Burgos é.

Sárlaochra Marvel Comics
Carachtair Timely Comics
Carachtair greannáin curtha in aithne i 1941
Cómhargáil

Próiseas idirbheartaíochta idir fostóirí agus grúpa fostaithe atá dírithe ar chomhaontuithe chun tuarastail oibre, coinníollacha oibre, sochair, agus gnéithe eile de chúiteamh agus chearta le haghaidh oibrithe a rialáil is ea 'cómhargáil. Go coitianta, bíonn cheardchumann i mbun idirbheartaíochta ar son leasanna na bhfostaithe. De ghnáth, leagann siad amach na comhaontaithe comhchoiteann a aontaíodh faoi scálaí pá, uaireanta oibre, oiliúint, sláinte agus sábháilteacht, ragobair, meicníochtaí gearáin, agus cearta chun páirt a ghlacadh i ngnóthaí oibre nó gnóthaí.

Féadfaidh an ceardchumann dul i mbun caibidlíochta le fostóir aonair (a dhéanann ionadaíocht de ghnáth ar scairshealbhóirí cuideachta), nó féadfaidh sé dul i mbun caibidlíochta le grúpa gnólachtaí, ag brath ar an tír, chun comhaontaithe sa tionscail ar fad a bhaint amach. Feidhmíonn comhaontú comhchoiteann mar chonradh saothair idir fostóir agus ceardchumann amháin nó níos mó.

Stair 

Ar dtús, d'úsáideadh an téarma  "collective bargaining" (comhargáil sa Ghaeilge) don chéad uair ag Beatrice Webb, sa bhliain 1891. Ba bhunaitheoir í de réimse an chaidrimh thionsclaíoch sa Bhreatain í.  Tagraíonn sé don saghas idirbheartaíochta agus comhaontuithe comhchoiteanna a bhí ann ó tháinig na ceardchumainn chun cinn le linn an 18ú haois

An Eagraíocht um Chomhar agus Fhorbairt Eacnamaíochta (ECFE)

Nótaí

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 Labor & Worklife Program at Harvard Law school
 Collective Bargaining Subject Guide at the ILR School, Cornell University
 Collective Bargaining, Labor Law, and Labor History at DigitalCommons@ILR
 Collective Bargaining Agreements at DigitalCommons@ILR
 GVSU links to actual arbitration awards and collective bargaining resources
Olltoghcháin na hÉireann, 1921

Reáchtáladh Olltoghcháin na hÉireann, 1921 ar an 24 Bealtaine 1921, ceann amháin i dTuaisceart Éireann agus ceann eile sa Deisceart.

Torthaí in Éire Theas

Torthaí i dTuaisceart Éireann

Tagairtí

Olltoghcháin in Éirinn
Ialtóg bharbastail Oirthearach

Is ainmhí í an ialtóg bharbastail Oirthearach (Barbastella leucomelas). Mamach atá ann, dúchasach san Áise agus i gcúpla tír san Afraic agus san Eoraip. 

Mamaigh
Bongó oirthearach

Is ainmhí é an bongó oirthearach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Sunday World

Nuachtán táblóideach Éireannach is ea an Sunday World, a chlóbhualadh don chéad uair ar an 25 Márta 1973. Is é Colm MacGinty an eagarthóir reatha.

Féach freisin 

 Martin O'Hagan (iriseoir, 1960-2001)

Tagairtí 

Nuachtáin in Éirinn
Moncaí colabach rua oirthearach

Is ainmhí é an moncaí colabach rua oirthearach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Éidéadaigh

Is ainmhí iad na Éidéadaigh. Mamach atá intu. 

Mamaigh
Fliodhas

I Miotaseolaíocht na nGael, creidtear gurbh í Fliodhas Foltchaoin (Sean-Ghaeilge Flidas Foltchaín) bandia  bólachta agus torthúlachta. Le déanaí, léirítí í mar bhandia nó bé coille (driad), mar gheall le Artemis na Gréige agus Diana na Róimhe, cé go gcreideann scoláirí nach fíor sin.

Táin Bó Flidais

Ba príomhphearsa í Fliodhas sa Táin Bó Fhliodhais na Rúraíochta, ina bhfuil sí ina leannán Fhearghasa Mhic Róich, agus ba léi tréad draíochtúil bólachta, ina measc bó bhán darbh ainm An Maol, a bhí in ann 300 fear a chothú le bainne aon oíche.

Tá suíomh an scéil i nIorras, Contae Mhaigh Eo, agus insítear ann an táin bó a rinne siad ar a fear chéile, Ailill Fionn.

Scéalta eile
I rith an Táin Bó Cúailnge, chodlaigh sí i bpobal Ailill mac Máta, rí Connacht, agus gach seacht lá, chothaigh a tréad an t-arm go léir.

Luaitear Fliodhas sa Dinnseanchas mar máthair Fhaind agus i Leabhar Gabhála na hÉireann mar máthair Fhaind, Bé Chuille agus Bé Téite. Sa ghluais Mheán-Ghaeilge Cóir Anmann, deirtear gurbh í bean chéile Adamair agus máthair Nia Segamain, a bhí in ann, a bhuí cumas in oidhreacht uaithi, fianna a chrú admháil go mba ba iad.

Sa scéal na Rúraíochta Scéala Conchúir Mhic Neasa, insítear go gcaithfeadh seachtar ban, nó Flioghas amháin, chun Fergus a shásamh. Sa bhéaloideas Chontae Mhaigh Eo, insítear faoin a caidreamh le Fergus.

Sanasaíocht
Tá an gaol atá ag Flioghas le fianna agus a lua ba dhéanaí mar bandia coille (driad) bunaithe ar sanasaíocht neamhdhóchiúil daoine na meánaoise mar "flid ois" (fliche ois(ín)). 
B'fhéidir gurb é an sanasaíocht seo iarracht í a chomhcheangal le banfhia Sadhbh na Fiannaíochta. Tá miotais i leith Fliodhais dírithe go formhór ar bhólacht agus chrú na mbó.

Tagairtí

An Rúraíocht
Ialtóg mheasa Éigipteach

Is ainmhí í an ialtóg mheasa Éigipteach (Rousettus aegyptiacus). Speiceas d'ialtóg measa an tSeandomhain atá ann. Tá sé fospeiceas di ar an saol. Faightear iad ní amháin san Éigipt, ach in áiteanna scaipthe ar fud na hAfraice agus an Mheanoirthir. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Éalann

Is ainmhí é an t-éalann. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Tone Inné agus Inniu

Leabhar Gaeilge leis an scríbhneoir Éireannach Máirtín Ó Cadhain a d'fhoilsigh Coiscéim sa bhliain 1999 é Tone Inné agus Inniu. Beirnedette Ní Rodaigh agus Eibhlín Ní Allúráin. Is é atá sa leabhar téacs atá bunaithe ar léacht a thug an Cadhnach do Chumann Wolfe Tone sa bhliain 1963, nuair a bhí ceiliúradh á dhéanamh ar Tone. Déantar plé ann faoi oidhreacht 1798. Dar le Liam Mac Cóil tá sé lán le stair, anailís, scéalta pearsanta, tuairimí agus sciolladóireacht. Faoi chlúdach bog atá an leabhar.

Féach freisin

 

Leabhair le Máirtín Ó Cadhain
Leabhair Ghaeilge
Léachtaí
Cloithre

Sa Rúraíocht, ba í Cloithre (Sean-Ghaeilge Clothru) iníon Eochaidh Feidhil, Ard-Rí na hÉireann, agus deirfiúr Mhéabha.  
Bhí imní uirthi go mbásfadh a deartháireacha, na findemna, gan chlann, agus iad ag troid lena n-athair le haghaidh na hard-ríogachta. Mheall sí iad triúr agus ghin Lughaidh na Riabh Dearg.  The next day, according to legend, her brothers were indeed killed, and when Lughaidh was born, he was their heir. Lughaidh later also became a Ard-Rí, thus Cloithre ciorrú coil preserved the line of succession.

Faightear ciorrú coil fós i scéal Chloithre story: deirtear gur luigh sí féin le Lughaidh, agus Crimthann Nia Náir ginte aici. Más fíor, ba mháthair, aint agus sheánmháthair Chrimthainn í.

Sa  Dinnseanchas, deirtear gur deirfiúr Mhéabha agus Eithne  í Cloithre

Tá Inis Cloithreann i gContae an Longfoirt ainmnithe aisti.

Tagairtí

An Rúraíocht
Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise

Ghlac an Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise 2019.

Iomaitheoirí

Tagairtí 

Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise
Cearbhchú Ioruach

Is madadh clóis é cearbhchú Ioruach. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Hugh O'Flaherty

Ba shagart Éireannach Caitliceach Rómhánach é Hugh O'Flaherty, nó Aodh Ó Flatharta, an "falcaire fiáin na Vatacáine" (28 Feabhra 1898 – 30 Deireadh Fómhair 1963). I rith an Dara Cogadh Domhanda, bhí an Monsignor  gníomhach sa Róimh ar son na bpríosúnach, ar son Giúdaigh agus éinne eile a d’fhéadfadh a bheith tógtha ag na húdaráis. Deirtear gur shábháil sé na mílte daoine i rith an uafáis.

Eachtraí 
As Cathair Saidhbhín (i gContae Chorcaí) ab ea é ó dhúchas. 

Sna 1940idí, sagart sa Vatacáin a bhí ann agus dúradh go raibh sé in ann éide bhréige a chur air féin go minic chun éalú ó na Naitsithe, nuair a thángadar i réim san Iodáil. 

Bhí an Moinsíneoir an-mhór le maithe agus móruaisle na Róimhe- chuidigh a scil i gcúrsaí gailf go mór leis, scil a d’fhoghlaim sé ar ghalfchúrsa Chathair Saidhbhín. Oíche amháin agus é ar cuairt ar a chara an Prionsa Doria Pamphilj, ar Via del Corso, tháinig buíon saighdiúirí Gearmánacha ar a thóir. De léim, rith sé síos chuig an íoslach, áit a raibh gual á chur síos i ‘siúit’ don phálás.

Chaith sé smúdar guail ar a chorp ó bhun go barr, sháigh a chuid éadaí sagairt isteach i mála guail, agus shiúil amach faoi shrón na saighdiúirí in éindí leis na fir ghuail eile.

Dream iad na Pamphilj a sheas i gcoinne an fhaisisteachais san Iodáil agus ba chosúil gur chuidigh siad go mór le hiarrachtaí an Moinsíneoir O’Flaherty agus dreamanna eile, daoine a coinneáil ó ghreim na Naitsithe.

Nuair a bhí an cogadh ag druidim le deireadh, agus go mbíodh an Moinsíneoir i gcomhar le hambasadóir na Breataine agus a bhuitléara, John May, ag ceilt príosúnach ón mBreatain go háirithe, tháinig sé i gcabhair ar Sam Derry den Royal Artillery. As sin amach bhí breis cabhrach aige féin chun an líne éalaithe a dhaingniú. Chabhraigh an Moinsíneoir le breis is sé mhíle duine teacht slán ó Gestapo na Naitseach san iomlán, is cosúil.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1898
Básanna i 1963
An tUileloscadh
Daoine as Contae Chorcaí
Sagairtí Caitliceacha ón 20ú haois
Arthur Lowe

B'aisteoir Sasanach é Arthur Lowe (a rugadh ar an 22 Meán Fómhair 1915 agus fuair bás ar an 15 Aibreán 1982). 

Aisteoirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1915
Básanna i 1982
Pat Ahern

Is sagart Éireannach Caitliceach Rómhánach é Pat Ahern. Rugadh é i gContae Chiarraí i 1932. 

Daoine a rugadh i 1932
Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh
Daoine as Contae Chiarraí
Sagairtí Caitliceacha ón 20ú haois
Gadhar sionnach gallda

Is madadh clóis é gadhar sionnach gallda. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Venom (scannán)

Is scannán oll-laochra Meiriceánach ón mbliain 2018 é Venom. Tá sé bunaithe ar an gcarachtar de chuid Marvel Comics den ainm chéanna. Ba é Ruben Fleischer an stiúrthóir, agus ba iad Scott Rosenberg, Jeff Pinkner, agus Kelly Marcel na scríobhnoirí.

Foireann Aisteoirí 

 Tom Hardy - Eddie Brock / Venom
 Michelle Williams - Anne Weying
 Riz Ahmed - Carlton Drake / Riot
 Reid Scott - Dan Lewis

Tagairtí 

Scannáin 2018
Scannáin Mheiriceánacha
Scannáin Béarla
Feuerzangenbowle

Is deoch thraidisiúnta sa Ghearmáin í Feuerzangenbowle (Gearmáinis: [fɔʏɐtsaŋənˌboːlə]) (Puins Tlú) . Cuirtear coirceog shiúcra a bhí curtha ar maos i rum trí thine os coinn scailtín fíona. Óltar de ghnáth ag am Nollag nó ar Oíche Chinn Bhliana.

Deochanna
Measbhrocaire Sasanach

Is madadh clóis é measbhrocaire Sasanach. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Lincse Eoráiseach

Is ainmhí í an lincse Eoráiseach (Lynx lynx). Is cat fiáin í. Mamach atá inti. 

Mamaigh
Ialtóg earrshaor Eorpach

Ainmhí is ea an ialtóg earrshaor Eorpach. Mamach eitilte in ord na Chiroptera is ea í. 

Mamaigh
Fia-chat Eorpach

Is ainmhí é an fia-chat Eorpach (Felis silvestris silvestris). Mamach atá ann. 

Mamaigh
Ialtóg choiteann

Is ainmhí í an ialtóg choiteann. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Falanúc

Is ainmhí é an falanúc. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Cat fiáin

Is cat gan úinéireacht é cat fiáin a mairtear taobh amuigh.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Mamaigh
Cait
Bé Chuille

I Miotaseolaíocht na nGael, ba bhean na dTuath Dé Danann í Bé Chuille (nó Becuma, Bé Chuma). B'iad Tuireann agus Fliodhas a tuistí, agus Fand agus Bé Téite a deirfiúracha.

Miotaseolaíocht
De réir dáin sa dinnseanchas, díbríodh Bé Chuille as na Tuatha Dé Danann, toisc go ndearna sí adhaltranas le mac dia na mara Manannán mac Lir.  Theith sí go dtí Teamhair agus an rí Conn Céadchathach, a raibh i ngrá léi.  Thug Conn cead go dté a mhac Art mac Cuinn ar deoraíocht léi, ach gearradh pionós air as a choir.  Bhí an oiread sin mí-ádh ar a ríogaíocht, gur ghéill sé sa deireadh le mian a dhaona, agus scar arís uaithi.

Sa Leabhar Laighneach, insítear gur dhraoi agus dheirfiúr Dhanu í, a tháinig go hÉirinn leis na Tuatha Dé Danann as An nGraonlainn. Mharaigh neacha darbh ainm Spéirdeamhain Liatha í.

Litríocht
 Helmut Birkhan: Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3.
 Bernhard Maier: Lexikon der keltischen Religion und Kultur. Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5.

Tagairtí

Tuatha Dé Danann
Cat crainn Pennant

Is ainmhí é cat crainn Pennant (Pekania pennanti). Mamach beag uiliteach atá ann. Is ball d'fhine na Mustelidae é agus is é an t-aon bhall den ghéineas Pekania é. Tá an géineas Pekania gaolta leis an gcat crainn Meiriceánach (Martes americana). Gnáthaíonn sé na coillte i gcuid mhór de Cheanada, ó chósta go cósta, agus in áiteanna i dtuaisceart na Stát Aontaithe. D'ainneoin a ainm, níl sé gaolta leis na cait.

Mamaigh
Aimseadóir mín

Is madadh clóis é aimseadóir mín. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Cat ceannleathan

Is ainmhí é an cat ceannleathan (Prionailurus planiceps). Mamach atá ann, dúchasach  don Leithinis Mhalae-Théalannach agus do Sumatra. Tá an speiceas i mbaol.

Mamaigh
Antalóp ceithre-adharcach

Is ainmhí é an antalóp ceithre-adharcach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Moncaí duillí François

Is ainmhí é an moncaí duillí François. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Oghma

I Miotaseolaíocht na nGael, ba é Oghma (Sean-Ghaeilge Ogma) sliocht de chlann Tuatha Dé Danann. Meastar go minic gurbh é dia cainte agus teangan, chomh maith le solabharthachta agus foghlama. Deirtear gur chum sé an aibítir Ogham, a bhfuil ainmnithe as.

Sinsearacht agus clann
Ba é Elatha a athair agus Eithne a mháthair a deirtear de ghnáth, Éadaoin scaití.. Sa chlann leis, bhí Daghdha, Fiacha, Delbáeth, Allód agus Bres. Ba iad Dealbhaodh agus Tuireann beirt i measc a mhac.

Faightear go minic é mar bhall de thré le Daghdha (a lándeartháir) agus Lú (a leasdeartháir), aitheanta scaití mar na trí dé dána, cé go dtugtar an t-ainm sin go dreamanna eile i bhfoinsí áirithe.

Gaol le Ogmios
Is amhlaidh go bhfuil gaol ann idir é agus dia na nGallach, Ogmios.

Tá sé molta ag scoláirí  miotaseolaíocht na nGael gur iarsma é Oghma de dhia ársa ceilteach. Cuirtear é le taobh Ogmios (a chuirtear le taobh Heracles) de dheasca a chalmacht catha agus a chumadh Oghaim. Cuireann J. A. MacCulloch buafhocal Oghma, grianaineach, i gcomparáid le cur síos Lucian den "aghaidh aoibhiúil" Ogmios, agus molann gur laoch na dTuath Dé de bharr "an tseannóis um croíthe na laochra roimh cath a tharraingt le hóráidí solabhartha", cé nach bhfuil a leithéid soiléir sna téacsanna. Séanann scoláirí  mar Rudolf Thurneysen agus Anton van Hamel nasc ar bith idir Oghma agus Ogmios.

Cath Mhaighe Tuireadh
Throid Oghma sa chéad chath Mhaighe Tuireadh, nuair a chuir na Tuatha Dé na Fir Bholg faoi chois agus chloígh Éire. 

Agus an leath-Fhomhórach Bres i réim, cuireadh na Tuatha Dé faoi chois. B'éigean d'Oghma adhmad tine a iompair, ach ba é an t-aonar a chalmacht a chruthú os comhair an rí. Cuireadh Bres dá choróin, agus cuireadh an full line na dTuath Dé ar ais faoi Nuada Airgeadlámh, agus ba é Oghma a churadh. Nuair a tháinig Lugh ar an bhfód agus bhagairt a chumhacht, thug Oghma dúshlán dó, ag ardú a leac mhór (nárbh fholáir de ghnáth ochtó damh chun í a bhogadh) agus chaith le teannadh í as Teamhair. Thug Lugh a fhreagra, ag caitheamh an leac ar ais. 

Cheap Nuadu Lugh ina cheannaire ag an gCath, agus d'éirigh Oghma ina churadh Lugh. Gheal sé go maródh sé rí na bhFormhóraigh, Indech, agus go gcloífeadh trian dá arm. I rith an chatha, d'aimsigh sé Orna, claíomh rí na bhFormhóraigh Tethra, a d'insíodh faoi gníomhartha déanta agus é lom. I rith an chatha, thit Oghma agus Inneach i gcomhrac aonair. Tá roinnt éiginnteachta sna téacsanna, ámh; in Cath Maighe Tuireadh, tar éis an chatha, chuaigh Oghma, Lugh agus Daghdha triúr sa tóir ar na Fomhóraigh, chun cláirseach Uaitne, cruitire an Daghdha, a fháil ar ais.

Tagairtí

Tuatha Dé Danann
Joe Kernan

Is iarpheileadóir Ghaelach ó Chontae Ard Mhacha é Joe Kernan. Rugadh sé ar an 8 Aibreán 1954. D'imir sé le haghaidh Ard Mhacha agus Crois Mhic Lionnáin. Bronnadh dhá ghradam 'All Stars' air: 1977 agus 1982.

Daoine a rugadh i 1954
Daoine beo
Maitiú Ó Conchubhair

Is iarpheileadóir Ghaelach ó Chontae Uíbh Fhailí é Maitiú Ó Conchubhair (Matt Connor sa Bhéarla). Rugadh sé sa bhliain 1960. D'imir sé le haghaidh Uíbh Fhailí agus Inis na mBreatnach. Bronnadh trí ghradam 'All Stars' air: 1980, 1982 agus 1983.

Daoine a rugadh i 1960
Daoine beo
Bulladóir Francach

Is madadh clóis é bulladóir Francach. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Gár

Is ainmhí é an gár. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Seán Ó Caoimh

Is iarpheileadóir Ghaelach ó Chontae Uíbh Fhailí é Seán Ó Caoimh (John O'Keeffe sa Bhéarla). Rugadh sé ar an 15 Aibreán 1951. D'imir sé le haghaidh Ciarraí agus Aibhistín de Staic. Bronnadh cúig ghradam 'All Stars' air: 1973, 1975, 1976, 1978, agus 1979.

Daoine a rugadh i 1951
Daoine beo
Séamus Ó Géibheannaigh

Is iarpheileadóir Ghaelach ó Chontae Bhaile Átha Claith é Séamus Ó Géibheannaigh (Jimmy Keaveney sa Bhéarla). Rugadh sé ar an 12 Feabhra 1945. D'imir sé le haghaidh Baile Átha Claith agus Naomh Uinsionn. Bronnadh trí ghradam 'All Stars' air: 1974, 1977 agus 1978.

Daoine a rugadh i 1945
Daoine beo
Tónaí Mac Taidhg

Is iarpheileadóir Ghaelach ó Chontae Chorcaí é Tónaí Mac Taidhg (Tony McTague sa Bhéarla). Rugadh sé i mí Eanáir 1946. D'imir sé le haghaidh Corcaigh agus Féar Bán/Lios Dearg. Bronnadh dhá ghradam 'All Stars' air: 1971 agus 1972.

Peileadóirí Chorcaí
Daoine as Contae Chorcaí
Daoine a rugadh i 1946
Daoine beo
Tommy Langan

Ba pheileadóir Ghaelach ó Chontae Mhaigh Eo é Tommy Langan. Rugadh sé 23 Meán Fómhair 1921. Fuair sé bás ar an 22 Meán Fómhair 1974. D'imir sé le haghaidh Maigh Eo agus MacUílín CLG Baile an Chaisleáin.

Daoine a rugadh i 1921
Básanna i 1974
Seán Puircell

Ba pheileadóir Ghaelach ó Chontae na Gaillimhe é Seán Puircell (Seán Purcell i mBéarla). Rugadh é ar 17 Nollaig 1928. Fuair sé bás ar an 27 Lúnasa 2005. D'imir sé le haghaidh Gaillimh.

Daoine a rugadh i 1928
Básanna in 2005
Daoine as Contae na Gaillimhe
Tomas Ó Murchú

Ba pheileadóir Ghaelach ó Chontae Laois é Tomas Ó Murchú (Tommy Murphy sa Bhéarla). Rugadh sé sa bhliain 1921. Fuair sé bás sa bhliain 1985. D'imir sé le haghaidh Laois.

Daoine a rugadh i 1921
Básanna i 1985
Seán Ó Murchú

Is iarpheileadóir Ghaelach ó Chontae Chiarraí é Seán Ó Murchú (Seán Murphy sa Bhéarla). Rugadh sé sa bhliain 1932. D'imir sé le haghaidh Ciarraí agus An Daingin.

Daoine a rugadh i 1932
Daoine beo
Daoine as Contae Chiarraí
Seán Seosamh Ó Raghallaigh

Is iarpheileadóir Gaelach ó Chontae an Chabháin é Seán Seosamh Ó Raghallaigh (John Joe O'Reilly sa Bhéarla). Rugadh sé sa bhliain 1919. Fuair sé bás sa bhliain 1952. D'imir sé le haghaidh an Cabhán agus Corr na Féinne Naomh Fionnan.

Ceannfort in Óglaigh na hÉireann (Fórsaí Cosanta na hÉireann) ba ea é. Gortaíodh é le linn cluiche peile sa bhliain 1952 agus níor tháinig biseach air ina dhiaidh. Fuair sé bás sa bhliain chéanna.

Daoine a rugadh i 1919
Básanna i 1952
Daoine as Contae an Chabháin
Éinde Ó Callaráin

Ba pheileadóir Ghaelach ó Chontae na Gaillimhe é Éinde Ó Callaráin (Enda Colleran sa Bhéarla). Rugadh sé i mí Bhealtaine 1942. Fuair sé bás ar an 8 Aibreán 2004. D'imir sé le haghaidh Gaillimh agus An Creagan/Maugh Locha.

Daoine a rugadh i 1942
Básanna in 2004
Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Baile an Lochaigh, Paróiste Mórdhach

Baile fearainn in iardheisceart Paróiste Mórdhach é Baile an Lochaigh. S'é Baile an Lochaigh an baile is mó sa pharóiste. Fuarthas amach i ndaonáireamh 2011 go bhfuil 38 tigh ar an mbaile agus go raibh 12 tigh folamh ag an am. Bhí 73 duine ag maireachtaint ar an mbaile ag am an daonáireamh sa bhliain 2011.
An Baile Breac, Paróiste Mórdhach

Baile fearainn in iardheisceart Paróiste Mórdhach é Baile Breac. Tá Baile Breac suite ag bun Cnoc Bréanainn agus tá an carr-chlós dos na siúlóirí suite ag barra an bhaile. Fuarthas amach i ndaonáireamh 2011 go bhfuil 22 tigh ar an mbaile agus bhí 7 tigh folamh ag an am. Bhí 33 duine ag maireachtaint ar an mbaile ag am an daonáireamh sa bhliain 2011.
Gadhál

Is ainmhí é an gadhál. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Geamsboc

Is ainmhí é an geamsboc. Mamach atá ann. 

Mamaigh
An Páirtí Náisiúnta

Is páirtí Éireannach ar dheis ar fad é An Páirtí Náisiúnta. Bunaíodh an Páirtí Náisiúnta i mí na Samhna, 2016. Is é Justin Barrett an t-uachtarán agus is é Seamus Mac Raghnaill an leasuachtarání.

Stair  

Bunaíodh an Páirtí Náisiúnta i mí na Samhna, 2016. Bhí seoladh eagraithe sa Merrion Hotel, ach chealaigh an t-óstán é.
Is as Tiobraid Árann é Justin Barrett. Sna 1990idí, ghlac sé páirt in imeachtaí san Iodáil agus sa Ghearmáin, a bhíothas eagraithe le grupaí ar nós Forza Nuova agus an Páirtí Daonlathach Náisiúnta.

Is as an Longfort é Seamus Mac Raghnaill. Bhí sé ceangailte le Libertas agus an feachtas in aghaidh an Tríochadú Leasú ar an mBunreacht i 2012.

Reáchtáil an páirtí a chéad Ard Fheis i mí na Samhna, 2017, sa Trump International Hotel, i nDún Beag i gContae an Chláir. Bhí timpeall le caoga i láthair. Bhí achrann ann nuair a mhaslaigh Seamus Mac Raghnaill daoine aeracha. Chosain Barrett an ráiteas, agus shiúil an aoi-spéicéir John Wilson amach agus fiúnach air.

Idé-eolaíocht 
Deirtear gur pháirtí i bhfad amach ar an eite dheis é an Páirtí Náisiúnta. Achoimríonn an páirtí a n-idé-eolaíocht ar a suíomh gréasáinː "Creidimid i muintir na hÉireann, an ceart maireachtála atá againn mar náisiún, ár gceart seilbh a rugadh ar ár dtír dhúchais, agus an ceart atá againn í a chosaint. Is í Éire aontaithe Éireannach saor í mar aidhm againn."

An feachtas "Abortion Never"

Bhí feachtas ar bun ag an Páirtí in aghaidh an ghinmhillte sna laethanta roimh an Reifreann ar an 8ú leasú ar an mBunreacht. Mhol Barrett, "Ba cheart pionós an bháis a chur ar aon dochtúir a dhéanann ginmhilleadh ar leanbh neamhbheirthe".

Nótaí

Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann
Alacant

Is cathair i gComhphobal fhéinrialaitheach Valencia agus port ar Chósta Blanca na Spáinne í Alacant (Spáinnis: Alicante). Is príomhchathair cúige Alacant í suite i ndeisceart comhphobal Valencia.

Port tábhachtach ab ea í suite ar chósta na Meánmhara. Tá thart ar 330,000 daoine ina gónaí, sé sin an dara chathair is mó sa chomhphobal. Má thógtar an mórcheantar uirbeach san áireamh (sé sin Elche agus bruachbhailte) tá 757,085 daoine ina gcónaí ann, sé sin an ochtú mórcheantar uirbeach is mó sa Spáinn. 

Comhphobal Valencia
Cathracha agus Bailte i gComhphobal Valencia
Turasóireacht sa Spáinn
Cathracha ar an Meánmhuir
Ialtóg Geoffroy

Is ainmhí í an ialtóg Geoffroy. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Cat Geoffroy

Is ainmhí é an cat Geoffroy. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Avilés

Is cathair i gcomhphobail fhéinrialaithe Asturias na Spáinne í Aviles. Is cathair tábhachtach í sa réigiúin chomh maith le Gijón agus Oviedo. Tá sí suite in inbhear Avilés, i lár-thuaidh chósta Asturias coast, soir ó ceann Peñas Cape, tá port náisiúnta aici agus is cathair tionscalaíoch í. Tá sí gar do tránna cáiliúil mar Salinas agus eaglais suimiúil mar St. Thomas of Canterbury. 

Cathracha agus Bailte in Asturias
Móralpaire seangán

Is ainmhí é an móralpaire seangán. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Ollmhuinseac

Is ainmhí é an ollmhuinseac. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Ollphangailin

Is ainmhí é an ollphangailin. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Cead Mac Mágach

Sa Rúraíocht, ba laoch na gConnacht é Cead Mac Mágach (Sean-Ghaeilge Cet mac Mágach). Bhí dianchoimhlint ann idir é agus laoch na nUladh, Conall Cearnach.

De réir seanscéalta éagsúla, deirtear gur dheartháir mháthair Chonaill é, agus dá bharr a uncail.

Mac Dá Thó

Ag fleadh eagraithe ag Mac Dá Thó, ríbhrú Laighean, bhí laochra Connacht agus Uladh ag déanamh gaiscí chun an churadhmhír a bhuachan. Chuir Cead cách ina thost, ag cur i gcuimhne dóibh gur chloígh sé iad go léir i gcomhrac aonair. Bhí Cead ar tí a mhír a ghlacadh nuair a tháinig Conall Cernach ar an bhfód. Chuir gaiscí Chonaill Cead féin ina thost. Ghéill Cead, ach mhaígh go gcloífeadh Anluan, a dheartháir, Conall, ach go raibh sé ann. Chaith Conall mar fhreagra ceann úrbhainte Anluain isteach ina ucht.

Conchúr mac Neasa
Bhí Cead na chúís bháis de rí na nUladh, Conchúr mac Neasa.  Ghoid sé inchinn chailcithe Mhes Gegra, rí Laighean (a bhí tógtha ag Conall Cearnach mar chorn catha), agus chaith lena thabhall, á leabú go domhain i gcionn Chonchúr.  Níorbh fhéidir le dochtúírí Chonchúir í a thógaint amach gan é a mharú, mar sin d'fhuaigh siad an chneá isteach, agus dúírt leis go mairfeadh sé fad is gur lig sé a scíth.  Seacht mbliana síochána ina dhiaidh, chuala Conchúr scéala bás Chríost, bhuail taom feirge é, phléasc an inchinn as a chionn, agus fuair sé bás.

Anbhás Chet
Lá geimhridh éigin, agus mharaigh sé seachtar is fiche, ag baint a gceann.  Chuaigh Conall Cearnach ar a thóir, ag leanúint a rian tríd an tsneachta.  D'aimsigh sé é, ach bhí drogall air é a throid, go dtí gur cháin a charabadóir é de bharr a easpa misnigh.  Bhuail siad ag áth, agus mharaigh Conall Cead i gcomhrac aonair fiachmhar, agus Conall féin i mbaol báis.

Tagairtí

An Rúraíocht
Jennifer Hudson

Is ceoltóir, amhránaí agus aisteoir Meiriceánach í Jennifer Kate Hudson. Rugadh ar an 12 Meán Fómhair 1981 í. Táinig sí sa seachtú hait ar an an tríú sraith de American Idol sa bhliain 2004. Ó shin 2017 is moltóir í ar The Voice SA agus The Voice RA.

Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 38 ghradam buaite ag Hudson. Tá 74 ainmniúchán faighte aici.

Dioscliosta 
Jennifer Hudson (2008)
I Remember Me (2011)
JHUD (2014)

Scannáin

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1981
Popcheoltóirí Meiriceánacha
American Idol
Daoine beo
Néaraistriúchán uathoibríoch

Is éard is néaraistriúchán uathoibríoch (NAU) ann ná cur chuige maidir le meaisínaistriúchán, a úsáideann líonra néarach saorga chun seichimh focal a thuar, de ghnáth ag  samhaltú na seichimh go léir i múnla comhtháite amháin.
Is éard is domhain-néaraistriúchán néarach ann ná  síneadh ar mheaisínaitriúchán néarach. Úsáideann an dá cheann líonra néarach mór, leis an difríocht go bpróiseálann an domhain-néaraistriúchán néarach sraitheanna éagsúla líonraí seachas ceann amháin.'''

Airíonna 
Ní theastaíonn ach ach codán den chuimhne is gá  trí mhúnlaí an mheaisínaistriúcháin staitistiúil (MAS). Ina theannta sin, murab ionann agus na córais aistriúcháin thraidisiúnta bíonn gach cuid de mhúnla an  aistriúcháin néaraigh oilte i gcomhpháirt (deireadh-go-deireadh) chun an fheidhmíochta aistriúcháin a uasmhéadú.

Stair

Feidhmiú

Úsáid 
.
          .

Tagairtí
Ollantalóp cíordhubh

Is ainmhí é an ollantalóp cíordhubh. Mamach atá ann. 

Mamaigh
ICR FM

B'é ICR FM stáisiún raidió in Inis Eoghain in Éirinn. Thosaigh sé ag craoladh i 2002, ach stop sé ag craoladh ar an 17 Deireadh Fómhair 2012.

Tagairtí 

Stáisiúin raidió in Éirinn
Stáisiúin raidió a thosaigh ag craoladh i 2002
Aeons

Dísreach ceoil leictreonaice déanta de Mhuireann Nic Amhlaoibh agus Phádraig Rynne is ea Aeons. Scaoil siad amach a gcéad singlí, Bealtaine agus An Fhuil, i 2016agus a gcéad albam, Fís, i Mí na Bealtaine 2018.

Gradaim NÓS 
Tá méid mhaith ainmniúchán gearrliosta faighte ag an dísreach chun gradam NÓS sna trí blianta a bhfuil siad gníomhach, agus bua acu iontu dhá uair. Sa bhliain 2019, fuair Aeons ainmniúchán chun 'Banna/Ceoltóir na Bliana'; fuair Fís ainmniúchán chun 'Albam na Bliana', agus fuair 'Cúramaí an tSaoil', ceann de na hamhráin ar Fís, ainmniúchán chun 'Amhrán na Bliana', cé gur Kneecap a bhuaigh gach ceann de na duaiseanna sin faoi dheireadh. Sa bhliain 2017, bhuaigh Aeons dhá ghradam NÓS, do 'Físeán na Bliana', le físeán ceoil Bhealtaine, agus 'Nuíosach na Bliana', agus iad i dteideal dul san iomaíocht don ghradam sin toisc gurbh í 2016 an chéad bhliain ghníomhach dóibh. Fuair siad trí ainmniúchán eile freisin; Bealtaine agus An Fhuil araon do 'Amhrán na Bliana', agus an dísreach féin chun 'Banna/Ceoltóir na Bliana'.

Déantar achoimre ar na sonraí seo sa tábla seo thíos:

Disceolaíocht

Tagairtí 

Ceoltóirí Éireannacha
Bannaí a chanann i nGaeilge
Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 2016
Muireann Nic Amhlaoibh

Ceoltóir agus amhránaí as Contae Chiarraí is ea Muireann Nic Amhlaoibh (a rugadh i 1978). Go dtí an bhliain 2016, bhí sí ar phríomhchainteoir an ghrúpa traidisiúnta Danú. Ón mbliain chéanna, is leath den dísreach leictreonaice Aeons í.

Daoine a rugadh i 1978
Daoine beo
Ceoltóirí Éireannacha
Ceol traidisiúnta na hÉireann
An Airméin i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse

Ghlac An Airméin páirt i Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse don chéad uair sa bhliain 2006.

Iomaitheoirí

Pointí

Ó cuireadh an córas vótála láithreach i bhfeidhm i 2016, seo hiad na cúig thír a thug is mó pointí, sa teileavóta, don Airméin i mbabhtaí ceannais:

Tagairtí 

Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
An Albáin i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse

Ghlac An Albáin páirt i Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse don chéad uair sa bhliain 2004.

Iomaitheoirí

Pointí

Ó cuireadh an córas vótála láithreach i bhfeidhm i 2016, seo hiad na tíortha a thug pointí sa teileavóta don Albáin i mbabhtaí ceannais:

Leis sin, seo hiad na seacht dtír ar thug a ngiúiréithe is mó pointí don Albáin sa tréimhse chéanna:

Tagairtí 

Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
An Asarbaiseáin i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse

Ghlac An Asarbaiseáin páirt i Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse don chéad uair sa bhliain 2008.

Iomaitheoirí

Pointí

Ó cuireadh an córas vótála láithreach i bhfeidhm i 2016, seo hiad na cúig thír a thug is mó pointí, sa teileavóta, don Asarbaiseáin i mbabhtaí ceannais:

Tagairtí 

Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
An Bhealarúis i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse

Ghlac An Bhealarúis páirt i Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse don chéad uair sa bhliain 2004.

Iomaitheoirí

Pointí

Ó cuireadh an córas vótála láithreach i bhfeidhm i 2016, seo hiad na tíortha a thug pointí sa teileavóta don Bhealarúis i mbabhtaí ceannais:

Leis sin, seo hiad an t-aon tír déag ar thug a ngiúiréithe is mó pointí don Bhealarúis sa tréimhse chéanna:

*Ní raibh an Úcráin ná an Bhulgáir páirteach sa bhliain 2019: mar sin, ní raibh an deis acu pointí a thabhairt don Bhealarúis sa bhliain sin

**Ní raibh an Rúis páirteach sa bhliain 2017: mar sin, ní raibh an deis acu pointí a thabhairt don Bhealarúis sa bhliain sin

Tagairtí 

Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Proinsias Mac a' Bhaird

De bhunadh Árainn Mhór i dTír Chonaill é Proinsias Mac a’ Bhaird. Tá cónaí air faoi láthair idir an t-oileán agus Leitir Ceanainn, áit a oibríonn sé mar mhúinteoir. Tá trí cinn déag de leabhair Ghaeilge dá chuid i gcló agus aistriúchán ar leabhar Béarla. Baineann sé úsáid as Gaeilge Thír Chonaill go príomha ina chuid scríbhneoireachta.

Tairngreacht 
Ba é an t-úrscéal Tairngreacht is mó a thuil clú dó mar scríbhneoir. Bronnadh Gradam Leabhar na Bliana de chuid An Post ar an úrscéal sa bhliain 2019. Bhuaigh an t-úrscéal an chéad duais i gComórtas Liteartha an Oireachtais agus bhain sé an gearrliosta do Ghradam Uí Shuileabháin sa bhliain 2018.

Baineann an scéal le comhcheilg taobh istigh den Eaglais Chaitliceach, tráth ar éirigh an Pápa Beinidict as oifig. Tarraingíonn an t-úrscéal ar scéal Naomh Colm Cille agus ar fhaoistin atá in ainm is a bheith scríofa aige, rud a imríonn tionchar mór ar chúrsaí sa nuashaol.

Duaiseanna 
Bronnadh duaiseanna ar chuid mhór de shaothar Mhic a' Bhaird. Bronnadh an chéad duais d''úscéal ar 'Rún an Bhonnáin'  agus ar 'Tairngreacht' ag Comórtas Liteartha an Oireachtais agus bronnadh an dara duais d'úrscéal liteartha ar a úrscéal 'Fatwa'. Tá duaiseanna bainte aige don drámaíocht, ceol agus filíocht ag comórtais an Oireachtais freisin.

Bronnadh duaiseanna ar a chuid filíochta i gcomórtais áirithe, ina measc: comórtas filíochta Bhéal Átha na mBuilí, Comórtas Filíochta Uí Néill agus Reclaim the Vision of 1916.

Leabhair i gcló 

 Cogar san Fharraige (Coiscéim), 2002
 Idir Beocht agus Beatha (Coiscéim), 2004
 An Tairiscint (Coiscéim), 2005
 Maggie Sailor agus Cailleach na Farraige (Coiscéim), 2008
 Maggie Sailor agus Mallacht na Mic Ó gCorra (Coiscéim), 2009
 Fear na Féile Vailintín agus scéalta eile (Breacadh), 2009
 Faigh Greim ar an Ghrian, (Coiscéim), 2010
 Rún an Bhonnáin (LeabhairComhar), 2010, 2019
 Bealach na Mine Buí (Coiscéim), 2015
 Amhrán na Mara (Coiscéim), 2015 [aistriúchán]
 Oileán na nDraoithe (Éabhlóid), 2017
 Tairngreacht (LeabhairComhar), 2018
 Fatwa (Coiscéim), 2019
 Falscaí (Coiscéim), 2021

Tagairtí

Daoine a rugadh i 1973
Daoine beo
Úrscéalaithe Éireannacha‎
Dioscliosta Cheryl

Is éard atá i dioscliosta an amhránaí í Cheryl ná ceithre albaim stiúideo agus aon shingil déag mar ealaíontóir ceoil aonréadach.

Albaim

Albaim stiúideo

Ceirníní Leathfhada

Singlí

Mar Ealaíontóir Ceoil

Físeáin ceoil

Cheryl
Dioscliostaí
Ógie Ó Céilleachair

Múinteoir is scríbhneoir é Ógie Ó Céilleachair, as Gaeltacht na nDéise.

Oideachas 
Tar éis dó freastal ar an mbunscoil agus ar an meánscoil sa Rinn, bhain sé céim onórach amach sna hEalaíona i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh. Chuaigh sé ar aghaidh in 2017 chun Ard-Dioplóma san Oideachas a dhéanamh in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh agus ina dhiaidh sin d’éirigh leis máistreacht a bhaint amach i dTeagasc Teangacha in Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge.

Gairm 
Caitheann Ógie a chuid ama idir an Rinn agus Luimneach. Múinteoir Gaeilge, staire agus drámaíochta é i nGaelcholáiste Luimnigh, áit a scríobhann agus a léiríonn sé dráma leis an idirbhliain go bliantúil.

Saothar 
Tá téacsleabhar staire don Teastas Sóisearach, An Cúrsa Iomlán Staire, foilsithe aige.  
Sa bhliain 2011 d’fhoilsigh sé úrscéal do dhéagóirí, Cúpla, le Cló Iar-Chonnacht. 

Is é Katfish agus Scéalta Eile an tríú foilsiúchán aige.

Naisc sheachtracha

Katfish agus Scéalta Eile. https://www.siopaleabhar.com/en/product/katfish-agus-scealta-eile/
Cúpla - Ógie Ó Céilleachair. https://www.siopagaeilge.ie/ga/products/cupla-ogie-o-ceilleachair
Author Ógie goes to the top of the class with new book. https://www.limerickpost.ie/2019/02/26/author-ogie-goes-to-the-top-of-the-class-with-new-book/

Tagairtí
Daoine as Contae Phort Láirge
Scríbhneoirí Gaeilge
Daoine beo
Múinteoirí Gaeilge
Emil Jannings

B'aisteoir Gearmánach é Emil Jannings (rugadh Theodor Friedrich Emil Janenz, 23 Iúil 1884 – 2 Eanáir 1950). Bhuaigh sé an chéad ghradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1929.

Daoine a rugadh i 1884
Básanna i 1950
Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Marie Dressler

Ba bhan-aisteoir Ceanadach-Mheiriceánach í Marie Dressler (9 Samhain 1868 – 28 Iúil 1983).

Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir Is Fearr sna gradaim Academy i 1931. Ainmníodh í don ngradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1932.

Ban-aisteoirí Ceanadacha
Daoine a rugadh i 1868
Básanna i 1934
Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Wallace Beery

B'aisteoir Meiriceánach é Wallace Beery (1 Aibreán, 1885 – 15 Aibreán, 1949).

Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1932. Ainmníodh é don ngradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1930.

Daoine a rugadh i 1885
Básanna i 1949
Aisteoirí Meiriceánacha
Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Michelle Gildernew

Is polaiteoir de chuid Sinn Féin i dTuaisceart Éireann í Michelle Gildernew. Rugadh sí ar an 28 Márta 1970. I mí Mheitheamh 2017, bhí sí tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Fear Manach agus Tír Eoghain Theas.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1970
Daoine beo
Alumni Ollscoil Uladh
Baill Shinn Féin
Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Daoine as Contae Thír Eoghain
Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Mná Éireannacha
Elisha McCallion

Is polaiteoir de chuid Sinn Féin i dTuaisceart Éireann í Elisha McCallion. Rugadh sí ar an 21 Deireadh Fómhair 1982. I mí Mheitheamh 2017, bhí sí tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do An Feabhal.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1982
Daoine beo
Baill den 26ú Seanad
Baill Shinn Féin
Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Daoine as Contae Dhoire
Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Mná Éireannacha
Chris Hazzard

Is polaiteoir de chuid Sinn Féin i dTuaisceart Éireann é Chris Hazzard. Rugadh sé ar an 20 Lúnasa 1984. I mí Mheitheamh 2017, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do An Dún Theas.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1984
Daoine beo
Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste
Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Daoine as Contae an Dúin
Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Fir
Paul Maskey

Is polaiteoir de chuid Sinn Féin i dTuaisceart Éireann é Paul John Maskey. Rugadh sé ar an 10 Meitheamh 1967. I mí Mheitheamh 2011, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Bhéal Feirste Thiar.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1967
Daoine beo
Baill Shinn Féin
Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Fir
Órfhlaith Begley

Is polaiteoir de chuid Sinn Féin i dTuaisceart Éireann é Órfhlaith Begley. Rugadh sí ar an 19 Nollaig 1991. I mí Bhealtaine 2018, bhí sí tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Thír Eoghain Thiar.

Tagairtí 

Catagóir:Polaiteoirí Thuaisceart na hÉireann
Daoine a rugadh i 1991
Daoine beo
Gloria Gaynor

Amhránaí Meiriceánach is ea Gloria Gaynor a rugadh ar an 7 Meán Fómhair 1949 i Newark, New Jersey. Is fearr aithne uirthi as amhrán I Will Survive.

Tagairtí 

Ceoltóirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1949
Daoine beo
Georgy Zhukov

Ba ginearál Rúiseach é Georgy Konstantinovich Zhukov, a rugadh ar an 1 Nollaig 1896 agus fuair bás ar an 18 Meitheamh 1974.

Daoine Rúiseacha
Daoine a rugadh i 1896
Básanna i 1974
Brocaire Uí Mháil

Is madadh clóis é brocaire Uí Mháil. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Marmaiséad Goeldi

Is ainmhí é an marmaiséad Goeldi. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Cealtchar

Sa Rúraíocht, is laoch na nUladh é Cealtchar (Sean-Ghaeilge Celtchar) mac Uitheachair (nó Uithidir).

Sna scéalta

Deirtear gurbh "laoch liath, ard, fíochmhar na nUladh" é Cealtchar.  Chónaigh air i nDún Leathghlaise (ar a thugtar freisin Dún, nó Ráth Chealtchair) i nDún Pádraig, Contae an Dúin.  Ba í Findmór as Dún Sobairche, Contae Aontroma a bhean chéile.  Bheartaigh sé sleá darbh ainm Lúin Chealtchair, a bhfuil saint chun fola chomh láidir, go gcaithfí é a chur i gcoire nimhe chun é a smachtú.

Ag fleadh tráth, thug sé dúshlán do Cet mac Mágach ar son na curadhmhíre.  D'fhreagair Cet ámh go raibh Cealtchar coillte aige le sleá ag tigh Chealtchair féin.

Agus na hUlaidh dúisithe as a gceas, tharrtháil Cealtchair agus Conchúr mac Neasa ochtar ban fuadaithe ó ochtar fear de theaghlach Ailille agus Méabha ag Áth Féinne.

Mar chúiteamh as dúnmharú Bhlaí Briugu, a luigh lena bhean chéile, cuireadh iachall ar Chealtchar an ruaig a chur ar thrí bhagairt na nUladh.

Ba é an chéad bhagairt 
Conganchnes mac Dedad, a bhí i mbun díoltas a bhaint ar son dúnmharú a nia Cú Raoi.  Bhí craiceann fadharcánach aige, nárbh fhéidir arm ar bith polladh.  Mhol Cealtchar a iníon Niamh dó chun pósadh, agus dá bharr, fuair sí amach go marófaí Conganchnes ach d'ingne dearg-the lasta isteach i mboinn a chos.  Thug sí an t-eolas seo dá hathair, a rinne mar ba ghá.

Ba é an dara bagairt ná cú fíochmhar darbh ainm Luch Donn.  D'aimsigh baintreach é ina choileán, agus thóg sí é ina chú ollmhór agus dosmachtaithe.  Mharaigh sé caoirigh na baintrí, ansin a mic, ansin an bhaintreach féin.  Ansin, chuaigh i mbun lonnaíocht a scriosadh gach oíche.  D'aimsigh Cealtchar lomán fearna, tholl amach é go ndeachnaigh a lámh tríd, agus bheirigh sé é le mil, gréisc agus luibheanna, go dtí go raibh sé righin agus solúbtha.  Tháinig sé i ngiorracht an chú leis an lomán thar a láimh, agus ghabh fiacla an chú ann á bhaint.  Bhí Cealtchar in ann ansin a chroí a tharraingt amach tríd a bhéal, á mharú.

Ba é an tríú bagairt ná Dóelchú, madra Chealtchair féin.  D'aimsíodh é mar choileán laistigh uaigh Chonganchnes.  Ní ligeadh sé ach Cealtchar é a láimhseáil, ach lá amháin d'éiligh sé agus as sin amach, bhagraíodh sé ba agus caoirigh na nUladh.  Chuaigh Celtchar ar thóir an mhadra agus ghlaoigh sé air.  Tháinig sé chuige agus leadhb a chosa.  In aghaidh a thola, mharaigh Celtchar é lean shleá.  Agus an sleá á ardú aige, rith braon d'fhuil nimhiúil an mhadra síos agus trí chorp Chealtchair, á mharú.

Féach freisin
 Lúin Chealtchair

Tagairtí

An Rúraíócht
Ponferrada

Is cathair i gcomhphobail féinrialaithe na Caistíle agus León sa Spáinn í Ponferrada'''. Tá sí suite i gcúige León agus í mar phríomhchathair an chontae El Bierzo. Tá sí lonnaithe in iarthuaisceart na Spáinne agus iarthar an chúige in aice teorainn na Gailíse. Luíonn sí ar abhainn Sil timpeallaithe go hiomláin ag sléibhte. Is í an chathair deireanach ar Tóchar Francach den Camino de Santiago roimh Santiago de Compostela í féin. Bhí thart ar 65,700 daoine ina gcónaí ann sa bhliain 2017 agus mar sin tá símar an 6ú chathair is mó sa réigiúin. 
 
Tagann ainmn na Cathrach ón Laidin Pons Ferrata'', sé sin Droichead Iarann. 

Cathracha agus Bailte i gCaistíl agus León
Aoine Mhór na Siopadóireachta

Is leasainm é ar an Dé hAoine tar éis Lá an Altaithe san Stáit Aontaithe Mheiriceá é Aoine Mhór na Siopadóireachta.

Siopadóireacht
Hamstar buí

Is ainmhí é an hamstar buí. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Langúr órga

Is ainmhí é an langúr órga. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Tamairín leonta órga

Is ainmhí é an tamairín leonta órga (Leontopithecus rosalia, Portaingéilis: mico-leão-dourado). Mamach atá ann, moncaí beag. Maireann sé sna coillte ar chóstaí na Brasaíle. Tá an speiceas i mbaol.

Mamaigh
Ialtóg mheasa órchaipíneach

Is ainmhí í an ialtóg mheasa órchaipíneach (Acerodon jubatus). Mamach atá ann. 

Mamaigh
Baiséadach Mór Gríofa Vendée

Is madadh clóis é baiséadach Mór Gríofa Vendée. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Gormán mór Gascúnach

Is madadh clóis é gormán mór Gascúnach. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Grífíneach mór Veindéach

Is madadh clóis é grífíneach mór Veindéach. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Julie Christie

Is aisteoir Briotanach í Julie Frances Christie. Rugadh sí ar an 14 Aibreán 1941. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1966. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 2007.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1940
Daoine beo
Ban-aisteoirí Briotanacha
Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Glenda Jackson

Is ban-aisteoir agus iarpholaiteoir Sasanach í Glenda May Jackson (9 Bealtaine 1936). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1971 agus 1974.

Daoine a rugadh i 1936
Daoine beo
Ban-aisteoirí Sasanacha
Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Jack Nicholson

Is aisteoir Meiriceánach é John Joseph Nicholson. Rugadh sé ar an 22 Aibreán, 1937. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr sna Gradaim Academy i 1976 agus i 1998. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 1974 agus 1975, an gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma i 1986 agus 1998 agus an gradam Aisteoir is Fearr i nDráma i 2003.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1937
Daoine beo
Aisteoirí Meiriceánacha
Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Louise Fletcher

Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Estelle Louise Fletcher (22 Iúil 1934 - 23 Meán Fómhair 2022). Chonacthas í mar aisteoir den chéad uair ar 77 Sunset Strip, sraith teilifíse Meiriceánach (1957–1958). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir Is Fearr sna gradaim Academy i 1976 de bharr ról Banaltra Ratched a imirt sa scannán úd One Flew Over the Cuckoo's Nest (1975).

Rugadh agus tógadh Louise Fletcher in Birmingham, Alabama. Bhí a thuismitheoirí bodhar, agus d'oibrigh a hathair go dian ar son na mbodhar, ag cur roinnt mhaith pobal eaglaisí dóibh ar bun in Alabama. Mhúin aint léi an chaint di.

Cailleadh i Montdurausse na Fraince í, ar 23 Meán Fómhair, 2022, in aois a 88 bliain.

Tagairtí 

Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Básanna in 2022
Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Daoine a rugadh i 1934
Daoine as Alabama
Halfway (EastEnders)

Is carachtar ficseanúil é Callum "Halfway" Highway sa cláir theilifíse EastEnders. Glacann Tony Clay an pháirt mar Halfway. Bhí Halfway ar an gclár den chéad uair ar an 1 Eanáir 2018.

Tagairtí 

Carachtair fhicseanúla
Carachtair EastEnders
Carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2018
Richard Dreyfuss

Is aisteoir Meiriceánach é Richard Stephen Dreyfuss. Rugadh sé ar an 29 Deireadh Fómhair, 1947. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr sna Gradaim Academy i 1978. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1978.

Daoine a rugadh i 1947
Daoine beo
Aisteoirí Meiriceánacha
Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
F. Murray Abraham

Is aisteoir Meiriceánach é F. Murray Abraham. Rugadh sé ar an 24 Deireadh Fómhair, 1939. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr sna Gradaim Academy i 1985. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 1985.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1939
Daoine beo
Aisteoirí Meiriceánacha
Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Cruinniuc

Sa Rúraíocht, is fear saibhir bólachta na nUladh é Cronnchu (Sean-Ghaeilge Cruinniuc) mac Agnoman.  Bhí sé ina bhaintreach fir nuair a tháinig bean álainn gan choinne go dtí a theach.  Níor lig sí a hainm dó, ach d'fhan sí leis mar bhean chéile agus thug aire dá bpáistí.  Luigh sí leis agus d'éirigh sí torrach. 

Níos déanaí ag féile an rí, mhaígh sé go raibh a bhean chéile in ann rith níos tapúla ná carabad an rí.  
Chuala an rí a mhaíomh, agus cuireadh iallach ar a bhean trom ar pháiste   race against his chariot.  Bhuaigh sí, agus rugadh cúpla di ar an gcríochlíne.    
Lig sí gurbh Macha iníon Sainrith mac Imbaith í, agus bhí príomhchathair na nUladh ainmnithe aisti as sin amach, Eamhain Mhacha ("Cúpla Macha").  Chuir sí mallacht ar na hUlaidh ansin, go bhfulaingí siad tinneas clainne ar ló a n-anghá.  Ba é seo an chúis nach raibh ach Cú Chulainn leathdhia in ann troid sa Táin Bó Cuailnge.

References

An Rúraíocht
Eagaratón

Is éard is eagaratón ann ná imeacht eagraithe ina gcuireann eagarthóirí na bpobal ar líne, mar shampla an Vicipéid, OpenStreetMap, agus LocalWiki,  eagar agus feabhas ar ábhar ar leith nó cineál ábhar, de ghnáth lena n-áirítear bunoiliúint d'eagarthóirí nua. Is minic a bhíonn  cruinnithe le chéile i gceist, ach is féidir do na toscairí a bheith scaipthe thar limistéar mór chomh maith. Portmanta is ea an téarma de "eagar" agus "maratón".

Bhí eagartóin na Vicipéide ar siúl ag ceanncheathrú Chaibidil Wikimedia, atá creidiúnaithe ag institiúidí oideachais lena n-áirítear Sonoma State University, Arizona State University, Middlebury College, An University of Victoria i gCeanada; chomh maith le institiúidí cultúrtha , mar shampla músaeim , nó cartlanna. Sna himeachtaí bíonn a leithéid d'ábhair agus láithreáin oidhreachta cultúrtha, bailiúcháin iarsmalainne, stair na mban, ealaín, feimineachas,  dealú idir na hinscní na Vicipéide a laghdú, saincheisteanna  na gceart sóisialach, agus ábhair eile.

Tagairtí 

Vicipéid