joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Mark Begich

Is polaiteoir Meiriceánach é Mark Peter Begich. B'é Begich an seanadóir sóisearach ó Alaska ó 3 Eanáir 2009 go 3 Eanáir 2015. Ball den Pháirtí Daonlathach atá ann. Chaith sé deich mbliana mar bhall den Assembly in Anchorage. Toghadh mar mhéara Anchorage é sa bhliain 2003. Sa bhliain 2008 toghadh mar sheanadóir é: d'éirigh leis an lámh in uachtar a fháil i gcoinne an Phoblachtaigh, an seanadóir Ted Stevens.

Polaiteoirí na Stát Aontaithe
Lasairéan

Is éan é an lasairéan. Is baill d'fhine na phoenicopteridae iad.

Éin
Órshúileach

Is éan é an tÓrshúileach. Is Anatidae iad. 

Éin
Hiéana

Is ainmhí mór é an hiéana. Mamach atá ann. 

Mamaigh
StormGeo

Bunaíodh an comhlacht StormGeo sa bhliain 1997, an bpríomhsholáthróir seirbhísí aimsire i réigiún an Mhuir Thuaidh agus sa Chríoch Lochlann.

Tá oifigí ag StormGeo san Iorua, sa tSualainn, sa Danmhairg, sna Stáit Aontaithe, sa Ríocht Aontaithe agus i dtíortha eile. Tá an ceanncheathrú lonnaithe i mBergen san Iorua.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 Stair na comhlachta

Comhlachtaí
Strabó

Staraí Gréagach, geografaí agus fealsamh ab ea Strabó (Gréigis: Στράβων; BC 63/64 - ca. AD 24)

Saol 
Rugadh Strabó le teaghlaigh saibhir ó Amaseia (Amasya sa Tuirc, an lá atá inniu ann) i bPontus, cathair in oirthuaisceart na Tuirce, thart ar 75 km ón Mhuir Dhubh.

Is le gairid a bhí Pontus gafa ag Impireacht na Róimhe, agus cé go raibh sé i bhfabhar na hImpireachta ó thaobh na polaitíochta de, bhain Strabó, ar thaobh a mháthair de , le teaghlach mór le rá ina raibh seilbh acu ar phoist tábhachtacha faoi riailréim Mhiotradáits Mór.

Ba é príomhthréith shaol Strabó ná taisteal fairsing go dtí an Éigipt agus Cush; chomh fada siar le cósta na Tuscaine agus chomh fada ó dheas leis an Aetóip; sa bhreis ar thrastaisteal na hAise Beaga agus an t-am a chaith sé sa Róimh. Bhí taisteal ar fud an Mheánoirthir agus Neasoirthir, go háirithe le haghaidh críocha scolártha, coitianta le linn na ré seo, toisc go raibh síocháin choibhneasta ar fud an réigiúin le linn réimeas Ágastais (27 RC - AD 14). Bhog sé go dtí an Róimh sa bhliain 44 RC, agus d'fhan sé ann, i mbun staidéir agus scríbhneoireachta, go dtí ar a laghad 31 RC. Sa bhliain 29 RC, ar a bhealach chun na Corinthe (áit ina a raibh Ágastas ag fanacht, ag an am sin), thug sé cuairt ar an oileán Gyaros sa Mhuir Aeigéach ar feadh roinnt blianta. Thart ar 25 RC, sheol sé suas an Níl go dtí gur shrois sé Philae. Níl taifead againn ina ndiaidh seo ar a himeachtaí go dtí 17 AD, nuair a d'fhill sé ar an Róimh chun dréacht deiridh de chuid a 'Tíreolaíocht' a chríochnú le linn a bhlianta deiridh.

Ní fios go cruinn cathain a scríobh Strabó Tíreolaíocht, cé go bhfuil barúlacha taobh istigh den obair féin a thugann le fios go raibh sé scríofa i dtréimhse laistigh de réimeas an Impire Tibir.

Strabo
Geografaithe
Eibhlín Ní Chathailriabhaigh

Gaeilgeoir agus gníomhaí i ngluaiseacht na Gaeilge a bhí in Eibhlín Ní Chathailriabhaigh. (1910-2001)

Tháinig sí chun saoil ar an 1 Meitheamh 1910, agus chuaigh sí i gConradh na Gaeilge ina cailín óg di. Rinne Eibhlín Ní Chathailriabhaigh athbheochan ar Oireachtas na Gaeilge arís sa bhliain 1939, in éineacht le Dónall Ó Dúill, agus í ina rúnaí ag an Oireachtas ina dhiaidh sin. Nuair a cuireadh tús le Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge, chaith Eibhlín tamall ina rúnaí ar an eagraíocht sin freisin. Bhí sí ina príomhghníomhaí in Ard-Chraobh Chonradh na Gaeilge fosta, agus ranganna Gaeilge á múineadh aici ansin. Fuair sí bás sa bhliain 2001.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1910
Básanna in 2001
Conradh na Gaeilge
Éamú

Is éan é an t-éamú (Dromaius novaehollandiae). Is ball d'fhine na gCasuariidae é. Níl eitilt ag an éamú.

Éin
Bultúr

Éan creiche atá oiriúnaithe chun splíonach a ithe is ea an Bultúr nó Badhbh. Gan cleití fada ar a ceann is gan aon bholadh uaithi. Tá badhbh an tSeandomhain in éabhlóid le 20 milliún bliain. Bhíodh sí ar fud an Domhain, ach anois níl sa Domhan Úr. Badhbh an Domhain Úir a bhíodh ar fud an Domhain tráth, níl sé ach i Meiriceá Thuaidh, Láir is Theas anois.

Speiceas

Badhbh gríofa

Bultúr uan
Bultúr Éigipteach

Condar na nAindéas

 

Éin
Mongús

Is ainmhí é an mongús. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Cuilire

Tá 150 speiceas den éan ceoil seo, an cuilire, atá dúchasach don seandomhan;  tá dhá chlann mhóra eile sa chuid eile den domhan. Is baill d'fhine na Passeridae iad.

Tréithe 
Tá sciatháin ghearra leathana ar an cuilire. Seilgeann sé cuileoga eitilte trí shaghas luíocháin, ag fanacht ar chrann nó claí, agus nuair a théann cuileog thart, amach leis de rúid chun í a ghabháil.  

Caitheann an cuilsealgaire liath an geimhreadh i ndeisceart na hAfraice, agus bíonn in Éirinn ó Bhealtaine - go Meán Fómhair.  

Tógann sé a nead ar bhalla nó stoc crainn as caonach is gruaig. Tógann sé ál amháin sa bhliain. Más fliuch an samhradh, ní dhéanann sé go maith, ceal cuileog.

Tagairtí 

Éin
Síolta mhór

Is éan í an síolta mhór. Is Anatidae iad. 

Éin
An broc-chú

Pór madra a saothraíodh sa Ghearmáin ó bhrocairí beaga is ea an broc-chú. Beag le droim fhada is cosa gearra, an soc fada is na cluasa crochta. Úsáidtear chun seilge is cuirtear isteach i bpoill é. Trí mhéid — caighdeánach, bídeach, is coinín — agus is féidir le gach ceann acu a bheith mínmhosach, guaireach nó fadmhosach. 

Mamaigh

Póir mhadraí
Sláinte mheabhrach

Is é sláinte mheabhrach tuiscint ar dhea-bhail i do inchinn: go bhfuil tú ábalta beidh ag smaoineodh ag dearfach, go bhfuil tú ábalta déileáil leis na dúshláin agus na constaicí a tugann an saol duit. 

Is é fadhbanna sláinte mheabhrach dtéarmaí gur féidir a úsáid chun cur síos a dhéanamh ar an dóigh a glacann tú le imeachtaí pianmhar, strus nó brúnna. 

Nuair a bhíonn daoine faoi gruaim thig leo tiontaí thig mí-úsáid alcól nó mí-úsáid drugaí chun déileáil leis nó sa case is measa, cuirfeadh siad lámh in bás féin.  

Le beith sláintiúil go meabhrach, ní beidh lionn dubh ort, beidh tú in i déileáil le do fadhbanna, is féidir leat smaoineamh ar dírí, is féidir leat glac le strus, tá tú dearfaí agus go bhfuil féin-mhuinín agat. 

 Meastar go bhfuil thart ar 450 milliún duine ar fud an domhain atá fadhb sláinte mheabhrach acu.
 Tá sheans níos mo go mbeidh lionn dubh nó imní ag mná na fir.
 Tá níos mo na 128 milliún daoine sa domhain atá ag braith ar alcóil mar gheall ar fadhbanna sláinte meabhrach. Tá seans níos mo go beidh fir ag braith ar alcóil, níos mo na mná.
 Tá neamhord sláinte meabhrach ag 1 in gach 10 paiste idir an aois 1 go 15
 Tá dhá nó níos mo neamhoird sláinte meabhrach ag 70% de dhaonra í phríosúin.

Tagairtí

Naisc sheachtracha
Easpag

Ball sinsearach den chléir Chríostaí is ea easpag.

Easpaig
Manach

Is ball pobal reiligiúnach ina gcónaí faoi móideanna bochtanas, geanmaíocht agus umhlaíocht é an Manach. 

Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Frigéad

Is éan é an frigéad. Is baill d'fhine na Fregatidae iad.

Éin
Gé ghiúrainn

Is pór éin í an ghé ghiúrainn.

Éin
Sagart

Is ministir oirnithe an Chaitliceach, Ortadocsach nó Anglacánach, údaraithe searmanais áirithe a feidhmiú é sagart.

Tagairtí 

Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Sagairt
Teampall Chastór agus Phollacs

Foirgneamh ársa is ea  Teampaill Chastór agus Phollacs (Iodáilis: Tempio Dei Dioscuri) san Fhóram Rómhánach, an Róimh, an Iodáil Láir. Tógadh é ar dtús mar bhuíochais as an mbua ag Cath Loch Regillus (495 BC). Ba iad Castór agus Pollacs (Gréigis: Polydeuces) na Dioscuri, nó Gemini (an "cúpla"), mic Zeus (Iúpatar) agus Leda. Tháinig an cultas reiligiún chun na Róimh ón nGréig, tríd Magna Graecia agus cultúr na Gréige ó Dheisceart na hIodáile.

An tSean-Róimh
Foirgnimh
Bruce Springsteen

Ceoltóir Meiriceánach is ea Bruce Frederick Joseph Springsteen a rugadh ar 23 Meán Fómhair 1949.

Beathaisnéis  
Rugadh Bruce Springsteen i Long Branch, New Jersey do Douglas "Dutch" Springsteen agus Adele Ann Zerilli. Ba de shliocht Ollannach agus Éireannach a athair cé gur de shliocht na hIodáile a mháthair. Bhí tionchar ag Elvis Presley agus Frank Sinatra ar a chuid ceoil.

Dioscliosta

Albaim stiúideo 
Greetings from Asbury Park, N.J. (1973)
The Wild, the Innocent & the E Street Shuffle (1973)
Born to Run (1975)
Darkness on the Edge of Town (1978)
The River (1980)
Nebraska (1982)
Born in the U.S.A. (1984)
Tunnel of Love (1987)
Human Touch (1992)
Lucky Town (1992)
The Ghost of Tom Joad (1995)
The Rising (2002)
Devils & Dust (2005)
We Shall Overcome: The Seeger Sessions' (2006)Magic (2007)Working on a Dream (2009)Wrecking Ball (2012)High Hopes (2014)

 Beo Live 1975–85 (1986)In Concert/MTV Plugged (1993)Live in New York City(2001)Hammersmith Odeon London '75 (2006)Live in Dublin (2007)Springsteen on Broadway'' (2018)

Tagairtí 

Rac-cheoltóirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1949
Daoine beo
Rachel Corrie

Ba bhall í Rachel Corrie Aliene (10 Aibreán, 1979 - 16 Márta, 2003) de chomhalta Meiriceánach de chuid Ghluaiseacht na Dlúthpháirtíochta Idirnáisiúnta (GDI). Brúdh chun báis í le hollscartaire D9 de chuid Fórsaí Cosanta Iosrael (FCI) nuair a bhí sí ar leathghlúin os comhair tigh Palaistíneach áitiúil. Bhí sí ag gníomhú mar sciath dhaonna, ag iarraidh cosc a chur ar fhórsaí Iosrael an teach a scartáil. Mhaígh an FCI gur tharla a bás mar gheall ar amharc teoranta thiománaí an ollscartaire, ach deir comhaltaí an GDI "Ní raibh aon rud ann le radharc an thiománaí a theimhliú". Daltaí de chuid an Evergreen State College a bhí inti a thóg sos bliana chun taisteal chuig Stráice Gaza i rith an Dara Intifada.

Naisc sheachtacha 
 Versio asertanta, ke akcidente mortis Rachel Corrie (Fraincis)
 Rachel Corrie Memorial (Béarla)
 Rachel Corrie Foundation
 Rachel Corrie Facts

Daoine a rugadh i 1979
Básanna in 2003
Acht (Éire) Riar na Córa (Teanga) 1737

Acht a ritheadh i bParlaimint na hÉireann sa bhliain 1737 agus a éilíonn, i dTuaisceart Éireann, go gcaithfidh imeachtaí cúirte a stiúradh sa Bhéarla amháin, maille le dhoiciméid ghaolmhara, atá in Acht (Éire) Riar na Córa (Teanga) 1737, (Béarla: Administration of Justice (Language) Act (Ireland) 1737).

Naisc sheachtracha 
 Droim láimhe is diúltú glan don Ghaeilge 
 Revised Statute from The UK Statute Law Database
 (Athbhreithniú Breithiúnach) IN THE MATTER OF AN APPLICATION BY CAOIMHIN MacGIOLLA CATHAIN FOR JUDICIAL REVIEW, AND IN A MATTER OF A DECISION BY THE NORTHERN IRELAND COURT SERVICE, AND IN THE MATTER OF THE ADMINISTRATION OF JUSTICE (LANGUAGE) ACT (IRELAND) 1737
 Cheistigh Mark Durkan an tAire Dlí, An tUas. David Ford
 adams-ag-tacu-le-caoimhin-pobal-sa-chuirt  
 Céim Siar Maidir le Stádas na Gaeilge ó Thuaidh 

Stair Thuaisceart Éireann
Síolghé

Articles with 'species' microformats
Gé is ea an tSíolghé a phórann i dtuaisceart na hEorpa agus san Eor-Sibéir. Tá dhá chineál ar leith aici  

 ceann amháin ina gcónaí  ghnáthóga sa thaiga,  agus
 ceann eile sa tundra.

Aithníonn Aontas Éaneolaithe Mheiriceá agus an IOC (na speicis síolghé thaiga agus síolghé thundra) ach meastar iad seo mar speicis ar leithligh, ag údaráis eile, mar shampla  Aontas Éaneolaithe na Breataine.Tá sí imirceach agus, sa gheimhreadh, fanann sí  níos faide ó dheas san Eoraip agus san Áise.

Féach freisin 

 Síolghé thaiga
 Síolghé thundra

Tagairtí
Boston Common

Páirc phoiblí i lár na cathrach i mBostún atá i mBoston Common. Tugtar Boston Commons air scaití cé gur Boston Common an t-ainm oifigiúil.

Páirceanna
Bostún
Colúnaí crá croí

Is éard atá i gceist le colúnaí crá croí ná colúnaí ar nuachtán nó ar iris a bhíonn ag tabhairt comhairle do na léitheoirí i gcúrsaí grá, caidrimh nó fiú craicinn. Bíonn na léitheoirí ag cur litreacha chuige nó chuici, agus an colúnaí á bhfreagairt. Go minic, ní bhíonn i gceist leis an "údar" ach sórt branda, agus foireann iomlán ag scríobh agus ag freagairt na litreach thar cionn an "údair".

Nuachtáin
Marcas Soiscéalaí

Is naomh Críostaí agus údar Soiscéal Naofa Íosa Críost de réir Mharcais é Naomh Marcas Soiscéalaí (Sean-Ghréigis: Μάρκος; r. t. 15 – b. Earrach na bliana 68). Siombail Mharcais is ea an leon. San Eaglais Chaitliceach ceiliúrtar Féile Mharcais ar 25 Aibreán.

Féach freisin 

 Matha Soiscéalaí
 Lúcás Soiscéalaí
 Eoin Soiscéalaí

Tagairtí
  
  

Básanna i 68
Críostaithe
Mairtírigh
Naoimh
Ialtóg na meas

Ainmhí is ea an ialtóg na meas. Mamach eitilte in ord na Chiroptera is ea í. 

Mamaigh
Gé Cheanadach

Is pór éin í an ghé Cheanadach.

Éin
Gé ghlas

Is speiceas é an ghé gjlas d'éin uisce mhóra san fhine Anatidae agus an speiceasthíopa den ghéineas Anser. Tá cluimhreach bhreac agus liath agus bhán-stríocach uirthi agus gob flannbhuí agus cosa bándearga. Is éan mór í, tomhaiseann sé idir 74 agus 91 ceintiméadar ar fhad, le meánmheáchan 3.3 cileagram. Tá a dháileadh forleathan, le héin ó thuaidh dá raon san Eoraip agus san Áise ag dul ar imirce ó dheas chun an geimhreadh a chaitheamh in áiteanna níos teo. Tá sinsearach coiteann aici leis an ghé chlóis, tar éis dó a bheith ceansaithe ar a laghad chomh luath le 1360 RCh. Tagann an t-ainm ghéineas ó 'anser' an fhocal Laidine le haghaidh "gé".
Taistealaíonn géanna glasa go dtí a dtailte pórúcháin ó thuaidh san earrach, ag neadú ar mhóinteach, i riasca, timpeall lochanna agus ar oileáin chósta. De ghnáth fanann na géanna ar feadh a saoil agus neadaíonn siad ar an talamh i measc fásra. Leagtar  baisc de thrí go cúig ubh; cothaíonn an an baineannach na huibheacha agus déanann an dá thuismitheoir a hál a chosaint agus a thógáil. Fanann na héin le chéile mar fhine, ag dul ar imirce ó dheas san fhómhar mar chuid de thréad, agus ag scaradh an bhliain dár gcionn. I rith an gheimhridh áitíonn siad gnáthóga leath-uisceacha, inbhir, riasca agus páirceanna faoi uisce, ag ithe féir agus ag ithe barr talmhaíoch go minic. Tá roinnt pobal, mar shampla na pobail i nDeisceart Shasana agus i gceantair uirbeacha ar fud raon na speiceas, ina gcónaí go príomha agus sa cheantar céanna ó cheann ceann na bliana.

Tuilleadh léitheoireachta

Gailearaí

Tagairtí

Naisc sheachtracha

https://web.archive.org/web/20170712075411/http://aulaenred.ibercaja.es/wp-content/uploads/63_GreylagGooseAanser.pdf Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze]
http://www.rspb.org.uk/birds/guide/g/greylaggoose/index.asp Greylag Goose at RSPB A to Z of UK Birds]

Greylag Goose pictures  Wildlife Greylag Goose photos- adult with nestlings and voice at nature-pictures.org

 gé ghlas
 gé ghlas
 Éin na hEoráise
 gé ghlas
 Ailt ina bhfuil gearrthóga físe
 gé ghlas
Éin
Traenálaí

Is duine a traenálann foireann spóirt nó lúthchleasaí aonair é traenálaí. Féadfaidh an ról a athrú de réir an spórt i gceist ach tá sé bunaithe ar thraenáil theicniúil, meabhrach agus fisiceach i gcoitinne. Bíonn na traenálaithe iar-lúthchleasaithe nó daoine le heolas mór den spórt i gceist go minic. Féadfar an traenálaí a hainmniú mar bhainisteoir nó teicneoir freisin.

Spóirt foirne 
Cuimsíonn beagnach gach spórt foirne post na traenálaí. Déanann an traenálaí tascanna cineálacha ag an leibhéal oirbheartaíochta, lúthchleasach agus síceolaíoch, de ghnáth. Tionlacann aon nó níos mó cúntóirí an traenálaí le linn seisiúin traenála de ghnáth agus déanann siad na tascanna níos mó sonracha. Go háirithe, féadfar traenálaí a cuidiú ag:

 traenálaí cúnta, lena bhfuil sé i gcomhpháirtíocht don seisiúin traenála agus cluichí;
 aon nó níos mó ullmhaitheoirí, cé a bhfuil i bhfeighil an ullmhú fisiceach na himreoirí go heisiach.

Is é an traenálaí an duine atá freagrach i chinneadh an foirmíocht a húsáid sa pháirc, na himreoirí le himirt agus na hionaduithe a dhéanamh le linn na cluichí freisin. Féadfar an traenálaí a hainmniú mar roghnóir má tá an duine i bhfeighil foireann náisiúnta nó i gcásanna eile inarb iomchuí. Ainmnítear an traenálaí mar bhainisteoir sna cluichí Gaelacha. Úsáidtear an téarma seo sa pheil (sacar) freisin, san Ríocht Aontaithe go formhór, nuair a bhfuil níos mó ná an gnáth údarás ag an traenálaí. Chuimseodh seo an údarás chun imreoir a shíniú, post in áirithe do stiúrthóir spórtúil i bhformhór tíortha.

Bíonn riachtanas ag an traenálaí deimhniú cailiúcháin a bheith aige i bhformhór spóirt. Faightear sé trí pháirt a ghlacadh i gcúrsaí traenála de ghnáth.

Naisc sheachtracha 

Coaching & Coach Education (UEFA) 
Coach Education (FAI)

Tagairtí 

Proifisiúin spóirt
Téarmaíocht spóirt
Ceathrú an Chaisil

Is paróiste í Ceathrú an Chaisil. Tá an paróiste suite ar theorainn Chontae Mhaigh Eo agus Chontae Ros Comáin, ar bhothar an N5, leath-bhealaigh idir Baile Chathail i gContae Maigh Eo agus Bealach an Doirín i gContae Ros Comáin. Ar na bailte eile gar dó tá Pontoon, Enniscrone, Strandhill sont à seulement 30 minutes en voiture, et Louisburgh, Westport, Galway sont également proches. Tá scoil, dhá shéipéal de chuid na hEaglaise Caitlicí agus breis is 20 ráth le fáil ann. Bíonn an Carracastle Lass Festival ar siúl ann i mí Iúil.

Bailte i gContae Ros Comáin
Radanúiclíd

Is éard atá i gceist le radanúiclíd ná núiclíd - cineál adaimh a bhfuil a núicléas éagobhsaí, ionas gur dual dó meath radaighníomhach a theacht air. Mar sin, iompóidh an radanúiclíd ina núiclíd eile, agus í ag astú cáithnín fo-adamhach de chineál éigin - béite-cháithnín, alfa-cháithnín, nó candam gáma-radaíochta. Tá radanúiclídí nádúrtha ann, ach is féidir radanúiclídí a tháirgeadh go saorga freisin.

Téarma fisice é an focal sin "radanúiclíd". Na ceimiceoirí, is gnách leo dearcadh ar an radanúiclíd mar iseatóp de chuid na dúile ceimicí lena mbaineann sí, agus mar sin, is fearr leo raidiseatóp a thabhairt ar an radanúiclíd.

Maidir leis na radanúiclídí a bhíonn le fáil sa dúlra, is féidir iad a roinnt ina dtrí ghrúpa: na radanúiclídí príomhordúla, na radanúiclídí tánaisteacha agus na radanúiclídí cosmaigineacha. Is iad na radanúiclídí príomhordúla na cinn a bhí ar fáil sa damhna as ar foirmíodh an ghrian agus na pláinéid, agus iad chomh fadsaolach is go bhfuil cuid acu fágtha ann inniu féin. Samplaí den chineál seo radanúiclídí is iad úráiniam agus tóiriam an dúlra. Radanúiclídí tánaisteacha iad na cinn a cruthaíodh nuair a tháinig meath ar na radanúiclídí príomhordúla - sampla is ea an raidiam. Go ginearálta, baineann na radanúiclídí tánaisteacha le meathshlabhraí na radanúiclídí troma príomhordúla. Mar shampla, ní féidir leis an úráiniam claochlú go hiseatóp cobhsaí le haon mheath radaighníomhach amháin, ó tá sé i bhfad níos troime ná an luaidhe, arb í an dúil is troime a bhfuil iseatóip chobhsaí aici. Mar sin, caithfidh an t-adamh úráiniam slabhra fada de staideanna idirmheánacha - an meathshlabhra - a chur de sula mbainfidh sé amach an chobhsaíocht. Radanúiclídí tánaisteacha iad na staideanna seo go léir. Radanúiclídí cosmaigineacha iad na radanúiclídí a chruthaítear faoi thionchar na radaíochta cosmaí, cosúil leis an radacarbón.

Radaighníomhaíocht
Iseatóip
Radaíocht
Foitheach mór

Is éan é an foitheach mór. Is baill d'fhine na Podicipedidae iad.

Éin
Spágaire tonn

Is éan é an spágaire tonn (Tachybaptus ruficollis). Is baill d'fhine na Podicipedidae iad.

Éin
Cros Chonga

Is seoid staire de chuid na hÉireann í Cros Chonga (nó Cross of Cong i mBéárla).  Tá an bhachall (baculum i Laidin) deartha i stíl Cheilteach.  Is féidir breathnú uirthi mar cheann de na seoda is mó ón re.

Ealaín 
Léiriú is ea Cros Chonga ar an deireadh le traidisiún fada d’eachtaí miotalóireachta a bhain go sainiúil leis an Eaglais in Éirinn. Tá sí maisithe le réimse suntasach stíleanna. 

Tá lár dara uirthi atá clúdaithe le plátaí de chré-umha teilgthe. Bhí clochchriostal mór leabaithe i lár an trasnáin mar chosaint don tais, nach maireann. Tá an clochchriostal leabaithe i bhfeiste chónúil ata timpeallaithe ag feire ata maisithe le híolagrán óir, niello agus bocóidí de ghloine ghorm agus bhán. Tá na plátaí cré-umha ar dhromchlaí na croise déanta le teilgeadh gréasoscailte agus iad maisithe le hainmhithe nasctha sa stíl Urnes ó Chríoch Lochlann. 

Ainmníonn an inscríbhinn ar thaobhanna na croise Toirrdelbach Ua Conchobair mar phatrún agus Máel Ísú mac Bratáin Uí Echach mar cheardaí. Luaitear beirt eaglaiseach mhóra freisin. Tá an inscríbhinn, atá as Gaeilge, frámaithe ag dhá líne mar an gcéanna sa Laidin, a deir ‘leis an gcros seo, clúdaítear an chros as a d'fhulaing cruthaitheoir na cruinne’.

Stair 
Cruthaíodh an chros sa 12ú haois. Choimisiúnaigh Toirdhealbhach Ua Conchobhair, ard-rí ar Éirinn, an chros a dhéanamh. Tá an bhachall ina sheoda chomh hiontach sin go raibh Ó Conchúir ag léiriú a shaibhreas agus a chumhacht trína hordú. 

Rinneadh Cros Chonga in 1123 chun blogh den Fhíor-Chros a tugadh go hÉirinn a chumdach. Rinneadh í mar scrín do bhlogh den Fhíor-Chros a fuair Toirrdelbach Ua Conchobair Ard-Rí Éireann sa bhliain AD 1122, mar is eol ó fhoinsí scríofa. 

Ansin cuireadh ar taispeáint í in áiteanna difriúla ar fud na tíre.  Lena húsáid i ndeasghnátha a ceapadh í cé gur ró-dhócha gur mar chros altóra is mó a úsáideadh í. Cros mhórshiúil is ea Cros Conga a bheadh á hiompar roimh ardeaspaig - bhí Ó Conchúir ag maíomh gur chóír go mbeadh a hardeaspag féin ag Connachta, rud nach raibh ag an am sin. Trí phátrúnacht a thabhairt don eaglais ar an mbealach seo, d'fhéadfadh an rí a bheith ag súil le tacaíocht ón eaglais dá mhianta polaitiúla. 

Aimsíodh an chros i sráidbhaile Conga Fheichín, Contae Mhaigh Eo. Tugtar "Cros Chonga"  ar an gcros toisc go gcoimeádtaí í sa Mhainistir Agaistíneach a bhí ann ar feadh na céadta bliain.

Tagairtí 

Contae Mhaigh Eo
Seoid Staire
Ealaín Cheilteach
Bachalla
Geiceo

Ainmhí beag is ea an geiceo. Reiptíl atá ann, agus is ball d'fhine na Gekkonidae é. 

Reiptílí
Foitheach gob-alabhreac

Is éan é an foitheach gob-alabhreac. Is baill d'fhine na Podicipedidae iad.

Éin
Gobach mór broinnrósach

Is éan é an gobach mór broinnrósach. Is baill d'fhine na Cardinalidae iad.

Éin
Marmar

Is foirm crua aolchloch é an marmar.

Tagairtí 

Mianraí
Cloch
Aimeiriciam

Is é an t-aimeiriciam dúil cheimiceach uimhir a 95, agus é suite idir an plútóiniam agus an ciúiriam i dtábla peiriadach na ndúl. Is miotal trom trasúránach é, agus is ceann de na hachtanóidigh é. Mar sin, cosúil leis an gcineál seo miotal go léir, is dúil radaighníomhach é go hiomlán - níl oiread is aon iseatóp cobhsaí amháin aige. Ba é an fisiceoir Meiriceánach Glenn Seaborg a d'aithin mar dhúil ar leith é, agus ós rud é go bhfuil sé suite díreach faoin eoraipiam sa tábla peiriadach, fuarthas cuí é a ainmniú as an Oileán Úr. 

Is iad 243Am (leathré 7370 bliain) agus 241Am (432.2 bliain) an dá iseatóp is fadsaolaí.

Tá aimeiriciam a 241 ineamhnaithe. Is féidir, go teoiriciúil, aimeiriciam a 241 a úsáid le haghaidh buamaí adamhacha, ach tá a mhais chriticiúil chomh hard is nach mbeadh sé praiticiúil buama adamhach a dhéanamh ina mbeadh an t-aimeiriciam á úsáid mar ábhar eamhnaithe.

Is féidir a lán a fháil amach faoi shaintréithe ceimiceacha an aimeiriciam, chomh fadsaolach is atá na hiseatóip is cobhsaí. Is féidir smutáin infheicthe aimeiriciam a tháirgeadh fosta: miotal é an t-aimeiriciam a bhfuil loinnir gheal ann, agus é bog insínte. 

Mar is dual do na lantanóidigh is na hachtanóidígh, is é +3 an uimhir ocsaídiúcháin is tábhachtaí, ach bhí na saineolaithe in ann a lán staideanna ocsaídiúcháin eile a aithint ag an dúil seo, ó +2 go +7. Is iad an dá ocsaíd Am2O3 agus AmO2 an dá chomhdhúil is tábhachtaí. Nuair a bhaintear leas as an aimeiriciam sa teicneolaíocht, is mar ocsaíd aimeiriciam (III), nó Am2O3, is mó a úsáidtear é. 

Is follas go n-oibríonn an t-aimeiriciam leis na halaiginí chomh maith. Tá déchlóiríd AmCl2, débhróimíd AmBr2 agus dé-iaidíd AmI2 ann, chomh maith le sraith iomlán tríhalaiginídí: trífhluairíd AmFl3, tríchlóiríd AmCl3, tríbhróimíd AmBr3 agus trí-iaidíd AmI3. Thairis sin, tá an uimhir ocsaídiúcháin +4 ag an aimeiriciam sa teitreafhluairíd aimeiriciam, AmFl4. Criostail dhubha iad na déhalaiginídí. Tá dath pinc sa trífhluairíd agus sa tríchlóiríd, agus is criostail bhuí iad an dá tríhalaiginíd eile. Maidir leis an teitreafhluairíd, tá dath fann pinc le haithint ann freisin.

Is é an t-aimeiriciam an t-aon dúil shaorga thrasúránach a bhíonn le fáil sa bhaile ag na daoine i gcoitinne, nó bíonn aimeiriciam sna brathadóirí deataigh ianúcháin a úsáidtear mar ghléasra aláraim le rabhadh a thabhairt faoin dóiteán in am. An radaíocht a thugann an t-aimeiriciam uaidh ianaíonn sí an t-aer idir dhá leictreoid, ionas go bhfuil sruth leictreachais ag dul idir na leictreoidí - tugtar "seomra ianúcháin" ar an gcuid den bhrathadóir ina bhfuil na leictreoidí seo. Má thagann gráinníní deataigh idir na leictreoidí, áfach, cuirfidh siad isteach ar an sruth leictreach, agus ansin tabharfaidh an brathadóir aláram. 

Dúile ceimiceacha
Achtainíd
Calafoirniam

Is é an calafoirniam dúil uimhir a 98, agus is í an tsiombail a sheasann dó sna foirmlí ceimiceacha ná Cf. Táirgeadh an chéad eiseamal calafoirniam in Ollscoil California, Berkeley, thiar sa bhliain 1950 trí chiúiriam a bhombardú le halfa-cháithníní (núicléis héiliam). Ba é an calafoirniam an séú dúil thrasúránach a sintéisíodh, agus é ar ceann de na dúile is troime a ndearnadh eiseamal inmheáite díobh. Fuair sé a ainm ón stát agus ón ollscoil inar táirgeadh an chéad uair é. 

Is achtanóideach trasúránach é an calafoirniam, agus mar sin, ní díol iontais é nach bhfuil oiread is aon iseatóp cobhsaí amháin aige - dúil radaighníomhach é. Is é 251Cf an t-iseatóp is fadsaolaí, nó tá sé 898 mbliana ar leathré. Níl ann ach tamall beag i dtéarmaí na geolaíochta.

Miotal lonrach insínte é an calafoirniam, ach tagann smúit ocsaíde air agus é ag imoibriú le hocsaigin an aeir. Tá sé chomh radaighníomhach is nach bhfuil sé furasta taighde a dhéanamh ar a shaintréithe ceimiceacha, ach is dócha go bhfuil sé cosúil leis an diospróisiam, an lantanóideach atá suite taobh thuas den chalafoirniam sa tábla peiriadach. 

Ní féidir teacht ar an gcalafoirniam sa dúlra, cé go bhfuil sé incheaptha go bhfuil iarsmaí mionbheaga de le fáil sna mianraí úráiniam. Is léir nach bhfuil ról ar bith ag dúil chomh tearc, chomh radaighníomhach sin sna horgánaigh bheo. A mhalairt ar fad, is dual don chalafoirniam carnadh sna cnámha agus dochar tromchúiseach a dhéanamh don smior cnáimhe. 

Dúile ceimiceacha
Achtainíd
Regensburg

Cathair sa Ghearmáin is í Regensburg (Baváirís: Rengschburg; Laidin: Castra Regina; Ceiltís: Ratisbona) i stát na Baváire. Tá sí suite ar abhainn na Danóibe, an Regen agus an Naab. 

Tá tuairim is 130,000 daoine ina gcónaí i Regensburg. De bharr sin, is í an chathair is mó sa chúige na Phalaitíneáit Thuais (Oberpfalz).

Stair 
Is í Regensburg ceann de na cathracha is sine sa Ghearmáin. D'aimsigh seandálaí uaigheanna ceilteacha ann i 2006 ó c. 400 RCh.  

I 179 AD, thóg na Rómhánaigh an dúnfort Castra Regina (dúnfort in aice le habhainn an Regen).

Daoine cáiliúla 
 Bhí Pápa Beinidict XVI ina ollamh diagachta san Ollscoil Regensburg ó 1969 go 1977 agus is ollamh oinigh é fós. Bhí sé ina chónaí i bPentling, sráidbhaile sa cheantar Regensburg. 
 Bhí Oskar Schindler ina chónaí i Regensburg tar éis an Dara Cogadh Domhanda ar feadh tréimhse ghearr; ansin chaith sé seal i München agus chuaigh ar sé imirce go dtí An Airgintín sa bhliain 1948.
 Is as Regensburg Johannes Kepler (réalteolaí agus matamaiticeoir).

Naisc sheachtracha 
 Wikivoyage - Regensburg (en)
 Regensburg - Suíomh oifigiúil

Tagairtí  

Cathracha na Gearmáine
Achtainiam

Is é an t-achtainiam dúil cheimiceach uimhir a 89, agus is é is tús do shraith na n-achtanóideach i dtábla peiriadach na ndúl. Go ginearálta, is í maisuimhir an iseatóip is cobhsaí - 227 - a thugtar in áit mheáchan adamhach na dúile seo. Ba é André-Louis Debierne, ceimiceoir Francach, a d'aithin an t-achtainiam mar dhúil ar leith sa bhliain 1899. Tháinig an Gearmánach Friedrich Oskar Giesel ar an dúil chéanna cúpla bliain ina dhiaidh sin, agus bhaist sé eamáiniam air, ach sa deireadh, coinníodh ainm Debierne in úsáid, ó ba é an t-ainm ba sine é.

Miotal lonrach é an t-achtainiam, agus é chomh radaighníomhach is go bhfuil luisne ann a fheictear sa dorchadas. Is í an radaighníomhaíocht a thabhaigh a ainm don achtainiam. Is é 227Ac an t-iseatóp is cobhsaí, agus níl sé féin róchobhsaí, nó níl sé 22 bhliain ar leathré. Ó thaobh na ceimice de, tá sé an-chosúil leis an lantanam, agus is í an uimhir ocsaídiúcháin is coitianta atá aige ná +3.

Úsáidtear achtainiam mar fhoinse radaíochta, agus sin í an t-aon úsáid amháin is féidir a bhaint as dúil chomh radaighníomhach sin, dáiríre.

Achtainíd
Dúile ceimiceacha
Ceiriam

Is é an ceiriam dúil uimhir a 58, agus is í an tsiombail a sheasann dó sna foirmlí ceimiceacha ná Ce. Ceann de na lantanóidigh é, agus mar sin, rangaítear ar na tearcithreacha é, ach níl sé chomh tearc sin - le fírinne, is é an lantanóideach is flúirsí ar an Domhan é. Cosúil leis na miotail tearc-chré eile, tá sé ar fáil sa bhastnaeisít agus sa mhonaisít. Fuair sé a ainm ó Ceiréas, an t-abhacphláinéad. 

Is iomaí leas a bhaintear as sa tionsclaíocht agus san innealtóireacht. Cuirtear trí-ocsaíd dé-cheiriam, nó Ce2O3 le breosla díosail leis an dóiteán inmheánach a chatalú agus foirmiú na haonocsaíde carbóin CO a chosc. Maidir leis an dé-ocsaíd ceiriam, CeO2, úsáidtear é le snas agus loinnir a chur ar na lionsaí optúla. Is féidir ocsaídí ceiriam a mheascadh tríd an ngloine féin, nó athraíonn siad comhéifeacht athraonta na gloine. Níl anseo ach cúpla sampla de chomh húsáideach is a bhíonn an ceiriam, dáiríre, nó is dúil ardtábhachtach é san innealtóireacht.

Miotal is ea é a bhfuil loinnir an airgid ann, ach is dí-ocsaídeoir láidir é agus é araiciseach chun imoibriúcháin leis na substaintí eile. Mar sin, tagann smúit ocsaíde air go sciobtha agus é ag imoibriú le hocsaigin an aeir. Níl ról ná páirt aige i mbithcheimic an orgánaigh, ach ní féidir a rá gur nimh láidir chumhachtach a bheadh ann ach an oiread. Scéal eile ar fad é go mbíonn céatadán éigin den tóiriam radaighníomhach measctha tríd an gceiriam a bhíonn ar díol, rud a chuireann le nimhiúlacht an cheiriam, ar ndóigh.

Tá ceiriam an dúlra comhdhéanta as ceithre iseatóp: ceiriam a 136 (0.185 % den cheiriam nádúrtha), ceiriam a 138 (0.251 %), ceiriam 140 (88.45 %) agus ceiriam a 142 (11.114 %). Tugann na teoiricí le fios gur féidir go bhfuil na hiseatóip 136Ce agus 142Ce radaighníomhach - go dtagann béite-mheath dúbailte orthu - ach níor aithin aon duine radaíocht ar bith ag teacht astu, agus mar sin, más radaighníomhach féin atá siad, níl tábhacht phraiticiúil ar bith leis an radaighníomhaíocht sin - tá an leathré chomh fada.

Is iad na staideanna ocsaídiúcháin is tábhachtaí atá ag an gceiriam ina chuid comhdhúl ná +3 agus +4. Bíonn dath láidir dearg nó buí sna comhdhúile ceireacha (ina bhfuil an uimhir ocsaídiúcháin + 4 ag an gceiriam), agus na comhdhúile ceiriúla (+3) bíonn siad bán nó liath. Is í an ocsaíd cheireach, nó an dé-ocsaíd, CeO2, an chomhdhúil is coitianta. Amach ón dá staid ocsaídiúcháin sin, tá an uimhir ocsaídiúcháin +2 ag an gceiriam i gcúpla comhdhúil, mar atá, an dé-hidríd ceiriam CeH2, an aonsuilfíd ceiriam CeS, agus an dé-iaidíd ceiriam CeI2. 

Tá an dá staid ocsaídiúcháin an-difriúil le chéile ó thaobh na bunatachta de: bun réasúnta láidir is ea ceiriam (III), cosúil le hiain thrífhiúsacha na lantanóideach eile, ach is bun sách lag é ceiriam (IV). Cuireann an dara staid ocsaídiúcháin ar chumas na gceimiceoirí an ceiriam a dhealú ó na lantanóidigh eile cuibheasach furasta.

Tagairtí 

Dúile ceimiceacha
Lantanóidigh
Praiséidimiam

Is é an praiséidimiam dúil uimhir a 59, agus is í an tsiombail cheimiceach a sheasann dó ná Pr. Ceann de na miotail tearc-chré agus ceann de na lantanóidigh atá ann. Miotal insínte é agus loinnir an airgid ann, ach nuair a imoibreoidh sé le hocsaigin an aeir, tiocfaidh smúit uaine ocsaíde air. In imeacht ama, titfidh an ocsaíd ina scraitheanna den mhiotal, ionas gur féidir leis an ocsaigin tuilleadh dochair a dhéanamh don mhiotal féin. Mar sin, is gnách an praiséidimiam a choinneáil i gcoimeádán lán ola, ionas nach dtiocfaidh sé i dteagmháil leis an aer.

Maidir leis an ainm, tá sé curtha le chéile as dhá fhocal Gréigise a chiallaíonn "uaine" agus "leathchúpla". Sa bhliain 1841, d'aithin an ceimiceoir Sualannach Carl Gustaf Mosander miotal nua (mar a shíl sé) ar bhaist sé an t-ainm didimiam air (as an bhfocal Gréigise didymos a chiallaíonn "leathchúpla"). Sa bhliain 1874, áfach, tháinig Per Theodor Cleve gur dhá dhúil a bhí i gceist leis an didimiam, mar atá, an praiséidimiam agus an neoidimiam.

Imoibríonn an praiséidimiam go fonnmhar le huisce, ionas go gcruthaítear hiodrocsaíd praiséidimiam, Pr(OH)3. Mar a fheicimid anseo, is í an uimhir ocsaídiúcháin is tábhachtaí atá aige ná +3, agus sin í an staid ocsaídiúcháin atá aige sna halaiginídí freisin a chruthófar nuair a thiocfaidh sé i dteagmháil le halaiginí: an trífhluairíd PrF3, an tríchlóiríd PrCl3, an tríbhróimíd PrBr3, agus an trí-iaidíd PrI3. Maidir leis an ocsaíd a chruthaítear faoi thionchar an aeir, is meascán í as an tríocsaíd dé-phraiséidimiam Pr2O3 agus an dé-ocsaíd praiséidimiam PrO2.

Níl ach aon iseatóp cobhsaí amháin ag an bpraiséidimiam, mar atá: praiséidimiam a 141.

Dúile ceimiceacha
Lantanóidigh
Ollscoil Regensburg

Bunaíodh Ollscoil Regensburg sa bhliain 1962. B'í an ceathrú Ollscoil sa Bhaváir.

Bhí Pápa Beinidict XVI ina ollamh diagachta san Ollscoil ó 1969 go 1977 agus is ollamh oinigh é fós.

Tá comhpháirtíocht ar bun idir an ollscoil agus Coláiste na Tríonóide agus An Coláiste Ollscoile i mBaile Átha Cliath.

Tagairtí 

Ollscoileanna sa Ghearmáin
Logainm.ie

Bunachar de logainmneacha údarásacha Gaeilge agus Béarla na hÉireann is ea Logainm.ie, agus tionscadal de chuid grúpa taighde Gaois, Fiontar & Scoil na Gaeilge (DCU). Tá Logainm.ie faoi stiúir Fiontar i DCU maraon le Gaois, Dúchas, Téarma.ie agus Ainm.ie.

Tá an tionscadal á mhaoiniú ag an Roinn Turasóireachta, Cultúir, Ealaíon, Gaeltachta, Spóirt agus na Meán, le tacaíocht ón gCrannchur Náisiúnta.

Is iad príomhchuspóirí an tionscadail

 teicneolaíocht úrscothach a chur ar fáil chun taighde logainmníochta an Bhrainse Logainmneacha (Rialtas na hÉireann) a éascú agus 
 sonraí logainmníochta an Stáit a chraobhscaoileadh trí logainm.ie.

Stair 
Bunaíodh an tionscadal in 2007. Seoladh an chéad leagan den suíomh poiblí in 2008.  Bhuaigh www.logainm.ie an Séala Eorpach Teanga in 2010 agus ba bhuaiteoir catagóire é ag Gradaim Ríomh-Rialtais na hÉireann, 2011 & 2016.

Seoladh leagan nua den suíomh in 2022  agus bhí thart ar mhíle cuairteoir in aghaidh an lae ag logainm.ie. Bhí sé i gceist an cód foinseach ar fad a chur ar fáil faoi cheadúnas oscailte ar GitHub.com. Ó shin i leith, tá comhthéacs geografach le fáil le gach toradh ar mhionléarscáil idirghníomhach.

An Vicipéid 
Is féidir úsáid a bhaint as Logainm.ie chun an oiread tagairtí a chur isteach agus a d'fhéadfainn maidir leis an Vicipéid.

Féach freisin 

 Téarma.ie

Tagairtí

Naisc 
 Logainm.ie

Láithreáin gréasáin na Gaeilge
Logainmneacha
Tíreolaíocht
Béaloideas na hÉireann
An Eolaíocht Chríostaí

Is  reiligiún Críostaí é an Eolaíocht Chríostaí. Bhunaigh Mary Baker Eddy an seict chreidimh sa bhliain 1866. 

Is iad  príomhthéacsanna an reiligiúin An Bíobla Naomha agus téacsleabhar na hEolaíochta Críostaí, Eolaíocht & Sláinte, le Mary Baker Eddy. 

Ceapann an lucht leanúna gur féidir tinneas a leigheas leis an nguí, tuairim a thagann go hiomlán salach ar an eolaíocht. Mar sin breathnaítear ar an eolaíocht taobh thiar den reiligiún seo mar chineál bréag-eolaíochta.

Lucht leanúna, 

 Doris Day
 Sergei Prokofiev
 Joan Crawford 
 Tom Cruise

Tagairtí 

Sainchreidimh Chríostaí
Cearc fhraoigh

Is éan meánmhéide í an chearc fhraoigh atá le fáil sna fraochmhánna in Éirinn agus sa Bhreatain. Rangaítear í mar fospeiceas den chearc shailí. Tá an chearc fhraoigh difriúil ón gcearc shailí agus ón tarmachan mar go bhfuil cluimhreach rua aige nach n-iompaíonn go bán i rith an gheimhridh.

Dáileadh agus gnáthóg 

Tá an Chearc Fhraoigh eindéimeach d'Éireann. D'éabhlóidigh an t-éan ar a bhealach féin amach ó na fo-speicis eile den Chearc Shailí atá forleathan i dtailte thuaidh Eoráise agus Meiriceá Thuaidh 

Éin
Liathchearc

Is éan í an liathchearc. Is ball d'ord na Galliformes í.

Éin
Foracha

Is éan í an fhoracha. Is baill d'ord na Charadriiformes iad.

Éin
Sléibhín

Is éan é an sléibhín nó an faoileán ceanndubh. 

Éin
Droimneach mór

Is éan é an droimneach mór. 

Éin
Cromán (éan)

Is éan é an cromán. Is baill d'fhine na Accipitridae iad.

Éin
Druilire

Is uirlis úsáidte den poill a tholladh é

Uirlisí láimhe
Boston Celtics

Is foireann phroifisiúnta cispheile iad na Boston Celtics atá lonnaithe i mBostún, Massachusetts. Bunaíodh an club ar an 6 Meitheamh, 1969. Imríonn siad sa sraith NBA. Is iad an club is mó ráth sa NBA, bhuaigh siad an Craobh NBA seacht uair déag, níos mó ná aon club eile.

Scuaid faoi láthair 
  Kadeem Allen
  Aron Baynes
  Jabari Bird
  Jaylen Brown
  Gordon Hayward
  Al Horford
  Kyrie Irving
  Shane Larkin
  Marcus Morris
  Abdel Nader
  Semi Odjeleye
  Terry Rozier
  Marcus Smart
  Jayson Tatum

Duaiseanna

Craobh 
 Craobh NBA:17 (1957, 1959, 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1966, 1968, 1969, 1974, 1976, 1981, 1984, 1986, 2008)
 Craobh Comhdháil:21 (1957, 1958, 1959, 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1966, 1968, 1969, 1974, 1976, 1981, 1984, 1985, 1986, 1987, 2008, 2010)
 Craobh Roinnt:29 (1957, 1958, 1959, 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1972, 1973, 1974, 1975, 1976, 1980, 1981, 1982, 1984, 1985, 1986, 1987, 1988, 1991, 1992, 2005, 2008, 2009, 2010, 2017)

Naisc sheachtracha 
 Boston Celitcs (Béarla)

Cispheil
Celtics
Piorána

Tugtar pioránaí ar speicis éisc na fine Characidae, san ord Characiformes, agus iad an-choitianta in abhainní Mheiriceá Theas. Uiliteoirí iad go bunúsach, ach tá clú, nó míchlú, orthu ar fud an domhain mar fheoiliteoirí, nó tá fiacla géara acu, agus iad santach san fheoil, mar a chreidtear. Ón taobh eile de, maraítear cuid mhaith acu i Meiriceá Theas le haghaidh bia, agus na bundúchasaigh ag déanamh uirlisí as drandail na bpioránaí.

Go traidisiúnta, is iad na géinis Serrasalmus, Pygocentrus, Pygopristis, agus Pristobrycon a aithnítear mar phioránaí, ós is acusan atá na drandail tipiciúla. Ar chúiseanna bitheolaíochta agus géineolaíochta, áfach, glactar leis inniu gur chóir an géineas Pygopristis agus cuid den ghéineas Pristobrycon a fhágáil ar lár, sin nó an ceithre cinn agus an géineas Catoprion a chur san áireamh freisin. 

Pé scéal é ní bhíonn na saineolaithe ar aon fhocal faoi cad is piorána ann, agus bíonn siad ag teacht trasna ar speicis nua ghaolmhara inniu féin. Is féidir go bhfuil trí scór speiceas éagsúil ann.

Ar ndóigh bíonn siad éagsúil ó thaobh na méide de chomh maith, ach go tipiciúil bíonn an piorána ó 15 go 26 ceintiméadar ar fad.

Bíonn páirt thábhachtach ag na pioránaí san éiceachóras agus iad ina gcreachadóirí agus ina scroblachóirí araon. Itheann siad síolta agus plandaí chomh maith le feoil, ach ní bhíonn mórán maithe iontu le síolta na bplandaí a dháileadh, nó bíonn an piorána ag mungailt na síolta chomh mion is nach dtéann aon cheann acu iomlán trí chóras díleáite an éisc. 

Cé gur áibhéil agus dathadóireacht a bhíonn i gceist leis an gcuid is mó de na scéalta faoi na pioránaí a ionsaíonn agus a itheann daoine agus ainmhithe móra, bíonn priacail áirithe ag baint leis na pioránaí. Ábhar feirge agus frustrachais iad go minic do na hiascairí, nó bíonn siad ag déanamh dochair do na líonta, do na spiléid, do na doruithe agus don trealamh iascaireachta eile, ag baint a bplaiceanna féin as na héisc eile sna líonta agus ag goid na mbaoití. Thairis sin, is gnách leo greim a bhaint as an iascaire atá á marú. San áit a mbíonn na hiascairí ag gutáil a gcuid creiche agus ag caitheamh an mheanaigh san uisce, is féidir leis na pioránaí bheith dainséarach don té a chuireann lámh nó cos san uisce, agus iad ina thaithí gur bia é gach uile shórt a gheobhaidh siad rompu.

Éisc
Neoidimiam

Is é an neoidimiam dúil cheimiceach uimhir a 60, agus is é Nd an tsiombail cheimiceach a sheasann dó. Miotal bog insínte é a dtagann smúit air faoi thionchar an aeir. Ba é an ceimiceoir Ostarach Carl Auer von Welsbach a rinne a fhionnachtain sa bhliain 1885. Níor táirgeadh eiseamal mór den mhiotal ach sa bhliain 1925. Tá an t-ainm bunaithe ar neos ("nua") agus didymos ("leathchúpla") na Gréigise. Ar dtús, shíl na ceimiceoirí go raibh a leithéid de mhiotal ann agus didimiam, ach le fírinne, is éard a bhí ann ná meascán praiséidimiam agus neoidimiam, agus nuair a tuigeadh gur dhá mhiotal éagsúla a bhí ann i ndáiríre, bhí ainmneacha nua ag teastáil ón mbeirt sin.

Lantanóideach agus miotal tearc-chré é an neoidimiam, agus é le fáil sa dá mhianra úd monaisít agus bastnaeisít cosúil lena lán dúl eile sna grúpaí seo.

Is é +III gnáthstaid ocsaídiúcháin an neoidimiam, rud coitianta ag an gcuid is mó de na miotail tearc-chré (sin é an tuige go mbíonn sé chomh deacair iad a dhealú ó chéile). Comhdhúile tipiciúla iad an trí-ocsaíd dé-neoidimiam Nd2O3, an trífhluairíd neoidimiam NdF3, an tríchlóiríd neoidimiam NdCl3, an tríbhróimíd neoidimiam NdBr3, an trí-iaidíd neoidimiam NdI3, an dá shuilfíd NdS agus Nd2S3, agus an nítríd NdN.

Tá neoidimiam an dúlra comhdhéanta as cúig iseatóp cobhsaí, mar atá, 142Nd (27.2 % de neoidimiam an dúlra), 143Nd (12.2 %), 145Nd (8.3 %), 146Nd (17.2 %) agus 148Nd (5.7 %), chomh maith le dhá iseatóp radaighníomhach, 144Nd (23.8 %) agus 150Nd (5.6 %). Tá na raidiseatóip nádúrtha an-fhadsaolach, nó tá neoidimiam a 144 2.29 cuintilliún bliain ar leathré, agus neoidimiam a 150 breis is dhá mhíle oiread níos fadsaolaí fós. Mar sin, is féidir dearmad a dhéanamh de radaighníomhaíocht an dá iseatóp sin sa ghnáthshaol.

Dúile ceimiceacha
Lantanóidigh
Samairiam

Is é an samairiam dúil uimhir a 62, agus is é Sm an tsiombail cheimiceach. Lantanóideach agus miotal tearc-chré atá ann, agus fuair sé a ainm ón mianra inar haithníodh é, mar atá, an tsamairscít, a bhí ainmnithe as Vasili Samarski-Bykhovets, innealtóir mianadóireachta ón Rúis. Tá loinnir gheal sa samairiam i ndiaidh a ghearrtha, ach má fhágtar faoi thionchar an aeir é, tiocfaidh smúit ocsaíde air agus é ag titim ina púdar den mhiotal. Is gnách samairiam a choinneáil i dtaisce in argón mar sciath chosanta ar ocsaigin an aeir.

Dúil leictridheimhneach é an samairiam - is é sin, tá sé araiciseach chun imoibriú leis na hocsaídeoirí, ionas go n-iompóidh na hadaimh samairiam ina hiain a bhfuil lucht leictreach deimhneach (+) acu. Le fírinne imoibreoidh sé leis an uisce féin, ionas go bhfoirmeofar an trí-hiodrocsaíd samairiam Sm(OH)3. Mar a léiríonn an sampla seo, is é +III an uimhir ocsaídiúcháin is coitianta atá ag an samairiam ina chuid comhdhúl, cosúil lena lán miotal tearc-chré eile. Tá comhdhúile samairiam(+II) ann freisin, áfach. Mar shampla, tá dhá chineál halaiginídí ag an samairiam: na déhalaiginídí (défhluairíd samairiam SmF2, déchlóiríd samairiam SmCl2, débhróimíd samairiam SmBr2 agus dé-iaidíd samairiam SmI2) agus na tríhalaiginídí (trífhluairíd samairiam SmF3, tríchlóiríd samairiam SmCl3, tríbhróimíd samairiam SmBr3 agus trí-iaidíd samairiam SmI3). Sna déhalaiginídí tá an uimhir ocsaídiúcháin +II ag an samairiam.

Úsáidtear samairiam, nó meascán miotal tearc-chré a bhfuil samairiam ann, i riailmhaidí na n-imoibreoirí núicléacha. Is éard atá i gceist leis na riailmhaidí ná maidí atá suite idir na maidí breosla, agus iad á n-ardú is á n-ísliú de réir mar a theastaíonn ó fhoireann maolú ar an imoibriú núicléach, nó luas a chur leis. Thairis sin, áfach, baintear leas as samairiam ar a lán dóigheanna eile: mar shampla, déantar maighnéid as meascán an tsamairiam agus an chóbailt, agus déantar gloine speisialta as an ocsaíd samairiam - gloine atá in ann solas infridhearg a shú isteach.

Tá samairiam an dúlra comhdhéanta as ceithre iseatóp cobhsaí, mar atá, 144Sm (3.07 % de shamairiam an dúlra), 150Sm (7.38 % de shamairiam an dúlra), 152Sm (26.75 % de shamairiam an dúlra, an t-iseatóp is flúirsí) agus 154Sm (22.75 % de shamairiam an dúlra), agus trí raidiseatóp atá as pabhar fadsaolach, mar atá, 147Sm (1.06 bliain ar leathré, 14.99 % de shamairiam an dúlra), 148Sm (7 bliain ar leathré, 11.24 % de shamairiam an dúlra) agus 149Sm (>2 bliain ar leathré, 13.82 % de shamairiam an dúlra). 

Dúile ceimiceacha
Lantanóidigh
Heinrich Schliemann

Fear gnó agus seandálaí Gearmánach ab ea Heinrich Schliemann (6 Eanáir, 1822, Neubukow, Mecklenburg-Schwerin – 26 Nollaig, 1890, Napoli) a thacaigh leis an tuairim go raibh réaltacht stairiúil sna háiteanna a bhí luaite i saothar Hóiméir. Ba thochaltóir tábhachtach seandálaíochta na Traí é Schliemann, mar aon leis na láithreáin Mícéineacha; an Mícéine agus an Tiryns. Thug a ghnóthú thar na bearta tacaíocht ábhartha don smaoineamh go léiríonn an t- Iliad (scríofa ag Hóiméar ) agus an Aeinéid (scríofa ag Veirgil ) imeachtaí stairiúla iarbhír.

Oibreacha 
 La Chine et le Japon au temps présent (1867)
 Ithaka, der Peloponnesus und Troja (1868) (ISBN 978-1-108-01682-7)
 Trojanische Altertümer: Bericht über die Ausgrabungen in. Troja (1874) (ISBN 978-1-108-01703-9)
 Troja und seine Ruinen (1875). Translated into EnglishTroy and its Remains (1875) (ISBN 978-1-108-01717-6)
 Mykena (1878). Mycenae: A Narrative of Researches and Discoveries at Mycenae and Tiryns (1878) (ISBN 978-1-108-01692-6)
 Ilios, City and Country of the Trojans (1880) (ISBN 978-1-108-01679-7)
 Orchomenos: Bericht über meine Ausgrabungen in Böotischen Orchomenos (1881) (ISBN 978-1-108-01718-3)
 Tiryns: Der prähistorische Palast der Könige von Tiryns (1885) (ISBN 978-1-108-01720-6).
 Bericht über de Ausgrabungen in Troja im Jahre 1890 (1891) (ISBN 978-1-108-01719-0).

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 American School of Classical Studies at Athens - Heinrich Schliemann and Family Papers (Wayback Machine)

Staraithe Gearmánacha
Seandálaithe
Daoine a rugadh i 1822
Básanna i 1890
Aeinéas

Sa mhiotaseolaíocht Ghréag-Rómhánach, ba laoch Traíoch é  Aeinéas (Gréigis: Αἰνείας, Aineías, ainm a thagann ó Αἰνή - "mol"). Ba é mac an phrionsa Ainchiséas agus an bhandé Afraidíté é.
Tugann Aeinéid Veirgil cuntas dúinn ar thuras Aeinéas ón Traí (le cabhair ó Afraidíte), rud a raibh bunú na Róimhe mar thoradh air. Tá eachtraí Aeinéas le léamh ar Iliad Hóiméar.

San Iliad is é Aeinéas ceannasaí na dTraíoch agus iad ag troid leis na Gréagaigh, agus tá sé mar thánaiste ag Eachtar, mac an Rí Priam. Is minic Afraidíte ag cuidiú leis sa chogadh, agus tá an-dáimh ag Apalló leis. Tagann an bheirt úd i gcabhair air nuair a éiríonn le Diaiméidéas Argos é a mharú beagnach, agus beireann siad leo chun Peirgeamas é lena leigheas. Poiséadón féin, dia ar gnách leis cuidiú leis na Gréagaigh, tugann sé Aeinéas saor nuair a leagann Aichill é, á rá go ngairmfear rí na dTraíoch d'Aeinéas cé gur de mhionghéag an teaghlaigh ríoga é. 

Nuair a fhorghabhtar an Traí deir na déithe le hAeinéas éalú. Cruinníonn é díorma le chéile agus tugann siad a n-aghaidh ar an Iodáil. Tugann Aeinéas Lares agus Penates na Traí leis, agus is iad na Traígh sinsir na Rómhánach.

Féach freisin 
 An Aeinéid

Miotaseolaíocht na Gréige