joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Conall mac Fidhghaile


Ceathrú rí is fiche Uí Mhaine ba ea  Conall mac Fidhghaile  (bás 782).

Is doiléir í ré Chonaill.  I ndiaidh Aedh Ailghin (bás 767) agus Dunchadh ua Daimhine (bás 780), agus réimis sách fada acu, thosaigh le Conall sraith ceithre nó cúig rí agus réimis ghearra acu.  Cuireann seo coimhlint éigin in úil, de bharr b'fhéidir achrann comharbachta agus/nó comhrac le clann Uí Briúin faoi cheannasArdail mhic Cathail (bás 791), agus iad ag leathadh.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.
Commentary by Dan M. Wiley (The Cycles of the Kings Web Project)

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Dúnchadh mac Duibh Dhá Thuadh


Cúigiú rí is fiche Uí Mhaine ba ea  Dúnchadh mac Duibh Dhá Thuadh  (Meán-Ghaeilge  Duncadh mac Duib Dá Tuadh) (bás 782).

Ní fheictear é sna ginealaigh.  

Is é an dara rí i sraith ceithre nó cúig rí agus réimis ghearra acu.  Cuireann seo coimhlint éigin in úil, de bharr b'fhéidir achrann comharbachta agus/nó comhrac le clann Uí Briúin faoi cheannasArdail mhic Cathail (bás 791), agus iad ag leathadh.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.
Commentary by Dan M. Wiley (The Cycles of the Kings Web Project)

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Amhalgaidh


Séú rí is fiche Uí Mhaine ba ea  Amhalgaidh  (bás 784).

Is é Amhalgaidh an rí is éiginnte de sraith ceithre nó cúig rí Uí Mhaine le linn na ré seo.  Ní fios fiú a shinsearacht.  Cuireann seo coimhlint éigin in úil, de bharr b'fhéidir achrann comharbachta agus/nó comhrac le clann Uí Briúin faoi cheannasArdail mhic Cathail (bás 791), agus iad ag leathadh.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Ailill mac Inreachtaigh


Seachtú rí is fiche Uí Mhaine ba ea  Ailill mac Inreachtaigh  (bás 799).

Inreachtach mac Dluthaigh ba ea athair Ailealla.  Níl fianaise ar bith eile le fáil faoi.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.
Commentary by Dan M. Wiley (The Cycles of the Kings Web Project)

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Dub Dá Leithe mac Tomaltaigh


Ochtú rí is fiche Uí Mhaine ba ea  Dubh Dhá Leithe mac Tomaltaigh  (Meán-Ghaeilge  Dub Dá Leithi mac Tomaltaigh) (bás 816).

  
I nAnnála Uladh, tugtar an teideal 'dux namne' do Dhubh Dhá Leithe.  Ní fios go cruinn an gciallaíonn seo 'Maine'.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.
 Commentary by Dan M. Wiley (The Cycles of the Kings Web Project)

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
An Craiceann ina Mairim

Scannán scéinséir uafáis, a léirigh Pedro Almodóvar, is ea  'An Craiceann ina Mairim',  'The Skin I Live In' , nó 'La piel que habito' (2011).

Plota 
Glacann Antonio Banderas páirt máinlia ó Mhaidrid atá gustalach agus cultúrtha agus a bhfuil meas ag gach duine air. Sa teach ollmhór atá aige tá obrádlann ina ndéanann sé tástálacha ar Vera, bean álainn atá ina cime aige, nach bhfuil uirthi ach sreabhann teann de dhath craicinn agus a bhfuil a craiceann féin chomh mín le síoda gan smál, gan locht.

Tá an chuma ar an scéal go ngéilleann sí dá géibheann go fonnmhar. Ach i ndeireadh na dála téann sí as a meabhair agus éiríonn sí foréigeanach dá bharr.

Tagairtí 

Scannáin 2011
Murchadh mac Aodha Uí Mhaine


Tríú rí is tríocha Uí Mhaine ba ea  Murchadh mac Aodha  (bás 960).

Is doiléir é réimeas Mhurchadha. Seo a leanas roinnt eachtraí a tharla in Uí Maine, sna Connachta agus i nÉirinn le linn a shaoil:
 ACM 940.8: Cluain Mic Nóis & Cell Dara do orccain lá Blacaire, mac Gofradha, & la Gallaibh Átha Cliath.
 ACM 943.11: í cholamhain téintídhe do aicsin sechtmhain ria Samhain, co ro shoillsigh an bhioth uile.
 ACM 945.6: Cath eitir eonaibh an mhara, & an tíre occ Luimnech.
 ACM 948.18: Indradh Maighe Finn lá Conghalach.
 AVM 949.10: Indredh Shíll n-Anmcadha, & orgain Cluana Ferta Brénainn lá Ceallachán & lá Fiora Mumhan. 
 ACM 956.5: Aodh, mac Ceallaigh, comharba Brénainn (abb Chluain Fearta) ... d'écc.
 ACM 959.7: Soighet teineadh do thecht iar fut Laighen, aniardhes, co ro mharbh míle do dhaoinibh & alltoibh co n-icce Ath Cliath.

 Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Murchadh mac Sochlacháin


Dara rí is tríocha Uí Mhaine ba ea  Murchadh mac Sochlacháin  (bás 936).

Sa bhliain 918, tharla ár mór ar Uíbh Mhaine ag Gréin, ach ní thugtar sonraí ar bith.

Sochlachán mac Diarmada (bás 909) ba ea a athair, agus Mughrón a dheartháir.  Feictear a ginealaigh mar a leanas:
  Clann Cremthaind: Murchatan, mac Sochlachain, mic Diarmata, mic Fergusa, mic Murchada, mic Duib-da-Thuath, mic Daimine, mic Daimdairi, mic Ailella, mic Coirbine, mic Aeda, mic Crimthaind Chaeil, mic Lugdach, mic Dalla.
Óir gurb é an t-ainm deireanach sa liosta, b'fhéidir é nach ndearnadh rí eile de dhuine dá chlann.

 Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Sochlachán mac Diarmada


An chéad rí is tríocha Uí Mhaine ba ea  Sochlachán mac Diarmada  (bás 909).

Insítear sna hannála
 ACM 865.11: h-Uppán, mac Cionaodha, righdamhna Connacht, do losccadh h-i t-taigh theineadh la Sochlachan, mac Diarmada.
 AU 867.5: Aban m. Cinaedha, rigdomna Connacht, do orcain fri daighidh o Shochlachan m. Diarmato.
 ACM 908.5: Sochlachán mac Diarmada, tighearna Ua Maine, d'ég h-i c-cleírcecht.
 AU 912.5: Sochlacan m. Diarmata, rex Nepotum Maine, in clericatu uitam finiuit.

Fuair a mac, Mughrón, roimhe féin, agus tháinig a mhac eile, Murchadh, i gcomharbacht air.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Cathal mac Murchadha


Naoú rí is fiche Uí Mhaine ba ea  Cathal mac Murchadha  (bás 816).

Maraíodh Cathal i gCath Rath Fhearadh, i nDealbhna Nuad idir an Suca agus an Sionainn, ag taoisigh Uí Bhriúin, Diarmaid mac Tomaltaigh agus Maolchothaigh mac Fogartaigh.  Gabhadh iníon Chathail i ngéibhinn chomh maith.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Cathal mac Ailealla


Naoú rí is fiche Uí Mhaine ba ea   Cathal mac Ailealla  (834 – 844).

Bhí Cathal i gcoróin faoin mbliain 834 ach ní deirtear cá fad a bhí sé i réim, nó ar tháinig sé go díreach i gcomharbacht ar Chathal mac Murchadha

Le linn a ré, bhíodh ruathair á dhéanamh go rialta ag na Lochlannaigh ar an Sionainn, go háirithe ar Chluain Mhic Nóis.  Rinne siad ruathair in éadan Uí Mhaine féin:
Slóighedh la Tuirgheis, tigherna Gall for Loch Ribh, co ro airccseat Connachta & Midhe, & ro loiscseat Cluain Mic Nóis cona derthaighibh, & Cluain Fearta Brénainn, Tir Dá Ghlas, Lothra, & cealla iomdha archena.

Ní raibh Cathal féin in aghaidh ruathar ar Chluain Mhic Nóis.  Insítear i nAnnála na gCeithre Máistrí:Sárucchadh Cluana Mic Nóis do Cathal, mac Ailella, tigherna Ua Maine, for Fhlann, mac Flaithbhertaigh, d'Uíbh Forggo, prioir a Mumhain, con do-tard isin Sionainn, co n-dorchair.

Insítear fosta go ndearna Cathal ruathar fánach in éadan na Mumhan:
Maidhm ria c-Cathal, mac Ailealla, for Fedhlimidh, mac Criomhthainn, ri Caisil, h-i Maigh n-Í, bhail in ro marbhait sochaidhe.

Feictear tásc Cathail sna hannála gan sonraí.  Ní fheictear muintir ar bith leis i Leabhar Uí Mhaine.

 Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí MhaineRíthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe
Mughrón mac Sochlacháin


Tríochú rí Uí Mhaine ba ea   Mughrón mac Sochlacháin  (bás 904).

Is é Mughrón an chéad rí Uí Mhaine a bhfuil taifead air ón mbliain 844.  Sochlachán mac Diarmada ba ea a athair.  Tugtar ghinealach a dhearthár, Murchatán (bás 936), mar a leanas:
  Clann Cremthaind: Murchatan, mac Sochlachain, mic Diarmata, mic Fergusa, mic Murchada, mic Duib-da-Thuath, mic Daimine, mic Daimdairi, mic Ailella, mic Coirbine, mic Aeda, mic Crimthaind Chaeil, mic Lugdach, mic Dalla.
Óir gurb é an t-ainm deireanach sa liosta, b'fhéidir é nach ndearnadh rí eile de dhuine dá chlann.

 Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Geibheannach mac Aodha


Ceathrú rí is tríocha Uí Mhaine ba ea Geibheannach mac Aodha (Meán-Ghaeilge Geibennach mac Aedha) (bás 973).

Is doiléir é réimeas Gheibheannaigh. Tharla roinnt eachtraí le linn a shaoil mar a leanas:
 ACM, 960.8: Inis Mór for Loch Ribh do ghabháil do Murchadh ua Chellaigh for Cheallach, mac Ruairc, tighearna Fear Cúl .i. tighearna Síl Ronáin, co ruccadh cona chobhlach i Tir Maine i n-erghabhail
 ACM 961.7: Ní nemh-ghnath do dhénamh lasin rígh Domhnall, mac Muirchertaigh .i. longa do breith dar Dabhall, tar Sliabh Fuait co Loch n-Aindind, co ro h-oirccedh oiléna an locha lais.
 ACM 961.10: Maidhm ria Fearghal ua Ruairc, rí Connacht, for Muimhnechaibh for Sionnaind .i. maidhm na Catinchi ettir Cluain Ferta & Cluain Mic Nóis, & Dal Cais do orccain lais iarsin.
 ACM 963.10: Gorta díofhulaing i n-Erinn co renadh an t-athair a mhac & a inghen ar bhiadh
 ACM 971.8: Conchobhar, mac Taidhg an Tuir, rí Connacht, d'écc.

Maraíodh Geibheannach, i dteannta le Cathal mac Taidhg, rí Chonnacht, i mbun catha in éadan Mhurchadha Uí Fhlaithbheartaigh.Annála Uladh, AU 973.2

 Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Muirgheas mac Domhnaill


Cúigiú rí is tríocha Uí Mhaine ba ea   Muirgheas mac Domhnaill  (bás 985).

Ní fheictear sna hannála Éireann ach a thásc gan sonraí eile.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Antonio Giovinazzi

Is tiománaí Foirmle a hAon Iodálach é Antonio Maria Giovinazzi, a rugadh ar 14 Nollaig 1993 i Martina Franca, Puglia, an Iodáil . Chuaigh sé in iomaíocht i gCraobh Domhanda Foirmle a hAon ó 2017 go 2021. Thiomáin sé le Sauber agus Alfa Romeo. I 2022, beidh sé ag glacadh páirt i gCraobh Domhanda Foirmle E leis an bhfoireann Dragon/Penske Autosport.

Tagairtí  

Tiománaithe Foirmle a hAon
Daoine a rugadh i 1993
Tiománaithe Iodálacha Foirmle a hAon
Daoine beo
Príapos

I miotaseolaíocht na Gréige, is miondia beag tuathúil torthúlachta é Príapos (Sean-Ghréigis; Πρῐ́ᾱπος, Príāpos), cosantóir beostoic, plandaí torthaí, agus ball giniúna fireann. Bhí sé le haithint, thar an slua ar a chuid adhairce a bhí ollmhór  agus buan, as ar d'eascair an téarma leighis príachas. Bhí an-tóir air in ealaín earótach na Róimhe agus i litríocht na Laidine, agus is ábhar é don chnuasach  gáirsiúil véarsa, a bhí greannmhar go minic, darb ainm an Priapea.

TAGAIRTÍ
 Déithe na torthúlachta
 Déithe na talmhaíochta
 Leanaí Afraidíté
 Leanaí Dhinísis
 Leanaí Shéas
 Déithe Gréagacha
 Gnéasacht sa tSean Róimh
 Siombailí siombailí fallacha
Pierre Gasly

Is tiománaí Foirmle a hAon ón Fhrainc é Pierre Gasly. Rugadh é i Rouen, An Normainn ar an 7 Feabhra, 1996.  I 2021, beidh sé ag glacadh páirt i gCraobh Domhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann Scuderia AlphaTauri. Thiomáin sé le Torro Rosso agus Red Bull roimhe sin.

Tagairtí  

Tiománaithe Foirmle a hAon
Daoine a rugadh i 1996
Daoine beo
Janko Jesenský

Scríbhneoir Slóvacach ab ea Janko Jesenský a saolaíodh i dTurčiansky Svätý Martin ar an 30 Nollaig 1874 agus a fuair bás sa Bhratasláiv ar an 27 Nollaig 1945. Scríobhadh sé idir phrós agus véarsaí. Is é an t-úrscéal úd Demokrati ("Na Daonlathaigh") an saothar is tábhachtaí a tháinig óna pheann.

Saothar

Filíocht 
 1897 – Vyznanie, dán (chuaigh sé i gcló san iris Slovenské pohľady)
 1905 – Verše J. Jesenského, díolaim filíochta
 1918 – Z veršov Janka Jesenského, díolaim filíochta (athfhoilsíodh sa bhliain 1919 sna Stáit Aontaithe í faoin teideal Zo zajatia)
 1923 – Verše J. Jesenského 2, díolaim filíochta
 1932 – Po búrkach, díolaim filíochta
 1944 – Náš hrdina, saothar idir liriciúil agus eipiciúil
 1945 – Čierne dni, díolaim filíochta
 1945 – Proti noci, bailiúchán saothar
 1945 – Na zlobu dňa, imleabhar a haon agus a dó, díolaim filíochta
 1948 – Jesenný kvet, díolaim filíochta iarbháis

Drámaíocht  
 1895 – Bozky súboja alebo Poručík, scigdhráma (níor foilsíodh an lámhscríbhinn ach sa bhliain 1961 ar an iris úd Slovenské divadlo)
 1895 – Medicína účinkuje, scigdhráma (níor foilsíodh an lámhscríbhinn)

Prós 
 1913 – Malomestské rozprávky, bailiúchán gearrscéalta
 1933 – Cestou k slobode, prós neamhfhicseanúil (fotheideal Úryvky z denníka 1914–1918)
 1935 – Zo starých časov
 1934 a 1938 – Demokrati, iml. 1 agus 2, úrscéal, an saothar is cuimsithí a tháinig ó pheann an scríbhneora. Sa bhliain 1980 rinne an stiúrthóir Jozef Zachar scannán a bhí bunaithe ar an úrscéal seo)
 1940 – Dva medvede
 1941 – Kvôli klasifikácii
 1942 – Prefíkaná sláva
 1943 – Železničné nešťastie
 1944 – Novely, zobrané spisy
 1945 – Reflexie, zobrané spisy
 1946 – Strach

Roghnúcháin agus díolamaí 
 1921 – Zobrané práce Janka Jesenského 1–3 ("Saothair bhailithe Janko Jesenský")
 1932 – Výbor z básní Janka Jesenského (rogha filíochta)
 1934 – Výber z malomestských rozprávok (rogha próis)
 1944/1948 – Zobrané spisy Janka Jesenského 1–21 (bailiúchán eile saothar)
 1950 – Pani Rafiková a iní (rogha próis)
 1953 – Ženích a iné rozprávky (rogha próis)
 1953 – Výber z diela (rogha próis)
 1955 – Láska a život (rogha filíochta)
 1956 – Na zlobu dňa (rogha filíochta)
 1957/1968 – Spisy 1–9 ("Scríbhinní 1-9")
 1960 – Slnečný kúpeľ (rogha próis)
 1975 – Maškarný ples a iné poviedky (rogha próis)
 1977 – Jesenský 1–2 (teach foilsitheoireachta: Zlatý fond slovenskej literatúry)

Aistriúcháin 
 1936 – Výběr z poezie, aistriúcháin ar shaothar an fhile Rúisigh Sergey Esenin
 1942 – Eugen Onegin, aistriúchán ar shaothar an fhile Rúisigh Aleksandr Pushkin

Saothair eile 
 1918 – Počiatky slovenského pravopisu
 1918 – Nástin dejín slovenskej literatúry
 1970 – Listy slečne Oľge, tuairim is 70 litir dár scríobh sé chuig Oľga Kraftová

Naisc sheachtracha
 Album of Slovak Writers – Janko Jesenský

Tagairtí

Daoine a rugadh i 1874
Básanna i 1945
 Filí na Slóvaice
 Scríbhneoirí na Slóvaice
 Aistritheoirí na Slóvaice
 Daoine ó Martin, an tSlóvaic
 Janko
 Adhlacthaí sa Reilig Náisiúnta i Máirtín
 uaisle na Slóvaice
Daioine na Slóvaice
Henry Barron (breitheamh)

Breitheamh Éireannach ba ea Henry Barron (25 Bealtaine 1928 – 25 Feabhra 2010). Ba ea é an chéad Ghiúdach a bhí ina bhreitheamh den Ard-Chúirt (1982-1997) agus den Chúirt Uachtarach (1997-2000). An t-aon bhall amháin den Choimisiún Fiosrúcháin Neamhspleách faoi Bhuamáil Bhaile Átha Cliath agus Mhuineacháin ab ea é.

Sa bhliain 2016, scríobh David B. Green go hachomair le haghaidh 𝙃𝙖𝙖𝙧𝙚𝙩𝙯 faoi shaol agus gairm An Bhreithimh Barron.

Tagairtí 

Breithiúna Éireannacha
Daoine a rugadh i 1928
Básanna in 2010
Giúdaigh agus Giúdachas in Éirinn
Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Páirt (ceimic)

Sa cheimic orgánach, is éard is páirt ann ná cuid de mhóilín.   a dtugtar ainm dó toisc go bhfuil sé aitheanta mar chuid de mhóilíní eile chomh maith.

Tagairtí
 Ceimic orgánach
Leopold Gmelin

Ceimiceoir Gearmánach ab ea  Leopold Gmelin (2 Lúnasa 1788 - 13 Aibreán 1853). Bhí Gmelin ina ollamh in Ollscoil Heidelberg agus i measc rudaí eile, d’oibrigh sé ar an chomhdhúil feiriciainíd photaisiam agus chruthaigh sé an tástáil Gmelin .

Tagairtí
Daoine a rugadh i 1788
Beagainm

Sa cheimic, is ainm neamh-chórasach é beagainm, ar chomhdhúil cheimiceach. Is é sin le rá, ní aithnítear an t-ainm de réir rialacha aon chórais fhoirmiúil d’ainmníocht cheimiceach amháil ainmníocht orgánach nó neamhorgánach AIGCF. Ní ainm foirmiúil é an beagainm agus de ghnáth is ainm coitianta é.

Tagairtí
 Ainmníocht cheimiceach
Esteban Ocon

Is tiománaí Foirmle a hAon ón Fhrainc é Esteban José Jean-Pierre Ocon-Khelfane. Rugadh é in Évreux, An Normainn ar an 17 Meán Fómhair, 1996.  I 2021, beidh sé ag glacadh páirt i gCraobh Domhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann Alpine. Thiomáin sé le Manor, Force India agus Renault roimhe sin.

Tagairtí  

Tiománaithe Foirmle a hAon
Daoine a rugadh i 1996
Daoine beo
Baccalauréat (scannán Cristian Mungiu)

Is scannán de chuid na Rómáine, le Cristian Mungiu, é 'Baccalauréat' (an Ardteistiméireacht), nó 'Graduation'.  Bhí saothar Cristian Mungiu ar cheann de na scannáin is mó a bhí molta ag na léirmheastóirí ag Féile Cannes 2016. Bhí ainm na Rómáine in airde maidir le cúrsaí scannánaíochta sna 2010idí, a bhuí le Cristian Mungiu.

Scéal 
Agus í ar tí scrúdú tábhachtach a sheasamh, déantar ionsaí fíochmhar ar mhac léinn cumasach, rud a fhágann go bhfuil baol ann nach bhfaighidh sí an deis scoláireacht a fháil chuig ollscoil aitheanta. Tograíonn a hathair, ar dochtúir é, a ladhar a chur sa scéal. 

Tugtar léargas sa scannán dúinn ar dhearcadh agus ar chinntí morálta an athar ach tá léargas chomh maith ann ar náisiún a bhfuil an chneámhaireacht agus an chaimiléireacht ina chroílár.

Tagairtí 

Scannáin 2016
An Rómáin
Eatánóáit mheitile

Eistear carbocsaláite is ea eatánóáit mheitile ar a dtugtar freisin aicéatáit mheitile, leis an bhfoirmle CH3COOCH3. Is leacht inadhainte é le boladh taitneamhach a gcuirfeadh roinnt gliúnna agus  vearnais  ingne i gcuimhne duit. Úsáidtear eatánóáit mheitile  mar thuaslagóir ó am go chéile, toisc go bhfuil sé lagpholach agus lipifileach, ach is tuaslagóir níos coitianta é a gharghaol aicéatáit eitile nach bhfuil chomh  tocsaineach agus atá níos intuaslagtha in uisce. Tá intuaslagthacht 25% in uisce ag teocht an tseomra ag eatánóáit mheitile. Ag teocht ardaithe tá a intuaslagthacht in uisce i bhfad níos airde. Níl eatánóáit mheitile seasmhach i láthair bunanna uiscí láidre nó aigéid uiscí. Ní mheastar go bhfuil aicéatáit meitile mar chomhdhúil orgánach so-ghalaithe sna Stáit Aontaithe.

Tagairtí
 Eistir mheitile
 Tuaslagóirí eistir
 Eistir aicéatáite
 Ceimiceáin chumhra
Ortaformáit trí-eitile

Is comhdhúil orgánach í ortaformáit trí-eitile leis an bhfoirmle HC(OC2 H5)3. Tá an leacht so-ghalaithe gan dath seo, ortaieistear den aigéad formach, ar fáil ar bhonn tráchtála. Tagann an tsintéis thionsclaíoch ó chiainíd hidrigine agus eatánól. 

Féadfar í a ullmhú freisin ó imoibriú eitocsaíde sóidiam, a dhéantar in-situ ó sóidiam, dearbh-eatánól , agus clóraform :

Tagairtí
Meatánóáit

Ainian carbocsaláite is ea an mheatánóáit (ainmníocht an AIGCF) ar a dtugtar freisin an fhormáit (ainm fánach), leis an bhfoirmle HCOO-, agus is salann nó eistear d’aigéad formach é.

Bithcheimic 
Ocsaídítear na meatánóáití go inchúlaithe leis an einsím dihidrigionáis formáite, ón bhaictéar  Desulfovibrio gigas .
COOH^- ->  CO2 +  H+  +  2 e-

Tagairtí
 Ainiain charbocsaláite
Bruno Kreisky

Polaiteoir de chuid na hOstaire ba ea Bruno Kreisky (22 Eanáir 1911 – 29 Iúil 1990). Bhí Kreisky chun tosaigh i bpolaitíocht na hOstaire ar feadh tréimhse fhada, mar Aire Gnóthaí Eachtracha (1959-66) agus mar Sheansailéir (1970-83).

Saol 
Rugadh Bruno Kreisky i Vín sa bhliain 1911.

Ar iarratas Otto Bauer, a bhí i measc cheannairí na Sóisialaithe („Die Partei braucht gute Juristen“; tá dlíodóirí maithe ag teastáil ag an bPáirtí) shocraigh Kreisky Óg staidéar a dhéanamh ar an dlí, in áit an leighis.

Cuireadh isteach ar a chuid staidéar nuair a gabhadh é mar dhuine a bhí ag cur in éadan an réimis fhorlámhaigh a bhí i gcumhacht san Ostair ag an am. Ach chríochnaigh sé a dhochtúireacht sa dlí sa bhliain 1938, díreach agus a bhí an Anschluss ag tarlú. Chuaigh Kreisky ar deoraíocht sa tSualainn níos déanaí sa bhliain sin. 

Tar éis do Kreisky filleadh ar Vín sa bhliain 1946 bhí roinnt post aige i seirbhís taidhleoireachta na hOstaire, i Stócólm agus i Vín, mar cheann foirne cúnta agus comhairleoir polaitiúil don Uachtarán Theodor Körner ó 1951 go 1953 agus mar idirbheartaí le haghaidh Chonradh Stáit na hOstaire, a tugadh i gcrích sa bhliain 1955.

Polaiteoir 
Toghadh Kreisky chun na parlaiminte cónaidhme sa bhliain 1956. Rinneadh an tAire Gnóthaí Eachtracha trí bliana ina dhiaidh sin. Sa phost sin, bhí páirt aige agus Comhlachas Saorthrádála na hEorpa á chur ar bun agus nuair a réitíodh an t-aighneas leis an Iodáil maidir leis an Tioróil Theas.

Mar Sheansailéir, thug Kreisky tacaíocht láidir do na leasuithe a bhí á gcur chun cinn ag an Aire Dlí agus Cirt, Christian Broda, nuachóiriú an dlí teaghlaigh agus an chórais príosúin agus díchoiriúlú an ghinmhillte agus na homaighnéasachta san áireamh.

Ainneoin gur saolaíodh ina Ghiúdach é, ba mhinic a cáineadh Kreisky mar gheall ar an toil a maíodh a bhí aige neamhaird a thabhairt ar na cúlraí Naitsíocha ag bhí ag roinnt daoine a bhí i gcomhghuaillíocht leis sa pholaitíocht. 

Spreag Kreisky sin cásanna cúirte áirithe, a bhfuil aithne mhaith ar cheann acu ag mic léinn ó thaobh an dlí Eorpach um chearta an duine de, mar gheall ar an breithiúnas sa chás 𝑳𝒊𝒏𝒈𝒆𝒏𝒔 𝒗 𝑨𝒖𝒔𝒕𝒓𝒊𝒂 sa bhliain 1986, maidir le hiriseoir a ciontaíodh i gclúmhilleadh coiriúil i dtaobh an tSeansailéara sa chomhthéacs seo.

Tagairtí 

Polaiteoirí Ostaracha
Daoine a rugadh i 1911
Básanna i 1990
Dlíodóirí na hOstaire
Achadh Abhall

Is baile fearainn é Achadh Abhall i gCill Mhantáin i mbarúntacht Sáil Éalaigh. Tá clú air mar gheall ar a eaglais mheánaoiseach, Eaglais Achadh Abhall.

Stair 

Contae Chill Mhantáin
Eaglais Achadh Abhall

Séipéal meánaoiseach agus Séadchomhartha Náisiúnta i gContae Chill Mhantáin, in Éirinn, atá i bPáirc Achadhll. Ciallaíonn an logainm (Achadh Abhall) réimse úlla. Bhí sé ar cheann de na heaglaisí paróiste tuaithe ba mhó dá ré.

Stair 
Deirtear gur bhunaigh Naomh Finian, as Cluain Ioraird i gContae na hlarmhí, mainistir anseo sa 6ú céad. 
Ni aon rian den chéad mhainistir sin fágtha. I lár an 12ú céad a tógadh an séipéal dronuilleogach cloiche atá ina sheasamh ar an láthair anois. Tá doras breá ar an taobh thiar a bhfuil lindéar comhréidh air agus múnláil Rómhánúil ar an taobh amuigh mar aon le áirse chruinn ar an taobh istigh. Sa dá fhuinneog bheaga ar an mbinn thoir tá múnlálacha cruinne húda agus colúin á dtacú ar an dá thaobh. Tá a macasamhail d'fhuinneog bheag ar an mballa ó thuaidh. Tá fuinneog eile go hard ar an mbinn thiar agus áirse rinneach uirthi. Tá beanna an tséipéil os cionn 10 méadar ar airde. Tá an chuid is mó den bhalla ó dheas atógtha. Tá sampla annamh de piscina Rómhánúil.
Tá ardchros soladach gan aon mhaisiú ina seasamh ar bhonn pirimidiúil sa reilig. Tá umar nó trach eibhir in aice láimhe. Is féidir bloghanna eile cloiche a fheiceáil sa reilig, ina measc dhá bhonn croise agus iarsmaí crosleaca.

Naisc sheachtracha

Tagairtí 

Ardchrosa
Contae Chill Mhantáin
Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Eaglais na hÉireann
Eaglaisí in Éirinn
Tadhg Mór Ó Ceallaigh

Séú rí is tríocha Uí Mhaine agus céad Cheann na Fine ba ea  Tadhg Mór Ó Ceallaigh  (bás iiii).

Cúlra 
Tháinig Tadhg i gcomharbacht ar Muirgheas mac Domhnaill, a d'éag i mbun catha sa bhliain 986.

Ba é Tadhg an chéad rí Uí Mhaine a ghlac an sloinne Ó Ceallaigh, ainmnithe as a sheanathair féin, Ceallach mac Finnachta, agus é féin de shliocht sa séú glúin Eoghain Fhinn, agus iad uile de shliocht na céad rí, Maine Mór.

Beatha 
Is amhlaidh go raibh Tadhg ar an bhfód i gcathanna Loch Rí (987) agus an slógadh cuid Teamhraigh sa bhliain 999.  Comhghuaillí Bhriain Bóramha ba ea Tadhg in éadan rí na Mí, Maol Seachnaill mac Domhnaill (975-1022) agus beirt ríthe Chonnacht, Cathal mac Conchúir mhic Thaidhg (973-1010) agus Tadhg an Eich Ghil (1010-1030).

Rinne sé cleamhnas le Briain nuair a d'éirigh deirfiúr leis ina bean chéile Bhriain.  Neartaigh a stádas nuair a d'éirigh Brian ina Ardrí sa bhliain 1002.  Chuaigh sé ina theannta go dtí Áth Cliath sa bhliain 1014, áit a throid  agus a d'éag sé i gCath Chluain Tarbh.

Sean-nós 

D'inis John O'Donovan sean-nós maidir le harmas Uí Cheallaigh a bhí ann go forleathan sa 19ú haois.  Feictear enfield ar an armas, agus creideadh gur tháinig sé as an bhfarraige ag Cath Chluain Tarbh chun corp Thaidhg a chosaint óna Lochlannaigh.

Dar le O'Donovan, glaodh Tadhg Catha Bhriain ar sna hannála.

Sliochtaigh 
Nó de shliocht Taidhg nó de sloinne Uí Cheallaigh a bhí gach rí Uí Mhaine seachas duine amháin (Diarmaid Ó Madáin), go dtí gur éirigh Feardhorcha Ó Cellaigh as an teideal go déanach sa 16ú haois. San lá atá inniu ann, is é Count de Grallagh et Tyrcooley a shliochtaigh shinsearachta.  Is coitianta é an sloinne fós sa cheantar (Contae na Gaillimhe), de shliocht uile Cheallaigh mhic Fhionnachta.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Conchúr mac Taidhg Ó Ceallaigh


Seachtú rí is tríocha Uí Mhaine agus dara Ceann na Fine ba ea  Conchúr mac Taidhg Ó Ceallaigh  (Meán-Ghaeilge  Concobar mac Taidg Ua Cellaig) (bás 1030).

Ba dhoiléir é tráth an chomharbacht tar éis bhás Taidhg Mhóir ag Cluain Tarbh sa bhliain 1014.  

Deirtear sna hannála gur maraíodh Conchúr ag fir Tethbae.  Maraíodh a dheartháir Diarmaid sa bhliain 1065.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Diarmaid mac Taidhg Ó Ceallaigh


Ochtú rí is tríocha Uí Mhaine agus tríú Ceann na Fine ba ea  Diarmaid mac Taidhg Ó Ceallaigh  (bás 1065).

Beatha 
Tar éis bhás Chonchúir mhic Taidhg, is amhlaidh gur tharla aighneas comharbachta sa ríocht, agus ní fios go cruinn cé a tháinig chun cinn.  Sa ríliosta, ní fheictear i ndiaidh Chonchúir ach "Mac Taidhg Ua Cellaigh"; mharaigh Tadhg Mór ag Clontarf sa bhliain 1014. 

Is dóigh go bhfeictear é Annála na gCeithre Máistrí, aitheanta mar Diarmaid:
Orgain Cluanae Mic Nóis lá Conmhaicnibh, & lá h-Ua Máine. Cluain Ferta do orgain dóibh iarna bhárach. It iad-so na toísigh báttar h-i suidhe .i. Aodh mac Néill Ui Ruairc, & Diarmait, mac Taidhg Ui Cheallaigh, tigherna Ua Maine... Do-cher din Diarmait mac Taidhg Ui Cheallaigh, & a mhac Conchobhair lá rígh Connacht, lá h-Aodh Ua c-Concobhair ria c-cionn bliadhna.
Argain Chluain Mhic Nóis ag Conmhaicne agus Uí Mhaine.  D'argadar Cluain Fearta an lá arna mhárach.  Is iad seo na taoisigh a bhí ann, .i. Aodh mac Néill Ó Ruairc agus Diarmaid mac Taidhg Ó Ceallaigh, tiarna Uí Mhaine... Maraíodh Diarmaid agus a mac, Chonchúr, ag rí na gConnacht, Aodh Ó Conchúir roimh dheireadh na bliana.

Sa ríliosta, tagann Dúnchadh Ó Ceallaigh, i gcomharbacht air.

 Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Dúnchadh Ó Ceallaigh


Naoú rí is tríocha Uí Mhaine agus ceathrú Ceann na Fine ba ea   Dúnchadh Ó Ceallaigh  (bás 1074).

Ina thásc i nAnnála na gCeithre Máistrí, insítear mar a leanas:
Donnchadh Ua Ceallaigh, tigherna Ua Maine, do marbhadh la a bhráthair, lá Tadhg, mac mic Concobhair Uí Cheallaigh i n-Inis Locha Caoláin.
Dar le an gcur síos seo, garmhac Conchúir mhic Thaidhg, i gcoróin idir 1014 agus 1030, ba ea Dúnchadh.

 Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Aodh Ó Ceallaigh

Ochtú rí is fiche Uí Mhaine agus cúigiú Ceann na Fine ba ea  Aodh Ó Ceallaigh  (bás 1134).

Cúlra 
Maraon le roinnt ríthe Uí Mhaine eile den linn seo, is doiléir é réimeas Aodha.  Dar le John O'Donovan, tá mearbhall staire ann, agus b'fhéidir gur tógadh ginealach amháin mar ríliosta.

Ní fios go cruinn a áit sna ginealaigh, rud a chuireann cíor thuathail na ríochta in úil tar éis réimis fhada na ríthe, Tadg Mór Ua Cellaigh (986-1014) agus a mhac, Concobar mac Taidg Ua Cellaigh (1014-1030).  Glaoitear Aed mac maic Taidhg h-Úi Cellaig air, ach ní fios go cruinn cé hé an Tadhg atá i gceist.

Stádas Uí Mhaine 
Faoina 1130í, bhí an ríocht faoi ghéillsine Toirdhealbhaigh Uí Chonchúir, rí na gConnacht.

Tharla Cath Chaille Cobhtaigh sa bhliain 1131, le linn réimeas Aodha.  Insítear sna hannála:
Maidhm Chaille Cobhtaigh for Shíol Muiredhaigh ria n-Uachtar Connacht iarna t-techt for crech isin Mumhain, co t-tarla tria meraithne etorra co f-farcsat a n-gabhála.
Maidhm Chaille Cobhthaigh ar Shíol Mhuireadhaigh ag Uachtar Chonnacht [.i. Uí Mhaine], an chéad a tháinig chun creiche insan Mumhain, tharla de thaisme eatarthu, fágadh a ngabhála.

 Cogadh 1132 
Sa bhliain 1132, tharla i Máenmaige, an chuid is sia siar den ríocht:Creach Maonmaighe la Conchobhar Ua m-Briain co rug bú iomdha lais.

B'fhéidir é go raibh Aodh i láthair ag Abhaill Cheithearnaigh agus é ina ghéillsineach:
Comhdhál la Toirrdhealbhach Ua Concobhair, & lá Conchobar Ua m-Briain co maithibh cleireach Connacht & Mumhan oc Abhaill Cethernaigh, & síth bliadhna do dhénamh eatorra.
 Comhdháil idir Toirdhealbhach Ó Conchúir agus Conchúr Ó Briain, agus taoisigh chléireach na gConnacht agus na Mumhan ag Abhaill Cheithearnaigh, agus suíochán bhliana do dhéanamh eatarthu.

 Bás 
Fuair Aodh bás an bhliain chéanna is Muireadhach Ua Flaithbheartaigh, rí Mhaigh Sheola.  Ní fios an raibh ceangal éigin idir bás na beirte: mar thoradh ruathar Uí Bhriain; aighneas comharbachta dispute; ní eile.

 Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Tadhg Ó Ceallaigh

Naoú rí is tríocha Rí Uí Mhaine agus séú Ceann na Fine ba ea   Tadhg Ó Ceallaigh  (fuadaithe 1145).

Tagairtí annál 
Ní fheictear Tadhg agus Uí Mhaine ach go hannamh sna hannála, rud a chuireann le fios mion stádas na ríochta laistigh na Connachta.  Seo a leanas roinnt tagairtí:
 ACM 1135.21
Cobhlach Murchadha Ui Mhaoileachlainn, righ Temhrach, for Shionainn, & for Loch Ríbh. Tangattar Síol Muiredhaigh cona rígh, .i. Conchobhar, mac Toirrdhealbhaigh, & Uí Maine cona t-tigherna .i. Tadhg Ua Ceallaigh, co b-farccaibhsiod díbhlinibh braighde ag Murchadh.
Cabhlach Murchadha Uí Mhaoileachlainn ar an Sionainn agus ar Loch Riabh.  Tháinig Síol Mhuireadhaigh lena rí, .i. Conchúr mac Toirdhealbhaugh, agus Uí Mhaine lena tiarna, .i. Tadhg Ó Ceallaigh, agus d'fhágadar beirt gialla ag Murchadh.
 ACM 1137.20: Cóicceadh Chonnacht uile do fhásughadh ó Dhróbhaois go Sionainn, & co h-Echtge, & a c-cur féin i n-Iarthar Chonnacht.
 Cúige Chonnacht uile do fásaíodh ó Dhrobhaois go Sionainn agus go  hEachtaí), agus cuireadh féin i nIar Chonnacht.
 M1142.15
Crech lá Conchobhar, mac Toirrdhealbhaigh, & lá h-Uibh Maine ar Cenel Forggo, co t-tucsat buar dhírím
Creach ag Conchúr mac Toirdhealbhaigh, agus an Uí Mhaine, ar Chineál Forgo, agus gabhadar buar gan áireamh
 ACM 1144.13:Domhnall Ua Ceallaigh do mharbhadh la tribh macaibh mic mic Concobhair Uí Cheallaigh .i. Donnchadh, Amhlaoibh, & Lochlaind...

Fuadach 
Sa bhliain 1145, rinne arm na Mhumhan ruathar ar chúige Chonnacht.  Insítear i nAnnála na gCeithre Máistrí:
Fir Mumhan do thocht slóighedh i c-Connachtaibh, & rugsat Ua Ceallaigh .i. Tadhg mac Conchobhair, tigherna Ua Maine, leó
Ní raibh tásc ná tuairisc ar Thadhg as sin amach.  Go gairid i ndiaidh sin, tháinig Conchobar Maenmaige Ua Cellaigh i gcomharbacht is amhlaidh a mhac nó a gharmhac.

 Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Murchadh Ó Ceallaigh

An chéad rí is daichead Uí Mhaine agus ochtú Ceann na Fine ba ea  Murchadh Ó Ceallaigh  (bás 1186).

Stair 
Maraíodh an t-iar-rí, Conchúr Meánmhaighe, i gCath na gConchúr sa bhliain 1180 le linn éirí amach in éadan rí na gConnacht.

Is amhlaidh gurbh é Murchadh ina mac le Tadhg Ó Ceallaigh, a bhí fuadaithe sa bhliain 1145 ag Toirdhealbach mac Diarmada Ó Briain, rí Thuamhan.

Éirithe amach 
Le linn na mblianta 1183–1186, tharla tuilleadh achrainn i measc Uí Conchúir, agus mar thoradh bhí ar Ruaidrí Ua Conchobair éirí as an ríogacht ar son a mhic, Conchúr Meánmhaighe.

Go gairid ina dhiaidh sin, chuaigh Conchúr i ngleic le Murchadh, a raibh aige an tiarnacht is mó sa ríocht.  Insítear sna hannála gur maraíodh Murchadh ag Conchúr.  Maraíodh Chonchúr féin sa bhliain 1189.

Muintir 
Dar le John O'Donovan gur raibh comharba Mhurchadha, Domnall Mór Ua Cellaigh (bás 1221) ina shinsear gach Ó Ceallaigh a bhí ar marthain sa 17ú haois.  B'fhéidir é nach dtugann seo le fios ach gur thit muintirna Mhurchadha as an uasalaicme.

Tagairtí annál 
 ACM 1181.4:  ... Do-rochair beos Aodh mac Conchobhair Ui Cellaigh, ...
 ACM 1186.7:  Murchadh mac Taidhg Ui Ceallaigh tigherna Ua Máine do marbhadh la Conchobhar Maonmaighe.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Domhnall Mór Ó Ceallaigh

Dara rí is daichead Uí Mhaine agus naoú Ceann na Fine ba ea   Domhnall Mór Ó Ceallaigh  (bás 1221).

Réimeas 
Ar cheann deana ríthe Uí Mhaine is doiléire le linn na tréimhse seo é Domhnall Mór.  Ní dhéantar ach trácht indíreach ar an ríocht sna hannála.  Lena linn sin, rinneadh go rialta léirscrios ar an gcúige de bharr aighneas comharbachta Uí Chonchúir, agus thosaigh ruathair agus lonnú na Normannach ann.  Sa bhliain 1189, maraíodh Conchúr Meánmhaighe Ó Conchúir.

Muintir 
Maítear go suntasach gur shinsear gach géag Uí Cheallaigh Uí Mhaine atá fós ar marthain é Domhnall Mór.  B'fhéidir é nach dtugann seo le fios ach gur fhan a mhuintir san uasalaicme tar éis meath na nGael in Éirinn.  De réir an sean-nós, bhí sé ina shinsear gach rí agus tairseach Uí Mhaine seachas ceathrar.

Phós Domhnall Mór le Dubh Cobhlaigh Ní Bhriain, iníon King Domnall Mór as Tuadhmhumhain (bás 1194).  I measc a gclann, bhí a leanas:
 Eoghan, tríú mac third son, sinsear Chlann Mhic Eoghain, as a ainmníodh an bharúntacht, Clann Mhac nEoghain, agus a dtaoisigh leath-neamhspleách faoin Ó Ceallaigh.
 Diarmaid, mac is óige, sinsear Mhic Eochadha as Maigh Finn (Teach Mhic Conaill anois).  Faightear an sloinne fós i gContae Ros Comáin agus i gContae na Gaillimhe.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Tuama pasáiste

Is cineál séadchomhartha meigiliteacha ón tréimhse Neoiliteach iad tuamaí pasáiste. Tá samplaí mórthaibhseacha i Sí an Bhrú, agus Tuama Pasáiste an Chnoic Rua. Is é Sí an Bhrú, i gCo. na Mí an tuama pasáiste is cáiliúla in Éirinn. Tógadh é thart ar 3,000 R.C. Tá na tuamaí pasáiste ag Sí an Bhrú, Cnóbha agus Dubhadh mar chuid de Bhrú na Bóinne, reilig de thuamaí pasáiste ar Abhainn na Bóinne.

Féach freisin 

 Sí an Bhrú

Tagairtí 

An Ré Neoiliteach
Seandálaíocht
Séadchomharthaí meigiliteacha
Liosta na n-eistear

Sa cheimic, is comhdhúil cheimiceach é eistear a dhíorthaítear ó aigéad (orgánach nó neamhorgánach) ina gcuirtear grúpa –O- ailcile ( alcaileach ) in ionad grúpa amháin -OH (hiodrocsa).  De ghnáth, díorthaítear eistir ó imoibriú malartaithe d’ aigéad carbocsaileach agus alcól. Is eistir thábhachtacha sa bhitheolaíocht iad na glicrídí, ar eistir  d’aigéid shailleacha gliocróil iad, toisc go bhfuil siad ar cheann de na príomh-aicmí lipidí, agus gurb iad an chuid is mó de shaillte ainmhithe agus olaí glasraí iad. Úsáidtear eistir a bhfuil meáchan móilíneach íseal acu go coitianta mar cumhráin agus tá siad le fáil in olaí eisintiúla agus bhfearamóin . Cruthaíonn foiseistir cnámh droma na móilíní ADN. Tá eistir níotráite, mar shampla nítriglicrín, ar eolas mar gheall ar a n-airíonna pléascacha, cé gur plaistigh thábhachtacha iad poileistir, lemonaiméirí ceangailte ag páirteanna d'eistir. Go hiondúil, bíonn boladh milis ag na heistir agus meastar gur tuaslagóirí den scoth iad le haghaidh raon leathan plaisteach,  plaisteachán, roisíní, agus laicear .  Tá siad ar cheann de na haicmí bithbhealaí sintéiseacha is mó ar an margadh tráchtála.

De réir líon an ghrúpa ailcile carbóin

Carbón amháin

Dha charbón

Trí charbón

Ceithre charbón

Cúig charbón

Seacht gcarbón

Ocht gcarbón

Deich gcarbón

De réir líon na carbón de ghrúpaí aigéadacha

Carbón ar bith

Carbón amháin

Dhá charbón

Trí charbón

Ceithre  charbón

Cúig charbón

Sé charbón

Seacht gcarbón

Ocht gcarbón

Naoi gcarbón

Deich gcarbón

Sé charbón déag

Liosta de bolaígh eistir 
Tá boladh sainiúil cosúil le torthaí ag go leor eistear, agus bíonn go leor acu go nádúrtha i mblátholaí plandaí. Mar thoradh air seo úsáidtear go coitianta iad i mblaistiú agus i gcumhráin shaorga a bhfuil sé mar aidhm acu aithris a dhéanamh na boladh sin.
Eistir
Crómáit dé-treas-búitile

Alcocsaíd, leis an bhfoirmle [(CH3)3CO]2CrO2, is ea crómáit dé-treas-búitile. Ullmhaítear í trí t-bútánól a chóireáil le hainhidríd crómaí. Cruthaíonn sí criostail dhearga ag teochtaí faoi bhun –5 ° C, agus leáíonn sí chun ola dhearg a thabhairt.   Tá spéis bhunúsach ag an gcoimpléasc, atá diamaighnéadach, mar mhúnla do na hidirmheánaigh in ocsaídiúcháin alcóil ag cróimiam (VI). Tá an coimpléasc seo seasmhach toisc mar t-ghrúpa bhúitile, níl béite-hidriginí aige. Tá geoiméadracht theitrihéidreach ag an coimpléasc seo agus a analógacha, mar a léirigh criostalagrafaíocht x-ghathach dá analógacha.

Tagairtí
 Crómatáití
 Comhdhúile treas-búitile
Tuama Baile an Dodaigh

Is tuama ursanach suite i gContae Phort Láirge é Baile an Dodaigh (Béarla: Ballindud portal tomb) . Tógadh san aois Neoiliteach é.  Níl tochailt déanta ag seandálaithe an tuama.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Eolas breise as Béarla faoi Baile an Dodaigh 

Contae Phort Láirge
Seandálaíocht
Tuamaí ursanach
Séadchomharthaí meigiliteacha
Naomh Colmán

Naomh tábhachtach san Eaglais Chaitliceach ab ea Naomh Colmán nó Colmán mac Léníne (530 – 606).

Nósanna agus béaloideas

Tagairtí 

Naoimh Éireannacha
Scríbhneoirí_Éireannacha
Filí_na_hÉireann
Naomh Colmán
Eatánóáit eitile

Comhdhúil orgánach leis an bhfoirmle C4H8O2 is ea eatánóáit eitile . Sainchomhartha den leacht gan dath seo na a bholadh milis  (cosúil le piorra ) agus úsáidtear é i ngliúnna, easbhainteoir vearnais ingne , péintdíobhach agus sa phróiseas tae agus caife a  díchaiféineáit. Eistear eatánóil agus an aigéid aicéitigh is ea é ; monaraítear é ar scála mór le húsáid mar thuaslagóir.
2,2,4- trímheitilpeantán

Is comhdhúil orgánach é 2,2,4-trímheitilpeantán , ar a dtugtar isea-ochtán  freisin, leis an bhfoirmle (CH3)3CCH2CH(CH3)2. Tá sé ar cheann de roinnt isiméirí ochtáin (C 8 H 18 ). Is é an isiméir áirithe seo an pointe caighdeánach 100 ar an scála rátála ochtáin (n-heaptán is ea an nialasphointe ). Is cuid thábhachtach de ghásailín é, a úsáidtear go minic i gcionmhaireachtaí réasúnta mór chun na friotaíochta cnagtha an bhreosla a mhéadú. 

Ó cheart, má leantar an bhrí chaighdeánach ‘isea’, ba cheart an t-ainm isea-ochtán a chur in áirithe don isiméir 2-meitilheaptán. Mar sin féin, is é 2,2,4-trímheitilpeantán  an isiméir is tábhachtaí d' ochtán agus mar sin, go stairiúil, sannadh an t-ainm seo dó. 

 Táirgeadh 
Táirgtear isea-ochtán'' ar scála ollmhór sa tionscal peitriliam trí iseabúitéin a hailciliú le hiseabúitéin. Déantar an próiseas in aonaid ailcilithe i láthair aigéad catalaíoch . 

Is féidir é a tháirgeadh freisin ó hiseabúitiléin trí démhéireacht a dhéanamh le catalaíoch Amberlyst chun meascán de isea-ochtáin a tháirgeadh. Táirgeann hidriginiú an mheascáin seo 2,2,4-trímheitilpeantán .

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 Cárta Idirnáisiúnta um Shábháilteacht Cheimiceach 0496
 Alcáin
 Gníomhairí frithchnagacha
Ian Gow (Teachta Parlaiminte)

Feisire i bparlaimint Westminster ba ea Ian Reginald Edward Gow (/ɡaʊ/; 11 Feabhra 1937 – 30 Iúil 1990). Tóraí, bhí Gow i bhfad amach ar an eite dheis agus an-mhór leis an Príomh-Aire, Margaret Thatcher. Ghoill sé go smior ar Thatcher gur éirigh leis an IRA ionsaí mar sin a dhéanamh i Westminister agus ghoill sé uirthi lena chois gur maraíodh dúthchara léi.

Feallmharú 
Buama cairr  i bparlaimint Westminster a thug a bhás ar 30 Iúil 1990. Ghlac na Sealadaigh freagracht as.

Phéasc carrbhuama eile i Westminster sa bhliain 1979 agus maraíodh dúthchara eile le Thatcher, Airey Neave. Rinneadh ionaí ar Thatcher féin sa bhliain 1984 (Buamáil Brighton)

An chéad fheallmharú MP eile ba ea Jo Cox, Eorabhách, sa bhliain 2016.

Féach freisin 

 Airey Neave
 Buamáil Brighton (1984)
 Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1937
Básanna i 1990
Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí
Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Daoine feallmharaithe
Meatánóáit eitile

Eistear is ea meatánóáit eitile nó formáit eitile, a fhoirmítear nuair a imoibríonn eatánól (alcól ) le haigéad formach ( aigéad carbocsaileach ). Is saintréith dá cuid an boladh rum, agus tá sí freagrach go páirteach freisin as blas sútha craobh. Tarlaíonn sí go nádúrtha i gcorp seangáin agus i ngathanna na mbeach.

Nochtadh 
De ghnáth, measann an tÚdarás Bia agus Drugaí sna Stáit Aontaithe go bhfuil meatánóáit eitile sábháilte.

Tagairtí
 Eistir eitile
 Eistir fhormáite