joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Muireadhach Ó Flaithearta


Rí Iar Chonnacht ba ea  Muireadhach Ó Flaithearta  (Meán-Ghaeilge Muireadhach Ua Flaithbheartaigh (bás 1121).

Beatha 
Maraíodh Muireadhach i dteannta le Aodh Ua hEidhin, rí Uí Fhiachrach Aidhne sa bhliain 1121, agus Toirdhealbhach mac Ruairí ar feachtas sa Mhumhain.

Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, West or H-Iar Connaught 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Anthony Matthews, Origin of the Surname O'Flaherty, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Fhlaithbheartaigh
Muircheartach Ó Flaithearta

Rí Iar Chonnacht ba ea Muircheartach Ó Flaithearta (Meán-Ghaeilge Muirchertach Ua Flaithbertaigh (bás 1204).

Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, West or H-Iar Connaught 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Anthony Matthews, Origin of the Surname O'Flaherty, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Fhlaithbheartaigh
Murchadh Ó Flaithearta


Rí Iar Chonnacht agus Ceann na Fine ba ea Murchadh Ó Flaithearta (Meán-Ghaeilge Murchadh Ua Flaithbheartaigh (beo 1244).

Beatha 
Ba ea Murchadh an chéad taoiseach dá chlann tar éis a díbeartha as a háit dúchais, Uí Bhriúin Seola.  Chuir Aodh an Gha Bhearnaigh, rí Chonnacht faoi smacht iad sa bhliain 1051, agus le teacht Richard Mor de Burgh sa cheantar, cuireadh an ruaig orthu go hiomlán taobh thiar de Loch Coirib.  Agus iad fós ina ndream neamhspleách, bheidís ina gceannairí ar Iar Chonnacht.

D'fhéadfadh é go ndeachaigh Murchadh agus a dheartháir Ruaidhrí beirt i dteannta le Féilim mac Cathail Crobhdheirg (i réim 1233–1256), ar feachtas go dtí An Bhreatain Bheag in éadan Anraí III Shasana sa bhliain 1245.

Ní fios cathain a fuair Murchadh bás, mar sin níltear cinnte an é féin atá luaite in iontráil annál don bhliain 1248, nuair a chloígh 'Uí Fhlaithbheartaigh' na Gaill (Sasanaigh):
Conmaicne Mara uile d'arccain do Ghallaibh. Gaill do dhul for sluaigheadh docom Ui Flaithbertaigh. Maidhm do thabhairt dó forra & sochaidhe do marbhadh dhiobh.

Sa bhliain 1256, feictear Ruairí ar an bhfód.

 Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, West or H-Iar Connaught 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Anthony Matthews, Origin of the Surname O'Flaherty, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms'', eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Fhlaithbheartaigh
Aodh Mór Ó Flaithearta

Rí Iar Chonnacht ba ea Aodh Mór Ó Flaithearta (Meán-Ghaeilge Aedh Mór Ó Flaithbheartaigh) (bás 1236).<ref>Annála na gCeithre Máistrí, ACM 1236.13, Aedh Ua Flaithbeartaigh tighearna Iarthair Connacht d'écc.</ref>

 Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, West or H-Iar Connaught 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Anthony Matthews, Origin of the Surname O'Flaherty, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms'', eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Fhlaithbheartaigh
Mac mhic Aodha Ó Flaithearta


Rí Iar Chonnacht ba ea Mac Mhic Aodha Uí Fhlaithearta (Meán-Ghaeilge Mac mic Aodha Ua Flaithbheartaigh (bás 1091).

Beatha 
Ní fios ainm an taoisigh a fuair bás sa bhliain 1091.  I nAnnála na gCeithre Máistrí, deirtear gur 'mac mic', .i. garmhac Aodha a bhí ann.  I nAnnála Uladh, deirtear ach gur 'mac' Aodha ba ea é.  Níor tugadh aon sonraí ar bith eile dó.

Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, West or H-Iar Connaught 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Anthony Matthews, Origin of the Surname O'Flaherty, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Fhlaithbheartaigh
Sergio Pérez

Is tiománaí Meicsiceach de chuid Fhoirmle a hAon é Sergio Pérez Mendoza. Tugtar Checo air mar leasainm. Rugadh i Guadalajara, Jalisco é ar 26 Eanáir 1990. I 2021, beidh sé ag glacadh páirt i gCraobh Domhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann Red Bull Racing. Thiomáin sé le Sauber, McLaren, Force India agus Racing Point roimhe sin.

Saol Pearsanta  
Tá sé pósta le Carola Martínez. Tá beirt páistí acu. Is Caitliceach é .

Tagairtí 

Tiománaithe Foirmle a hAon
Daoine a rugadh i 1990
Daoine beo
Ríthe Uí Dhiarmada

Seo a leanas liosta de ríthe Uí Dhiarmada ón mbliain c. 971 ar aghaidh.  Tá bearnaí móra ama gan fianaise ríthe nó tiarnaí.

 Tadhg Uí Dhiarmada, bás 971
 Giolla Comáin mac Néill, bás 991
 Muirghius mac Aodha, bás 999
 Mac Con Cheanainn, bás 1021
 Muirgheas ua Con Cheanainn, bás 1037
 Aodh Ua Con Cheanainn (I), bás 1067
 Muirgheas Ua Con Cheanainn, bás 1105
 Aodh Ua Con Cheanainn (II), bás 1119
 Donnchadh Ua Con Cheanainn, bás 1143
 Tadhg Ua Con Cheanainn, beo c. 1152; athair altrama Chathail Chroibhdheirg
 Uada Ua Con Cheanainn, bás 1167
 Cú Cheanainn Ó Con Cheanainn, bás 1224
Domhnall Ó Con Cheanainn, bás 1316 ag Dara Cath Bhaile Átha an Rí
Aodh Ó Con Cheanainn (III), beo 1319
Cathal mac Davok Ó Con Cheanainn, ba 1370
Ó Con Cheanainn, bás 1382
Ó Con Cheanainn, bás 1389
Tomás Ó Con Cheanainn, bás 1478
William Ó Con Cheanainn, beo 1478
Davok Ó Con Cheanainn, beo 1478, curtha ar deoraíocht chuig Conamara
Ó Con Cheanainn as Cúil Lú, beo 1574
Melaghlin agus Teige Ó Con Cheanainn, chomhcheannairí, beo 1574

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Annála na gCeithre Máistrí
 http://bill.celt.dias.ie/vol4/displayObject.php?TreeID=8536
 Maureen Concannon O'Brien, The Story of the Concannons, Clan Publications, Baile Átha Cliath, c. 1995.
 John O'Donovan, The Tribes and Customs of Hy-Many, 1843
 Fr. Jerome A. Fahey, The Parish of Ballinasloe.
 https://www.webcitation.org/query?url=http://www.geocities.com/Athens/Aegean/2444/irish/LD.htm&date=2009-10-25+05:47:51
 Dan P. McCarthy, synchronisms eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Uí Dhiarmada
Tadhg Uí Dhiarmada


An chéad rí den tuath Uí Dhiarmada i gContae na Gaillimhe dá bhfuil fianaise ann ba ea Tadhg mac Muircheartaigh (bás 971).

Stair 
Ba bhall é Tadhg de Shíol Mhuireadhaigh, a bhí ina ríthe na gConnacht bunaithe i gContae Ros Comáin.  Faoi lár na 10ú haoise, fuarthas iad leata siar ó dheas in oirthuaisceart  Chontae na Gaillimhe.  Ghabh géag den chlann roinnt tailte ann agus thugadar Uí Dhiarmada ar an áit, ainmnithe as Diarmaid Fionn mac Tomaltaigh, fionnó Indreachtaigh mhic Muireadhaigh (bás 723), rí Chonnacht.

Bás agus oidhreacht 
Tharla Cath idir Murchadh Glún Iollar ua Flaithbheartaigh, rí Ailigh agus Cathal mac Taidhg, rí Chonnacht ag Ceis Corran sa bhliain 971.  Cloíodh agus maraíodh Cathal agus líon mhór dá chomhghuaillithe, Tadhg ina measc.<ref>Annála na gCeithre Máistrí, ACM 971.9, Tadhcc, mac Muirchertaigh, toiseach Ua n-Diarmada</ref>

Cé nach raibh Cú Ceannainn, mac Taidhg, ina rí féin, ghlac rítheaghlach Uí Dhiarmada an sloinne Ó Con Cheanainn.

 Ginealach Con Cheanainn 
 Muireadhach Moilleathan, bás 702
 Indreachtach mac Muireadhaigh, bás 723
 Murgaile mac Indreachtaigh, father of
 Tomaltach mac Murgaile
 Diarmaid Fionn mac Tomaltaigh
 Dadlach mac Diarmada Fhionn
 Ailill mac Dadlaich
 Muircheartach mac Ailealla
 Tadhg mac Muircheartaigh, bás 971
 Cú Ceanainn mac Taidhg, bás 991
 Uada mac Con Cheanainn, bás 1021
 Tadhg mac Uadach
 Muircheartach Mór mac Taidhg, 
 Mailechlann mac Muircheartaigh, 
 Cathal mac Mailechlainn
 Aodh mac Cathail
 Tadhg mac Aodha
 Ardal mac Taidhg, beo lár-12ú haois

 Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ó Con Cheanainn ar bill.celt.dias.ie
 Maureen Concannon O'Brien, The Story of the Concannons, Clan Publications, Baile Átha Cliath, c. 1995.
 John O'Donovan, The Tribes and Customs of Hy-Many, 1843
 Jerome A. Fahey, The Parish of Ballinasloe.
 Selected genealogies from An Leabhar Donn'', RIA MS 1233 (23.Q.10)
 Dan P. McCarthy, synchronisms eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Dhiarmada
Giolla Comáin mac Néill


Rí Uí Dhiarmada ba ea Giolla Comáin mac Néill (Meán-Ghaeilge Gilla Commáin mac Néill) (bás 991).

Stair 
Ba bhall é Giolla Comáin de Shíol Muireadhaigh, a bhí ina ríthe Chonnacht bunaithe i gContae Ros Comáin. Faoi lár na 10ú haoise, fuarthas iad leata siar ó dheas in oirthuaisceart Chontae na Gaillimhe. Ghabh déag den chlann roinnt tailte, agus thugadar an t-ainm Uí Dhiarmada orthu, ainmnithe as Diarmaid Fionn mac Tomaltaigh, fionnó Indreachtaigh mhic Muireadhaigh, rí Chonnacht (bás 723).

Bás agus comharba 
Feictear Giolla Comáin sna hannála ach ní sna ginealaigh.  Bhí sé ina rí sa bhliain 991 ach i mbun cogaidh le Cú Ceanainn mac Taidhg.  Thit siad le chéile agus rinneadh rí de M|uirghius mac Aodha.  Níor fhág Giolla Comáin ina dhiaidh sin mhuintir a bhfuil aithne orthu.  Tar éis na bliana 999, de shliocht Chon Cheanainn ba ea gach rí Uí Dhiarmada.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ó Con Cheanainn ar bill.celt.dias.ie
 Maureen Concannon O'Brien, The Story of the Concannons, Clan Publications, Baile Átha Cliath, c. 1995.
 John O'Donovan, The Tribes and Customs of Hy-Many, 1843
 Jerome A. Fahey, The Parish of Ballinasloe.
 Selected genealogies from An Leabhar Donn, RIA MS 1233 (23.Q.10)
 Dan P. McCarthy, synchronisms eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Dhiarmada
Sócmhainn

I gcúrsaí gnó, is sócmhainn an rud ar leis an ghnólacht nó atá dlite dó (le fáil ar ais ó dhaoine nó gnólachtaí eile).

Bíonn sócmhainní de dhíth ar ghnólachtaí chun earraí agus seirbhísí a sholáthar. Bíonn sócmhainní seasta de dhíth ar nós oifigí agus modhanna taistil..  Caithfidh comhlacht clár comhardaithe a chur ar fáil ag deireadh na bliana a thaispeánfaidh na sócmhainní agus na fiacha atá ag an chomhlacht. Léiríonn sé luach an ghnólachta ag an phointe sin.

Saghsanna 
Roinntear sócmhainní an ghnólachta ina dhá ngrúpa: sócmhainní seasta agus sócmhainní reatha.

• Sócmhainní seasta: sócmhainní a mhaireann níos faide ná bliain. Rudaí iad seo atá le húsáid sa ghnólacht. Samplaí de shócmhainní seasta is ea áitreabh, trealamh, troscán agus córacha iompair. Ní thig leat na sócmhainní seasta a fheiceáil i gcónaí, mar shampla, is sampla de shócmhainní seasta iad infheistíochtaí i ngnólachtaí eile.

• Sócmhainní reatha: sócmhainní nach maireann chomh fada le bliain. Ciallaíonn sé sin go dtagann athrú orthu i rith na bliana. Samplaí de shócmhainní reatha is ea stoc, airgead sa bhanc, srl. Tá na sócmhainní reatha ar cheann de na rudaí a thig leis an ghnólacht a athrú go furasta agus go gasta ina airgead tirim.

Chun na sócmhainní seo a cheannach caithfidh gnólachtaí airgead a chruinniú ó fhoinsí difriúla, mar shampla, iasachtaí. Mar sin,

Sócmhainní reatha = Caipiteal Oibre + Fiacha reatha

Féach freisin 

 Clár comhardaithe
 Caipiteal airgid
 Dliteanas (cuntasaíocht airgeadais)

Tagairtí 

Gnó
Cuntasaíocht
Cú Cheanainn mac Taidhg


Tiarna Uí Dhiarmada agus sinsear Uí Choincheanainn ba ea Cú Cheanainn mac Taidhg (bás 991).

Cúlra 
Ba bhall é Cú Cheanainn de Shíol Muireadhaigh, a bhí ina ríthe na gConnacht, bunaithe i gContae Ros Comáin.  Faoi lár na 10ú haoise, fuarthas iad leata siar ó dheas in oirthuaisceart Chontae na Gaillimhe.  Glac géag den chlann roinnt tailte agus thugadar an t-ainm Uí Dhiarmada orthu, ainmnithe as Diarmaid Fionn mac Tomaltaigh, fionnó Indreachtaigh mhic Muireadhaigh, rí Chonnacht (bás 723).

Beatha 
Mac an iar-rí Tadhg mac Muircheartaigh (bás 971) ba ea Cú Cheanainn, ach níor tháinig sé féin i gcoróin.  Mharaigh ei mbun cogaidh in éadan an rí Giolla Comáin mac Néill, sa bhliain 991.  Tháinig mac gan ainm Chon Cheanainn i réim ansin idir na blianta 999 agus 1021.  Dá sliocht bhí gach Uí Díarmata ina dhiaidh. Glaodh Muirgheas ua Con Cheanainn ar a gharmhac agus ghlac an chlann an t-ainm úd mar a sloinne, Uí Choincheanainn.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ó Con Cheanainn ar bill.celt.dias.ie
 Maureen Concannon O'Brien, The Story of the Concannons, Clan Publications, Baile Átha Cliath, c. 1995.
 John O'Donovan, The Tribes and Customs of Hy-Many, 1843
 Jerome A. Fahey, The Parish of Ballinasloe.
 Selected genealogies from An Leabhar Donn, RIA MS 1233 (23.Q.10)
 Dan P. McCarthy, synchronisms eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Dhiarmada
Muirghius mac Aodha

Rí Uí Dhiarmada ba ea Muirghius mac Aodha (bás 999).

Maraíodh é sa bhliain 999 ag a mhuintir féin.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ó Con Cheanainn ar bill.celt.dias.ie
 Maureen Concannon O'Brien, The Story of the Concannons, Clan Publications, Baile Átha Cliath, c. 1995.
 John O'Donovan, The Tribes and Customs of Hy-Many, 1843
 Jerome A. Fahey, The Parish of Ballinasloe.
 Selected genealogies from An Leabhar Donn, RIA MS 1233 (23.Q.10)
 Dan P. McCarthy, synchronisms eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Dhiarmada
Mac Con Cheanainn


Rí Uí Dhiarmada ba ea Mac Con Cheanainn (bás 1021).

Beatha 
Níl ainm an mhic seo le Con Cheanainn ar an eolas, ach deirtear ina thásc don bhliain 1021 gur rí Uí Dhiarmada é.

D'éag a athair sa bhliain 991 i mbun cogaidh comharbachta.  As réimeas an mac ar aghaidh, sinsear ríthe Uí Dhiarmadathe ba ea Cú Cheanainn agus glac an rítheaghlach an sloinne, Ó Coincheanainn. 

Seo a leanas tásc Mhic Con Cheanainn i nAnnála na gCeithre Máistrí:
Mac Con Chenainn, tigherna Ua n-Diarmada, do mharbhadh la h-Uibh Gadhra.

 Féach freisin 
 Ríthe Sliabh Lugha

 Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ó Con Cheanainn ar bill.celt.dias.ie
 Maureen Concannon O'Brien, The Story of the Concannons, Clan Publications, Baile Átha Cliath, c. 1995.
 John O'Donovan, The Tribes and Customs of Hy-Many, 1843
 Jerome A. Fahey, The Parish of Ballinasloe.
 Selected genealogies from An Leabhar Donn'', RIA MS 1233 (23.Q.10)
 Dan P. McCarthy, synchronisms eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Dhiarmada
Domhnach na Cruaiche

Tugann na mílte Cruach Phádraig orthu féin ar Dhomhnach na Cruaiche (Garland Sunday nó Reek Sunday), oilithreacht ar an Domhnach deireanach de mhí Iúil go hiondúil.  Tugann na hoilithrigh aghaidh ar Chruach Pádraig chun meas a léiriú d'Éarlamh na hÉireann trí aifreann a léamh ar mhullach na cruaiche. 

Is gnách go meallann an oilithreacht na mílte duine le tabhairt faoin dúshlán.  Tugann roinnt oilithreach aghaidh ar an gCruach cosnochta nó fiú ar a lámha agus ar a nglúine.

Stair 
Téann an traidisiún siar breis agus cúig mhíle go leith bliain.  Fadó Domhnach Crom Dubh a bhí á chomóradh (agus á fhulaingt b’fhéidir) ó dheas ar Chnoc Bhréanainn i gCiarraí, in Iarthar Dhuíbhneach.

 2017ː Gortaíodh trí dhuine dhéag ar Chruach Phádraig agus iad ag dreapadh an tsléibhe. Bhí an aimsir go holc ar fad. Tá traidisiún ann go ndreapann na hoilithrigh an sliabh cosnocht agus is dócha gurbh é sin an fáth ar gortaíodh an oiread sin daoine sa bhliain 2017.
 2020ː Cuireadh an oilithreacht stairiúil ar ceal sa bhliain 2020 de bharr na paindéime Covid.
 2021ː Bhí an oilithreacht thar cheithre lá, Céadaoin go Satharn, gach seachtain á i rith mhí Iúil, agus bhí srian leis an líon daoine a bheidh ceadaithe ag na haifrinn faoin aer ar mhullach na Cruaiche,

Féach freisin 

 Tóchar Phádraig
 Naomh Pádraig
 Mainistir Bhaile an Tobair

Tagairtí 

Oilithreachtaí
Contae Mhaigh Eo
Críostaíocht
Féilte Críostaí
Féilte Éireannacha

Naisc sheachtracha 
 Eolas breise as Béarla faoi Domhnach na Cruaiche
Muirgheas ua Con Cheanainn


Rí Uí Dhiarmada ba ea Muirgeas ua Con Cheanainn (bás 1037).

Beatha 
Is amhlaidh go raibh Muirgheas i gcoróin ón mbliain 1021 go dtí 1037.

Glaodh 'ua Con Cheanainn' ar Mhuirgheas mar ainm sean-athartha.  As sin amach ina dhiaidh, ghlac an rítheaghlach an sloinne Ua Con Cheanainn.  Bhídís ina ríthe Uí Dhiarmada, go dtí deireadh na 16ú haoise.

Eachtraí le linn a réimis 
Eachtraí a tharla le linn a réimis:

 1022:
 D'éag an tArdrí, Maol Seachnaill mac Domhnaill.
 Cloíodh Gaill Átha Cliath ag na hUlaid i muir-chomhrac.
 Tharla cloch sneachta i rith an tsamhraidh a mharaigh daoine agus ba ar fud na hÉireann
 1023:
 Tearmann Cluana Mic Nóis do orgain do Ghadhra, mac Dunadhaigh, go ruc il-cheda bó ass.
 Slóighedh lá h-ua Conchobhair, .i. Tadhg an Eich Ghil, rí Connacht, i n-Uibh Briuin, dia ro marbhadh ann Domhnall Ua h-Eaghra, tigherna Luighne Connacht.

 ACM 1034.5: Dubh Daingen, tigherna Condacht, do mharbhadh la Connachtaibh féissin.

 Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ó Con Cheanainn ar bill.celt.dias.ie
 Maureen Concannon O'Brien, The Story of the Concannons, Clan Publications, Baile Átha Cliath, c. 1995.
 John O'Donovan, The Tribes and Customs of Hy-Many, 1843
 Jerome A. Fahey, The Parish of Ballinasloe.
 Selected genealogies from An Leabhar Donn'', RIA MS 1233 (23.Q.10)
 Dan P. McCarthy, synchronisms eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Dhiarmada
Tubaiste Surfside, Miami (2021)

Tharla Tubaiste Surfside ar 24 Meitheamh 2021, thart ar 1:30 a.m. de réir am na háite, nuair a thit bloc árasán anuas ina chnap go tobann. Bhí Champlain Towers South suite i Surfside, Miami, Florida. Túr dhá stór déag a bhí sa bhloc árasán a tógadh sa bhliain 1981.

Fuair b'fhéidir 150̝ bás nuair a thit Champlain Towers anuas ina chnap. Bhí 136 árasáin sa bhloc agus mór go leor (110 m2 go 420 m2). Chuir tinte sa smionagar as go mór d'obair na seirbhísí tarrthála ar feadh cúpla lá.

Cúiseanna 
Léirítear i dtuarascáil innealtóra ó 2018 go raibh locht ollmhór ar dhearadh an fhoirgnimh. Deirtear go raibh caoi le cur ar an árasán céanna níos deireanaí i mbliana. Bhí  obair athchóirithe á déanamh ar an díon ag an am, agus bhí obair dheisiúcháin ar bun i gcodanna eile den fhoirgneamh chomh maith.

D'ordaigh na húdaráis i stát Florida go ndéanfaí scrúdú iomlán sábháilteachta ar gach aon fhoirgneamh  atá ar chomhaois le Champlain Towers.

Tagairtí 

Tubaistí i Meiriceá Thuaidh
Miami, Florida
2021
Foirgnimh agus struchtúir i Stáit Aontaithe Mheiriceá
Aodh Ua Con Cheanainn (I)

Rí Uí Dhiarmada ba ea Aodh Ua Con Cheanainn (I) (bás 1067).

Beatha 
Chomhghuaillí Aodha an Gha Bhearnaigh, rí Chonnacht, ba ea Aodh.  Throid sé in éineacht leis, agus d'éag sé leis i gCath Turlach Adhnaigh i ríocht Aidhne sa bhliain 1067.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ó Con Cheanainn ar bill.celt.dias.ie
 Maureen Concannon O'Brien, The Story of the Concannons, Clan Publications, Baile Átha Cliath, c. 1995.
 John O'Donovan, The Tribes and Customs of Hy-Many, 1843
 Jerome A. Fahey, The Parish of Ballinasloe.
 Selected genealogies from An Leabhar Donn,
RIA MS 1233 (23.Q.10)
 Dan P. McCarthy, synchronisms eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Básanna i 1067
Uí Dhiarmada
Muirgheas Ua Con Cheanainn


Rí Uí Dhiarmada ba ea Muirgheas Ua Con Cheannainn (bás 1106).

Beatha 
Deirtear i nAnnála Uladh gur maraíodh Niall Odhar ua Conchúir, agus gur éag Muirgheas Ua Con Cheanainn, ach ní dhéantar aon cheangal idir an dá eachtra.

Is amhlaidh gur tháinig Aodh Ua Con Cheanainn (II) i gcomharbacht ar Muirgheas.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ó Con Cheanainn ar bill.celt.dias.ie
 Maureen Concannon O'Brien, The Story of the Concannons, Clan Publications, Baile Átha Cliath, c. 1995.
 John O'Donovan, The Tribes and Customs of Hy-Many, 1843
 Jerome A. Fahey, The Parish of Ballinasloe.
 Selected genealogies from An Leabhar Donn,
RIA MS 1233 (23.Q.10)
 Dan P. McCarthy, synchronisms eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Dhiarmada
Aodh Ua Con Cheanainn (II)


Rí Uí Dhiarmada ba ea Aodh Ua Con Cheannain (II) (bás 1119).

Beatha 
Ní deirtear i nAnnála na gCeithre Máistrí ach gur éag Aodh Ua Con Chenainn, tigherna Ua n-Diarmada.  Ní dhéantar trácht ar bith eile air sna hannála, agus is doiléir í an chomharbacht le feadh na haoise amach ansin.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ó Con Cheanainn ar bill.celt.dias.ie
 Maureen Concannon O'Brien, The Story of the Concannons, Clan Publications, Baile Átha Cliath, c. 1995.
 John O'Donovan, The Tribes and Customs of Hy-Many, 1843
 Jerome A. Fahey, The Parish of Ballinasloe.
 Selected genealogies from An Leabhar Donn, RIA MS 1233 (23.Q.10)
 Dan P. McCarthy, synchronisms eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Dhiarmada
Tadhg Ua Con Cheanainn


Rí Uí Dhiarmada b'fhéidir ba ea Tadhg Ua Con Cheanainn (beo 1152).

Beatha 
Is suite í comharbacht Uí Dhiarmada tar éis bhás Aodh Ua Con Cheanainn (II) sa bhliain 1119, go dtí bás Cú Cheanainn Ó Con Cheanainn sa bhliain 1224.  Ní luaitear Tadhg ach ag amharc siar, i dtásc]] a mhic altrama, Cathal Crobhdhearg na gConnacht sa bhliain 1224.  Ní deirtear ámh arbh rí Uí Dhiarmada é.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ó Con Cheanainn ar bill.celt.dias.ie
 Maureen Concannon O'Brien, The Story of the Concannons, Clan Publications, Baile Átha Cliath, c. 1995.
 John O'Donovan, The Tribes and Customs of Hy-Many, 1843
 Jerome A. Fahey, The Parish of Ballinasloe.
 Selected genealogies from An Leabhar Donn, RIA MS 1233 (23.Q.10)
 Dan P. McCarthy, synchronisms eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Dhiarmada
Uada Ua Con Cheanainn


Rí Uí Dhiarmada ba ea Uada Ua Con Cheanainn (bás 1167).

Beatha 
Mac ba ea Uada le Muirgheas Ua Con Cheanainn, an fear céanna is amhlaidh a fuair bás sa bhliain 1105.

Dar le Dubhaltach Mac Firbhisigh, rí mór le rá ba ea Uada.
Ní fios go cruinn cé a tháinig i gcomharbacht air.  Feictear mar an chéad rí eile Cú Cheanainn Ó Con Cheanainn, a fuair bás sa bhliain 1224, ach is doiléir éa fháil le hUada.

Tugann Mac Firbhisigh mar ghinealach a shliochtaight, Domhnallán Ó Con Cheanainn mar a leanas:
Domhnallán m. Cionaith m. Ardaile m. Cathail m. Mhuireadhaigh m. Fhearghasa m. Raghallaigh m. Uada.

Bhí Uada faoi ghéillsine Ruairí Uí Chonchúir, rí Chonnacht agus Ardrí Éireann.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ó Con Cheanainn ar bill.celt.dias.ie
 Maureen Concannon O'Brien, The Story of the Concannons, Clan Publications, Baile Átha Cliath, c. 1995.
 John O'Donovan, The Tribes and Customs of Hy-Many, 1843
 Jerome A. Fahey, The Parish of Ballinasloe.
 Selected genealogies from An Leabhar Donn, RIA MS 1233 (23.Q.10)
 Dan P. McCarthy, synchronisms eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.
 ''Leabhar na nGinealach, imleabhar 1, 239.11, 244.2, ll. 556–557, Dubhaltach Mac Firbhisigh; Nollaig Ó Muraíle (eag.), 2003–2004. .

Tagairtí 

Uí Dhiarmada
Cú Cheanainn Ó Con Cheanainn


Rí Uí Dhiarmada ba ea Cú Cheanainn Ó Con Cheanainn, (bás 1224).

Beatha 
Bhí Cú Cheanainn faoi ghéillsine Cathail Crobhdheirg, rí Chonnacht, a bhí b'fhéidir ina dheartháir altrama.

Is doiléir í an chomharbacht le feadh céad bliana ina dhiaidh, go dtí go bhfeictear Domhnall Ó Con Cheanainn ina thiarna ag Dara Cath Bhaile Átha an Rí sa bhliain 1316, nuair a d'éag sé.<ref>Annála na gCeithre Máistrí, ACM 1316.3: Domhnall mac Aodha Uí Conchenainn ticcerna Ua n-Diarmata</ref>

 Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ó Con Cheanainn ar bill.celt.dias.ie
 Maureen Concannon O'Brien, The Story of the Concannons, Clan Publications, Baile Átha Cliath, c. 1995.
 John O'Donovan, The Tribes and Customs of Hy-Many, 1843
 Jerome A. Fahey, The Parish of Ballinasloe.
 Selected genealogies from An Leabhar Donn,
RIA MS 1233 (23.Q.10)
 Dan P. McCarthy, synchronisms eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.* The Great Book of Irish Genealogies, 239.11, 244.2, imleabhar 1, ll. 556–557, volume one, Dubhaltach Mac Firbhisigh; Nollaig Ó Muraíle (eag.), 2003–2004. .

Tagairtí 

Uí Dhiarmada
Cothromóid Born-Landé

Is bealach í  an chothromóid Born-Landé chun fuinneamh laitíseach comhdhúil ianach criostalach a ríomh. Sa bhliain 1918  mhol Max Born agus Alfred Landé go bhféadfaí fuinneamh laitíseach a dhíorthú ó phoitéinseal leictreastatach na laitíse ianaí agus ó théarma fuinnimh éarthaí phoitéinsil. 

 

áit:

 N A = tairiseach Avogadro ;
 M = tairiseach Madelung, a bhaineann le geoiméadracht an chriostal;
 z + = uimhir luchtaithe uimhriúil cation
 z - = uimhir luchtaithe uimhriúil anion
 e = muirear bunrang, 1.6022 ×  C
 ε 0 = ceadaíocht spáis saor in aisce
 4π ε 0 = 1.112 ×   C 2 / (J · m)
 r 0 = an fad go dtí an t-ian is gaire
 n = Easpónant Born, uimhir idir 5 agus 12 de ghnáth, a chinntear go turgnamhach trí chomhbhrúiteacht an tsolaid, nó a dhíorthaítear go teoiriciúil, a thomhas.

Tagairtí
 Ceimic sholadstaide
 Iain
 Max Born
Tairiseach Madelung

Baintear úsáid as Tairiseach Madelung chun  phoitéinsilleictrí ian aonair i gcriostal a chinneadh trí na hiain a chomhfhogasú le poncluchtanna . Tá sé ainmnithe i ndiaidh Erwin Madelung, fisiceoir Gearmánach.

Tagairtí
 Criostalagrafaíocht 
 Tairisigh mhatamaitice
 Ceimic fhisiceach
 Ceimic sholadstaide
 Ceimic theoiriciúil
Breacadh Bjerrum

Uaireanta tugtar léaráid Sillén nó léaráid Hägg air freisin .

Is éard is Breacadh Bjerrum (ainmnithe i ndiaidh Niels Bjerrum ) ná graf de thiúchan na speiceas éagsúil d’aigéad polaprótónaigh i dtuaslagán, mar fheidhm de pH,  nuair a bhíonn   cothromaíocht baint amach ag an tuaslagán. Mar gheall ar an iliomad ord  méadaíochta a chuimsíonn na tiúchain, déantar iad a bhreacadh go coitianta ar scála logartamach . Uaireanta déantar cóimheasa na dtiúchan a bhreacadh seachas na tiúchain iarbhír. Uaireanta déantar H + agus OH - a bhreacadh freisin.

Tagairtí
Teirmidinimic
Aigéaneolaíocht
Geoiceimic
Aigéaneolaíocht cheimiceach
Ceimic aigéid/buin
E. T. A. Hoffmann

Scríbhneoir, cumadóir, sceitseálaí, dlíodóir, oifigeach cúirte agus breitheamh de chuid na Gearmáine ba ea Ernst Theodor Wilhelm Hoffmann (24 Eanáir 1776 – 25 Meitheamh 1822), ar fearr aithne air mar a ainm cleite E.T.A. Hoffmann.

Dlíodóir 
Is as cúlra dlí a fuineadh Hoffmann; rinne sé staidéar ar an dlí in Ollscoil Königsberg. Chaith sé an chuid is mó dá shaol fásta i sraith post mar dhlíodóir faoi oiliúint nó mar oifigeach i gcúirteanna nó i gcomhlachtaí riaracháin i Königsberg, Glogau (Głogów faoi láthair), Posen (Poznań faoi láthair), Płock, Vársá agus Beirlín, diomaite den tamall a chaith sé mar bhainisteoir amharclainne, léirmheastóir drámaíochta agus drámadóir idir 1808 agus 1814.

Sa dara bliain a fuair sé obair sa Kammergericht i mBeirlín agus, sa bhliain 1816, post mar bhreitheamh ar an gcúirt sin, a bhí aige go dtí go bhfuair sé bás. 

Mar sin, bhí sé ina bhall de choimisiún imscrúdúcháin i dtaobh daoine a bhí ag cur in éadan rialtas na Prúise. Mar gheall ar an gcodarsnacht idir a phost oifigiúil, ar lámh amháin, agus an bá a bhí aige leis an bhfreasúra agus a chuid scríbhinní aoracha, ar an lámh eile, bhí sé dlite i mbeart smachta, ach bhain a phairilis fhorchéimnitheach mharfach na cosa den bheart sin.

Tá rian a chuid oibre mar bhreitheamh ar roinnt dá chuid saothar, go mór mór ar 𝘿𝙖𝙨 𝙁𝙧𝙖̈𝙪𝙡𝙚𝙞𝙣 𝙫𝙤𝙣 𝙎𝙘𝙪𝙙𝙚𝙧𝙞 (1819) atá suite i bPáras faoi Louis XIV.

Scríbhneoir 
Ó cheann ceann a shaoil oibre, lean Hoffmann ar aghaidh lena chuid oibre mar scríbhneoir, cumadóir, maisitheoir is léirmheastóir. Ar an mbealach sin, tháinig sé chun tosaigh mar dhuine de na pearsana ag lár an Rómánsachais Ghearmánaigh, agus tionchar faoi leith aige ar scríbhneoirí ina dhiaidh sin i seánraí na fantaisíochta agus an uafáis.

Saol 
Phós Hoffmann Mischa (Maria nó Marianna Thekla Michalina Rorer / Trzcińska) sa bhliain 1802.  Tugtha don ól agus cliúsaí ban, bhuail an tsifilis é. D'éag Hoffmann i mBeirlín ar 25 Meitheamh 1822.

Féach freisin 

 Rómánsachas

Saothar 

 Leabharliosta

Tagairtí 

Scríbhneoirí Gearmánacha
Breithiúna Gearmánacha
Daoine a rugadh i 1776
Básanna i 1822
Rómánsachas
Ríthe Shíol Anmchadha


Fo-ríocht nó tiarnacht de chuid  Uí Mhaine ba ea Siol Anmchada suite in oirthear chúige Chonnacht.  Amuigh an tuath as an ghéag úd.  Rinneadh ríthe Uí Mhaine de roinnt acu.

Ríthe Shíol Anmchadha
 Diarmaid mac Dúnadhaigh, 998
 Cú Chonnacht mac Dúnadhaigh, 1006
 Madadhán mac Gadhra Mhóir, 1008
 Gadhra Mór mac Dúnadhaigh, 1008–1027
 Doghra mac Dúnadhaigh, maraithe 1027
 Dúnadhach mac Con Chonnacht, 1027–1032
 Diarmaid mac Madadháin, 1032–1069
 Madadhán Reamhar Ua Madadháin, 1069–1096
 Giolla Fionn mac Mhic Uallacháin, 1096–1101
 Diarmaid Ua Madadháin, 1101–1135
 Cú Choirne Ua Madadháin, 1135–1158
 Madadhán Mór Ua Madadháin, 1158–?
 Maoileachlann Ua Madadháin, ?–1188
 Diarmaid Cléireach Ua Madadháin, 1188–1207
 Madadhán Óg Ó Madadháin, 1207–1235 
 Cathal Ó Madadháin, 1235–1286

Tiarnaí Shíol Anmchadha 
 Murchadh Ó Madadháin (I), 1286–1327
 Eoghan Ó Madadhan (I), 1327–1347
 Murchadh Ó Madadháin (II), 1347–1371
 Eoghan Mór Ó Madadháin, 1371–1410
 Murchadh Ó Madadháin (III), 1410–1451
 Eoghan Carrach Ó Madadháin, 1451–?
 Murchadh Reagh Ó Madadháin, ?–1475
 Eoghan Ó Madadháin (IV), 1475–c. 1479
 Breasal Ó Madadháin, c. 1479–1526
 Domhnall Ó Madadháin, 1567–1612
 Anmchadh Ó Madadháin, 1612–1636

Cinn na Fine 
 Domhnall mac Sheáin Ua Madadháin/Donald Madden, 1567–1612
 Ambrose Madden, 1612–1636
 John Madden, 1636–1677?
 Colonel Daniel Madden, c. 1677–1727
 Breasal Madden, 1727–1745
 Ambrose Madden, 1745–c. 1791
 Ambrose Madden, Streamstown, beo 1810
 Breasal Madden, Eyrecourt
 Ambrose Madden, Buffalo City, USA
 Walter Madden, Buffalo City, USA, beo 1902

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003), Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Mhaine
Oibríocht Entebbe (1976)

Rinneadh tarrtháil ar na gialla le linn  Oibríocht Entebbe ar 4 Iúil 1976  ag Aerfort Entebbe in Uganda. Ba chróga an tarrtháil í agus d'éirigh go geal leis.

Na himeachtaí 

Cúpla lá roimhe sin, ar 27 Meitheamh, d'fhuadaigh buíon sceimhlitheoirí eitleán de chuid Air France, díreach tar éis éirí in airde ón Aithin dó, agus é ar a shlí ó Iosrael go dtí an bhFrainc.  Bhí an drong bainteach leis an ‘bhFronta Pobail i gcomhair Shaoirse na Palaistíne’

Bhí anbhá agus alltacht ann, ach mearbhall lena chois sin nuair a tugadh le fios go raibh an t-eitleán tar éis tuirlingt in Uganda mar a raibh an ghealt thíoránach Idi Amin i gcumhacht. É mórchúiseach, lán de bhuaileam sciath agus imithe glan as a mheabhair.  Chuir Idi Amin fáilte roimh na fuadaitheoirí.

Ar an 4 Iúil, rinne fórsaí ón Iorael ionsaí dásachtach ar an aerfort. Thuirling buíon cománlach as Iosrael i lár an oíche, agus tháinig siad aniar aduaidh ar na fuadaitheoirí.

Caillteanais 
Rinneadh tarrtháil ar na 106 giall; maraíodh triúr, gafa i lár an achrainn (bhí giall eile, Dora Bloch (76) gafa san ospidéal in Entebbe ag an am; feallmharaíodh í níos déanaí, gan trua, gan taise).  Maraíodh deartháir Benjamin Netanyahu sa ruathar tarrthála (Lt. Col.  Yonatan Netanyahu), an t-aon cománlach Iosraelach a fuair bás. 

Maraíodh na fuadaitheoirí go léir agus bhain caillteanais ollmhóra do Idi Amin. Fuair 46 saighdiúir de chuid Uganda bás, ach go háirithe, scriosadh 11  MiG-17 and MiG-21, buamadóirí troda de chuid Uganda.  Tharraing míchuibhiúlacht gníomhartha Uganda náire ar Idi Amin agus a rialtas, mar a chonacthas thar lear é.

Féach freisin 

 Idi Amin

Scannáin 
 The Last King of Scotland (2006) 
 Raid on Entebbe (1977);  
 Seven Days in Entebbe (2018)

Tagairtí 

Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Uganda
Stair Iosrael
Fuadaigh eitleán
Stair na Palaistíne
1976
Robert Carswell, Barún Carswell

Tiarna Príomh-Bhreitheamh ar Thuaisceart Éireann ba ea Robert Carswell (a rugadh ar 28 Meitheamh 1934).  Bhí Carswell i gcroílár an chórais dlí i dTuaisceart Éireann le linn na dTrioblóidí.

Saol 
D'fhreastail Carswell  ar an Royal Belfast Academical Institution, Béal Feirste.

Céimí de chuid Ollscoil Oxford (BA MA 1956) agus Ollscoil Chicago (JD 1958), glaodh Carwell chun Bharra Thuaisceart Éireann air sa bhliain 1957 agus chun an Bharra Laistigh sa bhliain 1971.

Tuaisceart Éireann 
Ceapadh Carswell mar Ard-Aighne ar Thuaisceart Éireann sa bhliain 1969 

Bhí Carswell ina Abhcóide Sinsearach na Corónach i dTuaisceart Éireann ó 1979 go 1984. Rinneadh breitheamh den Ard-Chúirt de ina dhiaidh sin. 

Bhí Carswell ina bhall de Chúirt Achomhairc Thuaisceart Éireann ó 1993 go 1997 agus ina Thiarna Príomh-Bhreitheamh ar Thuaisceart Éireann ó 1997 go 2004. Tháinig sé  i gcomharbas ar Brian Hutton, Barún Hutton sa bhliain 1997

Sasana 
Bhain sé amach an chéim deiridh dá shaol oibre mar bhreitheamh agus é i dTiarna na nGnáthachomharc idir 2004 agus 2009, leis an teideal Barún Carswell, as an gCillín i gContae Aontroma.

Muintir 
Phós Carswell Romayne Winifred Ferris sa bhliain 1961 agus bhí beirt chlainne acu.

Ainmníodh Lady Carswell mar Lord-lieutenant de Belfast sa bhliain 2000, post a bhí aici go dtí 2009.

Féach freisin 

 Brian Hutton, Barún Hutton

Naisc sheachtracha 

 PublicWhip.org
 ThePeerage.com

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1934
Daoine beo
Alumni Ollscoil Oxford
Breithiúna Éireannacha
Breithiúna Sasanacha
Polaiteoirí Thuaisceart na hÉireann
Uaisleacht Éireannach
Diarmaid Ua Madadháin


Rí Síol Anmchadha agus Uí Mhaine ba ea  Diarmaid Ua Madadháin  (bás 1135).

Cúlra 
Madadhán Reamhar Ua Madadháin (bás 1096) ba ea athair Dhiarmada. Chomh maith le bheith ina rí Shíol Anmchadha, ba é an duine deireanach dá mhuintir a rinneadh rí Uí Mhaine de, c. 1134.

Ua Fuirg agus Ua Cinnéidigh 
Sa bhliain 1131, bhí Diarmaid ciontach i marú Dhomhnaill Uí Fuirg, tiarna Uí Forgo. Bhain ard-rí Dhomhnaill, Giolla Chaoimhín Ua Ceannéidigh a dhíoltas amach nuair a mharaigh sé Diarmaid sa bhliain 1135.  Tháinig Cú Choirne Ua Madadháin (bás 1158) i gcomharbacht air.

Clann 
Ní aithne ar bhean chéile Dhiarmada.  Bhí ar a laghad ceathrar mac aige:
 Madadhán Mór Ua Madadháin, a d'éirigh ina rí sa bhliain 1158
 Murchadh
 Conchobhar, a d'éirigh a mhac Murchadh ina thaoiseach de leath de Shíol Anmchadha, agus a fuair bás sa bhliain 1201
 Maoileachlann Ua Madadháin, taoiseach ón mbliain 1158 go dtí 1188.

Deirtear i ndán gur gan laige gan dearmad é Diarmaid.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Uí Mhaine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003), Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Síol Anmchadha
Ríthe Uí Mhaine
Dlí Coulomb

Is dlí turgnamhach fisice é Dlí Coulomb,   nó Dlí an Chearnfhaid Inbhéartaigh Coulomb, a chainníochtaíonn ar an méid an fhórsa idir dhá cháithnín atá luchtaithe go leictreach agus nach bhfuil ag bogadh. De ghnáth tugtar fórsa leictreastatach nó fórsa Coulomb  ar an bhfórsa leictreach idir comhlachtaí luchtaithe atá ar fos.   D'aimsigh an fisiceoir Francach Charles-Augustin de Coulomb an dlí den chéad uair sa bhliain 1785, agus uaidh an t-ainm. Bhí dlí Coulomb riachtanach d’fhorbairt theoiric an leictreamaighnéadais, b’fhéidir fiú a phointe tosaigh, toisc go raibh sé indéanta méid an luchta leictreachais a phlé go ciallmhar. 

Deirtear sa dlí go bhfuil méid fhórsa leictreastatach an aomacháin nó an  éartha idir dhá phonclucht  comhréireach go díreach le táirge méideanna na luchtanna agus comhréireach go hinbhéartach leis an fhad cearnaithe eatarthu.

Naisc sheachtracha
Khan Academy. Coulomb's Law. https://www.khanacademy.org/science/high-school-physics/electric-charge-and-electric-force/coulombs-law-and-electric-force/v/coulombs-law

Tagairtí

 Leictreamaighnéadas
 Leictreastataic 
 Fórsa
Dlíthe eolaíocha
Salanndroichead (próitéine agus próitéine agus formhóilíneach )

Sa cheimic, is meascán de dhá idirghníomhaíocht neamh-chomhfhiúsach é  salanndroichead : nascadh hidrigine agus nascadh ianach (Fíor 1). Tá ianphéireáil ar cheann de na fórsaí neamhchomhfhiúsacha is tábhachtaí sa cheimic, i gcórais bhitheolaíocha, in ábhair éagsúla agus i go leor feidhmeanna ar nós crómatagrafaíochta  iandíse. Is é an t-ionchur is minice a thugtar faoi deara ná don chobhsaíocht i gcomhfhoirmiú fillte de phróitéiní atá neamhfhabhrach go heantrópacht. Cé gur eol gur idirghníomhaíochtaí réasúnta lag iad idirghníomhaíochtaí neamhchomhfhiúsacha, is féidir le hidirghníomhaíochtaí beaga cobhsaíochta cur go mór le cobhsaíocht fhoriomlán na conformála.  Ní amháin go mbíonn salanndroichid  le fáil i bpróitéiní, ach is féidir iad a fháil freisin sa cheimic fhormhóilíneach . Déantar teirmidinimic gach ceann acu a iniúchadh trí nósanna imeachta turgnamhacha chun rochtain a fháil ar rannchuidiú fuinnimh in aisce an salanndroichid  don fhuinneamh saor in aisce foriomlán na staide.

Salanndroichid i nascadh ceimiceach
In uisce, is í an eantrópacht a spreagann foirmiú salanndroichead nó iandíseanna den chuid is mó, agus de ghnáth bíonn ranníocaíochtaí neamhfhabhracha ΔH mar gheall ar dhíothú na n-ian idirghníomhach ar chomhcheangal. [

Tagairtí

 Nascadh ceimiceach
 Innealtóireacht phróitéineach
Sœur Emmanuelle

Bean rialta Fhrancach ba ea Sœur nó Siúr Emmanuelle, N.D.S. (née Madeleine Cinquin 16 Samhain 1908 – 20 Deireadh Fómhair 2008).

Saol 
Chaith Siúr Emmanuelle an chuid is mó dá saol ag maireachtáil leis na daoine ba bhoichte, go háirithe i gCaireo, lucht na ngiobal nó iad siúd a mhaireann ar pé rud a fhaigheann siad ar na sráideanna. ‘Mo mhuintir féin,’ a thugadh sí orthu. Ba mhór an meas a bhí ag muintir na Fraince ar a cuid oibre agus ar an mbealach in ar éirigh léi idir pholaiteoirí agus lucht na meán cumarsáide a spreagadh chun cabhrú léi. Tá bonneagar fágtha ina diaidh aici a chinntíonn go leanfar leis an obair ar chuir sí tús léi.

D’insíodh sí go minic an scéal gur shocraigh sí lá gur cheart di a chur in iúl don phápa, Eoin Pól II a bhí ann, go raibh sí ag cur frithghinniúint ar fáil do na mná a bhí faoina cúram. Scríobh sí chuige agus thug sí an litir do chara dílis léi ag rá, ‘Déan cinnte go dtugann tú féin an litir seo dó.’ Nuair nár tháinig aon scéal ar ais ón phápa ag cur dogma na heaglaise i gcuimhne di, dúirt sí gur ghlac sí leis go raibh an pápa ar aon intinn léi maidir lena raibh ar siúl aici. 

Fuair an tSiúr Emmanuelle bás sa bhliain 2008 agus í beagnach céad bliain d’aois.

Tagairtí 

Daoine Francacha
Mná rialta
Daonchairde
Gníomhaithe
Daoine a rugadh i 1908
Básanna in 2008
Conradh in aghaidh Iomadú Núicléach (1968)

Síníodh an Conradh in aghaidh Iomadú Núicléach (Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons nó NPT de ghnáth) ar 1 Iúil 1968.  Tháinig i bhfeidhm in 1970. Tá an Conradh fós i bhfeidhm. Ba as 'Rúin na hÉireann' in 1958 sna Náisiúin Aontaithe a thig an Conradh.

I láthair na huaire, níl Iosrael, India, an Phacastáin agus an Chóiré Thuaidh páirtí sa chomhaontú.

Síníodh conradh eile sa bhliain 2017, Conradh maidir le Toirmeasc ar Airm Núicléacha (2017) nó an TPNW.  Déanann an Conradh nua neartú ar an NPT. Comhlánaítear an NPT leis an gConradh nua seo, ach déantar feidhmiú air freisin. Bhí sé beartaithe i gcónaí sa NPT go nglacfaí bearta éifeachtacha breise maidir le dí-armáil núicléach agus tá an TPNW ar cheann de na bearta sin.

Stair 
Bhí dlúthcheangal ag Éirinn le bunús an NPT. Chuir Frank Aiken tús le conradh in aghaidh iomadú núicléach sa bhliain 1958.  Chuir se dréachtrún chun tosaigh a mhol bunú coiste a scrúdódh na contúirtí a bhainfeadh le scaipeadh na n-arm núicléacha.  Thug Éirinn isteach na chéad 'Réitigh Éireannacha', mar a tugadh orthu ag na Náisiúin Aontaithe agus as sin a lean an NPT.

I 1960, chuir sé dréachtrún eile ar an ábhar chun tosaigh agus i mí na Nollag 1961 glacadh d’aonghuth le rún nua-dhréachtaithe na hÉireann.

Bhí an chéad chéim tógtha, agus seacht mbliana níos déanaí, síníodh an Conradh in aghaidh Iomadú Núicléach.

Mar aitheantas ar an ról ceannródaíoch sin, ba í Éire an chéad tír a fuair cuireadh an NPT a shíniú in 1968  i Moscó, shínigh Frank Aiken é.

Féach freisin 

 Conradh um Chosc Cuimsitheach ar Thrialacha Núicléacha
 Conradh maidir le Toirmeasc ar Airm Núicléacha (2017)
 Airm núicléacha

Tagairtí 

Conarthaí
Dlí idirnáisiúnta
Airm núicléacha
Náisiúin Aontaithe
Magh Loirg

Tuath na meánaoise suite i Contae Ros Comáin an lae inniu ba ea Magh Loirg nó Magh Lorg an Daghda (Meán-Ghaeilge  Mag Luirg).  Tuath de ríocht na gConnacht a bhí ann idir na blianta c. 956–1585.  Géag de Shíol Mhuireadhaigh ba ea ríthe Mhagh Loirg, de shliocht Uí Bhriúin Aoi, iad féin de chuid na Connachta. 

Dia ársa na nGael ba ea an Daghdha.

Mac le Tadhg mac Cathail (rí Chonnacht 925–956) ba ea chéad rí na tuaithe, Maolruanaidh Mór mac Taidhg.

Is dóigh go raibh beart éigin déanta ag Maolruanaidh, go mbeadh sé ina rí Magh Loirg, in ionad na clainne Mhic Riabhaigh a bhí ann ó dhúchas, mar chúiteamh ar aon éileamh ar ríogacht an chúige.  Clann Mhaolruanaí (níos deireanaí Mhic Dhiarmada) ba ea a mhuintir, gaolta le Uí Chonchúir, ríthe Chonnacht agus ardríthe na hÉireann ina measc.

Le fírinne, ní léir é cathain go cruinn a tharla an eachtra seo.  Ní mórán cabhrach iad foinsí an iar inniu.  Is léir é gur tharla an díshealbhú roimh 1400, mar s mhol Sir Cecil King-Harmon sa bhliain 1958, nó roimh 1300, mar a scríobhadh san Roscommon Herald sa bhliain 1959.  Is dócha gurbh í an inscríbhinn ar Chloch Mhic Riabhaigh i Reilig Ard Carna, curtha suas c. 1930, go raibh an chlann is ina ríthe Mhagh Loirg  go dtí 1255, an fhianaise is údarásaí.  Tá sí ar a laghad i gcomhréir le moladh Edward MacLysaght (More Irish Families) go raibh clann Mhic Riabhaigh ina dtiarnaí Mag Loirg go dtí an 13ú haois, nuair a chuir clann Mhic Dhiarmada faoi smacht iad.

Tagairtí annál 
 ACM 932.2: ''Goill Luimnigh do ionnradh Connacht co Muigh Luircc fo thuaith, & co Badhbhghna soir.

Féach freisin 
 Ríthe Mhagh Loirg
 Mainistir na Búille, Barúntacht

Foinsí
 Dermot Mac Dermot, "Mac Dermot of Moylurg: The Story of a Connacht Family", 1996.
 The MacDermot Clan Association
 A. J. Otway-Ruthven, "A History of Medieval Ireland", 1968.

Tagairtí 

Ríthe na gConnacht
Íngrid Betancourt

Is polaiteoir de chuid na Colóime í Íngrid Betancourt agus gníomhaí ar son chearta an duine (a rugadh ar 25 Nollaig 1960)
Fuadaíodh Betancourt agus í i mbun toghchánaíochta sa Cholóim i mí Feabhra 2002. 
Cuireadh tús le feachtas pobail agus stáit sa Fhrainc chun í a fhuascailt ó lámha an FARC agus cuireadh dlús leis an bhfeachtas sin nuair a tháinig Sarkozy i gcumhacht. 
Ligeadh saor í ar 2 Iúil 2008.

Bronnadh dénáisiúntacht uirthi sna 1980idí (phós sí Francach) agus thóg sí an náisiúntacht Francach. Tá meas as cuimse ag muintir na Fraince ar Betancourt toisc an misneach a thaispeáin sí le linn di a bheith i ngéibheann.

Bronnadh an gradam Chevalier de la Légion d’Honneur ar Ingrid Betancourt ag searmanas in Áras an Elysées ar 14 Iúil 2008. ‘Is comhartha dóchais í Betancourt do mhuintir na Fraince,’ a dúirt uachtarán na tíre, Nicolas Sarkozy, fúithi agus é ag cur fáilte roimpi ar ais sa Fhrainc.

Tagairtí 
 

Daoine a rugadh i 1960
Polaiteoirí Colómacha
Fuadaigh
Gníomhaithe
Irish Society for Promoting the Education of the Native Irish through the Medium of Their Own Language (1818)

Bunaíodh an Irish Society for Promoting the Education of the Native Irish through the Medium of Their Own Language i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1818. Bhí sé mar aidhm ag an Society scrioptúr reiligiúnach a chur ar fáil i nGaeilge.

Grúpa misinéireachta Protastúnach ba ea an Society a dhírigh ar Chaitlicigh a labhair Gaeilge a iompú ina bProtastúnaigh. Bhunaigh baill d’Eaglais na hÉireann an cuman. 

Cé gur laistigh den Eaglais Bhunaithe, an Eaglais Anglacánach, a tháinig an ‘Irish Society’ chun cinn, bhain sé le heite ar leith den Eaglais sin, leis an eite íoseaglasta nó ‘low church’, leis an eite shoiscéalach Chailvíneach.

Imeachtaí 
Ba iad Henry Joseph Monck Mason  (1778–1858), abhcóide (a bhí fostaithe mar phríomhleabharlannaí in Ósta an Rí) agus Robert Daly (1783–1872), a bhí an uair sin ina reachtaire i gCúirt an Phaoraigh) na príomhbhunaitheoirí. D'éirigh Daly ina easpag Chaisil, Imligh, Phort Láirge  agus na Leasa Móire sna blianta 1843–72. Easpag eile a bhí taobh thiar den Society ba ea Power le Poer Trench (ardeaspag Thuama 1834–1839).

Foilsíodh an chéad tuarascáil ón Irish society sa bhliain 1818. Is cuid de bhailiúchán Stairiúil Ginearálta Leabharlann na Parlaiminte (Leabharlann an Oireachtais ) an foilseachán seo.

Faoin mbliain 1829 bhí Monck Mason in ann dóchas a léiriú as obair an chumainn nuair a chuir sé na staitisticí seo i láthair: Districts: 24ː Inspectors: 28;  Masters: 472;   Pupils: 17,512 (of which: Adults:13,546   Females: 2,493)Sa bhliain 1830 d’fhoilsigh an Scoiety Bíobla agus Tiomna Nua a chuir Éadbhard Ó Raghallaigh in eagar faoi mhaoirseacht Monck Mason.

Conspóid 
Ba shoiléir ar an gcéad riail a bhí ag an gcumann nach raibh i múineadh léamh na Gaeilge ach réiteach praiticiúil. An cuspóir a bhí ag an obair seo ná cumas léite Gaeilge a thabhairt d’fhoghlaimeoirí fásta le go mbeidís in ann an Bíobla Gaeilge a léamh. Ní raibh scríobh na teanga i gceist ar chor ar bith.

Mar sin, ba mhinic ráite ag an Society é go gcuirfeadh léamh na Gaeilge na foghlaimeoirí ar bhóthar an Bhéarla. Ba nós leo a bheith á gcosaint féin orthu siúd a d’áiteodh go mbeadh obair an chumainn ag cur moill ar bhás na Gaeilge, teanga a bhí, dar leo, ina bhac ar dhul chun cinn na sochaí.

Ach ag an am céanna, ba bheag a bhí idir meon na bProtastúnach soiscéalach agus meon na hEaglaise Caitlicí i leith na Gaeilge: teanga na n-íochtarán ab ea í dar leo beirt.

Féach freisin 

 Cumann Buan-Choimeádtha na Gaedhilge (1875)
 Henry Joseph Monck Mason

Tagairtí 

Stair na Gaeilge
Eaglais na hÉireann
Eagraíochtaí
Léigear Malakand

Ba é léigear Malakand , a tharla 26 Iúil-2 Lúnasa 1897, ná an léigear ar gharastún na Breataine sa réigiún Malakand coilíneach na Breataine san Imeallchúige Iarthuaiscirt na hIndia.  Thug na Briotanaigh aghaidh ar fhórsa d'fhinígh Phaistiúnacha a raibh a dtailte treibhe roinnte ag an Líne Durand,  an  teorainn 2,445Km idir an Afganastáin agus India na Breataine, a dréachtaíodh ag deireadh na gcogaí Angla-Afganastánach, chun cuidiú le coinneáil siar an méid a raibh eagla na Breataine air, sé sin scaipeadh tionchair Impireacht na Rúise i dtreo bhfo-ilchríoch na hIndia.

Tagairtí
 Coimhlintí in 1897
 Malakand
 Léigear a bhaineann le hIndia na Breataine
 Malakand
 Malakand
 Stair Khyber Pakhtunkhwa
 Stair mhíleata Khyber Pakhtunkhwa
 Stair mhíleata na hAfganastáine
 Stair na Pacastáine
 1897 san India
 imeachtaí Iúil 1897
 imeachtaí Lúnasa 1897