joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Hammamet

Is baile é Hammamet (Araibis: الحمامات, El-Ḥammāmāt) atá suite sa Túinéis. Mar gheall ar a dtránna, bíonn tóir air mar cheann scríbe ag lucht turasóireachta le haghaidh snámha agus spóirt uisce. Tá sé suite in oirdheisceart na leithnise Cap Bon sa Rannán Riaracháin 'Gobharnóireacht Nabeul', ar imeall thuaidh Mhurascaill Hammamet.

Tagairtí 

Cathracha agus Bailte sa Túinéis
Turasóireacht sa Túinéis
Siorrachd Dhùn Breatann an Iar

Is éard is Comhairle Dhún Breatainn an Iar (Béarla: West Dunbartonshire Council) ann ná ceann de na 32 rannán rialtais áitiúil de chuid na hAlban. Tá teorainn aici le hiarthar Chathair Ghlaschú, áit ina bhfuil go leor bailtí agus sráidbhailtí comaitéireachta, chomh maith le bruachbhailtí na cathrach. Tá teorainn aici freisin le Earra-Ghàidheal agus Bòd, Sruighlea, Comhairle Dhún Bhreatainn an Ear agus Comhairle Shiorrachd Rinn Friù.

Bailte 

 Both an Uillt, Am Bealach, Bruach Chluaidh, Bolan, Baile Sheumais
 Cille Phádraig
 Dail Mhoire, Dún Tóchair, An Dail Riabhach
  Fionn Bhealach
 Am Magh Leamhna
 An Reantan

Tíreolaíocht 

 Beinn Mhúrlaig, Buc-Innis
 Clár-Innis, Ceardach, Craobh-Innis
 Eilean Deargannan, Eilean Darach, Eilean a' Bhó
 Fraoch Eilean
 Innis Mheadhran, Innis na Cailleach, Innis Chonachain, Innis Fada, Innis Inbhir Dhughlais, Innis na Móna, Innis Taigh a' Mhanaich, Torr-Innis
 Loch Laomainn
 Magh Leamhna
 Páirc Náiseanta Loch Laomainn agus nan Trosaichean
 Uisge Leamhna

Cultúr  

 Caisteal Dhún Bhreatainn, Caisteal Tuloch Eoghain
 Stéisean Dhún Breatann Meadhain, Stéisean na Dail Mhóire

Ceantair chomhairle na hAlban
Tíreolaíocht na hAlban
Jackie Gleason

Ba aisteoir Gael-Mheiriceánach é Jackie Gleason (a rugadh ar an 26 Feabhra 1916 agus fuair bás i 24 Meitheamh 1987). 

Aisteoirí Meiriceánacha
Diaspóra Éireannach
Daoine a rugadh i 1916
Básanna i 1987
Slaodleaisteachas

Is éard is slaodleaisteachas ann ná airí na n-ábhar a thaispeánann saintréithe vioscósacha agus leaisteacha faoi dhífhoirmiú. Friotaíonn ábhair slaodach (mil mar shampla) fiarshreabhadh agus straidhn líníocht le ham nuair a chuirtear iad faoi strus.

Meicnic chontanaim
Fatimah bint Muhammad

Ba iníon an fháidh Ioslamach Muhammad, óna bhean chéile Chadidscha bint Chuwailid, í Fatimah bint Muhammad (Araibis: فاطمة بنت محمد)   (27 Iúil 604 - 28 Lúnasa 632). 

Measann Moslamaigh í mar eiseamláir d'fhir agus do mhná. D'fhan sí taobh le a hathair trí na deacrachtaí a bhain dó i láimh Quraysh Mheice. Tar éis di dul ar imirce go dtí Medina, phós sí Ali ibn Abi Talib, col ceathrair an fhaidh, agus bhí sí ina máthair le ceathrar dá leanaí. 

Fuair sí bás cúpla mí tar éis a hathair, agus cuireadh í i Maqbarat Al-Baqi' (Araibis: مقبرة البقيع‎) i gcathair Medina, cé go bhfuil áit díreach a uaighe anaithnid. 

Creideann an chuid is mó de na Siach gur gortaíodh í nuair a chosain sí Ali i gcoinne na Cailifeachta, agus go raibh an eachtra sin freagrach as a luath-bhás.

Féach freisin 

 Muhammad

Tagairtí 

Moslamaigh
Daoine a rugadh i 604
Básanna i 632
Terry Wogan

Ba chraoltóir agus láithreoir teilifíse Éireannach é Terry Wogan (Traolach de Bheogáin), a rugadh i Luimneach sa bhliain 1938. Fuair sé bás ar an 31 Eanáir, 2016.

Daoine a rugadh i 1938
Básanna in 2016
Daoine as Contae Luimnigh
Daoine as Luimneach
Láithreoirí raidió Éireannacha
Láithreoirí teilifíse Éireannacha
Daoine BBC
Láithreoirí RTÉ Raidió 1
Ainmneacha Gaelacha

Tá ainmneacha foirmeálta Gaelacha déanta as túsainm agus sloinne, cosúil leis an chóras atá ann as Béarla. Don chuid is mó, tagann na sloinnte Gaelacha as an tsean-chóras a bhí ann fadó nuair a ainmníodh an mac nó an iníon i ndiaidh an athar, rud éigin nach bhfuil déanta san lá atá inniu ann. Aithríonn an sloinne ag brath ar ghnéas an duine atá i gceist, agus i gcás mná atá pósta, más mian léi sloinne a fir chéile a ghlacadh. 

Tá traidisiún eile ins na Gaeltachtaí le haghaidh páistí a ainmniú: ainm, agus ainm an athar, agus ainm an athar mhóir i ndiaidh sé sin. Ag amanna, déantar an rud céanna le ainmneacha na máithreacha is na máithreacha móra.

Túsainmneacha 

Tá sean-traidisiún ag muintir na hÉireann, nuair atá siad ag tabhairt ainmneacha dá bpáistí: ainmnítear an chéad mhac i ndiaidh athar an athar agus an dara mac i ndiaidh athar na máthar, an tríú mac i ndiaidh an athar. Ainmnítear an chéad iníon i ndiaidh máthar na máthar, an dara iníon i ndiaidh máthar an athar agus an tríú iníon i ndiaidh na máthar. Ainmnítear aon ceann i ndiaidh sé sin mar atá de dhíth ar na tuismitheoirí. Go hiondúil, má tá an t-ainm céanna ag an athair agus ag an mhac, tugtar Mór ar an athair agus Óg ar a mhac. Baintear úsáid as aidiachtaí (go h-iondúil ag baint le dath fholt) in áiteanna ina bhfuil go leor leor daoine leis an sloinne céanna acu, cuir i gcás an chlann chlúiteach 'Ua Conchubhair Donn' i gContae Ros Comáin.

Sloinnte agus Réimíreanna 

Go h-iondúil, glacann sloinne fir an fhoirm Ó (Ua) nó Mac, leis an leagan tuiseal ginideach in a dhiaidh (mar shampla Mac le Dónal; Mac Dónaill). Tá an sloinne céanna roinnte idir an athair agus an mhac. Ach le haghaidh mná, aithríonn sé sin go dtí Ní (Iníon Uí) nó Nic (Iníon Mhic).  Is é Uí an tuiseal ginideach ar Ó (Ua).

Ainmneacha
Bruce Willis

Is aisteoir Meiriceánach é Bruce Willis a rugadh ar an 19 Márta 1955. 

Willis, B
Willis, B
Daoine beo
Córas comhordanáide geografaí

'Séard is córas comhordanáide geografaí ann ná córas comhordanáideach a chuireann ar chumas gach suíomh ar an Domhan a shonrú le sraith uimhreacha. Is minic a roghnaíotar na comhordanáidí i dtreo is go seasann uimhir amháin i gcomhair suímh cheartingearaigh agus dhá nó trí uimhir i gcomhair suímh chothrománaigh. Is iad na comhordanáidí is coitianta a roghnaítear ná domhanleithead, domhanfhad agus airde éileapsóideach.

Is é domhanleithead pointe ar dhromchla an Domhain ná a dhíláithriú uilleach, ó thuaidh nó ó dheas, ón méanchiorcal (ag domhanleithead 0°). Tá na Moil ag domhanleithead 90°. Is ciorcail chomhthreomhara iad na línte domhanleithid, atá comhthreomhar leis an meánchiorcal. De bhrí nach sféar foirfe an Domhan, ní hionann fad céime gar don mheánchiorcal (110.6 km), gar do 45° (111.1 km), ná gar do Mhol (111.7 km). Chomh maith leis an meanchiorcal, is suntasach na línte seo domhanleitheid freisin: Trópaic an Phortáin (23.5° ó thuaidh), Trópaic an Ghabhair (23.5° ó dheas), an Ciorcal Artach (66.5° ó thuaidh), agus an Ciorcal Antartach (66.5° ó dheas). Is línte domhanfhaid na ciorcail mhóra ag rith ó thuaidh is ó dheas agus trí na Moil. Tomhaistear an domhanleithead mar dhíláithriú uilleach ó fhadlíne Greenwich a ghlactar mar dhomhanfhad 0°, agus is féidir luachanna 0-180°, siar nó aniar, a bheith aige. Gar don mheánchiorcal (1° domhanleithid) bíonn fad 113.5 km ag 1° domhanfhaid, 49 km gar do 45° domhanleithid, agus 0 km gar do Mhol ag 90° domhanleithid.

Cartagrafaíocht
Loingseoireacht
Falaróp

Is éan é an falaróp. Is baill d'fhine na Scolopacidae iad. 

Éin
Biorearrach

Is éan é an Biorearrach Is baill d'fhine na Anatidae iad. Tugtar biorearrach tuaisceartach nó lacha stiúrach air freisin

Éin
Riabhóg

Is éan í an riabhóg Is baill d'fhine na Motacillidae iad. 

Éin
Feadóg (éan)

Éan beag nó meánach a fhaightear ar fud an Domhain is ea an fheadóg. Bíonn an t-eireaball gearr, na cosa fada agus an gob díreach, ar comhfhad leis an gceann. Áitríonn sí cladach, talamh féarach nó fásach. Itheann sí inveirteabraigh. Gluaiseann sí timpeall i rití gearra arís is arís eile agus sos eatarthu. Cuimsíonn sí na pilibíní agus na hamadáin mhóinteacha. Tá timpeall 63 speiceas ann.

Éin
Aythya ferina

Is speiceas éan é Aythya ferina; is é póiseard nó lacha mhásach an t-ainm coitianta ar an éan seo i nGaeilge, cé go n-úsáidtear na hainmneacha seo ar speicis eile freisin. Is baill d'fhine na Anatidae iad. 

Éin
Riese Pio X

Is bardas é Riese Pio X (nó go simplí Riese) suite in oirthuaisceart na hIodáile, lonnaithe i gcúige Treviso i réigiún Veneto. Glaodh Pio X le ómós a thaispeáint do Giuseppe Sarto, nó níos déanaí Pápa Pius X. Sa bhliain 2007 bhí thart ar 10,660 daoine ina gcónaí ann.

Veneto
Pratancól

Is éan é an pratancól. Is ball d'fhine na Glareolidae é. 

Éin
Gearg

Ainm ginearálta a thugtar ar éin ó ar a laghad ceithre ghéineas éagsúla is ea Gearg. Éin bheaga le heireaball gearr, de chlann na bpiasún. Dúchasach don Domhan Úr is an Seandomhan.

 Gearg bhabaight (Colinus virginianus)
 Gearg Shíneach (Coturnix chinensis)
 Gearg (choiteann) (Coturnix coturnix)
 Gearg Sheapánach (Coturnix japonica)
 Gearg choille scornáin (Odontophorus strophium)
 Gearg Himiléach (Ophrysia superciliosa)

Éin
Rálóg

Is éan í an rálóg. Is ball d'fhine na Rallidae é. 

Éin
Trícheireatóp

Ba dhineasár mór é an trícheireatóp, fiú an dineasár is mó ón tréimhse Chailceach i Meiriceá Thuaidh. Trom, suas le 9 m ar fhad, ceathairchosach. Rufa gairid chnámhach ar chúl a bhlaoisce, agus péire adharc os cionn na súl lánfhorbartha. Planditeach, i dtréad de ghnáth.

Dineasáir
Fiach dubh

Is éan é an fiach dubh (Corvus corax). 
Is ball d'fhine na Corvidae é. 

Éin
Crosán

Is éan é an crosán (Alca torda), agus is é an t-aon speiceas amháin sa ghéineas úd Alca. Ceann de speicis na fine úd Alcidae atá ann. Glactar leis gurb é an cineál éan is cóngaraí ó thaobh na géinitice de don fhalcóg mhór, speiceas a chuaigh in éag sa naoú haois déag agus nach raibh ábalta eitilt a dhéanamh. Murab ionann agus an t-éan gaolmhar seo tá an crosán in ann eitilt go maith. Speicis gaolmhara eile iad na forachain (Uria), is é sin an ghnáthfhoracha nó an t-éan aille (Uria aalge) agus foracha Brünnich (Uria lomvia)

Ba é an t-eolaí Sualannach Carolus Linnaeus (Carl von Linné) a bhaist an t-ainm Laidine ar an gcrosán, agus bhunaigh sé an dá fhocal alca agus torda ar an Lochlainnis (cf. álki na hÍoslainnise agus törd na Sualainnise canúnaí). Bhain sé an chéad úsáid as Alca torda sa deichiú heagrán dá mhórshaothar Systema Naturae. 

Aithníonn eagraíocht na n-éaneolaithe Meiriceánacha dhá fhospeiceas, Alca torda torda agus Alca torda islandica - barrúil go leor ní thiocfá ar an dara ceann acu san Íoslainn. Is é an fo-speiceas úd islandica an ceann a bhfuil cónaí air in Éirinn, sa Ríocht Aontaithe agus in iarthuaisceart na Fraince.

Bíonn an crosán 505-890 g ar mheáchan, 37-39 ar fad, agus fad an sciatháin ag guagaíl idir 201-216 mm (201-213 mm ag na crosáin bhaineanna). Tá bolg an chrosáin bán, agus téann an bháine i bhfairsinge nuair nach mbíonn an crosán ag neadú. Maireann an crosán 13 bliana ar mheán, ach is féidir teacht ar an gcorr-aonán a sháraíonn an aois sin go mór mór: sa Ríocht Aontaithe mhair crosán amháin 41 bhliain, de réir an fháinne a bhí sé a iompar.

Caitheann an crosán an chuid is mó dá shaol amuigh ar an teiscinn mhór. Ní thagann sé i dtír ach le nead a thógáil. Cosúil leis na hAlcidae eile maraíonn sé iasc, ar nós caibeallán, corr ghainimh, salán, troisc óga, agus scadán. Is féidir leis na crosáin crústaigh agus polacaeit a ithe freisin, agus le fírinne dealraíonn sé go bhfuil réim bia an chrosáin ag brath go mór ar an gcineál bia atá ar fáil san áit a bhfuil sé ag déanamh a chuid seilge.

Éin
Leon Áiseach

Fospeiceas leoin is ea an leon Áiseach, nó an leon Indiach mar a thugtar air chomh maith. Speiceas go mór i mbaol atá ann, agus líon beag le fáil go fóill i Stát Gujarat na hIndia. 

Leoin
An India
Deargéadan

Is éan é an deargéadan. Is baill d'fhine na Fringillidae iad. 

Éin
Cosdeargán

Is éan é an cosdeargán a dtugtar an ladhrán trá air chomh maith. Is baill d'fhine na Scolopacidae iad. 

Éin
Míol mór bailíneach

Ainmhí mór is ea an míol mór bailíneach. 

Mamaigh
Míol mór
Earrdheargán

Is éan é an t-Earrdheargán. Is baill d'fhine na Muscicapidae iad. 

Éin
Deargán sneachta

Is éan é an deargán sneachta Is baill d'fhine na Turdidae iad. 

Éin
Míol mór gorm

Ainmhí mór is ea an míol mór gorm. 

Mamaigh
Míol mór
Míol mór bolgshrónach

Ainmhí mór is ea an míol mór bolgshrónach, nó Hyperoodon ampullatus. 

Mamaigh
Míol mór
Míol mór Cuvier

Ainmhí mór is ea an míol mór Cuvier. 

Mamaigh
Míol mór
Léopold Leau

Matamaiticeoir Francach ab ea Léopold Leau (6 Aibreán 1868 – 28 Nollaig 1943), agus tá aithne air go príomha mar gheall ar an bhaint a bhí aige leis na teangacha idirnáisiúnta cúnta, Sprantais agus Ido go háirithe.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1868
Básanna i 1943
Matamaiticeoirí Francacha
Teangeolaithe Francacha
Cráin dhubh bhréige

Ainmhí mór is ea an chráin dhubh bhréige. 

Mamaigh
Míol mór socach an tSrutha

Ainmhí mór is ea míol mór socach an tSrutha. 

Mamaigh
Míol mór
Míol mór glas

Ainmhí mór is ea an míol mór glas. 

Mamaigh
Míol mór
Míol mór dronnach

Ainmhí mór is ea an míol mór dronnach. 

Mamaigh
Míol mór
Píolótach fadeiteach

Ainmhí mór is ea an píolótach fadeiteach. 

Mamaigh
Droimeiteach

Ainmhí mór is ea an droimeiteach (Balaenoptera physalus). Míol mór atá ann.

Mamaigh
Míol mór
Droimeiteach beag

Is míol mór bailíneach é an droimeiteach beag (Balaenoptera acutorostrata) agus is é an rorcual is lú. Faightear é san Atlantach Thuaidh agus san Aigéan Ciúin Thuaidh. Níor seilgeadh an droimeiteach beag nuair a bhí seilg an mhíl mhóir i mbarr a réime, toisc go bhfuil sé beag, ach seilgtear é mar chuid den tseilg mhídhleathach a dhéantar ar an míol mór sa lá atá inniu ann.  

Míolta móra
Mamaigh
Míol mór an oighir

Ainmhí mór is ea an míol mór an oighir. 

Mamaigh
Míol mór
Coraciidae

Fine d’éin an tseandomhain is ea na Coraciidae, ar a dtugtar rollóirí mar gheall ar an cleasghleacaíocht aeróige a fheidhmíonn cuid acu, le linn deasghnátha suirí agus chosaint críche an éin.

Éin
Rufachán

Is éan é an rufachán Is baill d'fhine na Scolopacidae iad. 

Éin
Míol mór socach na Mara Thuaidh

Ainmhí mór is ea míol mór socach na Mara Thuaidh. 

Mamaigh
Míol mór
Píolótach

Ainmhí mara mór is ea an píolótach. Céiticeach atá ann, ball den ghéineas Globicephala.

Mamaigh
Deilfeanna
Ceartmhíol mór

Ainmhí mór is ea an ceartmhíol mór (Eubalaena japonica). Maireann an t-ainmhí i dtuaisceart an Aigéin Chiúin. Tá an speiceas i mbaol a dhíothuithe.

Mamaigh
Míol mór
Ceartmhíol mór an deiscirt

Ainmhí mór is ea an ceartmhíol mór an deiscirt. 

Mamaigh
Míol mór
Míol mór bán

Ainmhí mór mara is ea an míol mór bán (Delphinapterus leucas). Mamach atá ann. Tá sé dúchasach don Aigéan Artach agus do na farraigí ina thimpeall.

Mamaigh
Míolta móra
Caisealóid

Ainmhí mór is ea an chaisealóid, an t-aon bhall den ghéineas Physeter. Is í an chaisealóid an míol mór fiaclach is mó dá bhfuil ann. Tá an inchinn aici an ceann is mó i ríocht na n-ainmhithe, daoine san áireamh.

Mamaigh
Míolta móra
Míol mór fiaclach

Ainmhí mór is ea an míol mór fiaclach. 

Mamaigh
Míol mór
Míolsiorc

Is iasc é an míolsiorc a aimsítear in aigéin an domhain. Is é an speiceas iasc is mó atá fós beo ar domhain. Dáilte go fairsing in uiscí dromchlacha na bhfarraigí trópaiceacha. Suas le 18 m ar fhad is 20 tonna meáchain. Itheann sé mionorgánaigh phlanctónacha den chuid is mó.

Éisc
Luathrán

Is éan é an luathrán nó an ladhrán geal. Is baill d'fhine na Scolopacidae iad. 

Éin
Cheryl

Is amhránaí, ban-aisteoir, damhsóir agus mainicín í Cheryl Ann Tweedy. Tharraing sí clú uirthi féin sa chlár Popstars - The Rivals (ITV) sa bhliain 2002. Tháinig an grúpa ceoil Girls Aloud le chéile.

Gairme

2008-2010: The X Factor agus 3 Words
Sa bhliain 2008 thosaigh Cheryl ag obair ar an sraith teilifíse The X Factor mar bhreitheamh.

Sa bhliain 2009 fuair sí clú agus cáil mar amhránaí aonair le "Fight For This Love". Tá an t-amhrán seo le fáil ar an albam "3 Words". 

Ar an 3 Iúil 2010, fuair Cheryl tinn le maláire, agus bhí uirthi tréimhse chúpla seachtain a chaitheamh in ospidéal dá barr. Ghlac Nicole Scherzinger a ról ar 'The X-Factor' agus í tinn.

D'eisigh Cheryl a céad albam 3 Words ar an 16 Deireadh Fómhair 2009.

2010-2012: Messy Little Raindrops agus A Million Lights
D'eisigh Cheryl a dara halbam Messy Little Raindrops ar an 29 Deireadh Fómhair 2010.

D'eisigh Cheryl a tríú halbam A Million Lights ar an 15 Meitheamh 2012.

2014–2017: Only Human agus filleadh ar The X Factor
D'fhill Cheryl ar ais go dtí The X Factor don aonú sraith déag i Lúnasa 2014. D'eisigh sí a ceathrú albam Only Human ar an 7 Samhain 2014. D'fhógair sí i mí Aibreán 2016 go mbeadh sí ag imeacht ó The X Factor chun dul ag obair ar cheol.

2018: Cúigiú halbam agus The Greatest Dancer
I mí Iúil, 2018, d'fhógair Cheryl go raibh a cúigiú halbam beagnach críochnaithe. Bhí an chéad singil ón albam "Love Made Me Do It" eisithe ar an 9 Samhain 2018.

Saol Pearsanta
Phós Cheryl le Ashley Cole, peileadóir atá ag imirt le Chelsea agus Sasana, i mí Iúil 2006. Scair siad óna chéile i mí Feabhra 2010, agus chuir Cole isteach ar cholscaradh go hoifigiúil i mí Bealtaine 2010.

Phós Cheryl le Jean-Bernard Fernandez-Versini, ar an 7 Iúil 2014.

Gradaim agus ainmniúcháin 
Tá 19 ngradam buaite ag Cheryl. Tá 40 ainmniúchán faighte aici.

Scannánliosta

Dioscliosta 

Albaim Stiúideo
 3 Words (2009)
 Messy Little Raindrops (2010)
 A Million Lights (2012)
 Only Human (2014)

Ceirníní Leathfhada
 3 Words: The B-Sides (2010)

Camchuairteanna 
 2010: The Black Eyed Peas' The E.N.D. World Tour (An Eoraip)
 2012: A Million Lights Tour

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1983
Amhránaithe Sasanacha
Ceoltóirí Sasanacha
Ban-aisteoirí Sasanacha
Breithiúna The X Factor
Daoine beo
Gaineamhchearc

Is éan í an ghaineamhchearc Is ball d'fhine na Pteroclididae í. 

Éin
Gaineamhchearc Pallas

Is éan é an Gaineamhchearc Pallas Is baill d'fhine na Pteroclididae iad. 

Éin
Deilf bhánchliathánach an Atlantaigh

Ainmhí mara is ea deilf bhánchliathánach an Atlantaigh. 

Deilfeanna
Mamaigh
Deilf dhubh

Ainmhí mara is ea an deilf dhubh. 

Deilfeanna
Mamaigh
Deilf bholgshrónach

Ainmhí mara is ea an deilf bholgshrónach. 

Mamaigh
Dorád

Is iasc é an dorád (Coryphaena hippurus; Haváis: mahi-mahi, Spáinnis: dorado).

Éisc
Deilf liath

Ainmhí mara is ea an deilf liath. 

Mamaigh
Deilfeanna
Deilf gharbhfhiaclach

Ainmhí mara is ea an deilf gharbhfhiaclach (Steno bredanensis). Maireann an speiceas in uisce domhan trópaiceach ar fud an domhain.

Deilfeanna
Mamaigh
Deilf stríocach

Ainmhí mara is ea an deilf stríocach. 

Mamaigh
Deilf shocbhán

Ainmhí mara is ea an deilf shocbhán. 

Mamaigh
Deilfeanna
Naomh Iaróm

Fear léannta agus sagart Gréagach ab ea Iaróm (347 – 30 Meán Fómhair 420), Naomh Iaróm  (tugtar Diarmaid air uaireanta as Gaeilge) nó Eusebius Sophronius Hieronymus. 

Rugadh i Stridon é agus fuair sé bás san Bheithil.

D’aistrigh sé an Bíobla go Laidin agus atá ina éarlamh ar aistritheoirí.

Féach freisin 

 Lá Idirnáisiúnta an Aistriúcháin

Tagairtí 

Iaróm
Naomh Iaróm
Naomh Iaróm
Dochtúirí an Eaglais
Áilleán Meiriceánach

Is feithid é an tÁilleán Meiriceánach. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. Is cuairteoir neamhchoitianta é go hÉirinn.

Feithidí
Féileacáin
Féileacán fáinlearrach Sliabh Apo

Is feithid é an féileacán fáinlearrach Sliabh Apo (Graphium sandawanum). Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. Maireann sé sna hOileáin Fhilipíneacha.

Feithidí
Féileacáin
Féileacán éaneiteach

Is feithid é an féileacán éaneiteach. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Feithidí
Féileacáin
Bóín Dé sheachtbhallach

Is feithid í Bóín Dé sheachtbhallach (Coccinella septempunctata). 

Feithidí
Bóín Dé
Bóín Dé an dá bhall is fiche

Is feithid í Bóín Dé an dá bhall is fiche. 

Feithidí
Bóín Dé
Bóín Dé dhébhallach

Is feithid í Bóín Dé dhébhallach. 

Feithidí
Bóín Dé
Súdhiúlaí

Is éan é an Súdhiúlaí. Tá ceithre speiceas ann sa ghéineas Sphyrapicus. Tá siad dúchasach do Mheiriceá Thuaidh.

Éin
Damhán garraí

Is araicnid é an damhán garraí. Is ball d'ord na n-Araneae é. 

Feithidí
Lacha iascán

Is éan í an lacha iascán Is baill d'fhine na Anatidae iad. 

Éin
Eite-chosach

Ainmhí is ea an eite-chosach. 

Mamaigh
Eite-chosaigh
Rón eilifintiúil

Ainmhí is ea an rón eilifintiúil. 

Mamaigh
Eite-chosaigh
Rón fionnaidh Guadeloupe

Ainmhí is ea an rón fionnaidh Guadeloupe. 

Mamaigh
Eite-chosaigh
Rón Graonlannach

Ainmhí is ea an rón Graonlannach. 

Mamaigh
Eite-chosaigh
Rón eilifintiúil deisceartach

Ainmhí is ea an rón eilifintiúil deisceartach. 

Mamaigh
Eite-chosaigh
Sionnach liath Airgintíneach

Mamach is ea an sionnach liath Airgintíneach. 

Mamaigh
Sionnaigh
Scótar

Is éan é an scótar. Is ball d'fhine na nAnatidae é. De ghnáth bíonn an speiceas seo scartha ón speiceas Meiriceánach Melanitta americana, an scótar dubh.

Éin
An Féineachas

Ba chóras dlí in Éirinn sa Mheánaois é an Féineachas nó Dlí na mBreithiún.  Fada roimh an gCríostaíocht, bhí córas dlí i bhfeidhm in Éirinn ar a dtugtar "Féineachas" inniu.  

Dar le foinsí éigin, d'fhéadfadh go raibh na dlíthe seo i bhfeidhm 3500 bliain roimh Ré Chríost. Ní raibh litearthacht ar na Gaeil um an dtaca sin, agus bhí siad ag brath ar chóras béil chun na dlíthe a spreagadh agus a choinneáil. Níl mórán ar eolas againn faoi na dlíthe roimh theacht Naomh Pádraig chuig Éirinn, mar nár scríobhadh aon rud faoi ag an am sin.

Féach freisin 

 Hugh Kennedy

Tagairtí

Dlí
Rialóir

Is stiall díreach an adhmad, plaisteach nó miotal, marcáilte ar eatraimh chothroma agus úsáidte le líní díreach a tharraing nó faid a thomhais é rialóir. 

Stáiseanóireacht
William Shatner

Is aisteoir Ceanadach é William Shatner (a rugadh ar an 22 Márta 1931). Is fearr aithne air as an léiriú a rinne sé ar James T Kirk, captaen an USS Enterprise, sa tsraith teilifíse agus sna scannáin Star Trek.

Aisteoir 
Bhain Shatner clú agus cáil amach mar Chaptaen James T Kirk sa chlár teilifíse Star Trek thiar sna seascaidí. Rinne sé seacht scannán Star Trek idir 1979 agus 1994.

Spásaire 
B'é an duine is críonna riamh, ag 90 bliain, a chuaigh ar turas go dtí an spás sa bhliain 2021. Thaisteal ar roicéad de chuid Blue Origin, comhlacht a bhunaigh úinéir Amazon, Jeff Bezos sa bhliain 2000.

Tagairtí 

Aisteoirí Ceanadacha
Daoine a rugadh i 1931
Daoine beo
Dan O'Herlihy

Ba aisteoir Éireannach é Dan O'Herlihy a rugadh ar an 1 Bealtaine 1919 agus fuair bás ar 17 Feabhra 2005.

Tagairtí 

Aisteoirí Éireannacha
Daoine a rugadh i 1919
Básanna in 2005
Daoine as Contae Loch Garman
Sergio Leone

Ba stiúrthóir é Sergio Leone a rugadh san Róimh, An Iodáil ar an 3 Eanáir 1929 agus fuair bás ar an 30 Aibreán 1989.

Tagairtí 

Stiúrthóirí scannán Iodálacha
Daoine Sasanacha
Daoine a rugadh i 1929
Básanna i 1989
Tanc

Is éard atá i gceist le tanc ná saghas feithicle cogaíochta. Bíonn siad armúrtha agus bíonn gunnaí acu. 

Ba iad fórsaí na Ríochta Aontaithe a d'fhorbair agus a d'úsáid an tanc don chéad uair sa Chéad Chogadh Domhanda. Bhíodar an-tábhachtach sa Dara Cogadh Domhanda. Úsáidtear go forleathan iad i bpríomh-airm an lae atá inniu ann.

Leabharliosta 
 Macksey, Kenneth and Batchelor, John H. (1970), Tank: A History of the Armoured Fighting Vehicle, New York: Scribner, ISBN 0-345-02166-5; ISBN 0-356-03461-5; ISBN 0-684-13651-1 
 Ogorkiewicz, Richard M. (1991), Technology of Tanks, Coulsdon, Surrey: Jane's Information Group, ISBN 0-7106-0595-1 
 Weeks, John (1975), Men Against Tanks: A History of Anti-Tank Warfare, New York: Mason Charter, ISBN 0-88405-130-7; ISBN 0-7153-6909-1
 Werner Oswald: Kraftfahrzeuge und Panzer der Reichswehr, Wehrmacht und Bundeswehr, Motorbuch Verlag Stuttgart, ISBN 3-87943-850-1
 Kenneth Macksey & John Batchelor: Die Geschichte der Panzerkampfwagen, Wilhelm Heyne Verlag München, ISBN 3-453-52081-5
 Christopher F. Foss: Die Panzer des Zweiten Weltkrieges, Das Nachschlagewerk, Podzun-Pallas Verlag, ISBN 3-7909-0345-0
 David Miller & Christopher F. Foss: Moderne Gefechtswaffen. Technik, Taktik und Einsatz., Motorbuch Verlag Stuttgart, ISBN 3-613-01925-6
 C. F. Foss, J. F. Milsom, J. S. Weeks, G. Tillotson, R. M. Ogorkiewicz: Panzer und andere Kampffahrzeuge von 1916 bis heute, Buch und Zeit Verlagsges. Köln, Sonderausgabe
 Walther K. Nehring: Die Geschichte der deutschen Panzerwaffe 1916 – 1945, Motorbuch Verlag Stuttgart, ISBN 3-87943-320-8
 Armin Halle, Carlo Demand: Panzer – Illustrierte Geschichte der Kampfwagen, Scherz Verlag

Naisc 
Sentinel (tanc)

Naisc sheachtracha 

 www.panzer-archiv.de (Panzer des Zweiten Weltkriegs)
 L'Évolution des chars de combat , revue militaire suisse, février 2007
 Tanks of World War I
 Allied tank aces of World War II
 Tanks-alot.co.uk

Feithiclí armúrtha
Steven Seagal

Is aisteoir Meiriceánach é Steven Frederic Seagal (a rugadh ar an 10 Aibreán 1952). Saolaíodh i Michigan é. Bhí mac amháin agus triúr iníonacha ag a thuismitheoirí, Giúdach agus bean de phór na hÉireann. Bhí sé ina theagascóir aikido sa tSeapáin ar feadh tamaill, ach d'fhill sé ar Mheiricéa agus chuaigh leis an aisteoireacht.

Steven Seagal
Steven Seagal
Daoine beo
Cánóg

Is éan í an chánóg Is baill d'fhine na Procellariidae iad. 

Éin
Cangarú francaigh gaineamhlaigh

Ainmhí is ea an cangarú francaigh gaineamhlaigh. 

Mamaigh
Cangarú glas oirthearach

Ainmhí is ea an cangarú glas oirthearach. 

Mamaigh
Loch Konstanz

Is loch mór é Loch Konstanz (, , , , , Laidin: Lacus Brigantinus) atá suite idir an Ostair, an Eilvéis agus an Ghearmáin. Le bheith beacht, tá dhá loch ann, an Loch Thuas nó Obersee agus an Loch Thíos nó Untersee atá i bhfad níos lú ná an Loch Thuas. Ritheann an abhainn úd Seerhein eatarthu. 

Tagraíonn na hainmneacha Gaeilge, Béarla agus ainmneacha as na teangacha Rómánsacha do chathair Konstanz, agus í suite chois an locha. Maidir leis an ainm Laidine, is léir go raibh ainmneacha éagsúla ag na húdair Mheánaoiseacha ar an loch, ach is é an t-ainm is sine ná Lacus Brigantinus. San tseanársaíocht ba é Brigantinum (inniu: Bregenz) an chathair ba tábhachtaí cois an locha, agus é ainmnithe as an treibh Cheilteach a raibh cónaí uirthi timpeall na cathrach: na Brigantii, as Laidin. 

Maidir leis an ainm Gearmáinise Bodensee, tagraíonn sé do cheann de na cathracha agus na háitribh timpeall an locha freisin: Bodman (inniu, Bodman-Ludwigshafen timpeall ar cheann thuaidh thiar an Locha Thuas).

Is é Loch Konstanz an tríú loch is mó i Lár na hEorpa de réir thoirt an uisce atá ann. Níl ach Loch na Ginéive san Eilvéis agus Loch Balaton san Ungáir níos toirtiúla.

Konstanz
Tíreolaíocht na hEorpa
Loch Victoria

Tá Loch Victoria suite san Afraic idir an Chéinia, Uganda agus Tanzania. 

Tarraingíonn an t-ainm do Victoria, banríon na Breataine. Ba é John Hamming Speke, an chéad Eorpach a thug cuairt air, a bhaist an t-ainm seo ar an loch. Shroich sé an cósta theas sa bhliain 1858.

Is é an loch is mó san Afraic é: 68,800km cearnógach. Is é Victoria an loch is mó sna trópaicí agus an dara loch fionnuisce is mó ar domhan (níl ach Loch Superior i Meiriceá Thuaidh níos mó).

Victoria
Tíreolaíocht na hAfraice
Piobar (glasra)

Is glasra é an piobar. Planda bliantúil atá ann, atá dúchasach do na trópaicí sa Domhan Úr, a úsáidtear mar ghlasra. Gaolmhar leis an bpráta is an tráta, le bláthanna bána cosúla. Na duilleoga mór; na caora mór bog inite, le cruthanna is dathanna éagsúla. Tagann an blas te géar ón gceimiceán caipsicin a bhíonn sa phlacaint ann. Úsáidtear ina iomláine é nó meilte ina phúdar. Cuimsíonn sé na piobair paiprice, cillí, piobar Chéin is piobar dearg, agus cuid mhaith cineálacha áitiúla. Is piobair dhearga neamhaibí na piobair ghlasa.

Glasraí
Piobar dearg

Is glasra é an piobar dearg. 

Glasraí
Spadalach tuaisceartach

Is éan é an spadalach tuaisceartach Is baill d'fhine na Anatidae iad.

Tagairtí 

Éin
Cangarú crainn Goodfellow

Ainmhí is ea an cangarú crainn Goodfellow. 

Mamaigh
Cangarúnna
Esopus, Nua-Eabhrac

Baile beag i gContae Ulster, in oirthear Nua-Eabhrac, sna Stáit Aontaithe, is ea Esopus. Tá Esopus suite ar bhruach thiar na habhann Hudson, taobh theas de chathair Kingston. “Bruacha arda” is ciall do “Esopus” sa teanga Lenape, ainm a thugtaí ar an bpobal áitiúil Lenape freisin. Bhí 9,331 duine ina gcónaí in Esopus de réir dhaonáireamh na bliana 2000. Tá dhá ghráig déag ("hamlet," téarma atá in úsáid go forleathan i stát Nua-Eabhrac) ar fad in Esopus. Tá oifigí bardais Esopus le fáil i ngráig Port Ewen.

Stair 

Bhí áit thrádála ag na hOllannaigh agus ag na Lenape in Esopus sa chéad chuid de na 1600í. Fearadh cogadh idir an dá dhream seo faoi dhó sa cheantar. “Cogaí Esopus” a thugtar orthu. (Thugtaí an t-ainm “Esopus” ar cheantar a bhí níos mó ná an baile beag atá ann inniu. Ba chuid d'Esopus í an áit a bhfuil cathair Kingston inniu.) Níor éirigh le ceachtar den dá thaobh bua a bhreith, agus ghabh na Sasanaigh an choilíneacht Ollannach go gairid i ndiaidh an dara cogadh. Kingston a bhí ag riaradh ghnóthaí na háite as sin amach. 

Rinneadh baile beag neamhspleách d'Esopus sa bhliain 1811. Ar na daoine nótáilte a bhí ina gcónaí sa cheantar sa 19ú haois bhí Sojourner Truth, daonuasclóir clúiteach a raibh cónaí uirthi mar sclábhaí i ngráigeanna Rifkin, Port Ewen, agus West Park go dtí go bhain sí a saoirse amach. Nuair a bhí sí ina cónaí i Rifkin (go dtí 1807 nó 1808) ní raibh aici ach Ollainnis.

Geografaíocht 

Tá 41.9 míle cearnach (109 km2) in Esopus, 37.2 míle cearnach (96 km) de thalamh agus 4.6 míle cearnach (12 km) faoi uisce. Téann an príomhbhóthar 9W ó dheas ó thuaidh tríd an bhaile feadh bhruach na habhann. Tógadh a lán tithe móra ar bhruacha na habhann sa 19ú haois agus go luath san 20ú aois; tugadh an chuid ba mhó díobh d’eagraíochtaí creidimh i ndiaidh don cháin ioncaim teacht isteach sna 1920idí. Tá fíniúnacha sa cheantar chomh maith.

An Ghaeilge 

Tá baint ag Esopus leis an Ghaeilge ar dhá shlí. Bíonn cuid mhaith d'imeachtaí Dhaltaí na Gaeilge ar siúl in Esopus ag ionad chúrsaí spioradálta na mBráithre Máireacha. Tá an t-ionad Máireach suite idir Bealach 9W agus an abhainn i lár páirceanna agus coillte.

Míle slí níos faide ó dheas i ngráig West Park ar Bhealach 9W, tá teach mór ag na Bráithre Críostaí. Is i reilig na mbráithre ansin a cuireadh an Bráthair Séarlas Ó Cuinn. Ba mhúinteoir Gaeilge é agus scoláire ar litríocht na Gaeilge. Bhí sé ina ollamh le Béarla i gColáiste Í (Ollscoil Í anois) i New Rochelle. Crann taca láidir don teanga i Nua-Eabhrac a bhí ann lena linn.

Tagairtí

Nasc Seachtrach 
 Suíomh Idirlín Bhaile Esopus

Bailte i Nua-Eabhrac
Inis Toirc

Is oileán ar chósta na hÉireann í Inis Toirc. 

Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe
Oileáin na hÉireann
Oileáin Mhaigh Eo
Gaeltacht Chontae Mhaigh Eo
Linne Chluaidh

Is linn nó caoláire in iarthar na hAlban í an Linne Chluaidh. Tá sí suite idir Cinn Tìre agus mórthír na hAlban. Sníonn an Abhainn Chluaidh isteach ann.
Ag an mbealach isteach, tá an linne thart ar 42 km ar leithead.

Ritheann an Balla Antonine, balla ársa Rómhánach, idir Linne Chluaidh agus Linne Foirthe (nó Linn Giùdain).

Tíreolaíocht
Bailte ar an linne
 Aird Rosain, An Leargaidh Ghallda, An t-Sròn 
 Baile an t-Salainn, Baile Bhòid, Baile Eilidh, Breadhaig
 Ceann Loch Chille Chiarain,
 Dùn Breatann, Dùn Omhain
 Guireag, Grianaig, 
 Inbhir Gharbhain, Inbhir Àir, Irbhinn
 Loch an Eilein, Loch Raonasa
 Port a' Mhuilinn, Port Ghlaschu, Preastabhaig

Oileáin ar an Chluaidh

áitrithe 
 Arainn
 Cumaradh Mòr
 Eilean Bhòid
 Eilean MoLaise

neamháitrithe 
 Creag Ealasaid
 Cumaradh Beag
 Eilean Dà Bhàrr
 Innis Mheàrnaig
 Pladaigh
 Eilean Mhoire (Béarla:Lady Isle)
 Sgat Mòr is Sgat Beag
 Eilean a' Chaisteil
 Sandaigh

Caolais na hAlban
Earra-Ghàidheal agus Bòd
linnte na hAlban
Irish Village

Scannán is ea The Irish Village. Rinneadh taifead air’ i mbaile an Chruacháin i gContae Chorcaí sa bhliain 1959. Ba é James Clark, stiúrthóir as an mBreatain, a stiúraigh é. Bhuaigh sé gradaim BAFTA agus Oscar ina dhiaidh sin. Cuireann sé síos ar an sochaí agus saol sa cheantar sa bhliain 1959. Sa ghuthú deirtear nach bhfuil aon cheo speisialta faoin sráidbhaile ach go bhfuil sé ag dul i léig.

Tagairtí

Naisc 
 TG4.tv - Irish Village

Scannáin Béarla
Scannáin na hÉireann
Scannáin na Breataine
Michael Cronin

Scoláire agus scríbhneoir Éireannach é Michael Cronin, a rugadh sa bhliain 1960. Bhain sé amach sé BA ó Choláiste na Tríonóide (1982), MA ó UCD (1986) agus PhD ó Choláiste na Tríonóide (1991). Chaith sé seal sa Fhrainc, ag léachtóireacht ar an mBéarla in Université François Rabelais ó 1982 go 1983 agus in École Normale Supérieure ó 1983 go 1984. Chaith sé bliain ina léachtóir le Fraincis i gColáiste Phádraig, Droim Conrach sula bhfuair sé post in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath sa bhliain 1986.

Ar na gradaim a bronnadh air agus na duaiseanna atá buaite ag Michael Cronin, tá an Prix du Québec (2002), ollúnacht onórach a bhronn an Universidad Ricardo Palma i bPeiriú air sa bhliain 2001 agus duais CATS Vinay Darbelnet don leabhar Across the Lines (Cork University Press, 2000) sa bhliain 2001. Toghadh é mar Bhall d’Acadamh Ríoga na hÉireann sa bhliain 2006 agus ceapadh é mar Officier de l’Ordre des Palmes Académiques (Rialtas na Fraince) sa bhliain 2007. Tá sé in Stiúrthóir ar an Ionad um Staidéar an Aistriúcháin agus Téacs in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath.

Saothar foilsithe 
 An Ghaeilge san aois nua/Irish in the new century, Cois Life, 2005
 Translation and Globalization, Routledge, 2003.
 Irish Tourism: Image, Culture and Identity, Channel View Publications, 2003.
 Time Tracks: Scenes from the Irish Everyday, New Island, 2003.
 The Languages of Ireland, Four Courts Press, 2003.
 Irish Tourism: Image, Culture and Identity, Cork University Press, 2002.
 The Languages of Ireland, Four Courts Press, 2002.
 Reinventing Ireland: Culture, Society and the Global Economy, Pluto Press, 2002.
 Translating Tomorrow: Translation, Technology and Interculturality in a Global Age [forthcoming], Routledge, 2002.
 Across the Lines: Travel, Language, Translation, Cork University Press, 2000.
 Unity in Diversity? Current Trends in Translation Studies, St Jerome Press, 1998.
 Anthologie des nouvelles irlandaises, L'Instant meme, 1997.
 Translating Ireland: Translation, Languages and Identity, Cork University Press, 1996.
 Tourism in Ireland: A Critical Analysis, Cork University Press, 1993.

Nascanna seachtracha 
 Official site 
 Home Page at Dublin City University

Tagairtí 

Cronin, Michael
Cronin, Michael
Daoine beo
Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Cill Mhantáin

Príomhbhaile riaracháin Chontae Chill Mhantáin is ea Cill Mhantáin (Lochlainnis: Víkingr-lág "cluain na nUiginneach"; Béarla: Wicklow). Tá an baile suite ar chósta thoir na hÉireann, taobh ó dheas ó Bhaile Átha Cliath. Bhí 10,356 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.

Bailte i gContae Chill Mhantáin
Teimisticléas

Polaiteoir agus ginearál Aithneach ab ea Teimisticléas (Gréigis: Θεμιστοκλῆς; "Glóir an Dlí"); c. 524-459 RC.

Bhí sé ar dhuine de phór nua pholaiteoirí, i dteannta a chéile comhraic Aristides, a tháinig chun tosaigh i mblianta luatha an daonlathais Aithnigh. 

Mar pholaiteoir, bhí Teimisticléas ina phobalóir, a bhí ag brath ar tacaíocht ó Aithnigh ísealaicmeacha, agus a bhí de ghnáth i gcoimhlint leis na huaisle Aithneacha. 

Tofa ina 'archon' (Gréigis: ἄρχων, 'Rialóir' nó 'Tiarna') sa bhliain 493 RC, ghlac sé céimeanna chun cumhacht chabhlach na hAithne a mhéadú, agus a bhí ina nós athfhillteach ina shaol polaitiúil. 

Le linn chéad ionradh na bPeirseach ar an Ghréig, throid sé ag Cath Mharatóin, agus b'fhéidir gur cheann de na 10 strategos (Gréigis: στρατηγός, ginearál) sa chath é.

Tagairtí 

An tSean-Ghréig
Básanna i 459 RC
Daoine a rugadh i 524 RC
Polaiteoirí na Gréige
Pobalóirí
Cro-Magnon

Ba iad na Cro-Magnon na daoine nua-aimseartha is luaithe (Homo sapiens sapiens) de Phailéiliteach Uachtarach na hEorpa. Glactar leo i measc antraipeolaithe mar fhréamhshamhail de Homo sapiens an lae inniu. Tugann meastachán radaiméadrach ar na hiarsmaí is luaithe atá ar eolas againn le fios gur mhair na daoine seo san Eoraip 35,000 bliain ó shin, sa ré Phléisticéineach

Sanasaíocht 
Ainmnítear na Crómagnónaigh as na pluaiseanna Abri de Crô-Magnon (Fraincis: Carraig dídine Chrô-Magnon) in aice leis an común Les Eyzies-de-Tayac-Sireuil in iardheisceart na Fraince, áit a bhfuarthas a gcreatlaigh, chomh maith le huirlisí cloiche agus iarmhair ainmhithe artacha atá imithe in éag anois. Daoine arda ab ea iad, sárshealgairí a mhair i bpluaiseanna is scáthláin carraigeacha, ní hamháin in iarthar na hEorpa ach lár na hEorpa is an Rúis. D'fhágadar deilbhíní, greanadóireacht agus pictiúir cháiliúla ar bhallaí na bpluaiseanna. Ba iad na Cro-Magnon na daoine (Homo sapiens) nua-aimseartha is sine ar eolas san Eoraip, agus ón tús ceanglaíodh iad leis an líníocht phluaise i Lascaux agus le chultúr Aurignach a d'fhás agus a tháinig i dtreis i nDeisceart na Fraince agus na Gearmáine. Mar a thángthas ar iarsmaí bhreis daoine nua-aimseartha i láithreáin seandálaíochta in Iarthar na hEorpa agus in áiteanna eile, rinneadh dul chun cinn i dteicníocht dátaithe sa 20ú haois, agus cuireadh fionnachtana nua leis an tacsanomaíocht.

Réamhstair
Antraipeolaíocht
Pailé-ointeolaíocht
Gníomhaireacht Chomhshaoil Eorpach

Is í an Ghníomhaireacht Chomhshaoil Eorpach (GCE) an comhlacht san Aontas Eorpach (AE) atá tiomnaithe d’fhaisnéis iontaofa, neamhspleách a chur ar fáil maidir leis an gcomhshaol. Is í an príomhfhoinse faisnéise dóibh siúd a bhfuil baint acu le beartas comhshaoil a fhorbairt, a ghlacadh, a chur i bhfeidhm agus a mheas, chomh maith leis an bpobal i gcoitinne. Cuimsíonn ballraíocht an GCE Ballstáit an AE, ach is féidir le tíortha
nach Ballstát de chuid an Aontais Eorpaigh iad a bheith ina mbaill freisin. Tá 32 tír ina mbaill anois: an 27 Ballstát de chuid an AE i dteannta leis an Íoslainn, Lichtinstéin, an Iorua, an Eilvéis agus an Tuirc. Chuir an Albáin, an Bhoisnia agus an Heirseagaivéin, an Chróit, Poblacht Iar-Iúgslavach na Macadóine, Montainéagró agus an tSeirbia iarratas isteach ar bhallraíocht i gcomhpháirt agus táthar i mbun comhoibrithe cheana féin leis an GCE le roinnt blianta anuas.

Ghlac a tAontas Eorpach leis an rialachán chun an GCE a chur ar bun sa bhliain 1990. Tháinig sé i bhfeidhm go déanach sa bhliain 1993 díreach tar éis an chinnidh chun a ceanncheathrú a bheith lonnaithe i gCóbanhávan. Cuireadh tús le hobair i ndáiríre sa bhliain 1994.

Is é an tOllamh Jacqueline McGlade Stiúrthóir Feidhmiúcháin na Gníomhaireachta faoi láthair.

Tagairtí 

An tAontas Eorpach
Naomh Séamus, mac Zeibidé

Duine den Aspal Déag Íosa ba ea Naomh Séamus, mac Zeibidé (San Séamas uaireanta). Tugtar Séamus Mór air toisc go raibh Séamus eile i measc an Dáréag, Séamas Beag, mac Alfaeus (Séamus Beag).

Comórtar Lá Fhéile San Séamas ar 25 Iúil.

Saol 
Aspal ab ea é, deartháir le hEoin agus mac Zeibidé. 

Níl ach beagán eolais againn faoi thús a shaol.  Bhí Zeibidé ina iascaire agus seans gur chónaigh sé i mBéatsáide (Eoin 1:44) nó i gCafarnáúm.  Bhí roinnt fear ag obair dhó (Marcus 1:20). Ba bhean chráifeach í Salómae agus bhí sí mar bhall de lucht leanúna Íosa Críost (Matha 27:55,; Marcus 15:40, 16:1; Lúcás 8:2, 23:55-24:1). 

Shíltear nach bhfuair Séamas ná Eoin a gcuid oideachais i scoil raibíneach. Dá bharr sin, ní raibh siad aitheanta mar fhir oilte leis na Giúdaigh. Is cosúil gur bhfuair siad an caighdeán céanna oideachais a fuair daoine eile ina n-aicme, is é sin an gnáthoideachas Giúdach. Deirtear gur b'fhéidir go raibh na deartháireacha ina gcol ceathracha le Íosa Criost, eolas amhrasach. Bhí muintir na Gailíle cráifeach, crua, dícheallach, cróga agus b'iad na cosantóirí ab fhearr den náisiúin Giúdach.

Aspal 
Iascaire ab ea San Séamas agus bhí ardmheas ag Íosa air, is cosúil. Bhí sé i láthair ag Claochlú an Tiarna (ar shliabh Tabor b'fhéidir) agus i nGairdín Getsemaní le linn allais fola Íosa. 

Cosúil leis na hAspail eile bhí San Séamas de dhualgas air Soiscéal Dé a scaipeadh agus an Eaglais a bhunú mar a d’ordaigh Íosa. Thug sé aghaidh ar Leithinis na hIbéire chun an obair seo a chomhlíonadh. 

Deirtear uaireanta gur chabhraigh San Séamas leis na Críostaithe an lámh in uachtar a fháil ar na Moors (a rinne ionradh ar an Spáinn sa bhliain 711).

Bású 
Nuair a d’fhill San Séamas ar Iúdáia, chuir Rí Herod Agrippa 1 é chun báis sa bhliain 44 AD. Tógadh a chorp ar ais go dtí Galicia sa Spáinn. Tá sé curtha i Santiago de Compostela. Tá sé mar phatrún ar an Spáinn agus ar oilithrigh.  

Leis na céadta bliain tá oilithrigh ó gach aird den domhan ag siúl Camino de Santiago chuig a uaigh. Inniu meallann an Camino go Santiago na mílte oilithreach gach bliain as ceithre chreasa an domhain.  Is fada an bhaint atá ag na Gaeil leis an oilithreacht go Santiago de Compostela.

Féach freisin 

 Camino de Santiago
 Naomh Séamas Beag
 Eoin Soiscéalaí
 Claochlú an Tiarna

Tagairtí 

Naoimh
Mairtírigh
Dáréag Aspal
Daoine curtha chun báis
Básanna i 44
El Greco

Ealaíontóir Gréagach ab ea El Greco nó Doménikos Theotokópoulos, 1541 – 7 Aibreán, 1614). Saolaíodh sa Chréit é. Bhog sé go dtí an Iodáil sa bhliain 1567. Tar éis deich bhliain a chaitheamh anseo, chuaigh sé ar aghaidh go dtí an Spáin,  agus d’fhan sé ansin go dtí go bhfuair sé bás. Ciallaionn a leasainm El Greco "an Gréagach" i Spáinnis.

El Greco
El Greco
El Greco
Eaglais Cheartchreidmheach na Rúise

Is eaglais Chríostaí í Eaglais Cheartchreidmheach na Rúise. Русская Православная Церковь a thugtar uirthi i Rúisis. Tá 135 milliún ball aici.

An Rúis
Ceartchreidmheachas
Agaiméamnón

Rí i miotaseolaíocht na Sean-Ghréige é Agaiméamnón nó Agamamnón (Agamemnon as Béarla). Bhí sé ina rí ar Mhicéine nó ar Argas. Bhí sé ina cheannaire ar fhórsaí na nGréagach i gCogadh na Traí. Gabhadh an chathair, ach dúnmharaíodh Agaiméamnón nuair a d'fhill sé ar an nGréig.
Agaiméamnón (ciallaíonn a ainm, Ἀγαμέμνων, “an-seasmhach”) : mac Aitréuis agus rí na nAchaiach. Fuaimnigh: Á-ga-mém-non/a.ɡa.mem.nɔn/. Tuiseal ginideach: Agaiméamnóin.

Tagairtí:

Miotaseolaíocht na Gréige
An tSean-Ghréig
Purt Earn

Is baile é Port Earn (Gaeilge Mhanann: Purt Çhiarn) i ndeisceart Oileán Mhanann. Tá 3369 duine ina gcónaí ann, de réir daonáirimh na bliana 2001.

Stair 
Ciallaíonn a t-ainm 'Port Earn' port an iarainn nó b'fhéidir port an tiarna. Tógadh an tonnchosc seachtrach, atá le feiceáil ag lag trá amháin , sa bhliain 1863 ag baint úsáide as an 'Port Erin Breakwater Railway' agus chonaic an chéad inneall gaile a úsáideadh ar an oileán. Sa bhliain 1884 áfach scrios stoirm an tonnchosc agus níor atógadh é. Inniu, léiríonn baoi marcóir méid an thonnchoisc agus tá cuid de le feiceáil go soiléir fós ar thaobh na tíre.

Sráidbhailte in Oileán Mhanann
Lúcás Soiscéalaí

Is údar Soiscéal Naofa Íosa Críost de réir Lúcáis é Lúcás.

Féach freisin 

 Matha Soiscéalaí
 Marcas Soiscéalaí
 Eoin Soiscéalaí

Tagairtí
 
  

Críostaithe
Lúcás Soiscéalaí
Lúcás Soiscéalaí
Cív

Is í Cív (Київ) príomhchathair na hÚcráine agus an chathair is mó sa tír sin.  Is í Cív an t-ochtú cathair is mó san Eoraip. 

Tá an chathair suite ar dhá bhruach Abhainn an Dnieper, i lár thuaidh na hÚcráine.

Stair 
Bunaíodh an Cív sa dara leath den 9ú haois cé go dtugtar 456 go minic mar bhliain a bunaithe.  

I mí  Lúnasa 1941, chinn na Naitsithe, in ainneoin easpa soláthairtí, Panzer Grúpa 2 a sheoladh chuig an líne tosaigh san Úcráin agus i gcathair Leningrad. Bhí an t-ionsaí ar Kiev thar a bheith rathúil.  D'éirigh leis na fórsaí Gearmánacha na Sóivéadaigh sa chathair a thimpeallú agus a dhíothú.   

Sa bhliain 2022, mheas na Rúisigh go mbeadh seilbh glactha acu ar phríomhchathair na hÚcráine laistigh de thrí lá, tar éis thús an ionraidh. Ach bhí na hÚcránaigh in ann an fód a sheasamh timpeall Kyiv, agus iontas as domhan ar na hionróirí. Nuair a bhog na Rúisigh i dtreo chathair Kyiv, ní raibh córas soláthair cuí eagraithe acu toisc gur cheap siad go mbeadh an cath thart laistigh de thrí lá. Dhírigh na hÚcránaigh a n-ionsaithe ar na línte soláthair agus bhí tionchar nach beag ag na hiarrachtaí seo ar chinneadh na Rúise tarraingt siar ón gcath cúpla seachtain níos déanaí.

Féach freisin 

 FC Dynamo Kyiv

Tagairtí 

Cathracha san Úcráin
An Úcráin
Peirséas

Is pearsa a bhaineann le seanstair agus miotaseolaíocht na Gréige é Peirséas. 

Ba é Séas a athair agus ba í Danae a mháthair.
Ba í Andraiméide a bhean chéile.
Ba é Steinileas a mhac.

Ba mhaith le Polydectes Danaë a phósadh ach níor mhaith le Peirséas é seo. [1]

Bhain Peirséas ceann Mheadúsa di. [1]

Bhí Peirséas an bunaitheoir agus céad rí Mhicéanae. 

Ainmníodh réaltbhuíon Peirséas [2] agus na Peirsidí i gcuimhne ar Peirséas.

Tugtar é Persée sa Fhraincis [3] agus Perseus as Béarla.

Tagairtí 

Miotaseolaíocht na Gréige
Polagán

Sa chéimseata, de ghnáth, is éard is polagán ann ná figiúr déthoiseach a bhíonn cuimsithe le cosán dúnta nó ciorcad, comhdhéanta de sheicheamh críochta de mhírlínte díreacha (is é sin, le slabhra polagánach dúnta). Tugtar 'imill' nó 'taobhanna' ar na codanna seo, agus tugtar 'reanna' nó 'coirnéil' ar na pointí ina gcasann dá imeall le chéile. Is éard is m-gán ann ná polagán le 'n' taobh. Tugtar 'an corp' uaireanta ar taobh istigh pholagáin. Is sampla é an polagán déthoiseach de 'polytope' gur féidir aon líon d' uimhreacha toisí a bheith aige.

Má bhíonn n taobh sa pholagón, is ionann suim na n-uillinneacha inmheánacha agus (2n-4) dronuillinn nó (n-2) π. I bpolagón rialta bíonn na taobhanna uile ar comhfhad, agus is ionann na huillinneacha inmhéanacha ag gach stuaic. Is triantán comhshleasach polagón rialta le 3 thaobh. Is cearnóg ceann le 4 thaobh. Tá líon éigríochta figúirí rialta.

Féach freisin 
 Triantán
 Dronuilleog

Geoiméadracht
Graiféin

Is éard is Graiféin ann ná leathán plánach aon-adamh-tiubh de sp2-carbón a bhíonn nasctha go dlúth i laitís chriostail chíorach.

Comhdhúile aramatacha
Carbón
Nanaitheicneolaíocht
Naomh Seoirse

Naomh is ea Seoirse (idir 256 agus 285 – 23 Aibreán 303), a rugadh in Iúdáia agus a fuair bás san Bhitín.

Tagairtí 

Naoimh
Mairtírigh
Básanna i 303
Bliain bhreithe anaithnid
Siombailí 3j Wigner

Tá na Siombailí Wigner 3j neasghaolta le Comhéifeachtaí Clebsch-Gordon i meicnic chandamach.
Cogadh an Mhíle Lá

Ba choimhlint armtha shibhialta é Cogadh an Mhíle Lá (Spáinnis: Guerra de los Mil Días) san Stát nua-chruthaithe Poblacht na Colóime, (lena n-áirítear Panama, a bhí ina chuid den Phoblacht sa tréimhse áirithe seo.) idir an Pháirtí Coimeádach, an Páirtí Liobrálach agus a chuid faicsean radacach (1899-1902). Sa bhliain 1899, bhí sé curtha i leith na Coimeádaigh go raibh siad ag coinneáil na cumhachta trí thoghcháin chalaoiseacha. Bhí an scéal níos measa toisc go raibh géarchéim eacnamaíoch i réim ag an am céanna de bharr praghsanna caife sa mhargadh idirnáisiúnta a bheith ag leagan, agus chuaigh seo i bhfeidhm go suntasach ar an fhreasúra, sé sin an Páirtí Liobrálach.

Tosach 
I rith an 19ú haois, ba thír í an Cholóim a bhí lán le éagobhsaíocht pholaitiúil, fachtóir a tháinig chun cinn mar an chúis is mó a spreag an cogadh sa bhliain 1886. Ba í seo an bhliain ina raibh 'Bunreacht na bliana 1863' curtha faoi chois, agus ina raibh doiciméid coimeádach níos lárnaitheach curtha ina ionad. Cáineadh 'Bunreacht 1863' mar thoradh ar mhí-úsáid cumhachta ag lucht na bhFeidearálacht le linn na tréimhse ina raibh na Liobrálaigh radacacha i gcumhacht.

Le linn Tréimhse Regeneración (na hAthbheochana) agus cruthú an bhunreachta '1886', chuir an rialtas leis na fadhbanna polaitiúla , agus thosaigh roinnt ranna ag gearán maidir leis an lár-rialtas. Sa réimse eacnamaíoch, chuir droch-chinntí polaitiúla leis na fadhbanna eacnamaíochta.

Phléasc an t-achrann idir na Liobrálaigh agus na Coimeádaigh ina chogadh. D'úsáid na Coimeádaigh toghcháin calaoiseacha chun fanacht i gcumhacht, agus mar thoradh ar sin mhéadaigh fearg an bhfreasúra. Ar bharr na timpeallachta a bhí ag éirí naimhdeach , bhí an tUachtarán Antonio Manuel Sanclemente ró-thinn chun rialú a thabhairt ar an tír, agus d'éirigh folús polaitíochta as sa tír. Leis an timpeallacht pholaitiúil agus an staid eacnamaíoch cruthaíodh dálaí cosúil le bairille púdair nach gá ach an solas is lú chun é a phléascadh.

Éirí amach na Liobrálach 

Ba é an 20 Deireadh Fómhair 1899 an dáta a bhí beartaithe le haghaidh tús an chogaidh. Mar sin féin, mar gheall ar neamhchríonnacht roinnt ginearál Liobrálach a bhí ag iarraidh tús a chur leis an gcogadh ar 17 Deireadh Fómhair, bogadh an dáta ar aghaidh. 

Cogaí cathartha
An Cholóim
Edith Cavell

Rugadh Edith Louisa Cavell an 4 Nollaig 1865 in Swardeston, Norfolk Shasana agus chuir scuad lámhaigh chun báis í an 12 Deireadh Fómhair 1915 sa Bhruiséil. Banaltra Shasanach a bhí inti, a chabhraigh le breis is 200 príosúnaigh cogaidh, ó Shasana, ón bhFrainc agus ón mBeilg, éalú go dtí an Ísiltír neodrach. Ghabh na Gearmánaigh an 5 Deireadh Fómhair 1915 í, agus dhaor chun báis í mar spíodóir agus as "coir a dhein dochar d'fhórsaí armtha na Gearmáine" ("Verbrechens zum Schaden für die deutschen Streitkräfte“). 

Bhí tionchar ag a bás ar Éirinn: cáineadh na Gearmánaigh chomh mór sin i Sasana, as bean a chur chun báis, gur dheacair dóibh féin an Chúntaois Constance Markiewicz a chur chun báis as a páirt in Éirí Amach na Cásca sa bhliain 1916, sé mhí tar éis bhás Edith Cavell.

Daoine a rugadh i 1865
Básanna i 1915