Niamh Chinn Óir

San Fhiannaíocht i Miotaseolaíocht na nGael, bean chéile Oisín mac Fionn ab ea Niamh (Sean-Ghaeilge Niam) Chinn Óir. 

Sa leagan meánaoiseach dá scéal, duine daonna, banphrionsa na Mumhan ab ea Niamh, a d'éalaigh le hOisín go hUlaidh, ach chuir sí lámh ina bás féin nuair a tháinig arm a hathar ar a tóir.  Sa leagan nua-aimseartha bhíos aithnidiúla, bean an alltair ab ea Niamh, a thug Oisín chun maireachtáil léi i dTír na nÓg.

Scéal
Tháinig Niamh thar lear aniar ar each bán, agus bhuail sí leis na Fianna i mbun seilg fia gar de Loch Léin (Contae Chiarraí).

Chuir sí í féin in aithne dóibh mar Niamh Chinn Óir, iníon rí Thír na nÓg, agus nocht sí a grá d'Oisín mac Fionn.  Shocraigh sí é a thógaint léi go Tír na nÓg, agus rinne sí cur síos ar a buanna.  Ghéill Oisín, tite cheana féin i ngrá, agus d'imigh leo beirt le chéile ar an each bán.

Ar an turas leo, chonaic siad fathach mór, Fomhor Builleach Droime Lóghach, ar tóir go foréigneach bruinneall Thír na mBeo.  Chuireadar timpeall orthu chun dul go Tír na mBan, áit a throid Oisín ar son na bruinnille agus mharaigh sé an fathach.

Shroich Niamh agus Oisín Tír na nÓg, bhuaileadar leis an rí agus an banríon, agus phós siad a chéile. Bhí triúr páistí acu, beirt mhac, Oscar agus Fionn, agus iníon, Plúr na mBan.

Tar éis dó 300 bliain nó níos mó a chaitheamh ann, tháinig cumha ar Oisín agus dúirt gur mhian leis a athair agus na Fianna thall in Éirinn a fheiceáil arís.  I roinnt athleaganacha, insítear nach raibh na 300 bliana ach 3 bliana dar leis.  Ghlac Niamh go doicheallach, ag súil le drochscéala, go dtugfadh sé cuairt abhaile ar an each bán.  Chuir sí geis air gan lámh a leagan ar chré na tíre.  Dúirt sí leis go mbeadh turas in aisce roimhe, óir go raibh na Fianna imithe le fada an lá, agus go raibh an Críostaíocht i réim sa tír.

D'fhill Oisín ar Éirinn, agus cuardaigh sé na Fianna ach ní raibh gar leis.  Ag Gleann na Smólach, iarradh ar Oisín cabhair a thabhairt chun leac mharmair a ardaigh.  Lena neart osnádúrtha, bhog Oisín an leac, ach bhris surcingle an chapaill san iarracht.  Thit sé chun talaimh, agus d'éirigh sé ina sheanfhear fann dall.  Theith an capall ar ais go Tír na nÓg.

Leagan meánaoiseach
Sa téacs is sine, le fáil in Agallamh na Seanórach, d'éalaigh Niamh iníon Aonghasa Thírigh, rí na Mumhan, le hOisín go dtí an Ulaidh.  Bhí siad san ach ar feadh sé tseachtain, nuair a tháinig a athair ar an bhfód ar a tóir.  Chor sí lámh ina bás féin dá bharr, i dteannta le tríocha ban, ag cur a haghaidh faoi thalamh.  D'ainmníodh an áit Tobar na Bantrachta (Sean-Ghaeilge tipra) astu, áit a deirtear atá ar bhruach Loch an Daimh Dheirg.

Leagan nua-aimseartha
Is é an dán Laoi[ḋ] Oisín A[i]r Ṫír Na N-Óg, cumtha thart ar 1750 agus luaite le Mícheál Coimín (1676–1760), an t-aon téacs amháin a dhéanann trácht ar eachtra Oisín san alltar.  D'fhéadfadh é gur bunaíodh an dán ar saothair nach maireann, nó b'fhéidir gur chum an file an chuid is mó den scéal, bunaithe ar nodanna loma faoi eachtraí Oisin agus Caoillte sna sidhe, mar atá le fáil in Agallamh na Seanórach.  Moladh fiú gur ghlac an file chuige féin foinsí nárbh gá bheith Gaelach, óir go raibh scéalta eachtrannacha mar a leithéid líonmhar agus forleathan ag an am.

Is léir go bhfuil scéal a imithe go Tír na nÓg ar cheann de roinnt dá leithéid chun a mhíniú cén fáth nár maraíodh Oisín sa Chath Gabhra inar scriosadh na Fianna, agus conas a mhair sé chun a scéal a insint na céadta ina dhiaidh.

Foinsí

Tagairtí

An Fhiannaíocht