joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Dancing with the Stars (sraith theilifíse na hÉireann)

Is comórtas damhsa teilifíse é Dancing with the Stars (Gaeilge: Ag Damhsa le na Réaltaí), a thosaigh in Éirinn sa bhliain 2017. Cuireann Jennifer Zamparelli agus Nicky Byrne an chlár i láthair. Tá an chlár bunaithe ar Strictly Come Dancing sa Ríocht Aontaithe. 

Tá ar na damhsóirí damhsa a dhéanamh lena bpáirtí agus tá orthu damhsa a dhéanamh mar ghrúpa chomh maith. Tá trí chúpla ag damhsa mar fhoireann agus trí chúpla eile mar ghrúpa eile.

Stair 
Thosaigh an tsraith ar an 8 Eanáir 2017.  Craoltar an chlár in áit The Voice of Ireland.

B'iad Julian Benson, Loraine Barry agus Brian Redmond moltóirí ar an seó ar dtús. Bhuaigh Aodhán Ó Mathúna le Valeria Milova an chéad sraith. Bhuaigh Jake Carter le Karen Byrne an dara sraith.

D'fhógair Amanda Byram ar an 28 Lúnasa 2018, nach mbeadh sí ag filleadh mar láithreoir sa bhliain 2019. Fógraíodh ar an 30 Deireadh Fómhair 2018, go mbeadh Jennifer Zamparelli ag teacht ina háit. Bhuaigh Mairéad Ronan le John Nolan an tríú sraith.

Chríochnaigh an ceathrú sraith seachtain go luath mar gheall ar an bPaindéim COVID-19. Bhuaigh Lottie Ryan le Pasquale La Rocca an ceathrú sraith. I mí Iúil 2020, fógraíodh go mbeadh an cúigiú sraith a cuireadh siar. Tá sé ar intinn ag RTÉ an an cúigiú sraith a chraoladh sa bhliain 2022.

Láithreoirí agus breithiúna 

I mí Dheireadh Fómhair 2016, bhí sé fógartha gur thriail Marty Whelan chun an chlár a chur i láthair. I mí na Samhna bhí sé fógartha go mbeadh Amanda Byram mar cheann de na láithreoirí. I mí na Nollaig bhí sé fógartha go mbeadh Nicky Byrne mar cheann de na láirtheoirí eile. Fógraíodh go mbeadh Blathnaid Treacy ag cur Can't Stop Dancing i láthair ar an Aoine.

Dhearbhaigh RTÉ ar an 18 Nollaig 2016, go mbeadh Julian Benson, Loraine Barry agus Brian Redmond na breithiúna ar an gclár. Sheas Darren Bennett isteach in áit Benson don seachtain a cúig, a sé, a seacht agus a hocht sa chéad sraith agus seachtain a haon agus a dó sa dara sraith.

Damhsóirí gairmí agus a bpáirtí

Eochair:
 Buaiteoir
 Dara áit
 Céad díbeartha
 In iomaíocht
 Tarraing siar
 Gortaithe

Torthaí na sraithe

Céad sraith (2017)

Thosaigh an chéad sraith Dancing with the Stars ar RTÉ a hAon ar an 8 Eanáir 2017 agus chríochnaigh sé ar an 26 Márta 2017.

Dara sraith (2018)

Thosaigh an dara sraith ar an 7 Eanáir 2018 agus chríochnaigh sé ar an 25 Márta 2018.

Tríú sraith (2019)

Thosaigh an tríú sraith ar an 6 Eanáir 2019, agus chríochnaigh sé ar an 24 Márta 2019.

Ceathrú sraith (2020)
Thosaigh an ceathrú sraith ar an 5 Eanáir 2020, agus chríochnaigh sé ar an 15 Márta 2020.

Féach freisin 
 Strictly Come Dancing

Tagairtí 

Cláir Teilifíse Éireannacha
Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2017
Comórtais Teilifíse
Cláir RTÉ
Cláir réaltacht
Mel B

Is amhránaí í Melanie Janine Brown a rugadh ar an 29 Bealtaine 1975 i Leeds Yorkshire Thiar. Bhí sí ina ball den ghrúpa Spice Girls agus ina hiar-bhreitheamh ar an gclár teilifíse The X Factor.

Dioscliosta 
Hot (2000)
L.A. State of Mind (2005)

Tagairtí 

Amhránaithe Sasanacha
Daoine a rugadh i 1975
Breithiúna The X Factor
Daoine beo
Scuid eitilte Wellington

Is moileasc í an scuid eitilte Wellington. Ball d'ord na Teuthida atá inti. 

Moilisc
Scuideanna
Scuid eitilte réaltach

Is moileasc í an scuid eitilte réaltach. Ball d'ord na Teuthida atá inti. 

Moilisc
Scuideanna
Ollscuid eitilte

Is moileasc í an ollscuid eitilte. Ball d'ord na Teuthida atá inti, an t-aon bhall dá ghéineas. Tá sí ar cheann de na scuideanna is mó dá bhfuil ann. Scuid chreiche í. Bíonn an ollscuid eitlilte ionsaitheach i leith daoine. Faightear í i Sruth Humboldt in oirthear an Aigéin Chiúin.

Moilisc
Scuideanna
Smugairle róin béalrufach

Is smugairle róin é an smugairle róin béalrufach. Ball d'ord na Rhizostomae atá inti. 

Smugairle róin
Shane Ryan (snámhóir)

Is snámhóir é Shane Ryan. Rugadh é ar an 27 Eanáir 1994, in Drexel Hill, Pennsylvania, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. As Cúil an tSúdaire, Contae Laoise a athair. Snámhann sé ar fhoireann na hÉireann.

Ghlac sé páirt i gCluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016, ag bua áit sa leathcheannais de snámh droma 100m. Bhuaigh sé bonn cré-umha ag Craobhchomórtais na hEorpa 2018 sa snámh droma 50m.

Snámhóirí
Daoine beo
Daoine a rugadh i 1994
Trí-ocsaíd Sulfair

Is comhdhúil cheimiceach í Trí-ocsaíd Sulfair leis an fhoirmle  SO3. Sa bhfoirm ghásach, is truailleán suntasach í, agus í ina príomhoibreán sa bháisteach aigéadach. Ullmhaitear í ar scála tionsclaíoch mar réamhtheachtaí d'aigéad sulfarach.

Struchtúr agus nascadh

Is móilín plánacha tríogánach é SO3SO3 gásach, agus bíonn siméadracht D3h aige, mar a tuaradh sa teoiric éartha leictreondís an fhiús-scealla (TÉLDFS). Baineann SO3 leis an ghrúpa pointí D3h.
I gcomhthéacs na foirmiúlachais le haghaidh comhairimh na leictreon, tá staid ocsaídiúcháin de +6 agus lucht foirmiúil de 2 ag an adamh sulfair. Is éard atá sa struchtúr Lewis ná nasc dúbailte S=O agus dhá nasc comhordanáideach S-O gan úsáid leas a bhaint as d-fhithiseáin.
Is é an mhóimint dhépholach leictreach nóiméad de trí-ocsaíd sulfair gásach ná nialas. Bíonn an toradh seo ann de dheasca ar an uillinn 120 ° idir na naisc S-O.

Imoibrithe ceimiceacha
Ainhidríd is ea SO3 de chuid H2SO4. Dá bhrí sin, tarlaíonn an t-imoibriú seo a leanas:
SO3 (g) + H2O (l) → H2SO4 (aq) (ΔHf= −200 kJ mol−1)

Foinsí
 NIST Standard Reference Database
 ChemSub Online

Tagairtí 
Ocsaídí Sulfair
Aigéad ainhidrídí
Ocsaídí aigéadacha
Truailleáin ghuaiseacha aeir
Idirchailciginí
Smugairle róin gorm

Is smugairle róin é an smugairle róin gorm. Ball d'ord na Rhizostomae atá inti. 

Smugairle róin
Smugairle cuachach

Is smugairle róin é an smugairle cuachach. Ball d'ord na Rhizostomae atá inti. 

Smugairle róin
Smugairle an chompáis

Is smugairle róin é smugairle an chompáis (Chrysaora hysoscella). Ball d'ord na Rhizostomae atá ann. Bíonn sé le fáil I bhfarraigí na hEorpa, ón Tuirc go dtí an Kattegat, sa Lochlainn. Tagtar orthu freisin san Aigéan Atlantach Theas amach ó chósta na hAfraice Theas.

Smugairlí róin
Ollsmugairle róin

Is smugairle róin é an Ollsmugairle róin (Cyanea capillata). Ball d'ord na Rhizostomae atá inti. 

Smugairle róin
Smugairle leonmhongach

Is smugairle róin é an smugairle leonmhongach. Ball d'ord na Rhizostomae atá inti. 

Smugairle róin
Smugairle róin gasach

Is smugairle róin é an smugairle róin gasach. Ball d'ord na Rhizostomae atá inti. 

Smugairle róin
Eleanor Hull

Scoláire mór Gaeilge ba ea Eleanor Henrietta Hull (15 Eanáir 1860 – 13 Eanáir 1935).  

Rugadh í ar 15 Eanáir 1860. Ba é an geolaí Edward Hull a hathair agus ba í Mary Catherine Henrietta Cooke, iníon dochtúra as Cheltenham i Sasana, a máthair. I Manchain a rugadh Eleanor ach chaith sí blianta tosaigh a saoil i mBaile Átha Cliath. Bhí ainm an cheoil uirthi agus í óg.

I gColáiste Alexandra agus i gColáiste Ríoga na hEolaíochta a fuair sí oideachas, agus d’fhreastail sí ar chúrsa Sean-Ghaeilge i Scoil Ard-Léinn na Gaeilge i 1909. D’fhoghlaim sí Gaeilge ó Staindis Mac an Aodhaigh Ó Gráda agus rinne staidéar ar an léann Ceilteach faoi threoir Kuno Meyer, Holger Pedersen agus Robin Flower. 
Bhí an-suim aici sa litríocht agus i gcultúir iasachta. I Londain bhí sí ina huachtarán ar Chumann Liteartha na hÉireann, ina rúnaí ag an gCumann Ríoga Áiseach agus ina ball de chomhairle an Chumainn Bhéaloidis.

Scríobh sí a lán leabhar. Chuir sí Lives of the Celtic Saints in eagar agus scríobhadh don Celtic Review, don Literary World agus Folklore Journal. Rinneadh sí léirmheastóireacht do The Times.

Bhí sí ar bhunaitheoirí Chumann na Scríbheann Gaeilge i 1896, agus tar éis a báis rinne Robin Flower tagairt dá dúthracht – “her disinterested enthusiasm, ceaseless industry, and gracious and tactful gift in negotiation”.

Fuair sí bás i Londain ar 13 Eanáir 1935.

Le léamh 

Hull, Eleanor (1860–1935): An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge

Liosta leabhar 
 The Cuchulain Saga in Irish Literature. Londain: David Nutt 1898 

 Pagan Ireland. Baile Átha Cliath: M.H. Gill & Son, 1904, 

 Early Christian Ireland. Londain: David Nutt, 1905,  

 A Text-Book of Irish Literature. M.H. Gill & Son 1906–8 (2 iml.), 

 Cuchulain the Hound of Ulster. Nua-Eabhrac: Thomas Y. Crowell Company, 1909,  

 The Poem-Book of the Gael. Chicago: Browne & Howell Company, 1913,  

 The Northmen in Britain. Nua-Eabhrac: Thomas Y. Crowell Company, 1913,  

 A History of Ireland and her People. 2 iml., 1926–1931. Athchló G. G. Harrap & Company Ltd, 1972, 

 Folklore of the British Isles. Methuen & Co. 1928.

Scoláirí Gaeilge
Daoine a rugadh i 1960
Básanna i 1935
Svetlána Alecsiévich

Scríbhneoir neamhfhicsin agus iriseoir iniúchta de chuid na Bealarúise is ea Svetlána Alecsándrovna Alecsiévich (r. 1948). Is i Rúisis a scríobhann sí.

Do rugadh Svetlána Alecsiévich ar an 31ú lá de mhí an Mhárta i mbaile beag Stanislaviv, nó Ivano-Frankivsk [An Úcráinis: Іва́но-Франкі́вськ, Ivano-Frankivśk] mar a thugtar air ón mbliain 1962 amach, san Úcráin. Ag an am a rugadh í, do bhí Stanislaviv suite i bPoblacht Shóivéadach Shóisialach na hÚcráine. Bealarúiseach ab ea a hathair agus Úcránach ab ea a máthair.

Do moladh Duais Nobel na Litríochta di sa bhliain 2015. Dúirt Acadamh na Sualainne gur bronnadh an duais uirthi de bharr na "scríbhneoireachta ilfhónaí" a chum sí, scríbhneoireacht atá ina "leacht cuimhneacháin d'fhulaingt agus do mhisneach ár linne." Is í Svetlána Alecsiévich an chéad scríbhneoir riamh de chuid na Bealarúise dá moladh an duais seo.

Nótaí

Scríbhneoirí
Daoine Bealarúiseacha
Daoine a rugadh i 1948
Daoine beo
Seangán mórthónach

Is feithid é an Seangán mórthónach. Ball d'fhine na Lepismatidae atá ann. 

Seangáin
Feithidí
Moncaí géagach dú-mhalach

Is ainmhí é an moncaí géagach dú-mhalach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Aonocsaíd Sulfair

Comhdhúil neamhorgánach le foirmle SO is ea Aonocsaíd sulfair. Ní bíonn sí ar fáil ach amháin mar chéim de chaolghás. Nuair a bhíonn sí tiubhaithe nó comhdhlúite, athraíonn sí go dtí S2O2 (déshulfair dé-ocsaíd). D'aimsíodh í sa spás, ach ab é sin, is annamh a chastar uirthi slán.

Struchtúr agus nascadh 
Bíonn bunstaid thripléadach ag an mhóilín SO cosúil le O2, i.e. bíonn dhá leictreon neamhphéireáilte ag gach móilín. Is ionann nascfhad an S-O 148.1 agus na nascfhaid sin a fhaightear sna mbunocsaídí sulfair (e.g. S8O, S−O = 148 pm) ach níos faide ná an nasc S-O gásach  S2O (146 pm).
Flosctar an móilín le radaíocht neas-infridhearg go dtí an staid shingléadach (gan aon leictreoin neamhphéireáilte). Creidtear go mbíonn an staid shingléadach níos imoibríoch ná bhunstaid, ar an mbealach céanna is a mbíonn  ocsaigin shingléadach níos imoibríoch ná ocsaigin thripléadach.

Táirgeadh agus imoibrithe 
Bíonn táirgeadh SO mar imoibrí, tré na sintéise orgánaí, bunaithe ar úsáid na  gcomhdhúile a "easbhrúann amach" SO. Mar shampla, dianscaoileadh an mhóilín mheasartha shimplí tíaráin 1-ocsaíd: chomh maith le samplaí níos casta, cosúil le ocsaíd tríshuilfíde, C10H6S3O
C2H4OS  → C2H4 + SO
Bíonn an móilín SO éagobhsaí go teirmidinimiciúil, ag tiontú ar dtús go dtí S2O2.  Ionsánn SO isteach sna hailcéiní, sna hailcíní agus sna dhé-éiní ag tairgeadh móilíní le fáinní tríbhallánach le sulfair iontu.

Gáis
Idirchailciginí
Ocsaídí Sulfair
Dé-ocsaíd sulfair

Is comhdhúil cheimiceach í Dé-ocsaíd sulfair . Ag atmaisféar caighdeánach, is gás tocsaineach é le boladh géar greannach. Is é a tríphointe ná 197.69 K agus 1.67 kPa. Scaoiltear amach í go nádúrtha le linn gníomhaíochta bolcánacha.

Bhain na Rómhánaigh úsáid as dé-ocsaíd sulfair chun fíon a dhéanamh nuair a fuair siad amach nuair a dhóití coinnle sulfair taobh istigh de soithí folamh fíona go gcoimeádtar iad saor ó bholadh fhínéagair.

Struchtúr agus nascadh 

Is móilín lúbtha é SO<sub>2 le C2v grúpa pointí siméadrach . Chuirfeadh chur chuige bunaithe ar teoiric an fhiúsnaisc, ag scrúdú ar s agus p fithiseáin amháin, síos ar an nascadh i dtéarmaí athshondais idir dhá struchtúr athshondas .

Tá nascord de 1.5 ag an nasc idir sulfair agus ocsaigin. Tugtar tacaíocht don chur chuige simplí seo nach n-agraíonn rannpháirtíocht '' d ' '  fithiseach . 

Maidir le foirmiúlachas leictreonchomhairimh, tá staid ocsaídiúcháin de +4 ag adamh sulfair agus lucht foirmiúil de +1.

Tarlú
Bíonn SO<sub>2 le fáil ar an Domhan ach i dtiúchan an-bheag agus san atmaisféar ag thart ar 1 csb (codanna sa billiún).

Ar phláinéid eile, is féidir teacht uirthi i dtiúchain éagsúla, an ceann is tábhachtaí ná ar atmaisféar Véineas, áit a bhfuil sí ar an an tríú gás is suntasaí, ag 150 csm. Ansin, comhdhlúthaíonn sí chun scamaill á dhéanamh, agus bíonn sí ina cuid thábhachtach de imoibrithe ceimiceacha san atmaisféar agus cuidíonn sí leis an téamh domhanda. Luaitear í mar an ghníomhaire lárnach is mó a bhíonn freagrach as luathtéamh Mharsa, le meastacháin na tiúchana san ísealatmaisféar chomh hard le 100 csm, cé nach mbíonn sí ann ach amháin i méideanna rian ann bheag. Ar Véineas agus Mars agus ar an Domhan araon, creidtear gurb é sceitheadh gáis bholcánaigh a phríomhfhoinse. Bíonn 90 % dé-ocsaíd sulfair san atmaisféar Io agus ceaptar go mbíonn rianméideanna freisin san atmaisféar Iúpatair.

Tagairtí 

Ocsaídí aigéadacha
Gáis tionsclaíocha
Idirchailcigí
Leasaithigh
Cuisneáin
Toitcheo
Ocsaídí Sulfair
Móilíní comharthaíochta gásacha
Móilíní adamhacha
Michel de Montaigne

Scríbhneoir Francach ab ea Michel Eyquem de Montaigne, nó Montaigne mar is fearr aithne air.  

Do rugadh é ar an 28ú lá d'Fheabhra sa bhliain 1533 i château Naomh Mhichíl Mhontaigne (Saint-Michel-de-Montaigne), château atá suite i nDordogne na Fraince, agus ba san áit chéanna a fuair sé bás, rud a tharla ar an 13ú lá de mhí Mheán Fómhair sa bhliain 1592.

Tá tuairimí éagsúla ag scoláirí i dtaobh Mhontaigne: Dar le scoláirí áirithe, do bhí sé ina fhealsamh agus mhorálaí de réir stíle na hAthbheochana. Ceapann scoláirí eile, áfach, gur scríbhneoir léannta a bhí ann agus go raibh sé ina cheannródaí ar na heolaíochtaí sóisialta agus stairiúla, nó gurbh eisean a chuir tús leis na heolaíochtaí sin i dtraidisiún na Fraincise fiú.

Ós rud é go raibh a athair, Pierre Eyquem de Montaigne, an-tógtha le Daonnachas, ba oideachas de réir gnásanna an Daonnachais a fuair Montaigne agus é ag fás aníos. Cé go raibh idéil an Daonnachais go forleathan i measc lucht an léinn ag an am, ba iontach an t-oideachas a tugadh do Mhontaigne. Do dhein athair Mhontaigne cinneadh a pháiste a thógáil leis an Laidin mar mháthairtheanga, mar shampla, ionas go mbeadh an teanga seo, teanga na gClasaiceach agus léinn dá linne araon, ar a thoil ag an ngarsún nuair a bheadh sé ina dhuine fásta.

Níor chaill Montaigne riamh an meon caidéiseach fiosrach sainiúil, ná an dúil sa léann, a bhí aige de thoradh an oideachais chuimsithigh ilbhéarlaigh sin a fuair sé. Tá meon an Daonnachais agus an fonn léinn le feiscint go soiléir ina chuid scríbhneoireachta, na hAistí (Essais) ach go háirithe.

Ba sa bhliain 1572 a chuir Montaigne tús le scríobh an tsaothair is iomráití dá chuid, is é sin na hAistí, agus níor éirigh sé as bheith á bhforbairt agus á n-athscríobh go dtí na míonna deireanacha dá shaol. Saothar ar leith is ea na hAistí, saothar a bhfuil áit thábhachtach i stair litríocht na Fraince aige - agus a raibh áit aige ar Index librorum prohibitorum na hEaglaise Caitlicí, b'in liosta na leabhar nach raibh sé ceadaithe ag dea-Chaitlicigh iad a léamh, ón mbliain 1676 go dtí an bhliain ina bhfuair an Pápa Pól VI réidh leis an Index. Do thugadh Aistí Mhontaigne ábhar machnaimh do go leor daoine, idir scríbhneoirí (m.sh., Shakespeare, Pascal, Proust) agus fhealsaimh (m.sh., Descartes, Nietzsche, Heideggar), ón am gur foilsíodh den chéad uair iad.

Do scríobh Montaigne féin sa téacs 'Don Léitheoir', téacs atá mar bhrollach agesna hAistí, nach raibh aidhm aige agus é ag scríobh na nAistí “ach amháin aidhm phearsanta agus phríobháideach”. Ag an am céanna, do thug sé le fios i gceann amháin eile desna hAistí eile gur féidir leis an dté a léifeadh na hAistí maitheas agus tairbhe a bhaint astu toisc go bhfuil "gach aoinne ina íomhá den staid dhaonna ina hiomlán". Agus, i ndáiríre, is chun íomhá dó fhéinig a chruthú a thosaigh Montaigne le scríobh na nAistí, nó mar a deir sé é: ‘Is mise ábhar mo leabhair’.

Tá Gaolainn curtha ag Breandán Ó Doibhlin ar chúpla ceann desna hAistí. Tá na haistriúcháin sin le léamh ina leabhar Montaigne – Deascán as na hAistí a foilsíodh sa bhliain 2001.

Tagairtí
Ceoldrámaí Hamburgacha caillte de chuid Händel

Ba i gcathair Hamburg na Gearmáine a bhí cónaí ar an gcumadóir Georg Friedrich Händel ón mbliain 1703 gó dtí an bhliain 1706. Ní raibh ach ocht mbliana déag d’aois aige nuair a tháinig sé go dtí an chathair. Chum Händel ceithre cinn de cheoldrámaí le linn an tréimhse a chaith sé i Hamburg, cé nár tháinig ach ceann amháin de na ceoldrámaí sin – .i. Almira – slán anuas chugainn. Is iad Nero (Gaeilge: “Néaró”), Florindo agus Daphne (Gaeilge: “Dafnae”) na trí cheoldráma eile a chum sé nuair a bhí  sé ann: Tá ceol an cheoldráma Nero caillte agus níl ach míreanna ceolfhoirneacha beaga den dá cheoldráma eile againn.

Do rugadh Händel i gcathair Halle na Gearmáine agus do fuair sé a luath-oideachas ceoil san áit chéanna. Bhí Händel ina orgánaí foirfe faoin uair gur fhág sé an chathair sin chun dul chuig Hamburg sa bhliain 1703. Do fuair sé post mar veidhleadóir leis an Oper am Gänsemarkt (Gaeilge: ‘Áras Ceoldrámaíochta Mhargadh na nGéanna’) i Hamburg, amharclann a raibh an-chlú uirthi ag an am. Ba ag an Oper am Gänsemarkt a chuir Händel eolas ar bhuntús chumadóireacht na ceoldrámaíochta, rud a tharla faoi thionchar beirte fear ach go háirithe: Rheinhard Keiser, stiúrthóir ceoil ag an Oper am Gänsemarkt', agus Johann Mattheson, a bhí ina chéad-amhránaí ann. Os rud é gurb iad píosaí de chuid Kheiser é féin a chuireadh an Oper am Gänsemarkt ar stáitse de ghnáth, ba é an seal a chaith Keiser ar shiúl ón Oper a thug a dheis do Händel. Chum an fear óg Almira agus Nero i ndiaidh a chéile, iad bunaithe araon ar leabhróga a scríobh Friedrich Christian Feustking. Ní raibh an oiread ratha ar Nero agus mar a bhí ar Almira agus níor cuireadh Nero ar stáitse arís tar éis dá chéad shraith, sraith a mhair trí léiriú, bheith críochnaithe. Níor léirigh an Oper am Gänsemarkt Florindo agus Daphne, na ceoldrámaí deireanacha a chum Händel i Hamburg sular fhág sé an chathair sa bhliain 1706 chun dul go dtí an Iodáil. Ceoldrámaí bunaithe ar leabhróga de chuid Heinrich Hinsch a bhí iontu agus samhlaíodh iad mar cheoldráma mór amháin.

Níl aon cheol againn sa lá atá inniu faoina bhféadtar a rá gur ón gceoldráma Nero a tháinig sé, cé go bhfuil an tuairim nochta ag daoine a bhfuil saineolas ar shaothair Händel acu go mb’fhéidir gur bhain Händel úsáid as ceol an cheoldráma sin i gceoldrámaí eile dá chuid, Agrippina (Gaeilge: Aigripíne) ach go háirithe – tá ceangail idir scéal Agrippina agus scéal Nero agus faightear cúpla duine de na pearsana ó Nero in Agrippina, leis. Tá míreanna ceoil ó Fhlorindo agus Dhaphne againn fós, cé go bhfuil an ceol gutha a ghabh leo caillte, agus baineadh úsáid as cúpla ceann de na míreanna sin i sraith cheolfhoirneach ar a ndeineadh taifead den chéad uair sa bhliain 2012.
Arsainíd alúmanaim

Ábhar leathsheoltóra is ea arsainíd alúmanaim (AlAs) le beagnach an tairiseach laitíseach céanna is a bhíonn ag arsainíd ghailliam agus arsainíd alúmaniam ghailliam agus  bandabhearna níos leithne ná arsainíd ghailliam. Is féidir le AlAs sárlaitís a dhéanamh le arsanaíd ghailliam ( GaAs ) agus dá bharr sin bíonn airíonna leathsheoltóra de thoradh air. Toisc go mbíonn beagnach an tairiseach laitíse céanna ar ( GaAs ) agus ( AlAs ),bíonn straidhn ionduchtaithe an-beag sna sraitheanna, a ligeann dóibh a bheith fásta beagnach go haondeonach go tiubh. Ceadaíonn  sé seo feidhmíochta an-ard i soghluaisteacht ard na leictreon, trasraitheoirí HEMT , agus gairis loig chandaim eile.

 Catagóir : Arsainídí 
 Catagóir : Comhdhúile alúmanaim
 Catagóir : Leathsheoltóirí III - V 
 Catagóir : Comhdhúile III - V
Ardeadoris cruenta

Speiceas bodalaigh an-dathannach is ea ardeadoris cruenta, núdabrainciach doraideach, moileasc gastrapódach Muirí (Aigéan)A mara san bhfine Chromodorididae.  Tá a ainm díorthaithe ón bhfoirm baininscneach den fhocal Laidineach cruentus, rud a chiallaíonn "smálaithe le fuil", ag tagairt do na spotaí dearga ar a dhroim uachtair. D'atreoraíodh chuig an ghéineas Ardeadoris ar bhonn fianaise ADN.

Dáileadh
Rinneadh cur síos ar an speiceas ó Oilean an gCoirneach nó Osprey Island, an Mhórsceir Bhacainneach , An Astráil, san Aigéan Ciúin Thiar   trópaiceach. Taifeadadh é freisin sna hOileáin Fhilipíneacha, san Caolas Lembeh i dtuaisceart  na Sulaivéise,  Tíomór Thoir, agus sna hOileáin Sholamón. Ní an speiceas núdabrainciach seo coitianta.

Tuairisc
Tá corp bánlíomóide ag Ardeadoris cruenta le maintlínrufach línithe buí agus bán geal agus cos. Tá poncanna dearga i bpatrún ciorclach ar a dhroim in aice le himeall an mhaintlín. Tá a a dhá rhinofór agus geolbhach bánliomóide cosúil lena chorp, cé go bhfuil roinnt éagsúlachta dath ina measc. Sroicheann sé fad 50 mm ar a laghad. Tá dathú cosúil leis an bodalach Ardeadoris rubroannulata ag an speiceas seo,  cé go bhfuil na poncanna dearga, a bhíonn ag Ardeadoris cruenta, in easnamh sa speiceas sin.

Tuilleadh léitheoireachta
 Debelius, H. & Kuiter, R.H. (2007) Nudibranchs of the world. ConchBooks, Frankfurt, 360 pp. ISBN 978-3-939767-06-0 page(s): 191
 Gosliner, T.M., Behrens, D.W. & Valdés, Á. (2008) Indo-Pacific Nudibranchs and seaslugs. A field guide to the world's most diverse fauna. Sea Challengers Natural History Books, Washington, 426 pp. page(s): 238

Naisc sheachtracha
 Glossodoris cruenta at nudipixel

Tagairtí
 Catagóir : Chromodorididae
 Catagóir : Nudibranchia
The Voice UK (sraith 6)

Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag John de Mol é The Voice UK. Is é seo an chéad sraith The Voice UK ag craoladh ar BBC One agus bhog an chlár go ITV sa bhliain 2018. Thosaigh an tsraith ag craoladh ar an 7 Eanáir, 2017 agus chríochnaigh sé ar an 2 Aibreán, 2017.

B'iad will.i.am, Ricky Wilson, Paloma Faith agus Gavin Rossdale na breitiúna don tsraith seo. Bhuaigh Mo Adeniran an tsraith le 61.80% den vótaí

Foirne

 Buaiteoir
 Dara
 Tríú
 Ceathrú 
 Díbeartha ag na seónna Beo
 Díbeartha ag an Babhta Knockout
 Goidte ag na Cathanna
 Díbeartha ag na Cathanna
 D'éirigh as an gcomórtas

Tagairtí 

The Voice UK
2017 séasúir teilifíse
Zanny Minton Beddoes

Iriseoir Sasanach is ea Susan "Zanny" Minton Beddoes a rugadh sa bhliain 1967. Is í an 17ú príomhegarthóir agus an chéad bhean ina príomheagarthóir ar The Economist. Thosaigh sí ag obair don irisleabhar sa bhliain 1994, mar a chomfhreagraí i gcomhair íargaidh éiritheacha.

Oideachas agus gairmshaol
Oileadh Beddoes ag an Moreton Hall School in aice le Oswestry, bhain sí fochéim amach in Ollscoil Oxford, mar a dhearna sí staidéar ar an bhfealsúnacht, polaitíocht, agus eacnamaíocht i gColáiste St Hilda, agus ghnóthaigh sí céim máistir in Ollscoil Harvard, mar Scoláire Uí Chinnéide. Ina dhiaidh sin, hearcaíodh í mar chomhairleoir d'aire airgeadais na Polainne, é sin mar bhall de ghrúpa beag faoin Ollamh Jeffrey Sachs in Harvard. Chaith sí dhá bhliain mar eacnamaí ag an gCiste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta (IMF), mar ar oibrigh sí ar chláir maicreanamaíochta san Afraic agus ar gheilleagair idirlinne Oirthear na hEorpa.

Ceapadh í mar eagarthóir eacnamaíochta ar The Economist sa bhliain 1996, agus í i bhfeighil ar chúrsaí eacnamaíochta dhomhanda ó Washington, D.C.. Ní ba dhéanaí bhog sí go post nua mar Eagarthóir Cúrsaí Gnó, agus cúrsaí gnó, airgeadais agus eolaíochta mar dhualgais uirthi. Thosaigh sí mar an 17ú príomheagarthóir agus an chéad bhean sa phost sin ar 2 Feabhra 2015.

Is minic í mar thráchtaire ar CNN, BBC World Service, PBS, NBC agus Tucker Carlson Unfiltered (clár teilifíse Meiriceánach). Sa bhliain 2015 bhí sí ar na 133 duine ar tugadh cuireadh dóibh freastail ar an 63ú Comhdháil Bilderburg.

Tagairtí

Iriseoirí Sasanacha
The Economist
Daoine a rugadh i 1967
Daoine beo
Indira Gandhi

Polaiteoir Indiach ab ea Indira Priyadarshini Gandhi (IPA (Hiondúis) ˈɪnːdɪrə ˈɡaːnd̪ʱi; née Nehru; 19 Samhain 1917 – 31 Deireadh Fómhair 1984). Ise an t-aon bhanphríomh-aire i stair na hIndia. Aon-iníon Jawaharlal Nehru, chéad phríomh-aire na hIndia, ab ea í (ní raibh sí gaolta le Mahatma Gandhi).   

Bhí Indira Gandhi ina príomh-aire ó 1966 go 1977 agus ansin arís ó 1980 gur feallmharaíodh í sa bhliain 1984.

Óige 
Rugadh Indira isteach i dteaghlach Caismíreach Pandit ar 19 Samhain 1917 in Allahabad. Bhí ról mór ag a hathair, Jawaharlal Nehru, sa ghluaiseacht ar son neamhspleáchas na hIndia faoi na Briotanaigh. 

Bhí Indira an t-aon pháiste sa teaghlach agus d'fhás sí aníos lena máthair, Kamala Nehru, san Anand Bhavan, eastát mór ag muintir Nehru in Allahabad. 

Bhí sí uaigneach míshuaimhneach agus í óg. Bhíodh a máthair tinn go minic agus a athair amuigh ag obair ar chúrsaí polaitíochta nó i bpríosún ag na Briotanaigh. Trí mheán litreacha a raibh cumarsáid aici leis sa chuid ba mhó.

Polaitíocht
Sna 1950idí d'oibrigh Gandhi mar chúntóir pearsanta dona hathair le linn a thréimhse mar chéad-Phríomh-Aire na hIndia.  

Ag druidim ar dheireadh na 1950idí, bhí Gandhi ina huachtarán ar an Indian National Congress. 

Sa bhliain 1966, toghadh Gandhi mar Phríomh Aire ar an India, an chéad bhean a toghadh le bheith ina ceannaire ar an tír. 

Bhí Gandhi ina príomh-aire ar India ó 1966 go 1977 agus ansin arís idir 1980-1984.  

D'éag a mhac, Sanjay Gandhi,  i dtimpiste eitleáin (agus é ag spraoi eitilt) sa bhliain 1980. Rinneadh iarrachtaí é a fheallmharú trí huaire roimh a bhás.

Feallmharú 
Feallmharaíodh í sa bhliain 1984. Bhí an léiritheoir Rory O'Farrell agus an fear ceamara Séamus Smith ann ag an am, in éineacht le Peter Ustinov, chun agallamh a dhéanamh le Gandhi. Nuair a scaoil  Suícigh í, coimeádadh an criú lena ceistiú ar feadh sé uaire.  

Rinne Marian Finucane agallamh léi i Lúnasa 1984.  

Tháinig a mhac, Rajiv Gandhi, i gcomharbas uirthi mar phríomhaire tar éis a báis (agus feallmharaíodh é chomh maith, ar 21 Bealtaine 1991).

Féach freisin

 Rajiv Gandhi
 Indian National Congress
 Fakhruddin Ali Ahmed

Tagairtí

Polaiteoirí na hIndia
Daoine a rugadh i 1917
Básanna i 1984
Daoine feallmharaithe
Hailee Steinfeld

Is ban-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach í Hailee Steinfeld (a rugadh ar an 11 Nollaig 1996 i Los Angeles, California).

Tús a shaoil
Rugadh i gceantar Tarzana, Los Angeles í do Cheri (née Domasin) agus Peter Steinfeld. Tá deartháir níos sine aici: Griffin. Is Giúdach é a hathair. 

Tógadh in Agoura Hills agus níos déanaí i Thousand Oaks, California í.

Gairm

2007–14: Tús gairme agus True Grit

Thosaigh Steinfeld ag aisteoireacht ag ocht mbliana d'aois. Ghlac sí an ról Talia Alden sa gearrscannán She's a Fox. Tháinig a fionnachtain nuair a roghnaíodh Steinfeld as 15,00 cailín don ról Mattie Ross i dTrue Grit nuair a bhí sí trí bliana déag d'aois.

Ag ceithre bliana déag d'aois roghnaíodh Steinfeld chun an pháirt de Juliet Capulet a ghlacadh san athchóiriú 2013 de Romeo and Juliet le William Shakespeare. Scaoileadh an scannán i nDeireadh Fómhair 2013  sna Stáit Aontaithe. 

Ghlac Steinfeld Violet ceann de na príomhcharachtair sa dráma grá Begin Again a fuair eisiúint teoranta sa Stáit Aontaithe ar an 24 Meitheamh 2014. Bhí Steinfeld sa phríomhpháirt mar Petra Arkanian in Ender's Game. Is scannán eachtra aicsin ficsean eolaíochta é bunaithe ar leabhar de chuid Orson Scott Card a scaoileadh ar an 1 Samhain, 2013.

2015–inniu: Pitch Perfect 2 agus Haiz

Fuair sí an príomhpháirt mar Eliza in éineacht le comhréalta Ender's Game Asa Butterfield sa scannán athchóiriú Ten Thousand Saints, a  thaispeánadh ag an Sundance Film Festival 2015, ar an 23 Eanáir 2015. Bhí Steinfeld roghnaithe chun an phríomhbhean a ghlacadh sa scannán 2015, For the Dogs, ach tháinig Emma Roberts ina háit.

Scaoileadh a céad SL Haiz ar an 13 Samhain 2015. Ar an 27 Feabhra d'eisigh Steinfeld "Rock Bottom" mar dara singil. Bhí a tríú singil "Starving" eisithe ar 15 Iúil, 2016.

Léirigh Steinfeld an phríomhpháirt sa coméide teacht in aois The Edge of Seventeen le Blake Jenner, Woody Harrelson agus Kyra Sedgwick. Scríofa agus stiúradh ag Kelly Fremon Craig. Bhí an scannán scaoilte ar an 18 Samhain 2016.

Bhí singil nua Steinfeld  "Most Girls" eisithe ar an 28 Aibreán 2017.

Scannánliosta

Scannáin fada

Gearrscannáin

Róil guth

Teilifís

Físeáin Ceoil

Dioscliosta

Haiz (2015)

Gradaim
Tá 19 ngradam buaite ag Steinfeld.

Tagairtí 

Hailee Steinfeld
Steinfeld, Hailee
Steinfeld, Hailee
Daoine beo
Amhránaithe Meiriceánacha
Juana Inés de la Cruz

Bean rialta d'Ord San Iaróm agus scríbhneoir nonvohispana i Ré Órga litríocht na Spáinne ab ea Juana Inés de Asbaje y Ramírez de Santillana nó sor Juana Inés de la Cruz mar is fearr aithne uirthi (12 Samhain 1651 – 17 Aibreán 1695). Shaothraigh sí an fhilíocht, litríocht an chreidimh agus an drámaíocht, chomh maith leis an bprós. Thuill feabhas a saothair leasainmneacha di mar "Féinics Mheiriceá" agus "an Deichiú Bé [Mheicsiceach]".

A luathshaol

Rugadh í mar Juana Inés de Asbaje y Ramírez de Santillana in San Miguel Nepantla (Nepantla de Sor Juana Inés de la Cruz inniu ina honóir) in aice le Cathair Mheicsiceo. Leanbh tabhartha ab ea í: captaen Spáinneach darbh ainm, Pedro Manuel de Asbaje, a hathair agus bean criolla, Isabel Ramírez, a máthair. Níor fhan a hathair; a máthair a thóg í ar hacienda athair Isabel in Amecameca in aice le Cathair Mheicsiceo.

Bhí dúil mhór sa léinn ag Juana ó bhí sí ina leanbh. Fuair sí léamh agus scríobh sula raibh sí 4 bliana d'aois ag freastal ar ranganna na deirféar is sine sa chlann, é seo i ngan fhios dá máthair. D'fhoghlaim sí an loighic Ghréagach agus in aois a 13 bliana bhí sí ag múineadh Laidine do pháistí eile. D'fhoghlaim sí an teanga Nahuatl agus scríobh cúpla dán gearra sa teanga úd. 
</ref>

Tagairtí

}}
Scríbhneoirí Meicsiceacha
Daoine a rugadh i 1651
Básanna i 1695
Anne Devlin

Náisiúnaí Éireannach ab ea Anne Devlin (1780 – 1 Meán Fómhair 1851). Aithnítear í go mór mhór mar bhean tí agus comhghleacaí de chuid Robert Emmet. Col ceathrar í freisin do Michael Dwyer agus Arthur Devlin, baill de Chumann na nÉireannach Aontaithe. 

Rugadh Anne Devlin i gContae Chill Mhantáin do theaghlach náisiúnach. 

Daoine a rugadh i 1780
Básanna i 1851
Kimi no Na wa.

Scannán anime is ea Kimi no Na wa. (An tSeapáinis:, Gaeilge: D'ainm.) a cuireadh amach sa bhliain 2016. Is é Shinkai Makoto () stiúrthóir an scannáin. Is scéal faoi bhuachaill atá ina chónaí i dTóiceo agus na brionglóidí aige faoi chailín.
Scannáin 2016
Cartúin Anime
Máire Nic Shiubhlaigh

Ban-aisteoir agus gníomhaí poblachtánach Éireannach ab ea Máire Nic Shiubhlaigh (8 Bealtaine 1883 – 9 Meán Fómhair 1958). Thosaigh sí ag aisteoireacht agus í fós ina déagóir; bhí páirt aici sa chéad dráma a tugadh i nGaeilge in Éirinn. Bhí sí ar bhunaitheoirí Amharclann na Mainistreach agus ise sa phríomhról mná ar oíche oscailte na hamharclainne sa bhliain 1904, mar atá in Cathleen Ni Houlihan, an dráma úd de chuid W. B. Yeats. Ní ba dhéanaí bhí sí ina ball d'fhoireann Amharclann na hÉireann, a chuidigh sí a chur ar bun.

A luathshaol
Rugadh Nic Shiubhlaigh mar Mary Elizabeth Walker Sráid Charlemont, Baile Átha Cliath do theaghlach náisiúnaíoch a raibh an Ghaeilge acu mar theanga. B'as Contae Cheatharlach a hathair, Matthew, cé gurb as Contae Chill Chainnigh a mhuintir. Clódóir agus foilsitheoir eisean a bhí i gceannas ar an Gaelic Press. Gúnadóir as Baile Átha Cliath a bhí i máthair Mháire. D'fhás Máire aníos i 56 High Street sna Saoirsí in Áth Cliath

Chuaigh sí le Conradh na Gaeilge thart ar 1898 mar ar tháinig sí i dteagmháil le Arthur Griffith agus William Rooney. Le cabhair ó bheirt dhíograiseoirí an stáitse, William agus Frank Fay, d'éirigh sí páirteach i ngrúpa drámaíochta dar ainm Inghinidhe na hÉireann. Sa bhliain 1901, ghlac an grúpa páirt i bhfeis le dhá dhráma, Tobar Draoidheachta leis an Athair Ó Duinnín agus Red Hugh le Alice Milligan. Chuaigh aisteoireacht bhaill an ghrúpa amaitéireach i bhfeidhm ar bheirt a bhí i láthair, George Russell (AE) agus W.B. Yeats. Chuir Russell, a a bhí i ndiaidh a dhráma miotais  Deirdre a thairiscint do na deartháireacha Fay, chuir sé ina luí ar Yeats a dhráma tírghrá eisean Cathleen Ni Houlihan a thairscint do na mná.

Tagairtí

Ban-aisteoirí Éireannacha
Daoine a rugadh i 1883
Básanna i 1958
Daoine as Baile Átha Cliath
Mazie Hirono

Polaiteoir Meiriceánach agus seanadóir sóisearach ó stát Haváí is ea Mazie Keiko Hirono, a rugadh ar 3 Samhain 1947. Tá sí in oifig ó 2013 i leith. Is ball den Pháirtí Daonlathach í. 

Rugadh Mazie Hirono in Koori, baile i maoracht Fukushima sa tSeapáin. Bhí baint ag an teaghlach le Haváí, agus sna 1940idí déanacha chur siad fúthu ansin arís. Fuair Mazie saoránacht Mheiriceánach i 1959, an bhliain chéanna ina rinneadh stát Mheiriceá de Haváí.

Polaiteoirí na Stát Aontaithe
Daoine a rugadh i 1947
Daoine beo
Elizabeth Ann Seton

Bunaitheoir Shiúracha na Carthanachta agus naomh Caitliceach is ea Elizabeth Ann Bayley Seton (28 Lúnasa 1774 – 4 Eanáir 1821). Rugadh í i gCathair Nua-Eabhrac. Bhunaigh Seton an chéad ord Caitliceach i Meiriceá, mar atá, Siúracha na Carthanachta. 

Ise a chuir an chéad scoil Chaitliceach do chailíní ar bun, in Emmitsburg, Maryland. Tá Ollscoil Seton Hall, in South Orange, New Jersey, ainmnithe ina diaidh. 

Bronnadh stádas naoimh uirthi san Eaglais Chaitliceach Rómhánach ar 14 Meán Fómhair 1975, an chéad naomh Caitliceach a rugadh i Meiriceá Thuaidh.

Tagairtí 

Naoimh
Daoine a rugadh i 1774
Básanna i 1821
Martha Washington

[

Bean chéile George Washington agus an chéad Chéad-Bhean ar na Stát Aontaithe ba ea Martha Washington (née Dandridge; 13 Meitheamh 1731, (seanstíl) 2 Meitheamh – 22 Bealtaine 1802). Cé nach raibh an téarma "Chéad-Bhean" ceaptha go dtí i ndiaidh a báis, áirítear í mar Chéad-Bhean na tíre agus í mar an chéad duine sa phost úd. "Lady Washington" a thugtaí uirthi go minic agus í beo.

Bhí sí ina baintreach in aois a 25 bliana, agus ceathrar páistí aici lena chéad fhear céile, Daniel Parke Custis. Mhair beirt díobh beo go raibh siad ina ndaoine fásta, cé go bhfuair siadsan bás sách óg freisin. Thug sí rachmas mór léi go dtí a pósadh le Washington, rud a chuir ar a chumas talamh agus sclábhaithe a cheannach mar bhreis ar a eastát pearsanta. Cheannaigh sí féin beagnach 100 sclábhaí le linn a saoil; rinneadh cuid d'eastát a céad fhear nuair a fuair sí bás agus fuair a  oidhrí iad agus a sliocht. Níor rugadh páistí do Martha agus Washington ach thóg siad an bheirt clainne de chuid Daniel Parke Custis, agus thug siad cúnamh do theaghlaigh sínte Martha agus Washington araon.

Tagairtí

Céad-Mhná na Stát Aontaithe
Daoine a rugadh i 1731
Básanna i 1802
Gogglebox Ireland

Is clár teilifíse atá á chraoladh ar Virgin Media One é Gogglebox Ireland. Thosaigh sé ar an 22 Meán Fómhair, 2016.

Ar an 15 Nollaig, 2016, chraol Maddest Moments, leis na cuideachtaí is fearr den tsraith.

D'fheach 392,000 duine ar an gcéad eipeasóid.

Eipeasóidí

Sraith a hAon

Sraith a Dó

Sraith a Trí

Foireann

Nótaí

Lucht féachana

Tagairtí 

Cláir Teilifíse Éireannacha
Cláir siamsaíocht
Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2016
Cláir Virgin Media Ireland
Hajj

Is oilithreacht í an Hajj, i gcathair na Mheice san Araib Shádach. Is í Meice an chathair is naofa san Ioslam. Tá al-Masjid al-Haram ("An Mosc Naofa") suite sa chathair, agus is é an áit is naofa sa dhomhain, de réir na Moslamach.  

Mar sin, tá oilithreacht bhliantúil ann, an Hajj. Tá sé ar na cúig dhualgais reiligiúnach atá ar gach Moslamach an Hajj a dhéanamh, uair amháin ar a laghad i saol an duine.

Féilire 
Tarlaíonn an Hajj i mí Du al-Hijja, an mhí dheireanach san fheisire na gealaí Ioslamach.  

Glacann na milliúin Moslamach páirt sa Hajj gach bliain. Airítear an oilithreacht ar an slógadh is mó bliantúil de dhaoine ar domhan.

Tubaistí 

Bíonn an Déardaoin ar an lá is contúirtí den Hajj gach bliain, mar go dtiteann sé ar Eid al-Adha, lá a maraíonn Moslamaigh caora agus de bharr go mbíonn an oiread sin oilithrigh ag marú na nainmhithe san aon áit amháin, ag an t-am céanna. 

Ar an 24 Meán Fómhair 2015 maraíodh timpeall 2,500 agus gortaíodh na céadta le teann brú nuair a thosnaigh táinrith in aice Meice. Tharla an brú ar shráid "204" i gcampa sa chathair Mina, áit a bhfanann na hoilithrigh, cúpla míle soir ó Meice. 

Dúirt an rialtas nach maraíodh ach 700, agus go raibh a locht fhéin ar roinnt oilithreach mar nár lean siad treoracha faoi mar ba cheart dóibh. 

Bhí fiosrúchán iomlán ordaithe ag Rí na hAraibe Sádaí, Salman, faoin mbealach a n-eagraítear an oilithreacht bhliantúil. Ach dúirt Rialtas na hIaráine gur chóir don Araib Shádach freagracht iomlán a ghlacadh as ar tharla.

Naisc sheachtracha 
 Meice

Féach freisin

Tagairtí 

An Araib Shádach
Cathracha
An tIoslam
Teresa Teng

Ba phop-amhránaí Téamhánach í Teresa Teng (Teng Li-Chun nó Deng Lijun) (8 Bealtaine 1995 - 29 Eanáir, 1953). Bhí clú uirthi as a cuid amhráin tíre agus bailéad rómánsúil. Thaifead sí mórán amhrán i Maindirín, a teanga dhúchais, agus i dTéamháinis, in Hokkien, i gCantainis, i Seapáinis, in Indinéisis agus i mBéarla chomh maith.

Bhí an plúchadh ag cur uirthi ar feadh a saoil. Fuair sí bás in 1995 den ghalar sin agus í ar saoire sa Téalainn. Bhí sí dhá bhliain is daichead d'aois.

Amhránaithe Síneacha
An Téamháin
Golda Meir

Polaiteoir agus taidhleoir Iosraelach ab ea Golda Meir (Meyerson), a rugadh leis an ainm Golda Mabovitch (3 Bealtaine 1898 – 8 Nollaig 1978). I gCív na hÚcráine faoi Impireacht na Rúise a rugadh í, ach d'fhás sí aníos in Milwaukee. Wisconsin, sna Stáit Aontaithe. Bhí saolghairm fhada pholaitiúil aici in Iosrael. Bhain sí amach an post mar 4ú príomh-aire na tíre, an chéad bhean i gceannas ar Iosrael agus an tríú bean ar domhan mar phríomh-aire ar thír ar bith. Thuill an stíl dhiongbháilte aici "an Bhean Iarainn" mar leasainm di.

A saol
Bhí a bua ceannasaíochta le feiceáil go hóg: Ina girseach bhunscoile in Milwaukee di, d'eagraigh sí imeacht bailithe airgid chun cuidiú le páistí a gcuid téacsleabhair scoile a cheannach. I ndiaidh céim a bhaint ó Milwaukee State Normal School (Ollscoil Wisconsin–Milwaukee anois), d'oibrigh sí mar mhúinteoir sna scoileanna poiblí in Milwaukee. Fuair sí post sa Folks Schule Giúdaise in Milwaukee freisin, agus tháinig sí faoi anáil na gluaiseachta Siónaí. Phós sí Morris Meyerson (Myerson), sóisialaí. Sa bhliain 1921, thug an bheirt acu aghaidh ar an bPailistín mar ar chuir siad fúthu ar kibbutz.

Mar aitheantas ar a cumas eagraithe roghnaíodh Golda mar ionadaí an kibbutz chuig an Histadrut, an cumann lucht oibre mór in Iosrael. Cumann eile a d'éirigh sí ina ball de d'iarr sé uirthi dhá bhliain a chaitheamh ag obair dóibh i Meiriceá, agus chuaigh sí ann leis an mbeirt pháistí a bhí acu. D'fhan Morris in Iarúsailéim, áfach, agus d'fhás siad amach ó chéile cé nach bhfuair siad colscaradh oifigiúil riamh. Fuair seisean bás sa bhliain 1951.

A saol sa pholaitíocht
Sa bhliain 1934 agus í ar ais ó na Stáit Aontaithe, ceapadh í mar bhall de choiste feidhmiúcháin an Histadrut agus de réir a chéile rinne sí a bealach suas trí na ranganna go raibh sí i gceannas ar Roinn na Polaitíochta, post tábhachtach di mar ullmhúchán don cheannasaíocht Iosraelach.

I Meitheamh na bliana 1946 rinne na Briotanaigh tréan-iarracht na Siónaigh sa Phalaistín a chur faoi chois agus chuir siad Moshe Sharett, a bhí i gceannas ar Roinn na Polaitíochta sa Ghníomhaíocht Ghiúdach sa limistéir úd, i bpríosún. Cuireadh Golda Meir an post sin, rud a d'fhág gurbh ise príomh-idirbheartaí na nGiúdach i leith údaráis Shainordú na Breataine sa Phalaistín. Nuair a scaoileadh Sharett saor, chuaigh sé go Cathair Nua-Eabhrac i gcomhair na gcomhráití ag na Náisiúin Aontaithe faoi chríochdheighilt na Palaistíne. D'fhan Meir ina post ag an nGníomhaíocht Ghiúdach go dtí 1948 agus neamhspleáchas Iosrael bainte amach acu. 

Bhí sí ina príomh-aire ar Iosrael ó 17 Márta 1969 go 11 Aibreán 1974.

Tagairtí

Daoine a rugadh i 1898
Básanna i 1978
Iosrael
Shimon Peres

Polaiteoir, státaire, scríbhneoir agus file Iosraelach ab ea Shimon Peres (Eabhrais: שִׁמְעוֹן פֶּרֶס; rugadh mar Szymon Persky; 2 Lúnasa 1923 – 28 Meán Fómhair 2016). Rugadh in Wiszniew, a bhí sa Pholainn ag an am ach atá sa Bhealarúis inniu, faoin ainm Vishnyeva. 

Ghlac Peres páirt i 13 comh-aireacht le linn a thréimhse mar pholaiteoir. Príomh-aire Iosrael a bhí ann faoi dhó (1984-1986 agus 1995-1996) agus ina uachtarán ar an tír (2007-2014). 

Bronnadh Duais Nobel na Síochána air in éineacht le Itzhak Rabin agus Yasser Arafat, sa bhliain 1994, as a saothar i bpróiseas na síochána. 

Bhí Polainnis, Fraincis, Béarla, Rúisis, Giúdais agus Eabhrais ag Peres. Níor chaill sé blas na Polainnise ariamh agus é ag labhairt Eabhraise. 

Ba fhile dánta agus amhrán é ina shaol príobháideach; bhíodh sé de nós aige véarsaí a scríobh le linn cruinnithe na comhaireachta. Thaifeadadh dánta dhá chuid mar amhráin ar albaim. De bharr an méid léinn a bhí aige ar an litríocht, bhí sé ábalta athfhriotail a dhéanamh go réidh ar na fáithe Eabhracha (Nevi'im), litríocht na Fraince, agus fealsúnacht na Síne.

Fuair Peres bás in aice le Tel Aviv ar 28 Meán Fómhair 2016 i ndiaidh stróc dá bhualadh.,

Tagairtí

Iosrael
Polaiteoirí Iosraelacha
Daoine a rugadh i 1923
Básanna in 2016
Pasadena, California

Cathair in California, sna Stáit Aontaithe is ea Pasadena. Tá sé suite i nGleann San Gabriel i lár Chontae Los Angeles ar thaobh thuaidh chathair Los Angeles. Is é an 9ú cathair is mó sa chontae agus an dara ceann a bunaíodh (1886). Sa bhliain 2013, measadh 139,731 duine a bheith ina gcónaí ann. Ionad mór cultúir sa cheantar é.

Aithnítear an chathair as an Rose Bowl Game, cluiche Peil Mheiriceánaí a imrítear in Pasadena gach bliain agus as an bparáid Tournament of Roses, a thionóltar roimh an chluiche. Ina theannta sin, tá a lán institiúidí eolaíochta agus cultúir ann.  Ina measc úd tá an California Institute of Technology (Caltech), an Jet Propulsion Laboratory, Pasadena City College, Fuller Theological Seminary, Art Center College of Design, an Pasadena Playhouse, Músaem Norton Simon agus Músaem an Aigéin Chiúin-na hÁise USC.

Tagairtí

Naisc sheachtracha
Suíomh oifigiúil chathair Pasadena

California
Matt Terry

Is amhránaí Sasanach é Matt Terry (rugadh é ar an 20 Bealtaine, 1993). Bhuaigh sé an tríú sraith déag The X Factor le 48.5% den vótaí sa bhliain 2016.

Gairm

2016– The X Factor agus Trouble

{| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;"
|+ Reacaireachtaí Saara Aalto ar an X Factor Tríú Sraith Déag! scope="col" | Cathain a bhí sé chas
! scope="col" | Amhrán
! scope="col" | Ord
! scope="col" | Toradh
|-
! scope="row" | Trial Éisteachta
| "Stand by Me"
! rowspan="4" 
| Pas go dtí an ghrodchúrsa
|-
! scope="row" | Grodchúrsa
| "See You Again"
| Pas go dtí an Six Chair Challenge
|- 
! scope="row" | Six Chair Challenge 
| "When I Was Your Man"/ "Secret Love Song"
| Pas go dtí Tithe mholtóirí
|-
! scope="row" | Tithe na Moltóirí 
| "The Winner Takes it All"
| Pas go dtí an chlár bheo
|- 
! Seachtain 1 
| "She's Out of My Life"
| 7
| Slán
|- 
! Seachtain 2
| "I Heard it Through the Grapevine"
| 3
| Slán
|- 
! Seachtain 3
| "I'll Be There"
| 5
| Slán
|-
! Seachtain 4
| "I Put a Spell on You"
| 2
| Slán
|- 
! Seachtain 5
| "I'm Your Man"
| 1
| Slán
|-
! Seachtain 6
| "Best of My Love"
| 5
| Slán
|-
! Seachtain 7
| "Writing's on the Wall"
| 4
| Slán
|-
! rowspan="2" |Seachtain 8
| "Secret Love Song, Pt. II"
| 1
| rowspan="2" | Slán
|-
| "Alive"
| 6
|- style="background:lightblue;
! rowspan="3" |Seachtain 9
| "Silent Night"
| 1
| rowspan="2" | Bunbheirt
|- style="background:lightblue;
| "Say You Love Me"
| 6
|- style="background:lightblue;
| "Hurt"
| 1
| Sábháladh
|-
! rowspan="4" |Ceannais
| "Take Me Home"
| 3
| rowspan="2" | Slán
|-
| "Purple Rain" (le Nicole Scherzinger)
| 5
|- style="background:lightgreen;
| "Writing's on the Wall"
| 2
| rowspan="2" | Buaiteoir
|- style="background:lightgreen;
| "One Day I'll Fly Away"
| 3
|}

D'eisigh Matt a chéad albam Trouble'' ar 24 Samhain 2017. Shroic sé uimhir a 29 sa Ríocht Aontaithe.

Dioscliosta

Albaim stiúideo

Singlí

Mar ealaíontóir ceoil

Singlí bolscaireachta

Mar ghné-ealaíontóir ceoil

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1993
Buaiteoirí X Factor
Ceoltóirí Sasanacha
Iomaitheoirí X Factor
Daoine beo
Cyril Cusack

Aisteoir Éireannach ar an stáitse agus sna scannáin ba ea Cyril Cusack (26 Samhain 1910 – 7 Deireadh Fómhair 1993).

Saol 
Rugadh Cusack i nDurban, san Afraic Theas. 

Rinne sé staidéar i gColáiste an Droichid Nua (Newbridge as Béarla) i gCo. Chill Dara agus Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath.

Aisteoir díograiseach a bhí ann ina luathshaol.

Dlúthchara le Cearbhall Ó Dálaigh a bhí ann (cúigiú hUachtarán na hÉireann).  Nuair a shroich an scannán de chuid Disney Darby O'Gill and the Little People na pictiúrlanna in Éirinn, rinne an bheirt acu agóid le chéile, mar gheall ar an droch-steiréitíopa d'Éireannaigh a bhí curtha i láthair.

Saothar Gaeilge 
 ar an raidió, mar shampla bhí Cusack agus Aisteoirí Chéitinn páirteach in Dúirtse Dáirtse leis an mBantiarna Gregory. Cyril Cusack a léirigh an dráma raidió seo sna 1930idí.
mar dhrámadóir Gaeilge, mar shampla Tar Éis an Aifrinn, (1942).  Léiríodh an dráma aonghnímh seo in Amharclann an Gheata, BÁC, i mí Eanáir na bliana 1942.
 mar aisteoir Gaeilge, mar shampla Poitín (scannán) (1977).
 mar léiritheoir Gaeilge, mar shampla le haghaidh an Chomhair Drámaíochta i mBaile Átha Cliath sna 1930idí go háirithe.

Naisc sheachtracha 

 ag labhairt Gaeilge agus 75 bliain slánaithe aige

Tagairtí

Aisteoirí Éireannacha
Daoine a rugadh i 1910
Básanna i 1993
Dorothea Lange

Grianghrafadóir agus iriseoir Meiriceánach ab ea Dorothea Lange (26 Bealtaine 1895  – 11 Deireadh Fómhair 1965), a aithnítear go háirithe as a cuid saothar le linn an Spealaidh Mhóir ar son an Farm Security Administration (FSA). Chuir grianghrafanna Lange cló daonna ar an Spealaidh Mór agus bhí tionchar acu ar fhorbairt na grianghrafadóireachta faisnéise.

A luathshaol 

Rugadh Dorothea Lange ar 26 Bealtaine 1895 in Hoboken, New Jersey, de shliocht Gearmánach.  Rugadh í leis an ainm Dorothea Margaretta Nutzhorn. I ndiaidh dá hathair a mhuirear a thréigean nuair a bhí sí 12 bhliain d'aois, ceann den dá thráma ina luathshaol, d'fhág sí an dara ainm ar lár agus ghlac sí sloinne a máthar. An buille eile a d'fhulaing sí ná an póilió a bhuail í in aois a seacht mbliana. D'fhág sin an chos dheas lag aici agus céim bhacaí mar thoradh air. "It formed me, guided me, instructed me, helped me and humiliated me," a dúirt sí. "I've never gotten over it, and I am aware of the force and power of it."

Tagairtí

Grianghrafadóirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1895
Básanna i 1965
Papalómaivíreas daonna

Scaiptear ionfhabhtú an Papalómaivíreas Daonna (HPV) trí theagmháil dhíreach (gnéasach de ghnáth) le duine ionfhabhtaithe. Beidh ionfhabhtú HPV ar timpeall 80% de mhná ina saoil , sna déaga déanacha nó sna luath-ficheadaí de ghnáth.  Tagann biseach ar fhormhór na ngalraithe HPV go nádúrtha ach eascraíonn ailse cheirbheacs as cineálacha áirithe HPV ard-riosca. Eascraíonn breis agus 70% de na h-ailsí cheirbheacs as dhá chineál HPV ard-riosca (16 agus 18).

Tagairtí

Féach freisin
 Vacsaín HPV

Galair agus ionfhabhtuithe gnéas-tarchurtha
Poa pratensis

Saghas féir ilbhliantúil is ea Poa pratensis nó cuise mín. Fásann sé 2–3 troigh ar ard agus tagann bláthanna beaga gorma air. Planda féaraigh atá ann. Tá sé dúchasach sna críocha den leathsféar thuaidh ina mbíonn aeráid mheasartha ann.

Fásann an cuise mín go réidh i dtalamh méith atá triomaithe go maith. Úsáidtear é i dtógáil páirceanna agus gairdíní. Tá sé coitianta in áiteanna ina mbíonn an aeráid fionnuar tais cosúil le oirthuaisceart na Stát Aontaithe. Tíopa speicis den ghéineas Poaceae atá ann.

Féara