joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Johnny Depp

Is stiúrthóir, ceoltóir agus aisteoir é Johnny Depp (a rugadh ar an 9 Meitheamh 1963 in Owensboro, Kentucky, Stáit Aontaithe Mheiriceá). Ag an tús bhí cáil bainte amach aige mar an carachtar Tom Hanson ar an gclár teilifíse 21 Jump Street.

Stiúradh Johnny Depp scannán amháin ina shaol, The Brave (1997). Ní raibh na criticí sásta leis an scannán, agus dá dheasca droch léirmheasanna ó na criticí níor stiúir sé scannán riamh arís.

Saothair aisteoireachta 
 Shantaram (2007)
 The Rum Diary (2008) 
 Pirates of the Caribbean: At World's End (2007)
 Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest (2006)
 Corpse Bride (2005)
 Charlie and the Chocolate Factory (2005) - Willy Wonka
 The Libertine (2004) - Rochester
 Finding Neverland (2004) 
 Ils se marièrent et eurent beaucoup d'enfants (2004) - L'inconnu
 "King of the Hill" - Hank's Back (2004) Clár Teilifíse (guth) - Yogi Victor
 Secret Window (2004) - Mort Rainey
 Once Upon a Time in Mexico (2003) - Sands
 Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl (2003) - Jack Sparrow
 From Hell (2001) - Fred Abberline
 Blow (2001) - George Jung
 Chocolat (2000) - Roux
 Before Night Falls (2000) - Bon Bon
 The Man Who Cried (2000) - Cesar
 Sleepy Hollow (1999) - Ichabod Crane
 The Astronaut's Wife (1999) - Armacost
 The Ninth Gate (1999) - Dean Corso
 "Top Secret" - Scottland Yard (????) Clár Teilifíse - Reacaire - The Mossad (????) Clár Teilifíse - Reacaire
 Fear and Loathing in Las Vegas (scannán) (1998) - Raoul Duke/Hunter S. Thompson
 The Brave (1997) - Raphael
 Donnie Brasco (1997) - Donnie Brasco/Joseph D. 'Joe' Pistone
 Nick of Time (1995) - Gene Watson
 Dead Man (1995) - William Blake
 Don Juan DeMarco (1995) - Don Juan
 Ed Wood (1994) - Ed Wood
 What's Eating Gilbert Grape (1993) - Gilbert Grape
 Benny & Joon (1993) - Sam
 Arizona Dream (1993) - Axel Blackmar
 Freddy's Dead: The Final Nightmare (1991) (mar Oprah Noodlemantra) - Déagóir ar an teilifís
 Edward Scissorhands (1990) - Edward Scissorhands
 "21 Jump Street" - (1987-1989)
 Cry-Baby (1990) .... Wade 'Cry-Baby' Walker
 "Hotel" (1987) Clár teilifíse - Rob Cameron
 Platoon (1986) - Pvt. Gator Lerner
 Slow Burn (1986) (Clár teilifíse) - Donnie Fleischer
 "Lady Blue" - Beasts of Prey (1985) Clár Teilifíse - Lionel Viland
 Private Resort (1985) - Jack
 A Nightmare On Elm Street (1984) - Glen Lantz

Tagairtí

Féach freisin

Naisc sheachtracha 

Aisteoirí Meiriceánacha
Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1963
Daoine beo
Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Rónán Ó Snodaigh

Is ceoltóir agus file é an t-amhránaí Rónán Ó Snodaigh. Tá Ó Snodaigh mar phríomhamhránaí an banna ceoil Kíla. Leaschraoladh Rónán ceithre albaim ina aonar, 'Last mile home', ‘Playdays, ‘Tonnta Ró’ agus 'Tip Toe'. Is mac é leis an bhfoilsitheoir agus scríbhneoir Pádraig Ó Snodaigh, tá trí leabhar filíochta foilsithe aige 'The Gaden Wars', 'Songs' agus 'Luascadán' an leabhar amhránaíochta le comhlacht foilsitheoireacht a athair, Coiscéim.

Seinneann Ó Snodaigh an Bodhrán, an Djembe, an Conga, an Bongó agus an Giotár agus a lán uirlisí ceoil eile.

Albaim

Tonnta Ró 

 Tine Lasta 	 	
 Bord Faoi Bhláth 	
 Seo Mo Leaba 	
 Dídean 	
 Ná Déan Dearúd 
 Ciúin 
 Dúisigí 	
 Do Ghrá 	
 Neart 	
 Ó Lá Go Lá 	
 Bhí Mé Ann 		
 Ón Taobh Tuathail

Playdays 

 Intro 	 
 Hows About That Then 
 Ladyshapes 	
 Lover 	
 Simmerin Down 	
 Don't Be A Stranger 	
 No Foolin You (About That Time) 	
 Get Set Go 	
 Dear Diary 	
 Dee Doo Do 	
 I Like It With You 	
 The Dream I Haven't Showed Her

Tip Toe 

 When You're in Rome
 Quieter Moments
 Sing to Me
 My Reflection
 The Boer Waltz
 Anybody Like You 
 Only Love
 Maybe Baby
 Fisherman 
 Thank You Daylight
 Little Fishing Boat 
 Tip Toe

Ceangail sheachtracha 
 MYSPACE as Béarla
 Eolas Beathaisnéise

Féach freisin 
 Cathain
 Kíla

Tagairtí 

Filí na hÉireann
Ceoltóirí Éireannacha
Daoine as Baile Átha Cliath
Liam Ó Maonlaí

Is amhránaí, ceoltóir, péintéir, scríbhneoir liricí agus aisteoir é Liam Ó Maonlaí. Saolaíodh Liam Ó Maonlaí ar an 7 Samhain 1964 i mBaile Átha Cliath, Éire. 

Tá sé mar bhall den bhanna ceoil an Hothouse Flowers, grúpa a bhunaigh sé lena chomh-scoláire Fiachra Ó Braonáin. D’fhreastail sé ar scoil i Scoil Lorcáin agus i gColáiste Eoin, scoileanna lán-Ghaeilge i mBaile Átha Cliath. 

Leaschraoladh Ó Maonlaí a chéad albaim dar teideal ‘Rian’ ina aonar i 2006. Leaschraoladh an albaim le Rian Records agus tá na hamhráin go léir as Gaeilge.

Chan Ó Maonlaí an t-amhrán ‘Cathain’ le tionlacan ceoil ó Dónal Lunny agus tá sé ar fáil ar an albaim ‘The Best of Dónal Lunny.’ Scríobh an t-amhránaí Rónán Ó Snodaigh na liricí le haghaidh ‘Cathain.’

Is cainteoir Gaeilge agus Béarla é.

Albaim

Rian 
 Avanyu Intro
 Ár nAthair
 Sadbh Ní Buruinnealadh
 An Buachall Bán
 Úrchnoc Cheín Mhic Cáinte
 The Old Bush
 Iníon an Fhaoit ón nGleann
 Seoladh na nGamhna
 Na Connerys
 Reels
 Ag Críost an Síol
 Tom Billy's Jig
 Avanyu Intro (Reprise)
 The Rainy Day

Creidiúna 

Caroline Dale (Dordveidhlín), Liam Ó Maonlaí (Druma), Liam Ó Maonlaí (Méarchlár), Liam Ó Maonlaí (Amhránaí), Liam Ó Maonlaí (Feadóg Stáin), Liam Ó Maonlaí (Léiritheoir), Liam Ó Maonlaí (Obair Ealaíne).

Aisteoireacht 

 Timbuktu (2004) - Conor
 I Could Read the Sky (1999) - Joe
 "Saturday Night Live" - Eipeasóid #16.2 (1990) Eipeasóid Teilifíse (mar na Hothouse Flowers)

Rudaí fánacha 
Chan sé an t-amhrán Parting Glass le haghaidh fuaimrian an scannán Waking Ned (1998).

Is deartháir é leis an aisteoir Colm Ó Maonlaí agus is mac é leis an aisteoir Eithne Lydon.

Naisc sheachtracha - ceol 
 Liam O Maonlaí le Micheál O Suilleabháin, srl - Sult (Dances), ar RTE
 Sí do mhamo í - Sult (Dances), ar RTE
 Sadhbh Ní Bhruinneallaigh  ar an BBC
 Seoladh na nGamhna, Pure Drop, RTE (1991)

Naisc sheachtracha - idirlín 
 Suíomh idirlín Liam Uí Mhaonlaí
 Suíomh idirlín an Hothouse Flowers
 Bunachar IMDB
 Agallamh le Joe Jackson san Irish Times

Tagairtí 

Ceoltóirí Éireannacha
Daoine a rugadh i 1964
Amhránaithe Éireannacha
Amhránaithe ar an Sean-Nós
Daoine as Baile Átha Cliath
Daoine beo
Eddie Irvine

Is tiománaí Foirmle a hAon é Eddie Irvine, a rugadh i mBaile Nua na hArda, Contae an Dúin i dTuaisceart Éireann ar an 10 Samhain, 1965. 

Thosaigh a ghairmréim sa bhliain 1983, sular bhog sé ar aghaidh go dtí Foirmle 3 sa bhliain 1988 agus Foirmle 3000 sa bhliain 1989. Bhris sé isteach i mbarr an spóirt le foireann Formula a hAon Jordan sa bhliain 1993. Bhí a shéasúr is fearr aige sa bhliain 1999. Chríochnaigh sé sa dara háit an bhliain sin.

I liosta na daoine is saibhre na Sunday Times 2006, bhí sé ag uimhir 357 i Sasana, ach ag 39 in Éirinn.

Deirtear gurb é Bono ón rac-bhanna U2 a mhúin an giotár dó.

Da rinneadh stair i gcás dlí a thóg Eddie i gcoinne Talksport san R.A. i 2004 maidir leis "Passing Off". Fuair se duais 25,000 phunt nuair a d-úsáideach griangraf eagraithe leis gan cead i fhógra do stásúin raidio i Sasana.

Daoine a rugadh i 1965
Tiománaithe Foirmle a hAon
Daoine beo
Mahmoud Ahmadinejad

Ba é Mahmoud Ahmadinejad () (rugadh ar 28 Samhain 1956) an 6ú uachtarán na hIaráine. Toghadh é ina uachtarán ar 24 Meitheamh 2005 agus ghlac sé an post ar 3 Lúnasa 2005.

Toghadh é ina Uachtarán ar an tír arís i mí Meithimh 2009.  Ach mhaígh páirtithe an fhreasúra  go raibh caimiléireacht i gceist sa phróiseas vótála. 

Tharla caismirtí, agóidí agus círéibeacha i dTehran ag an am céanna. Shocraigh na fórsaí slándála an lámh láidir a úsáid ar na hagóideoirí. Bhain an lucht agóide úsáid as na meáin sóisialta mar uirlis agóide don chéad uair riamh, chun a dteachtaireacht a scaipeadh.  Taispeánadh dúnmharú Neda Agha-Soltan ar Twitter agus rinneadh samhailchomhartha di.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1956
Polaiteoirí
Daoine beo
An Iaráin
Tír Eoghain

Ríocht Ghaelach na meánaoise, agus níos deireanaí iarlacht i Ríocht na hÉireann, ba ea Tír Eoghain.  Suite i lár-iarthar na nUladh a bhí sí, i gcodanna contaetha Tír Eoghain, Ard Mhacha agus Doire an lae inniu.  Áit dúchais Cineál Eoghain de chuid Uí Néill an Tuaiscirt a bhí ann.  D'imigh cuid éigin soir ó thuaidh as an ríocht faoi cheannas géag de chlann Uí Néill, agus leathadar faoin ainm Clann Aodha Bhuí.

Stair 
Ó thús a bunaithe ag Eoghan mac Néill sa 5ú haois, fo-aonaid Ailigh ba ea an tuath, i dteannta le Cineál Chonaill, gaoil trí Niall Naoighiallach, mar a mhaíodh.  Bhíodh Cineál Eoghain chun tosaigh mar ríthe na tuatha, de ghnáth.  Thángadar i réim agus cumhacht na nUladh ag dul i léig, a laghdaigh a riocht in oirthuaisceart na cúige.

Sa 12ú haois, scaradh ríocht Ailigh in dhá leath, agus d'éirigh Cenél nEógain ina Tír Eoghain.  Bhí an tír réir cheannas ar dtús Mhic Lochlainn agus níos deireanaí clann Uí Néill.  D'éirigh an chuid eile d'Aileach, Cineál Chonaill, ina Tír Chonaill.

Roimh ionradh na Normannach ar na hUlaid sa bhliain 1177, bhí Tír Eoghain an ríocht úd suntasaí i dtuaisceart Éireann, agus bhain sí an stádas sin amach arís tar éis teip Iarlacht Uladh sa 14ú haois.  Le linn réimeas Eilís I Shasana, d'éirigh an tuath ina hiarlacht laistigh de Ríocht na hÉireann.  I ndeireadh na dála áfach, laghdaíodh méad agus tionchar Thír Eoghain, agus cruthaíodh na contaetha Ard Mhacha agus Tír Eoghain aisti.

Le linn réimeas Séamas I Shasana, laghdaíodh Tír Eoghain tuilleadh, nuair a tugadh a barúntacht Loch Inse Uí Fhloinn sa chontae nua Dhoire isteach.  D'éirigh clann Uí Néill amach arís is arís eile, an iarracht dheireanach faoi Aodh Mór Ó Néill, Iarla Thír Eoghain, a d'éalaigh ó Éirinn sa bhliain 1607 mar chuid de Theitheadh na nIarlaí.

Féach freisin
 Uí Néill
 Uí Néill an Tuaiscirt
 Cineál Chonaill
 Cineál Eoghain
 Ríthe Thír Eoghain
 Ó Néill (rítheaghlach)
 Clann Aodha Bhuí

Foinsí 
 
 
 
 
 
 Desmond O'Neill, The Ancient and Royal Family of O'Neill 
 'The Great O'Neill, E. Boyd Barret, Hale Cushman, Flint, Boston, 1939.
 Ciaran Brady, Shane O'Neill, Dún Dealgan, 1996

 Naisc sheachtracha 
 Gaelic lordship and Tudor conquest: Tír Eoghain, 1541–1603 ar History Ireland
 Death in the lakelands: Tyrone’s proxy war, 1593–4'' ar History Ireland

Tagairtí

Ó Neill
Alan Ó Brógáin

Is peileadóir Ghaelach ó Bhaile Átha Cliath é Alan Ó Brógáin (Alan Brogan sa Bhéarla). Imríonn sé le haghaidh Naomh Oilibhéar Pluincéad/Eoghan Ruadh agus d'imir sé le Baile Átha Cliath idir 2002 agus 2015. Is mac é le laoch peile Bhaile Átha Cliath Bernard Brogan Sinsir agus is deartháir é le Bernard Brogan Sóisear agus Paul Brogan. Roghnaíodh é mar chaptaen Baile Átha Cliath don shéasúr 2008 in áit iar-chaptaen na foirne 'Collie Moran'.

D'imir Ó Brógáin ar son na tíre (Éire), a Chúige (Laighean) agus a Chontae (Baile Átha Cliath).

Bhí Brogan ar fhoireann Bhaile Átha Cliath nuair a bhain siad Craobh Laighean i 2002, 2005, 2006, 2007, 2008 agus i 2009 mar chaptaen. bhain sé Craobh na hÉireann agus Craobh Laighean leis an bhfoireann faoi 21 i 2003. Scoráil Brogan 9 bpointe ar son na hÉireann nuair a bhain siad in éadan na hAstráile i 2004.

2006 
Fuair sé 1-8 le haghaidh Baile Átha Cliath sa léag i 2006, cé go raibh sé in easnaimh de dheasca cárta dearg a fháil in éadan Tír Eoghain. Cuireadh cosc imeartha air ar feadh ocht seachtaine faoi choimirce riail 140 an CLG ach cuireadh deireadh leis an gcosc sin de bharr 'teicniúlacht.' Bhí Ó Brógáin ar fhoireann Bhaile Átha Cliath i gCraobh Sinsear Uile-Éireann Peile 2006 agus bhain sé bonn óir i gCraobh Laighean i 2006. Ainmníodh Alan ar fhoireann GPA na bliana agus bronnadh 'allstar' air i 2006. Tá Alan ag imirt ar son na hÉireann i mbliana in éadan na hAstráile, agus scoráil sé ceithre phointí sa chéad chluiche. Bhí Éire chun tosaigh le hocht bpointe tar éis an chéid chluiche. Críochnaigh an cluiche in éadan na hAstráile leis an scór 48 - 40. Scóráil Alan 2 'overs' sa dara chluiche in éadan na hAstráile agus chaill foireann na hÉireann an 'series' 79 - 109. Bhain foireann peile Alan, CLG Eoghan Ruadh sraith a 2 de léag Bhaile Átha Cliath agus ciallaíonn sé sin go mbeidh Ó Brógáin ag imirt i sraith a haon i 2007. Roghnaíodh Alan i bhfoireann peile na réalta gorma le haghaidh 2006.

Rudaí Fánacha 
 Is deartháir é leis an t-imreoir clúiteach Bernard Brogan.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Naomh Oilibhéar Pluincéad/Eoghan Ruadh (as Béarla) 
 HILL16.IE (as Béarla)

Peileadóirí Bhaile Átha Cliath
Daoine as Baile Átha Cliath
Daoine a rugadh i 1982
Daoine beo
Colm Ó Maonlaí

Is aisteoir Éireannach é Colm Ó Maonlaí. Saolaíodh Colm Ó Maonlaí ar an 10 Nollaig 1966 i mBaile Átha Cliath. Rinne sé staidéar ar an Léann Amharclainne i gColáiste na Tríonóide i mBaile Átha Cliath. Tháinig clú agus cáil air nuair a bhfuair sé páirt sa sobalchlár Eastenders mar an carachtar Tom Banks (Aibreán 2002 - Samhain 2002). Is cainteoir Gaeilge agus Béarla é, fuair sé a chuid scolaíochta sna scoileanna lánGhaeilge Scoil Lorcáin agus Coláiste Eoin agus chaith sé neart ama in Iarthair Chiarraí. Tá páirt ag Colm sa sobalchlár Fair City faoi láthair leis an gcaractar Rory Goff.

Rudaí fánacha 
 Colm Ó Maonlaí is ainm dó ach déanann sé aisteoireacht faoi ainm a mháthar Eithne Lydon (aisteoir), i.e. Colm Lydon. 
 Is deartháir é leis le príomhamhránaí na Hothouse Flowers, Liam Ó Maonlaí.
 Bhí sé mar bhall den ghrúpa ceoil The Popes le Shane McGowan don albaim 'The Snake.'

Saothair aisteoireachta 
 Fair City (2006)
 Ros na Rún - 
 Rógairí - 2005 - 35nóiméad
 The Bill - 274 (2004) Clár teilifíse (mar Cholm O'Maonlaie) - Seán Flynn
 Doctors - A Secret Life (2004) Clár Teilifíse - Steve Welland
 A Place to Stay (2003) - Seán Buaiteoir Scannán Gaia i 2003
 EastEnders - Tom Banks - Clár Teilifíse(2002)
 Silent Grace - (2001)
 Chaos - (2001) - Barry
 Trí Scéal (2000) - Jimmy
 An Leabhar (2000) - Colm Mac Lára
 Deich gCoiscéim (2000) - Rosco 
 Rust - (1999)- Declan 
 The Haunting of Hell House (1999) (mar Cholm Lydon) - Reginald
 I Could Read the Sky (1999) - Martin
 Knocking on Death's Door (1999) - Young Doc Hadley
 The Officer From France (1998) - O'Toole - (mar Cholm Lydon)
 Middleton's Changeling (1998) - Alsemero
 Aqua (1998) Tomás - (mar Cholm Lydon)
 Zanzibar (1998) - Declan
 Spastóireacht (1996) - Tadhg
 Nothing Personal (1995) - Peter
 Colleen Bawn (1995) - J Scanlan

Naisc sheachtracha 
 Suíomh Neamh-Oifigiúl 
 Bunachar IMDB

Tagairtí 

Aisteoirí Éireannacha
Ceoltóirí Éireannacha
Daoine a rugadh i 1966
Daoine as Baile Átha Cliath
Daoine beo
Páirtí Aontachtach Daonlathach

Is páirtí polaitíochta dílseach agus aontachtach i dTuaisceart Éireann é an Páirtí Aontachtach Daonlathach (Béarla: Democratic Unionist Party nó DUP). Bhunaigh Ian Paisley agus Desmond Boal an páirtí i 1971, le linn na Trioblóidí, agus bhí Paisley mar cheannaire an pháirtí ar feadh 37 mbliain ina dhiaidh sin. Is é Jeffrey Donaldson ceannaire an pháirtí faoi láthair. Is é an DUP ceann den dá páirtí is mó i dTionól Thuaisceart Éireann, agus an cúigiú páirtí is mó i dTeach na dTeachtaí na Ríochta Aontaithe. Deirtear go bhfuil an páirtí ar an Eite dheis agus go bhfuil sé coimeádach go sóisialta. Tá sé in aghaidh an ghinmhillte agus an phósadh comhghnéis. Feiceann an DUP é féin ag cosaint an Briotanachas agus cultúr Protastúnach Uladh in aghaidh náisúnachas Éireannach. Tá an páirtí amhrasach faoin Aontas Eorpach agus thacaigh sé leis an mBreatimeacht.  Toghadh 10 ball den pháirtí mar fheisirí de chuid Pharlaimint na Breataine i Meitheamh 2017.

D'eascair an DUP ón bPáirtí Aontachtach Protastúnach. Tá nascanna stairiúla aige le hEaglais Shaor Phreispitéireach Uladh, an eaglais a bhunaigh Paisley. Le linn na Trioblóidí, bhí an DUP i gcoinne cumhacht a roinnt le náisiúnaithe Éireannacha mar bhealach an coimhlint a réiteach, agus bhí sé i gcoinne iarrachtaí baint a bheith ag Poblacht na hÉireann i gcúrsaí Thuaiscirt Éireann. Chuaigh sé i mbun feachtais i gcoinne Chomhaontú Sunningdale 1973, Comhaontú Angla-Éireannach 1985 agus Comhaontú Aoine an Chéasta 1998. Sna 1980í, bhí baint ag an DUP leis na gluaiseachtaí paraimíleata dílseacha Third Force agus Ulster Resistance a chur ar bun.

Le linn an chuid is mó de stair an DUP, ba é Páirtí Aontachtach Uladh an páirtí aontachtach is mó i dTuaisceart Éireann, ach faoi 2004, bhí níos mó suíocháin ag an DUP i dTionól Thuaisceart Éireann agus i dTeach na dTeachtaí na Ríochta Aontaithe. I 2006, chomhshínigh an DUP Comhaontú Chill Rímhinn agus an bhliain ina dhiaidh sin, d'aontaigh an páirtí le dul i mbun rialtas cineachta roinnte cumhachta le Sinn Féin, a d'aontaigh an seirbhís póilíní, cúirteanna agus an smacht reachta a thacú. D'fhág Jim Allister (an t-aon bhall de Pharlaimint na hEorpa ag an bpáirtí) agus seachtar  gcomhairleoirí an páirtí mar agóid, agus bhunaigh siad an páirtí Glór Traidisiúnta Aontachtach. Tar éis Paisley, bhí Peter Robinson mar cheannaire ó 2008 go 2015, Arlene Foster ó 2015 go 2021, Edwin Poots ar feadh trí sheachtaine i 2021, agus Jeffrey Donaldson ó Meitheamh 2021 ar aghaidh.

Tagairtí 

Páirtithe polaitíochta i dTuaisceart Éireann
Aontachas
Páirtithe polaitíochta a bhunaíodh sa bhliain 1971
Cuas an Ghainimh

Sráidbhaile beag in aice le Baile Átha Cliath is ea Cuas an Ghainimh (Sandycove as Béarla), agus é suite idir Deilginis agus Dún Laoghaire. 

Ceiliúrann muintir na háite Féile Bloom go feiceálach, i gcuimhne ar an seal a chaith an scríbhneoir Séamas Seoige i gCuas an Ghainimh go gairid sular imigh sé ó Éirinn le Nora Barnacle. 

Tá túr Martello san áit agus é ainmnithe as an Seoigeach. Bhí cara leis, Oliver St John Gogarty, ag cur faoi sa túr san am sin, agus ba chuigesean a tháinig an scríbhneoir ar cuairt. D'éirigh ina chogadh dearg eatarthu, áfach, nuair a bhí an Seoigeach ar cuairt anseo, agus tháinig deireadh leis an gcairdeas.

Ainm 
Feicfear bréagshanasaíocht an logainm thart faoin gceantar fós, cheap roinnt gur ón nGaeilge Sáin le Gó a tháinig Sandycove.

Naisc Sheachtracha 

 Cuas an Ghainimh ag www.dublintourist.com 
 Cumann Áitritheoirí Chuas an Ghainimh agus Ghlas Tuathail

Bailte i gContae Bhaile Átha Cliath
Craobh Sinsear Peile na hÉireann 2006

Thosaigh Craobh Sinsear Uile-Éireann Peile Bhainc na hÉireann, ar an Domhnach, Bealtaine 7, 2006. Baineadh úsáid as an gcóras "Cáilitheoir" a bhí ann sa bhliain 2005. Bhuaigh Ciarraí an comórtas.

Laighean

Connacht

An Mhumhain

Uladh

Craobh Sinsear Uile-Éireann Peile

Babhta 1
Richard Shelby

Is é Richard Craig "Dick" Shelby (6 Bealtaine 1934 a rugadh é) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sinsearach ó Alabama. Is ball den Pháirtí Poblachtach é, ach bhí sé ina bhall den Pháirtí Daonlathach níos túisce, sular athraigh sé nuair a bhuaigh an Páirtí Poblachtach tromlach sa Comhdáil sa bhliain 1994.

Tagairtí 

Polaiteoirí na Stát Aontaithe
Daoine a rugadh i 1934
Daoine beo
Uachtarán na hÍoslainne

Is é Uachtarán na hÍoslainne (Íoslainnis: Forseti Íslands) ceannaire stáit na hÍoslainne. Roghnaítear uachtarán nua i dtoghchán gach ceithre bliana. Toghadh Sveinn Björnsson ina chéad uachtarán sa bhliain 1944, nuair a fuair an tír neamhspleáchas ón Danmhairg. Guðni Thorlacius Jóhannesson is ainm do 6ú uachtarán na tíre, atá in oifig anois.

Tá teach an uachtaráin lonnaithe in Bessastaðir, in Álftanes.

Uachtaráin na hÍoslainne 
 Sveinn Björnsson (1944-1952)
 Ásgeir Ásgeirsson (1952-1968)
 Kristján Eldjárn (1968-1980)
 Vigdís Finnbogadóttir (1980-1996)
 Ólafur Ragnar Grímsson (1996-2016)
 Guðni Th. Jóhannesson (2016-inniu)

 
Uachtaráin Tíortha
Sveinn Björnsson

Céad uachtarán na hÍoslainne ab ea Sveinn Björnsson (27 Feabhra, 1881 - 25 Eanáir, 1952). Rugadh é i gCóbanhávan, an Danmhairg ach toghadh é mar bhall den Althing i 1914. Bunaíodh poblacht sa tír i 1944, agus toghadh Sveinn ina uachtarán. Fuair sé bás i Réicivíc i 1952, le bliain amháin fágtha ina 2ú théarma.

Tagairtí 

Uachtaráin na hÍoslainne
Daoine a rugadh i 1881
Básanna i 1952
Erich Kästner

Scríbhneoir Gearmánach ab ea Erich Kästner (23 Mí na Feabhra 1899, Dresden - 29 Mí Iúil 1974, München). Scríobhadh sé dánta greannmhara agus leabhair do pháistí. Chuir Nicholas Williams Gaeilge ar úrscéal leis, Emil und die Detektive. Tháinig an leagan Gaeilge, Emil agus na bleachtairí, i gcló sa bhliain 2004.

Scríbhneoirí Gearmánacha
Daoine a rugadh i 1899
Básanna i 1974
Scamall Beag Magellan

Scamall Beag Magellan (an dá chéad dóú réad déag is ceithre scór ar an Nua-Chatalóg Ghinearálta, mar atá, NGC292, nó an trí mhíle ochtú cúigiú ceann ar Phríomh-Chatalóg na Réaltraí): ceann den dá réaltra bheaga neamhrialta a dtugtar Scamaill Magellan orthu. 

Feictear an Scamall Beag ar imeall réaltbhuíon an Túcáin, in aice leis an réaltbhraisle chruinneogach a dtugtar 47 Tucanae uirthi. Níl pol theas an sféir neamhaí i bhfad ar shiúl ach an oiread, óir tá an Túcán ag críochantaíocht le réaltbhuíon an Ochtamháin atá suite thart ar an bpol. Cosúil leis an Scamall Mór, tá an Scamall Beag ar ceann de na réaltraí atá ag timpeallú Bhealach na Bó Finne, agus ar na cinn is gaire dúinn. Tá an Scamall Beag suite faoi dhá chéad agus deich míle solasbhliain dínn, agus é thart ar deich míle solasbhliain ar fad is ar leithead. Níl sé chomh saibhir i réaltaí agus an Scamall Mór - tá níos mó deannach agus gás ann.

Réalteolaíocht
Ásgeir Ásgeirsson

Dara hUachtarán na hÍoslainne ab ea Ásgeir Ásgeirsson (13 Bealtaine, 1894 - 15 Meán Fómhair, 1972). Toghadh é ina phríomh-aire san Althing i 1932, agus ina uachtarán idir 1952 agus 1968.

Tagairtí 

Uachtaráin na hÍoslainne
Asgeir Ásgeirsson
Asgeir Ásgeirsson
Overijssel

Is cúige de chuid na hÍsiltíre é Overijssel () atá suite i lároirthear ná tíre. Is é Zwolle an phríomhchathair. Tagann an ainm ón abhainn IJssel.

Bardais

Naisc 
http://www.overijssel.nl

Tagairtí 

Cúigí na hÍsiltíre
Overijssel
Bliain Idirnáisiúnta na Geoifisice

Bliain Idirnáisiúnta na Geoifisice: Ba í Bliain Idirnáisiúnta na Geoifisice, a mhair ní b'fhaide ná bliain (ón chéad lá de Mhí Iúil 1957 go dtí an t-aonú lá déag is fiche de Mhí na Nollag 1958), an tionscadal comhoibrithe ba mhó riamh i stair na heolaíochta. Bhí seacht dtír is trí scór ar fad páirteach san fhiontar seo, agus iad ag comhchruinniú a gcuid cumais leis na príomhábhair staidéir seo leanas a thaighde:

 an mheitéareolaíocht (is é sin, an aimsir);
 an Ghrian;
 na Saighneáin (is é sin, an Chaor Aduaidh, nó an t-Aurora Borealis);
 an spás;
 agus an gheoifisic, is é sin, fisic an Domhain.

Is iomaí gléas úr teicneolaíochta a cuireadh in úsáid an chéad uair in obair na heolaíochta le linn Bhliain Idirnáisiúnta na Geoifisice: an radar, na roicéid, an leictreonaic ardfhorbartha, agus fiú an chéad dá shatailít dhaondéanta, mar atá, Sputnik na Rúiseach agus Vanguard na Meiriceánach. Bhí Vanguard sceidealaithe ón tús an chéad turas spáis a thabhairt le linn Bhliain Idirnáisiúnta na Geoifisice, agus siúd is gur chlis ar an chéad dá iarracht lainseála, scaoileadh an chéad Vanguard chun bealaigh fá dheoidh i Mí na Márta 1958.
Grímsey

Oileán beag é Grímsey, agus é suite 40 ciliméadar amach ó chósta tuaisceartach na hÍoslainne. Tá an t-oiléan suite go díreach ar an gCiorcal Artach.

Baineann an t-oileán le Grímseyjarhreppur, bardas de chuid chúige Eyjafjarðarsýsla. Tá timpeall céad duine ina gcónaí ann, agus is é Sandvík an t-aon sráidbhaile amháin.

Tíreolaíocht agus aeráid 

Níl aon chuid áitrithe den Íoslainn níos faide ó thuaidh ná Grímsey; tá oileáinín Kolbeinsey níos faide ó thuaidh fós, ach níl aon daoine ann. Tá Flatey (Skjálfandi) 39 ciliméadar ó dheas. Tá aillte crochta ar gach taobh de Grímsey ach amháin sa deisceart. Réimse 5.3 ciliméadar atá ann, agus tá an chuid is airde de 105 méadar os cionn na farraige.

Tugann an Sruth Atlantach Thuaidh uisce sách te leis ó Mhurascaille Mheicsiceo, agus dá bhrí sin níl an aeráid rófhuar. Taifeadadh teocht 26 °C (79 °F) ann, teocht a mbeadh súil agat léi i Réicivíc agus í i bhfad níos faide ó dheas. Níl crainn ann ach tá riasca, féar agus caonach le fáil ann, agus gnáthaíonn mórán éan an áit, go háirithe falcóga.

Ní bhíonn aon oíche ann sa samhradh; tosaíonn an caochsholas um mheán oíche i ndeireadh mhí Iúil. 

Bíonn stoirmeacha móra ann, agus uaireanta tagann an t-oighear aduaidh, rud a fhágann an fharraige ina reolach timpeall an oileáin. Sa samhradh, áfach, is minic an fharraige ina léinseach.

Geilleagar agus Pobal 

Tá neart éisc le marú fós timpeall an oileáin, agus uaireanta téann na hiascairí i bhfad níos faide ó thuaidh ina mótarbháid. Tá feirmeacha ann, agus bailítear uibheacha éin mhara. Tá tarraingt turasóirí ar an áit. 

Tá eaglais ann le hocht gcéad bliain anuas, ach sa bhliain 1856 a tógadh an eaglais atá anois ann. As adhmad farraige a rinneadh é, agus baint aici le paróiste Akureyri ar an oileán mór. 

Tá lárionad pobail ann agus scoil ó leibhéal na naíscoile go dtí Grád 8; caithfidh daltaí níos sine dul go Akureyri.

Fichille 
Tá clú na fichille ar Grímsey, agus dá bhrí sin chuir Willard Fiske, scoláire agus fear mór fichille, suim san oileán sna 1870í. Níor thug sé cuairt ar Grímsey riamh, ach chuir sé ábhar fichille chuige agus d'fhág airgead le huacht ag an oileán.

An Ciorcal Artach 
Deirtear go ritheann an Ciorcal díreach trí lár leaba an tsagairt - scéal gan bhunús, mar bogann an Ciorcal cúpla méadar gach bliain.

References

Naisc Sheachtracha 
 Eolas ar Grímsey. Tá stair an oileáin le fáil san alt Íoslainnise Hvenar og hvers vegna? 

Tíreolaíocht na hÍoslainne
Oileáin
Króna

Airgeadra na hÍoslainne is ea an króna (iolra: krónur), nó an króna Íoslannach. Ciallaíonn an t-ainm "coróin", agus is é ISK an cód ISO. Céad aurar (aonarach: eyrir) is ea króna amháin. Scaradh an króna Íoslannach ón krone Danmhairgeach ag tús An Chéad Chogadh Domhanda, agus neamhspleáchas níos déanaí sa bhliain 1918.

Airgead tirim 

Airgeadra i gcúrsaíocht - 

 Boinn ("Mynt"): 
 1 króna
 5 krónur
 10 krónur
 50 krónur
 100 krónur

 Nótaí ("Seðlar"): 
 500 krónur
 1,000 krónur
 2,000 krónur (annamh)
 5,000 krónur

As feidhm -

 Boinn:
 1 eyrir
 2 aurar
 5 aurar
 10 aurar
 25 aurar
 50 aurar
 2 krónur

 Nótaí:
 1 króna
 5 krónur
 10 krónur 
 25 krónur
 50 krónur
 100 krónur

An Íoslainn
Airgead
Kristján Eldjárn

Tríú uachtarán na hÍoslainne ab ea Kristján Eldjárn (6 Nollaig 1916 - 13 Meán Fómhair 1982). Rinne sé staidéar in Ollscoil Cóbanhávan agus Ollscoil na hÍoslainne i Réicivíc. Bhain sé céim seandálaíochta amach sa bhliain 1957, agus bhí sé ina stiúrthóir le Músaem Náisiúnta na hÍoslainne idir 1947 agus 1968. Fuair sé post leis an stáisiún teilifíse nua RÚV idir 1966 agus 1968, ag cur i láthair cláir oideachais.

Toghadh Kristján ina uachtarán i 1968, agus bhuaigh sé na toghcháin i 1972 agus 1976 chomh maith. Níor ghlac sé páirt sa toghchán i 1980, agus chaith sé na blianta a bhí fágtha aige ag staidéar arís. Cailleadh é i 1982.

Is scríbhneoir rathúil é a mhac Þórarinn Eldjárn.

Tagairtí 

Uachtaráin na hÍoslainne
Daoine a rugadh i 1916
Básanna i 1982
Vigdís Finnbogadóttir

Bhí Vigdís Finnbogadóttir, a rugadh ar an 15 Aibreán sa bhliain 1930, ar an gceathrú hUachtarán ar Phoblacht na hÍoslainne. Chaith sí na blianta ó 1980 go 1996 ina hUachtarán, agus í ar an chéad uachtarán mná a vótáladh isteach riamh.

Rinne Vigdís staidéar ar litríocht agus ar dhrámaíocht in Ollscoil Grenoble, i Sorbonne agus in Ollscoil na hÍoslainne i Réicivíc. Bhain sí amach céim san Oideachas, agus fuair sí post ag Leikfélag Reykjavíkur, ar comhlacht drámaíochta i Réicivíc é. 

Ghnóthaigh Vigdís toghchán stairiúil sa bhliain 1980, nó bhí sí ar an chéad Uachtarán mná a toghadh i dtoghchán daonlathach. Vótáladh isteach arís í sna blianta 1984, 1988 agus 1992.

Tá Vigdís ina hambasadóir do UNESCO anois.

Tagairtí 

Uachtaráin na hÍoslainne
Daoine a rugadh i 1930
Daoine beo
Baile na gCros

Is é Baile na gCros an t-ainm Gaelach ar an áit a nglaoitear Castlepollard uirthi as Béarla. Baile é atá suite i gContae na hIarmhí. Tá An Chuil in aice leis. Tá Tullynally Castle ann freisin.

Bailte i gContae na hIarmhí
Machair an Sgithich

Is baile beag i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Machair an Sgithich, atá suite timpeall cúig mile ón Srón Ramhair, ar an A75. Cairnryan a thugtar air i mBéarla. Nascann bád le Latharna, i gContae Aontroma é.

Bailte in Albain
Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
An Asarbaiseáin (an Iaráin)

Tá réigiún na hAsarbaiseáine suite in iarthuaisceart na hIaráine, agus é ag críochantacht le poblacht iar-Shóivéadach na hAsarbaiseáine. Tá an teanga chéanna, an Asarbaiseáinis, á labhairt ar an dá thaobh den teorainn.

Is í Tebriz an chathair is mó in Asarbaiseáin na hIaráine.

An Iaráin
Ráth Maonais

Ceann de bhruachbhailte Bhaile Átha Cliath é Ráth Maonais (Béarla: Rathmines), ar thaobh theas na cathrach, timpeall ar thrí chiliméadar ó lár na cathrach. Ar taobh amháin an Chanáil Mhór, agus é ag síneadh amach go Ráth Gharbh sa deisceart, Crois Araild san iarthar agus Raghnallach san oirthear.

Stair
 
Is tagairt é an logainm ráth don struchtúr daingnithe a bhí, is dócha, ar an chéad áitreabh sa cheantar, cosúil leis na ceantair ina thimpeall. Is dócha gur thosaigh sé mar áit tráchtála de chuid na Normannach sa 12ú haois, tar éis an ionartha san aois sin. Logainmneacha den chineál céanna iad Ráth Gharbh agus Ráth Fearnáin.

Téann stair fada Ráth Maonais siar go dtí an 14ú haois. San am seo, is é an t-ainm a bhí ar an gceantar eaglasta ar chuid de Ráth Maonais agus a thimpeallacht ná Cuallu nó Cuallan. Léirítear an t-ainm seo sa cheantair gar dó, Coill Chuallain. Luaitear Cuallu sa iniúchtaí áitiúla ó 1326 mar chuid an fheirm Naomh Sepulchair. Tá méid fianaise ann chónaithe bunaithe timpeall rath chomh luath mar 1350.

Bhí Ráth Maonais mar chuid an Bharúntacht Uppercross, ceann de na barúntachta i dtimpeall Baile Átha Cliath, a bhí ina chathair baillte. Is dócha go bhfuil an cáill stairiúil is mó ar Ráth Maonais ná cath fuilteach a bhí ann i 1649, i rith an Concas Chromaill, nuair a fuair 5,000 daoine bás. Tharla Cath Ráth Maonais ar an 2 Lúnasa 1649, agus mar an cath, buadh ar na fórsaí Ríogaíoch in Éirinn go luath ina dhiaidh. Rinneadh comparáid, maidir len thábhachtacht pholaitiúil, idir an cath seo agus Cath Naseby i Sasana.

Níos déanaí ná sin, bhí bruachbhaile faiseanta Bhaile Átha Cliatha é, ag mealladh na daoine móra ag lorg tearmann ón chaoi chónaí bocht sa chathair, ó meán-19ú haois. Tá Rath Maonais ar suíomh le radharc ar an gcathair, agus is bealach é chuig na sléibhte. Is sainghné an cheantair a phríomhshráid fhada, ó droichead an canála go dtí an Halla an Bhaile, agus thar go dtí Rath Ghearr agus Dartraí, ó Chamaí go Domhnach Broc.

An saol inniu

Tá naisc maith iompar poiblí ann inniu.  Tá gníomhíocht tráchtála agus cathartha láidir ag Ráth Maonais, agus tá aithne air ar fud na hÉireann mar ceantar lóistín saor le haghaidh mic léinn agus státseirbhísigh ag teacht chuig an cathrach ó na tríochaidí. Sna blianta beaga anuas, tá a chuid tithíocht éirithe níos leathain, agus tá feabhas curtha ar iomarca tithe de réir an saibhreas le déanaí. In ainneoin é sin, is ceantar ilghnéitheach é Ráth Maonais, agus bhí sé i gcónaí suíomh an lucht inimirce agus mion-ghrúpaí dúchasaigh.

Tagairtí 

Bruachbhailte Bhaile Átha Cliath
Mutter Courage und ihre Kinder

Is dráma é Mutter Courage und ihre Kinder (Gaeilge: An Mháthair Crógacht agus a Clann) a tháinig ó pheann an drámadóra Ghearmánaigh Bertolt Brecht (1898-1956) sa bhliain 1939. Tá an dráma seo ar ceann den naoi gceann a scríobh sé le cur in aghaidh an Naitsíochais agus an Fhaisisteachais. Mar is dual dó, lonnaigh Brecht an dráma seo i bhfad siar sa stair, in aimsir Chogadh an Tríocha Bliain le teachtaireacht a reic i dtaobh na gcúrsaí reatha. Cailín cistine is ea Anna Frieling, arb í príomhcharachtar an dráma í, agus í ag obair d'arm na Sualainne. Tá sí ag iarraidh a cuid a shaothrú ar an gcogadh, mar shlí bheatha, agus bia is beatha a choinneáil lena clann, ach is é an rud a tharlaíonn ná go gcailleann sí an triúr páiste aici i rith imeachtaí an dráma.

Tá an dráma seo bunaithe ar thuairimí Bhrecht i dtaobh na amharclannaíochta eipiciúla agus coincheap an choimhthithe (Verfremdung) a d'fhoghlaim sé ó na foirmiúlaithe Rúiseacha. Is é an rud atá i gceist leis ná suíomh coimhthíoch a chur ar stáitse sa chaoi is go mbeidh an lucht féachana in ann breithiúnas a thabhairt ar smaointí i gcomhthéacs nach bhfuil siad ar a suaimhneas ann. Úsáidtear an iliomad cleasanna chun an coimhthíos seo a chur ar an bhféachadóir. Tá dhá ghníomh déag sa dráma seo, agus na himeachtaí suite thar an tréimhse dhá bhliana déag ón mbliain 1624 go dtí an bhliain 1636. Léirítear saol na Máthara, ach ní chuirtear ar cumas an lucht féachana cion a thabhairt di ná muinín cheart a bheith acu aisti. Ní dhéantar laoch di, murab ionann agus sna tragóidí Gréagacha. I ndeireadh an dráma dúinn, níl fonn orainn aithris a dhéanamh ar an Máthair agus an dóigh a raibh sí ag dul i mbun a saoil féin.

Thóg sé cúig seachtaine ar Bhrecht an dráma seo a scríobh. Ceann de na drámaí is clúití dár chum sé atá ann. 

Cuireadh an dráma seo ar stáitse don chéad uair sa Schauspielhaus i Zürich sa bhliain 1941. Bhí an léiriú seo ina bhunchloch i bhforbairt an Berliner Ensemble, an fhoireann amharclannaíochta a bhí leis an gcuid is mó de dhrámaí Bhrecht a stáitsiú i ndiaidh an chogaidh.

Drámaí
Muineachán

Is é Muineachán príomhbhaile Chontae Mhuineacháin, ceann den trí chontae i gCúige Uladh a fágadh ar an taobh theas den Teorainn nuair a chuaigh an chríochdheighilt i bhfeidhm ar oileán na hÉireann i ndiaidh an Chonartha Angla-Éireannaigh. Is é Muineachán an t-aon áit amháin sa chontae ar féidir cathair a thabhairt uirthi, agus tá cónaí ar sé mhíle duine ann. Tá an Teorainn suite thart faoi ocht gciliméadar den áit.

B'iad muintir Mhic Mhathúna an tréibh Ghaelach a bhí i seilbh na háite roimh theacht na nGall, ach níl a dhath fágtha dá gcuid caisleán is mainistreach inniu. Tá iarsmaí ann de chrannóg bheag a bhí ina ceanncheathrú ag na Mathúnaigh sa cheathrú haois déag, áfach. 

Bhí tionscal an línéadaigh tábhachtach mar fhoinse shaibhris i Muineachán cosúil le háiteanna eile in Ultaibh, agus tógadh foirgnimh fheiceálacha sa bhaile seo ar éadálacha an tionscail. 

Tháinig Charles Gavan Duffy chun an tsaoil i Muineachán. Inniu, tá an scríbhneoir Gaeilge Pádraig Ó Baoighill ina chónaí san áit.

Naisc sheachtracha 
 Muineachán Le Gaeilge (Facebook)

Bailte i gContae Mhuineacháin
Mórbhealach Karakoram

Is é Mórbhealach Karakoram an bóthar idirnáisiúnta is airde sa Domhan. Nascann sé an Daon-Phoblacht na Síne leis an Phacastáin trí an bearnas Khunjerab ag 4,693m. 

Tá an mórbhealach timpeall is 1,200m fhada ó Kashgar sa réigiún Xinjiang, an tSín go dtí Havelian sa Ceantar Abbottabad, an Phacastáin.

Karakoram
Trent Lott

Ba seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá shóisearach é Chester Trent Lott (9 Deireadh Fómhair, 1941 ar rugadh é) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá shóisearach ó Mississippi. Is ball den Páirtí Poblachtach é. Toghadh ar dtús go dtí an Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá i 1989.

Rugadh i nGrenada, Mississippi é. Bhain sé amach céim i riarachán poiblí i 1965 agus céim dlí i 1967 ón Ollscoil Mississippi.

Lott, Trent
Lott, Trent
Daoine beo
Saxby Chambliss

Ba é Clarence Saxby Chambliss (10 Samhain 1943) an seanadóir sinsearach ó Georgia i Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá. Ba bhall den Pháirtí Poblachtach é. Ceannaire Choiste an tSeanai um Talmhaíocht, Cothú agus Foraoiseacht a bhí ann. David Perdue, Poblachtach eile, a tháinig i gcomharbas air 
i Mí Eanáir, 2015.

Rugadh i Warrenton, Carolina Thuaidh, é agus bhain sé céim amach as Ollscoil Georgia i 1966 agus céim dlí as Ollscoil Tennessee i 1968.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Polaiteoirí na Stát Aontaithe
Daoine beo
Daoine a rugadh i 1943
Paraná

Is stát sa Bhrasaíl é Paraná atá suite i ndeisceart na tíre. Is é Beto Richa an Gobharnóir. Tá 4,848,725 duine ina gcónaí sa stát. Is é Curitiba an phríomhchathair.

Tá cosc ar bia géinathraithe a fásta agus a iompartha sa stát. Is é an easpórtáilaí táirgí orgánach is mó sa Bhasaíl.

Paraná

Nasc seachtrach 
 Suíomh Idirlín oifigiúil 

Stáit na Brasaíle
Roberta Leigh

Scríbhneoir, ealaíontóir, colúnaí agus léiritheoir teilifíse Briotanach ab ea Roberta Leigh (22 Nollaig 1926 - 19 Nollaig 2014). Rugadh i Londain, Sasana í. Scríobh sí breis is 150 úrscéal rómánsúil agus 27 leabhar do pháistí. Foilsíodh a chéad leabhar sa bhliain 1951. Sna 1950í déanacha, scríobh sí na sraithscéalta puipéad teilifíse The Adventures of Twizzle agus Torchy the Battery Boy d'AP Productions, comhlacht Gerry Anderson agus Arthur Provis. Ina dhiaidh sin, bhunaigh sise agus Provis comhlacht teilifíse dá gcuid féin, Wonderama. Ar nós AP Productions, léirigh Wonderama sraithscéalta puipéad do pháistí, arb iad Sara and Hoppity agus Space Patrol na cinn is cáiliúla acu.

Phós Leigh Michael Lewin i 1948.

Naisc sheachtracha 
  Suíomh oifigiúil 
  Beathaisnéis ghearr

Scríbhneoirí Sasanacha
Daoine as Londain
Daoine a rugadh i 1926
Básanna in 2014
Suðurnes

Is réigiún na hÍoslainne é Suðurnes, atá suite in iardheisceart na tíre. Keflavík í an phríomhchathair, áit ina bhfuil Aerfort Idirnáisiúnta Keflavík suite. Is é Suðurnes an dara áit is mó sa tír de réir daonra, tar éis Höfuðborgarsvæði. Tá 16,000 daoine ina gcónaí ann.

Tagairtí 

Réigiúin na hÍoslainne
William Kidd

Mairnéalach ba ea e William Kidd, agus bhain sé cáil amach mar fhoghlaí mara, ach tá go leor conspóide faoi fós. Rugadh é i nGraonach, Albain ar 22 Eanáir 1645 agus crochadh é i Londain ar an 23 Bealtaine 1701.

Saol 
Mac ministir Albanach ba ea é. Chuaigh sé le mairnéalacht go luath ina shaol. I rith Cogaidh Rí Liam III, idir an Fhrainc agus Sasana, Bhain sé ard-cháil amach mar chaptaen ar shoitheach foghlaí sna hIndiacha Thiar. Fé 1696 bhí sé ar cheann den Maistrí Mara ba rathúla a sheol amach as Cuan Nua-Eabhrac.

Eachtra Adventure Galley, 1696-1699 
D’fhulaing tráchtáil na Breataine go mór ó phíoráidí foghla an tráth úd. Dá bíthin sin thug Liam III an túdarás in 1696 “D’ár gcaptaen iontaofa is rí-ionúin Kidd” píoráideacht mara a chosc agus dul ag seoladh in a fhoghlaí mara in-aghaidh na bhFrancach chomh maith. Mar Mháistir ar an Adventure Galley, 284 tonna, chuaigh sé faoi sheol le criú de 155 agus 30 gunna thar timpeall gnáthóga clúiteacha na bhfoghlaí – Malabar, Madagascar agus an Mhuir Rua. 

Ach chlis air teacht ar fhoglaithe ar bith. Mharaigh an calar cuid dá chriú. Bhí a sholáthairtí bia beagnach ídithe. D’éirigh an long pollta agus rinne an criú míshásta ceannairc. Ag breith greim ar an soitheach, chlaon siad chun na píoráideachta, agus rug siad forlámhas ar roinnt longa beaga Múracha. Ar ball d’ionsaigh siad long cogaidh Phortaingéalach agus ar deireadh thiar ghabh siad soitheach Airméanach deá-luchtaithe, An Ceannaí Céadach. 

De réir fianaise Kidd, d’éirigh leis smacht d’athghabháil ar an Adventure Galley ina dhiaidh sin. Chinn sé ar an seanbhád a thréigint agus d’aistrigh sé a chreach luachmhar go dtí slúpa gafa. I 1699 thug sé aghaidh ar Bhoston ar an aigne go dtabharfadh sé a shlad dos na húdaráis ansúd. Ach roimhe sin fógraíodh é bheith ina phíoráid ámh. Ghabhadh é ar theacht i dtír dó agus cuireadh faoi thriail é i Londain ar “choir na píoráideachta”.

Ag plé “é bheith ar an té ba neamhchiontaí díobh uilig”, dhearbhaigh sé gurbh é a chlaon chun na píoráideachta. Ach ainneoin sin fuarthas ciontach é.  

Ach níor cruthaíodh príomh-hoir na píoráideachta a chuireadh ina leith go háit i theacht éifeachtach riamh, ámh , agus tá roinnt den húdaráis an-amhras mór gur píoráid a bhí ann riamh. Cuireadh chun báis é ar 23 Bealtaine 1701 i Wapping.

Tionchar 
Le blianta fada tar éis a bháis, luadh an Captaen Kidd san iliomad bailéad. Spreagadh “Treasure Island” de chuid Robert Louis Stevenson fiú amháin, de bharra chuid eachtraí. Ó am go ham freisin déanann daoine eachtrúla tochaltáin thar chladach Bhostoin agus in áitheacha eile ag dúil go dtiocfaidh siad ar thaiscí saibhre d’ór, d’airgead agus de sheoda luachmhara a chreidtear a bheith i bhfolach ó aimsir an fhoghlaí mara úd.

Tagairtí 

Foghlaithe mara
Daoine Albanacha
Daoine a rugadh i 1645
Básanna i 1701
Mike Enzi

Ball de Sheanad na Stát Aontaithe sinsearach do Wyoming is ea Michael Bradley "Mike" Enzi (1 Feabhra 1944 a rugadh é). Is ball den Pháirtí Poblachtach é. Bhí Enzi ina fhear gnó agus ina pholaiteoir stáit sular toghadh é mar Sheanadóir i 1996. Toghadh arís é i 2002. 

Rugadh Enzi in Bremerton, Washington. D'fhreastail sé ar scoileanna poiblí i Thermopolis agus Sheridan, Wyoming. Bhain sé amach dioplóma in Ard Scoil Sheridan i 1962. Is Gasóg Iolair é. Bhain sé amach céim cuntasaíochta in Ollscoil George Washington i 1968 agus MBA i margaíocht mhiondíola as Ollscoil Denver. B'é Méara Gillette, Wyoming ó 1975-1982. D’fhreastail sé ar Theach na nIonadaithe Wyoming ó 1987-1991 agus ar Sheanad Wyoming ó 1991-1996.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh idirlín oifigiúil 

Daoine a rugadh i 1944
Polaiteoirí na Stát Aontaithe
Daoine beo
Suðurland

Is réigiún san Íoslainn é Suðurland, nó Sudurland. Tá an réigiún suite i ndeisceart na tíre, agus is í Selfoss an phríomhchathair. Cónaíonn 21,326 daoine ann.

Naisc sheachtracha 
 Sudurland.net

Tagairtí 

Réigiúin na hÍoslainne
Tionól Gaeltachta Chonradh na Gaeilge

Comhdháil a reachtaíonn Conradh na Gaeilge (www.cnag.ie) gach dhá bhliain in áiteanna éagsúla in Éirinn agus a bhfuil an Ghaeilge agus an Ghaeltacht mar lárthéama aige.

Tionól 2004: Béal Átha an Ghaorthaidh

Tionól 2006: Tír an Fhia

Tionól 2007: Inis Meáin, Co. na Gaillimhe

Tionól 2008: Inis Oírr, Co. na Gaillimhe

Tionól 2009: Baile an Fheirtéaraigh, Co. Chiarraí

Clár Cinn: www.cnag.ie/tionol

Scaití úsáideann eagrais eile (páirtithe polaitíochta go háirithe) an focal chun cruinniú ar bith a chur in iúl.
7



Eachtraí

Breitheanna

Básanna

Ceannairí Dhomhanda 
 An Bhreatain Mhór - Tasciovanus, Rí na gCatuvellauni (thart ar 20 RC - 9 AD); Tincomarus, Rí na n-Atrebates (thart ar 20 RC - 7 AD)
 Éire - Crimthann Nia Náir, Ard-Rí (7 RC - 9 AD)
 Impireacht na Róimhe - (Ríora Iúla-Cládiach)
 Caesar Ágastas, Impire Rómhánach, (43 RC - AD 14)

0007

als:0er#Johr 7
13



Eachtraí

Breitheanna

Básanna

Ceannairí Dhomhanda 

0013

als:10er#13
Hairicín Katrina

Spéirling ollmhór, gan fasach, a bhuail deisceart Stáit Aontaithe Mheiriceá i mí Lúnasa 2005, ab ea Hairicín Katrina.  Ní raibh aon choinne ag muintir New Orleans leis an scrios agus an t-uafás a lean Hairicín Katrina.

Imeachtaí 

Cumadh Hairicín Katrina i Mhurascaill Mheicsiceo ar an 23 Lúnasa. Idir timpeall 23 Lúnasa agus 31 Lúnasa, rinneadh go leor dochar do na Stáit agus na cathracha ag an gcósta deiscearta, agus áiteanna eile níos tuaisceartacha chomh maith.   

Nuair a chlis ar leibhéanna cosanta na cathrach fágadh an chathair faoi uisce agus sin é an rud is mó a dhein díobháil. Fágadh córais chumarsáide, leictreachais is iompair na cathrach in aimhréidh.  

Maraíodh 1,833 duine agus déanadh damáiste luach 115 billiún dollar  

Ba iad Louisiana, Florida, Alabama, Texas agus Mississippi na stáit ina raibh formhór den damáiste déanta.

Mar bharr ar an donas ní raibh práinnfhreagairt na n-eagraíochtaí stáit agus feidearálacha thar mholadh beirte. Fágadh muintir na cathrach in umar na haimléise. Theith na mílte duine ar thóir tearmainn chuig an Louisiana  Superdome.

Tagairtí

Spéirlingí
2005
Louisiana
New Orleans
Teagmhais aimsire
Sráid na Cathrach

Tá Sráid na Cathrach suite i gContae an Chláir, cúpla ciliméadar isteach ón bhfarraige, in aice le Rinn na Spáinneach.Bhí cónaí ar 829 duine i Sráid na Cathrach sa bhliain 2016. Sa samhradh, ceiliúrtar féile cheoil san áit i ndilchuimhne ar an bpíobaire Willie Clancy (rugadh 24 Nollaig 1918). 

Bailte i gContae an Chláir
Inis Díomáin

Baile beag cois farraige i gContae an Chláir is ea Inis Díomáin. I 2011 bhí cónaí ar 957 duine i sráidbhaile Inis Díomáin  Ba é an Rí Toirdhealbhach Ó Briain a chuir tús leis an áitreabh san áit nuair a thóg sé caisleán ansin sa bhliain 1588. Go bunúsach, níl ann ach baile aon sráide, agus naoi gcéad duine ina gcónaí ann. Is í an turasóireacht an tslí bheatha is tábhachtaí, agus tá a lán tithe tábhairne ann. 

Ritheann Abhainn Eidhneach tríd an áit ar chúl na sráide, easanna inti (“the Falls” i mBéarla) agus droichead ag dul trasna uirthi: an té a théann an bóthar sin (an N67) tagann sé go dtí Leacht Uí Chonchúir.

Iompar 
Is ionann sráid mhór an bhaile (an N85) agus an bóthar go dtí Inis. Roimh dheireadh na gcaogaidí chuaigh Iarnród Iarthar an Chláir tríd an sráidbhaile, agus a aghaidh ar Inis agus ar bhailte an chósta: d’oscail sé ar 2 Iúil 1887 agus dhún ar 1 Feabhra 1961. 
Téann busanna go dtí Inis agus go dtí bailte móra eile, agus téann an 337 chomh fada le Baile Átha Cliath.

Leacht Cuimhneacháin 

Tógadh leacht i gcuimhne an Drochshaoil míle slí lasmuigh d’Inis Díomáin ar an mbealach go dtí an Leacht, os comhair Ospidéal Inis Díomáin, a tógadh ar láithreán theach na mbocht. Ba iad Comhairle Chontae an Chláir agus an Ancient Order of Hibernians a chuir an leacht á thógáil, agus tíolacadh é ar 20 Lúnasa 1995. Taispeánann sé dílleachta óg a fágadh ag doras theach na mbocht ar 25 Feabhra 1848; tá cuntas ar ar tharla le fáil i miontuairiscí Bhord Bardachta Theach na mBocht i gCartlann an Chontae.

Daoine Nótálta 

In aice le hInis Díomáin a rugadh Brian Mac Giolla Meidhre, údar Chúirt an Mheán Oíche, agus in Inis Díomáin a fuair John Philip Holland (Seán Pilib Ó hUallacháin), príomhchumadóir fhomhuireán an lae inniu, cuid dá oideachas.

An Ghaeilge 
Is féidir a dhéanamh amach go raibh an Ghaeilge an-láidir i gContae an Chláir san 18ú haois, agus láidir go leor anuas go dtí an Drochshaoil. Bhain canúintí an Chláir le Gaeilge Chúige Mumhan, cé go raibh rian Chonamara le haithint ar bhlas na teanga thuaidh. Bhí roinnt Gaeilgeoirí dúchais le fáil fós sa chontae sna 1940í, agus taifeadadh a gcuid cainte: tá a nglórtha i dtaisce anois i gcartlann Raidió na Gaeltachta. Níorbh í Inis Díomáin an áit dheireanach a raibh an teanga le cloisteáil i gContae an Chláir. 
     
 Contae an Chláir (céatadán an lucht labhartha Gaeilge): 

1771-81	92% 

1801-11	90%

1831-41	72%

1861-71	38%

Tagairtí

Féach Freisin 

 Fitzgerald, Garret, ‘Estimates for baronies of minimal level of Irish-speaking amongst successive decennial cohorts, 117-1781 to 1861-1871,’ Volume 84, Proceedings of the Royal Irish Academy

Naisc Sheachtracha 

 Ennistymon Historical Background
 Ennistymon Tourist information

Bailte i gContae an Chláir
Leacht Uí Chonchúir

Tá Leacht Uí Chonchúir (nó An Leacht) suite cois farraige i gContae an Chláir, in aice le hInis Díomáin agus le Lios Ceannúir. Bhí cónaí ar 642 duine i sráidbhaile Leacht sa bhliain 2011. Is í an turasóireacht an príomhghléas beo atá ag an leathmhíle duine a chónaíonn san áit go seasta. Tá galfchúrsa ansin, chomh maith le hIonad Farraige agus Fóillíochta, áit a bhfuil linn snámha agus áiseanna eile do na turasóirí. Is féidir gléasra clársheoltóireachta a fháil ar cíos freisin. Bhí Gaoluinn ag 54.7% de dhaonra Leacht Uí Chonchúir sa bhliain 2011. 

Baile gnóthach turasóireachta is ea Leacht Uí Chonchúir, go bunúsach.

Bailte i gContae an Chláir
Máire Ní Áirne

{{Bosca Sonraí Polaiteoir

Polaiteoir Éireannach is ea Máire Ní Áirne (Béarla: Mary Harney; rugadh í ar 11 Márta, 1953 i mBéal Átha na Sluaighe, Contae na Gaillimhe). Ba Teachta Dála í, agus bhí sí ina Tánaiste ó 26 Meitheamh, 1997 go dtí an 13 Meán Fómhair, 2006. Bhí sí ina ceannaire ar an bPáirtí Daonlathach idir 1993 agus 2006.

Airne, Maire Ni
Airne, Maire Ni
Airne, Maire Ni
Airne, Maire Ni
Airne, Maire Ni
Airne, Maire Ni
Airne, Maire Ni
Airne, Maire Ni
Airne, Maire Ni
Airne, Maire Ni
Airne, Maire Ni
Airne, Maire Ni
Airne, Maire Ni
Airne, Maire Ni
Baill den Pháirtí Daonlathach
Daoine beo
Jean de La Fontaine

Ba é Jean de La Fontaine (8 Iúil, 1621 – 13 Aibreán, 1695) an fabhalscéalaí Francach ba chailiúla agus b'fhéidir an file Fraincise ba léite ón 17ú haois.

Les Fables 
Gan amhras, is é a rinne La Fontaine ná a chló fhéin a chuir ar scéalta a théann i bhfad siar ...  siar chuig Aesop agus roimhe iad. Leabharː  D'aistrigh Breandán Ó Doibhlin  cuid mhór ábhair ón Fhraincis go Gaeilge, ina measc, Fabhalscéalta la Fontaine. Athlonnaíonn na haistriúcháin seo bun-ábhar an fhile Fhrancaigh ón 17ú aois isteach i gceartlár Gaeilge na 20ú haoise.

Tagairtí 

Scríbhneoirí Francacha
Daoine a rugadh i 1621
Básanna i 1695
1621



Eachtraí

Básanna 
 28 Eanáir — Pápa Pól V, Pápa ó 1605 go 1621
 30 Eanáir — Proinnsias Táiliúr, Méara Bhaile Átha Cliath agus mairtíreach Caitliceach

Breitheanna 
 8 Iúil - Jean de La Fontaine, fabhalscéalaí agus file Francach (b. 1695).

Blianta