Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2018

Thóg Toghchán do Uachtaránacht na hÉireann 2018 ar an Aoine 26 Deireadh Fómhair, 2018 idir 7:00 agus 22:00.

Is é seo an chéad toghchán ón toghchán 1966 ina bhfuil a an t-uachtaran reatha in iomaíocht don dara téarma agus an chéad uair ina bhfuil uachtarán reatha ag ainmniú iad féin don atogadh le daoine ina aghaidh. Bhí Éamon de Valera ainmnithe ag Fianna Fáil nuair a bhí sé ag lorg bheith atoghadh. Is é seo an chéad toghchán ina bhfuil dhá iarrthóir a raibh in iomaíocht sa toghchán roimhe seo.

Bhí an tUachtarán reatha, Mícheál D. Ó hUiginn, ag lorg bheith atoghadh. Thóg an toghchán ar siúl ar an lá céanna le reifreann ar bhlaisféim.

Gnás
Thóg am an ainmniúchán ar siúl idir 10:00 ar an 30 Lúnasa agus meánlae ar an 26 Meán Fómhair 2018. Thóg an toghchán ar siúl ar an 26 Deireadh Fónhair, 2018, idir 7:00 agus 22:00. Beidh insealbhú an uachtarán ar siúl ar an 11 Samhain ag meánlae.

Chun seasamh don toghchán na huachtaránachta, caithfidh iarrthuachtóirí:
bheith saoránach de chuid na hÉireann
bheith 35 bliain d'aois ar a laghad
bheith ainmnithe ag:
ar a laghad fiche de 218 ball reatha den Tithe an Oireachtas (parlaimint), nó
ar a laghad ceithre de na 31 comhairle contae nó cathrach, nó
iad féin, i gcás an t-uachtarán reatha nó iaruachtarán a sheas don téarma amháin.

Iarrthóirí 

Cainteoirí líofa Gaeilge iad beirt de na hiarrthóirí, Micheál D Ó hUigínn agus Liadh Ní Riada.

Peter Casey
Is fear gnó ó Dhoire é Peter Casey a raibh ina dragon ar Dragons' Den. Fuair sé ainmniúcháin ó Ciarraí, An Clár, Cathair agus Contae Luimnigh, Tiobraid Árann. Ainmníodh Casey mar iarrthóir oifigiúil ar an 19 Meán Fómhair.

Gavin Duffy
Is fear gnó ó Chill Dara é Gavin Duffy a raibh ina dragon ar Dragons' Den ó thosaigh sé ag craoladh 2009. Fuair sé ainmniúcháin ó An Mhí, Ceatharlach, Cill Mhantáin agus Cathair agus Contae Phort Láirge. Ainmníodh Duffy mar iarrthóir oifigiúil ar an 14 Meán Fómhair.

Tiocfaidh Duffy i mbun feachtas ar an 2 Deireadh Fómhair.

Joan Freeman
Is Seanadóir í Joan Freeman a bhunaigh Pieta House sa bhliain 2006. Sheas sí mar a stiúrthóir go dtí 2014. I 2016, bhí sí roghnaithe ag an Taoiseach ag an am Éanna Ó Coinnigh chn bheith ina Seanadóir neamhspleách. Fuair sí ainmniúcháin ó Cathair Chorcaí, Fine Gall, Contae na Gaillimhe agus Cathair na Gaillimhe. Ainmníodh Freeman mar iarrthóir oifigiúil ar an 10 Meán Fómhair. Thug na TDanna neamhspléacha Michael Collins, Michael Harty agus Mattie McGrath tacú di.

Tháinig Freeman i mbun feachtas ar an 24 Meán Fómhair.

Seán Gallagher
Is fear gnó as an gCabhán é Seán Gallagher. Tháinig sé sa dara háit sa Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2011. Fuair sé 28.5% de na vótaí céad rogha. Fuair sé ainmniúcháin ó Ros Comáin, Maigh Eo, Liatroim, Loch Garman agus An Cabhán. Ainmníodh Gallagher mar iarrthóir oifigiúil ar an 10 Meán Fómhair.

Mícheál D. Ó hUiginn
D'fhógair an tUachtarán reatha Mícheál D. Ó hUiginn go mbeadh sé ag lorg dara téarma. Dúirt Ó hUiginn go mbeadh sé ag seasamh do théarma amháin, ach d'aithrigh sé a intinn i rith an téarma. Bhí Ó hUiginn roghnaithe ag Páirtí an Lucht Oibre don toghchán 2011. Dúirt urlabhraí do Páirtí an Lucht Oibre i mí Lúnasa go mbeadh an páirtí ag tacú le O hUiginn don dara téarma, bhí sé ina TD agus Seanadóir do Lucht Oibre ó 1981 go 2011. Thug na páirtithe Páirtí an Lucht Oibre, Fianna Fáil, Fine Gael agus Na Daonlathaithe Sóisialta agus na hAirí neamhspleácha Katherine Zappone agus John Halligan tacaíocht dó.

Tháinig Ó hUiginn i mbun feachtas ar an 26 Meán Fómhair.

Liadh Ní Riada
Le 28 ball den Oireachtas (22 TDanna agus sé Sheanadóir), ba fhéidir le Sinn Féin iarrthóir a chur sa toghchán gan ag iarraidh níos mó tacaíocht. Ba iad Liadh Ní Riada, Caoimhghín Ó Caoláin agus John Finucane na daoine mór le rá don ainmniúchán. Ar an 11 Meán Fómhair, d'imigh Ó Caoláin as agus thug sé tacaíocht do Liadh Ní Riada. Roghnaíodh Liadh Ní Riada ar an 16 Meán Fómhair, mar iarrthóir an pháirtí. Is feisire de chuid Sinn Féin i bParlaimint na hEorpa í Ní Riada. Is as Gaeltacht Mhúscraí í Liadh.

Na hainmniúcháin
Thosaigh an t-am an ainmniúchán ag 10:00 ar an 30 Lúnasa agus chríochnaigh sé ag meánlae ar an 26 Meán Fómhair 2018. Fuair Seán Gallagher, Joan Freeman, Gavin Duffy agus Peter Casey ainmnithe ó na comhairlí, le Liadh Ní Riada ag faigheann ainmniúchán ó Shinn Féin san Oireachtas agus Mícheál D. Ó hUiginn, mar uachtarán, ag ainmniú é féin.

Ainmniúcháin na comhairlí

Fuair Gemma O'Doherty a céad ainmniúchán ó Laois ar an 24 Meán Fómhair, 2018, ach ní bhfuair sí ainmniúcháin eile.

Bhí an ceoltóir Kevin Sharkey ag lorg bheith ainmnithe ach d'éirigh sé as an gcomórtas ar an 17 Meán Fómhair, ag luaigh caimiléireacht. Mhol sé Gemma O'Doherty.

Ba iad Norma Burke, William Delaney, Patrick Feeney, John Groarke, Patrick Melly, Marie Goretti Moylan, Sarah Louise Mulligan, James Smyth, David Doucette agus John O'Hare na daoine eile ag lorg ainmniúcháin ó na comhairlí. Níl bhfuair siad aon ainmniúchán.

Ainmniúcháin an t-Oireachtas
Thug na páirtithe Páirtí an Lucht Oibre, Fianna Fáil, Fine Gael, Comhaontas Glas agus Na Daonlathaithe Sóisialta agus na hAirí neamhspleácha Katherine Zappone agus John Halligan tacú d'Ó hUiginn. Níor thug Comhghuaillíocht an Phobail roimh Bhrabús tacú le iarrthóir ar bith.

Le 28 ball d'Oireachtas, ba fhéidir le Sinn Féin iarrthóir a roghnú. Roghnaigh an pháirtí Liadh Ní Riada chun seasamh sa toghchán. Is é Sinn Féin an t-aon pháirtí chun ainmniúchán a thabhairt do iarrthóir. 

Dúirt an Seanadóir Gerard Craughwell go mbeadh sé ag lorg ainmniúchán i gcoinne Ó hUiginn, dá mbeadh sé ina aonair. I mí Iúil, nuair a d'fhógair Sinn Féin go mbeadh iarrthóir acu, d'éirigh Craughwell as. Luaigh sé costas don ritheadh mar chúis é ag éirí as an gcomórtas, chomh maith.

In ainneoin Fianna Fáil ag tacú le Ó hUiginn, d'iarr méid áirithe de chomhairlí ar an gceannaireacht aimniúchán a thabhairt do Éamon Ó Cuív, TD do Ghaillimh Thiar, ach dhiúltaigh sé a ainm chun dul ar aghaidh mar go gcuirfeadh sé baol ar a bhallraíocht sa pháirtí.

Thriail TD neamhspleách Michael Fitzmaurice tacaíocht a fháil ó TDanna agus Seanadóirí neamhspleácha chun iarrthóir a chur suas don toghchán, ach bhí sé gan rath. Bhí naonúr déag sásta tacú leis, ach bhí sé duine amháin gearr ón méid riachtanach (fiche) chun ainmniúchán a thabhairt.

Thug na TDanna neamhspléacha Joan Collins, Clare Daly, Mick Wallace, Catherine Connolly, Michael Fitzmaurice, Seán Canney, Tommy Broughan, Séamus Healy, Maureen O'Sullivan, Mattie McGrath agus an tSeanadóir neamhspleách Rónán Mullen tacú le Gemma O'Dohery, ach ní bhfuair sí an fiche ab riachtanach chun bheith ainmnithe. Leis na daoine seo, bhí 11 ainmniúchán aici, 9 gearr ón méid riachtanach.

Feachtas
Ní raibh póstaeir ag na hiarrthóirí, ach ag Micheál D Ó hUigínn agus Liadh Ní Riada. bhí 17,000 cinn ag Ní Riada agua 5,000 ag Ó hUiginn.

Díospóireachtaí
Thóg an chéad díospóireacht ar siúl ar an gclár News at One RTÉ Raidió 1 ag 13:00 ar an 27 Meán Fómhair. Ní Ó huiginn nó Gallagher páirteach inti. Dúirt séan Gallagher nach mbeadh sé ann, nuair a bheidh Ó hUiginn gan páirt a ghlacadh inti. Chuir Áine Lawlor an díospóireacht i láthair agus bhí sé craolta ar teilifís ar RTÉ News Now.

Thóg an dara díospóireacht ar siúl ar RTÉ Raidió 1 ar Saturday with Cormac Ó hEadhra ar an 13 Deireadh Fómhair, le gach iarrthóir páirteach.

Thóg an chéad díospóireacht teilifíse ar siúl ar Clare Byrne Live ar RTÉ a hAon ar an 15 Deireadh Fómhair. Ní raibh Ó hUiginn nó Gallagher páirteach. Ar an 17 Deireadh Fómhair, thóg an dara díospóireacht ar siúl Pat Kenny's Big Debate: Presidential Election Special ar Virgin Media One le Pat Kenny ag cur i láthair.
 
Ní raibh aon díospóireacht teilifíse Gaeilge idir na hiarrthóirí le linn an fheachtais.

Pobalbhreitheanna

Toradh
Thosaigh an comhaireamh ag 9:00 ar an 27 Deireadh Fómhair 2018.

Torthaí na toghcheantair

Tagairtí

Naisc sheachtracha
 Toghchán na hUachtaránachta 2018 – Ceann comhairimh na huachtaránachta 
 TheJournal.ie - #Aras 2018 #Aras 18
 The Irish Times - Toghchán na hUachtaránachta
 RTÉ.ie - Toghchán na hUachtaránachta
 RTÉ - leathanach gréasáin físeáin cur i láthair na niarrthóirí

Suíomh gréasáin na hiarrthóirí
Peter Casey
Gavin Duffy 
Joan Freeman 
Séan Gallagher 
Mícheál D. Ó hUiginn
Liadh Ní Riada 

Uachtaráin na hÉireann
Toghcháin Éireannacha