joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
An Aetóip

Is tír san Afraic í Poblacht Dhaonlathach Fheidearálach na hAetóipe, nó an Aetóip de ghnáth.Tá an Aetóip in oirthuaisceart na hAfraice, sa limistéar ar a dtugtar Corn na hAfraice. Ba é Abyssinia an t-ainm a bhí uirthi níos luaithe.

Tíreolaíocht 
Is í an Aetóip an dara tír is mó daonra san Afraic, agus í ar an náisiún neamhspleách is sine chomh maith.  

Tá an tír, ina bhfuil daonra os cionn 80 milliún duine, timpeall 15 uair méid na hÉireann, agus tá timpeall 85% dá dhaonra ina gcónaí i gceantair tuaithe. 

Is í Adas Ababa (nó Addis Ababa as Béarla) príomhchathair na tíre.  

Tá teorainneacha aici leis an Eiritré, Djibouti, an tSomáil, an Chéinia agus an tSúdáin. 

Tosaíonn an Níl Ghorm san Aetóip.

Aeráid 
Is báisteach thaomach a bhíonn i gcuid mhaith den tír, rud a fhágann go mbíonn neamhshláine bia i gceist i gcónaí i gcuid mhaith den tír.

Teangacha 
Is í an Amáiris (አማርኛ āmariññā) an teanga is tábhachtaí san Aetóip agus an t-aon teanga amháin a bhfuil stádas oifigiúil aici ar fud na tíre.

Tháinig an phrótatheanga ar an bhfód in Oirthuaisceart na hAfraice b'fhéidir. Tá scoláirí áirithe, cosúil le hIgor Diakonov agus Lionel Bender, den tuairim sin:  san Aetóip, tá réimse leathan teangacha fós ann inniu, agus iad á labhairt go tiubh in aice le chéile.

Stair 
Bhunaigh an tImpire Menelik IIan  Adas Ababa sa bhliain 1886. 

Ar 7-10  Eanáir, 1936, fuair arm na hIodáile an ceann is fearr ar na hAetópaigh i gcath Ganale Doria i ndeisceart na hAetóipe.  Ar feadh 10-15 Feabhra, bhí frithionsaí ó na hAetópaigh ar arm na hIodáile i gCath Amba Aradam, ach bhí an bua i gcónaí ag na hIodálaigh.  Ar 5 Bealtaine, ghabh arm na hIodáile an phríomhchathair, Adas Ababa.

I ndeireadh na dála, ní raibh aon tairbhe le hiarrachtaí na hIodáile impireacht a bhunú. Ba thréimhse fhuilteach agus náireach í i stair na hIodáile.

Geilleagar 
In ainneoin go raibh fadhbanna suntasacha acu sna 1980idí, tá an Aetóip tar éis dul chun cinn suntasach a dhéanamh maidir le laghdú na bochtaineachta agus brostú fáis agus forbartha geilleagraí.

Leabharliosta 
 Reidy, Frank - Seal san Aetóip:  Sa leabhar seo leanann Frank Reidy turas na hÁirce ó Iarúsailéim go dtí an Aetóip. Cíorann sé stair agus seanchas na hÁirce agus tagann sé ar thuiscint nua ar an Áirc ar a stádas agus an tábhacht a bhaineann léi san Aetóip. Tugtar léargas nua anseo ar thír nach mbíonn luaite léi go minic ach ocras, anró agus bás.

Féach freisin 
 Seán Sagart agus an Aetóip

Tagairtí 

 
Aetóip
An tSiombáib

Is tír san Afraic í an tSiombáib. Is í Harare an phríomhchathair. Is iar-choilíneacht Bhriotanach í.

B'é An Róidéis (Rhodesia as Béarla) ainm na tíre faoin rialtas geal go dtí 1980, ainmnithe in ómós don choilíneach Cecil Rhodes. 

Bhí go leor foréigin san tír mar gheall ar na toghcháin i Márta 2008. Bhí ar Robert Mugabe éirí as oifig mar uachtarán i Mí na Samhna 2017.

Tagairtí

Naisc sheachtracha
 Suíomh rialtais oifigiúil

 
Náisiúin G-15
Siombáib
Beinin

Is tír san Afraic í Beinin. Is í Porto-Novo an phríomhchathair, cé go bhfuil an rialtas suite i gCotonou. Is iar-choilíneacht de chuid na Fraince í.

Tá sé ag roinnt teorainn le Tóga, Buircíne Fasó, an Nígir agus an Nigéir. Tá an mórchuid den dhaonra ina gcónaí i ngar don chósta. Tá achar 114763km^2 i mBeinin. De réir torthaí na taighde daonra a bhí déanta sa bhliain 2016 ceaptar go bhfuil daonra 10.87 milliún i mBeinin.

Tagairtí 

Beinin
Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Buircíne Fasó

Is tír thalamhiata san Afraic Thiar í Buircíne Fasó. Is í Ouagadougou an phríomhchathair. Is iar-choilíneacht Fhrancach í. 

Ar 11 Nollaig 1958, bhain Buircíne Fasó féinriail amach, agus neamhspleáchas iomlán ar 5 Lúnasa 1960]. "Volta Uachtarach" a thugadh ar an tír go dtí 1984, as lár na tír a bheith suite timpeall rás uachtarach na habhann Volta.

Teangacha
Labhraítear Móiré, Diúla agus teangacha Súdánacha eile sa tír cé gurb í an Fhraincis an teanga oifigiúil.

Stair
Bhí dream Marxach faoi cheannas Thomas Sankara i réim sna 1980idí go dtí a fheallmharú ag cuid dá shaighdiúirí féin sa bhliain 1987. Faoi stiúir dhlúthchara agus chomhghuaillí Sankara, Blaise Campaoré, d'iompaigh an tír ar ais go córas caipitleach parlaiminteach. Cuireadh bunreacht nua i bhfeidhm sa bhliain 1991. Toghadh Campaoré mar uachtarán sa bhliain chéanna agus fuair sé an bua in roinnt toghchán eile. 

Sa bhliain 2014, áfach, bhí an pharlaimint ar tí vótáil ar an bunreacht a athrú chun cead a thabhairt d'uachtarán na tíre seasamh don oifig gan aon teorainn ar a mhéad téarmaí. Rinne na céadta mílte agóidí ina choinne. Ar 1 Samhain 2014 d'éirigh Campaoré as an uachtaránacht agus chuir arm Bhuircíne Fasó an rialtas ar cheal.

Geilleagar 
Cadás, beostoc, ór, agus mianraigh eile a easpórtáiltear an tír thar lear.

Le linn 2009, d’fhreagair Cúnamh Éireann do thús tobann tubaistí nádúrtha, lena n-áirítear na tuillte tromchúiseacha i mBuircíne Fasó.

Tagairtí 

Buircíne Fasó
Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Camarún

Is tír san Afraic í Camarún. Is í Yaoundé an phríomhchathair.  

Is iar-choilíneacht de chuid na Gearmáine, na Breataine agus na Fraince í.

Stair

Riail an choilíneachais 
Ar an 12/13 Iúil 1884, ghlac an Ghearmáin seilbh ar Chamarún.  Bhí an pobal roinnte ina threibheanna.  Ar an 12 Iúil, shínigh na 'ríthe" (nó tréanfhir) Ndumbé Lobé Bell agus Akwa "Conradh' leis na comhlachtaí Gearmánacha, 'Conradh Douala',  Tugadh suas ceannasachta na tíre; níor thuig lucht na gCamarún céard a bhí i gceist gan dabht. An lá dár gcionn, dfhógair an consal Gearmánach go raibh an tír faoi smacht na himpireachta Gearmánaí. Ansin chuir lucht an choilíneachais an cur chuige 'scar agus treascair' i bhfeidhm.

Cuireadh tús le trádáil sa tír ag an am céanna; cheannaigh na hEorpaigh eabhar agus rubar ó na hAfaicigh, a cheannaigh iarann agus éadaigh ó na hEorpaigh.

Chuir an Maor Dominik garastún Gearmánach ar bun in Yaoundé sa bhliain 1895, agus cuireadh tús le misean agus scoil go gairid ina dhiaidh.

Cuireadh smacht na nGearmánach ar an tír ar ceal le linn an Chéad Chogaidh Domhanda. Thóg saighdiúirí ón bhFrainc agus ón mBreatain seilbh ar an tír le linn an chogaidh.Ina dhiaidh sin tugadh rialú an chuid de Chamarún ina bhfuil Yaoundé do na Francaigh. Mar sin, scoilteadh Camarún tar éis an Chéad Chogadh Domhanda. Tugadh cuid den tuaisceart don Bhreatain agus an chuid eile don Fhrainc.

Rinne na Francaigh  príomhchathair Chamarún de Yaoundé sa bhliain 1922.

D'fhan Douala ní ba thábhachtaí go dtí 1957, ach chuaigh Yaoundé chun tosaí ar Douala as sin amach mar gheall ar fhadhbanna eacnamaíochta (géarchéim an chócó) agus ar mhíshuaimhneas polaitiúil faoin gcósta.

Neamhspleáchas 
Bunaíodh Poblacht Chamarún sa bhliain 1960, nuair a bhain an chuid Fhrancach neamhspleáchas amach di féin. 

Bunaíodh Poblacht Chónaidhme Chamarún an bhliain dár gcionn, 1961, nuair a tháinig an chuid dheisceartach den British Cameroons isteach.

Polaitíocht 
Sa bhliain 2015, bhí na scórtha fuadaithe i ruathair sa gCamarún ag an ngrúpa Ioslamach as an Nigéir, Boko Haram. Leanaí den chuid is mó a fuadaíodh san ionsaí trasteorann. 9Tá Camarún agus an Nigéir ag síneadh lena chéile). 

I gCamarún inniu, tá na réigiúin ina labhraítear an Béarla ag iarraidh neamhspleáchas a bhaint amach ón gcuid eile den tír, ina labhraítear an Fhraincis.

Geilleagar 
Tá earraí ann ar nós chaife, chócó, chopra, siúcra cána, agus rubar.

Tagairtí 

Camarún
Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Ballstáit Chomhlathas na Náisiún
An Libia

Is tír san Afraic í an Libia. Is í Tripilí an phríomhchathair. Is iar-choilíneacht de chuid na hIodáile í, suite idir an Éigipt agus an Túinéis agus teorainneacha aici chomh maith leis an Nígir, an tSúdáin, agus Sead. Tír mhór í, 1,759,540 ciliméadar cearnach, agus níl cuid ar bith di faoi uisce. Aeráid Mheánmharach atá fán chósta, ach is fásach te tirim lom atá sa mhórchuid den tír. Le blianta anuas tá Tionscadal na hAbhann Móire ar bun chun uisce atá faoi thalamh sa Sahára a thabhairt go cathracha an chósta, an tionscadal uisce is mó sa domhan ach tá an fásach ag méadú i gcónaí.

Stair
I ndiaidh do mhórchumhachtaí na hEorpa ruathar a dhéanamh ar an Afraic sa naoú haois déag, agus coilíneachtaí a dhéanamh d'fhormhór na hilchríche, ghabh an Iodáil seilbh ar an Libia i 1911.

Ré Gaddafi
Bronnadh neamhspleáchas ar Libia i mí na Nollag 1951. Bhí rí i gceannas na tíre ar feadh tamaill go dtí gur éirigh an t-arm amach ina choinne faoin gCornal Gaddafi, an té atá i gceannas i Libia ó Mheán Fómhair 1969 go dtí 2011. 

Córas ina raibh meascán den sóisialachas agus de dhlí traidisiúnta Arabach a bhunaigh Gaddafi ina raibh an pobal in ainm iad féin a rialadh. Ach go praiticiúil, deachtóireacht mhíleata a bhí sa Libia, agus thug an ceannaire tacaíocht do naimhde Iosraeil, Mheiriceá agus na Breataine ó tháinig sé i gcumhacht. 

Rinne Gaddafi ionsaithe chomh maith ar Sead ar mhaithe le greim a fháil ar mhianaigh luachmhara sa tír sin, agus theastaigh uaidh tíortha Arabacha na hAfraice a aontú le chéile faoina cheannas féin. 
 Éire. Chuir Gaddafi an-chuid armlóin ar fáil don IRA in Éirinn
 Lockerbie. Ciontaíodh gníomhairí dá chuid as an ionsaí ar eitleán paisinéirí Meiriceánach os cionn Lockerbie na hAlban sa bhliain 1992. 
 Airm núicléacha. D'admhaigh an Libia sa bhliain 2003 go raibh iarracht á dhéanamh airm núicléacha a dhéanamh le cabhair ó eolaithe na Pacastáine, ach i ndiaidh deireadh a bheith curtha leis an tionscnamh sin bhí gaol níos fearr aici le tíortha an Iarthair.

Éirí amach, 2011
Sa bhliain 2011, mar chuid den Earrach Arabach, thosaigh éirí amach sa Libia i gcoinne réimeas Gaddafi. D'eisigh an Chúirt Choiriúil Idirnáisiúnta barántas gafa ar Gadaffi agus, faoi cheannasaíocht na Ríochta Aontaithe agus Fraince, thug roinnt tíortha cúnamh do na reibiliúnaigh Libiacha. 

Ar 22 Lúnasa 2011 rinne na reibiliúnaigh a mbealach isteach sa phríomhchathair agus an lá ina dhiaidh sin bhris siad isteach i ndaingean Gaddafi sa chathair chéanna. D'éalaigh sé go dtí an chathair Sirte. Maraíodh ansin é ar 20 Deireadh Fómhair 2011. Bhí an chuid is mo den tír faoi smacht an Chomhairle Idirthréimhseach Náisiúnta de chuid na reibiliúnach... ar feadh cúpla seachtain.

Ainrialachas, 2011 - inniu
D'imigh an tír le hainrialtacht beagnach láithreach. Agus tá an ainriail i réim sa tír ó shin i leith.

Dúirt Barack Obama ar an 7 Márta 2016 go raibh praiseach d'obair a bhí ann, agus chuir sé cuid den locht ar David Cameron agus Nicolas Sarkozy.

Geilleagar
Is ar an ola a bhraitheann eacnamaíocht na tíre go hiomlán. Tá daonra 6,355,000 aici.

Naisc sheachtracha 
 libya-watanona.com

Tagairtí 

L
Mailí

bhliIs tír san Afraic í Mailí, nó Poblacht Mhailí. Is í Bamako an phríomhchathair. Is iar-choilíneacht Fhrancach í. Tá Mailí ar an tseachtú tír is mó san Afraic, agus teorainneacha aici leis an Ailgéir, leis an Nígir, le Buircíne Fasó, leis an gCósta Eabhair, leis an nGuine, leis an tSeineagáil agus leis an Máratáin. Tá Mailí corradh is 1,240,000 ciliméadar cearnach ar achar, agus trí mhilliún déag de dhaoine ina gcónaí ansin.

Tá radharcra agus nádúr Mhailí an-éagsúil, nó tá talamh méith i ndeisceart na tíre áit a bhfuil Abhainn na Seineagáile agus Abhainn na Nigire ag tabhairt uisce, ach ón taobh eile de sroicheann críocha thuaidh na tíre go domhain isteach sa Sahára. Ceann de na tíortha is boichte atá ann, agus is ar iascaireacht agus ar thalmhaíocht is mó a thagann muintir Mhailí i dtír, cé go bhfuil ór, úráiniam agus salann in ithir na tíre.

Fuair Mailí a hainm ó Impireacht Mhailí, a bhí ag rialú an taobh seo den Afraic sna blianta 1230-1600. Bhí impireachtaí eile ann freisin a raibh tionchar acu sa réigiún tráth: Impireacht Ghána agus Impireacht Songhay. Go deireanach san ochtú haois déag, thit Mailí leis na Francaigh, a bhí díreach ag leathadh a n-impireachta coilíní féin in Iarthar na hAfraice. Bhain Mailí amach neamhspleáchas ón bhFrainc sa bhliain 1959, ach san am sin, ba aon stát amháin iad an tSeineagáil agus Mailí.

Scoilt an chónaidhm seo an bhliain dár gcionn. Bhí an tír á rialú ag aon pháirtí amháin ar feadh i bhfad, ach sa bhliain 1991, i ndiaidh réabhlóid mhíleata, cuireadh daonlathas ar bun sa tír. Sna blianta 1992-2002, bhí Alpha Oumar Konaré ag rialú na tíre, ach ansin, d'fhág sé an Uachtaránacht i dtoghcháin dhaonlathacha ag Amadou Toumani Touré, a bhí i gceannas ar na réabhlóidithe sa bhliain 1991.

Cé gur tír thar a bheith bocht í Mailí, áirítear ar ceann de na tíortha is cobhsaí san Afraic í inniu.

Is í an Fhraincis teanga oifigiúil Mhailí, ach is léir go bhfuil a lán teangacha eile le cloisteáil timpeall na tíre. Is í an teanga Bambara an ceann is tábhachtaí de na teangacha dúchasacha, agus is féidir le ochtar as an deichniúr de mhuintir Mhailí an teanga seo a labhairt. Ceann de na teangacha Mande í, cosúil lena lán teangacha in Iarthar na hAfraice (ar nós na dteangacha Dioula agus Mandinka, cuir i gcás), agus í intuigthe go maith ag cainteoirí na dteangacha seo.

Moslamaigh iad 90 % de mhuintir Mhailí, ach is tír shaolta í Mailí, agus ní raibh iarrachtaí ann le dlí an Ioslaim a chur i bhfeidhm. Críostaithe iad 5 %, agus cloíonn an 5 % eile le reiligiúin thraidisiúnta na hAfraice.

Bhí Mailí riamh ar ceann de na lárionaid thábhachtacha chultúrtha san Afraic. Inniu, chuala an saol mór iomrá ar thraidisiún ceoltóireachta na tíre, agus chuaigh ainmneacha cosúil le Salif Keita ar fud an domhain. Thairis sin, tharraing a lán scríbhneoirí Mailíocha súil an tsaoil mhóir orthu féin. Tá a dtraidisiún litríochta féin ag na Mailígh, cé gur minic nach mbíonn ann ach béal-litríocht, agus í á hiompar ag na seanchaithe, nó na griots.

Tagairtí 

 
Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Maracó

Is tír san Afraic Thuaidh í Maracó, go hoifigiúl Ríocht Mharacó, (as Araibis: المملكة المغربية al-Mamlakah al-Maġribiyya, nó: المغرب al-Maġrib) agus thart ar 32 milliún duine ina gcónaí in a 447,000 km². Is í Rabat an phríomhchathair, ach tá Casablanca an chathair is mó. Clúdaíonn an chósta thiar leis An tAigéan Atlantach, agus an chósta ó thuaidh leis An Mheánmhuir. Tá teorainn aici leis An Ailgéir, An Spáinn agus An Sahára Thiar ó dheas. Is iar-choilíneacht Fhrancach í.

Tagairtí 

Maracó
Ballstáit na Náisiún Aontaithe
An Mhaláiv

Is tír san Afraic í an Mhaláiv. Tá an Mhaláiv thart ar chomh mór le hÉirinn agus a leath arís.

Tíreolaíocht 
Tá teorainneacha aici san iarthuaiscirt leis an tSaimbia , ó thuaidh leis an Tansáin, agus soir ó dheas, agus siar le Phoblacht Mhósaimbíc. Deighleann Loch na Maláive an tír ón Tansáin agus ón Mósaimbíc. Tá méid na tíre níos mó ná 118,000 km ².

Is í Lilongwe an phríomhchathair. Is í Blantyre an chathair is mó sa tír.

Daonra 
Meastar an daonra a bheith tuairim ar .

Béarla is ea an teanga oifigiúil. Is teanga áitiúil í an tSiséivis a labhraíonn beagnach 60% den daonra.

Stair 
Is iar-choilíneacht Bhriotanach í. B'é Nyasaland an seanainm a bhí uirthi. Ní fios cad as a d'eascair an t-ainm dúchasach. Tugann míniúchán amháin le fios dúinn go gciallaíonn an t-ainm "glioscarnach na Gréine agus í ag éirí thairis ar loch". Sin an fáth go bhfuil an Ghrian ar thaispeáint sa bhrat náisiúnta.

Geilleagar 
Bíonn roinnt de mhuintir na Maláive ag brath go mór ar an bhfeirmeoireacht chun maireachtáil. Mar gheall ar an tionchar a imríonn imeachtaí adhaimsire arb é an t-athrú aeráide is cúis leo, cosúil le triomach agus tuilte, tá an fheirmeoireacht éirithe an-deacair; níl dóthain bia ag fás. Bíonn ganntanas ainsealach bia sa Mhaláiv.

Tá an t-ionchas saoil an-íseal, timpeall 63.7 bliain.

Éire agus an Mhaláiv 
Tá clár Chúnamh Éireann ag obair le rialtas na Maláive le fada chun cabhrú le feirmeoirí cur le fómhar na mbarr. Chomh maith leis sin, tacaíonn Cúnamh Éireann leis an obair a dhéanann Concern.

Litríocht 
Thug J.R.R. Tolkien, údar Tiarna na bhFáinní, cuairt ar an Maláiv sna 1930idí. Síleann a lán daoine gur tírdhreach na Maláive a spreag Tolkien nuair a scríobh sé faoi na ‘Hobaid’ agus faoin ‘tSír’.

Gailearaí

Tagairtí 

An Mhaláiv
Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Ballstáit Chomhlathas na Náisiún
Tíortha na hAfraice
An Nigéir

Is tír san Afraic í an Nigéir. Is í Abuja an phríomhchathair agus Lagos an chathair is mó. Iar-choilíneacht Bhriotanach í atá suite in Iarthar na hAfraice agus 923,768 ciliméadar cearnach ann. Tá sí ag críochantacht leis an Nígir, Camarún, Sead, agus Beinin. Táirgeoir mór ola í ach tá formhór na ndaoine an-bhocht. Tá siad roinnte ina dtreibheanna, agus is minic aighneas idir Críostaithe agus Moslamaigh.
 
Labhraítear trí príomhtheangacha dúchasacha, Yoruba, Hausa agus Igbo mar aon le chuid mhaith miontheangacha eile san tír. Úsáidtear an Béarla go forleathan ann freisin.

Bhain an Nigéir neamhspleáchas amach sa bhliain 1960, agus rialtais mhíleata is mó a bhí i réim ó shin. Bhí cogadh cathartha sa tír sna seascaidí agus fuair na milliúin bás den ocras.
 
Aeráid theochreasach atá le fáil sa deisceart, ach tá an talamh ina fhásach beagnach sa tuaisceart mar a bhfuil cathair Jos. 
In ainneoin an tsaibhris uile a rinneadh as an ola tá fadhbanna móra sláinte sa tír i gcónaí. 

Tá daonra 188,462,640 ann agus é ag fás go mear.

Daoine iomráiteacha
 Chinua Achebe - úrscéalaí agus údar an-thorthúil

Leabhair 
 Ó Máille, Pádraig (1972). Dúdhúchas. BÁC: Sáirséal agus Dill.

Tagairtí

Naisc sheachtracha

An Nigéir
Nigeria
Nigeria
Nigeria
Robert Clive

Saighdiúir agus polaiteoir Sasanach ab ea an Maorghinearál agus Tiarna Robert Clive nó "Clive of India" (29 Meán Fómhair 1725 - 22 Samhain 1774).  D'athraigh Clive cúrsa na staire nuair a chuir sé India faoi chois sna 1750-1760idí. D'éirigh Clive thar a bheith saibhir dá bharr.   

Tharraing Clive conspóid lena bheo agus lena mharbhː laoch náisiúnta sa Bhreatain inniu do dhaoine áirithe, agus impiriúlaí agus tíoránach cruálach do dhaoine eile, agus é freagrach as "éigniú India"

Saol
Rugadh Clive ar 29 Meán Fómhair 1725 in aice le  Market Drayton, Shropshire. Bhí deacrachtaí ag Clive ar scoil. Athraíodh ó scoil go scoil é.

India 
Cuireadh é go Madras mar cúntóir don Chomhlacht na hIndiacha Thoir nuair a bhí sé ocht mbliana déag d'aois, sa bhliain 1744. Bhí caidreamh corrach aige lena chomhghleacaithe agus rinne sé iarracht lámh a chur ina bhás féin. 

Chuaigh sé sna saighdiúirí leis an gComhlacht sa bhliain 1746, ag troid in aghaidh na bhFrancach agus na "ndúchasach". 

Sa bhliain 1751, agus in aois 25 dó, chum Clive seift chun cathair Arcot a ghabháil ó Chanda Sahib, ceannaire áitiúil. Bhí cáil ar Clive ar fud na hEorpa tar éis an chatha seo.

Rinneadh gobharnóir de Clive ar Fort St David, ionad tábhachtach míleata de chuid na Breataine san India. Throid sé cathanna eile a mhéadaigh cumhacht na Breataine sa tír.  

D'fhill Clive don chéad uair ar an mBreatain i 1753. Chaith sé seal sa Pharlaimint 1754-1755.

Plassey 
Troideadh cath Plassey sa bhliain 1757, agus in aois 31 do Clive, tháinig an tír faoi smacht an Chomhlachta, go hiomlán beagnach (tháinig fo-ilchríoch na hIndia faoina smacht nuair a troideadh Cath Buxar in  1764) 

Chuaigh Clive ar ais don dara uair go Sasana i 1760, é saibhir agus ardchlú air.  D'éirigh leis stíl shoiléir bhríomhar Béarla a fhorbairt agus bhí ardmheas ar a chumas óráidíochta nuair a bhí sé sa pharlaimint. Ardaíodh go Teach na dTiarnaí é sa bhliain 1762. Cheannaigh Clive an-chuid talún ag an am seo.

Gobharnóir 
Chuaigh Clive ar ais chun na hIndia i 1764 mar Ghobharnóir ar Bheangál agus rinne leasú ar an státseirbhís a bhí curtha ar bun ansin. 

Theip ar a shláinte ar fad agus chuaigh sé ar ais go Sasana in 1767, don tríú uair. Cuireadh fiosrúchán ar bun faoi chaimiléireacht i Westminister agus cuireadh ina leith gur bhain Clive mí-úsáid as an muinín a chuir daoine ann mar Ghobharnóir, srl.  

Bhris gorta amach sa Bheangál idir 1769 - 1773 agus polasaithe an Chomlachta freagrach as.

Bás 
Bhí sláinte Clive go dona (bhí clocha domlais ag gabháil dó). Bhí an-dúil ag Clive san óipiam. Fuair sé bás ar an 22 Samhain 1774. Níl a fhios céard ba chúis leis; ghlac sé ródháileog agus taom croí, b'fhéidir. Ní raibh ach 48 mbliana slánaithe aige.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1725
Básanna i 1774
Daoine a chuir lámh ina mbás féin
Daoine Sasanacha
Fir
Polaiteoirí na Ríochta Aontaithe (gan Tuaisceart na hÉireann)
Ridirí
Uaisleacht Éireannach
Neville Chamberlain

Polaiteoir Briotanach ab ea Arthur Neville Chamberlain, (18 Márta 1869 – 9 Samhain 1940) agus Príomh-aire na Ríochta Aontaithe idir 1937 agus 1940.  

Bhí saol fada i bpolaitaíocht ag Chamberlain, ach bhí deireadh dona aige nuair a bhris amach an Dara Cogadh Domhanda i 1939.

Tagairtí

Daoine a rugadh i 1869
Básanna i 1940
An Páirtí Coimeádach
Daoine as Birmingham
Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Fir
Polaiteoirí an Dara Chogaidh Domhanda
Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe
An Araib Shádach

Is tír sa Mheánoirthear í an Araib Shádach, an tír is mó sa réigiún sin. Is ríocht í, agus tír naofa í san Ioslam.

Déimeagrafaic
Tá tuairim is 28 milliún duine ina gcónaí sa tír.  

Riyadh an phríomhchathair agus an chathair is mó.

Stair agus polaitíocht 
Ar an 20 Bealtaine 1927, síníodh an conradh Jeddah, agus d'aithin an Ríocht Aontaithe an Rí Ibn Saud agus na ríochtaí Hejaz and Nejd.     

D'oscail an t-aitheantas seo an bealach chuig  Ríocht na hAraibe Sádaí a chruthú. Bunaíodh an ríocht ar an 23 Meán Fómhair 1930.    

Ba é Abdullah bin Abdulaziz al-Saud rí na hAraibe Sádaí ó 1 Lúnasa 2005 go dtí a bhás, ar 22 Eanáir 2015 (bhí sé nócha bliain d’aois ag an am sin). 

Is é a dheartháir óg, Salman bin Abdulaziz Al Saud a chomharba, agus ina rí ar an tír anois.

Geilleagar
Díolann Ríocht na hAraibe Sádaí níos mó ola ná aon tír eile.

Tagairtí 

An Araib Shádach
Náisiúin G-20
Araib Shádach
Sasana Nua

Is réigiún in oirthuaisceart Stát Aontaithe Mheiriceá é Sasana Nua. Is é Bostún, i stát Massachusetts, an chathair is mó atá ann.   Is iad na stáit atá i Sasana Nua ná:

 Connecticut
 Maine
 Massachusetts
 New Hampshire
 Rhode Island
 Vermont

Is é Béarla an phríomhtheanga sa chuid is mó de Shasana Nua. Tá canúint Fraincise, ar a thugtar Fraincis Shasana Nua, á labhairt chomh maith, go háirithe in Vermont agus Maine.

An Ghaeilge i Sasana Nua 

De réir an American Community Survey 2006-2010, ba í an Ghaeilge an phríomhtheanga tí ag 3,857 duine i Sasana Nua. Bhí an chuid is mó 80% (3,075) ina gcónaí i Massachusetts.

Féach freisin 

 Wampanoag
 Mayflower

Tagairtí 

 
Tíreolaíocht na Stát Aontaithe
Tubaiste Stardust

Is éard atá i dTubaiste Stardust ná an tine a tharla ag club oíche Stardust in Ard Aidhin, Contae Bhaile Átha Cliath, ar 14 Feabhra 1981. 841 duine a bhí i láthair ag an dioscó: fuair 48 acu bás (agus gortaíodh 214 duine) de dheasca na tine.   

Ar an 22 Meán Fómhair 2008, bhí tús curtha le fiosrúchán neamhspleách féachaint ar cheart an fiosrúchán poiblí maidir le dóiteán an Stardust a athoscailt.

Tagairtí 

Stair Bhaile Átha Cliath
Dóiteáin in Éirinn
Olympus Mons

Sciathbholcán is ea Olympus Mons, agus é suite ag an ochtú céim déag de leithead an Tuaiscirt, ag an dhá chéad fiche agus séú céim d'fhad an oirthir (18° N 226° E) ar dhroim Mharsa. Tá sé ar an sliabh is airde ar fud an Ghrianchórais, nó tá sé seacht gciliméadar fichead níos airde ná a thimpeallacht, agus cúig chiliméadar fichead níos airde ná meánleibhéal Mharsa. Nix Olympica nó an Sneachta Oilimpeach a thug na réalteolaithe air ar dtús. Nuair a fuair na spástaiscéalaithe amach gur sliabh a bhí ann, baisteadh Olympus Mons nó Sliabh na hOilimpe air.

Mars
The Daze

Is banna rac-cheoil as Baile Átha Cliath é The Daze. Ceol "indie" a seinneann siad, le tionchar ó bhannai cosúil le Joy Division agus Modest Mouse. Tá siad le chéile ar feadh trí bliana.

Baill 
 Dónall Ó Briain - dordghiotár
 Daithi Mac Fheargais - giotár
 Pól Ó Cléirigh - drumaí
 Cathal Mac Dómhnaill - priomh-amhránai, giotár

Ceirníní

Tagairtí 

Daze, The
Pop-cheol

Sé atá i gceist le popcheol nó ceol phobail ná seánra ceoil atá coitianta leis an bpobal i gcoitinne. Níl stíl amháin atá i gceist, ach aon stíl éigeán atá faiseanta agus déanta do lucht éisteachta leathan. Go bunúsach, déantar popcheol chun sult a bhaint as, agus gan dúshlán a thabhairt do éinne.

Seánraí 
Is téarma ginearálta é popcheol, agus cuirtear a lán seánraí eile faoin teideal seo: 
 Rac-cheol
 Ceol tuaithe
 Ceol tíre
 Ceol hip-hap nó rapcheol
 Snagcheol
Eaglais Fhíor Íosa

Is eaglais neamhshainchreidmheach neamhspleách í Eaglais Fhíor Íosa, (真[Zhēn]
耶[Yē]
穌[sū]
教[Jiào]
會[Huì]) a bunaíodh i mBéising, an tSín, i 1917. Gluaiseacht a tosaíodh le leas a chur ar an Eaglais Protastúnach atá ann, ach a d´fhág An Áise scoilte i dtaobh cleachtadh creidimh de.

Na Cúig Theagasc 
 1. An Spiorad Naomh
 2. Baisteadh 
 3. Comaoineach Naofa
 4. Sabóid (Dé Satharn)
 5. Níochán na gcos

Sainchreidimh Chríostaí
Stephen Harper

Is é Stephen Joseph Harper príomh-aire Cheanada faoi láthair. Toghadh ar an 23 Eanáir 2006 é agus thosaigh sé sa phost ar an 6ú lá de mhí Feabhra, 2006. Rugadh i Toronto, Ontario é. Tá sé ina cheannaire ar Pháirtí Coimeádach Cheanada. Toghadh é mar phríomh-aire Cheanada don chéad uair sa bhliain 2006, agus arís sa bhliain 2008.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1959
Daoine beo
Harper, Stephen
Haváí

Is stát de chuid na Stát Aontaithe é Haváí (Hawaiʻi as Habháís agus Hawaii as Béarla). Tá an stát suite san Aigéan Ciúin, 2,300 km ar shiúl ón mórthír. Ba é Haváí an stát deireanach a glacadh isteach sa tír. Is í Honolúlú an phríomhchathair agus an chathair is mó.

Oileáin
Seo liosta de na príomh oileáin Haváí
 Hawaiʻi
 Maui
 Oahu
 Kauai
 Molokai
 Lanai
 Niihau
 Kahoolawe

Nasc seachtrach 
 Hawaii.gov - Suíomh Greasáin oifigiúil

Stáit Mheiriceá
Havái
Sacramento, California

Príomhchathair Chalifornia agus lárionad riaracháin an chontae leis an ainm céanna is ea Sacramento i SAM. Tá Sacramento suite taobh le Abhainn Sacramento, taobh theas ó chomhchumar na hAbhainn Mheiriceá sa Ghleann Lárnach (Béarla: Central Valley). Is í an cúigiú chathair is mó de réir daonra i gCalifornia, le daonra measta 501,334 sa bhliain 2018. 

California
Cathracha in California
Príomhchathracha na SAM
Lárionaid daonra in California
Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Cathracha sna Stáit Aontaithe
São Paulo (stát)

Is stát sa Bhrasaíl é São Paulo. Tá sé suite siar ó dheas den Réigiún Thoir Theas. Is í São Paulo a phríomhcathair. Is é Geraldo Alckmin an Gobharnóir an stáit ó 2003. Is iad Rio Grande do Sul agus Santa Catarina na stáit in aice láimhe. Tá 44,396,485 duine ina gcónaí sa stát.

Stáit na Brasaíle
Hugo Chávez

Bhí Hugo Rafael Chávez Frias (28 Iúil 1954 – 5 Márta 2013) ina uachtarán ar Veiniséala.

Luathshaol

An dara mac ag beirt mhúinteoir, agus bhí sé ina oifigeach airm óna óige. Nuair a theip ar éirí amach míleata in aghaidh rialtas na tíre, ina ndearna Chávez agus oifigigh eile iarracht an phríomhchathair a ghabháil, cuireadh chun príosúin é ar feadh dhá bhliain. Bhunaigh sé "Gluaiseacht na Cúigiú Poblachta" (MVR—Movimiento Quinta República), i 1992.

Uachtaránacht

Toghadh Chávez ina Uachtarán i 1998 mar gheall ar na geallúintí a thug sé go dtroidfeadh sé in aghaidh an bhochtanais agus na caimiléireachta. Ghnóthaigh sé 56% den vóta sa toghchán. 

A éachtaí:
 Bhí feachtais oideachais agus sláinte ar bun aige chun 'Réabhlóid Bolivarach' a chur ar bun.
 Bhí iarrachtaí á ndéanamh aige chun comhghuallaíocht a bhunú idir tíortha Mheiriceá Laidineach agus neamhspleáchas a bhaint amach dóibh ó Stáit Aontaithe Mheiriceá. Rinne sé socrú le Cúba chun dochtúirí a fháil le dul i mbun seirbhísí leighis sna bruachbhailte bochta nuair a dhiúltaigh dochtúirí meánaicmeacha a thíre féin tacú lena scéimeanna, agus chuir sé ola saor ar fáil do réimeas Fidel Castro mar íocaíocht. Bhí Veiniséala i mbun cainteanna le tíortha eile sa chomharsanacht chun píopaí gáis a thógáil a chuirfeadh gás nádúrtha ar fáil ar fud Mheiriceá Theas.

Freasúra 

Bhí meánaicmí agus uasaicmí Veiniséala an-naimhdeach i gcoinne Chávez, agus chuir siad caimiléireacht toghcháin, sárú cearta daonna agus cos ar bolg ina leith. Táthar in amhras i gcónaí maidir le cumas rialaithe Chávez, agus eacnamaíocht na tíre ag brath go hiomlán ar phraghas ard na peitriliam. 

Na himeachtaí:
 Rinneadh iarracht é a chur as oifig in éirí amach airm ar 11 Aibreán 2002 le cabhair ón SAM, ach tháinig slua ollmhór amach ar na sráideanna ag tacú leis agus cuireadh ar ais in oifig é. 
 Bhuaigh Chávez reifreann i 2004 a d'fhág i gceannas na tíre é.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1954
Veiniséala
Polaiteoirí
Básanna in 2013
Pobalóirí
An tSlóivéin

Tír bheag i lár na hEorpa, in oirthear na nAlp is ea an tSlóivéin (Slóivéinis: Slovenija), go hoifigiúil Poblacht na Slóivéine (Slóivéinis: Republika Slovenija), le teorannacha leis an Ostair , an Iodáil, an Ungáir agus an Chróit.

Stair 
Bhí tailte na Slóivéine mar chuid den Impireacht Naofa Rómhánach agus d'Impireacht na hOstaire go dtí 1918. Ag an am sin, chuaigh na Slóivéanaigh i bpáirt leis na Seirbiaigh agus na Cróátaigh chun stát nua ilnáisiúnta, an Iúgslaiv a bhunú.  

D'fhan an tSlóivéin ina cuid den Iúgslaiv tar éis an Dara Cogadh Domhanda, faoi rialtas Cumannach 

I 1991 d'éirigh leis an tSlóivéin a neamhspleáchas a bhaint amach tar éis chogadh deich lá.  

Ar an 28 Meitheamh 1991, rinne trúpaí na hIúgslaive ionradh ar an tSlóivéin 48 uair an chloig tar éis a neamhspleáchas a fhógairt. 

Mar gheall ar na naisc stairiúla le tíortha ar nós na hIodáile agus na hOstaire, ní raibh sé deacair don tSlóivéin dul i bpáirt arís leo. 

Glacadh an tSlóivéin isteach san Aontacht Eorpach agus in ECAT sa bhliain 2004.

Tíreolaíocht 
 Achar iomlán 20,273 ciliméadar cearnach. Cósta: 46.6 km.

 Aeráid mheánmhuirí ar an gcósta, aeráid Alpach sa réigiún sléibhtiúil in aice na hIodáile agus na hOstaire. 

 Daonra (2005): 2,011,070, ag titim go mall.

Tagairtí 

 
Slóvéin, An
S
Nua-Mheicsiceo

Is stát in iardheisceart Stáit Aontaithe Mheiriceá é Nua-Mheicsiceo nó Nuevo México as Spáinnis, an stát is mó sa tír ó thaobh achar de. Is é Santa Fe an phríomhchathair, agus Albuquerque an chathair is mó. Tá Nua-Mheicsiceo ag críochantacht le Texas, Oklahoma, Colorado, Arizona, agus Utah, agus le Meicsiceo ar dheas. Béarla an príomhtheanga do cuid is mó de dhaonra Nua-Mheicsiceo (64%). Tá Spáinnis an príomhtheanga do nach mór 29% de dhaonra Nua-Mheicsiceo. Navajo an príomhtheanga do thart ar 4% de dhaonra Nua-Mheicsiceo.

Contaetha i Nua-Mheicsiceo

Íomhánna

Naisc sheachtracha 
 New Mexico.us  - Suíomh idirlín oifigiúil

Stáit Mheiriceá
Federico García Lorca

File agus drámadóir de chuid na Spáinne ba ea Federico García Lorca (5 Meitheamh, 1898 – 19 Lúnasa, 1936). Rugadh é i Fuente Vaqueros, ar bhruach an Genil, cúpla míle ó Granada. Feirmeoir ba ea a athair, agus bhíodh a mháthair ina múinteoir scoile sular phós sí.

Tús a shaoil 
Rinne Lorca staidéar ar an dlí in Ollscoil Ghranada, ach d'imigh sé leis go Maidrid ina dhiaidh sin. Ceoltóir den scoth a bhí ann chomh maith. Agus bhí sé an-chairdiúil le healaíontóirí cáiliúla i Maidrid, Juan Ramón Jimenez, Pablo Neruda, Salvador Dalí agus Luis Buñuel ina measc. Meastar go raibh sé i ngrá le Dalí. 

Foilsíodh céad leabhar Lorca i 1918, leabhar taisteal dár teideal Impresiones Y Paisajes.

I 1921, foilsíodh Libro de Poemas, dánta i bhfoirm fabhalscéalta. 

Ghnóthaigh Lorca a chéim sa dlí i 1923 agus chuir sin deireadh lena thréimhse ollscoile.

Fuair sé an-spreagadh as féile ceol traidisiúnta Fiesta de Cante Jondo i 1922. Bhunaigh sé go leor dá shaothar ar cheol na ngiofóg as sin i leith. Ba é an file ba cháiliúla in Andalucia é mar gheall ar shaothair ar nós Poema del Cante Jondo (1931), agus Primer Romancero Gitano (1927). Bhí an-cháil ar a dhráma Marina Pineda, dráma rómánsúil stairiúil.

An File i Nua-Eabhrac 
Thug Lorca cuairt ar Nua-Eabhrac i 1929 agus chónaigh sé ar champas Ollscoil Columbia. Ní raibh Béarla ar bith aige agus bhí lionndubh air go minic sa chathair aduain. Ach bhí an-mheas aige ar dhrámaíocht nua na Meiriceánach. Thug sé cuairt ghéar ar Chúba agus tháinig abhaile chun na Spáinne i 1931. Cháin sé cathair a shíl sé a bheith scanrúil agus truaillithe go fisiciúil agus go spioradálta i gcnuasach dánta nár foilsíodh go dtí 1940, Poeta en Nueva York, tar éis a bháis.

La Barraca 
Chuir sé cumann drámaíochta taistil, La Barraca, ar bun nuair a bhí sé ar ais sa bhaile. Léiríodh a chuid drámaí ar fud chúigí na Spáinne.

I measc na ndrámaí ba cháiliúla dá chuid, tá Boda de Sangre (Bainis Fola), a léiríodh den chéad uair i 1933, dráma atá cosúil le tragóid Ghréagach.  

Léiríodh Yerma i 1934, dráma faoi phósadh gan chlann. D 

Díreach sular maraíodh Lorca, cuireadh La Casa de Bernarda Alba ar an ardán den chéad uair, dráma faoi mháthair thiarnúil agus a clann iníonacha ina gcuireann an bhean is óige lámh ina bás féin mar gheall ar a leannán a bheith geallta leis an iníon is sine.

Cogadh agus bás 
Mar gheall ar a shaol pearsanta mar dhrámadóir homaighnéasach, agus a dhearcadh polaitiúil, bhí an eite dheis an-naimhdeach dó. 

Chuaigh sé ar a choimeád nuair a thosaigh Cogadh Cathartha na Spáinne. Ach tháinig saighdiúirí an Falange air i mí Lúnasa 1936. Daoradh chun báis é gan triail. 

Cuireadh é in uaigh a thochail sé féin. Níor tháinig na saineolaithe fóiréinseacha riamh ar thaisí daonna.

Oidhreacht 
Bhí grá, éad, paisean agus bás tobann ina dtéarmaí lárnacha i ndrámaí Lorca, agus b'amhlaidh a bhí a shaol féin.

Tagairtí 

Filí
Daoine a rugadh i 1898
Básanna i 1936
Scríbhneoirí Spáinneacha
Daoine LADT
Cogadh Cathartha na Spáinne
Stair na Spáinne
Penn-ar-Bed

Is é Penn-ar-Bed (Finistère as Fraincis) an 'Départment' is faide siar sa Bhriotáin.

Suíomh 

Tá cósta an Aigéin Atlantaigh ar thrí thaobh di. Tá Contae Aodoù-an-Arvor suite ar a teorainn oirthuaiscirt agus tá Contae Mor-Bihan soir ó dheas di.

Ciallaíonn an t-ainm 'Ceann an Domhain' nó deireadh an domhain sa Bhriotáinis. Ar an dtaobh thuaidh di i sean-limistéar Leon, tá an cósta íseal den chuid is mó le tránna gainimhe. Tá aillte agus cuain domhain ar an gcósta thiar agus theas agus is ann atá limistéir ársa Bro-Gerne, a ainmníodh ó na daoine a lonnaigh san áit fadó as Corn na Breataine.

Cruthaíodh Penn-ar-Bed i ndiaidh Réabhlóid na Fraince nuair a aontaíodh Leon leis an gcuid is mó de sean-limistéar Bro-Gerne.

Daonra 
Sa bhliain 1999, bhí 852,418 duine ina gcónaí sa chontae, an 24ú líon is mó i measc départments na Fraince. Bhí 303,484 bailithe i mór-chathair Bhrest ag an am.

Is i bPenn-ar-Bed is mó a labhraítear Briotáinis. Bíonn an-chuid féilte ann, go háirithe i rith an tsamhraidh. Sa bhliain 2008, d'fhreastail thart ar 4.7% de pháistí bunscoile Phenn-ar-Bed ar scoileanna dhátheangacha ina raibh an chuid is mó den teagasc trí mheán na Briotáinise. Déanann cuid de na daltaí i scoileanna eile staidéar ar an mBriotáinis freisin.

Bailte 
Cé gurb í Brest an chathair is mó i bPenn-ar-Bed, is í Kemper (Quimper as Fraincis) príomhchathair an réigiúin agus tá an-cháil ar photadóireacht Faïence atá bunaithe inti. Is ón bhfocal kembraeg a thagann ainm na cathrach. Ciallaíonn sé 'cumar' agus is ann a thagann trí abhainn, an Steir, Odet, agus an Jet le chéile. Tá ardeaglais naomh Corentin, a bhfuil dhá thúr uirthi agus dealbh den rí Gradlon ar muin capaill idir eatarthu. Tá nasc idir Kemper agus Luimneach in Éirinn. 

I dtuaisceart an régiúin tá Montroulez (Morlaix as Fraincis) a bhí tráth ina calafort tábhachtach d'fhoghlaithe mara, agus tá tarbhealach ollmhór don bhóthar iarainn crochta os cionn an bhaile ó tógadh é sa 19ú haois. 

Siar ó thuaidh ó Kemper tá baile iascaireachta Douarnenez, agus de réir an tseanchais is i mbá Douarnenez a bhí cathair Ys mar a raibh Gradlon ina rí, suite.

Eacnamaíocht 
Is í Brest ceann des na calafoirt is mó san Fhrainc agus tá ionad mór de chuid chabhlach na Fraince suite inti freisin. Ba lárionad d'fhomhuireáin na Gearmáine í le linn an Dara Cogadh Domhanda. Is inti a thógadh an t-iompróir eitleán Francach, an Charles de Gaulle, ceann de na longa cogaidh is mó ar domhan. Bíonn féilte móra seoltóireachta i mBrest gach bliain. Tá nasc idir í agus Dún Laoghaire in Éirinn. 

Tá nasc farantóireachta idir Rosscoff agus Corcaigh, agus bailte i Sasana.

Talmhaíocht, próiseáil bia agus turasóireacht na tionscail eile is mó atá ann.

Féach freisin 
Ceantair sa Fhrainc

Tagairtí 

Ceantair sa Fhrainc
Páirc Uí Rinn

Is staid spóirt í Páirc Uí Rinn atá suite i mBaile an Teampaill, bruachbhaile in oirthear Chathair Chorcaí.

Stair 
Flower Lodge ab ea an t-ainm bunaidh a bhí ar Pháirc Uí Rinn a bhí ina pháirc sacair ar imir roinnt maith foirne Chorcaí ón tosach den 20ú chéad. Go háirithe, bhí aghaidh na ndaoine ar Cork Hibernians', a d’éirigh go geal leis sna seascaidí agus na seachtóidí. Bhíodh an 'Lodge' go tráthrialta plódaithe, go speisialta nuair a d’imir Hibs i gcoinne Cork Celtic, foireann eile as an cathair; briseadh ina gnó iad araon i 1977 agus 1979 faoi seach. Tháinig ionadúchán i 1984 nuair a thosaigh Cork City F.C. ag imirt ag Flower Lodge arís ach bhí orthu aistriú go Turner’s Cross i 1986 nuair a dhíol an Ancient Order of Hibernians, an t-úinéir, Flower Lodge do Cumann Lúthchleas Gael.

Athchóiriú 
Thug an CLG an t-ainm nua Páirc Uí Rinn ar an staid i gcuimhne Christóir Uí Rinn, an iománaí cáiliúil a d’imir le Corcaigh agus Fánaithe an Ghleanna, agus an iománaí is fearr dá raibh riamh ann. Is í Páirc Uí Rinn an dara staid is mó i gCathair Chorcaí, tar éis Páirc Uí Chaoimh, agus toilleadh 18,000 air. Nuair a cheannaigh an CLG an staid, bhí air na h-ardáin taobh thiar gach cuaille báire a leagan chun fad a chur leis an bpáirc féin mar is riachtanach do chluichí gaelach. Tá plean ann an toilleamh a mhéadú trí fadú an príomhardán agus ardáin seasaimh a chur isteach taobh thiar na cuaille báire. Ba í Páirc Uí Rinn an chéad staid CLG in Éirinn a bhfuair tuilsoilse.

Staideanna CLG i bPoblacht na Éireann
Baile an Teampaill

Is bruachbhaile de chuid Chorcaí é Baile an Teampaill atá suite in oirthear na cathrach cois Laoi idir Corcaigh agus an Charraig Dhubh. Uair dá raibh, bhí Baile an Teampaill ina shráidbhaile scartha ó Chorcaigh ach inniu tá sé ceangailte leis an cathair.

An sráidbhaile 
Ritheann Bóthar na Dúcharraige tríd an sráidbhaile, ina bhfuil oifig an phoist, siopaí beaga, agus dhá theach tábhairne – The Venue agus The Temple Inn (ar a dtugtar Longboats go háitiúil). Tá Ionad Lavanagh suite i mBaile an Teampaill chomh maith, a thugann seirbhís do dhaoine corpéislinneacha, idir óg is aosta. Tá an-chuid saoráidí ag an ionad, lena n-áirítear linn snámha.

Spórt 
Tá Páirc Uí Rinn sa cheantar, chomh maith le Páirc Uí Chaoimh, iad araon úsáidte ag foirne Chorcaí san iomáint agus sa pheil. Tá Páirc Uí Rinn díreach in aice Temple Hill, an staid rugbaí ina n-imríonn Cork Constitution.

Stair 
Tá fothrach chaisleáin an Dúin Daingean suite i ngar do Pháirc Uí Chaoimh cois Laoi. Deirtear gur fhág William Penn, an té a bhunaigh Pennsylvania, é ar a shlí go Meiriceá i 1682. Deirtear chomh maith gur chaith Sir Walter Raleigh tréimhse beag ann roimh a thuras farraige deireanach don Indiacha Thiar i Lúnasa 1617. 

Bhí an t-ollamh George Boole, a chruth ailgéabar Boole, ina chónaí ann i rith an 19ú aois agus é ag obair i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh. Lá amháin, shiúil sé na ceithre mhíle faoi bháisteach trom idir a chónaí agus an coláiste chun léacht a thabhairt. Fuair sé niúmóine ina dhiaidh agus d’éag sé i mí na Nollag 1864.

Spriocanna eile 
In aice láimhe Páirc Uí Rinn feictear cairéal Bhaile an Teampaill atá tréigthe inniu ach a thug soláthar aolchloiche do Chathair Chorcaí leis na cianta. Tá páirceanna Chumann Talamhaíochta na Mumhain suite in aice le Páirc Uí Chaoimh – baintear úsáid astu do thaispeántais talmhaíochta.

Corcaigh
Pennsylvania

Is stát i Meiriceá é Pennsylvania, atá suite in oirthuaisceart na tíre. Is comhlathas é, cosúil le Massachusetts, Virginia, agus Kentucky. Ba é Pennsylvania an dara stát a ghlacadh isteach san aontas, agus is é an 5ú stát is mó de réir daonra é. Úsáidtear an giorrúchán PA don phost.

Tíreolaíocht

Contaetha 

 Contae Adams
 Contae Allegheny
 Contae Armstrong
 Contae Beaver
 Contae Bedford
 Contae Berks
 Contae Blair
 Contae Bradford
 Contae Bucks
 Contae Butler
 Contae Cambria
 Contae Cameron
 Contae Carbon
 Contae Centre
 Contae Chester
 Contae Clarion
 Contae Clearfield
 Contae Clinton
 Contae Columbia
 Contae Crawford
 Contae Cumberland
 Contae Dauphin
 Contae Delaware
 Contae Eabhrac
 Contae Elk
 Contae Erie
 Contae Fayette
 Contae Foraoise
 Contae Franklin
 Contae Fulton
 Contae Greene
 Contae Huntingdon
 Contae Indiana
 Contae Jefferson
 Contae Juniata
 Contae Lackawanna
 Contae Lancaster
 Contae Lawrence
 Contae Lebanon
 Contae Lehigh
 Contae Luzerne
 Contae Lycoming
 Contae McKean
 Contae Mercer
 Contae Mifflin
 Contae Monroe
 Contae Montgomery
 Contae Montour
 Contae Northampton
 Contae Northumberland
 Contae Perry
 Contae Philadelphia
 Contae Pike
 Contae Potter
 Contae Schuylkill
 Contae Snyder
 Contae Somerset
 Contae Uí Shúilleabháin
 Contae Susquehanna
 Contae Tioga
 Contae Union
 Contae Venango
 Contae Warren
 Contae Washington
 Contae Wayne
 Contae Westmoreland
 Contae Wyoming

Cathracha in Pennsylvania 

 Allentown
 Bethlehem
 Erie
 Harrisburg
 Philadelphia
 Pittsburgh
 York

Cultúr 
 Amanaigh

Teangacha 
Bhí Béarla an phríomhtheanga do 90.15% do dhaonra Pennsylvania.

Gailearaí

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Pennsylvania.us - Suíomh idirlín oifigiúil.

 
Stáit Mheiriceá
Appalachia
Stáit in Appalachia
William Gladstone

Polaiteoir Briotanach ab ea William Ewart Gladstone, (29 Nollaig, 1809 – 19 Bealtaine, 1898).  

Thosaigh sé leis an bPáirtí Coimeádach, ach chuaigh sé isteach sa Pháirtí Liobrálach sa bhliain1859.

Clú 
Ba chuid de na príomh-airí is láidre riamh é Gladstone. Bhí tionchar mór aige ar pholaiteoirí níos déanaí freisin, mar shampla Winston Churchill.  

Ba é Benjamin Disraeli a phríomh-namhaid i bpolaitíocht ag an am.  

Thug Charles Stewart Parnell agus an Páirtí Parlaiminteach na hÉireann tacaíocht do Gladstone agus dá pháirtí Liobrálach ar feadh tamaill. Ach sa bhliain 1885, tháinig an scannal "Maamtrasna" chun solais; dhiúltaigh Rialtas na Breataine fiosrúchán poiblí a ghairm, rud a chur dlús le turnamh Rialtas Liobrálach Gladstone, nuair a thacaigh Parnell agus na feisirí Éireannacha leis na Caomhaigh. Tugtar an ‘Maamtrasna Alliance’ ar an chomhghuaillíocht neamhghnách seo.  

Bhí Gladstone i gcumhacht arís sa bhliain 1886,  Ritheadh An Chéad Bhille um Rialtas Dúchais na hÉireann ar 8 Aibreán 1886., Ach ní bhfuair sé faomhadh Theach na dTeachtaí.

Bás 
Thug sé saol fada leis agus an tseanaois a mharaigh é ar 19 Bealtaine, 1898. Tugadh sochraid mhór bhreá dó, a thaisteal chuig Mainistir Westminister ar an Underground (District Line).

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1809
Básanna i 1898
Alumni Ollscoil Oxford
An Páirtí Coimeádach
Críostaithe
Daoine as Learpholl
Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe
Rialtas Dúchais in Éirinn
Foirmle a hAon

Is rangú rásaíochta mótar é Foirmle a hAon, nó F1 mar a ghlaotar air ina leagan ghiorraithe. 'Sé an rangú is airde é ó thaobh rásaíocht roth oscailte sa domhain. Ó 1950, nuair a thosnaigh Foirmle a hAon go hoifigiúil, tá an spórt tar éis athrú go mór, ó carranna malla, móra, mí-sábháilte, go carranna gur féidir leo dul ó 0 km/h go 100 km/h i cúpla soicind. I 2006 beidh an spórt ag úsáid imeall V8 don chéad uair leis na cianta, tar éis dóibh an V10 a úsáid ar feadh timpeall 10 mbliana.

Stair Foirmle a hAon 
Thosnaigh Foirmle a hAon go hoifigiúil sa bhliain 1950, nuair a chuireadh an Grand Prix ar siúil sa Bhreatain. Bhuaigh an Iodálach Giuseppe Farina an rás sin i Silverstone, and lean sé leis chun an craobh iomlán a bhuachaint, ó a chomráid foireann Juan Manuel Fangio. Sna blianta tosaigh, ní raibh sábháilteacht na tiománaithe ná an lucht fhéachanna in aigne aon duine, agus ba mhinic gur maraíodh daoine toisc seo.

Ar feadh na céad cúpla bliana, bhí Alfa Romeo mar an príomh-fhoireann, le Ferrari ag teacht chun cinn tar éis cúpla bliana lena tiománaí Alberto Ascari. Cúpla bliain níos déanaí agus tháinig Mercedes chun cinn lena carr nua radacacha agus an tiománaí ab fhearr ag an am, Fangio. Ach bliain tar éis teach isteach sa spóirt, d'imigh siad arís tar éis tubaiste mhór ag an rás 24 uair a'chloig ag Le Mans.

Na hidirbhlianta 
Ó shin i leith, tá roinnt foireann éagsúla tar éis an craobh a bhuachaint, ach tá trí foireann tar éis teach chun cinn mar an trí fhoireann ab fhearr. 'Siad sin ná Ferrari, McLaren agus Williams. Idir an triúir acu, táid tar éis 31 craobh dhomhanda na déantóirí a bhuachaint, le linn an 48 bhliain atá an craobh sin ag rith (Níor tosnaíodh craobh do na déantóirí go dtí 1958).

Le déanaí 
Le deich mbliana anuas, tá Ferrari tar éis teach amach mar cheann de na foirne ab fhearr, ag buacháint sé craobh na déantóirí agus cúig craobh na tiománaithe i ndiaidh a chéile, le mórán cabhair ón tiománaí cáiliúil Michael Schumacher. Cuireadh stop leis an dá sraith sin sa bhliain 2005, nuair a thóg Renault agus Fernando Alonso an dá chraobh sin uathu.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
Suíomh oifigiúil

Foirmle a hAon
Spórt
Fernando Alonso

Is tiománaí Foirmle a hAon Spáinneach é Fernando Alonso Díaz. Rugadh é in Oviedo, an Spáinn ar an 29 Iúil, 1981. Tá craobh an domhain F1 buaite faoi dhó aige (2005 agus 2006). I 2021, beidh sé ag glacadh páirt i gCraobh Domhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann Alpine. Thiomáin sé le Minardi, Renault, McLaren agus Ferrari roimhe sin.

Saol Pearsanta  
Bhí sé pósta le Raquel del Rosario ó 2006 go 2011 . Tá Spáinnis, Fraincise, Iodáilise agus Béarla aige .

Tagairtí 

Alonso, Fernando
Tiománaithe Spáinneacha Foirmle a hAon
Daoine beo
Asturias
Harrisburg, Pennsylvania

Is é Harrisburg príomhchathair Pennsylvania. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010 bhí 49,528 (643,820 sa Harrisburg-Carlisle-Lebanon Combined Statistical Area sa bhliain 2000) duine ina gcónaí ann agus mar sin is é Harrisburg an ceathrú cathair is mó i bPennsylvania. Tá an chathair suite cois Susquehanna ag . Tá Linda D. Thompson ina méara ar an gcathair. Bunaíodh Harrisburg sa bhliain 1791.

Pennsylvania
Cathracha in Pennsylvania
Príomhchathracha na SAM
Lárionaid daonra in Pennsylvania
Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Cathracha sna Stáit Aontaithe
Giancarlo Fisichella

Is tiománaí Iodálach Foirmle a hAon é Giancarlo Fisichella. Rugadh é ar an 14 Eanáir, 1973 sa Róimh, Iodáil. Chuaigh sé in iomaíocht i gCraobh Domhanda Foirmle a hAon ó 1996 go 2009. Thiomáin sé le Minardi, Jordan, Benetton, Sauber, Renault, Force India agus Ferrari.

Saol Pearsanta  
Tá sé pósta le Luna Castellani. Tá triúr páistí acu.

Tagairtí  

Daoine a rugadh i 1973
Tiománaithe Iodálacha Foirmle a hAon
Daoine beo
Kimi Räikkönen

Is tiománaí Foirmle a hAon Fionlannach é Kimi Räikkönen. Rugadh é in Espoo, An Fhionlainn ar an 17 Deireadh Fómhair, 1979. Tugtar The Iceman (Gaeilge: An Fear Oighear) air mar leasainm. Chuaigh sé in iomaíocht i gCraobh Domhanda Foirmle a hAon ó 2001 go 2009 agus ó 2012 go 2021. Thiomáin sé le Sauber, McLaren, Ferrari, Lotus agus Alfa Romeo.  Bhuaigh sé craobh an domhain F1 i 2007. Chuaigh sé sa Craobhchomórtas Railí an Domhain chomh maith ó 2009 go 2011. D'éirigh sé in 2021.

Gairm Bheatha

Cairtíneacht

Rásaíocht Carranna

Toradh F1

Toradh Railíocht

Saol Pearsanta  
Phós sé Jenni Dahlman ar 31 Iúil 2004. Scar siad i 2013 agus fuair siad colscaradh i 2014.
Phós sé Minna-Mari "Minttu" Virtanen ar 7 Lúnasa 2016. Tá beirt páistí acu.

Tagairtí

Daoine a rugadh i 1979
Tiománaithe Fhionlannacha Foirmle a hAon
Daoine beo
Tiománaí railí
Ralf Schumacher

Is tiománaí Foirmle a hAon é Ralf Schumacher. Rugadh sa Ghearmáin é ar an 30 Meitheamh, 1975. Is deartháir é do Michael Schumacher, tiománaí cáiliúil Foirmle a hAon. I 2006, beidh Ralf ag glacadh páirt i gCraobh Domhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann Toyota.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1975
Tiománaithe Gearmánacha Foirmle a hAon
Daoine beo
Jarno Trulli

Is tiománaí Foirmle a hAon Iodálach é Jarno Trulli. Rugadh é i bPescara, Iodáil é ar an 13 Iúil, 1974. Chuaigh sé in iomaíocht i gCraobh Domhanda Foirmle a hAon ó 1997 go 2010. Thiomáin sé le Minardi, Prost, Jordan, Reanult, Toyota agus Lotus.

Saol Pearsanta  
Tá sé pósta le Barbara. Tá beirt páistí acu.

Tagairtí

Trulli, Jarno
Trulli, Jarno
Daoine beo