joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Judy Garland

Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Judy Garland (a rugadh ar an 10 Meitheamh 1922 agus fuair bás i 22 Meitheamh 1969).

Tagairtí 

Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1922
Básanna i 1969
Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Crosfhocal

Cluiche focal atá i gceist le crosfhocal (nó crosaire mar a thugtar air uaireanta). Is éard atá i gceist leis ná greille folamh a bhfuil slí ann do fhocail a thagann le chéile ag 'crosairí' na litreacha comónta eatarthu. Bíonn leath de na focail ag síneadh ó chlé go deas agus an leath eile ó bharr go bun. Bíonn ar an duine atá ina bhun boscaí a théann trasna agus síos i ngreille a líonadh le cabhair leideanna leis na focail chearta a aimsiú. Bíonn na leideanna seo uimhrithe agus bíonn túsuimhir na leide i gceann de na boscaí. Tá dhá phríomhchineál crosfhocail ann, ceann le leideanna simplí agus ceann a bhfuil leideanna crosta ann. Sa chrosfhocal simplí is comhchiallaigh de fhocail na leide nó freagraí simplí ar cheisteanna soiléire a bhíonn mar fhreagra den chuid is mó. Sa chrosfhocal crosta, áfach, bíonn níos mó den dúshlán i gceist, áit a mbíonn imeartas focal, tagairtí doiléire agus múnlaí seanbhunaithe in úsáid. Bíonn crosfhocail ar fáil i réimse leathan teangacha, is minic a úsáidtear iad le foghlaim focal nó teangacha a chur chun cinn. Bíonn crosfhocail a mbíonn téamaí áirithe acu nó cinn a bhíonn dírithe ar aoisghrúpa nó cumas faoi leith ann chomh maith. Is minic crosfhocail i nuachtáin laethúla agus sheachtainiúla chomh maith le bheith i bhfoilseacháin a bhaineann le cluichí focal nó bailiúcháin chrosfhocal díreach leo féin.

Caitheamh aimsire
Cluichí
The Rubberbandits

Grúpa hip-hop is ea The Rubberbandits (Gaeilge: Na Ropairí Rubair) as Cathair Luimnigh in Éirinn, le Blindboy Boatclub (fíorainm Dave Chambers) agus Mr. Chrome (fíorainm Bob McGlynn) i mbun. Cuireann siad malaí siopadóireacht phlaisteach orthu chun a aithne a cheilt ar stáitse. Bhíodh DJ Willie O'Dea J in éineacht leo ar stáitse go minic, ina thost agus masc air, caracatúr an polaiteoir Luimníoch, Willie O'Dea. Roinnt fir a léiriíodh O'Dea J, an DJ raidió Paul Webb ina measc. Cheap an grúpa gur ealaíontóirí iad, agus tugadh Gas Cuntism ar an ghluaiseacht. 

Ar feadh na mblianta, bhí Na Ropairí ar stáitse ag an bPicnic Leictreach agus Féile Ghrinn Idirnáisiúnta Bulmers. Bhí siad ina mbanna tacaíochta ag Alabama Three, Super Extra Bonus Party, agus Ice Cube. 

D'eisigh Na Ropairí an t-amhrán Horse Outside ar an 8 Nollaig 2010. Bhí breis is milliún radharc YouTube bainte amach acu taobh istigh de sheachtain. I 2011, bhronnadh Best Irish Act orthu ó Entertainment.ie, agus bhronnadh duais IFTA ar Horse Outside. Bhí an-tóir freisin ar Ba Mhaith Liom Bruíon le d'Athair sa bhliain 2011.

In Aibreáin 2014, chum agus chan siad ceol aitheantais ar an tsraith idirlíon Russell Brand The Trews.

Scríobh siad sceitsí grinn ar an tsraith ghrinn RTÉ Republic of Telly, an físeán Horse Outside san áireamh. I 2011, chruthaigh siad sraith idirlíon MTV. Scríobh agus rinne siad tráchtaireacht ar an tsraith teilifís The Impossible Gameshow, seó cluichí a bhí ar siúl ar ITV ó 2015 go 2016. I 2016, chruthaigh siad sraith fhaisnéise aoir, The Rubberbandits' Guide to Everything, ar RTÉ. 

I 2017, úsáideadh an t-amhrán Dad's Best Friend ar an fhuaimrian an scannán Trainspotting: T2. An bhliain chéanna, chuir siad amach Sonny, amhrán faoi mheabhairshláinte agus féinmharú.

I 2020, chuir siad amach na hamhráin Bertie Ahern agus Waiting.

Dioscliosta

Albaim

Singil

Naisc sheachtracha 

http://soundcloud.com/rnl/rubberbandits Agallamh le Mr. Chrome ar Raidió na Life

Tagairtí 

Ceoltóirí Éireannacha
Fuirseoirí Éireannacha
Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 2000
Naomh Caitríona

Ba naomh í Caitríona (282 – 305). Rugadh i gCathair Alastair, an Éigipt í agus fuair sí bás ann freisin. 

Caitríona
Caitríona
Cablegate

Scannal ba ea Cablegate  a tháinig chun solais ar an 28 Samhain 2010 nuair a d'fhoilsigh an suíomh WikiLeaks níos mó ná 250,000 doiciméad taidhleoireachta ó Mheiriceá. D'fhoilsíodh WikiLeaks na an fáisnéis   i gcomhar le roinnt nuachtán; El País (sa Spáinn), Le Monde (sa Fhrainc ), Der Spiegel (sa Ghearmáin), The Guardian (sa Ríocht Aontaithe), agus The New York Times (i SAM). Is macalla é an t-ainm 'Cablegate' ar Watergate, scannal a chuir deireadh le huachtaránacht Richard Nixon.

I measc ábhar na cáblaí, bhí teachtaireachtaí ó 300 ambasáid SAM idir 1966-2010.

Féach freisin 

 WikiLeaks

Tagairtí 

no:WikiLeaks#Publiseringen av USAs diplomatmeldinger
Scannail
2010
Polaitíocht na Stát Aontaithe
Daidí na Nollag

Is carachtar é Daidí na Nollag (San Nioclás nó Saintí uaireanta) (Béarla: Santa Claus, Santa) a aithnítear mar thraidisiún Nollag i dtíortha Iartharacha an domhain. Go hiondúil, deirtear gur seanfhear é agus féasóg bhán is culaith dhearg air, agus é ag fágáil bronntanais ag páistí an domhain Oíche Nollag.

Stair 
Is iomaí scéal faoin easpag naofa seo ón 4ú haois san Áise Bheag atá ann, an fear a leag síos an patrún do  Dhaidí na Nollag as a chuid carthanachta.Ar dtús ba thraidisiún Ollannach é San Nioclás (Sinterklass); thug sé bronntanais do leanaí ar 6 Nollaig, is é sin, lá fhéile Niocláis.
I Meiriceá Thuaidh, ghlac na coilínithe Sasanacha le cuid den cheiliúradh seo mar sheanghnás Nollag, agus rinneadh Santa Claus de 'Sintaklaas na nOllannach. I dtraidisiún seo na mBéarlóirí i Meiriceá Thuaidh, tagann an fear meidhreach seo ar Oíche Nollag ar charr sleamhnáin atá á tharraingt ag réinfhianna, agus é ag dreapadh anuas an simléir leis na féiríní a fhágáil ag na leanaí. Is nós bia agus deoch a fhágáil in araicis aige fosta.

Chuaigh an carachtar Meiriceánach go mór mór i bhfeidhm ar Dhaidí na Nollag mar a thuigtear san Eoraip é. Caitheann sé an bhliain go léir ag déanamh téisclime don Nollaig agus é ag déanamh bréagán ina cheárta agus ag coinneáil diansúile ar iompraíocht na bpáistí i rith na bliana. 

I gcultúir áirithe, tagann Knecht Ruprecht, Zwarte Piet nó Peadar Dubh in éindí le Daidí na Nollag. In áiteanna, is iad na síoga sa cheárta a dhéanann na bréagáin, agus i leaganacha eile den scéal tá sé pósta.

Áit conaithe 
I dtíortha an Bhéarla is gnách a rá go bhfuil cónaí ar Dhaidí na Nollag sa Phol Thuaidh. I gcuid mhór den Eoraip áfach is é an scéal go bhfuil a cheárta suite in Korvatunturi, cnoc ard i Savukoski san Fhionlainn.

Ba é Markus Rautio, "Markus-setä" ("Uncail Markus") a chuir tús leis an traidisiún seo agus clár páistí aige ar raidió na Fionlainne ó na fichidí go dtí na caogaidí. Roghnaigh sé Korvatunturi, toisc gur "cluas" is brí le korva na Fionlainnise: ba é an impleacht don scéal ná go raibh an cnoc mar a bheadh cluas mhór ann a cheadaigh do Dhaidí na Nollag a chloisteáil cad é a bhí idir lámhaibh ag na páistí.

Ghlac tionsclaíocht turasóireachta na Fionlainne seilbh ar an scéal seo lena leas féin a bhaint as ina gcuid fógraíochta. Le fírinne tá an cnoc suite in aice le teorainn na Rúise, agus ní féidir cuairt ach le ceadúnas ar leith a lorg ó ghardaí teorann na Fionlainne.

Daidí na Nollag inniu 
Bíonn Daidí na Nollag go hiondúil ag tabhairt cuairte ar cheantair siopadóireachta agus siopaí eile i Meiriceá Thuaidh, in Éirinn agus sa Bhreatain, agus na páistí ag teacht ag lorg bronntanas uaidh.

Ar Lá Fhéile Niocláis, tugtar na bronntanais san Ísiltír agus i gcuid den Ghearmáin. Ón taobh eile de, ba é an leanbh Íosa a bhíodh ag fágáil na mbronntanas in Éirinn sna laethanta a bhí, agus tá an nós seo beo i gcónaí i dtíortha áirithe eile, i gcuid den Ghearmáin mar shampla.

Féach freisin 

 Lá Fhéile Niocláis
An Nollaig
Oíche Nollag

Tagairtí 

An Nollaig
Seanscéalta
Finscéalta
Reicteam

Is é an reicteam (Laidin: rectum intestinum, a chiallaíonn stéig dhíreach) an chuid deiridh den stéig mhór i roinnt mamach, agus an phutóg i gcásanna eile, agus tagann sé chun críche san anas. Bíonn reicteam an duine timpeall 12 cm ar fhad. Bíonn a chailibre cosúil leis an drólann shiogmóideach ag a thosach, ach bíonn a fhoirceann leata, agus comhdhéanann sé an ampaill reictim.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Córas díleáite
Biáide



Na Biáide 
Is méanar do lucht an dobróin, 
óir sólásófar iad.
Is méanar dóibh seo atá ceansa, 
óir gheobhaidh siad an talamh mar oidhreacht.
Is méanar dóibh seo a bhfuil ocras agus tart chun na fíréantachta orthu, 
óir sásófar iad.
Is méanar do lucht na trócaire, 
óir déanfar trócaire orthu.
Is méanar dóibh seo atá glan ó chroí, 
óir feicfidh siad Dia.
Is méanar do lucht síochána a dhéanamh, 
óir glaofar clann Dé orthu.
Is méanar dóibh seo a d'fhulaing géarleanúint mar gheall ar an bhfíréantacht, 
óir is leo ríocht na bhflaitheas.
Is méanar daoibh féin nuair a thabharfar aithis daoibh agus a ghéarleanfar sibh, 
agus nuair a chuirfear gach sórt drochrud in bhur leith go bréagach mar gheall ormsa.
Bíodh áthas oraibh agus gairdeas, mar is mór é bhur dtuarastal ar neamh;

Paidreacha
Scréachán

Is éan é an scréachán, ón Seandomhan den chuid is mó, an Afraic go háirithe. Is ball d'fhine na Laniidae é. An gob láidir le barr crúcach, na cosa greamaitheach le hingne. Itheann sé feithidí is mamaigh bheaga, agus crochann go minic ó spíonta is craobhóga. 

Éin
Siscín

Is éan é an siscín Is baill d'fhine na Fringillidae iad. 

Éin
Laghairt shúilíneach

Ainmhí feoiliteach is ea an laghairt shúilíneach. Reiptíl atá ann. Tá siad nimhiúil. 

Laghairtí
Is é do Bheatha, a Mhuire

Paidir traidisiúnta Chaitliceach Rómhánach agus Cheartchreidmheach Oirthearach is ea Is é do Bheatha, a Mhuire (Laidin: Ave Maria). 

Sé do bheatha, a Mhuire,
atá lán de ghrásta,
Tá an Tiarna leat.
Is beannaithe thú idir mhná,
Agus is beannaithe toradh do bhroinne, Íosa.
A Naomh-Mhuire, a Mháthair Dé,
guigh orainn na peacaigh,
anois, agus ar uair ár mbáis.
Amen.

Naisc Sheachtracha 

 'Is é do Bheatha, a Mhuire' ar Youtube

Urnaí na Críostaíochta
Urnaí Chaitliceach Rómhánach
Ceartchreidmheacht an Oirthir
Deabhóidí le Mhuire
Coróin Mhuire
Paidreacha
Síolta gheal

Is éan beag, cineál tumaire, é an síolta gheal. Tá sé dúchasach do thuaisceart an tSeandomhain. Ball de d'fhine na Anatidae. Cíor ghliobach ar chúl an chinn. An fireannach bán le droim is eireaball dubh, agus paistí dubha faoi na súile is ar chúl an chinn. An baineannach donn den chuid is mó. Áitríonn sé uiscí úra nó uiscí foscúla cladaigh. Tugtar smiú air freisin.

Éin
Naoscach coiteann

Is lapaire beag téagartha é an naosach nó creabhar (Gallinago gallinago), agus is as an Sean-Domhan ó dhúchas é. Ciallaíonn a t-ainm eolaíoch gallina, "cearc" agus an iarmhír -ago,  "cosúil le" sa Nua Laidin.
Is baill d'fhine na Scolopacidae iad. 

Is í an ghnáthóg phóraithe a bhíonn acu ná riasca, portaigh, tundra agus móinéir fliuch ar fud thuaisceart na hEorpa agus thuaisceart na hÁise. Éin imirceacha is ea iad, agus caitheann éin Eorpacha an geimhreadh i ndeisceart agus in iarthar na hEorpa agus san Afraic (ó dheas go dtí an Meánchiorcal), agus bogann imircigh na hÁise] go dtí deisceart trópaiceach na hÁise. Ceapadh tráth gur an speiceas céanna é an naoscach Wilson (Gallinago delicata) ó Mheiriceá Thuaidh, ach tá sé liostaithe mar sin i réimse sean-treoirleabhar.

Tagairtí

Éin
Gallinago
Éin chladaigh
Éin na hÁise 
Éin na hEorpa
Éin na hÍoslainne
Éin ghéim
Éin na Afraice fho-Shahárach
Cangarú crainn liath

Ainmhí is ea an cangarú crainn liath (dendrolagus inustus). 

Aimsítear i bhforaoisí bunchnoic i dtuaisceart agus in iarthar na Nua-Ghuine é, agus tá sé dúchasach do roinnt de na hoileáin amach ón gcósta.

Fásann siad 75-90 cm (30-35 orlach) ar airde, le meáchan idir 8 agus 15 kg (18-33 punt). Tá na cinn fhireannacha i bhfad níos mó ná na mná.

Mamaigh
Cangarúnna
Guilbnín gobghearr

Is éan é an guilbnín gobghearr Is baill d'fhine na Scolopacidae iad. 

Éin
Eoghan Cóir

Amhrán scríofa ag Riocard Baireád (1740–1819) is ea Eoghan Cóir.

Téacs 

1.
Nach é seo an scéal deacrach sa tír seo,
In anacair chroí agus bróin,
Ó fhagas sé Creagán an Líne
Go dté sé go dtí an Fál Mór
A leithéid de screadadh 's de chaoineadh
Níor cluineadh sa tír seo fós,
Cé nach bhfuil again aon ionadh
Ó cailleadh, faraor! Eoghan Cóir.

2.
Bhí gnaoi agus gean ag gach n-aon air,
An seanduine críon 's an t-óg,
Bhí an saibhir 's an daibhir I ngrá leis
Mar gheall ar a chroí maith mór;
Le togha agus rogha na tíre
Do chaitheadh sé píosaí óir
Is le daoine bocht' eile níor spíd leis
Buidéal on síbín d'ól.

3.
Tá Antaine Ó Gabhain ag caoineadh
'S ní bheidh Seán Ó Baoill I bhad beo,
Ó cailleadh a gcaraid sa tír seo
'Sé d'fhága a gcroí faoi bhrón;
In anacair chatha níor síneadh,
'Sé mheasaim, faoi liag ná fhód
Aon neach ba mheasa don dís seo
Ná an duine bocht maol Eoghan Cóir.

4.
Ba rómhaith ag tógáil an chíos' é
Ba bheag aige mí nó dhó
Go ndíoltaí an bhó ar an aonach
Nó an giota do bhíodh sa seol.
'Sé dúirt Séamas Pheadair Mhic Riabhaigh,
Is é ag agairt ar Rí na nDeor –
De réir mar bhí seisean le daoine
Gurb amhlaidh bheas Críosta dhó.

5.
Aon agus seacht insa líne 
Agus oct do cuir síos faoi dhó
Trath ghlac seisean cead lena dhaoine,
Agus níor labhair sé gíog níos mó.
Tá sé go dearfa scríofa
Gur talamh is críoch gach beo
Is chomh fada is bheimid sa saol seo
Ca miste dhúinn braon beag d'ól.

Dánta
Amhráin Éireannacha
Coinleach Glas an Fhómhair

Amhrán is ea Coinleach Glas an Fhómhair, a d'eisigh an grúpa ceoil Clannad sa bhliain 1982. Ba amhrán é ón albam Magical Ring. Tá na liricí uilig i nGaeilge. 

Is iad na focail ná:

Ar chonnlaigh ghlais an Fhómhair
A stóirín gur dhearc mé uaim
Ba deas do chos i mbróig
'Sba ró-dheas do leagan siubhail.
Do ghruaidh ar dhath na rósaí
'Sdo chúirníní bhí fighte dlúith
Monuar gan sinn 'ár bpósadh
Nó'r bórd luinge 'triall 'un siubhail.

Tá buachaillí na h-áite seo
A' gartha 'gus ag éirghe teann
Is lucht na gcochán árd
A' deánamh fáruis do mo chailín donn
Dá ngluaiseadh Rí na Spáinne
Thar sáile 's a shlóighte cruinn
Bhrúighfinn féar is fásach
'S bhéinn ar láimh le mo chailín donn.

Ceannacht buaibh ar aontaigh'
Dá mbínn agus mo chailín donn
Gluais is tar a chéad-searc
Nó go dtéidh muid thar Ghaoth-Bearra 'nonn
Go sgartar ó n-a chéile
Bárr na gcraobh 's an eala ón tuinn
Ní sgarfar sin ó chéile
'S níl ach baois díbh á chur 'n mur gcionn.

Naisc Sheachtracha 

 'Coinleach Glas an Fhómhair' ar Youtube

Amhráin Éireannacha
Gearr sora

Is éan é an gearr sora Is baill d'fhine na Rallidae iad. 

Éin
Corra leitheadacha

Corra leitheadacha is ainm dúchasach do na 6 speiceas den ghéineas Platalea, lapairí den fhine Threskiornithidae. Is í an t-aon ghéineas atá ag an bhfofhine Plataleinae.

Speicis agus dáileadh
Tá na sé speiceas le fáil go forleathan thar cuid mhaith den domhan.

Éin
Meánchiorcal

Líne shamhalta timpeall na cruinne a roinneann an domhan ina leathsféireanna é an Meánchiorcal.

Loingseoireacht
Scodalach dubheiteach

Is éan é an scodalach dubheiteach. Is baill d'fhine na Recurvirostridae iad. 

Éin
Gobadán scodalach

Is éan é an gobadán scodalach Is baill d'fhine na Scolopacidae iad. 

Éin
Cangarú crainn Matschie

Ainmhí is ea an cangarú crainn Matschie. Mamach agus Marsúipiach atá ann. Tá sé dúchasach do Leithinis Huon in oirthuaisceart Nua-Ghuine, agus tugtar cangarú crainn Huon air freisin. Tá sé ainmnithe i ndiaidh Paul Matschie, bitheolaí Gearmánach. De réir rangú an IUCN, is speiceas i mbaol é.

Mamaigh
Cangarúnna
Storc

Is éan é an storc Is baill d'fhine na Ciconiidae iad. 

Éin
Condar na nAindéas

Is éan é an condar na nAindéas. Is baill d'fhine na Cathartidae iad. 

Éin
Cangarú crainn aondathach

Ainmhí is ea an cangarú crainn aondathach (Dendrolagus dorianus). 

Mamaigh
Cangarúnna
Gabhlán gaoithe

Is éan é an gabhlán gaoithe. Is baill d'fhine na Apodidae iad. 

Éin
Glacaireacht

Is éard is glacaireacht ann ná duine ag tabhairt pléisiúr gnéis dóibh féin. Glaoitear freisin "faoiseamh láimhe", "féinphléisiúr", "féintruailliú", "lámhadóireacht", "lámhchartadh", "maistreadh", "ponndáil", "bualadh boid" (i gcás na bhfear), agus "sniogadh an dochtúra"  is araile ag brath ar an gcomhthéacs. 

Feictear "féintruailliú" i bhfoclóir De Bhaldraithe  Tá drochíomhá ag roinnt leis an bhfocal seo: tá an chuma ar an scéal go bhfuil an duine á "t(h)ruailliú" féin. Is é is dóigh gur lomaistriúchán ón mBéarla self-pollution is bunús leis.

Is rud coitianta í an ghlacaireacht i measc fear agus ban, cuma cén aois. Ní fios aon ghaol a bheith idir an ghlacaireacht agus aon chineál neamhord meabhrach nó fisiciúil.   I saol an Iarthair, meastar go ginearálta gur gnáthchuid sláintiúil agus taitneamhach é sult a bhaint as glacaireacht go príobháideach nó le comhpháirtí.

Comhghlacaireacht 
Is éard is comhghlacaireacht ann ná nuair atá beirt nó a thuilleadh daoine ag tabhairt pléisiúir ghnéis dá céile,lena lámha de ghnáth.

Tagairtí 

Gnéas
Pataigin

Rud bitheolaíoch a chúisíonn galar é Pataigin.

Micribhitheolaíocht
Diongó

Ainmhí is ea an diongó. 

Madraí
Mamaigh
Cúcabarra

Is éan é an cúcabarra Is baill d'fhine na Alcedinidae iad. 

Éin
Tanagair

Is éan é an tanagair Is baill d'fhine na Thraupidae iad. 

Éin
Vombat

Ainmhí is ea an vombat. 

Mamaigh
Marsúipiaigh
Méabh

Banríon Chonnacht sa Rúraíocht is ea Méabh (sean-Ghaeilge: Medb, meán-Ghaeilge: Meḋḃ, Meaḋḃ nó Meadhbh sa luath-Ghaeilge nua-aimseartha, Méibh leagan eile sa Nua-Ghaeilge). Sna scéalta is mó cáil, tá Banríon Méabh pósta le hAilill mac Máta agus tá a cúirt ríoga suite i Ráth Cruachan, Contae Ros Comáin an lae inniu. Tá fír chéile eile aici sna scéalta, ríthe Chonnacht eile an chuid is mó dóibh. An namhaid is mó atá aici ná a hiar-fhear chéile agus rí Uladh Conchúr mac Neasa agus briseann an Táin Bó Cúailnge amach eatarthu nuair a dhéanann Méabh iarracht an tarbh is fearr in Ulaidh a ghoid.

Bandéithe na nGael
An Rúraíocht
Cúige Chonnacht
Úll brád

Gnáthstruchtúr a ghobann amach as an muineál, agus atá níos feiceálaí sna fir, atá i gceist le húll brád nó le húll na brád. Úll na scornaí agus úll na slugaide a thugtar air freisin.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 Eolas faoi laraing (Béarla)

 
Saintréithe gnéis tánaisteacha i bhfear
Saintréithe gnéis tánaisteacha
Anatamaíocht
Corp an duine
Anatamaíocht na scornaí
Struchtúir sa mhuineál
Ádhamh agus Éabha
An ceann agus an muineál
Galar Graves

Galar a bhaineann le neamhord na faireoige tíoróidí é Galar Graves. Feictear an galar seo níos minice i measc na mban agus iad siúd atá dulta in aois, agus bíonn sé ar dhuine nó beirt as thart faoi gach míle duine. An fhoirm is mó ina bhfeictear an galar seo ná in ainglis nó meall mór a ghobann as muiníl daoine. As Robert James Graves dochtúir Éireannach a ainmníodh an galar seo.

Galair Thíoróideacha
Ailill mac Máta

Rí Chonnacht agus fear chéile na Banríona Méabh sa Rúraíocht is ea Ailill mac Máta, atá bunaithe i gCruachan (Ráth Cruachan, Contae Ros Comáin sa lá atá inniu ann). Is eisean atá i gceannas ar fhórsaí Chonnacht nuair a ionsaíonn siad Ulaidh sa laochscéal Táin Bó Cúailnge.

Insítear sna scéalta go bhfuil ainm a mháthar aige, Máta Muirisc, iníon Mhága de chuid na bhFir Ol nÉcmacht, ceann de treibheanna na ríochta. Tá a athair Rus Ruad ina Rí Laighean, agus i measc na mic eile atá aige ná Cairbre Nia Fer, Rí Theamhair na Rí, Find Fili, a ghlacann áit a athar mar rí Laighean agus Cathbad, príomh-draoi Rí Uladh Conchúr mac Neasa, dar le foinsí áirithe. Deirtear sa Táin gur roghnaigh Méabh mar fhear chéile é ós rud é gurb eisean an duine amháin astu gan cruálacht, éad nó faitíos.

Saolaíodh seachtar mac ag Rí Ailill agus Banríon Méabh, agus Maine tugtha ar gach duine dóibh. Baisteadh ainmneacha eile orthu ar dtús, ach athainmníodh iad nuair nuair a d'iarr Méabh ar dhraoi éigean cé acu a mharódh Conchúr Mac Neasa, agus ní bhfuair sí mar fhreagra ach "Maine":
 tugadh Maine Athramail ("cosúil lena athair") ar Fedlimid
 tugadh Maine Máthramail ("cosúil lena mháthair") ar Cairbre 
 tugadh Maine Andoe (an duine tapaidh") ar Eochaid
 tugadh Maine Taí ("taoi") ar Fergus 
 tugadh Maine Mórgor ("an dualgais mhóir") ar Cet
 tugadh Maine Mílscothach ("caint mhil") ar Sin 
 tugadh Maine Móepirt ("thar chur síos") ar Dáire

An Rúraíocht
Ríthe na gConnacht
Praslacha

Is éan í an phraslacha (Anas crecca). Is ball d'fhine na nAnatidae í. Caitheann siad séasúr an ghoir in áiteanna san Eoráise ina mbíonn an aeráid measartha, agus eitlíonn siad an geimhreadh sna bólaí níos faide ó dheas.

Éin
Geabhróg Artach

Is éan a fhaightear ar fud an Domhain í an gheabhróg Artach Is ball d'fhine na Sternidae í. Déanann sí imirce níos faide ná aon éan eile, suas le 36,000 km sa bhliain. Caitheann sí samhradh an leathsféir thuaidh san Artach, agus geimhreadh an leithsféir thuaidh san Antartach.

Éin
Cangarú crainn Vogelkop

Ainmhí is ea an cangarú crainn Vogelkop. 

Mamaigh
Meantán

Is éan é an meantán Is baill d'fhine na Paridae iad. 

Éin
Snag (éan)

Is éan é an Snag Is baill d'fhine na Certhiidae iad. Éan a áitríonn coillte le crainn fhásta is coirt gharbh orthu. Is ball d'fhine na Certhiidae é. Gob fada cuarach aige, agus crúba fada atá oiriúnach chun greim a fháil ar an gcoirt. Itheann sé na feithidí a bhíonn istigh i ngága sa choirt, agus is féidir leis siúl suas an choirt á gcuardach, an t-aon éan in Éirinn ar féidir leis an cleas seo a dhéanamh. Téann sé ar an bhfara, a bholg brúite i log sa choirt is a chrúba greamaithe leis an gcoirt taobh amuigh. Déanann sé a nead i bpoll sa chrann as slaitíní le cleití mar líneáil taobh istigh. Tógann sé dhá ál sa bhliain.

Éin
Piardálaí trá

Is éan é an piardálaí trá Is baill d'fhine na Scolopacidae iad. 

Éin
Glaséan

Is éan é an glaséan Is baill d'fhine na Passeri iad. 

Éin
Cangarú glas iartharach

Ainmhí is ea an cangarú crainn iartharach. 

Mamaigh
Cangarúnna
Vombat clúmhshrónach tuaisceartach

Ainmhí is ea an vombat clúmhshrónach tuaisceartach. 

Mamaigh
Bananaphoblacht (caife)

Teach caife dátheangach i gcathair na Gaillimhe ab ea Bananaphoblacht. Bhí sé suite ag uimhir 56 Sráid Dhoiminic Íochtair. Bhí teach caife eile sa láthair chéanna roimhe darb ainm 'Apostasy'. Cheannaigh an t-iriseoir agus an scríbhneoir Alex Hijmans léas na háite i 2001 agus bhí sé ina bhainisteoir ar Bhananaphoblacht go 2006,  nuair a dhíol sé an caife le húinéirí nua, a bhunaigh bacús ann. Tá an bacús sin imithe ó shin agus tá siopa fóin lonnaithe san fhoirgneamh anois.

Caife dátheangach 
Caife dátheangach ab ea Bananaphoblacht. Bhí Gaeilge ag cuid mhór de na freastalaithe ann agus bhí tarraingt ar leith ag muintir na Gaeilge ar an áit. Bhí biachláir dhátheangacha ag an gcaife. Bronnadh Gradam Sheosamh Uí Ógartaigh ar fhoireann na Bananaphoblachta sa bhliain 2004 as a gcuid oibre ar son na teanga.

Úrscéal 
Tá an t-úrscéal Aiséirí le Alex Hijmans bunaithe ar an tréimhse ar leis an t-údar Bananaphoblacht. Ficsean agus ní dírbheatháisneis atá in Aiséirí áfach. Tá an teach caife ina bhfuil an t-úrscéal suite lonnaithe ar shráid fhicseanúil ar bhruach thiar na Coiribe.

Tagairtí

Contae na Gaillimhe
Eala dhubh

Is éan í an eala dhubh (Cygnus atratus). Is ball d’fhine na Anatidae í. Tá sí dúchasach d'iardheisceart agus d'oirdheisceart na hÁstráile, ach tugadh isteach í i roinnt áiteanna eile ar domhan.

Éin
Eala ghlórach

Is éan í an t-eala ghlórach Is baill d'fhine na Anatidae iad. 

Éin
Valbaí giorria bandach

Ainmhí is ea an valbaí giorria bandach (Lagostrophus fasciatus). Dúchasach d'iarthar na hAstráile. Níor mhair siad ach ar chúpla oileán feadh chósta na tíre úd, ach táthar á dtabhairt isteach arís in áiteanna eile le tamall beag anuas. 

Mamaigh
Valbaí Bennett

Ainmhí is ea an valbaí Bennett. Bhí an ainmhí seo curtha in aithne ar Reachrainn in Éirinn.

Mamaigh
Glasóg

Is éan í an ghlasóg. Is baill d'fhine na Motacillidae iad. 

Éin
Iarmhairt Coriolis

San fhisic, is éard is éifeacht Coriolis ann ná an sraonadh dealraitheach ar réad luaileacha nuair a bhfeictear orthu ó fhráma tagartha rothlach. I bhfráma tagartha le rothlú deiseal, bíonn an sraonadh ar an taobh clé de ghluaisne an réada; agus i gceann le rothlú tuathalach, bíonn an sraonadh ar dheis. Nochtaíodh an slonn matamaiticiúil d'fhórsa Coriolis i bpáipéar sa bhliain 1835 scríofa ag an t-eolaí Francach Gaspard-Gustave Coriolis i ndáil le teoiric na rothaí uisce, agus freisin i cothromóidí taoide de chuid Pierre-Simon Laplace sa bhliain 1778. Go luath sa 20ú haois, d'úsáidtí an téarma fórsa Coriolis i dtaca le meitéareolaíocht.

Meitéareolaíocht
Rothlú
Sylvia (géineas)

Is géineas d'éan pasaireach iad na ceolairí (Sylvia), agus is ball den fhine Sylviidae iad. Cuimsíonn an ghéinis seo 28 speiceas.  

 
Éin
Síodeiteach

Is éan ceoil de chuid an leathsféir thuaidh é an síodeiteach Is baill d'fhine na Bombycillidae iad. Liath/bán le heireaball dubh, cíor ar a cheann. Cinn aonaracha le barr saghas céiriúil ar chuid de chleití an sciatháin. Áitríonn sé talamh coille is garraithe, agus itheann caora is feithidí.

Éin
Valbaí sporearrach spéaclach

Ainmhí is ea an valbaí sporearrach spéaclach. 

Mamaigh
Clochrán

Is éan é an clochrán Is baill d'fhine na Muscicapidae iad. 

Éin
Crotach eanaigh

Is éan é an crotach eanaigh (Numenius phaeopus) a phóraíonn sa leathsféar thuaidh ar thundra is móinteach. Imircíonn sí go dtí cladaigh láibeacha is ghaineamhlacha sa leathsféar ó dheas. An ceann stríocach. Itheann sí feithidí, caora is inveirteabraigh na gcladaí, portáin go háirithe. Ball d'fhine na Scolopacidae é.

Éin
Naomh Aodhán Lindisfarne

Ba naomh é Aodhán Lindisfarne, easpag agus misinéir rialta.

Bhunaigh sé mainistir Lindisfarne ar chósta thoir thuaidh Shasana.   I 635 ba iad manaigh Éireannacha as mainistir Í in Inse Ghall, faoi stiúir an easpaig Aodhán, a lean den chraobhscaoileadh nuair a bhunaigh siad mainistir Lindisfarne, ar oileán amuigh ó chósta Northumberland.

Saol 

Ba de shliocht Éireannach é Naomh Aodhán agus bhí sé ina mhanach de chomhthionól Oileán Í. 

Nuair a díbríodh Oswald, Rí Northumbria, as a ríocht tháinig sé ar lorg tearmainn i mainistir Oileán Í.  Nuair a d’fhill sé abhaile chun dul arís i gcoróin, thug sé cuireadh do Naomh Aodhán teacht leis lena mhuintir a aisiompú chun an chreidimh. 

Lonnaigh Aodhán i Lindisfarne agus is ansin a bhí a lárionad misinéireachta. Le cuidiú an Rí, a bhí mar theangaire aige, d’éirigh go han-mhaith leis an misean. 

D’éag sé  i Northumberland ar an 31 Lúnasa 651.

Tagairtí 

Bliain bhreithe anaithnid
Básanna i 651
Naoimh Éireannacha
Mainistreacha Shasana
Gilphíb choiteann

Is éan é an ghilphíb choiteann (Sylvia communis) Is baill d'fhine na Sylviidae iad. 

Éin
Lacha rua

Is éan é an lacha rua. Is féidir leis an ainm seo tagairt a dhéanamh do rualacha (Mareca penelope). Is baill d'fhine na Anatidae iad.

Éin
Valbaí sporearrach corráin

Ainmhí ba ea an valbaí sporearrach corráin. 

Mamaigh
Buíóg

Is éan beag pasaireach í an bhuíóg (Emberiza citrinella). Is baill d'fhine na Emberizidae iad. Maireann sé an bhliain ar fad san Eoraip agus isteach in iarthar na Sibéire. Sa samhradh feictear na buíóga níos faide i lár na Sibéire, agus sa gheimhreadh san Áise Láir. Tugadh isteach é san Astráil agus sa Nua-Shéalainn freisin.

Éin
Mionladhrán buí

Is éan é an mionladhrán buí Is baill d'fhine na Scolopacidae iad. 

Éin
Láimhíneach

Is iasc é an láimhíneach. Is baill d'ord na Lophiiformes iad.

Éisc
Iompála

Ainmhí is ea an iompála. 

Mamaigh
Naomh John Bosco

Bhí Eoin Bosco (Giovanni Melchiorre Bosco; 16 Lúnasa 1815 – 31 Eanáir 1888) ina shagart Caitliceach agus ina mhúinteoir san Iodáil sa 19ú haois. Ainmníodh mar naomh é sa 20ú haois.

Saol 
Saolaíodh Naomh Eoin Bosco sa bhliain 1815 i dtuaisceart na hIodáile.  Cailleadh a athair nuair a bhí sé an-óg agus chabhraigh a mháthair go mór leis chun oideachas maith a fháil.  

Nuair a bhí sé ina shagart óg, agus é ag obair le páistí sráide sna ceantair is boichte de Torino, bhunaigh sé ionaid agus scoileanna chun aire a thabhairt dóibh. D'fhorbair sé córas oideachais bunaithe ar ghrá agus mheas. Roimhe sin, bhí méid áirithe den iallach sa smacht. Bhí sé mar aidhm aige go mbeadh an t-oideachas is fearr ag na leanaí seo agus bhí sé lách, cneasta leo i gcónaí.

Oidhreacht 
Chun na haidhmeanna seo a chur i gcrích bhunaigh sé Ord na Salíseach (Salesians). Tá baill den ord san in áiteanna ar fud an domhain.  

Maíodh gur bhain eachtraí míorúilteacha agus físeanna lena shaol. Ainmníodh mar naomh é sa bhliain 1934.  Bhí grá ar leith aige do Mhuire faoin dteideal 'Muire Cúnamh na gCríostaithe'..

Tagairtí 

Naoimh Iodálacha
Daoine a rugadh i 1815
Básanna i 1888
Daoine Iodálacha
Gnú

Ainmhí is ea an gnú, dúchasach don Afraic Theas agus don Afraic Thoir.. 

Mamaigh
Patrick Süskind

Is scríbhneoir agus drámadóir Gearmánach é Patrick Süskind ( a rugadh in Ambach, an Ghearmáin, 26 Márta 1949).

Ghnóthaigh sé céimeanna sa stair ó ollscoil München agus ollscoil Aix-en-Provence. An t-úrscéal is clúití leis ná Das Parfum (An Cumhrán) a bhain cáil dhomhanda amach, agus a aistríodh i ndaichead teangacha.

Caitheann Süskind saol ciúin socair. Is annamh a théann sé faoi agallamh agus ní minic a fheictear ag ócáidí poiblí é.

Saothar 

 Der Kontrabass,(An Dord Mór),1981 ISBN 3-257-23000-1
 Das Parfum,(An Cumhra) 1985, ISBN 3-257-22800-7
 Die Taube, (An Colm) 1987, ISBN 3-257-21846-X
 Die Geschichte von Herrn Sommer, (Scéal an tUasal Sommer)1991, ISBN 3-257-22664-0
 Drei Geschichten, (Trí Scéil), 1995, ISBN 3-257-70008-3 (Neuausgabe 2005: ISBN 3-257-23468-6)
 Über Liebe und Tod, (Faoi Ghrá agus Bhás) 2006, ISBN 3-257-23589-5

Rinneadh scannán de Das Parfum sa bhliain 2006.

Tagairtí 

Scríbhneoirí Gearmánacha
Daoine a rugadh i 1949
Daoine beo
Dinnireacht Aiméibeach

Is galar daonna é an Dinnireacht Aiméibeach. Is í an aiméibe Enteramoeba histolytica is cúis leis. Scaiptear é nuair a dhéanann duine bia nó fíoruisce a bhfuil an aiméibe ann a ionghabháil.

Tagairtí 

 Cambridge Illustrated History of Medicine , eagarthóir Roy Porter, Cambridge University Press 1988, (ceathrú priontáil 2009)

Galair thógálacha
Colgiasc dall Afracach

Is iasc é an colgiasc dall Afracach. Is baill d'fhine na Cyprinidae iad.

Éisc
Cat mara an Atlantaigh

Is iasc é cat mara an Atlantaigh (Anarhichas lupus). Is baill d'fhine na Anarhichadidae iad.

Éisc
Iasc torcánach

Grúpa mór d'éisc théagartha uisce úir is mara ar féidir leo séideadh amach le haer nó uisce go mbíonn siad beagnach sféarúil. Is baill d'fhine na Tetraodontidae iad. An-fhorleathan i bhfarraigí tanaí teo, os cionn sceireacha is leapacha féar mara. An cholainn spíonach go minic agus 4 fhiacail sna gialla, ag foirmiú goib cosúil le gob pearóide. Cuid de na horgáin is na fíocháin an-nimhiúil. Is sócamais éisc áirithe sa chlann seo sa tSeapáin, agus ullmhaíonn cócairí speisialta iad. Tugtar iasc bolgach orthu freisin.

Éisc
Miondobhareach

Ainmhí is ea an miondobhareach. 

Mamaigh
Srónbheannach dubh Afracach

Ainmhí is ea an srónbheannach dubh Afracach. 

Mamaigh
Srónbheannach bán

Ainmhí is ea an srónbheannach bán. 

Mamaigh
Valbaí carraige

Ainmhí is ea an valbaí carraige. 

Mamaigh
Valbaí giorria ruadhonn

Ainmhí is ea an valbaí giorria ruadhonn. 

Mamaigh
Liopard sneachta

Ainmhí is ea an liopard sneachta. 

Mamaigh
Dúil (Cnuasach gearrscéalta)

Cnuasach gearrscéalta Gaeilge a scríobh an scríbhneoir Éireannach Liam Ó Flaithearta é Dúil. Bailiuchán de scéalta a bhí foilsithe aige cheana in irisí éagsúla as Béarla atá ann, don chuid is mó.

Foilsiodh an chéad leagan thiar sa bhliain 1953 agus an dara ceann sa bhliain 2004. Ba é Dúil an chéad leabhar a scríobh an Flaitheartach ina theanga dhúchais. Scríobh sé Dúil nuair a bhí sé i mbarr a mhaitheasa mar scríbhneoir.

Na scéalta 
 Dúil
 An Seabhac
 An Charraig Dhubh
 An Scáthan
 An Beo
 Bás na Bó
 Mearbhall
 An Buille
 Daoine Bochta
 An Chearc Uisce
 An Chulaith Nua
 An Luchóg
 Teangabháil
 An tAonach
 An Fiach
 Uisce Faoi Dhraíocht
 Díoltas
 Oifig an Phoist

Féach freisin 

 Liam Ó Flaithearta
Gearrliosta — Uimhir 1 ar deireadh thiar thall! Líon suas arís iad!

Tagairtí 

Leabhair ghearrscéalta as Gaeilge
Liopard marmarach

Ainmhí is ea an liopard marmarach. 

Mamaigh
Leamhan liopardach

Is feithid é an leamhan liopardach (Zeuzera biebingeri). Ball d'ord na Lepidoptera atá ann, agus uaireanta áirítear mar fospeiceas de Z. pyrina é.

Feithidí
Leamhain
Siorc liopaird

Is iasc é an siorc liopaird a aimsítear in aigéin an domhain. 

Éisc
Mac siobháin

Is baill den fhine Gobiidae iad na mic shiobháin, fine iasc cnámhach san ord Gobiiformes. Tá sé ar cheann de na finte iasc is mó ar domhan, a bhfuil níos mó ná 2,000 speiceas agus níos mó ná 200 géineas ann. Tá an chuid is mó acu measartha beag, go hiondúil níos lú ná 10 cm ar fad. Áirítear leis na Gobiidae cuid de na veirteabraigh is lú ar domhan, mar shampla Trimmatom nanus agus Pandaka pygmaea.

Éisc
Toirtís liopaird

Ainmhí is ea an toirtís liopaird. Reiptíl atá ann, agus is ball d'ord na Testudines í. 

Toirtís
Fia rua

Mamach is ea an fia rua (Cervus elaphus). Sórt fia atá ann.

Fianna
Fia buí

Fíorfhia atá dúchasach do réigiún na Meánmhara ach a tugadh isteach in áiteanna eile. Sa samhradh, donn éadrom le spotaí bána; sa gheimhreadh, liath gan spotaí. Na hadharca fada, leata le gobthaí imeallacha de ghnáth. Tugtar poc dhá bhliain ar an bhfireannach óg a fhásann adharca den chéad uair.

Mamaigh
Síotal

Is cineál fia é an síotal (Béarla: chital, Laidin: Axis axis) a fhaightear go nádúrtha i bhfo-chríoch na hIndia. 

Mamaigh
Fia Baictriach

Ainmhí is ea an fia Baictriach. 

Mamaigh
Fia Barbarach

Ainmhí is ea an fia Barbarach (Cervus elaphus barbarus). 

Mamaigh
Dairteanna

Is é atá i gceist le dairteanna ná cluiche comórtais ina gcaitear dairteanna ar targaid chiorclach ar a dtugtar clár dairteanna. Is iomaí leagan den chluiche a imrítear agus a imríodh ar fud na cruinne, ach sa lá atá inniu ann glactar leis gur ionann dairteanna agus cluiche áirithe amháin le rialacha agus clár dairteanna ar leith. Spórt gairmiúil atá ann, ach imrítear go rialta é mar chaitheamh aimsire sna tithe tábhairne i go leor tíortha éagsúla - an Ríocht Aontaithe agus an Comhlathas Briotanach go ginearálta, an Ísiltír, Éire, Críoch Lochlann, na Stáit Aontaithe agus araile.

Tagairtí 

Spórt
Cluichí
Impireacht na gCairlínseach

Is téarma staireagrafaíoch é Impireacht na gCairlínseach (800-888)  a d'úsáidtí chun tagairt a dhéanamh ar réimse na bhFranc faoi ríshliocht na gCairlínseach sa Mheán-Aois Luath.

Feictear ar an ríshliocht seo mar bhunaitheoirí na Fraince agus na Gearmáine, agus gur thosaigh an tréimhse le linn insealbhaithe  Charlemagne, nó Séarlas Mór , agus críochnaigh sé nuair a bhfuair Séarlas Ramhar bás. 

De réir peirspictíocht an duine, is féidir an téarma seo a mheas mar an stair is déanaí de chuid Réimse na bhFranc nó luath-stair na Fraince  agus na hImpireachta Naofa Rómhánacha.

Tagairtí 

Ríshliocht na gCairlínseach
Impireachtaí
Paolo Maldini

Is iar-imreoir sacair é Paolo Maldini. D’imir sé mar chosantóir le AC Milan ar feadh fiche cúig blianta. 

Bhuaigh Paolo a lán le AC Milan. Bhuaigh sé cúig “Champions League” , seacht “Serie A” agus “Coppa Italia” amháin. Ceapann a lán daoine go bhfuil Paolo ceann de na himreoirí is fearr riamh. D’imir athair Paolo le Milan freisin; Cesare an t-ainm a bhí air.

Gairm

Milan 
Thosaigh Paolo ag imirt le Milan i sa bhliain 1988. Bhí Paolo sé bliana déag d’aois ag an am. Chuaigh sé ó neart go neart amach ó shin.

Chaith Paolo an banda chaptaein níos mó ná aon duine eile riamh i Milan. D’imir sé sé chead deachaid a seacht cluichí i Serie A, agus níos mó ná míle cluichí in iomlán. D’imir sé i n-ocht craobheacha Eorpach agus bhuaigh sé cúig cinn.

Stop Paolo ag imirt le Milan sa bhliain 2009, nuair bhí sé daichead bliain d’aois.

Iodáil 
Thosaigh Paolo ag imirt leis an bhfoireann U21 san Iodáil tar éis a thug a n-athair Cesare cluiche dó. Bhí Cesare an bainisteoir ag an am. Thosaigh sé ag imirt leis an chead foireann nuair a bhí sé naoi mbliana déag d’aois. 

D’imir sé cead fiche sé cluichí leis an Iodáil, agus chaith sé an banda chaptaein i seachtó sé cluichí.

Tar éis a stop Paolo ag imirt go huile ‘s go hiomlán, dúirt sé nach raibh aon suim aige a bheith ina thraenálaí nó ina bhainisteoir.

Sa bhaile 
Tá Paolo pósta le Adrianna Foss, bean  ó Veiniséala. Tá beirt pháistí aige, Christian agus Daniel.

Tagairtí 

Maldini, Paolo
Séarlas Ramhar

Rí de chuid na nAlamannach (13 Meitheamh 839 - 13 Eanáir 888) a bhí i Séarlas Ramhar (Laidin:Carolus Pinguis) ón bhliain 876, Rí na hIodáile ó 879, Impire na nIar-Fhrancach (mar Séarlas III) ó 881, Rí na nOir-Fhrancach ó 882, agus Rí na nIar-Fhrancach ó 884. Sa bhliain chaill sé a shuíochán ríoga san Ríocht Oir-Fhrancach, Lotharingia, agus b'fhéidir san Iodáil, áit nach bhfuil na taifid soiléir. I mí Eanáir na bliana céanna 888, fuair sé bás.

Monarcacht na Fraince
Monarcaí Iodálacha
Monarcaí na Gearmáine
Android

Is córas oibriúcháin soghluaiste é Android, is é sin, córas oibriúcháin d'earraí soghluaiste mar ghutháin phóca. Chruthaigh Android Inc. é, ach sa bhliain 2005 dhíol siad an córas le Google..

Tá Android bunaithe ar an eithne Linux.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Linux
Córais oibriúcháin
Bogearraí saora
Google
Fia borra Kuhl

Ainmhí is ea an fia borra Kuhl. 

Mamaigh
Fia Oileáin Calamia

Ainmhí is ea an fia Oileáin Calamia. 

Mamaigh
Dobharfhia Síneach

Fia atá dúchasach don tSín is an Chóiré, ach tugtha isteach don Eoraip. An t-aon fhíorfhia gan bheanna. Déanann na géaráin sa bhfireannach starrfhiacla fada atá dírithe síos. Áitríonn sé corcacha, agus itheann plandaí uisciúla. Tugtar an fia uisce Síneach air freisin.

Mamaigh
Fia earrbhán Guatamalach

Ainmhí is ea an fia earrbhán Guatamalach. 

Mamaigh
Fia mór na mbeann

Ainmhí ba ea Fia Mór na mBeann faoin ngéineas Mórbheannach. Chóinigh an mairt go forleathan san Eoraip, agus is iomaí chreatlach dó a n-aimsíodh i bportaigh na hÉireann. Is dá bharr sin go bhfuil gaol ag an bhfia díofa seo le hÉireann.

Mamaigh
Fia borra Inde-Síneach

Ainmhí is ea an fia borra Inde-Síneach. 

Mamaigh
Fia corraigh

Ainmhí is ea an fia corraigh. 

Mamaigh
Fia luiche

Ainmhí is ea an fia luiche. 

Fianna
Muscfhia

Ainmhí is ea an muscfhia. 

Mamaigh
Columbán

Ba mhisinéir Éireannach é Naomh Columbán (540 – 23 Samhain 615; Laidin: Columbanus Bobiensis) a bhain clú agus cáil amach, ní hamháin dó féin ach do na nósanna Gaelacha a rug sé leis.

Luaitear é ar an manaigh mhiseanta ba thábhachtaí de chuid na hÉireann.  Is ceann de na Dhá Aspal Déag na hÉireann é. Ceiliúrtar a lá féile ar an 23 Samhain.

Bhunaigh sé roinnt mainistreacha ar mhór-roinn na hEorpa, i ríochtaí na bhFranc agus na Lombairde, ach go háirithe Luxeuil (sa Fhrainc an lae inniu) agus Bobbio (san Iodáil). Seasann Columbán mar eiseamláir de ghníomhaíocht na misinéirí Éireannacha san Eoraip le linn an Mheánaois-Luath.

Tá Columbán Naofa ina naomh-phatrún ar an Aontas Eorpach.

Luathshaol 
Is i gCúige Laighean a rugadh Columbán. Chuaigh sé isteach mar mhanach i mainistir Bheannchair. I gceann tamaill bhí sé ina phríomhoide ansin.

Misinéireacht 
Sa bhliain 591, ar an ábhar gur theastaigh uaidh dul ar “oilithreacht ar son Chríost”, d’fhág Columbán Beannchar in éineacht le beirt chompánach déag agus tháinig sé fhad leis an Bhurguin. 

Bhunaigh Columbán mainistreacha in Annegray, Luxeuil agus Fontaine. Bhí an riail dhian Éireannach i bhfeidhm iontu go léir. Toisc gur cháin sé go mór caighdeán morálta chúirt an rí, díbríodh ón dúiche sin é. 

D’éirigh le Columbán a bhealach a dhéanamh tríd an Eilvéis agus bhunaigh sé mainistir i mBregenz. 

Thrasnaigh Columbán Sliabh Alpa. Bhunaigh Columbán a mhainistir dheireanach agus an ceann ba mhó clú i mBobbio, áit ar éag sé sa bhliain 615.

Scríbhneoireacht 
Tá cáil ar a scríbhinní luachmhara diaga.

Tagairtí 

Columbán
Daoine a rugadh i 543
Básanna i 615
Dhá Aspal Déag na hÉireann
Fia pampas

Ainmhí is ea an fia pampas. 

Mamaigh
Fia buí Peirseach

Ainmhí is ea an fia buí Peirseach. 

Mamaigh
Fia odhar

Ainmhí is ea an fia odhar. 

Mamaigh
Cill Tiarnáin

Sráidbhaile atá suite i nDún Laoghaire-Ráth an Dúin i gContae Átha Cliath é Cill Tiarnáin (Béarla: Kilternan nó Kiltiernan) a mbíodh The Golden Ball air as Béarla tráth. Tá sé gearr do theorainn an chontae le Cill Mhantáin. Is ag crosaire na mbóithre réigiúnacha an R117 agus an R116 atá sé suite. Na foirgnimh is mó cáile sa sráidbhaile seo ná Eaglais an Pharóiste de chuid Eaglais na hÉireann a tógadh siar sa bhliain 1826, agus an séipéal adhmaid Muire Cois Bóthair a tógadh sa bhliain 1937, nó an séipéal gorm mar a thugtar air go háitiúil. Tá bunscoil náisiúnta ann chomh maith, Scoil Mhuire Cois Bóthair, scoil a mhúineann trí Bhéarla. Is ann do theach tábhairne darbh ainm The Golden Ball. Tá club peile áitiúil ann darbh ainm Wayside Celtic. Aisteach go leor b'fhéidir ní hann d'aon núicléas sráidbhaile nó aon phríomshráid sa bhaile. Tá an t-aon fhána sciála in Éirinn le fáil ann cé gur ar dhromchla bréagach a bhítear ag sciáil.

Bailte i gContae Bhaile Átha Cliath
Fia Seapánach

Ainmhí is ea an fia Seapánach. 

Mamaigh
Fia eanaigh

Ainmhí is ea an fia eanaigh. 

Mamaigh
Míorchat

Ainmhí is ea an míorchat. 

Mamaigh
Marmat machaire

Ainmhí is ea an marmat machaire. 

Mamaigh
Marmat machaire Meicsiceach

Ainmhí is ea an marmat machaire Meicsiceach (Cynomys mexicanus). Mamach atá ann. 

Mamaigh
Iora talún

Ainmhí is ea an t-iora talún. 

Mamaigh
Cathal Mac Coille

Craoltóir, iriseoir agus taighdeoir Éireannach is ea Cathal Mac Coille. Cuireann sé Morning Ireland i láthair ar RTÉ Raidió 1. Tá cuid mhór cláracha polaitíochta eile déanta aige chomh maith le hagallaimh le polaiteoirí clúiteacha. Bhíodh sé mar eagarthóir ar an iris Ghaeilge Éireannach Comhar agus ina fhreagraí polaitíochta leis an mbealach teilifíse Éireannach TG4. Iarmhac-léinn de chuid An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath é, áit a ndearna sé staidéar ar na dána.

Daoine a rugadh i 1952
Daoine as Baile Átha Cliath
Láithreoirí raidió Éireannacha
Láithreoirí RTÉ Raidió 1
Faolchú Aetópach

Ainmhí is ea an faolchú Aetópach. 

Mamaigh
Mac tíre Eorpach

Ainmhí is ea an mac tíre Eorpach. 

Mamaigh
Faolchú mongach

Ainmhí is ea an faolchú mongach. 

Mamaigh
Túpáí

Ainmhí is ea an túpáí. 

Mamaigh
Dallóg bhánfhiaclach

Ainmhí is ea an dallóg bhánfhiaclach. 

Mamaigh
Broc meala

Ainmhí is ea an broc meala. 

Mamaigh
Scúnc

Ainmhí is ea an scúnc. 

Mamaigh
Scúnc mucshrónach Patagónach

Ainmhí is ea an scúnc mucshrónach Patagónach. 

Mamaigh
Bá Portland

Is í Bá Portland bá bheag ar chósta Victoria, san Astráil. Tá sí suite 360 km siar ó Melbourne. Tugtar Portland ar an bpríomhchathair na bá chomh maith.

Maraíodh scóir mBundúchasaigh (clann Kilcarer gundidj Gunditjmara) sa bhá sa bhliain 1833 nó 1834, le linn an Convincing Ground Massacre.

Tíreolaíocht na hAstráile
University of Pittsburgh

Ollscoil thaighde atá ceangailte le Stát Pennsylvania is ea Ollscoil Pittsburgh nó "Pitt", mar a thugtar uirthi go coitianta. Tá an scoil suite in Oakland, comharsanacht de chuid Pittsburgh, in iarthar an stáit úd. Acadamh Phittsburgh a tugadh ar an scoil i ndiaidh a bunaithe sa bhliain 1787 in iargúl Mheiriceá ar an teorainn idir an cine geal agus na Bundúchasaigh. Ollscoil Iarthar Phennsylvania (Western University of Pennsylvania) a tugadh uirthi ón bhliain 1819 go 1908, nuair a bhfuair an scoil an t-ainm atá uirthi inniu. Institiúid léinn phríobháideach í go dtí an bhliain 1966.

Aithnítear Ollscoil Pittsburgh go minic as feabhas an taighde agus as caighdeán shaol na mac léinn atá ann. Tá clú freisin ar an ollscoil as a gcuid cláracha spórt. Éiríonn le foirne spórt Pitt go rialta ar leibhéal náisiúnta. Tá campas 132 acra (0.53 km²) ag an ollscoil. Tá 4,686 duine ar an fhoireann acadúil sa scoil agus tá 28,328 mac léinn ag déanamh staidéir ann (18,031 fochéimí agus 10,297 iarchéimí). Bhí ról lárnach ag Ollscoil Pittsburgh i bhforbairt an vacsaín polaimiailítis.

Tagairtí 

Ollscoileanna i Stáit Aontaithe Mheiriceá
Leithinis Bellarine

Leithinis atá suite siar ó dheas ó Melbourne i Victoria na hAstráile is ea Leithinis Bellarine; tá Bá Port Phillip, Bá Corio agus Caolas Bass ina timpeall. Scarann an leithinis, in éineacht le Leithinis Mornington, Bá Port Phillip agus Caolas Bass. Bhí daoine Bundúchasacha ón treibh Wathaurong ina gcónaí ar an leithinis ar dtús, roimh theacht na nEorpach go luath sa naoú haois déag. San lá atá inniu ann, tá thart ar 55,000 duine ina gcónaí ar Leithinis Bellarine.
Gleann Yarra

Ainm atá tugtha ar an cheantar timpeall na Abhann Yarra i Victoria, san Astráil is ea Gleann Yarra (‘Yarra Valley’ i mBéarla). Tosaíonn an abhainn thart ar 90 km thoir Cathair Melbourne, agus sruthaíonn sí anoir agus amach go dtí Bá Port Phillip. Go hiondúil, tagraíonn an t-ainm ‘Yarra Valley’ do na ceantracha uachtaracha timpeall na Abhann Yarra, agus níor thagair sí don cheantracha íochtarach, a chuimsíonn an cathair agus na bruachbailte.
Is iad Yarra Glen, Healesville agus Warburton na bailte is mó sa ghleann.

Victoria (stát)
Oileán King

Ceann de oileáin na Tasmáine is ea Oileán King. Tá sé suite sa iarthuaisceart ón Tasmáin, sa Chaolas Bass. Sa bhliain 2007, bhí 1,723 duine ina gcónaí ar an oileán.

Stair 
Tháinig Captaen Reed ar an oileán, ag seilg rónta sa bhád Martha, sa bhliain 1799. Níor thaispeáin chéad léarscáil Van Diemen’s Land agus Caolas Bass de chuid Matthew Flinders, a cuireadh i gcló i Mí an Mheithimh sa bhliain 1800, an t-oileán seo.

An t-Oileán sa lá atá inniu ann 
Is í Currie an baile is mó, atá suite ar an taobh thiar den oileán. Ba bhaile mianadóireachta í Grassy, san oirthear, áit a raibh ‘scheelite’ bainte. Bíonn comórtas Peile Astrálaí ann ar an oileán. Níl ach trí fhoireann ann: Currie, Grassy, agus North.
Bendigo

Cathair mhór i lár Victoria na hAstráile is ea Bendigo (fuaimniú: /ˈbɛndɨɡoʊ/). Tá sí suite 205 km ó thuaidh príomhchathair an stáit, Melbourne, agus bhí 89,990 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2010. Tugtar ‘Bendigonians’ ar daoine na cathrach.

Stair 
Bhí daoine Bundúchasacha Dja Dja Wurung ina gcónaí sa cheantar roimh thíocht na hEorpaigh. Tháinig an taiscéalaí Thomas Mitchell ar an gceantar sa bhliain 1836, agus shroich an chéad lonnaítheoirí sa bhliain 1840, chun fheirmeacha chaoracha a bhunú. I rith an earraigh sa bhliain 1851, fuair beirt bhan ó ‘Ravenwood’s Run’ (Margaret Kennedy agus Julia Farrell) ór ar bhruach Sruthán Bendigo. Chonaic iriseoir iad, duine a chuir teachtaireacht chuig Melbourne. Thosaigh fuadar sa cheantar dá bharr sin.

Aeráid

Daoine Cáiliúla 
 John Bannon – polaiteoir
 John Brumby – polaiteoir
 Wayne Campbell – iarpheileadóir (Peil Astrálach – Richmond Tigers)
 Greg Williams – iarpheileadóir (Peil Astrálach – Carlton Blues)

Tagairtí
Mionsimpeansaí

Ainmhí is ea an mionsimpeansaí (Pan paniscus). Ceann de na hapaí móra atá ann. Ainm eile a thugtar air in go leor teangacha ná bonobo, mílitriú a cheaptar de Bolobo, baile beag sa Chongó. Tá siad dúchasach don dufair i bPoblacht Dhaonlathach an Chongó i lár na hAfraice.

Mamaigh
Maindrill

Moncaí is ea an mhaindrill (Mandrillus sphinx) agus is ball d'fhine na gCercopithecoidae é, ón Sean-Domhan, agus dlúthbhaint aige leis na babúin, agus níos dlúithe fós leis an drill (Mandrillus leucophaeus). Bíonn sé le fáil i ndeisceart na Chamarún, sa Ghabúin, sa Ghuine Mheánchiorclach, agus sa Chongó. Bíonn cónaí orthu, den chuid is mó, i bhforaoiseacha trópaiceacha báistí agus i mósáicí foraoise-sabhána. Tá cónaí orthu i ngrúpaí le chéile.
Is uiliteoiruiliteoirí iad na maindrillí agus réim bia acu comhdhéanta, den chuid is mó, de thorthaí agus d'fheithidí. Bíonn a gcuid séasúr cúplála ar siúl ó Mheitheamh go Deireadh Fómhair

Mamaigh
Morwell

Cathair i Gippsland Láir, Victoria, san Astráil, is ea Morwell. Tá sí suite 149 km thoir ón bpríomhchathair, Melbourne. Sa bhliain 2006, bhí 13,399 duine ina gcónaí ann. Is cathair an-thábhachtach sa stát í, mar tá cuid mhaith de ghual an stát bainte amach sa cheantar seo.

Stair 
Creidtear gur raibh na Kurnai (treibhe Bhundúchasach) na daoine is luaithe sa cheantar. Sa bhliain 1841, thaistil na taiscéalaí Angus McMillan agus Paweł Edmund Strzelecki tríd an réigiún. Níos mhoille sa 1840í, bunaíodh cuid mhaith feirmeacha chaoracha sa cheantar a thugtar Morwell air sa lá atá inniu ann. 

Sa bhliain 1873, d’aontaigh an rialtas iarnród a thógáil ó Melbourne go dtí Sale; mhéadaigh ceantar Morwell dá bharr sin. Bhí an chéad díol ar thalamh ann i mí Eanáir, 1879, ach bhí cuid mhaith lonnaítheoirí sa cheantar cheana féin. Tógadh an chéad mianaigh ghuail sa 1880í.

Aeráid

Meáin 
Freastalaíonn na stáisiúin ráidio ‘Star FM’ agus ‘3GG’ an réigiún, a chraoltar ó Warrigul.

Tagairtí
Caimileon

Ainmhí feoiliteach is ea an caimileon (fine na Chamaeleonidae). Reiptíl atá ann; is laghairtí seandomhanda iad go léir. Bhí 202 speiceas de chaimileon ann i mí Meithimh na bliana 2015. Tá dathanna éagsúlacha orthu agus is féidir le roinnt mhaith díobh na dathanna a athrú.

Reiptílí
Luch thí

Ainmhí is ea an luch thí. 

Mamaigh
Dobhrán beag-ingneach oirthearach

Ainmhí is ea an dobhrán beag-ingneach oirthearach. 

Mamaigh
Dobhrán neamhingneach Chamarún

Ainmhí is ea an dobhrán neamhingneach Chamarún. 

Mamaigh