joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Séamas Mac Daidhir

Sagart Caitliceach agus feachtasóir ar son cearta daoine sna ceantair is boichte in Éirinn ab ea Séamas Mac Daidhir (nó James McDyer, 1910–1987).

Rugadh an Canónach Mac Daidhir sna Gleannta, Contae Dhún na nGall, ar 14 Meán Fómhair 1910, an duine ab óige de sheachtar clainne. D’fhreastail sé ar Scoil Náisiúnta na nGleanntach sula ndeachaigh sé go Coláiste Naomh Adhamhnáin, Leitir Ceanainn. Sa bhliain 1930, chuaigh sé go Coláiste Phádraig, Má Nuad chun léann sagartachta a fháil. Oirníodh é 20 Meitheamh 1937. Bhí sé ina shagart i Londain le linn an Bhliotsa, ansin in Wandsworth agus in Kent, agus ina dhiaidh sin d'fhill sé ar Dhún na nGall (i dToraigh) ó 1947.

Sa bhliain 1951, cuireadh an tAth. Mac Daidhir go dtí Gleann Cholm Cille i nGaeltacht Dhún na nGall, áit ar fhorbair sé áiseanna pobail (ní raibh leictreachas sa cheantar ag an am), agus thacaigh sé le tionscnaimh chun meath an cheantair a stopadh, trí thionscail áitiúla a fhorbairt, chomh maith le daonbhaile agus músaem Ghleann Cholm Cille. Chuaigh sé ar scor sa bhliain 1986 agus d’éag sé ina chodladh 25 Samhain 1987.

Naisc sheachtracha 
 Comóradh in ómós don Athair Mac Daidhir ar TG4, 1997

Tagairtí 

Gníomhaithe Gaeilge
Alumni Choláiste Phádraig, Má Nuad
Básanna i 1987
Daoine a rugadh i 1910
Sagairtí Caitliceacha ón 20ú haois
Mahonia

Is géineas é Mahonia de thart ar 70 speiceas de thoir shíorghlasa agus, go hannamh, crainn bheaga san fhine Berberidaceae, ó oirthear na hÁise, na Himiléithe, Meiriceá Thuaidh agus Láir.  Tá dlúthbhaint acu leis an ngéineas Berberis agus easaontaíonn luibheolaithe ar cheart dóibh Mahonia ar leith a aithint.  Is fearr le go leor luibheolaithe Mahonia a aicmiú mar chuid de Berberis     toisc go bhfuil roinnt speiceas sa dá ghéineas in ann hibridiú, agus toisc nach bhfuil aon difríochtaí moirfeolaíocha comhsheasmhacha idir an dá ghrúpa seachas an duille cleiteach ( is cosúil go bhfuil duilleoga simplí ag Berberis sensu stricto, ach i ndáiríre is meascáin iad seo le duillín amháin agus tugtar "aondhuilligh" orthu; chomh maith leis is comhdhuillí  mionathraithe iad a  spíonta craobhach.  ). Mar sin féin, tugann staidéir fíliginiteach ADN -bhunaithe le déanaí le fios gur  dá ghenera ar leith iad, trína shoiléiriú go ndíorthaítear Berberis ss aonfholaitileach ó laistigh de ghrúpa paraifhíliginiteach toir ar a bhfuil duilleoga síorghlasa corrdhuillíneacha orthu, a roinntear ansin i dtrí  ghenera: Mahonia, Alloberberis ( Mahonia roimhe seo). roinn Horridae ), agus Moranothamnus ( Berberis claireae roimhe seo); bheadh Berberis a bheadh teorannaithe ar an iomlán (is é sin, Mahonia, Alloberberis, agus Moranothamnus ) a bhéas monaifíléiteach freisin.

Tagairtí
 
Berberidaceae
Hyas araneus

Speiceas portáin is ea Hyas araneus, ar a dtugtar freisin an portán faoilinne mór, an portán crúbach mór agus an portán iarainn mór, a fhaightear in uiscí oirthuaisceart an Atlantaigh agus sa Mhuir Thuaidh, faoi bhun an limistéir taoide de ghnáth. 

Sa bhliain 1986, gabhadh dhá eiseamal ag Inse Shealtainn Theas amach ó Leithinis an Antartaigh, arna iompar de réir dealraimh ag gníomhaireacht dhaonna.  Bhí faitíos ann go mbeadh drochthionchar ag an speiceas ar an bhfána dúchasach, ach níor raibh a thuilleadh gabhálacha ón réigiún ó ghabhadh na n-eiseamal sa bhliain 1986. 

Is féidir leis an bportán faoilinne mór foladh agus fáil réidh lena bhlaosc/chraiceann seachtrach. D'fhéadfadh sé seo roinnt ama a thógáil ach ligeann sé dóibh fás go mór. Tar éis foladh bíonn siad an - leochaileach do chreachadóirí mar gheall ar eischnámharlach an-bhog.

Tagairtí 
Majoidea
Portáin an Aigéin Atlantaigh
Crústaigh le cur síos orthú sa bhliain 1758
Tacsóin ainmnithe ag Carl von Linné
A' Bhòrlainn

Is baile beag i Siorrachd Pheairt ar Loch Tatha in aice le Feárnan é A' Bhorlainn nó A' Bhòrlainn

Tá cloch chuachach ann .

Tagairtí 

Comhairle Pheairt is Cheann Rois
Cathracha na hAlban
No Cav

Téarma iriseoireachta é No Cav a úsáidtear  chun gluaiseacht mhór agóide Iodálach a d’eascair go luath san 21ú haois  a chur in iúl agus a bhí comhdhéanta de chomhlachais agus de ghrúpaí saoránach a bhí aontaithe ag cáineadh na gcairéal marmair Carrara sna Alpa Apuan .

Ainm agus siombail 

Baineadh úsáid as an téarma No Cav, gearr ar "No Cave" ("Ní hea do na cairéil", san Iodáilis), don chéad uair in alt ag Il Tirreno in 2014 chun na gníomhaithe a ghlac páirt i léiriú an choiste Salviamo le Apuane  a shainiú.

Is éard atá sa tsiombail No Cav léiriú stílithe dubh agus bán de tharbhealach Vara d’ Iarnród Marmar Príobháideach Carrara a thrasnaíonn X mór dearg, a bhfuil na focail “NO CAV” dearg os a chionn, agus iad ar fad ar chúlra bán   .

Níor tháinig an bhratach seo, a meabhraíonn a dearadh grafach ar ghluaiseacht No TAV, ach in 2020, le linn imeachta a d'eagraigh an comhshaolaí Gianluca Briccolani, a bhunaigh an cumann  Apuane Libere an bhliain dár gcionn, in éineacht le Claudio Grandi agus daoine eile    .
Ag Críost an Síol

Is dán Éireannach é Ag Críost an Síol, a chuir Seán Ó Riada ceol leis ina dhiaidh sin, agus a úsáidtear go forleathan mar iomann.

Bunús 
Tá cuntais chontrártha ann ar bhunús 'Ag Críost an Síol' .

Déanann foinsí áirithe cur síos ar an dán mar “thraidisiúnta” nó “seanphaidir gan ainm”.  

Deir foinse eile  gurbh é an tAthair Micheál Ó Síothcháin a scríobh é sa bhliain 1916. Ba as Phort Láirge Ó Síothcháin,  chomhbhunaitheoir Choláiste na Rinne, sa Rinn, Contae Phort Láirge, agus a bhí ina Ardeaspag  cúnta i Sydney  ina dhiaidh sin. 

Cuireann an tríú foinse,    laistigh de shaolré an Ath. Uí Shíothcháin, gurbh é an tAth. Mícheál Ó Míocháin (1810-1878),  a bhí le fada ina shagart paróiste i Mhaigh Fhearta agus Chill Bhaile Eoghain i gContae an Chláir a chum na focail

Chuir Seán Ó Riada na focail i láthair mar iomann tairisceana sa bhliain 1968 le linn an aifrinn, i gCeol an Aifrinn ( ar a dtugtar "Ó Riada Mass" i mBéarla),   a úsáidtear chun roinnt cruinnithe ceoil traidisiúnta na hÉireann a tabhair chun críche, mar shampla scoileanna samhraidh .

Téacs 
Ag Críost an síol, ag Críost an fómhar;
in iothlainn Dé go dtugtar sinn.
Ag Críost an mhuir, ag Críost an t-iasc;
i líonta Dé go gcastar sinn.
 
Ó fhás go h-aois, is ó aois go bás,
do dhá láimh, a Chríost, anall tharainn.
Ó bhás go críoch, ní críoch ach athfhás,
i bParthas na ngrás go rabhaimid.

Naisc sheachtracha
Ag Críost an Síol le Diane Fitzpatrick]
Ag Críost an Síol le Bríd Ní Fhlatharta

Tagairtí
litríocht Ghaeilge an 20ú haois
1916 dánta
Iomann Críostaí na hÉireann
Amhráin i nGaeilge
Tíofún Nina (1975)

Cioclón trópaiceach marfach ba ea Tíofún Nina (nó Tíofún Bebeng), a tháinig  le chéile ar 30 Iúil 1975. Deich lá níos déanaí, ní raibh ach stoirm thrópaiceach ann.  

Ach d'ainneoin sin, rinneadh bearna sa damba  Banqiao sa Chúige Henan ar an 7/8 Lúnasa, an teip dhamba ba mhó ariamh i stair an domhain, agus polladh dambaí eile sa tSín ag an am céanna. 

Bhuail an stoirm thrópaiceach agus fronta fuar lena chéile, agus ní raibh stad ar an mbáisteach ar feadh trí lá. Chuaigh an dearadh struchtúrach agus an measúnú riosca amú ar fad. 

An teip dhamba ba mhó ariamh a bhí ann. Fuair tuairim is 26,000 duine bás go díreach sna tuilte féin, an figiúr oifigiúil ach seans i bhfad níos mó.  D'éag b'fhéidir 100,000 nó 200,000 sa ghorta agus galair a tháinig ina dhiaidh.

Tharla an teagmhas adhaimsire Nina agus tubaiste Banqiao le linn Réabhlóid Chultúrtha na Síne. Bhí sláinte Mao ag meath agus bhí folús polaitiúil ann. Coinníodh an tubaiste ina rún daingean go dtí 1987.

Féach freisin 

 Réabhlóid Chultúrtha na Síne

Tagairtí 

1975
An tSín
Tíofúin
Na hOileáin Fhilipíneacha
Teagmhais aimsire
Dambaí
Henan
Tubaistí nádúrtha
Tubaistí timpeallachta
Tubaistí de dhéantús an duine
Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2022

Thosaigh géarchéim Iosrael-Palaistín, 2022 (Operation Breaking Dawn nó Obráid 'Breacadh an Lae') ar 5 Lúnasa 2022 nuair a rinne Iosrael ionsaí réamhchoisctheach ar Jiohád Ioslamach na Palaistíne (an PIJ).

Imeachtaí 
Ar' 2 Lúnasa 2022, gabhadh Bassam al-Saadi, ceannaire áitiúil de chuid an PIJ, i Jenin,

Trí lá níos déanaí, ar 5 Lúnasa, bhí sé fógartha ag an Aire Cosanta Benny Gantz ar Jiohád Ioslamach go raibh "a ré caite." Mar sin, bhí leid tugtha ag Rialtas Iosrael go rabhthas ar shéala fogha a thabhairt faoi Ghaza.

I ngníomh' réamhchoisctheach' eile, maraíodh Tayseer al-Jabari, ball sinsearach den ghrúpa PIJ, de bharr ruathar na nIosraelach. Scaoileadh diúracáin  ó scairdeitleáin le bloc árasán i gCathair Ghaza. Dúirt an IDF go raibh Tayseer freagrach as iliomad ionsaithe sceimhlitheoireachta ar shibhialtaigh Iosraelacha. Rinneach damáiste comhthaobhach. Maraíodh seachtar ar a laghad, cailín Palaistíneach cúig bliana ina measc.  Feallmharaíodh Tisir Jabari, ceannaire eile in ionsaí eile.

 
Mar fhreagra, scaoil Jiohád Ioslamach na céadta roicéad le lonnaíochtaí in Iosrael.  Níor maraíodh éinne.   

Bhí srianta le cois curtha ag na hIosraelaigh ar mhuintir Ghaza. Ní raibh cead ag daoine breoite a bhfuil coinní ospidéal acu ná daoine a bhfuil pasanna oibre acu an iamhchríoch a fhágáil. Bhí cosc freisin ar bhreosla a thabhairt isteach ann. Bhí an t-aon ionad ginte cumhachta i nGaza díomhaoin de cheal breosla ar 6 Lúnasa.  

Rinneadh na hÉigiptigh eadráin idir na hIosraelaigh agus Jiohád Ioslamach. Ar 7 Lúnasa, cuireadh i ngníomh sos comhraic idir iad agus Jiohád Ioslamach na Palaistíne.  An lá dár gcionn, ligeadh leoraithe lán breosla isteach i ndeisceart Ghaza.

Iarmhairtí 

Dúirt na húdaráis i nGaza gur maraiodh 44 duine - cúig pháiste dhéag ina measc - agus gur donaíodh 360 de bharr ionsaithe buamála na nIosraelach ar an limistéar Palaistíneach idir 5-7 Lúnasa.

Ionsaithe eile 
Bhí ruathair á dtabhairt mórán gach uile lá ag na hIosraelaigh faoin mBruach Thiar idir Máirt-Lúnasas agus iad ag féachaint le baill den eagraíocht mhíleata Jiohád Ioslamach na Palaistíne a ghabháil nó a mharú.

Ar 9 Lúnasa, mharaigh na na hIosraelaigh beirt bhall den eagraíocht mhíleata dá ngairtear Briogáid Mhairtírigh Al-Aqsa i dteach sa chathair Nablus ar an mBruach Thiar sna críocha Palaistíneacha; bhí duine de cheannasaithe na heagraíochta Ibrahim al-Nabulsi ar dhuine acu. In iomlán, araíodh triúr (nó níos mór) agus gortaíodh breis is 70 duine nuair a thug fórsaí Iosrael ruathar faoi Nablus.

Chaith ógánaigh Phalaistíneach clocha le saighdiúirí Iosrael le súil eang a chur sa roth acu, mar is iondúil (dála chás an leoin agus na luiche)

Féach freisin 

 Agóidí Gaza-Iosrael, 2018-2019
 Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2021

Naisc Sheacthracha

Tagairtí 

Iosrael
Palaistín
2022
Iarúsailéim
Stráice Gaza
Megan Rooney

Is ealaíontóir Ceanadach í Megan Rooney (a rugadh sa bhliain 1985) a chruthaíonn pictiúir, dealbha, suiteálacha, léirithe agus filíocht.  Tá cáil ar Rooney as gnéithe ealaíne codarsnachta a chur le chéile i saothar amháin, mar shampla péintéireacht a chur le léiriú dealbhóireachta. 

Bhain sí MFA amach ó Goldsmiths, Ollscoil Londain sa bhliain 2011 agus, roimhe sin, bhain sí BA amach ó Ollscoil Toronto i gCeanada. Taispeánadh a cuid saothair i dtaispeántais aonair ag Salzburger Kunstverein, Salzburg (2020–2021);  Museum of Contemporary Art, Toronto (2020);  agus Kunsthalle Düsseldorf (2019).  

I measc a cuid léirithe tá SUN DOWN MOON UP, a bhí ar siúl mar chuid den chlár Park Nights ag Serpentine Galleries, Londain sa bhliain 2018. 

Léiriú eile ná EVERYWHERE BEEN THERE, a chruthaigh sí in éineacht leis an gcóragrafaí Temitope Ajose-Cutting agus an ceoltóir Paolo Thorsen-Nagel, ag an Kunsthalle Düsseldorf sa bhliain 2019  agus ag Museum of Contemporary Art, Toronto in 2020.

Taispeántais Aonair 

 2021: BONES ROOTS FRUITS, Thaddaeus Ropac, Londain, An Ríocht Aontaithe
 2020: Green, I want You Green, Salzburger Kunstverein, Salzburg, an Ostair
 2020: HUSH SKY MURMUR HOLE, Museum of Contemporary Art, Toronto, Ceanada
 2019: TEETH & LIGHTNING, SALTS, Basel, An Eilvéis
 2019: Fire On The Mountain, Kunsthalle Düsseldorf, an Ghearmáin
 2018: Cuckoo till I come back, Drei, Köln, an Ghearmáin
 2017: MOMMA! MOMMA!, Tramway, Glaschú, An Ríocht Aontaithe
 2017: Hullabaloo , Cordova, Vín, an Ostair
 2017: Sun Up Moon Down, Freymond-Guth Fine Arts, Basel, an Eilvéis
 2016: Animals on the bed, Seventeen, Londain, RA
 2016: Piggy Piggy, Croy Nielsen, Beirlín, an Ghearmáin
 2015: Okie Dog on Santa Monica, Almanac Inn, Torino, an Iodáil
 2014: Tilia Americana, Opening Times - Digital Art Commissions

Taispeántais Ghrúpa 

 2022: La couleur en fugue / Fugues in Colour, Fondation Louis Vuitton, Páras, An Fhrainc
 2021: Sweet Lies. Rethinking Identity, Ludwig Forum für Internationale Kunst, Aachen, an Ghearmáin
 2019: Where water comes together with other water, 15ú Biennale de Lyon Art Contemporain, Lyon, An Fhrainc 
 2019: Paint, also known as Blood. Women, Affect, and Desire in Contemporary Painting , Músaem na Nua-Ealaíne, Vársá, An Pholainn
 2018: CHILDHOOD: Another banana day for the dream-fish, Palais de Tokyo, Páras, an Fhrainc
 2017: (X) A Fantasy, David Roberts Art Foundation, Londain, RA
 2017: An Ministry of Internal Affairs. Intimacy as Text, Músaem na Nua-Ealaíne, Vársá, an Pholainn
 2014: Till the stars turn cold, S1 Artspace, Sheffield; Glasgow Sculpture Studio, Glaschú, RA
 2014: Der Leone Have Sept Cabeças, CRAC Alsace, Altkirch, An Fhrainc
 2014: read the room/you've got to, SALTS, Basel, an Eilvéis
 2014: Pleasure Principles, Fondation d’entreprise Galeries Lafayette, Páras, An Fhrainc
 2013: Ocean Living (le Holly White), Arcadia Missa, Londain, an Ríocht Aontaithe

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1985
Daoine beo
Ealaíontóirí
Daoine Ceanadacha
Reginald Dunne

Ball den IRA i Londain ab ea Reginald William Dunne (Meitheamh 1898 – 10 Lúnasa 1922).

Ar 22 Meitheamh 1922, scaoil Dunne (in éineacht lena chomhghleacaí Joseph O'Sullivan) marbh an Marascail Machaire. Sir Henry Wilson,  ar leac a dhorais féin i lár Londain. Bhí Wilson ina chomhairleoir slándála do Phríomh-Aire Tuaisceart Éireann, James Craig ag an am céanna. Mar thoradh, chuir Rialtas na Breataine brú ar an gCoileánach ionsaí a dhéanamh ar na Ceithre Cúirteanna.

Cé gur cháin Art Ó Gríofa an beart ba léir ón triail a cuireadh ar Reginald Dunne agus Joseph O’Sullivan go gairid ina dhiaidh sin gur bhain siad beirt le ‘G.H.Q..

Crochadh Reginald Dunne, in éineacht le Joseph O'Sullivan, ar 10 Lúnasa 1922. 

Maidir le taisí Dunne agus O’Sullivan a thabhairt abhaile, sa bhliain 1967, ba chuid é sin de bheartas Harold Wilson vótaí a mhealladh ó Éireannaigh thall trí bhá a léiriú lena gcúram.

Féach freisin 

 Joseph O'Sullivan
 An Marascail Machaire. Sir Henry Wilson
 Cath Bhaile Átha Cliath, 1922

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1898
Daoine a cuireadh chun báis trí chrochadh
Daoine a cuireadh chun báis ag Ríocht na Breataine Móire
Baill den IRA
Daoine curtha chun báis
Básanna i 1922
Sceimhlitheoirí
Dúnmharfóirí
Joseph O'Sullivan

Ball den IRA i Londain ab ea Joseph O'Sullivan (25 Eanáir 1897 – 10 Lúnasa 1922).

Ar 22 Meitheamh 1922, scaoil O'Sullivan (in éineacht lena chomhghleacaí Reginald Dunne) marbh an Marascail Machaire. Sir Henry Wilson,  ar leac a dhorais féin i lár Londain. Bhí Wilson ina chomhairleoir slándála do Phríomh-Aire Tuaisceart Éireann, James Craig ag an am céanna. Mar thoradh, chuir Rialtas na Breataine brú ar an gCoileánach ionsaí a dhéanamh ar na Ceithre Cúirteanna.

Cé gur cháin Art Ó Gríofa an beart ba léir ón triail a cuireadh ar Reginald Dunne agus Joseph O’Sullivan go gairid ina dhiaidh sin gur bhain siad beirt le ‘G.H.Q..

Crochadh Joseph O'Sullivan, in éineacht le Reginald Dunne, ar 10 Lúnasa 1922. 

Maidir le taisí O’Sullivan agus Dunne  a thabhairt abhaile, sa bhliain 1967, ba chuid é sin de bheartas Harold Wilson vótaí a mhealladh ó Éireannaigh thall trí bhá a léiriú lena gcúram.

Féach freisin 

 Reginald Dunne
 An Marascail Machaire. Sir Henry Wilson
 Cath Bhaile Átha Cliath, 1922

Tagairtí 

Daoine a cuireadh chun báis trí chrochadh
Daoine a cuireadh chun báis ag Ríocht na Breataine Móire
Baill den IRA
Daoine curtha chun báis
Básanna i 1922
Sceimhlitheoirí
Dúnmharfóirí
Daoine a rugadh i 1897
Cothromóid chearnach

San ailgéabar, is éard is cothromóid chearnach ann (ón Laidin quadratus 'cearnóg') ná aon chothromóid is féidir a atheagrú i bhfoirm chaighdeánach mar

áit a seasann x d'uimhreacha anaithnid, agus a, b, agus c d'uimhreacha aitheanta, áit a seasann a ≠ 0 . Má tá a = 0, ansin tá an chothromóid líneach, ní cearnach, mar níl aon téarma ann. Is iad na huimhreacha a, b, agus c comhéifeachtaí na cothromóide agus is féidir iad a idirdhealú ach an chomhéifeacht chearnach, an chomhéifeacht líneach agus an téarma tairiseach nó saor a ghlaoch orthu, faoi seach.

Naisc sheachtracha
15 Cothromóidí Cearnacha - COGG
Déan iniúchadh ar an gCothromóid Cheathairshleasach (I mBéarla)

Tagairtí
Ailgéabar bunúsach
Cothromóidí
Setonix brachyurus

Is macrapód beag, timpeall ar mhéid cait tí  é Setonix brachyurus, ar a dtugtar an valbaí scrobarnaí earrghearr.  Is é an t-aon bhall den ghéineas Setonix é. Cosúil le marsúipiaigh eile san fhine Macropodidae  (amhail cangarúnna agus valbaithe ), is ainmhí oiche agus luibhiteach den chuid is mó an valbaí seo.

Tagairtí
Fána eindéimeach in Iardheisceart na hAstráile
Macrapóid
Mamaigh a thuairiscítear in 1830
Mamaigh Iarthar na hAstráile
Marsúipiaigh na hAstráile
Oileán Rottnest
Fána leochaileach na hAstráile
Nochtracht

Is iompar ainmhithe í an nochtracht, arb iad a comhartha sóirt a bheith gníomhach san oíche agus ina chodladh  i rith an lae . 
Codladh
Fuisce na hAlban

Is fuisce braiche nó fuisce gráin (nó meascán den dá cheann) a dhéantar in Albain é fuisce na hAlban, uisce beatha na hAlban, nó uisce beatha Albanach ().

I dtús báire, rinneadh fuisce na hAlban go léir as eorna bhraiche. Thug drioglanna tráchtála fuisce déanta as cruithneacht agus as seagal isteach ag deireadh na 18ú haoise. Sa bhliain 2020, bhí 134 drioglann ag feidhmiú in Albain.

Caithfear aois a chur ar fhuisce na hAlban i mbairillí darach ar feadh trí bliana ar a laghad. Má tá ráiteas aoise i bhfoirm uimhriúil ar bhuidéal fhuisce na hAlban, is éard atá ann ná aois an fhuisce is óige a úsáideadh chun an táirge a dhéanamh. Is é 40% an neart is lú alcóil de réir toirte atá ceadaithe sna rialacháin. Roinntear fuisce na hAlban ina chúig chatagóir ar leith: fuisce aon bhraiche, fuisce aon ghráin, fuisce braiche cumaiscthe , fuisce gráin cumaiscthe, agus fuisce cumaiscthe.

Bhí an chéad tagairt scríofa d’fhuisce na hAlban i Rollaí Státchiste na hAlban sa bhliain 1494.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Albain
Uisce beatha
Deochanna
Ionsaí Bayardo (1975)

Mharaigh an tIRA ceathrar Protastúnach agus ball amháin den UVF (agus ghortaigh trí scór eile) in ionsaí buama agus gunna ar an tábhairne Bayardo, Bóthar na Seanchille, Béal Feirste, a bhí plódaithe ag an am. 

Ionsaí díoltais a bhí ann. Fuath seicteach, go príomha, ba bhun leis an ionsaí, agus na hionsaithe eile, cor in aghaidh an chaim, timpeall an ama seoː Dúnmharaíodh an Miami Showband ar 31 Iúil.  Bhí Brendan McFarlane de chuid an IRA freagrach as. Gearradh príosún saoil arMcFarlane, 24, agus Seamus Clarke agus Peter "Skeet" Hamilton  as dúnmharú

Féach freisin 

 Ionsaithe seicteacha i mBéal Feirste (Aibreán 1975)
 Ionsaí ar McGleenan's Bar,Ard Mhacha, 22 Lúnasa 1975
 Dúnmharú an Miami Showband (1975)

Tagairtí 

1975
Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí
Stair Bhéal Feirste
Frith-Phrotastúnachas
Foréigean seicteach
Bombus muscorum

Articles with 'species' microformats

Speiceas bumbóige san fhine Apidae is ea  Bombus muscorum, ar a dtugtar an bhumbóg charda caonaigh go coitianta . Tá an speiceas le fáil ar fud na hEoráise i ndaonraí ilroinnte, ach is minic a fhaightear é san Bhreatain Mhór agus in Éirinn .   Is feithid eoshóisialta é B. muscorum, le banríonacha ag teacht chun cinn as gheimhriúchán i mí na Bealtaine,na beacha oibre i láthair ó mhí an Mheithimh ar aghaidh agus fireannaigh agus baineannaigh nua ó Iúil go luath i mí Mheán Fómhair. Déantar neadacha os cionn na talún i bhféarach ard ach oscailte. Tá sé ar cheann de na bumbóga carda a bhailíonn caonach agus féar tirim chun clúdach na neide a dhéanamh. Le blianta beaga anuas, tá laghdú suntasach tagtha ar a dhaonra mar gheall ar chailliúint gnáthóg nádúrtha. Tá B. muscorum liostaithe faoi láthair mar 'leochaileach' san Eoraip ag 'Liosta Dearg Eorpach na mBeach'.

Tagairtí
Bumbóga
Hymenoptera na hEorpa
Feithidí le cur síos orthu i 1758
Tacsóin ainmnithe ag Carl von Linné
Tortrix viridana

Leamhán sainiúil glas is ea an Tortrix viridana, ar a dtugtar an leamhan darach glas a mbeathaíonn a larbhaí ar dhuilleoga crann, go háirithe an dair . Tá an cloigeann, an tóin agus na sciatháin thosaigh glas, nasciatháin  dheiridh  scothliath. Is é 18-24 milliméadar an raon sciatháin.

Is féidir le hinmhíolú na larbhaí na duilleoga a bhaint de chrann darach. Leagann an baineannach a uibheacha in aice le bachlóga duille, a itheann na larbhaí nuair a thagann siad chun cinn. De réir mar a fhásann na larbhaí níos mó, itheann siad duilleoga níos mó, agus ansin rollaíonn siad iad féin i nduilleog lánmhéide chun cuileoga a phupú.

Tarlaíonn larbhaí ó Aibreán go Meitheamh; eitlíonn na feithidí fásta i mí an Mheithimh agus i mí Iúil. 

Is parasóideach é an foiche Dirophanes invisor a dhíríonn go speisialta ar T. viridana .

Faightear iad go coitianta i go leor áiteanna sa Bhreatain Mhór. San tuarascáil 'Butterfly Conservation’s Microlepidoptera Report 2011' rangaíodh an speiceas seo mar speiceas coitianta.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 Tortrix darach glas ar na leamaí
 Lepiforum.de
Leathanaigh le haistriúcháin neamh-mheasúnaithe
Linda Dillon

Is polaiteoir de chuid Sinn Féin i dTuaisceart Éireann í Linda Dillon (). Rugadh í ar an 5 Lúnasa, 1978. Is Comhalta den Tionól Reachtach í do Lár Uladh, ó 2016 ar aghaidh.

Saol pearsanta 
Tá sí pósta le Gerard. Tá iníon amháin acu. Tá siad ina gcónai in Oileán an Ghuail .

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1978
Daoine beo
Baill Shinn Féin
Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Daoine as Contae Ard Mhacha
Mná Éireannacha
An Bhreatain Bheag sa Mheánaois Luath

Síneann an Mheánaois Luath sa Bhreatain Bheag ó thart ar 600 CR go dtí 1067  CR nuair a thosaigh na hionsaithe Normannach ar theorainneacha na Breataine Bige.

Ag tús na tréimhse, tháinig codanna áirithe den Bhreatain Bheag, amhail Powys, faoi bhrú méadaitheach ó na hAngla-Shacsanaigh, go háirithe ríocht Mercia. Chaill Powys cuid mhaith dá chríoch, a bhíodh ag síneadh soir ón teorainn reatha, lena n-áirítear an seanionad, Pengwern. B’fhéidir go léiríonn tógáil Chlaí Offa  (Clawdd Offa), ag rí Mercia san 8ú haois, an teorainn chomhaontaithe.

Ba é Rhodri Mawr, a bhí ina rí ar Teyrnas Gwynedd ar dtús, a tháinig i réim ar chuid mhór den Bhreatain Bheag, a bhí ina rí ar Teyrnas Gwynedd ar dtús. Nuair a fuair sé bás, roinneadh a ríocht ar a chlann mhac, ach bhí a gharmhac, Hywel Dda, in ann Teyrnas Deheubarth a bhunú trí ríochtaí níos lú an iardheiscirt a aontú, agus faoi 942 CR bhí sé ina rí ar fhormhór na Breataine Bige. Go traidisiúnta, tá baint aige le bunú Cyraith Hywel (Laidin: Leges Walliæ) trí chruinniú a ghairm i Hendy-gwyn ar Daf. Nuair a fuair sé bás sa bhliain 950 CR bhí a chlann mhac in ann greim a choinneáil ar an Deheubarth, ach ghlac an ríshliocht thraidisiúnta Gwynedd.

Faoin am seo bhí na Lochlannaigh ag ionsaí na Breataine Bige, go háirithe na Danair sa tréimhse idir 950 CR  agus 1000 CR. Deirtear gur ghabh Godfrey Haroldson dhá mhíle cime as Ynys Môn i 987 CR, agus gur íoc rí Gwynedd, Maredudd ab Owain, suim mhór leis na Danair chun a mhuintir a cheannach ar ais ó bhraighdeanas.

Ba é Gruffudd ap Llywelyn an chéad tiarna eile a bhí in ann ríochtaí na Breataine Bige a aontú. Ba rí ar Gwynedd é ó dhúchas, ach faoin mbliain 1055 bhí sé ina rí ar an Bhreatain Bheag uile  agus ghabh sé codanna de Shasana in aice leis an teorainn. Sa bhliain 1063 chlaoigh Harold Godwinson é agus mharaigh a gharmhac féin é. Roinneadh a ríocht arís, le Bleddyn ap Cynfyn agus a dheartháir Rhiwallon ina ríthe ar Gwynedd agus ar Phowys.

Féach freisin

Tagairtí
 Ríochtí na Breataine Bige
 An Mheánaois Luath
 An Mheánaois sa Bhreatain Bheag
 Yr Hen Ogledd
Rhiwallon ap Cynfyn

Bhí Rhiwallon ap Cynfyn ( 1025 ? -1070 ) ina rí ar Gwynedd agus ar Phowys i gcomhpháirt lena dheartháir Bleddyn .

Beathaisnéis 
Ba mhac le Cynfyn ap Gwerstan, rí Powys, ab ea Rhiwallon . Sa bhliain 1063 tar éis do Harold Godwinson an lámh in uachtar a fháil ar  Gruffydd ap Llywelyn, agus tar éis dá chuid fear féin é a mharú, fuair Rhiwallon agus Bleddyn ríocht Gwynedd ó Harold.

Trí bliana ina dhiaidh sin, mharaigh na Normannaigh Harold ag Cath Hastings, agus roimh i bhfad bhí siad ar theorainneacha na Breataine Bige. Chuaigh Rhiwallon agus Bleddyn i bpáirt le Mercia chun na Normannaigh a ionsaí.

Sa bhliain 1070 rinne beirt mhac Gruffydd ap Llywelyn iarracht an ríocht a thógáil ón mbeirt dheartháir. I gcath Mechain an bhliain sin, maraíodh beirt mhac Gruffydd, ach maraíodh Rhiwallon freisin, rud a d'fhág Bleddyn i gceannas ar Gwynedd agus Phowys .

Tagairtí 
An Bhreatain Bheag san 11ú haois
Básanna 1070
Ríthe Gwynedd
Ríthe Powys
Monarcaí Powys
Màiri Anna Nic Leòid Trump

Ba oibrí tí Albanach í Màiri Anna Nic Leòid () (10 Bealtaine, 1912 – 7 Lúnasa, 2000). Bean chéile an fhorbróra réadaigh Fred Trump ab ea í. Tuismitheoirí Donald Trump, 45ú uachtarán na Stát Aontaithe ab ea iad. 

Rugadh Màiri sna h-Eileanan Siar, amach ó chósta thiar mhórthír na hAlban ar agus chuaigh sí ar imirce go dtí na Stáit Aontaithe sa bhliain 1930, agus rinneadh ina saoránach eadóirsithe í i mí an Mhárta 1942. Thóg sí cúigear leanaí lena fear céile agus bhí cónaí orthu i gceantar Nua-Eabhrac.

Luathshaol 
Rugadh Màiri Anna Nic Leòid i chroit ar a raibh steancán méaróg uirthi, a bhí i seilbh a hathair ó 1895 i sráidbhaile Tunga, ar Oileán Leòdhais, Albain.  Tógadh Máire i dteaghlach ina labhraíodh Gaeilge na hAlban, agus bhí sí ar an duine ab óige de dheichniúr clainne a rugadh do Maol Choluim Mac Leoid  (1866–1954) agus Màiri Anna  ( née Nic a' Ghobhainn; 1867–1963).  Bhí a hathair ina chrochtóir , ina iascaire agus ina oifigeach múitseála i scoil Mhuire .     Ba é Béarla an dara teanga a d’fhoghlaim sí sa scoil.

Naisc sheachtracha
'I feel Scottish,' says Donald Trump on flying visit to mother's cottage

Tagairtí
Básanna in 2000
Daoine a rugadh i 1912
Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain, 2022

Ar 15 Iúil 2022, d'eisigh Met Éireann rabhadh buí teasa maidir le gach áit sa tír  D'eisíodh a dara rabhadh buí teasa na bliana ar 11 Lúnasa 2022.

Tonn teasa, mí Iúil 2022

Tonn teasa, mí Lúnasa 2022

Éire 
Dúirt Oifig na hAimsire gur sáraíodh an churiarracht teochta a taifeadadh ag 10 gcinn dá cuid stáisiúin ar fud na tíre le linn brothall Lúnasa 2022. 

Claraíodh an teocht is airde riamh in Éirinn le linn mhí Lúnasa, 31.7C ar 12 Lúnasa 2022, ag Stáisiún Pháirc na Darach i gCo Cheatharlach. Baineadh curiarrachta amach in áiteanna eile chomh maith. Ag Páirc an Mhúraigh i gCo Chorcaí facthas an teocht is airde i mí Lúnasa riamh, ó tosaíodh ag cláraigh ansiúd, 30.6 céim Celsius.

hÁiríodh tonn teasa ag 7 gcinn de na stáisiún, - meánteocht 25 céim nó os a chionn ar feadh 5 lá nó tuilleadh as a chéile.

"Le 20 bliain as 21 bliain anuas" a dúirt Met Éireann, "bhí an teocht níos airde ná an teocht ba ghnáthach sa tír sna 1970í".

Bhí rabhadh buí i margadh an leictreachais fógartha ar 9-10 Lúnasa. Ganntan gaoithe, srian ar allmhairiú leictreachais agus "briseadh éigeantais ag roinnt gineadóirí" na cúiseanna a tugadh ar an bhfainic a heisíodh. 

Bhí Uisce Éireann ag iarraidh ar dhaoine a bheith spárálach leis an uisce ó tharla nach bhfuil aon bháisteach á tuar. Bhí srianta curtha i bhfeidhm ar soláthar uisce.

Sasana 
Ar 9 Lúnasa 2022, chuir oifig na haimsire i Sasana rabhadh teasa amach agus teocht chomh hard le 35 céim Celsius á tuar.

Féach freisin 

 Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain, Iúil 2021
 Tonn teasa san Eoraip, Iúil 2022
 Met Éireann
 Téamh domhanda
 Tonn teasa
 Teagmhais aimsire

Tagairtí 

2022
Téamh domhanda
Timpeallacht na hÉireann
Aeráid na hÉireann
Tonnta teasa
Carte de visite

Is cineál grianghraif bhig é an carte de visite (“cárta cuairte”, Fraincis: [kaʁt də vizit], giorrúchán: CdV). D'fhionn André Adolphe Eugène Disdéri an carte de visite i bPáras sa bhliain 1854.
Is ag deireadh na 1860í ba mhó a bhí tóir ar na cártal neamhchostasacha seo. Bhí 36 stiúideo grianghrafadóireachta i lár chathair Bhaile Átha Cliath faoin mbliain 1868.

Grianghrafadóireacht
Ilghnéasachas

Duine Ilghnéasach is ea duine a bhfuil caidreamh grámhar/gnéasach aige/aici, nó ar mhaith leis/léi caidreamh a bheith aige/aici, le duine nó daoine eile, agus is cuma faoin inscne.

Féach freisin 

 Déghnéasachas
 LADT
 Idirghnéasacht

Tagairtí 

Déghnéasachas
Nick Mathison

Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é Nick Mathison (Gaeilge: Nioclás Mac Mhatha). Is ball de Pháirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann é. Is Comhalta den Tionól Reachtach í do Loch Cuan, ó 2022 ar aghaidh .

Tagairtí 

Daoine beo
Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Fir
Gníomhaithe
Ogmios

Dia deisbhéalaí na gCeilteach ba ea  Ogmios.  Deirtear gur leagan níos sine d'Earcail é.  Bhaineadh sé leas as a solabharthachta chun daoine a mhealladh.  Sna seanscéalta, déantar trácht ar shlabhraí fada tanaí idir a thabhairt agus cluasa a lucht leanúna.

Tagann an chuid is mó den eolas faoi Ogmios as comórtais idir é agus déithe agus laochra thar lear.

Tagairtí 

Déithe Ceilteacha
Brigantia

[[Íomhá:BrigitteCelt.jpg|mion|upright| Deilbhín i Músaem na Briotáine, Rennes, ag léiriú is dócha Brigantia: c. 2a haois RC.]]

Bandia na gCeilteach is ea Brigantia nó Brigindo sa tSeandacht Déanach.

Dar leis an interpretatio Romana'', aithníodh Brigantia leis na bandéithe Minéirve, Tyche/Fortuna agus Victoria.  Deirtear go bhfuil gaol idir í agus Brigit agus Naomh Bríd as miotaseolaíocht na nGael, cé gur pearsana éagsúla iad féin.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Déithe Ceilteacha
Taranis

I miotaseolaíocht na gCeilteach, dia na toirní is ea  Taranis  (Prótai-Cheiltis: * Toranos, níos luaite * Tonaros; Laidin:  Taranus), a d'adhrtaí go príomha sa Ghaill, leithinis na hIbéire, an Bhreatain agus Éire, ach freisin i nDúiche na Réine agus i gceantar na Danóibe, i measc eile.  Rinne an file Rómhánach, Lucan trácht ar Taranis, i dteannta le hEsus agus Toutatis, ina dhán Pharsalia mar dhia na gCeilteach dá ndearnadh íobairtí daonna.''  Bhí nasc idir Taranis, maraon le Cioclóp Brontes ("toirneach") i miotaseolaíocht na Gréige, leis an roth.

Feictear sa Ghaill an-chuid léirithe de dhia féasógach agus caor thintrí i láimh amháin aige agus roth sa láimh eile.  Is amhlaidh gur nascadh le chéile é le Iúpatar na Rómhánach.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Déithe Ceilteacha
Catubodua

Bandia catha na nGallach is ea Cathubodua (Prótai-Cheiltis *katu-bodwā, "cath-badhbh/préachán").

Is amhlaidh go bhfuil gaol idir í agus bandia na nGael, Badhbh Catha, a thuaradh cinniúint na ngaiscíoch roimh chath.

Sanas 
Tagann an t-ainm Cathubodua as inscríbhinn amháin ag Mieussy in Haute Savoie, oirthear na Fraince, a deir:  
[C]ATHVBODVAE AVG SERVILIA TERENTIA S L M
Caithfear glacadh leis go bhfuil an túslitir 'C' ar iarraidh; agus fosta nach bhfuil gaol idir an ainm agus trí inscríbhinn eile, .i. ATEBODVAE, ATEBODVVS agus ATEBODVI, as an Ostair agus an Slóivéin.

 As Gaillis, meastar gurb ionann Cathubodua agus cath-badhbh. derived from the Prótai-Cheiltis *katu-bodwā.  I dteangacha Gaelacha, is amhlaidh gur fréamh na n-ainmneacha Badhbh agus Bodhbh é an dara focal, ina fhoirmeacha baininscneach agus firinscneach, .i. *bodwā agus *bodwos'' faoi seach.

Tagairtí 

Déithe Ceilteacha
Daniel McCrossan

Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é Daniel Christopher McCrossan (). Rugadh é ar 20 Deireadh Fómhair 1988 sa Srath Bán. Is ball de Pháirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre é. Is Comhalta den Tionól Reachtach é do Thír Eoghain Thiar, ó 2016 ar aghaidh.

Tagairtí 

 
Daoine a rugadh i 1988
Daoine beo
Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste
Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Daoine as Contae Thír Eoghain
Fir
Náisiúnaithe Éireannacha
Comhéifeacht

Sa Mhatamaitic, is éard is comhéifeacht ann ná fachtóir iolraitheach i dtéarma éigin de chuid iltéarmaigh, shraithe, nó shloinn; de ghnáth is uimhir í, ach d'fhéadfadh sé gur aon sloinn í (lena n-áirítear athróga amhail a, b agus c).   Nuair is athróga iad na comhéifeachtaí féin, féadfar paraiméadair a thabhairt orthu freisin.

Mar shampla, san iltéarmach , tá comhéifeachtaí 2, −1, agus 3 aige, agus san iltéarmach , is iad , , agus  na paraiméadair chomhéifeachta.

Tagairtí

Iltéarmaigh
Téarmaíocht mhatamaiticiúil
Ailgéabar
Uimhreacha
Athróga (matamaitic)
Sraith (matamaitic)

Sa mhatamaitic,  go garbh is éard atá i sraith, ná cur síos ar an oibríocht ina gcuirtear líon cainníochtaí gan teorainn, ceann i ndiaidh a chéile, le cainníocht thosaigh ar leith.   Is cuid mhór den chalcalas agus a ghinearálú, an anailís mhatamaiticiúil. Úsáidtear sraitheanna sa chuid is mó de réimsí na matamaitice, fiú chun staidéar a dhéanamh ar struchtúir chríochta (mar shampla sa mhatamaitic theaglamach ) trí ghinfheidhmeanna. Chomh maith lena uileláithreacht sa mhatamaitic, úsáidtear sraitheanna gan teorainn go forleathan i ndisciplíní cainníochtúla eile amhail fisic, ríomheolaíocht, staitisticí agus airgeadas .

Tagairtí
Calcalas
Òran na Cloiche

Amhrán le Dòmhnall Mac an t-Saoir,  ar tugadh  Dòmhnall Ruadh Phàislig air freisin, is ea ‘Óran na Cloiche’. Baineann sé le filleadh  Chlach Sgàin, sé sin an Lia Fàil nó Clach na Cinneamhain, go hAlbain, Lá Nollag sa bhliain 1950, nuair a ghoid mic léinn í ar ais ó Abtheach Westminster.

Tacadóir fíochmhar ar feadh an tsaoil ar an gcúis náisiúnaíoch, scríobh an file an t-amhrán de  25 véarsa in iarracht amháin díreach tar éis an nuacht a chloisteáil go raibh an chloch curtha ar ais. ais na cloiche, agus thug cuid de na scoláirí a bhí páirteach sa eachtra cuairt air sa bhaile chun comhghairdeas a dhéanamh leis as cumadóireacht an amhráin sna seachtainí ina dhiaidh sin.

Cé go gcantar Òran na Cloiche i dtiúin le ríl thapa (a sheinntear ó am go chéile mar ríl uirlise, lena n-áirítear Michael McGoldrick mar "Stone of Destiny Reel "), agus go bhfuil sé ceiliúrtha agus spreagúil de réir toinne; tar éis dó an nuacht faoi fhilleadh na cloiche ar Shasana a chloisteáil, chum an bard caoineadh a ghabhann leis, dar teideal " "Nuair Chaidh a' Chlach a Thilleadh" (Gaeilge na hÉireann: " Nuair a d'fhill an Chloch ") chun a mhíshuaimhneas a chur in iúl.
Bhí téacs iomlán an dáin san áireamh i gcnuasach  iarbháis de shaothar an fhile, dar teideal 'Sporan Dhòmhnaill'.   Tá leaganacha giorraithe léirithe ag an amhránaí Gaelach Kathleen MacInnes ar a halbam Òg-Mhadainn Shamhraidh agus an banna ceoil tíre Albanach Mànran óna gcéad albam gan ainm.
Tá leaganacha giorraithe léirithe ag an amhránaí Gaelach Caitlin NicAonghais ar a halbam Òg-Mhadainn Shamhraidh agus an banna ceoil tíre Albanach Mànran óna gcéad albam eapainmneach.

Naisc sheachtracha
 Téacs iomlán an amhráin sa bhunGhaeilge
 Liricí leagan a rinne  NicAonghais i nGaeilge na hAlban le haistriúchán Béarla

Tagairtí

Amhráin tíre na hAlban
Amhráin tírghrá na hAlban
Ceol Gaelach na hAlban
Dánta i nGaeilge na hAlban
1950 amhráin
Ollscoil Johns Hopkins

Is ollscoil taighde phríobháideach suite i mBaltimore sna Stáit Aontaithe   í Ollscoil Johns Hopkins ( Béarla : Johns Hopkins University ). Bhunaigh trádálaí de chuid Chumann na gCarad darbh ainm Johns Hopkins í sa bhliain 1876, a throid in aghaidh na sclábhaíochta freisin.

Ceannairí 

 Daniel Coit Gilman (1875 – 1901)
 Ira Remsen (1901 – 1913)
 Frank Goodnow (1914 – 1929)
 Joseph Sweetman Ames (1929 - 1935)
 Isaiah Bowman (1935 – 1948)
 Detlev Bronk (1949 – 1953)
 Lowell Reed (1953 - 1956)
 Milton S. Eisenhower (1956 – 1967)
 Lincoln Gordon (1967 - 1971)
 Milton S. Eisenhower (1971 – 1972)
 Steven Muller (1972 - 1990)
 William C. Richardson (1990 – 1995)
 Daniel Nathans (1995 – 1996)
 William R. Brody (1996 – 2009)
 Ronald J. Daniels (2009 - i láthair)

Iar-mhic léinn 

 Peadar Aontai
 Robert Fogel
 Herbert A. Hauptman
 Geir Hilmar Haarde
 Merton Miller
 Woodrow Wilson

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 Ollscoil Johns Hopkins
Oideachas
Sléacht Hungerford, 1987

Ar 19 Lúnasa 1987, mharaigh fear gunna 16 duine i mbaile Hungerford i mBerkshire, Sasana, a mháthair san áireamh. Bhí scitsifréine pharanóideach ar Michael Ryan, 27 bliain d'aois, agus gunnaí go leor aige, airm tine i seilbh dhlíthiúil.

Féach freisin 

 Rialú gunnaí

Tagairtí 

1987
Ollsléachtanna
Berkshire
Stair Shasana
Scitsifréine
Tráma síceolaíoch

Is freagairt mhothúchánach é tráma síceolaíoch nó tráma meabhrach ar eachtra anacrach nó ar shraith eachtraí, mar thimpistí, éigniú nó tubaistí nádúrtha. Is gnách go mbíonn frithghníomhartha ann cosúil le turraing shíceolaíoch agus séanadh síceolaíoch. I measc na bhfrithghníomhartha níos fadtéarmaí tá mothúcháin nach féidir a thuar, spléachtaí siar, deacrachtaí le caidreamh idirphearsanta agus uaireanta comharthaí fisiceacha lena n-áirítear tinneas cinn nó masmas.

Tagairtí
Neamhoird imní
Strus síceolaíoch
Drochíde
Bulaíocht
Comhairleoireacht
neamhoird imní
neamhord struis iarthrámaigh
Íospairteolaíocht 
Cineálacha trámaí
Eispéiris dhíobhálacha óige
Rhasidat Adeleke

Is rábálaí Éireannach í Rhasidat Adeleke a rugadh ar 29 Lúnasa 2002.

Gairm 
Bhuaigh sí bonn airgid sa rás sealaíochta 4 x 100m le Molly Scott, Gina Akpe-Moses, Ciara Neville agus Patience Jumbo-Gula ag Craobhchomórtas Domhanda i Tampere, an Fhionlainn sa bhliain 2018 agus bonn óir sa 200m ag Craobhchomórtas Lúthchleasaíochta na hEorpa 2018 i Győr, an Ungáir. Sa bhliain 2021 bhuaigh sí an rás 100m agus an rás 200m araon ag Craobhchomórtais na hEorpa i Tallinn na hEastóine agus ba sheaimpín náisiúnta í mar thoradh. I mí Lúnasa 2022, bronnadh an cúigiú háit uirthi i gcluiche ceannais 400m ag Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta na hEorpa nuair a bhain sí curriarracht náisiúnta amach le 50.53 soicind.

Cúlra 
Rugadh Adeleke i mBaile Átha Cliath sa bhliain 2002. Is as an Nigéir dá tuismitheoirí, Ade agus Prince Adeleke. Bhuaigh an rás 100m agus an rás 200m ag craobh na hÉireann fad is a bhí sí ag freastal ar Choláiste na Toirbhearta, Tír an Iúir. Is ball de Chlub Lúthchleasaíochta Thamhlachta í.

Tagairtí 

Daoine a rugadh in 2002
Daoine beo
Mná Éireannacha
Ollfhuadach Iguala 2014

Ar 26 Meán Fómhair, 2014, fuadaíodh triúr is daichead fear ó Choláiste na Múinteoirí Tuaithe Ayotzinapa agus ansin d'imigh siad as radharc in Iguala, Guerrero, Meicsiceo. Líomhnaítear gur thóg póilíní áitiúla ó Iguala agus Cocula iad, i gclaonpháirt le coireacht eagraithe . Tá an ollfhuadach ina chúis le hagóidí idirnáisiúnta agus le corraíl shóisialta leanúnach. As sin d'éirigh an Gobharnóir Guerrero Ángel Aguirre Rivero as oifig de bharr na n-agóidí ó cheann ceann an stáit ar 23 Deireadh Fómhair, 2014.

Tagairtí
Guerrero
Mí-úsáid chearta an duine i Meicsiceo
Fuadaigh i Meicsiceo
Mairbh i Meicsiceo
Mairbh fear
Cogadh drugaí Mheicsiceo
Agóidí mac léinn i Meicsiceo
Ionsaithe in 2014
Airteagail ina bhfuil gearrthóga físe
Imeachtaí Mheán Fómhair 2014 i Meicsiceo
Dúnmharuithe i Meicsiceo (2014)
Coireachta eagraithe i Meicsiceo
Foréigean in aghaidh na bhfear i Meiriceá Thuaidh
Lámhach Cleveland Elementary (San Diego), 1997

Dúnmharaíodh beirt daoine fásta agus gortaíodh ocht bpáíste in ionsaí lámhaigh ar scoil i gCalifornia, an Grover Cleveland Elementary School in San Diego ar 29 Eanáir 1979.

Imeachtaí 
Bhí déagóri, Brenda Spencer, 16 bliain d'aois ag an am. ina cónaí os comhair na scoile. Ag 7h50 Dé Luain, bhí  páístí i scuaine chun dul isteach sa scoil. 'Dubh dóite' léi féin (nó sin a mhaígh sí), thosaigh Spencer ag lámhach. Chuir na póilíní a teach faoi léigear. 

Tháinig iriseoir ar a huimhir ghutháin trí sheans. "I don't like Mondays. This livens up the day." a dúirt sí leis an iriseoir.  Tháinig sí amach as an teach níos déanaí nuair a thairg na póilíní béile Burger King di.

Rinneadh diagnóis sa phríosún níos déanaí go raibh titimeas uirthi. Bhí galar dubhach uirthi chomh maith agus bhí sí i riocht í féin a mharú.

Am Nollag 1978, thug a hathair raidfhfil dí (Ruger 10/22, raidhfil leath-uathoibríoch de chalabra .22)  mar bhronntanas.  Bhí Spencer ag iarraidh raidió a fháil. Ach bhí a hathair ag súil go gcuirfeadh sí lámh ina bás féin, b'fhéidir.

Príosúnacht 
Bhí Spencer faoi aois sa bhliain 1979. Ach ar 4 Aibreán 1980, agus 18 in aois di, gearradh téarma príosúin 25 bliana uirthi.

Sa bhliain 2004, níor ligeadh amach Spencer, agus  níor ligeadh amach ar 'parúl' í ach an oiread.  Diúltaíodh a saoirse di gach bliain ó shin.

Sna meáin 
Sa bhliain 1979, bhí an-ráchairt ar an amhrán  'I Don’t Like Mondays' de chuid Na Boomtown Rats. Ar 20 Lúnasa 1979, tháinig na Francaigh ó Bhaile Borrach isteach sna cairteacha sa Ríocht Aontaithe ag uimhir a haon. Labhair Bob Geldof faoi níos déanaí.

Féach freisin 

 Lámhach Sandy Hook
 Lámhach Robb Elementary, 2022
 Ollsléachtanna Ollsléachtanna

Tagairtí 

1997
Ollsléachtanna
Stair Chalifornia
Éagóir
The Boomtown Rats
Tomás Zerón

B'iar- oifigeach poiblí Meicsiceach é Tomás Zerón de Lucio i gcúrsaí na slándála poiblí i riarachán Felipe Calderón Hinojosa agus Enrique Peña Nieto. Ó 2019 i leith, tá sé á iarraidh ag córas ceartais Mheicsiceo e haghaidh líomhaintí éagsúla, amhail; atreorú acmhainní, céasadh,  ag ceilt fianaise agus coireanna in aghaidh an riaracháin phoiblí; áfach, theith sé go hIosrael chun an cheartais a sheachaint.

Beathaisnéis

Oiliúint acadúil 
Rinne Zerón staidéar ar Riarachán Tionsclaíoch san Institiúid Náisiúnta Polaiteicnice . Bhain sé iarchéim amach sna hEolaíochtaí Coiriúla.

Gairm i gcuideachtaí príobháideacha 
Sa bhliain 1993, bhí Zerón ina chisteoir san  chomhlacht 'La Compañia de Parras, S.A; Sa bhiain 2002 bhí sé ina stiúrthóir airgeadais ar an nGrupo Control de Riesgo , agus sa bhliain 2006 chaith sé dhá mhí mar stiúrthóir airgeadais ag Contrusistem.

Riarachán poiblí 
Le linn théarma sé bliana Felipe Calderón, bhí Zerón i gceannas ar rialú polaitiúil na heagraíochta La Policía Federal Preventiva (PFP) , sa Rúnaíocht um Shlándáil Phoiblí, áit ar chuaigh sé i mbun sa bhliain 2007 agus ar bhuail sé le Genaro García Luna .  Ní raibh aon taithí roimh ré ag Zerón ar obair seirbhíse poiblí nó slándála poiblí sula ndeachaigh sé isteach sna Policía Federal Preventiva (Póilíní Coisctheacha Feidearálach.

Naisc sheachtracha
Mexico urges Israel to extradite former investigator in 43 missing students case

Tagairtí
[[Catagóir:Oifigigh Rialtas Mheicsiceo]
Daltaí na hInstitiúide Náisiúnta Polaiteicnice (Meicsiceo)
Liz Cheney

Is dlíodóir agus polaiteoir Meiriceánach í Elizabeth Lynne Cheney (a rugah ar 28 Iúil 1966).   Is iníon í e Dick Cheney, ina 46ú leasuachtarán ar Stáit Aontaithe Mheiriceá, nuair a bhí George W. Bush ina uachtarán agus i bhfad amach ar an eite dheis; Ffear mór cogaidh a bhí ann, i bhfad amach ar an eite dheis.

Gairm 
Bhí cúraimí tábhachtacha uirthi faoi rialtas George W Bush agus dearcadh an-choimeádach aici faoi chúrsaí slándála agus í go mór ar son an dreama míleata agus lucht gnó.  Bhí athair Cheney ina phríomhoifigeach  feidhmiúcháin ar an gcomhlacht Halliburton -  tionscal na harmála - go dtí an bhliain 2000.
Tá Liz Cheney ina hionadaí sna Stáit Aontaithe do cheantar comhdhála iomlán Wyoming ó 2017 go dtí 2023.  Bhí sí ina Cathaoirleach ar Chomhdháil Phoblachtánach an Tí ó 2019 go 2021, an triú post is airde i gceannaireacht na bPhoblachtach i dTeach na Comhdhála, ó 2019 go 2021.

Easaontas 
Sa mbliain 2021 thacaigh Liz Cheney le táinseamh an Uachtaráin Trump faoin ionsaí a rinneadh ar an gCaipeatól.  Dá bharr sin, bhain na Poblachtánaigh ceannaireacht an pháirtí sa bparlaimint di mí Bealtaine 2021. 
Faoi Shamhain 2021 chinn lárchoiste a páirtí [31v29] ina stát féin, Wyoming, nach n-aithneofaí feasta í mar bhall den pháirtí Poblachtánach. Dúirt Trump gur chóir do Cheney náire a bheith uirthi ach gur ghearr go ndéanfaí dearmad iomlán uirthi.

Ceaptar go bhfuil suim ag Liz Cheney a bheith aici seasamh i dtoghchán na huachtaránachta.

Féach freisin 

 Dick Cheney
 Ruathar ar an gCaipeatól (2021)
 Páirtí Poblachtach

Tagairtí

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1966
Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Sentō

Is cineál folctha comhchoiteann Seapánach é Sentō (銭湯) ina n-íocann custaiméirí as táille iontrála. Go traidisiúnta, bhí na tithe folctha seo an-úsáideach, le bacainn ard ag scaradh na ngnéas laistigh de sheomra mór amháin, ar a laghad sconnaí i línte ar an dá thaobh, agus folcadán mór amháin dóibh siúd atá nite cheana féin chun suí i measc daoine eile.  Ón dara leath den 20ú haois, tá laghdú tagtha ar líon na dtithe folctha comhchoiteann seo mar go bhfuil folcadáin ag níos mó agus níos mó tithe cónaithe Seapánacha anois.  Ceapann roinnt Seapánach go bhfuil tábhacht shóisialta i dul go dtí folcthaí poiblí, as an teoiric go dtugann cóngaracht/teagmháil fhisiceach caidreamh mothúchánach, ar a dtugtar hadaka no tsukai sa tSeapáinis. Téann daoine eile chuig sentō toisc go bhfuil siad ina gcónaí i saoráid bheag tithíochta gan folcadán príobháideach nó chun taitneamh a bhaint as folcadh i seomra fairsing agus chun a scíth a ligean i seomra an allais nó i scairdfholcadáin a bhíonn ag gabháil go minic le sentōanna nua nó athchóirithe.

Tagairtí
Cultúr na Seapáine
Aistriúchán litriúil

Aistriúchán litriúil, aistriúchán díreach nó aistriú focal ar fhocal is ea aistriúchán ar théacs ó theanga amháin go teanga eile, déanta trí gach focal a aistriú go leithleach, gan féachaint ar an gcaoi a n-úsáidtear na focail le chéile in abairt nó i bhfrása. 

(Laidin: verbum pro verbo).

I dteoiric an aistriúcháin, téarma eile ar "aistriúchán litriúil" is ea meiteafrása (seachas parafrása nó athinsint le haghaidh aistriúcháin analógaigh atá ar aon dul leis).

Is éard a bhíonn mar thoradh ar aistriúchán litriúil ná mí-aistriúcháin ar nathanna cainte, fadhb thromchúiseach í sin le haghaidh aistriúcháin mheaisín.

An téarma mar a úsáidtear i staidéir an aistriúcháin é

Tagairtí
Staidéir aistriúcháin
Earráid
Mosc Ibrahimi

Sraith uaimheanna is ea Mosc Ibrahimi ( Araibis:ٱلْمَسْجِد ٱلْإِبْرَاهِيمِيّ,   rómhánaithe:  al-Masjid al-Ibrahimi. go litriúil. 'Mosc Abrahám'), atá suite 30 ciliméadar ó dheas ó Iarúsailéim i gcroílár Sheanchathair Heabrón, sa Bhruach Thiar.

Tagairtí

Abraham
Ailtireacht Arabach
Uaimheanna Stát na Palaistíne
Cenotaphs
Suíomhanna oilithreachta Críostaí
 Foirgnimh agus struchtúir reiligiúnacha arna n-athrú ina moscanna
Oilithreachtaí Ioslamacha
Moscanna in Hebron
Moscanna an 7ú haois
Láithreáin Oidhreachta Domhanda i Stát na Palaistíne
 Foirgnimh agus struchtúir reiligiúnacha ar an mBruach Thiar
Tuamaí i Stát na Palaistíne
Pluaiseanna Naofa
Ceiltigh na nOileán

Bhíodh Ceiltis na nOileán á labhairt ag  Ceiltigh na nOileán, lonnaithe i nÉirinn, sa Bhreatain agus sa Bhriotáin.  Úsáidtear an téarma do dhreamanna Ceilteacha ón Iarannaois tríd an ré Rómhánach go dtí an luath-mheánaois, ina measc Briotanaigh Cheilteacha, na Cruithnigh agus na Gaeil.

Leath teangacha na gCeiltigh ar fud na noileán le linn na Cré-umhaoisé agus go luath le líne na hIarannaoise.  Tá dhá fhine ann: Briotainic san oirthear agus Gaeilis san iarthar.  Cé go bhfuil fianaise scríofa ann ar  ón séú haois RC, rud a ligint le cinnteacht d'athchruthú a dhéanamh ar , ní fheictear Ceiltis na nOileán go dtí go luath sa chéad mhílaois.

Bhí creideamh ildiachach ag Ceiltigh na nOileán, faoi réim na ndraoithe.

Bhí naisc láidre ag roinnt desna treibheanna as deisceart na Breataine leis an mór-roinn, go háirithe leis an nGaill agus leis an nBeilg.  Bhuail siad a gcuid bíonn féin. 

Rinne Impireacht na Róimhe ionradh ar an mBreatain sa chéad aois AD agus chuir faoina smacht, agus d'éirigh cultúr Rómhánach-Briotanach chun cinn san oirdheisceart.  D'fhan Briotanaigh agus Cruithnigh sa tuaisceart, agus na Gaeil i nÉirinn, lastigh den impireacht.  Le meath ré na Rómhánach sna 400í, lonnaigh treibheanna Angla-Shacsanacha san oirdheisceart, agus roinnt Gael san iarthar.  Tháinig na Gaeil chun cinn san Albain.  D'imigh roinnt Briotanaigh go dtí Armorica le linn na ré seo.

Faoin 10ú haois, bhí Ceiltigh na nOileán scartha de réir áite agus teanga:
 Briotainic
 Breatnaigh sa Bhreatain Bheag)
 Cornaigh i gCorn na Breataine
 Briotánaigh sa Bhriotáin 
 Cuimbriaigh(?) san Yr Hen Ogledd (Sean-Tuaisceart
 Gaeilis
 Gaeil i nÉirinn)
 Albanaigh (san Albain)
 Manannaigh ar Oileán Mhanann
Bhí roinnt Ceilteach eile lonnaithe i dtuaisceart Sasana agus deisceart na hAlban, agus i dteannta sin 'séard a bhí fágtha desna Cruithnigh i dtuaisceart na hAlban.

Tagairtí 

Na Ceiltigh