joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Ainmníocht na ceimice neamhorgánacha de réir AIGCF

San ainmníocht cheimiceach, is modh córasach é ainmníocht i gcomhair AIGCF chun comhdhúile ceimiceacha neamhorgánacha a ainmniú, mar a mholann Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí (AIGCF). Tá sé foilsithe in Nomenclature of Inorganic Chemistry (ar a dtugtar an Leabhar Dearg (Béarla:the Red Book) go neamhfhoirmiúil).  Go hidéalach, ba cheart go mbeadh ainm ag gach comhdhúil neamhorgánach ónar féidir foirmle gan athbhrí a chinneadh. Tá ainmníocht AIGCF ann don cheimic orgánach freisin.

An córas 
Léiríonn na hainmneacha " caiféin " agus " 1,3,7-trímheitil--3,7-déhidreac-1H-púirín-2,6-dé-ón  " an comhdhúil cheimiceach céanna. Ionchódaíonn an t-ainm córasach struchtúr agus comhdhéanamh an mhóilín caiféin go mion, agus soláthraíonn sé tagairt gan athbhrí don chomhdhúil seo, ach ní thugann an t-ainm "caiféin" ach ainm air. Is léir mar sin go mbíonn buntáistí i bhfad níos ar fáil trí leas a bhaint as an modh córasach nuair is gá soiléireacht iomlán agus cruinneas. Mar sin féin, ar mhaithe le gontacht, úsáidfidh fiú poitigéirí gairmiúla an t-ainm neamhchórasach beagnach an t-am ar fad, toisc gur ceimiceán coitianta aitheanta é caiféin le struchtúr uathúil. Ar an dul céanna, is minic a thugtar uisce ar H2O i nGaeilge, cé go bhfuil ainmneacha ceimiceacha eile ann .
Vladimir Pozner (scríbhneoir)

Vladimir Solomonovich Pozner (  Scríbhneoir Francach agus aistritheoir de bhunadh na Rúise-Giúdach ab ea é 5 Eanáir 1905 i bPáras – 19 Feabhra 1992 i bPáras. Theith a theaghlach ó na pograim chun cónaí sa Fhrainc. Mhéadaigh Pozner ar an sóisialachas cultúrtha a fuair sé le hoidhreacht chun ceangal a dhéanamh idir an scríbhneoireacht agus an pholaitíocht le grúpaí frith-faisisteacha agus cumannacha sa tréimhse idir an chogaidh. Bhí tábhacht lena chuid scríbhneoireachta toisc go ndearna sé cairdeas le léiritheoirí a raibh cáil idirnáisiúnta orthu ar chumannachas crua, agus é ag diúltú cos ar bolg na Sóivéadach.

Óige 
Rugadh i bPáras é, do thuismitheoirí Rúiseacha-Ghiúdacha i 1905, tar éis teip ar an gcéad Réabhlóid Boilséiveach, ba staraí agus fhuascailtí gníomhach a athair, Solomon Pozner.  Comrádaí  de ghrúpa Rosa Lucsamburg é, spreag sé rannpháirtíocht na nGiúdach i sochaí na Rúise, nuair is féidir. Thosaigh sé leis an gCumann Saothair Ceardaí (ar a dtugtar an ORT, an t-acrainm Rúisise) agus an Cumann um Scaipeadh na hEagnaíochta . Ba í Esther Siderski a mháthair, a chuaigh isteach sna grúpaí seo freisin. Rugadh deartháir, George, a bhí ina Ollamh le hÉigipeolaíocht sa bhliain 1908. An bhliain dár gcionn thug pardún ginearálta deis don teaghlach filleadh ar Chathair Pheadair, rud a athainmníodh ina n-éagmais mar Petrograd.

Naisc sheachtracha
Vladimir Pozner: How the United States Created Vladimir Putin

Tagairtí 

Básanna i 1992
Daoine a rugadh i 1905
Scríbhneoirí Francacha
Ceann na Fine

Is é  Ceann na Fine  ceannaire aitheanta go cuí de chlann nó fine i nÉirinn agus Albain.

Tagairtí
Tadhg Mac Con Midhe

File agus scoláire Éireannach a fuair bás sa bhliain 1493 ab ea Tadhg Mac Con Midhe. De réir Annála na gCeithre Máistrí, mharaigh sclábhaí (mogha) dá mhuintir féin é, fear darb ainm mac Uí Chlumháin:

 M1493.17 “Mac Con Midhe, .i. Tadhcc mac Concobhair Ruaidh mic Eachmarcaigh saoí fhir dhana & fhoghlainnteach do mharbhadh lá moghaidh dia muintir fein, .i. mac Uí Chlumháin.”

Féach freisin 

 Giolla Brighde Mac Con Midhe ( fl. 1210?–1272? )
 Brian Mac Con Midhe, ardfhile do Turloch Luineach Uí Néill
 Cormac Mac Con Midhe (bás 1627)

Naisc sheachtracha 

 https://celt.ucc.ie/published/G100005D/text013.html

Filí na hÉireann
Filí Gaeilge
John Stewart

Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é John Stewart, a rugadh ar an 9 Aibreán, 1983 i gCarraig Fhearghais. Is ball é de Pháirtí Aontachtach Uladh. Is Comhalta den Tionól Reachtach é d'Aontroim Thoir, ó 2017 ar aghaidh .

Saol pearsanta 
Tá sé pósta le Deborah. Tá beirt páistí acu.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1983
Daoine beo
Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Daoine as Contae Aontroma
Fir
Polaiteoirí Aontachtacha
Saighdiúirí
Patricia O'Lynn

Is acadúil agus polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann í Patricia O'Lynn (). Is ball í de Pháirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann. Is Comhalta den Tionól Reachtach í d'Aontroim Thuaidh, ó 2022 ar aghaidh .

Saol pearsanta 
Tá céim dochtúra aici.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1990
Daoine beo
Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste
Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Mná Éireannacha
Lavandula

Planda is ea labhandar, nó Lavandula, agus bláthanna beaga liathchorcra air a ndéantar cumhrán as.

Féach freisin 

 Cumhrán

Tagairtí 

Plandaí
Bláthanna
Cumhráin
Philip McGuigan

Is polaiteoir de chuid Shinn Féin é Philip McGuigan (). Rugadh sé i 1973. Is Comhalta den Tionól Reachtach í d'Aontroim Thuaidh, ó 2003 go 2007 agus ó 2016 ar aghaidh .

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1973
Daoine beo
Baill Shinn Féin
Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Fir
Margaret Michaelis-Sachs

Ba ghrianghrafadóir Ostarach-Astrálach de bhunadh Polannach-Giúdach í Margaret (Margarethe) Michaelis-Sachs (née Gross, 1902 - 1985). Chomh maith lena iliomad portráidí, tá spéis stairiúil mharthanach ag a radhairc ailtireachta de Bharcelona agus a cuid íomhánna den cheathrú Ghiúdach i Kraków sna 1930idí.

Luathshaol 
Rugadh í i Dzieditz in aice le Bielsko i ndeisceart na Polainne (an Ostair-Ungáir mar a bhí) ar 6 Aibreán 1902, iníon le Heinrich Gross, dochtúir Giúdach saibhir. Rinne sí staidéar ar ghrianghrafadóireacht ag Graphische Lehr-und Versuchsanstalt i Vín ó 1918 go 1921.

Gairmréim 
Sa bhliain 1922, agus í fós i Vín, d’oibrigh sí den chéad uair ar feadh tréimhse sa Studio d’Ora sular chaith sí roinnt blianta ag an Atelier für Porträt Photographie. Chuaigh sí ar aghaidh ag obair do Bhinder Photographie i mBeirlín agus Fotostyle i bPrág, agus ar deireadh d’fhill sí ar Bheirlín i 1929 chun obair a dhéanamh go huaineach do stiúideonna éagsúla le linn aimsir chrua  na spealta.

Naisc sheachtracha
The Guardian. Rediscovered work by two Jewish women has gone on display in Madrid for first time

Tagairtí
Básanna i 1985
Daoine a rugadh i 1902
TikTok

Is comhlacht meán sóisialta agus feidhmchlár comhroinnte físeán é TikTok. Is féidir le húsáideoirí físeáin a uaslódáil agus a chomhroinnt, chomh maith le féachaint ar fhíseáin éagsúla.

Comhlacht Síneach is ea TikTok a bunaíodh i mBéising in 2016.

Tógadh roinnt cásanna dlí in aghaidh TikTok maidir le líomhaintí gur sháraigh an comhlacht príobháideachas agus cearta maoine daoine.

TikTok in Éirinn 
Bhí 2,000 duine ag obair don chomhlacht roinnte físeán in Éirinn go dtí 2022 - idir lucht cibearshlándála, lucht cosanta sonraí agus eile. Ar an 10 Meitheamh 2022, dúirt TikTok go raibh 1,000 folúntas nua le líonadh in Éirinn.

Féach freisin 

 Youtube
 Twitter

Charli D'Amelio 
Charli D'Amelio
Is pearsantacht agus rinceoir meán sóisialta Meiriceánach é Charli D'Amelio a rugadh 1 Bealtaine, 2004). Bhí sí ina rinceoir iomaíoch le breis agus 10 mbliana sular thosaigh sí ar a gairm bheatha meáin shóisialta in 2019, nuair a thosaigh sí ag postáil go gníomhach ábhar ar an ardán comhroinnte físeáin TikTok, áit ar thosaigh sí ag postáil físeáin rince a thosaigh ag treochtáil ar an ardán. Chas sí lucht leanúna mór go tapa agus ina dhiaidh sin bhí sí ar an cruthaitheoir ba mhó a lean é ar an ardán go dtí gur sháraigh Khaby Lame í in 2022.

Tagairtí 

Láithreáin líonraithe shóisialta
Láithreáin gréasáin
Twitter
Láithreáin oiriúnaithe don Ghaeilge
Teicneolaíocht oiriúnaithe don Ghaeilge
Zophobas morio

Is speiceas de chiaróg é Zophobas morio sa bhfine Tenebrionidae, a dtugtar sárphéist, ríphéist, péist morio nó go simplí zophobas ar a larbhaí go coitianta. Tá sárphéisteanna coitianta i dtionscal na bpeataí reiptílí mar bhia, chomh maith le hollmhinphéisteanna, ar larbhaí Tenebrio molitor iad a spraeáladh le hormón óg.

Tá na larbhaí cosúil le minphéisteanna an-mhóra, thart ar 50 go 60 mm ar fad agus iad lánmhéide, ach murab ionann agusminphéisteanna, tá foircinn a gcorp an-dorcha, beagnach cosúil le dath dubh. Nuair a shroicheann siad méid an aosaigh, pupaíonn na haosaigh mar chiaróga móra éadroma, a dhorchaíonn go dubh le himeacht ama. Ní phupóidh na larbhaí má choinnítear iad i gcoimeádán le go leor larbhaí eile agus go leor bia, áit a bhfaigheann siad teagmháil coirp leanúnach. Úsáidtear sárphéisteanna a coinníodh ar an mbealach seo go coitianta chun bac a chur ar pupú. Chun aibíocht na sárphéisteanna a bhaint amacha, ní mór iad a choinneáil ina n-aonar ar feadh thart ar 7-10 lá.  Ansin, tar éis dóibh aibiú, éireoidh siad óna staid phupach mar ciaróga dorcha.

Naisc sheachtracha
Foaming at the mouth: the superworms making a meal of polystyrene waste.

Tagairtí
Tenebrionidae
Ciaróga le cur síos orthu i 1776
Bianna peataí
Feithidí mar bheathú
Orgánaigh ag briseadh síos plaisteach
Lus na meala líomóide

Is planda ilbhliantúil lusach é lus na meala líomóide (Melissa officinalis) d'fhine na Lamiaceae.

Ceimic 
Tá eoigeanól, tainniní, agus teirpéin sa lus na meala líomóide.
Flóra na hAfraic Thuaidh
Flóra na hÁise
Flóra na hEorpa
Luibheanna
Lamiaceae
Burwick, Inse Orc

Is cuan beag é Burwick ar an oileán Raghnallsaigh a Deas in Inse Orc, Albain. Is é an cuan is gaire do mhórthír na hAlban é agus is é an ceann scríbe do bhád farantóireachta paisinéirí a fheidhmíonn sa samhradh go dtí Taigh Iain Ghròta i nGallaibh .

Taifeadadh an t-ainm den chéad uair thart ar 1225 mar "Bardvik", díorthaithe ón tSean-Lochlainnis  bar vík, a chiallaíonn "an bá is faide amach", mar gheall ar a shuíomh in aice leis an bpointe is faide ó dheas den oileán.

Tá iarsmaí Chaisleán Burwick, dún cosanta ón Iarannaois agus lonnaíocht mhainistreach thánaisteach is dócha, ar an gceann tíre siar ón gcuan.

Naisc sheachtracha 

 Calafoirt agus Cuanta na Ríochta Aontaithe - Burwick, Ronaldsay Theas
 Ceann Mór - Triúr Cairde : Burwick, longbhriseadh ón 19ú haois.
Ceann Mór - Stáisiún Bád Tarrthála Burwick

Tagairtí 
Sráidbhailte in Inse Orc
Lámhach Santa Fe, 2018

Maraíodh 8 mac léinn agus beirt eile ar 18 Bealtaine 2018 nuair a thosaigh mac léinn, Dimitrios Pagourtzis (17 bliain d'aois ag an am) ag lámhachadh a chuid comhghleacaithe ranga i Santa Fe High School, Houston, Texas.

Imeachtaí 
Bhí gránghunna agus piostal ag Pagourtzis. Ní raibh an fhoghlaim ach díreach tosaithe maidin an 18 Bealtaine, ag 7.32am, nuair a thosaigh an sléacht. Mhair an t-ionsaí 25 nóiméad. Bhí Pagourtzis ag rá "Another One Bites the Dust" de chuid Queen le linn an ionsaí.

Nuair a tháinig póilíní armáilte ar an láthair, thosaigh an fear gunna ag scaoileadh agus níor thaise leis na póilíní é. Goratíodh Pagourtzis faoi dheireadh agus thug sé é féin ar láimh do na póilíní. Fuarthas feistí pléascacha ar an láthair níos déanaí 

Bhí Pagourtzis neamh-infheidhme de réir an dlí agus 'ordaíodh sé go gcuirfí isteach in ospidéal meabhairghalair é.

Freagairt 
Chuaigh an nuacht i bhfeidhm go mór ar an bpobal sna Stáit Aontaithe agus thar lear,  "Lá brónach a bhí ann", a dúirt Donald Trump.

I ndiaidh na tragóíde, rinne an Gobharnóír Greg Abbott 40 moladh a cheap sé a laghdódh an seans ar ollmharuithe i scoileanna an stáit. Acht níor bhain aon cheann acu lena thuilleadh srianta a chur ar úinéireacht ná ar an bhfáil ar ghunnaí.

Féach freisin 

 Ollsléachtanna

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

2018
Stair Texas
Ollsléachtanna
Paul Frew

Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é Paul Frew, a rugadh ar an 11 Nollaig, 1974 sna Cealla . Is ball é de Pháirtí Aontachtach Daonlathach. Is Comhalta den Tionól Reachtach é d'Aontroim Thuaidh, ó 2010 ar aghaidh .

Saol pearsanta 
Tá sé pósta le Julie. Tá triúr páistí acu. Tá sé ina chónai i mBruach Sheáin.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1974
Daoine beo
Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Daoine as Contae Aontroma
Fir
Polaiteoirí Aontachtacha
Saighdiúirí
Comh-Ré

Is nodairí bliana iad Comh-Ré (CR)  agus Roimh Chomh-Ré (RCR) don fhéilire Ghréagóra (agus a réamhtheachtaí, féilire Iúil), an ré fhéilire is forleithne ar domhan. Roghanna eile iad  'Comh-Ré' agus 'Roimh Chomh-Ré' ar na nodaireachta 'Anno Domini (AD) agus 'Before Christ'(BC), a d’úsáid Dionysius Exiguus. Tá an dá chóras nodaireachta comhionann go huimhriúil: déanann gach ceann acu "2022 CR"  agus "AD 2022" cur síos ar an mbliain reatha; Is ionann "400 RCR" agus "400 BC" an bhliain chéanna.

Tagairtí
Ailt le téacs sa Laidin
Indiaigh na Machairí

Is iad Indiaigh na Machairí nó Pobail Dhúchasacha na Machairí Móra agus Féarthailte Cheanada na treibheanna Meiriceánacha Dúchasacha agus na Chéad Náisiúin a raibh cónaí go stairiúil ortha ar Machairí Intíre (na Machairí Móra agus Féarthailte Cheanada ) Mheiriceá Thuaidh. Cé go raibh cultúir seilge-fheirmeoireachta ina gcónaí ar na Machairí Móra ar feadh na gcéadta bliain roimh theagmháil Eorpach, tá cáil ar an réigiún mar gheall ar chultúir na gcapall a raibh rath orthu ón 17ú haois go dtí deireadh an 19ú haois. Mar gheall ar a bhfanaíocht stairiúil agus a bh frithbheartaíoch armtha in aghaidh forlámhas fhórsaí rialtais agus míleata Cheanada agus na Stát Aontaithe, tá grúpaí cultúir Indiach na ina seanchineál sa litríocht agus san ealaín do na Meiriceánaigh Dhúchasacha i ngach áit. grúpaí cultúir Indiach na Machairí ina seanchineál sa litríocht agus san ealaín do na Meiriceánaigh Dhúchasacha i ngach áit.

Naisc sheachtracha
Great Plains Indians Musical Instruments on the Heilbrunn Timeline of Art History, The Metropolitan Museum of Art
 "American Indian Contributions To Science and Technology" , Chris R. Landon, Portland Public Schools, 1993
 "Buffalo and the Plains Indians", South Dakota State Historical Society Education Kit

Tagairtí
 
Machairí
Pobail dhúchasacha Mheiriceá Thuaidh
Treibheanna Dúchasacha Mheiriceá

Stáit Aontaithe Mheiriceá Láir
Stáit Aontaithe Mheiriceá Thiar
Doug Beattie

Is iar-saighdiúir agus polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é Douglas Ricardo Beattie, a rugadh ar an 13 Deireadh Fómhair, 1965 i Hampshire. Is ceannaire an bPáirtí Aontachtach Uladh é, ó Bealtaine 2021 ar aghaidh. Is Comhalta den Tionól Reachtach é don Bhanna Uachtarach, ó 2016 ar aghaidh .

Saol pearsanta 
Tá sé pósta le Margaret Beattie. Tá beirt páistí acu.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1965
Daoine beo
Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Daoine as Contae Ard Mhacha
Fir
Pearsanra míleata
Polaiteoirí Aontachtacha
Lúna

Is í Lúna (Laidin: Lūna) dia na gealaí i miotaseolaíocht Rómhánach.
Déithe Rómhánacha
Eos

Is í Eos (Sean-Ghréigis: Ἠώς / Ēṓs) dia na camhaoire i miotaseolaíocht Gréagach.
Déithe Gréagacha
Rás Cooper’s Hill

Reáchtáiltear an Rás 'Cooper’s Hill Cheese-Rolling and Wake' gach bliain i nGloucester, Sasan. Le níos mó ná 200 bliain, bíonn rás ann sa tóir ar liathróid cháise. Ritheann daoine síos Cooper’s Hill ag iarraidh breith ar an gcáis roimh na daoine eile. Is féidir leis an mbuaiteoir an liathróid cháise a choimeád.

Féach freisin 

 Cáis

Tagairtí 

Cáis
Ráschúrsaí
Rásaíocht
Gloucestershire
Susan Rice

Taidhleoir, comhairleoir polasaí agus oifigeach poiblí Meiriceánach is ea Susan Elizabeth Rice (r. 17 Samhain 1964) atá ina Stiúrthóir ar Chomhairle Polasaí Intíre na Stát Aontaithe ón mbliain 2021. An 27ú Ambasadóir de chuid na Stát Aontaithe chuig na Náisiúin Aontaithe a bhí inti ó 2009 go 2013, agus ansin ba 23ú Comhairleoir Slándála Náisiúnta na tíre í ó 2013 go 2017. Is ball den Pháirtí Daonlathach í.

Rugadh Rice in Washington, D.C. D'fhreastail sí ar Ollscoil Stanford agus ar New College, Oxford, mar a raibh sí ina Scoláire Rhodes agus mar ar bronnadh DPhil (PhD) uirthi. D'oibrigh sí ar fhoireann na Comhairle Shlándála Náisiúnta faoin Uachtarán Bill Clinton ó 1993 go 1997, agus mar leas rúnaí stáit ar son gnóthaí Afracacha i Roinn an Stáit ó 1997 go 2001.

 

Polaiteoirí na Stát Aontaithe
Taidhleoirí Meiriceánacha
Meiriceánaigh Afracacha
Daoine as Washington, D.C.
Daoine a rugadh i 1964
Daoine beo
Jonathan Buckley

Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é Jonathan Buckley (), a rugadh ar an 1 Eanáir, 1992 i bPort an Dúnáin . Is ball é de Pháirtí Aontachtach Daonlathach. Is Comhalta den Tionól Reachtach é don Bhanna Uachtarach, ó 2017 ar aghaidh .

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1992
Daoine beo
Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Fir
Polaiteoirí Aontachtacha
Paula Bradshaw

Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann í Paula Jane Bradshaw, a rugadh ar an 1 Samhain 1972 . Is ball í de Pháirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann, ó 2010. Is iarbhall í de Pháirtí Aontachtach Uladh.  Is Comhalta den Tionól Reachtach í do Bhéal Feirste Theas, ó 2016 ar aghaidh .

Saol pearsanta 
Tá sí pósta le Ian Parsley. Tá siad ina gcónaí i mBaile Mhic Shiúrtáin. Tá beirt páistí aici.

Tagairtí 

 
Daoine a rugadh i 1972
Daoine beo
Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste
Alumni Ollscoil Uladh
Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Mná Éireannacha
Greamú stáit

Is cineál éillithe shistéamach pholaitiúil é greamú stáit ina mbíonn tionchar suntasach ag leasanna príobháideacha ar phróisis chinnteoireachta stáit ar mhaithe leo féin.

Bhain an Banc Domhanda úsáid as an téarma den chéad uair, timpeall na bliana 2000, chun cur síos a dhéanamh ar chúrsaí i dtíortha áirithe san Áise Láir a bhí ag iarraidh a ngeilleagair a athrú ó Chumannachas Sóivéadach go gheilleagar margaidh. Go sonrach, cuireadh i bhfeidhm é ar chásanna inar bhain grúpaí beaga éillitheacha úsáid as a dtionchar ar oifigigh rialtais chun seilbh a ghlacadh ar chinnteoireacht an rialtais agus ar an gcaoi sin a staid eacnamaíoch féin a neartú; thabharfaí  olagarcaí ar bhaill na ngrúpaí seo níos déanaí. 

Ba chúis le líomhaintí faoi ghreamú stáit agóidí i gcoinne an rialtais sa Bhulgáir in 2013-2014 agus in 2020–2021 agus sa Rómáin in 2017,  agus ba chúis le líomhaintí dá leithéid na conspóidí leanúnacha san Afraic Theas a thosaigh sab bhliain 2016.

Sainmhíniú

Tagairtí
Ryūichi Sakamoto

Is cumadóir é Ryūichi Sakamoto (Seapáinis: 坂本 龍一, Sakamoto Ryūichi, a rugadh ar 17 Eanáir 1952 i Tóiceo).

Dioscliosta 
Aonair

 Thousand Knives (1978)
 B-2 Unit (1980)
 Left-Handed Dream (1981)
 Ongaku Zukan (1984)
 Esperanto (1985)
 Futurista (1986)
 Illustrated Musical Encyclopedia (1986)
 Neo Geo (1987)
 Beauty (1989)
 Heartbeat (1991)
 Sweet Revenge (1994)
 Smoochy (1995)
 1996 (1996)
 Discord (1997)
 BTTB (1999)
 Comica (2002)
 Elephantism (2002)
 Chasm (2004)
 Out of Noise (2009)
 Playing the Piano (2009)
 Three (2013)
 async (2017)

Tagairtí 

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1952
Cumadóirí Seapánacha
Muireitleán Curtiss NC-4

Muireitleán ab ea an Curtiss NC-4, agus an chéad eitleán a d'eitil trasna an Atlantaigh, agus Albert Cushing Read an píolóta a bhí i mbun.

Rinne rialtas na Stát Aontaithe staidéir sna blianta 1913-1919 féachaint conas an n-eitleoidís trasna an Atlantaigh. Ceithre cinn de bháid aeir, na NC, a raibh na 'Nancies' de leasainm orthu, a bheadh in úsáid acusan. Ní fhéadfaí na heitleáin sin a eitilt an bealach ar fad agus bheadh orthu a theacht anuas ar na hAsóir. 

Ar 27 Bealtaine 1919, tar éis 11 lá a chaitheamh ar an turas, tháinig ceann d'eitleáin, an NC4, le talamh i Liospóin na Portaingéile, an chéad eitleán riamh, agus an chéad chriú, a d'eitil trasna aigéan an Atlantaigh.

Féach freisin 

 Eitilt thrasatlantach Alcock agus Brown

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Eitleoireacht
1919
Curiarrachtaí domhanda
Stair na Stát Aontaithe
Stair na Portaingéile
Muireitleáin
Kate Nicholl

Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann í 	Kate Siobhan Nicholl (), a rugadh ar an 4 Bealtaine 1988 i Marondera, An tSiombáib. Is ball í de Pháirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann. Is Comhalta den Tionól Reachtach í do Bhéal Feirste Theas, ó 2022 ar aghaidh .

Saol pearsanta 
Tá sí pósta le Fergal Sherry. Tá beirt páistí acu.

Tagairtí 

 
Daoine a rugadh i 1988
Daoine beo
Alumni Ollscoil Uladh
An tSiombáib
Ard-Mhéaraí Bhéal Feirste
Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Mná Éireannacha
Yōko Kanno

Is cumadóir Seapánach í Yōko Kanno (Seapáinis:菅野 よう子, Kanno Yōko).

Tagairtí 

Cumadóirí Seapánacha
Daoine beo
Orla Guerin

Iriseoir Éireannach, agus comhfhreagraí cogaidh leis an BBC, is ea Orla Guerin, MBE (a rugadh ar 15 Bealtaine 1966).

Gairm 

Rugadh Orla Guerin i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1966. Dd’oibrigh sí leis an Sunday Tribune sular oibrigh sí mar iriseoir le RTÉ agus í ag tuairisciú ó oirthear na hEorpa.

Sheas sí mar iarrthóir ag Páirtí an Lucht Oibre i dtoghchán na hEorpa i 1994. Ach níor éirigh léi suíochán a fháil.

BBC 
Tá Orla Guerin leis an BBC ó 1995.  Is iomaí láthair chogaidh is achrainn a ndearna sí tuairisceoireacht as ó shin.

Bhí Guerin lonnaithe i gCív ó Feabhra 2022 ar aghaidh. Bhí sí ar dhuine de na hiriseoirí a bhí curtha faoi chosc ag an Rúis  i mí Meithimh 2022  Dúradh go raibh a cuid tuairisceoireachta “claonta” ag cothú “fuath don Rúis”.

Onóracha 
Tá gradaim iriseoireachta go leor saothraithe aici, céim oinigh ó Ollscoil na hÉireann Gaillimh in 2019 ina measc.

Bhronn Banríon Shasana MBE uirthi in 2004.

Pearsanta 
Phós Guerin Michael Georgy sa bhliain 2002.

Féach freisin 

 Iriseoirí Éireannacha

Tagairtí 

Iriseoirí Éireannacha
BBC
Daoine a rugadh i 1966
Daoine as Baile Átha Cliath
Láithreoirí teilifíse Éireannacha
Glinsce, Contae na Gaillimhe (Iorras Aithneach)

Is baile fearainn suite i gContae na Gaillimhe é Glinsce, go díreach ó thuaidh de .

Contae na Gaillimhe
Mhic Giolla Chuda

Clann Eoghanacht is ea  Mhic Giolla Chuda  nó  Mhic Giolla Mhochuda, in ómós Naoimh Mhochuda.  

Fo-chlann Uí Shúilleabháin ba ea Mhic Giolla Chuda.  Níor ghlac an chlann an sloinne úd go dtí an séú haois déag.

Daoine 
 Richard Archdekin (1616–1690), alias McGillicuddy
 Connie Mack (Cornelius McGillicuddy Mór, 1862–1956), imreoir daorchluiche Meiriceánach
 Connie Mack III (Cornelius Alexander McGillicuddy III, rugadh 1940), polaiteoir Meiriceánach 
 Connie Mack IV (Cornelius Harvey McGillicuddy IV, rugadh 1967), feisire Meiriceánach
 Daniel J. McGillicuddy (1859–1936), polaiteoir Meiriceánach 
 Valentine McGillycuddy (1849–1939), máinlia as Detroit

 Pearsana ficseanúla 
 Dr. Aloysius McGillicuddy, aireagóir, glactar leis, den Fireball Cinnamon Whisky
 Lucy McGillicuddy Ricardo, as an sraith teilifíse I Love Lucy
 Mrs Elspeth McGillicuddy, as an úrscéal le hAgatha Christie 4.50 from Paddington 
 Mrs McGillicuddy, as Mike Mulligan and His Steam Shovel le Virginia Lee Burton

Féach freisin 
 Mac Giolla Chuda na gCruach, Ceann na Fine
 McGillicuddy Highland Army, sciathán míleata de Chlann McGillicuddy as an Nua Séalainn
 McGillicuddy Serious Party, páirtí polaitiúil aorach sa Nua Séalainn

Tagairtí 

Eoghanachta
Uí Shéaghdha

Clann as ríocht , Contae Chiarraí, is ea  Uí Shéaghdha  nó  Uí Shé.

Daoine 
 Alicia O'Shea Petersen (1862–1923), sufragóir Astrálach
 Brian O'Shea (boxer), dornálaí Meiriceánach
 Brian O'Shea (politician) (rugadh 1944), polaiteoir Éireannach
 Clarrie O'Shea (1906–1988), rúnaí ceardchumainn Astrálach
 Conor O'Shea (rugadh 1970) imreoir agus bainisteoir rugbaí Éireannach
 Donal O'Shea, matamaiticeoir Ceanadach
 Franc O'Shea, ceoltóir Swazi
 Greg O'Shea, ceoltóir agus innealtóir fuaime Astrálach
 Greg O'Shea (rugbaí), imreoir rugbaí Éireannach
 Iñaki O'Shea, polaiteoir neamhspleách na heite clé Bascach, curtha i ngéibheann go luath sa 21ú haois
 Jack O'Shea (rugadh 1957), peileadóir as Contae Chiarraí
 James O'Shea agus John O'Shea, saoir chloiche Victeoiriacha, gaolta le John Ruskin
 Jay O'Shea (rugadh 1988), peileadóir Éireannach
 John O'Shea (rugadh 1981), peileadóir idirnáisiúnta Éireannach
 John O'Shea (stiúrthóir ) (1920–2001), stiúrthóir scannán Nua Séalainne
 John O'Shea (daonnúlach) (rugadh 1944), bunaitheoir GOAL
 John Augustus O'Shea (1839–1905), saighdiúir agus iriseoir Éireannachgff
 Katharine O'Shea (1846–1921), bean chéile Charles Stewart Parnell
 Kel O'Shea (rugadh 1933), imreoir rugbaí sraithe Astrálach
 Kevin O'Shea  (1925–2003) imreoir cispheile Meiriceánach l
 Lucius Trant O'Shea (1858-1920), ceimiceoir agus innealtóir mianadóireachta Briotanach
 Mark O'Shea (heirpiteolaí) (born 1956), heirpiteolaí Sasanach
 Mark O'Shea (ceoltóir) (rugadh 16 February 1977), amhránaí Astrálach
 Mike O'Shea (Canadian football) (rugadh 1970), imreoir peile Ceanadaí
 Milo O'Shea (1926–2013), aisteoir Éireannach
 Natalia O'Shea (rugadh 1976), ceoltóir agus teangeolaí Rúiseach
 Rick O'Shea (rugadh 1973), raidió-DJ Éireannach
 Steve O'Shea, bitheolaí mara agus gníomhaí timpeallachta Nua Séalainne
 Tessie O'Shea (1913–1995), aisteoir Breathnach
 Timothy O'Shea (rugadh 1949), leas-seansailéir Ollscoil Dún Éadain
 Tony O'Shea (rugadh 1961), imreoir dairteanna Sasanach
 William O'Shea (1840–1905), saighdiúir agus Teachta Parlaiminte Éireannach

Féach Freisin 
 Rítheaghlaigh Ghaelacha

Tagairtí 

Eoghanachta
Mel Maryns

Ceoltóir agus amhránaí Brasaíleach ina cónaí in Éirinn is ea Melissa Marins de Queiroz Ferreira (rugadh 11 Aibreáin 2003). Rugadh Melissa i Rio De Janeiro. Is as an Bhrasaíl a máthair agus as an Phortaingéil a hathair. Téann sí faoin ainm “Mel Maryns”. Thosaigh sí ag canadh agus ag scriobh amhrán sa bhliain 2017 nuair a scaoil sí a céad amhrán “Fala Serio”. I measc a cuid tionchar is mó tá GNR, Skid Row. Tá aithne uirthi as a stíl uathúil atá difriúil le popcheol an lá inniu. Is iad na hamhráin is mó a bhfuil tóir orthu ná “Get Away” agus “Burning Flames” agus tá níos mó ná 25,000 “hits” ar spotify aici. Tá roinnt mhaith amhrán dá cuid féin aici ar Spotify agus YouTube freisin.

Luathshaol agus Teaghlach  

Nuair a bhí Melissa óg, thug daoine an t-ainm “Mel” uirthi agus seo é an ainm a úsáideann sí ar an stáitse fós. Ba é a grá don cheol a d’aistrigh í féin agus a clann go hÉirinn sa bhliain 2018. Thosaigh Mel ag canadh lena hathair nuair a bhí sí óg, agus d’fhoghlaim sí an pianó ag baint úsáide as Youtube.

Éachtaí 

Ainmníodh singil Mel “Burning Flames” mar iomaitheoir leathcheannais ar cheann de na comórtais scríbhneoireachta amhráin is mó sna Stáit Aontaithe leis na ceoltóirí Dua Lipa agus Coldplay mar mholtóirí. Is amhránaí fíoraithe í ar YouTube agus tá a ceol le cloisteáil i 26 tír ar fud an domhain.

Gairm Cheoil 

Nuair a bhí sí 13, scríobh sí agus d’eisigh sí a céad amhrán “Fala Serio”.

2018. Buscail, Tar éis bogadh go hÉirinn thosaigh Mel ag seinnt ar shráideanna Corcaí agus ar shráid Ghrafton i mBaile Átha Cliath, an áit ar tugadh cuireadh di canadh ar an gcainéal YouTube “Dublin City today”.

Sa bhliain 2020, scaoil Mel a céad amhrán i mBéarla, “Someone To Hold” agus “Burning Flames”.

Sa bhliain 2021, scaoil Mel amhráin nua “Get Away”, “Ghost Town”, “Butter Wings”, “Julie”, “Bluff” agus “Gravity”. Scaoil Mel an EP “One Upon A Time” sa bhliain seo freisin.

Bhí amhrán nua aici sa bhliain 2022 darb ainm “Countdown”.

Amhráin 

Fala Serio		* Released: 03 September 2017

Someone to Hold	* Released: 14 November 2020

Burning Flames	* Released: 14 December 2020

Get Away		* Released: 14 January 2021

Ghost in Town		* Released: 28 February 2021

Butter Wings		* Released: 09 April 2021

Once Upon a Time	* Released: 29 June 2021

Julie			* Released: 27 August 2021

Bluff			* Released: 11 November 2021

Gravity			* Released: 23 December 2021
Uí Chonaill

Rítheaghlach Gaelach is ea  Uí Chonaill.

Sanas 
Meastar go bhfuil an t-ainm Conall fréamhaithe as cú/con agus gal (.i. laochas).

Daoine 
 Aaron D. O'Connell (rugadh 1981), fisiceoir candam Meiriceánach
 Aaron O'Connell (rugadh 1986), aisteoir Meiriceánach 
 Aidan O'Connell (rugadh 1998), peileadóir Meiriceánach
 Anthony O'Connell (1938–2012), easpag Caitliceach Meiriceánach 
 Arthur O'Connell (1908–1981), aisteoir Meiriceánach
 Bill O'Connell (rugadh 1957), grianghrafadóir Meiriceánach
 Billie Eilish O'Connell, (rugadh 2001), amhránaí Meiriceánach
 Beverly Reid O'Connell (1965–2017), breitheamh Meiriceánach
 Carlos O'Connell (rugadh 1963), lúthchleasaí Éireannach
 Christian O'Connell (rugadh 1973), DJ Sasanach
 Conall O'Connell, fostaí sa tseirbhís phoiblí Astrálach
 Dáithí Ó Conaill (1938–1991), poblachtánach Éireannach
 Daniel O'Connell (1775–1847), polaiteoir Éireannach
 Daniel P. O'Connell (1885–1977), polaiteoir Meiriceánach as Nua-Eabhrac
 Denis J. O'Connell (1849–1927), easpag Caitliceach Meiriceánach
 Eileen O'Connell (Irish writer) (c.1743–c.1800), file Éireannach
 Eileen O'Connell (politician) (1947–2000), polaiteoir Ceanadach
 Finneas O'Connell (rugadh 1997), aisteoir agus ceoltóir Meiriceánach, deartháir le Billie
 Frédérique Émilie Auguste O'Connell (1823–1885), ealaíontóir  German–French
 Helen O'Connell (1920–1993), amhránaí, aistriú agus damhsóir Meiriceánach
 Helen O'Connell (úireolaí) (rugadh 1962), úireolaí Astrálach
 Jerry O'Connell (rugadh 1974), aisteoir Meiriceánach
 Maura O'Connell (rugadh (1958),  amhránaí Éireannach 
 Max O'Connell (rugadh 1936), maor cruicéid Astrálach 
 Mick O'Connell (rugadh 1937), peileadóir Éireannach
 Mike O'Connell (rugadh 1955), imreoir haca oighir Meiriceánach
 Paul O'Connell (rugadh 1979), imreoir rugbaí Éireannach
 Ryan O'Connell (rugadh 1986), scríbhneoir, aistriú agus léiritheoir Meiriceánach
 Stephen C. O'Connell (1916–2001), breitheamh Meiriceánach
 Taaffe O'Connell (rugadh 1951), aisteoir agus foilsitheoir Meiriceánach
 Terri O'Connell (rugadh 1964), tiománaí rásaíocht charranna trasinscneach Meiriceánach
 Thomas J. O'Connell (1882–1969), polaiteoir Éireannach 

 Pearsana ficseanúla 
 Rick O'Connell, príomhphearsa in The Mummy
 Maggie O'Connell sa sraith teilifíse Northern Exposure

Féach freisin 
 Uí Chonaill Dhoire Fhíonáin, rítheaghlach Gaelach.

Tagairtí 

Eoghanachta
Uí Allmhuráin

Ainm de dhá chlann éagsúla i nÉirinn is ea  Uí hAllmhuráin  nó  Uí hAlluráin, ceann amháin i gContae na Gaillimhe (Connachta) agus eile in oirdheisceart  (Dál gCais).

Sanas 
Tá an sloinne fréamhaithe ó allmuir na Meán-Ghaeilge.  Tugann an focal le fios gurbh 'allmhaireoirí' a bhí ann sa chlann.

Connachta 
Tiarnaí agus príomhchlann i gClann Fhearghaile ba ea Uí hAllmhuráin na gConnacht.  Sa dara haois déag, bhí Uí hAllmhuráin ina dtaoisigh ar ceithre  is fiche ann, taobh thiar d'abhainn na Gaillimhe.  Sa tríú haois déag, cuireadh an chlann as a críocha dúchais ag ionróirí de Búrca.  B'éigean dóibh, Uí hAllmhuráin Uí Fhlaithbheartaigh, do ar imirce go dtí Iar Chonnacht, air a thig siad caisleán O'Hery (i Maigh Cuilinn).

Is é mana Cian na Gaillimhe ná Clann Fhearghaile Abú, as a muintir.

Dál gCais 
Rítheaghlach Dhál Chais ba ea an chlann sa Tuamhain.

Daoine 
 Barry O'Halloran, iriseoir Éireannach
 Brian O'Halloran, aisteoir Meiriceánach
 David O'Halloran, peileadóir Astrálach
 Dustin O'Halloran, pianódóir agus cumadóir Meiriceánach
 Hal O'Halloran, craoltóir raidió Meiriceánach
 Jack O'Halloran, dornálaí agus aistriú Meiriceánach 
 James O'Halloran, dlíodóir agus polaiteoir Ceanadach
 Joseph O'Halloran (1763–1843), maorghinearál san East India Company
 Kay O'Halloran, acadóir a rugadh san Astráil
 Keith O'Halloran, peileadóir Éireannach
 Kevin O'Halloran (1937–1976), snámhóir Astrálach
 Kevin O'Halloran (peileadóir) (1915–1976), imreoir an peile Astrálach
 Mark O'Halloran (rugbaí sraithe), imreoir rugbaí sraithe Astrálach
 Mark O'Halloran (údar), aisteoir agus scríbhneoir scripte Éireannach
 Michael O'Halloran (UK politician), polaiteoir Sasanach
 Michael O'Halloran (peileadóir), peileadóir Albanach 
 Mick O'Halloran (1893–1960), polaiteoir ón Aifric Theas
 Sharyn O'Halloran, Professor of Political Economics at Columbia University
 Stephen O'Halloran (rugadh 1987), peileadóir le Stalybridge Celtic
 Sylvester O'Halloran (1728–1807), doctúir Éireannach
 Thomas O'Halloran (Australian footballer) (1904–1956), peileadóir Astrálach
 Thomas Shuldham O'Halloran (1797–1870), Garda san Astráil Theas
 Thomas Joseph Shuldham O'Halloran (1835–1922)
 Thomas Shuldham O'Halloran (dlíodóir) (1865–1945), dlíodóir
 Tom O'Halleran (born 1946), polaiteoir Meiriceánach
 Tom O'Halloran (Australian footballer) (1892–1970), peileadóir Astrálach le South Melbourne
 Tom O'Halloran (climber) (born 1992), dreapadóir aille Astrálach
 William O'Halloran (ceardchumannaí) (rugadh c. 1870), ceardchumannaí as an nGaillimh
 William O'Halloran (imreoir cruicéid) (1934–1994), imreoir cruicéid Astrálach
 William Littlejohn O'Halloran (1806–1885), oifigeach in Arm na Breataine agus fostaí sa tseirbhís phoiblí san Astráil Theas

Féach freisin 
 Rítheaghlaigh Ghaelacha
 Crichaireacht cinedach nduchasa Muintiri Murchada

Tagairtí 

Connachta
Dál gCais
Fóta-imdhíon-teiripe

Is éard atá i gceist leis an chóireáil ailse ar a dtugtar Fóta-imdhíon-teiripe ná othair a instealladh le hoibreán, agus ansin a gcuid siadaí a nochtadh do sholas neas-infridhearg. D'fhorbair taighdeoir Seapánach é nuair a bhí se ag obair  ag Institiúidí Sláinte Náisiúnta SAM. Ba í an tSeapáin an chéad tír a d’úsáid an chóireáil seo ar othar sa bhliain 2021. Bíonn antasubstaint dírithe go sonrach ar ailse san oibreán a instealladh, a bhfuil ceimiceáin speisialta ceangailte leo. Tar éis do na antasubstaintí ceangal le hailse, lonraítear solas infridhearg orthu, rud a mharaíonn na cealla ailse.

Naisc sheachtracha
Targeted Photoimmunotherapy Approach for Cancer Moves Forward
Scientists harness light therapy to target and kill cancer cells in world first

Tagairtí
Teiripe solais
Imdhíon-teiripe
Gamraidh

Sráidbhaile beag iascaireachta in oirthuaisceart na hAlban is ea Gamraidh ( Béarla : Gardenstown ). 

Tá sé suite i gComhairle Siorrachd Obar Dheathain 
(Siorrachd Bhanbh roimh 1975 ). Tá sé suite timpeall 71 km lastuaidh d'Obar Dheathain . Tá sé suite ar chladach Bàgh Gamraidh.

Sa bhliain 2001 bhí 733 duine ina gcónaí anseo.

Stair 
Seo láthair ‘Cath na gClaiseanna Fola’ ( 1004 ) in aghaidh na nDanar.

Iompar 
Tá sé suite ar an B9123.

Daoine Cáiliúla 

 Fuair Joseph Watt ( 1887 - 1955 ), an Victoria Cross.

Áiteanna 
Tá sean eaglais ann, Naomh Eoin, a bunaíodh sa bhliain 1513 . Atógadh í sa bhliain 1875 .

Tagairtí

Pictiúirí

Naisc sheachtracha 

 Siúlóidí in aice le Gardenstown
Bailte na hAlban
[[Catagóir:cathracha na hAlban
Siorrachd Bhanbh
Siorrachd Obar Dheathain
Seán 'ac Dhonncha

Amhránaí sean-nóis Éireannach ab ea Seán 'ac Dhonncha (nó Seán 'ac onna, Johnny Joe Pheaitsín, 2 Deireadh Fómhair 1919 – 14 Nollaig 1996).

Rugadh Seán san Aird Thiar, i gCarna, Co. na Gaillimhe sa bhliain 1919. B'iascaire é a athair,  Joe Phádraig Sheáin Fhéilim Mac Donncha, fear a bhí an-tógtha leis an gceol agus leis an amhránaíocht. Bhí Seán comhaois le Seosamh Ó hÉanaí agus bhí siad cairdiúil sa scoil. Ghnóthaigh Seán scoláireacht chun Coláiste Chaoimhín i mBaile Átha Cliath agus cháiligh sé mar bhunmhúinteoir sa bhliain 1940. Mhúin sé i gContae an Chabháin ó 1947, agus ina dhiaidh sin chaith sé cúig bliana is fiche ina phríomhoide ar scoil náisiúnta Áth Eascrach.

Ba é an chéad amhránaí sean-nóis a thaifead le Gael Linn. Ghnóthaigh sé bonn óir ag Oireachtas 1953, agus bronnadh Gradam Shean-nós Cois Life air sa bhliain 1995. Sa bhliain 1971, d’eisigh Claddagh Records An Aill Báin: Songs in Irish and English from Connemara. Sa bhliain 1994, chuir Cló Iar-Chonnacht dlúthdhiosca amach dá chuid amhrán i nGaeilge agus i mBéarla dar teideal Seán ‘ac Dhonncha: An Spailpín Fánach.

Phós sé Bríd Ní Eidhin sa bhliain 1956, agus bhí cúigear clainne acu: Féilim, Páraic, MacDara, Seán, and Sinéad.

Naisc sheachtracha 

 Beatha Sheáin
 archive.comhaltas.ie

Tagairtí 

Daoine as Contae na Gaillimhe
Básanna i 1996
Daoine a rugadh i 1919
Iorras Aithneach
Ursula von der Leyen

Is polaiteoir Gearmánach í Ursula von der Leyen. Is í Uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh í.

Tagairtí 

Polaiteoirí na Gearmáine
Leibhéal tomhais

Is éard is leibhéal tomhais nó scála tomhais ann ná aicmiú a chuireann síos ar nádúr na faisnéise laistigh de na luachanna a shanntar d' athróga. D'fhorbair an síceolaí Stanley Smith Stevens an t-aicmiú is cáiliúla le ceithre leibhéal, nó scálaí, tomhais: ainmniúil, orduimhriúil, eatramh, agus cóimheas.
 Is sa tsíceolaíocht a tháinig an creat seo haghaidh leibhéil idirdhealaitheacha tomhais agus tá sé cáinte go forleathan ag scoláirí i ndisciplíní eile.  Áirítear le haicmithe eile iad siúd ag Mosteller agus Tukey,  agus ag Chrisman.

Tagairtí
Scálaí tomhais
Cineálacha sonraí staidrimh
Tomhas
Eolaíocht chognaíoch
Johan Hendrik van Dale

Múinteoir, cartlannaí, agus foclóirí Ollannach ab ea Johan Hendrik van Dale (15 Feabhra 1828 - 19 Bealtaine 1872). Chruthaigh sé Foclóir Mór na hOllainnise le Van Dale (    ); a foilsíodh den chéad uair sa bhliain 1874, tar éis a bháis. Ba é, agus ina eagráin ina dhiaidh sin, príomhfhoclóir na hOllainnis.

Beathaisnéis 
Ba as Eeklo, i gCúige Pléimeannach Fhlóndras Thoir, an Bheilg, tuismitheoirí Van Dale. Bhí eipidéim bholgaí i Meetjesland, i bhFlóndras Thoir: theith Abram (Abraham) van Dale (1799-1837) agus a bhean chéile torrach Pietje (Pieternella Johanna du Bois, 1802-1865) uaidh go Sluis, san Ísiltír; áit ar rugadh a mac, Johan Hendrik.

Caithfidh gur mac léinn agus scoláire den scoth é Johan Hendrik.  Agus é ocht mbliana déag d'aois, bronnadh teastas oifigiúil múinteoireachta air ( onderwijsbevoegdheid ), rang a ceathair. Ceithre bliana ina dhiaidh sin, tugadh ardú céime go dtí an dara rang é. Sa bhliain 1854, ceapadh é ina phríomhoide ar an scoil phoiblí i Sluis. Sa bhliain 1857, ceapadh é ina chartlannaí cathrach oinigh. Scríobh sé téacsleabhair faoin tábhacht a bhaineann le soiléireacht teanga, agus altanna faoi stair Sluis.

Sa bhliain 1866, d'fhoilsigh sé a chéad saothar foclóireachta: Taalkundig handboekje, de alphabetische lijst van alle Nederlandsche woorden, die wegens litriú taalkundig gebruik aan eenige bedenking onderhevig zijn (" "Lámhleabhar teangeolaíoch, nó liosta aibítre de na focail Ollainnise go léir a d'fhéadfadh cur ina gcoinne, mar gheall ar a litriú nó a n-úsáid teanga"”). Sa bhliain 1867, iarradh air athbhreithniú a dhéanamh ar an Nieuw woordenboek der Nederlandsche taal (" Foclóir Nua na hOllainnise "  ) de 1864 le Isaac Marcus  agus Nathan Salomon Calisch, a d'úsáid an litriú as feidhm Siedenbeek  seachas an litriú a moladh le déanaí De Vries agus Te Winkel. Ghlac sé leis an tasc, agus chríochnaigh sé laistigh de cheithre bliana. Scríobh sé sa réamhrá a ghabhann leis an gcéad eagrán, 1872:

Het schrijven van een Woordenboek is een ondankbaar en verdrietig werk. Is er veel dat men heeft opgenomen of verbeterd, er is nog veel meer dat men vergeten heeft, dat de aandacht ontsnapt is en alzoo onverbeterd is gebleven.
(Is tasc gan bhuíochas agus brón é foclóir a scríobh. Fiú nuair a bhíonn go leor curtha san áireamh nó ceartaithe ag duine, bíonn i bhfad níos mó fós ann a bhíonn dearmad déanta ag duine air, nó nár tharla gan fhios dó, agus mar sin atá neamhfheabhsaith go fóill.)

Bhí an foclóir á chríochnú - bhí an chéad imleabhar foilsithe cheana féin - nuair, sa bhliain 1872, nuair a tháinig an bholgach air van Dale, agus fuair sé bás di. Chríochnaigh a dhalta (kwekeling) Jan Manhave  an chuid eile de go dtí gur foilsíodh é.

Cáineadh an chéad eagrán den Groot woordenboek mar nár chloí siad le caighdeáin acadúla an chruinnis; ach moladh go forleathan é freisin. Ón gceathrú heagrán ar aghaidh, agus ina leasuithe níos déanaí, tá ainm van Dale ceangailte leis an Groot woordenboek mar chomhartha ar a údarás i ngach ábhar a bhaineann leis an Ollainnis.

Tagairtí 

Básanna i 1872
Daoine a rugadh i 1828
Corvidae

Is fine iltíreach é Corvidae d'éin pasaireacha oscineacha ina bhfuil na préacháin, na fiacha, na rúcaigh, na cága, na scréachóga, na snaganna breaca, Crypsirininae, Pyrrhocorax, agus Nucifraga.

Sa ghnáthchaint tugtar  coirbhidigh orthu. Faoi láthair tá 133 speiceas san áireamh san bhfine seo.  Cuimsíonn an ghéineas Corvus, lena n-áirítear na cága, na préacháin, na rúcaigh, agus na fiacha, níos mó ná an tríú cuid den bhfine ar fad.  Is iad na coirbhidigh na pasairigh is mó.
 
Finte na n-éan
Alismatales

Ord de phlandaí bláthanna iad na hAlismatales lena n-áirítear thart ar 4500 speiceas. Tá plandaí a shanntar don ordú seo den chuid is mó trópaiceach nó uisceach. Fásann cuid acu san fhíoruisce, cuid eile i ngnáthóga muirí.

Cur síos 
Cuimsíonn na hAlismatales plandaí bláthanna luibheacha de ghnáthóga uisceacha agus riascacha go minic, agus na  monacotailéadóin amháin ar a dtugtar suthanna glasa seachas na hAmaryllidaceae . Áiríonn siad freisin an t-aon angaispeirm mhuirí a fhásann go hiomlán faoi uisce, na féir mara .  De ghnáth socraítear na bláthanna i mbláthraí , agus níl inspeirm ag na síolta aibí.

Naisc sheachtracha
Seagrass meadows: can we rewild one of the world’s best carbon sinks?

Tagairtí
 
Oird na n-angaispeirmeacha
Pat Sheehan

Is polaiteoir de chuid Shinn Féin é Pat Sheehan (). Rugadh sé ar 28 Bealtaine 1958 i mBéal Feirste. Is Comhalta den Tionól Reachtach í do Bhéal Feirste Thiar, ó 2010 .

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1958
Daoine beo
Baill Shinn Féin
Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Daoine as Béal Feirste
Fir
IRA Sealadach
Papilio machaon

Féileacán den fhine Papilionidae is ea Papilio machaon nó  an féileacán fáinlearrach  . Is é an cineál speiceas den ghéineas Papilio . Tá an speiceas forleathan seo le fáil i gcuid mhór den Phailé-artach (is é an t-aon fhéileacán fáinlearrach é sa chuid is mó den Eoraip agus i Meiriceá Thuaidh.

Sanasaíocht 
Ainmnítear an speiceas seo i ndiaidh Machaon, figiúr i miotaseolaíocht na Gréige. Mac ab ea é ag Asclepius .
Acht um Rialtas na hÉireann 1914

Ritheadh an Government of Ireland Act 1914 (4 & 5 Geo. 5 c. 90), nó An tAcht um Rialtas na hÉireann 1914  ar 18 Meán Fómhair 1914 (aontú an Rí ar an lá seo). Ritheadh an t-acht d'ainneoin gur cuireadh go láidir ina aghaidh i dTeach na dTiarnaí ar feadh na mblianta.

Stair

1912 
Sa bhliain 1912 chuir rialtas H. H. Asquith an Tríú Bille Dúchais chun tosaigh (chuaigh sé ar leabhar na ndlíthe). D'fhéadfadh na Tiarnaí bloc a chur ar Bhille le haghaidh trí sheisiún.

1913 
I mí Eanáir 1913, ritheadh an Tríú Bille Rialtas Dúchais i dTeach na dTeachtaí ach diúltaíodh dó i dTeach na dTiarnaí.  Ar an 16 Eanáir 1913, léadh an bille an chéad huair i dTeach na dTeachtaí  (ar son an Bhille 367; in aghaidh 257). Ag deireadh na míosa (30 Eanáir 1913), áfach, bualadh an Bille i dTeach na dTiarnaí (326 vóta in aghaidh 69, le Lord Lansdowne i mbun).   Nuair a diúltaíodh don Bhille Rialtas Dúchais ar an 30 Eanáir, 1913, mar sin, tháinig an Bille ar ais go dtí Teach na dTeachtaí le haghaidh an dara vótáil, i mí Iúil 1913.

Ar an 25 Bealtaine 1914, léadh an bille an tríú huair  i dTeach na dTeachtaí. Glacadh leis le móramh ollmhór i bhfabhar (77). Bualadh an Bille i dTeach na dTiarnaí arís ach tugadh Aontú na Banríona don Bhille níos déanaí (an próiseas a chuireann bille ar bhonn reachtúil).

1914 

Ar an 23 Meitheamh 1914, de réir Bille a thugtar isteach i dTeach na dTiarnaí, moltar contaetha áirithe in Ulaidh a choinneáil sa Bhreatain má chuirtear Rialtas Dúchais i bhfeidhm in Éirinn riamh.Mar thoradh air sin, rith an bille trí Thithe an Pharlaimint i ndeireadh báire, agus fuair sé an t-aontú ríoga i lár na bliana 1914.  Ach ag an am céanna, d’eagraigh Rí na Breataine, Seoirse V, comhdháil ag Pálás Buckingham ar 21-24 Iúil 1914 le teacht ar réiteach ar “fhadhb na hÉireann.”  Ní raibh aon rath ar an gcomhdháil.

Ar an 4 Lúnasa 1914, d’fhógair an Bhreatain cogadh ar an nGearmáin.  Spreag sé seo Príomh-Aire na Breataine reachtaíocht a dhréachtú chun Rialtas Dúchais a chur siar.

Tugadh Aontú an Rí ar  ar 18 Meán Fómhair 1914.

De dheasca an Chéad Chogaidh Domhanda, is cosúil, níor cuireadh an an tAcht i bhfeidhm riamh. Ach b'é sin leithscéal a chodail amuigh b'fhéidir.

Léirigh glacadh Theach na dTeachtaí leis an mBille ach diúltú Theach na dTiarnaí dó a chasta is a bhí an díospóireacht seo.

Ar aon nós, ba léir go raibh athrú ag teacht ar an gcaidreamh idir Éire agus an Ríocht Aontaithe agus an reachtaíocht rite ag na Teachtaí an chéad lá. Spreag na vótaí seo lear mór eachtraí a raibh tionchar nach beag acu ar imeachtaí na mblianta ina ndiaidh

1920 
Ba é an tAcht um Rialtas na hÉireann sa bhliain 1920 an tAcht deifnídeach, ach níor cuireadh an ceann sin féin i bhfeidhm ach amháin i dTuaisceart Éireann.

Féach freisin 

 An tAcht um Rialtas na hÉireann (1920)
 Críochdheighilt na hÉireann

Tagairtí 

1914 in Éirinn
Rialtas Dúchais in Éirinn
Rialtas na Ríochta Aontaithe
Críochdheighilt na hÉireann
Muirchú moccu Machtheni

Manach agus staraí as cúige Laighean ba ea Muirchú moccu Machtheni (rugadh sa seachtú haois).  Is é a scríobh , ar an gcéad chur síos ar bheatha an naoimh den chúigiú haois.  Moltar ann gur thug Naomh Pádraig an Chríostaíocht go hÉirinn.  Tá an saothar tiomnaithe don easpag Aodh Sléibhte, a spreag an obair. 

Is beag an fiúntas é saothar Mhuirchú ó thaobh na staire de, ach is foinse mhaith é ar an meas a bhí ann sa seachtú haois ar an naoimh den chúigiú.

Tagairtí
Feantanail

Is ópóideach cumhachtach í feantanail, a úsáidtear mar anailgéiseach agus, in éineacht le cógais eile, le haghaidh ainéistéise .  Úsáidtear í freisin mar dhruga áineasa, uaireanta measctha le hearóin, cóicín, beinsidhé-asaipín nó meitiolamfataimín . Sa bhliain 2020, thosaigh táibléid feantanaile ina raibh xiolaisín (suaimhneasán capall) ag dul timpeall.  Is féidir na héifeachtaí, a d'fhéadfadh duine a mharú, de bharr ródháileog an druga a neodrú le nalocsón.  Úsáidtear feantanail go coitianta chun piollaí góchumtha a chruthú faoi cheilt mar OxyContin, Xanax, Adderall, i measc piollaí eile. Tosaíonn an druga go tapa agus go ginearálta maireann a éifeachtaí níos lú ná dhá uair an chloig.  Go míochaine, úsáidtear feantanail trí instealladh, spraeáil sróine, nó paiste craiceann, nó ionsúitear í tríd an leicinn mar losainn nó táibléad.

Tagairtí 

Drugaí
 
Anailgéiseach
Ptolemais Hermiou

Bhí Ptolemais Hermiou, nó Ptolemais suite san Éigipt Uachtarach thart ar 120 km le sruth ó Thebaid, ina ardeaspagóideacht chathrach san Éigipt Ghréag-Rómhánach agus tá sé fós ina Shuí teidealach Caitliceach. 

Inniu, tá an cathair El Mansha  i nGobharnóireacht Sohag, suite san áit a mbíodh an chathair ársa.

Tagairtí
Coilíneachtaí Tholamaeiseacha
Áiteanna daonra i nGobharnóireacht Sohag
Iar-áiteanna daonra san Éigipt
An Éigipt Uachtarach
Scútar innealta

Is scútar seasta é scútar innealta atá faoi thiomáint ag inneall beag dócháin inmheánaigh nó, i gcás r-scútar, ag mótar leictreach beag a tógadh go díreach sa roth tosaigh nó sa chúl ( molmhótar ). Aicmithe mar chineál micrea-shoghluaisteacht ,  deartarr na scútair seo go ginearálta le deic mhór sa lár ar a bhfuil an rothaí  ina sheasamh. Ba é Autoped a rinne an chéad scútar innealta ag tosú sa bhliain 1915.  

Le déanaí, tá méadú tagtha ar an éileamh atá ar scútair leictreacha ( r-scútair ) le tabhairt isteach córais comhroinnte scútar a úsáideann aipeanna a ligeann d’úsáideoirí na scútair a ligean ar cíos faoin nóiméad a fhaightear.

Tagairtí

Iompar