joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Páirtí na bhFeirmeoirí

Páirtí polaitiúil Éireannach ab ea Páirtí na bhFeirmeoirí (The Farmers' Party nó The Farmers' Union as Béarla) a bhí ar an bhfód i Saorstát Éireann idir 1922 agus 1932. Bhí an páirtí dírithe go hiomlán ar leasa phobal na harúlachta agus níor rinneadh iarracht an páirtí a fhorbairt taobh amuigh den tuath.

Bhain an páirtí seacht suíochán Dála amach sa chéad olltoghchán den stát nua sa bhliain 1922 agus árdaíodh a mhéad suíochán go cúig déag in olltoghchán 1923. Bhí an chuid is mó de na suíocháin i gceantracha saibhre, rud a chiallaíonn gurb iad na feirmeoirí móra is mó a thacaigh leis an bpáirtí.

Thacaigh an páirtí le rialtas Chumann na nGaedheal i rith na 1920í. Ba iad na teachtaí a bhí i bhfabhar na saorthrádála a bhí níos fabhraí don rialtas. Duine dóibh siúd ab ea Denis Gorey a mhol go gcomhcheanglaíodh an dá pháirtí lena chéile. Bhí na teachtaí a thacaigh le caomhnaitheacht i bhfabhar leanúint ar aghaidh mar pháirtí neamhspleách agus ó 1926 amach, bhí siad i bhfabhar comhoibriú le Fianna Fáil. Rinne an deighilt idir lucht na saorthrádála agus lucht na caomhnaitheachta dochar don pháirtí agus sa deireadh bhí vótaí an pháirtí roinnte idir na páirtithe móra. Bhí an bua ag lucht neamhspleáchais sa pháirtí agus chuaigh Denis Gorey isteach i gCumann na nGaedheal.

Thit líon teachtaí an pháirtí ó 15 go 6 i rith na bliana 1927 mar gheall ar teipeanna i dtoghcháin agus daoine ag tabhairt cúl leis an bpáirtí. Lean sé ag ar aghaidh ag tacú le rialtas Chumann na nGaedheal, go háirithe sa vóta mí-mhuiníne a tharla díreach roimh olltoghchán Mheán Fómhair 1927. Tugadh post sóisear rialtais do Michael Heffernan, ceannaire an pháirtí, tar éis an olltoghcháin chun tacaíocht an pháirtí a dhaingniú. Chuaigh Heffernan isteach i gCumann na nGaedheal roimh an chéad olltoghchán eile.

Is beag an méad teachtaí a bhí fágtha ag an bpáirtí ag tús na 1930í agus bhí an cuma ar an scéal nach n-éireodh go maith leo mar pháirtí neamhspleách. Bhí na feirmeoirí móra tar éis dul isteach i gCumann na nGaedheal agus bhí na feirmeoirí beaga ag tacú le Fianna Fáil níos mó ná Páirtí na bhFeirmeoirí. Tar éis olltoghchán 1932 ní raibh ach dream beag fágtha nach raibh sásta cloí le Cumann na nGaedheal nó le Fianna Fáil. Chomhcheangail an dream seo an páirtí leis an Lár-Pháirtí Náisiúnta agus chuaigh siad san iomaíocht in olltoghchán 1933 ar son an pháirtí nua.

Bunaíodh páirtí arúlachta nua, Clann na Talmhan, sa bhliain 1938.

Olltoghcháin

Tagairtí 

Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann
Polaitíocht na hÉireann
Páirtithe polaitíochta a bhunaíodh sa bhliain 1922
Jerry Springer

Is láithreoir teilifíse Meiriceánach é Gerald Norman "Jerry" Springer (rugadh é ar an 13 Feabhra, 1944). Is fearr aithne air mar láithreoir an tseó cainte tablóidigh The Jerry Springer Show atá ar an bhfód ón mbliain 1991 i leith. Iarmhéara de chuid Pháirtí na nDaonlathach in Cincinnati, Ohio, agus iarléitheoir nuachta agus ceoltóir é, leis.

Tagairtí 

Polaiteoirí na Stát Aontaithe
Láithreoirí teilifíse
Daoine a rugadh i 1944
Daoine beo
Lár-Pháirtí Náisiúnta

Páirtí polaitiúil gearrshaolach Éireannach ab ea an Lár-Pháirtí Náisiúnta (An National Centre Party as Béarla) a bhí ar an bhfód idir 1932 agus 1933. Úsáideadh an t-ainm Léag Náisiúnta na bhFeirmeoirí agus na nÍocóirí Rátái (National Farmers' and Ratepayers' League) ar dtús. Bunaíodh an páirtí i mí na Nollag 1932. Thacaigh roinnt mhaith Teachtaí Dála leis an bpáirtí nua, ceathrar ó Pháirtí na bhFeirmeoirí agus 13 Theachta Dála neamhspleách ina measc. Ba é Frank MacDermot, TD ó Ros Comáin, ceannaire an pháirtí nua, agus Séamus Diolún, TD ó Dhún na nGall agus mac Sheáin Diolún go mór chun cinn.

Bhí an páirtí i bhfabhar
 Banc Ceannais a bhunú
 díbholsciú tar éis gearradh siar ar rátaí pá
 an chaomhnaitheacht
 deireadh leis an gcogadh trádála Angla-Éireannach
 deireadh a chur le rátaí ar thalamh curaíochta
Bhí an páirtí go mór in éadan Fhianna Fáil, cé go raibh cosúlachtaí idir polasaithe an dá pháirtí.

Toghadh 11 Theachta Dála de chuid an pháirtí in olltoghchán Eanáir 1933. Bhíodh gníomhaithe de chuid Fhianna Fáil (go minic le cabhair ó bhaill den IRA) ag cur isteach ar chruinnithe an pháirtí roimh an olltoghcháin. Ba iad na heachtraí seo, agus ionsaithe ar chruinnithe páirtithe eile, príomh-chúis bunú na Léinte Gorma. An aidhm a bhí ag na Léinte Gorma ná cruinnithe páirtithe coimeádaigh a chosaint. Cé gur sheas an Lár-Pháirtí Náisiúnta le Cumann na nGaedheal in éadan Fhianna Fáil, dhiúltaigh Frank MacDermot do chomhcheangal idir an dá pháirtí. Ach nuaír a chuir an rialtas cosc ar na Léinte Gorma i Lúnasa 1933, tháinig Cumann na nGaedheal, an Lár-Pháirtí Náisiúnta agus na Léinte Gorma le chéile chun páirtí nua, Fine Gael, a bhunú. Ceapadh MacDermot mar Leas-Uachtarán an pháirtí nua, ach níor réitigh sé rómhaith le polasaithe an pháirtí nua agus tar éis tamaill d'éirigh sé as chun bheith ina Theachta neamhspleách.

Olltoghcháin

Tagairtí 

Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann
Polaitíocht na hÉireann
Páirtithe polaitíochta a bhunaíodh sa bhliain 1932
Lá Fhéile Vailintín

Féile bhliantúil is ea Lá Fhéile Vailintín (Lá 'le Vailintín a thugtar air mar ghiorrúchán uaireanta) a cheiliúrtar ar an 14 Feabhra. Féile í a bhaineann le cúrsaí grá agus ceana idir compánaigh atá dlúth lena chéile.

Nósanna 
Lá é ar a dtaispeánann lánúin a ngrá dá chéile trí bhláthanna agus milseogra a thabhairt dá chéile, agus 'cártaí vailintín' a sheoladh dá chéile.

I measc na siombail atá ann sa lá atá inniu ann a bhaineann leis an lá seo, áirítear; imlíne an chroí, atá dearg nó bándearg go mionminic, coilm, agus fíor Chúipid na sciathán.

Stair
Tá bunús na féile faoi fholach diamhair. Ainmnítear an fhéile, b'fhéidir, i gcuimhne ar dhuine de mhairtírigh na Críostaíochta is luaithe, a raibh Vailintín mar ainm air. naomh Vailintín níos déanaí. De réir an tseanchais, bhunaigh an Pápa Gelasius I an fhéile sa bhliain AD 496, agus chun Lupercalia, Féile Rómhánach an íonghlanta, a chur faoi chois. 

Thosaigh baint a bheith ag an bhféile le cúrsaí an ghrá rómánsúil i measc chairde Geoffrey Chaucer, i rith na hard-mheánaoise, í.e, nuair a bhláthaigh an grá cúirtéiseach.

Ón 19ú céad i leith tá an lámh in uachtar faighte ag cártaí beannachta olltáirgthe ar na cártaí vailintín lámhdhéanta is lámhscríofa.

Thug an Pápa Gregóir XVI (1831-1846) coirp Vailintín don Ath. John Spratt, a thóg Séipéil na gCarmailíteach ar Sráid na mBrathar Bán i mBaile Átha Cliath. Tá altóir ina onóir anois ann, le dealbh den naomh agus a thaise faoi.

Féach freisin 

 Pápa Gelasius I
 Naomh Vailintín

Tagairtí 

Féilte
Feabhra
Grá
Naomh Vailintín

Naomh darbh ainm Vailintín as a ainmnítear an fhéile Lá Fhéile Vailintín. Bhíodh scata de mhairtírigh luatha Chríostaí a raibh Vailintín mar ainm orthu. De réir an tseanchais, bhunaigh an Pápa Gelasius I an fhéile sa bhliain AD 496.

Sagart ba ea Vailintín, a cuireadh chun bháis i ngéarleanúint an Impire Dhióicléitiánas i ndeireadh na tríú haoise. Deirtear go bhfuair sé bás ar 14ú Feabhra. Cuireadh é sna catacómaí na Róimhe.

Bhronn an Pápa Gréagóir XVI cnámha Vailintín ar an sagart Éireannach Cairmilíteach, an tAthair John Spratt sa naoú haois déag. Tá siad le feiscint inniu i séipéal Sráid na mBráthair Bán i mBaile Átha Cliath.

Féach freisin 

 Dióicléitiánas
 Lá Fhéile Vailintín
 an Pápa Gelasius I

Tagairtí 

Naoimh Iodálacha
Mairtírigh
The Apprentice

Ba chlár teilifís é 'The Apprentice'. Tá na 'The Apprentices' in iomaíocht lena chéile.  B'é, 'Donald Trump' an óstach ar dtús. 

Thosaigh an BBC ag craoladh an clár sa bhliain 2005, le Alan Sugar, agus in Éirinn, ó 2008, ar TV3 le Bill Cullen.
Gairdín

Is éard is gairdín nó garraí ann ná píosa talún ceangailte le teach. Tháinig an gairdín ar an bhfód 4000 bliain ó shin ar a laghad .

Naisc 
 The History of Gardening: A Timeline From Ancient Times to the Twentieth Century
 Garden Wiki
 Jardin

Tithe
Cath Verdun

Bhí Cath Verdun (Fraincis: Bataille de Verdun) ar cheann de na cathanna is tábhachtaí i rith an Chéad Chogaidh Domhanda ar an Fronta Thiar.  

Maraíodh thart ar 300,000 saighdiúirí ar an dá thaobh, sa chath is faide den Chogadh. Tá sé ar na cathanna is marfaí den Chogadh.

Imeachtaí 

Ar an 21 Feabhra 1916, faoi cheannas an Ghinearáil Erich von Falkenhayn, d'ionsaigh Arm na Gearmáine ceantar daingean tábhachtach ar bhruacha an Meuse in oirthuaisceart na Fraince. Fearadh an cath ar thalamh dronnlaigh ó thuaidh de bhaile Verdun-sur-Meuse in oirthuaisceart na Fraince. 

Ghlac an Ginearál Henri Pétain ceannas ar fhórsaí cosanta Francacha. D'éirígh leo ionsaí na nGearmánach a ruaigeadh.

Bhuaigh arm na Fraince ar arm na Gearmáine tar éis don chath leanúint ar aghaidh ó 21 Feabhra go 18 Nollaig 1916.

Tagairtí 
  

Cathanna sa Chéad Chogadh Domhanda
Gleoiseach

Is éan beag pasaireach é an Ghleoiseach, Carduelis cannabina (Brl. Linnet), den ghéineas Carduelis i bhfine na nglasán, Fringillidae. 

Éin
Drúchtín

Is ainm coitianta ar aon ghastrapód talún gan sliogán é drúchtín nó seilide drúchta (Béarla: slug).

Is iomaí uair a tháinig gastrapóid gan bhlaosc chun cinn go neamhspleách tríd an éabhlóid inréimneach, agus dá bharr sin, ní grúpa tacsanomaíochta iad na drúchtíní.

Tagairtí 
 

Moilisc
Gastrapóid
Gleoiseach sléibhe

Is éan beag pasaireach é an Gleoiseach Sléibhe, (Linaria flavirostris), den ghéineas Linaria, i bhfine na nglasán, Fringilldae. 

Éin
Leabharlann

Is foirgneamh nó seomra ina bhfuil bailiúchán leabhar a úsáideann an pobal í leabharlann.
Coinneach III, Rí na nAlbanach

Bhí Cináed mac Duib (Gaeilge an lae inniu: Coinneach Mac Dhuibh) (Béarla: Kenneth III) , agus leasainmithe mar An Donn, (roimh 967-25 Márta 1005) ina Rí na nAlbanach ó 997 go dtí 1005. Ba mhac é le Dub Mac Maol Chaluim. Déantar tagairt dó i go leor de na foinsí Albanacha mar mhac Giric mac Coinneach mac Dub, a bhfuil glacadh leis mar earráid.
Tá eachtra luaite sa bhliain 999 in Annála na gCeithre Máistrí ina tuairiscítear gur mharaigh Gille Coemgáin Cináeda Dúngal mac Cináeda, le linn réimis an rí.

Níl sé cinnte go mbaineann seo le himeachtaí in Albain, agus cibé an raibh ceann amháin nó iad araon mic an Rí Cináed, nó Cináed II na nAlbanach, nó duine/daoine éigin eile.  Mharaigh Máel Coluim II Cináed i gcath ag Maigh na mBard (Béarla:Monzievaird ) i Srath Éireann sa bhliain 1005. 

Cibé an raibh Boite Mac Cináeda ina mhac de Chináed, nó de Chináed II, níl sé iomlán cinnte, cé go mbíonn an tromlachan i bhfabhar Cináed. Tuairiscíodh,in Annála Uladh, gur mharaigh Máel Coluim II mac, nó garmhac Bhoite sa bhliain i 1032.

Ba ghariníon Chináed í Gruoch (Gruoch ingen Boite meic Cináeda) , - Bantiarna Mhic Bheatha i ndráma 'Traigéide Mhic Bheatha' le William Shakespeare - agus bhí sí ina bean chéile ar an gcéad dul síos do Ghille Coemgáin, Rí (nó Mormaer ) Mhoireabh, agus sa dara dul síos do Rí MacBheatha. Bhí mac darbh ainm Lulach (Lulach Mac Gille Coemgáin) ag Gruoch agus Gille Coemgáin agus bhí Lulach ina chomharba ar MacBheatha ar feadh tréimhse ghearr ama. Is dócha go raibh sliocht Uilleam mac Donnchadana (nó 'Meic Uilleim') ón a chéad phósadh, de shliocht Chináed; agus maíonn Clann Mhic Aoidh gur de shliocht Chináed III iad trí iníon Lulaigh.

Nótaí

Tagairtí 
 Le haghaidh bunfhoinsí féach freisin  Naisc sheachtracha faoi bhun.
 Anderson, Alan Orr, Early Sources of Scottish History A.D 500–1286, volume 1. Reprinted with corrections. Paul Watkins, Stamford, 1990. ISBN 1-871615-03-8
 Duncan, A.A.M., The Kingship of the Scots 842–1292: Succession and Independence. Edinburgh University Press, Edinburgh, 2002. ISBN 0-7486-1626-8
 Smyth, Alfred P. Warlords and Holy Men: Scotland AD 80-1000. Reprinted, Edinburgh: Edinburgh UP, 1998. ISBN 0-7486-0100-7

Naisc sheachtracha 
 CELT: Corpus of Electronic Texts ag Coláiste na hOllscoile, Corcaigh 
 (CKA) Chronicle of the Kings of Alba

Ríthe na hAlban
Tashkent

Is í Tashkent (Úisbéiceastáinis: Toshkent, Тошкент; Rúisis: Ташкент, go liteartha "Cathair") príomhchathair na hÚisbéiceastáine. Go hoifigiúl tá 2.18 milliún daoine cláraithe le cónaí ann ach deir foinsí neamhoifigiúla go bhfuil breis is á 3 milliún duine ina gcónaí ann.

An Úisbéiceastáin
Príomhchathracha na hÁise
Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1980

Bhí Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1980 ar siúl i Moscó san Aontas Sóivéadach ó 19 Iúil go 3 Lúnasa 1980. Bhí comórtais áirithe ar siúil i dTaillinn, Leningrad, Cív agus Minsc chomh maith.

Bagchat 
Dhiúltaigh 66 tír, ina measc na Stáit Aontaithe agus Éire, páirt a ghlacadh sa chomórtas, mar gheall ar an ionsaí a rinne na Sóivéadaigh ar an Afganastáin. Chonacthas do SAM gur deis iontach a bheadh ann a thaispeáint don Rúis oiread a cháin an domhan ionradh na hAfganastáine. Mar sin de, eagraíodh baghcat ar na cluichí.

Féach freisin 

 Cogadh na hAfganastáine (1979-1989)

Tagairtí 

1980
1980
Spórt i 1980
Aontas na bPoblachtaí Sóivéadacha Sóisialacha
Na Monarcaí Caitliceacha

Déanann na Monarcaí Caitliceacha (Spáinnis: los Reyes Católicos) tagairt go stairiúil do Bhanríon Isabel I na Caistíle agus do Rí Ferdinand II na hAragóine. Bhí an bheirt acu den teaghlach chéanna, Teaghlach Trastámara, agus bhí col seiseir eatarthu; shíolraigh siad beirt ó Eoin I na Caistíle. Thug an Pápa Sixtus IV cead dóibh pósadh, agus pósadh iad ar an 19 Deireadh Fómhair, 1469, i Valladolid. Thug an Pápa Alexander VI an teideal "Rí agus Banríon Caitliceach" dóibh. D'aontaigh an pósadh an dá choróin faoin teaghlach chéanna.

Stair na Spáinne
Rúsc

Sa ghnáthchiall, is éard is rúsc (nó coirt) ann ná an clúdach seachtrach cosanta garbh a bhíonn ar na crainn, agus ar phlandaí adhmadacha eile. 
Le bheith beacht, cuimsíonn sí fíocháin eile inmheánacha, an corc is an fhlóéim.
De réir mar a fhásann an crann síneann an choirt, scoilteann sí, déanann calóga, scamhann i bpatrúin dhifriúla ar leith, agus fásann coirt nua ina hionad ó na cisil inmheánacha caimbiam. Rùsg a deirtear i nGaeilge na hAlban.

Crainn
Plandaí
Pedro Luis Boitel

File agus easaontach Cúbach ab ea Pedro Luis Boitel (1931 – 25 Bealtaine 1972), a throid i gcoinne rialtais Fulgencio Batista agus Fidel Castro araon. Sa bhliain 1961, ghearr an réimeas cumannach pianbhreith deich mbliana i bpríosún air.
Fuair Boitel bás le linn stailc ocrais sa bhliain 1972 nuair a bhí sé i ngéibhinn.

Roimh an réabhlóid 
Rugadh Pedro Luis Boitel i ngnáth-theaghlach  agus rinne sé staidéar in Ollscoil Havana (Spáinnis: Universidad de La Habana) agus ag an am céanna d'oibrigh sé freisin mar theicneoir raidió. Sna 1950í chuir Boitel i gcoinne rialtas Fulgencio Batista agus chuaigh sé ar deoraíocht i Veiniséala, áit ar chabhraigh sé le Rómulo Betancourt ina chuid iarrachtaí chun rialtas míleata Mharcos Pérez Jiménez a threascairt, trí stáisiún raidió bradach a bhunú sa tír sin. 

Tar éis na Réabhlóide Cúbaí, d'fhill Boitel ar Cúba agus d'atosaigh sé a chuid staidéar in Ollscoil Havana.  Sa bhliain 1959, b'iarrthóir é sa toghchán le haghaidh uachtaránacht Chumann na Mac Léinn ( Spáinnis: Federación Estudiantil Universitaria; FEU) le tacaíocht ón eagraíocht Movimiento 26, de Julio aige.  Cé go raibh Fidel Castro i gceannas na gluaiseachta seo, bhain Castro agus na ceannairí réabhlóideacha eile a gcuid tacaíochta ó Bhoitel. Rinne Castro idirghabháil phearsanta sa toghchán ar an Ollscoil chun Boitel a bhaint d'uachtaránacht an FEU.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Brollach 'Boitel Vive' Gabriel Salvia y Hans Blomeier
 Scéal Phedro Luis Boitel

Féach freisin
Ostrais

Is éan í an ostrais (Struthio camelus). Is ball d'fhine na struthionidae í. Sruth a deirtear i nGaeilge na hAlban, agus Struthio camelus as Laidin. Ní féidir léi eitilt, ach ritheann sí go sciobtha: tuairim is 70 km/uair (45 míle/uair). Is í an Afraic áit dhúchais an speicis seo.

Éin
Éin nach bhfuil eitilt acu
Cruidín

Is éan é an cruidín. Is ball den ord Coraciiformes é. Tá 114 speiceas ann, leis an líon is mó daoibh seo scaipithe i measc tropaicí an tSean-Domhain agus san Astráil. Déanann siad neadacha i dtolláin ar bhruacha abhann agus d’fhéadfadh obair ‘fheabhsaithe’ abhann nó talmhaíochta iad a mhilleadh.

Ainmneacha i nGaeilge na hAlban 
 biorra-an-iasgair
 biorra-crùidein
 gobhachan-uisge
 iasgair dìomhain
 iasgair-an-rìgh
 murlach

Naisc 
 Cruidín/kingfisher
 ARKive - pictiúir agus físeáin (Alcedo atthis) 
 Fiseáin
 Pictiúir ón Tuirc
 Seilg

Éin
Laghairt

Ainmhí feoiliteach is ea an laghairt nó an t-earc. Reiptíl atá ann. 

Laghairtí
Muileann gaoithe

Is foirgneamh le seolta a tiontú sa gaoth agus cumhacht a ghin é an muileann gaoithe. 
 

Foirgnimh

es:Molino#Molinos de viento
Corr réisc

Éan lapaire, gaolmhar leis an mbonnán, a fhaightear ar fud an Domhain is ea an corr réisc (uaireanta, corr éisc). Is baill d'fhine na Ardeidae iad. Eitlíonn sé lena mhuineál tarraingthe siar, in ionad a bheith sínte amach. Dianscaoileann cuid dá cleití ina púdar a úsáideann sí chun pioctha. 3 shaghas ann: an chorr éisc lae nó an ghnáthchorr éisc a bhfuil an éigrít mar shampla di, an chorr éisc oíche, agus an chorr tíogair. 

Éin
Cáis

Saghas bia déanta as gruthanna brúite an bhainne í an cháis. Téann an cháis siar roimh thús na staire scríofa. Is iomaí saghas cáíse atá ann.

Sanasaíocht 
Sean-Ghaeilge “cáise”, ón Laidin “caseus” ón Ind-Eorpais *kwāt-so- ón bhfréamh *kwat- (coip, bheith searbh). Càise a deirtear i nGaeilge na hAlban.

Bia
Cnó

Is toradh déanta an sliogán crua nó righin é cnó. 

Bia agus deoch
Buirg Londan Barking agus Dagenham

Is é London Borough of Barking and Dagenham an Buirg Londain in Londain Thoir, Sasana.Tá a cheanncheathrú riarachán ag Bóthar Rainham Tuaisceart in Becontree.

Ceantair 
 Barking, Becontree, Becontree Heath
 Castle Green, Chadwell Heath, Creekmouth
 Dagenham, Dagenham Dock
 Marks Gate
 Rush Green

Nithe is díol spéise do thurasóirí  

 Barking Abbey
 Eastbury Manor House
 Parsloes Park
 Valence House Museum

Sasana
London Borough of Barking and Dagenham
Buirgí na Londan
Cruithneacht

Is cineál féir í an chruithneacht. Tá roinnt chineálacha den chruithneacht ann, iad go léir sa ghéineas Triticum. Ón gCorrán Méith, sa Mheán Oirthear í an chruithneacht i dtús báire. Táthar á saothrú le breis agus 9,000 bliain. 

Plandaí
Taoschnó

Is císte beag friochta é an taoschnó (doughnut), déanta as taos meala. Tá an taoschnó i gcruth fáinne go minic (mura bhfuil taoschnónna lán suibhe é).

Cócaireacht 
Déantar taos (plúr, uibheacha, siúcra agus comhábhair eile a mheascadh le chéile) chun taoschnónna a dhéanamh. Tá raimhre an taois tábhachtach.

Maisítear taoschnónna le rudaí éagsúla ar nós subh, siúcra, seacláid agus ábhair eile nach iad. 

Itear taoschnónna de ghnáth mar mhilseog nó mar scroid.

Sláinte 
Bïonn taoschnó ar cheann de na rudaí is measa a thabharfá do pháiste le n-ithe, agus na tuismitheoirí comhpháirteach sa bhfiontar. Mar shampla,“Taoschnónna te ón oigheann. Cinn Mheiriceánacha. Díoltar i mboscaí iad. Dosaen i ngach bosca. Tá an-ráchairt go deo orthu. Tá daoine áirithe ag ceannach sé nó seacht gcinn de bhoscaí agus á n-alpadh i bhfigiúirí dúbailte ar an turas abhaile sa ghluaisteán, deirtear. Tá daoine ag tiomáint ó Thír Chonaill, ó Luimneach, ó Chorcaigh chun iad a fháil. Fiú tá muintir Dheisceart na Cathrach seo ag trasnú abhainn na Life chun iad a fháil, an gcreidfeá é? Tá an-éileamh go deo orthu . . .”

Stair 
Thosaigh an Salvation Army ag bacáil taoschnónna ar feadh an Chogaidh Cathartha na Stát Aontaithe.

Cultúr 
Ceiliúrtar Lá Náisiúnta an Taoschnó gach bliain sna Stáit Aontaithe ar an 2 Meitheamh.

Tagairtí

 
 Bia
Milseogra
Tarmachan

Is éan é an tarmachan. Is baill d'ord na Tetraonidae iad.

Éin
Neantóg

Neantóg a thugtar ar chineál planda. 

Plandaí
Doingean mara

Is iasc é an doingean mara. Tá sé dúchasach don Eoraip agus do na farraigí congarach di, chomh fada ó dheas leis an tSeineagáil agus soir go dtí an Mhuir Dhubh. Maireann an doingean mara in inbhir agus aibhneacha in aice na farraige uaireanta freisin.

Éisc
Società Sportiva Calcio Napoli

Is club peile Iodálach é Società Sportiva Calcio Napoli (Gaeilge: Cumann Spóirt Sacair Napoli), ar a dtugtar S.S.C. Napoli nó Napoli de ghnáth, as Napoli. Bunaíodh Napoli i 1926. Imríonn an club i Serie A, agus is é Stadio San Paolo a staid bhaile.

Tá an Scudetto (Curadh na hIodáile) buaite ag an club faoi ​​dhó sa bhliain 1987 agus 1990. Tá an Coppa Italia (Corn na hIodáile) buaite aige cúig huaire (1962, 1976, 1987, 2012, agus 2014) chomh maith leis an Supercoppa Italiana (Super Corn na hIodáile) uair amháin (1990). Tá an Corn UEFA buaite ag an club uair amháin sa bhliain 1989.

Gradaim

Náisiúnta 
 Curadh na hIodáile: 2
1986/87, 1989/90
 Corn na hIodáile: 5
1961/62, 1975/76, 1986/87, 2011/12, 2013/14
 Super Corn na hIodáile: 2
1990, 2014

Idirnáisiúnta 
 Corn UEFA: 1
1988/89
 Corn na hAlpa: 1
1966
  Corn Sraithe Angla-Iodáilis: 1
1976

An scuaid faoi láthair (2015/16) 
An 31 Lúnasa, 2014

Imreoirí móra

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil an chlub (Iodáilis, Béarla, Spáinnis, Sínis)

Napoli
Pónaire

Is éard is pónaire ann ná síol ó cheann de roinnt géineas den fhine plandaí bláthanna Fabaceae, a úsáidtear mar ghlasraí don duine nó mar bheatha ainmhithe. Is féidir iad a chócaráil ar go leor bealaí éagsúlar; bruith, friochadh, agus bácáil san áireamh, agus úsáidtear iad i go leor mias traidisiúnta ar fud an domhain.

Bia
Bia agus deoch
Sluasaid

Is uirlis le lann leathan, úsáidte chun rudaí mar gual, ithir, sneachta a bhogadh é sluasaid. 

Uirlisí láimhe
Agat

Bhí an Agat () ar ríomhaire srathach 8-giotán a tháirgtí san Aontas Sóivéadach chomh déanach, b'fhéidir, leis na luath-1990idí.

Ríomhaireacht
Quintus Caecilius Metellus Pius

Bhain Quintus Caecilius Metellus Pius (ca 130 R.Ch nó 127 R.Ch – 63 R.Ch) clú agus cáil amach mar phoiliteor agus mar shaighdiúr Rómhánach in aimsir Phoblacht Rómhánach Déanach. Ba bhall é de na optimates.

Ainmníodh é 'Pius' mar gheall ar achainí a rinne sé sa bhliain 99 R.Ch. chun a athair a fháil ar ais ón deoraíocht  agus ceartais a rinneadh chun a cognomen don Constance, frontality agus inflexibility leis a throid sé i gcónaí ar a athair ar athshlánú agus ar ais chun na Róimhe.
Toghadh é ina Quaestor sa bhliain 97 R.Ch, ina Tribunus sa bhliain 92 agus ina Phontifex Maximus sa bhliain 81, ina Phraetor sa bhliain 89 RC, agus ansin ina Chonsul sa bhliain 80. Tharraing sé amach ón Róimh le linn na troideanna sibhialta idir Marius agus Sulla, ag filleadh ar ais ina dhiaidh sin le Sulla.

Saol 
Mac Quintus Caecilius Metellus Numidicus ab ea é, a bhfuair a leasainm mar gheall ar a chrábhadh macúil agus a chuid iarrachtaí chun a athair a shaoradh ón deoraíocht. Mar phraetor sa bhliain 89 RC C., ba cheann de na ceannasaithe é in arm na Rómhánach le linn an Dara Cogadh Sóisialta, agus bhain sé clú amach ina throid in aghaidh na Samniteach.

Ghlaoigh Seanad na Róimhe (Laidin: Senatus Romanus ) ar ais chun na Róimhe é i gcomhair na cathrach a chosaint ó ionsaí Ghaius Marius agus Lucius Cornelius Cinna. Theip air an chathair a chosaint, áfach, agus nuair a chaill sé Cath Phorta Colline, theith sé ar dtús chuig Liguria agus ansin go dtí an Afraic, áit a d'fhan sé trí bliana.

Tagairtí
Sabelli

Mhair na  Sabelli, ceann de na treibheanna ársa Iodálacha, in Samnium (réigiún sléibhte láir na hIodáile) idir an seachtú haois R.Ch. agus an tríú haois R.Ch.

Faightear an chéad trácht ar na Samnitigh sa bhliain 354 R.Ch., i gconradh sínithe idir na Sabelli agus Poblacht na Rómhánach. Sa deireadh, rinne na Rómhánaigh concas orthu.

Stair na hIodáile
Gofraid Mac Meic Arailt

Ba rialtóir Gall-Ghaelach é Gofraid Mac Meic Arailt nó Gofraid Méranech (Béarla: Godred Crovan) ar Bhaile Átha Cliath, agus bhí sé ina Rí Inse Ghall agus Mhanann freisin, sa dara leath den 11ú haois. Féadfaidh go gciallaíonn an buafhocal 'Crovan' "lámh bhán" (Meán-Ghaeilge:crobh bhan).

Sinsearacht agus luathshaol 
Thug fógra báis in Annála Tigernach Gofraid mac meic Araltdó mar ainm ar an Rí. Mar thoradh air sin, tá sé molta gur mac, nó nia é Gofraid, don rí Gall-Ghaelachan Ímar mac Arailt (nó Ivar Haraldsson) a bhí i mbun Baile Átha Cliath sna blianta ó 1038 go dtí 1046, agus go raibh sé ina nia don Rí Sitric (Sigtrygg Silkbeard) agus ina gharmhac do Amlaíb Mac Sitric nó Amlaib Cuarán (Óláfr Sigtryggsson). Tugann Annála Mhanann (Laidin: Chronica Regum Manniæ et Insularum) le fios gur tháinig sé slán ó Chath Dhroichead Stamford sa bhliain 1066 agus gur theith sé in éineacht le Godred Sigtryggsson, a bhí ag an am sin ina Rí Inse Ghall agus Mhanann.

Tá taifid sna hAnnála Éireannacha go raibh Gofraid faoi ghéillsine Rí Bhaile Átha Cliath, Murchad Mac Diarmata.

Fuair Godred Sigtryggsson agus Murchad araon bás sa bhliain 1070, agus chuaigh riail Oileán Mhanann ar aghaidh chuig Fingal mac Godred.

Tagairtí 

Básanna i 1095
Bliain bhreithe anaithnid
Monarcaí
Magnus III, Rí Lochlann

Bhí Magnus III (Sean-Lochlannais: Magnus berfœttr, Ioruais: Magnus Berrføtt) ina Rí Lochlann ó 1093 go dtí 1103 agus ina Rí Inse Ghall agus Mhanann ó 1099 go dtí 1102. 

Ba mhac é le hOlaf Haraldsson nó Olav Kyrre agus ba gharmhac é le hAralt Sigurdsson (Sean-Lochlannais: Haraldr harðráði, aistrithe go neamhbheacht mar "treoir dhian" or "rialóir crua") (Ioruais: Hardråde).

Ciallaíonn an buafhocal 'berfœtt' 'cosa nochta' agus tuigtear go coitianta go dtagann an leasainm ón a nós éadaí a chaitheamh i stíl na nGael, ag fágáil a chosa íochtaracha nocht. De réir teoirice eile, fuair sé an leasainm mar gheall go raibh iallach air teitheadh ó ionsaí ar a chosa nochta.

Daoine a rugadh i 1073
Básanna i 1103
Dordéan

Éin atá dúchasach do Chríocha Mheiriceá iad na dordéin agus cuimsíonn siad an fhine bhitheolaíoch Trochilidae. Le thart ar 360 speiceas, faightear iad ó hAlasca go Tierra del Fuego, ach tá formhór mór na speiceas le fáil sna trópaicí. Is éin bheaga iad, le fad 7.5–13 cm. Is é an speiceas dordéin is lú atá ar marthain ná an dordéan beachach (Mellisuga helenae) ag 5 cm, a bhfuil meáchan níos lú ná 2.0 g aige. Is é an speiceas is mó ag 23 cm, agus meáchan 18–24 gram na an fáthach Patagónach (Patagona gigas). Tá siad sainfheidhmeach chun beathú ar neachtar bláthanna, ach itheann gach speiceas feithidí eitilte nó damháin alla .

Éin
 
 *
 *
 Ailt ina bhfuil gearrthóga físe ann
 Siombailí náisiúnta Oileán na Tríonóide agus Tobága
 Stair nádúrtha Mheiriceá
 Tacsóin d'ainmnithe ag Nicholas Aylward Vigors
Ailigéadar

Ainmhí feoiliteach is ea an ailigéadar. Reiptíl atá ann, agus is ball d'fhine na alligatoridae é. 

Bhí na hailigéadair ar an domhain seo ar feadh 37 milliún bliain. Tá dhá chineál ailigéadar ann: an t-ailigéadar Meiriceánach agus an t-ailigéadar Síneach. Tagann an focal ailigéadar ón Spáinnis "el lagarto" agus ciallaíonn sé sin "an laghairt". Tar éis tamaill tugadh ainmneacha cosúil le allagarta and alagarto agus alligator air i mBéarla.

Conas a fheiceann siad 

Tá an t-ailigéadar Meiriceánach an-trom ag 790-990 punt (360-450 kg) agus tá siad 13.1-14 tr (4.0-4.4 m) ar fad.Tá an t-ailigéadar Síneach níos lú ag 6.9 tr (2.1 m) agus níos éadroime ag 99 punt (45 kg). Tá an t-ailigéadar fosta dubh nó donn agus tá na leanaí dorcha le stríocaí bána no buí. Níl aon tréimhse saoil ar taifead ag an ailigéadar.

Baile 

Níl na hailigéadair ach i Meiriceá agus sa t-Sín. Níl na hailigéadair Mheiriceánacha faighte ach amháin i bhFlorida, Louisiana,  Georgia, Alabama, Mississippi, Carolina Thuaidh/Theas , agus giota beag in Oklahoma agus Arkansas. An raibh a fhios agat go raibh níos mó ailigéadar i bhFlorida ná in aon ait eile sa domhain? Is maith leis na hailigéadair uisce glan nach bhfuil salann ann cosúil le riasc, sruthán, loch, agus linn. Tá na hailigéadair Shíneacha san abhainn Yangtze agus tá siad i dtrioblóid mhór, gan ach cúpla dosaen fágtha díobh sa nádúr. Tá go leor daoine ag iarraidh na hailigéadair Shíneacha a shábháil.

Conas mar atá siad? 
Cosnaíonn an t-ailigéadar fireann a dhúiche féin. Siúlann an t-ailigéadar ar dhá bealach: "Siúl spréite" agus "Siúl Ard".  Le "siúl spréíte", tarraingíonn siad a mboilg ar an talamh. Tá an "siúl ard" ceathair-chosach agus an bolg san aer. Ní féidir le ailigéadair mórán siúil a dhéanamh mar go bhfuil na hailgéadair an-trom, ach tá siad in ann a bheidh an-gasta ar feadh cúpla soicind. Nuair atá bia rómhór le n-ithe in aon alp amháin, déanann siad "rolla báis" chun píosa bia ollmhór a bhriseadh i bpíosaí beaga.

Babaithe 
Fásann na hailigéadair go dtagann siad in inmhe nuair atá siad sé troigh (1.8 m). Sa samhradh, déanann an t-ailigéadar baineann nead as plandaí a lobhann, ag cruthú teasa a theastaíonn ó na huibheacha atá ar gor.  Socraíonn an teocht sa nead gnéas  an ailigéadair. Má tá an teas ag 86 °F(30 °C) beidh na hailigéadair ina gcailíní. Má tá an teas ag 93 °F(34 °C) nó níos mó beidh na babaithe ina mbuachaillí.

Bia 
Itheann ailigéadair go leor iasc, fia, éin, coypu, mamaigh bheaga, agus fiú béar agus pantar. Tá clocha beaga sa bholg a bhriseann síos píosaí móra bia. Ní itheann na hailigéadair daoine. Ach má thagann duine ró-ghar don ailigéadar, ionsóidh sé chun é féin a chosaint.

Ailigéadar Bán 
Tá ailigéadar bán ag Acadamh na nEolaíochtaí in San Francisco, California.

Naisc sheachtracha
  Grianghraif agus eolas faoi ailigéadair ag Cartlanna Florida. Dáta rochtana: 11 D.F. 2016.

Reiptílí
Cadhman

Ainmhí feoiliteach is ea an cadhman. Reiptíl atá ann, agus is ball d'fhine na alligatoridae é. 

Reiptílí
Gairiál

Ainmhí feoiliteach is ea an gairiál. Reiptíl atá ann, agus is ball d'fhine na Gavialidae é. Maireann an gairiál i bhFo-chríoch na hIndia sna haibhneacha Indus, Ganges, agus Bramaputra, agus ina gcuid craobh-aibhneacha. Tá soc fada caol air. Tá an gairiál ar cheann de na crogaill is faide cabhail ar Domhan. 

Reiptílí
Salamandar

Ainmhí is ea an salamandar. Amfaibiach atá ann, agus is ball d'ord na caudata é. 

Amfaibiaigh
Damh

Is éard is damh (nó bológ nó bullán) ann ná bó-ainmhí fireann a úsáidtear mar ainmhí tarraingthe. De ghnáth, is ainmhí fásta coillte é an damh — cuireann coilleadh cosc ar théististéarón agus ar ionsaitheacht, rud a fhágann na fir ceansa agus, dá bharr sin, níos sábháilte do na daoine a oibríonn leo.

Mamaigh
Beann

Fiafháis chnámhacha ó cheann fíorfhia, ar na fireannaigh amháin (cé is moite den réinfhia). Ní bhíonn beanna ar an dobharfhia in aon chor, an t-aon speiceas fia nach bhfásann beanna. Úsáidtear iad mar léiriú, mar chosaint, agus i gcomhraic chun céile a fháil. Caitear iad gach bliain agus fásann beanna níos mó an chéad bhliain eile. Bíonn siad clúdaithe le craiceann bog (clúnachán) is iad ag fás. Má bhíonn siad géagach, méadaíonn an líon spící (beann) le haois. Tugtar adharc fia air freisin. 

Ainmhithe
Racún

Is ainmhí beag é an racún (Procyon lotor). Mamach atá ann. Dúchasach do Mheiriceá Thuaidh, ach tugadh isteach é san Eoraip agus sa tSeapáin.

Mamaigh
Turtar

Sa mhíoleolaíocht, is péist den ord Chelonia nó Testudinata é an turtar. Is ainmhí mall ceathairchosach é agus blaosc nó sliogán láidir air, a mhaireann ar an bhfarraige de ghnáth, i gcodarsnacht leis an toirtís.

Cineálacha 

 Toirtís an t-ainm a choimeádtar do na cineálacha a mhaireann ar tír, 
 Tiripín do na cineálacha a chónaíonn in uisce úr agus atá inite. 

 Is é an turtar droimleathair mara an ceann is mó, timpeall 400 kg maise. Maireann an turtar mara amuigh sa bhfarraige an chuid is mó den am, gan teacht i dtír ach chun uibheacha a bhreith nó é féin a ghrianú. 
 Itear an turtar glas mara níos mó ná aon cheann eile. 
 Úsáidtear blaosc an turtar frithghobach mara go fairsing.

Tréithe 

 Gialla láidre géara gan fiacla acu, 
 an cholainn cumhdaithe i mblaosc de phlátaí cnámhacha, 
 cónasctha le chéile le heasnacha is veirteabraí, 
 faoi bhrat sciath adharcach. 

I ndáiríre, tá gach méid agus cineál turtair ann;

 turtar abhann corónach
 turtar blaoscbhog ceannchaol
 turtar blaoscleathan
 turtar boinn óir
 turtar boscach cíleach
 turtar boscach uisceach
 turtar bréagshúileach 
 turtar ceithreshúileach
 turtar cána foraoise
 turtar ceannramhar
 turtar clogaid
 turtar cluasdearg
 turtar coille sciamhach 
 turtar corraigh dubh
 turtar dathannach lárnach
 turtar díonbhlaoscach
 turtar droimleathair mara
 turtar dubh
 turtar duilleach broinndubh
 turtar duillí broinndubh
 turtar eanaigh
 turtar eangbhéalach píbstríocach
 turtar fionnuisce
 turtar foraoise
 turtar frithghobach
 turtar glas mara
 turtar láibe
 turtar liopabhlaoscach
 turtar mucshrónach
 turtar píblúbach
 turtar píbnathartha
 turtar píbrua
 turtar píbstríocach 
 turtar rédhroma
 turtar sábhdhroimeach
 turtar sclamhach
 turtar seiliditeach
 turtar spíonach
 turtar súileach 
 lochthurtar ceannmhór
 ollturtar blaoscbhog

agus go leor eile.

Féach freisin 

 Toirtís

Tagairtí 

Reiptílí
Gaspard Ulliel

B'aisteoir Francach é Gaspard Ulliel (25 Mí na Samhna 1984 - 19 Eanáir 2022). Thosaigh sé a bheith ina aisteoir ag deireadh na 1990idí agus tús na 2000idí nuair a ghlac sé páirt i roinnt scannán teilifíse. Ansin, bhain sé cáil amach dó féin sa Fhrainc mar aisteoir agus bhí sé ina phríomhaisteoir sa scannán scéinséara Hannibal Rising.

Saol agus slí beatha 
Rugadh Ulliel in Boulogne-Billancourt (bruachbhaile Pháras). Bhí a mháthair ina léiritheoir do sheónna faisin agus bhí a athair ina stílí. Tá colm aige ar a leiceann de bharr scrafa a fuair sé ó mhadra nuair a rinne sé iarracht an madra a mharcaíocht mar chapall agus é sé bliana d’aois.

Ulliel, Gaspard
Ulliel, Gaspard
Daoine beo
Húpú

Is éan é an húpú. Is baill den fhine Upupidae iad na húpúnna. Tá siad dúchasach do chuid mhór den seandomhan. Éin imirceacha iad go minic a chaitheann an samhradh san Eoraip agus san Áise agus an geimhreadh in áiteanna níos faide ó dheas san Afraic agus san Áise. Caitheann cuid díobh an bhliain ar fad san Afraic agus san India. 

Éin
Buirg Londan Harrow

Is é London Borough of Harrow an Buirg Londain i Londain Thiar, Sasana. Tá a cheanncheathrú riarachán ag Civic Centre, Station Road, Harrow.

Ceantair 

 Belmont
 Canons Park
 Harrow, Harrow on the Hill, Harrow Weald, Hatch End, Headstone, Harrow Thiar* Harrow Theas, Harrow Thuaidh
 Kenton
 Pinner
 Queensbury
 Rayners Lane, Roxeth
 Stanmore
 Wealdstone

Nithe is díol spéise do thurasóirí  

 Staidiam Earlsmead 
 Grim's Ditch 
 Músaem na Harrow 

Sasana
London Borough of Harrow
Buirgí na Londan
Simpeansaí

Is ainmhí mór é an simpeansaí. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Peileacán

Is éan é an peileacán. Is baill d'fhine na pelecanidae iad.

Éin
Ollphanda

Is Mamach é an t-ollphanda a bhfuil gaol aige le béir is racúin. Áitríonn sé foraoisí bambú sna sléibhte. Is ón tSín an t-ollphanda atá cosúil le béar, le ceann mór cruinn, bán ach na cosa, na guaillí, an cliabhrach, na cluasa, is fáinne mórthimpeall na súl dubh. Ar na lapaí tosaigh tá cnámh fhadaithe rosta a fheidhmíonn mar 6ú méar: beireann sé greim ar phéacáin bambú leis an ordóg breise seo is an dá mhéar thosaigh eile. I 2005 fuair an panda fathach gafa is sine, Mei Mei, bás i zú i nGuilin i ndeisceart na Síne ag 36 bliain d'aois.

 
Mamaigh na Síne
Mamaigh na hÁise
Ainmhí luibhiteacha
Broigheall

Is éan mara é an broigheall (Gaeilge na hAlban:Sgarbh an Sgumain, Sean-Ghaeilge: Gairge). Is géineas iad na broighill (Phalacrocorax) den ord Pelecaniformes . Cuirtear na broighill i dteaghlach ar leith, sé sin na Phalacrocoracidae. Is éin mhóra uisce iad seo, a neadaíonn i gcoilíneachtaí agus a mbíonn dáilte ar fud an domhain, de réir foinsí éagsúla le 26-43 speiceas. Tugtar "seagaí", nó "broigheall", ar na héin le curcaí cleití, ach ní hionann an rangú sin dá chaidrimh teaghlaigh iarbhír.

Éin
Buirg Londan Newham

Is é London Borough of Newham an Buirg Londain i Londain Thoir, Sasana.Tá a cheanncheathrú riarachán in East Ham.

Ceantair 
 Beckton
 Canning Town, Custom House 
 East Ham
 Forest Gate
 Little Ilford
 Manor Park
 Plaistow 
 Silvertown, Stratford
 Upton Park
 West Ham, Woolwich Thuaidh

Nithe is díol spéise do thurasóirí  

 ExCeL London
 Green Street
 House Mill
 Ollscoil na Londain Thoir
 Staidiam Oilimpeach
 Westfield Stratford City

Sasana
London Borough of Newham
Buirgí na Londan
Buirg Londan Hillingdon

Is é London Borough of Hillingdon an Buirg Londain i Londain Thiar, Sasana. Tá a cheanncheathrú riarachán ag Civic Centre, Uxbridge.

Ceantair 

 Cowley
 Drayton Thiar
 Eastcote
 Harlington, Hayes, Harefield, Harmondsworth, Hayes, Hillingdon
 Ickenham
 Longford
 Northwood
 Ruislip, Ruislip Gardens, Ruislip Manor, Ruislip Theas
 Sipson
 Uxbridge
 Yeading, Yiewsley

Nithe is díol spéise do thurasóirí  

 Heathrow
 Battle of Britain Bunker
 The Chimes
 Hillingdon Court
 Manor Farm

Sasana
London Borough of Hillingdon
Buirgí na Londan
Ioguána

Ainmhí feoiliteach is ea an ioguána. Laghairt atá ann, agus is ball d'fhine na Iguanidae é. 

Reiptílí
Tobar

Is sloc tochailte sa talamh chun uisce, ola nó gás a fháil é tobar. 

Ailtireacht
Foirgnimh
Talmhaíocht
Panda rua

Ainmhí is ea an panda rua. Mamach atá ann, agus is ball den fhine Ailuridae é. Tá sé dúchasach do dheisceart na Síne is tuaisceart Bhurma. Cosúil le racún, dearg/donn, a íochtar is barr a eireabaill dubh. Marcanna bána ar a aghaidh.

Féach freisin 
 Ollphanda

Mamaigh
Lus na gréine

Is cineál planda é lus na gréine (Helianthus annuus). Tá lus na gréine dúchasach i Meiriceá Thuaidh agus i Meiriceá Theas, go príomha, ach saothraítear é ar fud chreasanna measartha an domhain, nach mór. Is luibh bhliantúil é a bhfuil gas garbh clúmhach air de ghnáth. Tá an lus gréine tábhachtach ó thaobh cúrsaí geilleagair de. Déantar ola bhuí mhilis as le haghaidh cócaireachta agus úsáidtear an ola le gallúnach agus péint a dhéanamh. Bealaítear innealra leis an ola freisin. Tugtar cáca ola déanta as do bheostoc agus do na héanlaithe. Iteann daoine na síolta triomaithe nó rósta. Is iad an Airgintín, an Úcráin, an Rúis, na Stáit Aontaithe, an tSín, agus an Fhrainc na tíortha a tháirgeann na barra is mó ar domhan. 

Plandaí
Asteraceae
Foitheach

Is éan uisce atá dúchasach do na réigiúin mheasartha nó locha arda trópaiceacha ar fud an Domhain é an foitheach (nó an spágaire). Is ball d'fhine na Podicipedidae é. Snámhann sé faoin uisce le cabhair a chos. Méara na gcos maothánach is rud beag scamallach. Áitríonn sé uiscí úra is farraigí tanaí cois cladaigh. Cuid de na cineálacha beag is itheann siad inveirteabraigh, cuid eile díobh mór is itheann siad éisc chomh maith le roinnt mhaith dá gcleití féin. 

Éin
Cearc uisce

Is éan í an chearc uisce (Gallinula chloropus). 

Éin
Coinnle corra

Coinnle corra a thugtar ar chineál planda. 

Plandaí
Lus mór

Lus mór a thugtar ar chineál planda. 

Plandaí
Seamair

Seamair a thugtar ar chineál planda. 

Plandaí
Mallorca

Is é Mallorca an t-oileán is mó sa Spáinn. Tá sé suite sa Mheánmhuir agus tá sé mar chuid den oileánrach Bhailéaracha. Tagann ainm an oileáin ón Laidin insula maior, "oileán mór"; agus ansin Maiorica.

Is é Palma príomhchathair an oileáin agus príomhchathair an chomhphobal fhéinrialaithe. Is é La Balanguera amhrán náisiúnta an oileáin.

Tá clú ar an áit mar ionad turasóireachta i measc Eorpaigh mar na Sasanaigh, Gearmánaigh agus Éireannaigh.

Tagairtí 

Na hOileáin Bhailéaracha
Turasóireacht sa Spáinn
Dana

Is amhránaí, ceoltóir agus polaiteoir Éireannach í Dana nó Dana Rosemary Scallon. Rugadh í faoin ainm Rosemary Brown ar 30 Meitheamh 1951. Bhuaigh sí comórtas na hEoraifíse sa bhliain 1970 leis an amhrán All Kinds of Everything. 

Bhí sí mar iarrthóir neamhspleách, i bhfad amach ar an eite dheis, i dtoghchán uachtaránachta na hÉireann sa bhliain 2011.

Tagairtí 

Amhránaithe Éireannacha
Daoine a rugadh i 1951
Daoine as Contae Dhoire
Feachtasaithe Éireannacha
Iarrthóirí i dtoghchán uachtaránachta na hÉireann
Buaiteoirí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Daoine beo
Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Péacóg

Baineann an t-alt seo leis an éan; féach freisin Péacóg (idirdhealú).

Dhá speiceas piasúin, iad araon ó fhoraoisí na hIndia is oirdheisceart na hÁise, an phéacóg Indiach níos suntasaí ná an ceann eile. Tá cineál eile ó iarthar na hAfraice a dtugtar an t-ainm céanna air. Tugtar an coileach péacóige ar an bhfireannach, cearc phéacóige ar an mbaineannach. Cáil ar an gcoileach péacóige as a scrofall lonrach (suas le 1.5 m ar fhad) ina mbíonn súil, ciorcal gealdaite, ar fhoirceann gach cleite. Taispeánann sé an t-eireaball trí é a oscailt is a ardú os a chionn. Bíonn na fireannaigh gormghlas nó glas/cré-umha, na baineannaigh glas nó donn gan scrofall. Bíonn na héin seo cantalach. 

Éin
Teocht

Is furasta a mheas go mbíonn réada áirithe níos teo, teocht níos mó acu, ná réada eile. Chun an teocht a thomhas go hoibiachtúil, áfach, is gá scála teochta a shocrú agus gléas a dhearadh chun í a thomhas go cruinn. 

Scála coitianta amháin is ea scála Celsius. Bíonn tomhas teochta bunaithe ar an bhfíoras go n-athraítear airíonna áirithe reada, a thoisí mar shampla, nuair a athraitear a theocht. Aon airi ar féidir é a úsáid mar seo, tugtar airí teirmiméadrach air. 

Ní athraíonn toisí gach ábhair an oiread céanna de réir athrú teochta, agus mar sin ní hionann go cruinn na scálaí teochta a bhunaítear ar ábhair éagsúla

Féach freisin 

 Teas
 Scála teochta Celsius ( °C))
 Córas Idirnáisiúnta na nAonad (SI)
 Ceilvin (K)
 Fahrenheit (°F))
 Dearbhnialas
 Teocht drúchtphointe

Tagairtí 

Teirmidinimic
Cainníochtaí fisiceacha
Coincheapa bunúsacha na fisice
Teocht
Aonaid teochta
Andes (Antioquia)

Cathair bhardais san Cholóim is ea Andes, atá lonnaithe san fho-réigiún 'Suroeste Antioqueño' ( Gaeilge: Antioquia Thiar Theas) den Roinn 'Antioquia'. Tá teorainn aici sa tuaisceart leis na bardais Betania, Hispania agus Pueblo Ríco, san oirthear leis na bardais Jardín agus Jerichó, sa deisceart leis an Roinn Risaralda agus san iarthar leis na Ranna Chocó agus Risaralda. Tá Andes suite 126 km ó chathair Mhedellin, príomhchathair na roinn Antioquia agus tá achar 444 ciliméadar cearnach aici. Tá cáil ar 'Andes' mar áit bhreithe Gonzalo Arango, a bhí ina an scríbhneoir, fealsúnaí agus iriseoir, agus bunaitheoir 'Nadaísmo', gluaiseacht liteartha Cholómach.

Naisc sheachtracha 
 Web Oficial de Andes
 Mapa de la Gobernación de Antioquia del municipio de Andes, sus corregimientos y veredas
 Pagina oficial del honorable concejo del municipio de andes

Bardasachtaí Antioquia
Antioquia
An Cholóim
Amazonas (Roinn)

Ceann amháin de 32 Roinn (Spáinnis: Departamentos) de chuid na Cholóime is ea Amazonas, de dhroim í a bheith cruthaithe sa Bhunreacht nua ar an 4 Iúil, 1991. Tá cuid de ina chuid den réigiúin Amasóine ar a dtugtar 'El Trapecio Amazónico', ina bhfuil teorainneacha an Cholóim, an Bhrasaíl agus Peiriú thart timpeall uirthi. 
Tá an Roinn ina chuid d'abhantrach mhór na hAmasóine, in éineacht leis an Bholaiv, Peiriú, Eacuadór, an Cholóim, Veiniséala agus an Bhrasaíl.
Is í an Roinn Cholómach is faide ó dheas ón Mheánchiorcal í. Tá sí freisin ar cheann de na limistéir foraoise is mó de chuid na tíre agus tá sí suite ar abhainn na hAmasóine, a thug an teideal 'Patria de los tres mares' ( Gaeilge: Dúiche na dtrí fharraige) don tír. Is í Leticia príomhchathair na Rinne.

Naisc sheachtracha 
 Sitio web oficial de la Gobernación del Amazonas 
 Información ambiental de la Amazonia colombiana

Bardasachtaí Antioquia
Amazonas
An Cholóim
Leabhar na Salm

Leabhar i mBíobla na nEabhrach is ea na Sailm (Eabhrais: Tehillim, תְהִלִּים, nó "moltaí"). Cuireann a 150 dán naofa in iúl dúinn raon iomlán mheon na nGiúdach.

Sanasaíocht 

Tá 150 sailm i Leabhar na Salm, gach ceann acu ina amhrán reiligiúnach, cé go bhfuil ceann amháin nó dhó acu siúd sách fada agus is féidir gurb ionann iad le sraith cantaireachtí gaolmhara. Nuair a roinneadh amach an Bíobla i caibidlí, sannadh a chaibidil féin do gach salm. Tagraítear uaireanta orthu mar caibidlí, in ainneoin gur tharla a leithéid 1500 míle bliain (circa) ina dhiaidh na salm "canónta" a bheith cumtha. Cé go gcreidtear go raibh sé i gceist an chuid is mó de na sailm a bheith canta (fiú, tá ionstraimíochta agus ainmneacha na bhfonn luaite le roinnt acu), ach níl aon chineál nodaireacht cheoil san áireamh, mar sin tá sé dodhéanta a bheith cinnte an raibh nó nach raibh foinn ag dul leo. (Ní eol dúinn aon saghas nodaireacht cheoil a bheith ag na hEabhraigh.)

Naisc 
 Sailm Dháibhidh
 Sailm Dháibhidh
 Leabhar na Salm
 Amharc ar Leabhar na Salm

Naisc Sheachtracha 

 'Salm 22' ar Youtube
 'Salm 103' ar Youtube

Sean-Tiomna
Newark, New Jersey

Is é  Newark an chathair is mó i stát New Jersey i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Priomhbhaile Chontae Essex atá ann chomh maith. Tá an chathair suite i ngar do Chathair Nua-Eabhrac, timpeall ocht míle slí (13 km) siar ó Manhattan agus 2 mhíle slí (3.2 km) ó thuaidh ó Oileán Staten. Níl Newark rófhada ón Aigéan Atlantach ach oiread. Tá Port Newark, calafort na cathrach, suite ar Bhá Newark, áit atá nasctha le Cuan Nua-Eabhrac. Láimhseáiltear níos mó coimeadán lasta ann ná in aon áit eile sa réigiúin uirbeach sin. Tá roinnt comhlachtaí móra lonnaithe i Newark, leithéidí Prudential Financial, comlacht árachais. Tá Newark Liberty International Airport ar cheann de na trí aerfort mhóra i réigiún uirbeach Nua-Eabhrac agus ar an gceann is sine díobh. Is í "Cathair na mBrící" (The Brick City) leasainm na cathrach.

Stair 
Bunaíodh Newark sa bhliain 1666 nuair a lonnaigh grúpa Piúratánach ann faoi cheannas Robert Treat. B'as Coilíneacht New Haven in Connecticut dóibh. Tharla seo dhá bhliain tar éis do na Sasanaigh an réigiún a bhaint de na hOllannaigh. D’fhás an chathair go mór sa 19ú haois agus sa chéad leath den 20ú haois mar gheall ar bhorradh na tionsclaíochta.

Sa dara leath den 20ú haois tháinig meath suntasach ar an chathair agus an tionsclaíocht ag dul i léig. Chuaigh fadhbanna ciníocha in olcas, go háirithe sna 1960í agus sna 1970í, agus sa bhliain 1967 bhí círéibí i gcomharsanachtaí bochta gorma. Fuair sé dhuine is fiche bás iontu agus scriosadh na céadta gnólacht. D’imigh an mheánaicme, idir ghorm agus bhán, de réir a chéile, agus aghaidh a bhformhóir ar na fo-bhailte. Laghdaigh an daonra ó 442,337 sa bhliain 1930 go dtí 405,220 sa bhliain 1960, agus go dtí 273,546 sa bhliain 2000. Leagadh roinnt bloic mhóra árasán sa dara chuid den tréimhse seo.

Thosaigh feabhas ag teacht ar Newark sna 1990í. Sa bhliain 2006 tháinig beocht i stiúradh na cathrach nuair a toghadh Cory Booker mar mhéara, cé go bhfuil méid mór coireanna á ndéanamh fós. De réir mheastachán Bhiúró an Daonáirimh, bhí 278,980 duine sa chathair sa bhliain 2008.

New Jersey
Cathracha in New Jersey
Lárionaid daonra in New Jersey
Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Cathracha sna Stáit Aontaithe
Caróg liath

Is éan í an charóg liath. Is baill d'fhine na Corvidae iad. Cónaíonn sé timpeall an Eoraip, go háirithe in Éirinn. Tá sé cosúil leis an gcaróg dhubh i nósanna.

Éin
Cricklewood

Is baile é Cricklewood atá suite sa bhuirg London Borough of Brent, Londain thiar. Tá pobal Éireannach ann.

Stair 

Ba lonnaíocht beag ar an acomhal Cricklewood Lane agus Edgware Road le 1294, a bhíodh an ainm Cricklewood air le 1321. 

London Borough of Barnet
Féithleann

Féithleann a thugtar ar chineál planda. 

Plandaí
Mykola Azarov

Is polaiteoir Úcránach é Mykola Azarov (Úcráinis: Микола Янович Азаров, Mykola Yanovych Azarov), a rugadh faoin ainm Nikolay Yanovich Pakhlo (Rúisis Николай Янович Пахло), ar 17 Nollaig 1947. Ceapadh mar phríomh-aire na tíre é ar 11 Márta 2010. Ball de Pháirtí na Réigiún a bhí ann.

Saol 
I gKaluga na Rúise a saolaíodh Nikolay Yanoviich Pakhlo (fuair sé an sloinne Azarov óna bhean, Ljudmyla Mykolajiwna Asarowa). Ghnóthaigh sé céim ollscoile i Moscó sa bhliain 1971. Thug sé tamall ag obair mar inealtóir agus bainisteoir i mianach guail i dTula, 193 ciliméadar slí ó Mhoscó. Sa bhliain 1976 ghlac sé post in institiúd mhianadóireachta i Moscó. 

D'aistrigh sé go dtí an Úcráin sa bhliain 1984, agus ghnóthaigh PhD sa geolaíochtgheolaíocht agus sa mhianreolaíocht sa bhliain 1986. Sa bhliain 1991 ghnóthaigh sé ollúnacht.

Chuaigh sé leis an bpolaitíocht sna 1990í mar bhall de Pháirtí an Lucht Oibre, ar a dtugtar Páirtí na Réigiiún anois. Sa bhliain 1994 toghadh mar bhall den Verkhovna Rada, parlaimint na hÚcráine, é.

Teanga 
Ós rud é nár aistrigh sé chun na hÚcráine go dtí go raibh sé sé bliana is tríocha d'aois, níl Úcráinis mhaith aige. Gheall sé do mhuintir na tíre ar 10 Márta 2010 go n-úsáidfeadh sé féin agus a rialtas an Úcráinis agus é ina phríomh-aire, áfach.

Tagairtí

Naisc 
 REDIRECT Insert text

Azarov, Mykola
Daoine beo
Daoine Úcránacha
Scuid

Is moileasc í an scuid nó an mháthair shúigh. Ball d'ord na Teuthida atá inti. 

Moilisc
Scuideanna
Ochtapas

Is moileasc é an tochtapas. Ball d'ord na nOctopoda atá ann. 

Moilisc