joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Achaidh Chéide

Is suíomh seandálaíochta in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo é Achaidh Chéide. 

Achaidh Chéide
An Ré Neoiliteach
Gaeltacht Chontae Mhaigh Eo
Cloch na Blarnan

Bloc de chloch ghorm atá tógtha sa táibhle ar Chaisleán na Blarnan is ea Cloch na Blarnan. 

Cloch na Blarnan
Béaloideas na hÉireann
Contae Chorcaí
Mainistir Bhuiríos Umhaill

Is iar-mainistir i gContae Mhaigh Eo í Mainistir Bhuiríos Umhaill. 

Mainistir Bhuiríos Umhaill
Mainistreacha na hÉireann
Mainistreacha Doiminiceacha in Éirinn
Hertha BSC

Is club peile i mBeirlín sa Ghearmáin é Hertha Berliner Sport-Club von 1892 (Hertha BSC nó Hertha Berlin). Bhí sé mar bhall bunaigh do Chumann Pheil na Gearmáine i Leipzig sa bhliain 1900, agus tá traidisiún fada aige mar chlub tábhachtach sa phríomhchathair, tá an club ag imirt i sraith 2. Bundesliga don séasúr 2010-11.

Sa bhliain 2008 d'imir siad in aghaidh foirne as Baile Átha Cliath, St. Patrick's Athletic i gCorn UEFA, fuair siad dhá cúl sa Ghearmáin agus comhscór i mBaile Átha Cliath (gan cúil), tháinig siad sa ceathrú áit i mbabhtaí na nGrúpaí. Ag deireadh séasúr 2009-10 islíodh iad go dtí dara sraith na tíre.¨

Clubanna sacair na Gearmáine
Bláthach

Is leacht géar fágtha tar éis im a mhaistriú ó uachtar í an bhláthach. Úsáidtear í nuair a dhéantar arán sóide.

Bláthach
Cailís Dhoire na bhFlann

Is seod staire de chuid na hÉireann í Cailís Dhoire na bhFlann. Is mar chuid de thaisce de shoithí altóra é,  cnuasach mhiotalóireachta de chuid an  9ú haois..

An fionnachtain 
Thángthas ar an taisce i gCill an Áil, láthair mainistreach, i gContae Thiobraid Árann ar an 17 Feabhra 1980. Trí thochailt a rinne foireann Ard-Mhúsaem na hÉireann cúpla seachtain níos déanaí, thángthas ar chodanna de na réada maisithe a bhí ar iarraidh, ar nós painéil d’fhíolagrán óir, gléasanna stampláilte le dísle, síothlán agus seamanna. 
Bhí brathadóir miotail ag an tóraí taisce, Michael Webb, agus a mhac.Bhí conspóid ag baint leis. Tháinig an Acht na Séadchomharthaí Náisiúnta, 1994, as.

Anois tá an taisce iomlán in Ard-Mhúsaem na hÉireann i mBaile Átha Cliath.

Saothar ealaíne 
As airgead buailte deilsnasta atá an babhla cailíse déanta. Tá an chuid is mó den chailís lom.
 Tá stoc agus cos an bhabhla ceangailte le pionna mór a ghlasálann ar ghreimphláta ar an taobh thíos den chos. 
 Tá cuasa sa dá chluas atá ar an mbabhla, a bhfuil painéil d'fhíolagrán óir fuaite isteach iontu. 
 Tá stodaí ómra ar na cluasa freisin mar mhaisiúchán agus tá bearnaí eatarthu agus iad curtha ar feadh an bhanda maisiúcháin d'fhíolagrán atá timpeall an bhabhla.

Comparáid 

Tá an chailís airgid inchomparáide le Cailís Ardach cé go gceaptar nach bhfuil sé chomh galánta leis. Tá a maisiúchán níos simplí, agus níl an fíolagrán déanta chomh mín sin. 

Seans gur dáta níos déanaí atá aici ná Cailís Ardach.

Tagairtí 

Contae Thiobraid Árann
Cailísí
Seoid Staire
Ealaín Cheilteach
Nogometni klub Dinamo Zagreb

Is club peile na Cróite as Ságrab é Nogometni klub Dinamo Zagreb, ar a dtugtar Dinamo Zagreb nó Dinamo de ghnáth. Bunaíodh an Dinamo sa bhliain 1945. Is é aon de na cumainn is rathúla agus cáiliúla na Cróite. Conspóideann sé an dearbaí síoraí leis an Hajduk Split gach bhliain.

Clubanna sacair na Cróite
Ságrab
Suíomh misinéireachta

Is éard is an suíomh misinéireachta ann ná an gnéas-suíomh ina mbíonn 'fear-ar-barr na mná' agus an bhean ina luí ar a droim agus na comhpháirtithe aghaidh ar aghaidh. Is sampla é an suíomh misinéireachta de chúpláil 'bolg ar bholg'.

Ceadaíonn athruithe an tsuímh céimeanna éagsúla i dteannluiteacha na faighne, i mbrostú an bhrillín, i ndoimhneacht an treáite, i
rannpháirtíocht na mná agus i luas an tsúnáis. D'fhéadfadh na hathruithe seo a bheith bainteach leis an bhean ag dúnadh a cosa agus an fear ag leathadh a chosa agus é ag treá, chun spreagadh brillín níos fearr a bhaint amach, chomh maith leis an mbean ag scíthe a cosa ar an leaba, ag tógáil iad suas go hard san aer, nó ag timfhilleadh iad timpeall ar a gcomhpháirtí; nó ag cur piliúir amháin nó níos mó faoi a mása.

Gnéas-suíomhanna
Gabhlán binne

Is éan é an gabhlán binne. Is ball d'fhine na Hirundinidae é.

Éin
Síolta

Is éan í an síolta. Is baill d'fhine na Anatidae iad.

Éin
Gene Roddenberry

Drámadóir, scríbhneoir ficsin eolaíochta agus léiritheoir teilifíse ab ea Eugene Wesley "Gene" Roddenberry (19 Lúnasa 1921 – 24 Deireadh Fómhair 1991).

Rugadh Roddenberry sa bhliain 1921 in El Paso, Texas, agus d'fhás sé suas i Los Angeles.

Tá clú agus cáil air mar gheall ar an sraith teilifíse Star Trek a scríobh sé. 

Fuair sé bás i Santa Monica, California sa bhliain 1991.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1921
Básanna i 1991
Drámadóirí Meiriceánacha
Star Trek
An Obha

Réigiún carraigeach is ea An Obha in Íle, Earra-Ghàidheal agus Bòd.

Tíreolaíocht na hAlban
Earra-Ghàidheal agus Bòd
Meirliún

Is éan é an meirliún. Is baill d'fhine na Falconidae iad.

Éin
Gabhlán earrspíonach

Is éan é an gabhlán earrspíonach. Is baill d'fhine na Apodidae iad.

Éin
Filiméala

Is éan é an filiméala. Is baill d'fhine na Muscicapidae iad.

Éin
Tuirne lín

Is éan é an tuirne lín. Is baill d'fhine na Caprimulgidae iad.

Éin
Cnóshnag

Is éan é an cnóshnag. Is baill d'fhine na Sittidae iad.

Éin
Óiréal

Is éan é an t-óiréal. Is baill d'fhine na Oriolidae iad.

Éin
Coirneach

Is é an coirneach  (Pandion haliaetus)  éin chreiche mheán-mhór atá mar ghnáth-itheoir éisc le dáileadh ar fud an domhain. Is baill d'fhine na Pandionidae iad. Bhí an speiceas seo ina phóraitheoir coitianta in Éirinn tráth ach rinneadh géarleanúint air go ndeachaigh sé as feidhm faoin 19ú haois. Feictear go rialta é agus é ar imirce.

Éin
Lon creige

Is éan é an lon creige. Is baill d'fhine na Turdidae iad.

Éin
Éan oighinn

Is éan é an t-éan oighinn (Seiurus aurocapilla). Is ball d'fhine na bParulidae é. Caitheann sé an samhradh in oirthear agus lár Mheiriceá Thuaidh agus an geimhreadh i bhFlorida, Cúba, Meiriceá Láir agus áiteanna eile ina gcóngar. 

Éin
Roilleach

Is éan é an roilleach. Is baill d'fhine na Charadriiformes iad.

Éin
Reathaí an bhóthair

Is éan é an reathaí an bhóthair. Is baill d'fhine na Cuculidae iad.

Éin
Parúl tuaisceartach

Is éan é an parúl tuaisceartach. Is baill d'fhine na Parulidae iad.

Éin
Àird nam Murchan

Is leithinis é Àird nam Murchan, i gComhairle na Gàidhealtachd. Bhí 19% don daonra in ann Gaeilge na hAlban a labhairt sa bhliain 2011. Bhí 33% don daonra (2001) a rugadh in Albain in ann í a labhairt. Bhí an céadtadán cainteoirí is airde i Àth Tharracail (46%).

Bailte 

 Achadh na h-Àtha, Àth Tharracail
 Cille Chòmhghain
 Gleann Bhorghdail
 Ocal
 Port Uairce
 An t-Sàilean, Sanna

Ceantair 

 Ard Ghobhar
 A' Mhorbhairne, Mùideart
 Suaineart

Tíreolaíocht 

 Abhainn Seile
 Cárna, Corrachadh Mór
 Loch Shuaineart
 Rubha Áird nam Murchan
 Taigh Solais Áird nam Murchan

Tagairtí

Naisc Sheachtracha 
 Áird nam Murchan

Comhairle na Gàidhealtachd
Tíreolaíocht na hAlban
Áird nam Murchan
Falco peregrinus

Is éan creiche de chlann uiledhomhanda é Falco peregrinus (Gaeilge: an fabhcún gorm, an seabhac gorm nó an seabhac seilge). Is baill d'fhine na Falconidae iad. Ina measc an caracara splíonachiteach, an seabhac seilge coille le súile móra is aireachtáil ghéar a sheilgeann sa bhreacsholas, agus an fíorsheabhac seilge a eitlíonn go han-tapa is a mharaíonn a chreach san eitilt. I measc na bhfíorsheabhac seilge tá an pocaire gaoithe is an meirliún. A líon ag titim de bharr nimhithe le feithidicídí, mar itheann siad éin a itheann síolta truaillithe.

Cónaíonn na héin seo ar creige, ailte nó foirgneamh arda. 

Éin
Cioclóp

Is ball na fathaigh fiáin é Cioclóp. 

Miotaseolaíocht na Gréige
Míonótár

Créatúr a bhaineann le miotaseolaíocht na Gréige a bhí ina leathfhear agus leaththarbh é an Míonótár. 

Miotaseolaíocht na Gréige
Aichill

Is pearsa bainteach le miotaseolaíocht na Gréige é Aichill (Aichilléas nó Achuilléus; sa Ghréigis: Ἀχιλλεύς; Achilles nó Achilleus sa Bhéarla).  Ba charachtar san Iliad le Hóiméar é.  Throid sé i gCogadh na Traoi. Ba laoch Achaiach neart agus dlúthchara le Patroclois é Achuilléus. Ba thrú (fear mallaithe) eisean : ba ghearr a uain ar an saol. Ciallaíonn a ainm (Ἀχιλλεύς) “brón daoine”, fuaimnítear é mar Ách-ill-é-ús /ax.il.e.us/ é. Tuiseal ginideach: Achuilléuis. Ba é an t-athair Achuilléuis é Peléus.

Cé nach bhfuil sé luaite san Iliad, de réir faoinsí eile is é Parás, mac Rí Priam agus Banríon Hecuba, a maraíodh Aichill le saighead in a teannán Aichill (ar ndóigh is sa bhealach seo a bhfuair an teannan seo a ainm) i dtreo deireadh Cogadh na Traoi.

Tagairtí 

Miotaseolaíocht na Gréige
Lomaire faiche

Is meaisín a ghearann féar é lomaire faiche (inneall bainte uaireanta ). 

Lomaire faiche
Odaiséas

De réir na miotaseolaíochta, bhí Odaiséas ina rí ar Ithaca roimh thús na staire scríofa sa Ghréig. Ba é Odaiséas laoch an Odaisé (dán eipiciúil de chuid Hóiméair) (Gréigis: Ὀδυσσεύς; Laidin: Ulyssēs, Ulixēs). Tá ról lárnach ag Odaiséas san Iliad agus sna dánta epiciúla eile sna Timthrialla Eipiciúla (scéalta Chogadh na Traí).

Rí Ithaca, fear céile Phenelope, athair Thelemachuis agus mac Laërtes agus Anticlea a bhí in Odaiséas. Bhí cáil air mar gheall ar a ghliceas is ar a sheiftiúlacht agus is dá bhrí sin a chuirtear an buafhocal Odaiséas Glic air. Is é an scéal is cáiliúla atá bainte le Odaiséas ná An Odaisé, scéal a dhéanann cur síos ar a tharla ar thuras Odaiséais agus é ag teacht abhaile i ndiaidh dó bheith ag troid i gCogadh na Traí ar feadh deich mbliana, agus bob Chapaill Adhmaid na Traí a bhualadh.

Miotaseolaíocht na Gréige
Hata

Ball clúdaigh don cheann (le tóin is bileog de ghnáth) is ea hata.

Tagairtí 

Éadaí
Muir Mheoid

Tá Muir Mheoid (Muir Azov) suite in oirdheisceart na hEorpa. Tá nasc ann idir Muir Mheoid agus an Mhuir Dhubh, atá suite ar an taobh ó dheas de. Is í an Úcráin an tír atá ar an gcósta thuaidh de. Tá an Rúis suite ar an gcósta thoir agus tá an Chrimé ar an gcósta thiar den loch.

Stair 
Ar an 25 Samhain 2018, rinne an Rúis ionradh armtha ar thrí longa cogaidh de chuid na hÚcráine i gcaolas Ceirts. Ghabh an Rúis smacht ar an Mhuir Mheoid mar sin, gníomh a cháin an tAontas Eorpach aon uair arís..

Tagairtí 

Mara
Edward Dwelly

B'fhoclóirí ar Ghaeilge na hAlban é Edward Dwelly (Eoghann MacDhòmhnaill) (2 Feabhra 1864 – 25 Eanáir 1939). Eisean a chuir i dtoll le chéile an foclóir ba thábhachtaí i nGaeilge na hAlban – Faclair Gàidhlig gu Beurla le dealbhan, a tháinig amach den chéad uair sa bhliain 1911. Is é seo an foclóir is údarásaí in Albain agus bhí an-tionchar ag a shaothar ar fhoclóireacht Ghaeilge na hÉireann freisin.

Beathaisnéis 
Sasanach a bhí ann a rugadh i ndeisceart Shasana in aice le hArundel. Chuir sé suim i nGaeilge na hAlban ar dtús nuair a bhí sé ag obair le Suirbhéireacht Ordanáis Alban agus é san arm. Ní raibh sé ach seacht mbliana déag d’aois nuair a thosaigh sé ag bailiú focal ag deireadh na 19ú haoise.

Bhain sé úsáid as Eoghann Mac Dhòmhnaill mar ainm Gaelach agus imní air nach nglacfaí lena shaothar gan é. Foilsíodh an chéad eagrán den fhoclóir sa bhliain 1911.

An Foclóir 

Tá foclóir Dwelly i gcló go fóill. Tá 1034 leathanach ann maille le go leor léaráidí. 

Eisean a rinne formhór na hoibre, ní amháin ag cóimheas focal ó fhoclóirí eile ach ag bailiú na mílte focal ó fhoilseacháin éagsúla agus ó chainteoirí Gàidhlig a casadh air ar a chamchuairt ar fud na Gàidhealtachda. Lena chois sin, tharraing sé féin na léaráidí, chlóbhuail an leabhar agus cheangail é. Ar a chonlán féin a chuir sé an foclóir ar an margadh, le roinnt cúnaimh óna chlann agus óna bhean chéile (ar chainteoir dúchais Ghàidhlig í). Is minic a bhí air éirí oilte ar an obair agus é á déanamh. 

Amach ina shaol mhothaigh sé go raibh doicheall éigin ar mhuintir na hAlban, idir Ghaeil agus Ghaill, roimhe. D’fhill sé ar Shasana agus fuair bás ann gan an t-aitheantas iomlán a bhí dlite dó a fháil, cé gur bronnadh pinsean air.

Is díol mór spéise d'fhoghlaimeora na teanga a bhfuil le rá ag Dwelly ar bhrollach an fhoclóra faoi na fadhbanna a bhain leis an tionscadal. Ní raibh léamh ná scríobh na teanga ag formhór na gcainteoirí agus dá bhrí sin níorbh fhéidir leo litriú na bhfocal a thabhairt dó. Bhí drogall ar chainteoirí dúchais Gàidhlig a labhairt le foghlaimeoir, agus b'éigean dó a ligean air gur chainteoir dúchais é. 

Tá breis agus 70,000 iontráil i bhFaclair Gàidhlig-Beurla agus meastar go forleathan gurb é an foclóir is cuimsithí dá bhfuil ann i nGàidhlig.

Digitú an fhoclóra 
Tá an foclóir le fáil ar líne anois. Tharla seo sa bhliain 2009 de bharr a ndearna Michael Bauer, teangeolaí Gearmánach, a chaith deich mbliana ina bhun, agus Will Robertson, Albanach agus innealtóir bogearraí.

Nótaí

Naisc sheachtracha 
 Dwelly-d Faclair Dwelly air loighne - leagan ar líne de Dwelly (gan léaráidí)
 Am Faclair Beag - leagan ar líne den fhoclóir inar féidir cuardach
  Faclairean Gàidhlig

Foclóirithe
Daoine a rugadh i 1864
Básanna i 1939
Scríbhneoirí Sasanacha
Carbán

Is iasc fionnuisce é an carbán (Cyprinus carpio). Dúchasach don Eoraip agus don Áis.  

Éisc
Platapas

Is ainmhí é an platapas lacha-ghobach. Mamach atá dúchasach d'oirthear na hAstráile atá ann. Suas le 75 cm ar fhad; an fionnadh tiubh donn; an gob bog, cosúil le gob lachan; na cosa gearr scamallach; an t-eireaball gearr leata a stórálann saill. Púitse taobh istigh den dá leiceann ina gcognaítear bia le mullaigh chranacha. Bíonn spor nimhiúil ar chos dheiridh an fhireannaigh. Áitríonn sé fionnuisce láibeach, agus itheann inveirteabraigh uisciúla, larbhaí feithidí go príomha.

Mamaigh
Eicidneach

Is ainmhí é an eicidneach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Doha

Is é Doha (Araibis: لدوحة, (Ad-Dawḥah) nó (Ad-Dōḥah) príomhchathair Chatar, agus í ar an gcathair is mó sa tír sin freisin. Ciallaíonn an t-ainm "an chathair mhór" in Araibis. Tá tuairim is milliún duine ina gcónaí ann. Cónaíonn breis is 80% de mhuintir Chatar i nDoha nó sna bruachbhailte mórthimpeall air. Tionóladh na Cluichí Áiseacha is mó riamh sa chathair sa bhliain 2006.

Ceantair 

 Al Bidda, Bin Mahmoud
 Al Dafna
 Madinat Khalifa, Al Mamoura, Al Markhiya
 Sean Aerfort, Onaiza
 Ras Abu Aboud, Rumeilah
 Al Sadd
 Al Waab, Wadi Al Sail, West Bay

Catar
Príomhchathracha na hÁise
Scinc

Ainmhí feoiliteach is ea an scinc. Reiptíl atá ann, agus is ball d'fhine na Scincidae é. 

Reiptílí
Michael Faraday

Fisiceoir agus poitigéir Sasanach ab ea Michael Faraday (22 Meán Fómhair, 1791 - 25 Lúnasa, 1867). 

Fisiceoirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1791
Básanna i 1867
D. H. Lawrence

Scríbhneoir Sasanach ab ea D. H. Lawrence (11 Meán Fómhair 1885 – 2 Márta 1930). 

Chuir Lawrence Lady Chatterly's lover  amach sa bhliain 1928, ach dáileadh an leabhar ar bhonn príobháideach. Fuair sé bás dhá bhliain níos déanaí. Bhí an chéad eagrán m iomlán foilsithe don chéad uair sa bhliain 1959/1960.

Saothair 
I measc saothair D. H. Lawrence tá:
 Sons and Lovers 
 The Rainbow
 Lady Chatterly's lover 
 Women in love

Féach freisin 

 Cás R v Penguin Books Ltd 1959 ('Lady Chatterley's Lover')

Tagairtí 

Scríbhneoirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1885
Básanna i 1930
Cluain Fearta

Baile beag Éireannach is ea Cluain Fearta atá suite in oirthear Chontae na Gaillimhe, leathbhealach idir Béal Átha na Sluaighe agus Port Omna. Is ann atá Ardeaglais Chluain Fearta, suí na Deoise Chluain Fearta.

Bailte i gContae na Gaillimhe
Geata Brandenburg

Is áirse bhua nuachlasaiceach na 18ú haois é Geata Brandenburg (Gearmánais: Brandenburger Tor) atá suite i mBeirlín, An Ghearmáin. Tá sé tógtha ar an láithreán sean-gheata a comharthaithe an tús an bhóthair ó Beirlín go dtí an baile Brandenburg an der Havel.  

Tá sé suite go beacht sa cheantar iartharach an láir an Bheirlín, ag an gabhal Unter den Linden agus Ebertstraße, iarthar láithreach Pariser Platz. Seasann ceap amháin ó thuaidh an Fhoirgnimh Reichstag. Tá an geata an iontráil comhartha chuig Unter den Linden, an ascaill clú agus cáil na crann linden, a threoraigh roimhe seo díreach go dtí an Pálás na Cathrach na monairc Prúisigh.

An Ghearmáin
Marie Curie

Ceimicí is fisicí a saolaíodh i Vársá na Polainne ab ea Marie Salomea Skłodowska Curie (7 Samhain 1867-4 Iúil 1934). Phós sí an t-eolaí Francach Pierre Curie (1859-1906) i 1895. 

Rinne an bheirt taighde ar chriostalghrafaíocht, písileictreachas is radaighníomhaíocht, ar úráiniam a fuarthas in ocsaíd úráiniam ar dtús. D'fhionn siad dhá dhúil nua a bhí radaighníomhach, polóiniam is raidiam, i 1898. 

Bhuaigh siad beirt Duais Nobel na Fisice sa bhliain 1898, in éineacht le Becquerel, as an obair ar radaighníomhaíocht. 

Bhuaigh Marie féin Duais Nobel na Ceimice i 1911 as a héacht in ullmhú an raidiam mhiotalaigh. Fuair sí bás ó leoicéime, agus tá sé beagnach cinnte gur toradh ar a nochtadh fada don radaíocht inianaíoch ó na dúile radaighníomhacha seo a bhí ann.

Tagairtí 

Fisiceoirí Polannacha
Ceimiceoirí Polannacha
Daoine a rugadh i 1867
Básanna i 1934
Toradh citris

Is éard atá i gceist leis na torthaí citris ná torthaí na bplandaí den ghéineas Citrus san fhine úd Rutaceae. Torthaí citris iad an t-oráiste, an líomóid, an líoma, an tseadóg, an pomaló, an ciotrón, an tainséirín agus a lán eile. Le fírinne, is hibridí iad an chuid is mó de na torthaí citris a bhíonn á saothrú le haghaidh trádála, agus bhí na saineolaithe féin an-mhall ag teacht isteach ar rangú na gcineálacha éagsúla. Bíonn boladh cumhra as na torthaí seo, agus sú maith folláin iontu a bhfuil a lán vitimín C (aigéad ascorbach) ann. Os a choinne sin, tá a lán aigéad citreach i sú na dtorthaí seo fosta, rud a chiallaíonn gur féidir dó damáiste a dhéanamh do na fiacla.

Is toim nó crainn spíonacha shíorghlasa iad uile. Na duilleoga ubhchruthach dúghlas snasta, le nasc altach leis an ngas. An gas eiteach go minic, uaireanta ionas go mbíonn an chuma air gur duille eile é, nasctha le bun na príomhdhuilleoige. Mionathraíonn duilleoga ar bhuinneáin chliathánacha ina spíonta. Iompraítear na duilleoga is na torthaí ar an gcrann ag an am céanna. Na bláthanna cumhra ina n-aonar nó i gcrobhaingí beaga in ascaillí na nduilleog, 4-5 sheipeal is 4-8 peiteal bán méith. Saghas caoire atá sa toradh ina bhfuil na cairpéil (na gnáth-theascáin a chuimsíonn na síolta i mbia méith) imchlúdaithe i gcraiceann ramhar leathrúil. Cuimsíonn an duilliúr is craiceann na dtorthaí an iliomad faireog le blátholaí cumhra iontu. Saothraítear an chuid is mó de na speicis citris, chomh maith le cuid mhaith saothróg. Tháinig na torthaí citris ón tSín is oirdheisceart na hÁise ar dtús, ach tá siad á saothrú go forleathan leis na cianta. Anois fástar iad sna trópaicí is na réigiúin mheasartha theo ar fud an Domhain ach gar don Mheánmhuir, deisceart na Stát Aontaithe, an Afraic Theas is an Astráil. Tá trádáil shuntasach idirnáisiúnta sna torthaí seo. Itear iad go díreach úr, ach déantar marmaláid, toradh leasaithe is súlach astu freisin, agus faightear blátholaí ó chuid acu atá tábhachtach do thionscal na gcumhrán. 

Torthaí
Florence Nightingale

Banaltra Sasanach ab ea Florence Nightingale (12 Bealtaine 1820 - 13 Lúnasa 1910). Deirtear gurbh í Florence Nightingale máthair altranas nua-aoiseach, mar gheall ar an obair a rinne sí ar thaobh na mBriotanach i gCogadh na Crimé.

Saol 

Rugadh Florence ar an 20 Bealtaine 1820. Fuair sí a hainm ón cathair ina rugadh í. Florence san Iodáil.  Bhí a muintir, as Sasana, saibhir agus ba í Florence an iníonn is óige. Níor d’fhreastail Florence ná a deirfiúr níos sine, Parthenope, ar scoil; bhí múinteoirí príobháideach aici sa mbaile. 

Níos déanaí, ní raibh Florence sásta pósadh; bhí sí ag iarraidh difear ceart a dhéanamh agus saol daoine a fheabhsú.  Rinne Florence cinneadh a bheith ina banaltra. Ní raibh a mhuintir sásta leis an cinneadh seo. Ní raibh aon mheas ar bhanaltraí ag an am. Ní bhfuair siad aon oiliúint. Níor fhreastail ach daoine bochta ar ospidéil mar go raibh siad salach. Bhí dochtúir príobháideach ag daoine saibhir agus ní raibh orthu dul chuig an ospidéil. 

Chuaigh Florence chuig Alexandria, san Éigipt, l’oiliúint a fháil. Ansin fuair sí post mar bhanaltra in ospidéal in Londain. 

Thosaigh Cogadh na Crimé sa bhliain 1853. Bhí saighdiúirí Briotanach seolta ann ag Sidney Herbert, aire sa rialtas. Bhí orthu troid in aghaidh an Rúis. Chuala Herbert faoi obair Florence Nightingale. D’iarr sé ar Nightingale altraí a thabhairt chuig an cogadh agus aire a thabhairt do na saighdiúirí. Ag an am, bhí níos mó saighdiúirí ag fáil bháis ó galar srl ná mar a bhí ón gcath, creid nó ná creid. 

Sa Chrimé, bhí Nightingale ag gabháil timpeall agus ag seiceáil ar na hothair gach oíche. Bhí lampa aici agus í ag dul ó othar go hothar. Ghlaoigh na saighdiúirí, "An Bhean leis an Lampa" uirthi.

Féach freisin 

 Cogadh na Crimé

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1820
Básanna i 1910
Banaltraí
Carthanais
Bhatarsaigh

Is oileán é Bhatarsaigh, ceann de Inse Ghall, Comhairle nan Eilean Siar.

Tíreolaíocht na hAlban
Comhairle nan Eilean Siar
Bumbóg

Is feithid í an bhumbóg. Is ball d'fhine na Apidae í.

Feithidí
Naomh Raiféal (an tArdaingeal)

Is Ardaingeal é Raiféal i dtraidisiúin na gCríostaithe, na nGiúdach agus na nIoslamach. 

Raiféal
ardaingil|Raiféal
Críostaíocht
An tIoslam
Giúdachas
Conor Henderson

Is imreoir sacair é Conor Henderson. Imríonn sé faoi láthair le hArsenal, i Sasana. Rugadh i Sidcup, Londain é ar an 8ú lá de mhí Mheán Fómhair, sa bhliain 1991. Is imreoir leis an bhfoireann Éireannach faoi-21 é, freisin, agus iar-imreoir le Sasana faoi-19. Imríonn sé i lár na bpáirce, de ghnáth, nó ar an gcliathán clé. Tá sé 1.85m ar airde.

Ar an 2ú lá de mhí Feabhra, 2011, thosaigh sé cluiche don chéad uair ar son Arsenal sa chorn F.A. in aghaidh Leyton Orient ag Staid Emirates.

Henderson, C
Sporting Fingal Football Club

Is club peile Éireannach é Sporting Fingal Football Club (Gaeilge: Cumann Peile Fine Gall Spórtúil) as tuaisceart chontae Átha Cliath (Fine Gall) a imríonn i Sraith na hÉireann. Tá iar thraenálaí Shamrock Rovers, Liam Buckley ina thraenálaí ar an club agus tá iar imreoir de chuid Arsenal John Devine ina thraenálaí cúnta. Imríonn an fhoireann i staid Morton i Seantrabh.

Stair 
Bunaíodh an club mar chuid de scéim fhadtearmach fhorbatha sacair chomhairle chontae Fine Gall don réigiún. Bunaíodh an club ar 11 Feabhra 2007. Bhí an club le himirt séasúr 2008 sa A Championship, ach nuair a thit club sacair Chathair Cill Cheannaigh as céad roinn Sraith na hÉireann tháinig Sporting Fingal isteach in áit. Chríochnaigh sé sa tríú an séasúr sin sa chéad roinn. Bhí séasúr iontach aige sa bhliain 2009; bhain an Sporting dara áit sa roinn amach agus sa chluiche ardaigh bhuaigh sé an áit sa phríomhroinn. Bhuaigh sé Corn FAI chomh maith agus mar sin bhí áit faighte aige i sraith Europa don séasúr 2010–11.

Torthaí san Eoraip 

Bhí an chéad chluiche don chlub i gcomórtas Eorpach i gcoinne foireann Phoirtaingéileach Marítimo. Chaill siad 3-2 ar oileán Madeira de bharr cúl Marítimo sa 94 nóiméad. Scóráil Glen Crowe an chéad cúl agus fuair Lorcan Fitzgerald an dara cheann. Imríodh an dara cluiche i Dalymount. Bhí Marítimo chun tosaí le cic pionós tar éis 20 nóiméad agus fuair siad an dara cúil sa 67 nóiméad. Scóráil Éamon Zayed cúl i gcomhair Sporting Fingal san 81 nóiméad, fuair Marítimo cúl eile, áfach. Cé go bhfuair Zayed cúl eile críochnaigh an cluiche 3-2.

UEFA Europa League

Liosta imreoirí 2010

Liosta trófaí 
 Corn Cumann Peile na hÉireann: 1
2009

Tagairtí

Naisc Sheachtracha 
 Suíomh Oifigiúla Sporting Fingal F.C. 
  

Clubanna sacair na hÉireann
Sporting Fingal Football Club
Johnny Logan

Is amhránaí Éireannach é Johnny Logan, nó Seán Patrick Michael Sherrard mar a rugadh é ar an 13ú lá de mhí Meitheamh, 1954, i Victoria, An Astráil. Scríobhann sé amhráin freisin.

Saol 
Nuair a bhí Seán Sherrard trí bliana d'aois, bhog a chlann ar ais go dtí a dtír dúchais: Éire. Nuair a bhí Seán Sherrard cúig bliana déag d'aois, d'fhoghlaim sé an giotár agus thosaigh sé ag scríobh amhrán. Sa bhliain 1977, bhain sé amach clú agus cáil nuair a bhí sé ina réalta mar 'Adam' i seó Éireannach Adam and Eve. Bhí a chéad singil i 1978, agus i 1979 ghlac sé páirt sa Chomórtas Amhránaíochta Náisiúnta in Éirinn.

A chéad bua eoraifíse 
Tar éis 1979, ghlac Seán Sherrard páirt sa Chomórtas Amhránaíochta Náisiúnta arís faoin ainm 'Johnny Logan'. Chan sé 'What's Another Year', scríofa le Shay Healy, agus bhuaigh Johnny.

Ar an 19ú lá de Aibreán, 1980, chan Johnny Logan mar hionadaí na hÉireann san Ísiltír, ag Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse. Bhuaigh an t-amhrán; agus chairt mór ab ea é trasna an Eoraip.

A dhara bua Eoraifíse 
I 1987, níor bhuaigh Éire an Comórtas ar chor ar bith ó 1980. Mar sin, Rinne Johnny Logan iarracht eile. Scríobh sé an amhrán 'Hold Me Now' agus chan sé é i Bheilg, i Bealtaine 1987. Bhuaigh Johnny Arís, an chéad am a bhuaigh aon duine dhá am riamh, agus go dtí an lá seo is recaird é fós. Uimhir a haon in Éirinn ab ea 'Hold Me Now' i 1987, agus uimhir a dó i Sasana. Dhíol 'Hold Me Now' níos mó chóip ná 'What's another Year'.

A thríú bua Eoraifíse 
Scríobh Johnny Logan amhrán Linda Martin 'Terminal 3' i 1984. Tháinig an t-amhrán seo mar dara as 19, ach i 1992 scríobh Johnny amhrán eile drbh ainm 'Why Me'. Bhí a fhios aige ón dtús go mbeadh an bua ar 'Why Me'.

Chan Linda Martin 'Why Me' i Malmo, An tSualainn ar an 9ú lá de Bealtaine 1992, agus bhuaigh sí. Cinnte, bhuaigh an scríhneóir freisin; Johnny Logan, nó Seán Sherrard.

Saol Johnny le déanaí 
Oibríonn Johnny fós mar amhránaí, go háirithe sa Ghearmáin agus sa Danmhairg. Rinne Johnny obair do McDonalds freisin, agus iarrachtaí éagsúla chun 'Hold Me Now' a dhéanamh mar amhrán nua-aimsire.

Albaim agus siongail 

Siongail (Éire agus an Ríocht Aontaithe)

1978 - "No I Don't Want To Fall In Love"

1980 - "What's Another Year" (IE #1) (RA #1)[16]

1980 - "Save Me"

1980 - "In London"

1980 - "Give A Little Bit More (Too Much Too Soon)" (IE #25)

1982 - "Oriental Eyes" (IE #18)

1982 - "Becoming Electric" (IE #22)

1984 - "Heaven" (IE #20)

1985 - "Ginny Come Lately"

1985 - "Straight From The Heart"

1986 - "Stab In The Back"

1986 - "Sara Smile"

1987 - "Hold Me Now" (IE #1) (RA #2)[16]

1987 - "I'm Not In Love" (IE #8) (RA #51))[16]

1988 - "Heartland" (IE #21)

1989 - "All I Ever Wanted"

1990 - "Lay Down Your Heart" / "One By One" (IE #20)

1991 - "How 'Bout Us"

2006 - "Don't Cry" (IE #25)

2006 - "Hold Me Now" (eagrán nua)

Tagairtí 
 www.diggiloo.net

 Official site
 Johnny Logan fansite

Daoine a rugadh i 1954
Buaiteoirí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Ceoltóirí Éireannacha
Daoine beo
Toto Cutugno

Is amhránaí Iodálach é Salvatore (Toto) Cutugno. Rugadh in Fostinovo na hIodáile é. Nuair a bhí sé an-óg, bhog a chlann go dtí La Spezia, cathair eile san Iodáil. Thosaigh sé a phost ceoil nuair a bhí sé ina déagóir, ag seinm drumaí. Fosta, scríobh sé amhráin le Joe Dassin, amhránaí Franc-Mheiriceánach an-cháiliúl. Scríobh Cutugno amhráin coisiúl le "L'été indien" ("An Aifric"), "Et si tu n'existais pas" agus "Le Jardin du Luxembourg" (scríobh le Vito Pallavicini).Co-scríobh sé freisin 'Dalida's "Laissez moi danser" (Voglio l'anima"), amhrán a fuair stádas platanam tar éis cúpla mhí.

Ghlac Toto páirt i 'Sanremo Music Festival' 13 uair. Fuair sé an 3ú áit sa bhliain 1976, agus bhuaigh sé sna blianta 1980, 1984, 1987, 1988 agus sa bhliain 1989. Bhuaigh sé in aice le Ray Charles sa bhliain 1990.

Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 
Sa bhliain 1990, chuaigh Toto go dtí an Iúgslaiv, agus chan sé 'Insieme 1992' (Le chéile 1992). Bhí an t-amhrán faoi gach duine ag ceiliúradh san Eoraip agus gach duine san Eoraip ag obair le chéile. Rinne Toto níos fearr ná 21 tír eile, agus thánaig Éire dara an bhlian sin.

Tagairtí 

Buaiteoirí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Naomh Proinsias Xavier

Ba naomh é Proinsias Xavier (7 Aibreán 1506 – 3 Nollaig 1552). Bascach as Navarre a bhí ann. Duine den chéad seachtar Íosánach ab ea é. Thaistil sé go tíortha an oirthir - an India, Srí Lanca, Malacca, na Moluccas agus an tSeapáin – ag craobhscaoileadh an chreidimh Chríostaí.

Luathshaol 
Rugadh Proinsias i gCaisleán Xavier i dTír na mBascach i dtuaisceart na Spáinne, gar do Sangüesa ar an gCamino Aragonés. Is ionann an focal ‘xavier’ agus ‘teach nua’ sa Bhascais. 

Bhí aithne ag Proinsias ar Iognáid Loyola agus bhí sé ina bhall de Chumann Íosa.

Cumann Íosa 

Chuaigh Xavier chun staidéar a dhéanamh i gCollège Sainte-Barbe i bPáras.

D’éirigh go maith le Xavier ina chuid staidéir, agus ba churadh na hollscoile é sa léim ard. Iompaíodh a shaol bun os cionn, áfach, nuair a tháinig scoláire Bascach eile, Iognáid Loyola, chun cónaí in aon lóistín leis. Ar dtús, ní raibh suim dá laghad ag Xavier san fhear nua a bhí bacach ó gortaíodh é ag Cath Pamplona ocht mbliana roimhe sin. Mar a tharla bhí beirt deartháireacha de chuid Xavier ar an taobh eile sa chath sin. I ndiaidh tamaill bhig chuaigh Iognáid i bhfeidhm ar Xavier. D’éirigh dlúthchairdeas eatarthu.

Bhunaigh Xavier agus Loyola Cumann Íosa le chéile (in éineacht le Peter Faber agus fir eile).

Na Misin 
Scaip sé an Chríostaíocht san Áise, go mór mhór san India.

Ní raibh fios ar bith ag muintir na hEorpa faoin Seapáin go dtí gur scríobh Proinsias Xavier litir ‘na bhaile ón tír sin.

Níor chaith Xavier ach deich mbliana ‘ar na misin’.

Ar 7 Aibreán 1541, chuir Proinsias chun na farraige ó Liospóin, agus é ag dul mar ionadaí an Phápa chun na hIndia. 

Nuair a shroich Xavier an t-oirthear chuala sé faoin tSeapáin den chéad uair agus chuaigh sé ar aghaidh ansin. Nuair a labhair sé faoi Dhia leis na Seapánaigh, d’fhiafraigh siad de cad chuige nár chuala na Sínigh faoin Dia seo más fíor-Dhia a bhí ann. Mar sin, rinne Xavier cinneadh go mbeadh air bualadh leis na Sínigh.

Bás agus oidhreacht 
Bhí Xavier ar oileán Sancian, beag amach ó chósta na Síne. Bhí sé ag fanacht le long chun é a thabhairt chuig mórthír na Síne. Ach bhuail fiabhras é. Fuair Xavier bás ar 3 Nollaig 1552. Níor chaith sé ach deich mbliana ‘ar na misin’, Ach leag sé amach cosán a thabharfadh inspioráid do na mílte fear agus ban a leanfadh a chéimeanna chun an Soiscéal a thabhairt chun na hÁise.

Rinneadh Xavier agus Loyola a chanónú le chéile ar an aon lá, 12 Márta 1622.

Cé gur cuireadh é in aol beo, fuarthas amach go luath gur fhan a chorp gan lobhadh.  Coinníodh a chorp i nGoa na hIndia. Déantar é a nochtadh do na milliúin oilithreach gach deich mbliana.

Tagairtí 

Básanna i 1552
Daoine a rugadh i 1506
Daoine Spáinneacha
Íosánaigh
Naoimh
Taiscéalaithe Spáinneacha
Cíoras Mór

B'é Cíoras Mór (Sean-Pheirsis: Kūruš, Peirsis: بزرگ کوروش, Kūrosh-e-Bozorg; c. 600 RC nó 576 RC - 5 Nollaig 530 RC), ar a dtugtar freisin Cíoras II nó Cíoras na Peirse, an chéad impire Peirseach Sóróstarach. Bhunaigh sé an Chéad Impireacht na Peirse faoin ríshliocht Achaemenach. 

Faoin a riail féin, chuimsigh an impireacht gach stát sibhialta a bhí ann roimhe sa Neasoirthear Ársa. Leathnaigh sé an impireacht amach go suntasach. 

Ar deireadh thiar, chloígh sé an chuid is mó den Áise Thiar Theas, maille le cuid mhaith de Lár na hÁise, ón Éigipt agus an Heilléaspontas san iarthar go dtí an Abhainn hIondúise san oirthear. Bhí an impireacht ba mhó riamh go dtí sin ar an domhan cruthaithe aige.

Maítear gur ghabh Cíoras Mór cathair  na Bablóine ar an 17 Deireadh Fómhair 539 RC. Níos déanaí, scaoil sé na Giúdaigh “saor”, tar éis dóibh 70 bliain a chaitheamh i mbraighdeanas.

Tagairtí 

Cioras Mór
An Pheirs
Básanna i 530 RC
Daoine Peirsis
Ríthe na hImpireachta Acaeiméinigh
Stair na hIaráine
Méidigh

Ba dhaoine ársa Iaránacha iad na Méidigh, (Gréigis: Μῆδοι, ón tSean Peirsis ماد Mādai) a mhair sa réigiúin thiar thuaidh de chuid na hIaráine an lae inniu. Tugtar Méidia (Sean-Ghréigis: Μηδία "Medea", Sean-Pheirsis: Māda) ar an cheantar. Tháinig siad isteach sa réigiún seo le chéad tonn na dtreibheanna Iaránacha, ag deireadh an dara míle bliain RC (turnamh na Cré-Umhaoise). Tráth nach déanaí ná an 6ú haois RC, tar éis dóibh, mar aon leis na Bablónaigh, Impireacht na hAisiria-Nua a chloígh, bhí na Méidigh in ann a n-údarás a bhunú, a mhair ar feadh 60 bliain, ó chath Nínivé, sa bhliain 612 RC go dtí 549 RC, nuair a bhunaigh Cíoras Mór Impireacht na nAchaemenach trí Astiages, rí na Méidia, a threascairt.

Ainm 

De réir Héaradatas, "thugadh gach duine anallód Airianaigh ar na Méidigh, ach nuair a tháinig Médeia, an Colchiseach, chucu ón Aithin, d'athraigh siad a n-ainm. sin an sórt cuntais a thugann siad féin dúinn." Médeia is ea iníon Aietes, Rí na gColchiseach, sa mhiotas Gréagach, Iasón agus na hArgónátaigh. Níl aon sanasaíocht shoiléir Ind-Eorpach againn d' ainm na Méideach 'Mâda'. 
Liostaíonn Héaradatas, ainmneacha na sé treibheanna Méideacha: "Dá bhrí sin, bhailigh Deioces na Méidigh isteach i náisiún, agus b'eisean amháin a bhí i gceannas orthu, Anois, is iad seo na treibheanna as a gcomhdhéantar iad: an Busae, an Paretaceni, an Struchates, an Arizanti, an Budii , agus an Magi ". Tá sanasaíocht na hIaráinise bainteach le trí cinn díobh.

Thug Gudea rialóir Lagash sa Mheaspatáim (2143-2124 RC) le fios go raibh críoch na Méidieach oiriúnach i gcomhair grán a fhás. Thóg Šulgi rialóir an tríú ríshliocht Ur (2095-2048 BC) "bád mada ki"; is ionann sin agus balla Mhéidia. is siombail thuairisciúil í 'ki' a thagann i ndiaidh áiteanna geografach. aistríonn Tugann a lán aistritheoirí 'talún' ar an bhfocal 'Mâda'.

Grúpaí eitneacha
Grúpaí eitneacha san Áise
Stair na hÁise
An Pheirs
Bryndzové halušky

Is é Bryndzové halušky mias náisiúnta na Slóvaice. Is éard atá i gceist leis ná (domplagáin phrátaí le cáis chaorach agus bágún). Go traidisiúnta, óltar Žinčica leis.

An tSlóvaic
Bia
Port Rìgh

Is baile sna hOileáin Istigh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Port Rígh. Sa bhliain 2011 bhí cónaí ar 2,318 duine i bPort Rígh suas ó 1,917 duine sa bhliain 2001. Is é Port Rígh an baile is mó sna hoileáin agus is port tábhachtach é.

Teangacha 

Sa bhliain 2011 dúirt 29.6% na ndaoine i bPort Rígh go raibh Gaeilge na hAlban ar a dtoil acu,,, síos ó 37.72% sa bhliain 2001.  Dúirt 17.7% go raibh teanga eile acu seachas an Béarla sa bhaile.

Naisc sheachtracha 
 FilmG: Bun-sgoil Ghàidhlig Phort Rìgh  - aithris mun deasbad le Keir Greatorex
 BBC Naidheachdan 2016-01-18: Sgoil Phort Rìgh thairis air buidseat
 BBC Naidheachdan 2016-02-29: Cùmhnant son Sgoil Ghàidhlig Phort Rìgh
 BBC Naidheachdan 2016-03-23: Cead-dealbhachaidh do thaigh-spadaidh
 BBC Naidheachdan 2016-09-13: Ciad cheap Bhun-sgoil Ghàidhlig Phort Rìgh (aithris-bhideo 1:58)
 BBC Naidheachdan 2018-11-02: Leasachadh san amharc aig cidhe Phort Rìgh (aithris-bhideo 2:11)
 BBC Naidheachdan 2021-06-06: Goireas slàinte ùr anns an Eilean Sgitheanach (aithris-bhideo 2:28 mu SkyeLab)

 Port Rígh

Bailte in Albain
An Gháidhealtachd
Comhairle na Gàidhealtachd
Shamrock Rovers Football Club 2010

Coinníonn an t-alt seo eolas maidir leis an Shamrock Rovers Football Club i gcomórtais oifigiúla an shéasúr 2010.

Séasúr 
Thosaigh an fhoireann a shéasúr as baile i gcoinne Sligo tar éis cluichí cairdiúla na Feabhra. Chríochnaigh an cluiche 1-1 buíochas le cúl a d'aimsigh ag James Chambers, imreoir a fuarthas i mí na Samhna 2009. D'imir na fonsaí gan comhsheasmhacht i gcéad ceathrú na séasúr ach buadh pointí tábhachtacha i gcoinne na foirne is laige san roinn. Sáraíodh na Bohemians i gcéad clasaic na séasúr freisin. Bhí cúl an bhua a aimsíodh le chaitheamh fada siomptómach de na stíl díreach a d'úsáid ag an bhfoireann a stiúradh ag Michael O'Neill.

Eagraghram 

Réimse stiúrtha
 Cathaoirleach: Jonathan Roche
 Stiúrthóir feidhmiúcháin: Noel Byrne
 Stiúrthóir airgeadais: James Nolan

Réimse margaíochta
 Stiúrthóir margaíochta: Mark Lynch
 Stiúrthóir tráchtála: Jonathan Roche

Réimse cumarsáide
 Stiúrthóir cumarsáide: Dave Carpenter
 Preasoifigeach: Martina Genockey

Réimse teicniúil
 Traenálaí: Michael O'Neill
 Traenálaí cúnta: Trevor Croly
 Stiúrthóir spórtúil: Noel Byrne

 Traenálaí an chúl báire: Tim Dalton

Réimse sláinte
 Fisiteiripeoir: Albert Byrne
 Dochtúir: David Mitchell

Liosta imreoirí 
Gach imreoir a úsáidíodh le linn an séasúr:

Éidí agus urraitheoirí 
Is é Umbro an urraitheoir teicniúil don séasúr agus Woodies DIY an urraitheoir oifigiúil.

Cluichí

Sraith na hÉireann

Corn Cumann Peile na hÉireann

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Séasúr 2010 ar suíomh oifigiúil an chlub 

Séasúir Shamrock Rovers Football Club
Áird an Bhásair

Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é Áird an Bhásair

Bailte in Albain
Comhairle na Gàidhealtachd
An t-Eilean Sgitheanach
WikiLeaks

Is éard is atá i gceist le  WikiLeaks ná eagraíocht idirnáisiúnta,a bunaíodh sa Íoslainn, a fhoilsíonn aighneachtaí gan ainm agus doiciméid sceite de cháipéisí íogaire ó rialtais agus eagraíochtaí eile, agus ag an am céanna a chaomhnaíonn anaithnideacht a bhfoinsí. 

Stiúrann The Sunshine Press láithreán gréasáin na heagraíochta, a seoladh sa bhliain 2006. Deir an eagraíocht gur easaontaigh Shíneacha a bhunaigh í, chomh maith le hiriseoirí, matamaiticeoirí, agus gnólachtaí nua-thionscanta ó na Stáit Aontaithe, ón Téaváin, ón Eoraip, ón Astráil , agus ón Afraic Theas.

Sceitheadh eolais 

 I mí Aibreáin 2010, chuir WikiLeaks físeán d'eachtra amacht a tharla ar 12 Iúil 2007, inar mharaigh fórsaí SAM sibhialtaigh hIaráice agus iriseoirí, ar a dtugtar Collateral Murder.
 I mí Iúil 2010, d'eisigh WikiLeaks Dialann Chogadh na hAfganastáine, díolaim de níos mó ná 76,900 doiciméad mar gheall ar an gCogadh san Afganastáin nach bhfuil ar fáil don phobal roimhe sin. 
 I mí Dheireadh Fómhair 2010, d'eisigh an grúpa pacáiste de bheagnach 400,000 doiciméad ar a dtugtar Logchomhaid Chogadh na hIaráice i gcomhar le heagraíochtaí móra tráchtála na meán, an New York Times agus an Guardian ina measc. 
 I mí na Samhna 2010, thosaigh WikiLeaks ag scaoileadh cáblaí taidhleoireachta ón Roinn Stáit na Stáit Aontaithe.

 dúnmharuithe seachbhreithiúnacha sa Chéinia,
 dumpáil dramhaíola tocsaineacha ar chósta na hAfraice,
 lámhleabhair Eaglais na hEolaíochta,
 nósanna imeachta san ionad coinneála Camp X-Ray (Guantánamo),
 ábhair a bhain le bainc mhóra ar nós Kaupthing agus Julius Baer,

Féach freisin 

 Julian Assange
 Chelsea Manning

Tagairtí 

Láithreáin gréasáin
WikiLeaks
Gníomhaithe idirlín
Agóidí
ACF Fiorentina

Is club peile Iodálach é ACF Fiorentina, ar a dtugtar Fiorentina de ghnáth, a bunaíodh mar Associazione Calcio Fiorentina i Flórans sa bhliain 1926. Imríonn an club i Serie A agus tá dhá teidil sraithe buaite aige. Athbhunaíodh an Fiorentina sa bhliain 2002 de thoradh ar dheacrachtaí airgeadais.

Imreoirí don séasúr 2019/20 

{|
| valign="top" |

Fiorentina
Samuel Johnson

Scríbhneoir Sasanach a rugadh i Lichfield i Staffordshire ab ea Samuel Johnson (18 Meán Fómhair 1709 – 13 Nollaig 1784). 

Scríbhneoirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1709
Básanna i 1784
William Wilberforce

Ba daonchara Sasanach é William Wilberforce (24 Lúnasa 1759 – 29 Iúil 1833). 

Daoine a rugadh i 1759
Básanna i 1833
Cealú na sclábhaíochta
Horatio Nelson

Ba aimiréal Briotanach é Horatio Nelson (29 Meán Fómhair 1758 – 21 Deireadh Fómhair 1805). Cuireadh chun tosaigh mar laoch náisiúnta é nuair a maríodh é. Tá Nelson mar shiombail den fhéiniúlacht náisiúnta sa Bhriotain ó shin. Ceiliúrtar Lá Trafalfar fós i Londain ar an 21 Deireadh Fómhair gach bliain.

Laoch ar lár 
Maraíodh Nelson le linn chath Trafalgar, comhrac cabhlaigh a throid an Cabhlach Ríoga Briotanach i gcoinne na flíteanna chomhcheangailte de chuid a Fraince agus na Spáinne, i rith Chogadh an Tríú Comhghuaillíocht (Lúnasa–Nollaig 1805) na Cogaí Napoléon (1796–1815).

Ar an 5-9 Eanáir 1806, adhlacadh Nelson in ardeaglais Naomh Pól i Londain le lánonóracha míleata. Ócáid ollmhór a bhí ann agus tábhachtach i gcruthú na féiniúlachta náisiúnta sa Bhreatain.

Féach freisin 

 Cath Trafalgar

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1758
Básanna i 1805
Daoine Sasanacha
Fir
Pearsanra míleata
Ridirí
Uaisleacht Eorpach
Charles George Gordon

Ba ghinearál Briotanach é Charles George Gordon (28 Eanáir 1833 – 26 Eanáir 1885). Rugadh i Londain é agus maraíodh é i gCartúm, sa tSúdáin, in aois a 51 bhliana.

Daoine a rugadh i 1794
Básanna i 1855
An Ríocht Aontaithe
T. E. Lawrence

Ba leifteanantchoirnéal, taidhleoir agus scríbhneoir Briotanach é T. E. Lawrence (28 Lúnasa 1888 – 26 Bealtaine 1935).

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Daoine a rugadh i 1888
Básanna i 1935
An Ríocht Aontaithe
Toircheas

An tréimhse ina bhforbraíonn páiste (nó, uaireanta, níos mó ná páiste amháin) laistigh de bhroinn mná is ea toircheas.

Toircheas
Gnéas
Sliabh Shíonáí

Is sliabh san Éigipt é Sliabh Shíonáí. 

An Éigipt
Sporting Fingal Football Club 2010

Coinníonn an t-alt seo eolas maidir leis an Sporting Fingal Football Club agus a shéasúr sa bhliain 2010. Seo an tríú bhliain mar chlub ag imirt i sraith na hÉireann. Seo an chéad séasúr dóibh ag imirt i bpríomhshraith na hÉireann agus i gcomórtas Sraith Europa.

Séasúr 
Thosaigh an fhoireann a séasúr as baile i gcoinne Bohs tar éis cluichí cairdiúla na Feabhra. Chaill siad an cluiche 1-0 buíochas le cic pionóis conspóideach a d'aimsigh Killian Brennan. Thosaigh siad an séasúr sásúil go leor agus bhí ag éirí go maith leo i measc na bhfoirne ag barr na sraithe. Tá siad iomráiteach mar gheall ar an stíl ionsaithe agus sruthach atá á imirt acu. Bhí an stíl seo tábhachtach agus an fhoireann ag imirt sa Sraith Europa; fuair siad ceithre chúl i gcoinne C.S. Marítimo i rith an dá chluiche, cé gur díchuradh iad ar deireadh.  
I rith an tsamhraidh d'fhág Stephen Paisley an club chun obair lánaimseartha sa earnáil seirbhísí airgeadais a dhéanamh. Fuair siad dhá imreoir nua thart ar an am chéanna le Colin Hawkins agus Ollie Cahill.

Liosta imreoirí 2010

Cluichí 2010

Cluichí Cairdiúla

Cluichí i gCorn Laighean

Cluichí i gCorn Sraith na hÉireann

Cluichí i gCorn FAI

Cluichí i Sraith Europa 

Déardaoin, 15 Iúil 2010

Déardaoin, 22 Iúil 2010

Cluichí i bPríomhsraith na hÉireann

Tagairtí 

Séasúir Sporting Fingal Football Club
Ciúiriam

Is é an ciúiriam dúil cheimiceach uimhir a 96, agus is ceann de na dúile radaighníomhacha trasúránacha é. Is féidir ciúiriam a tháirgeadh tríd an bplútóiniam a bhombardú le halfa-cháithníní, is é sin, le núicléis héiliam. Fuair an ciúiriam a ainm ó Pierre agus Marie Curie, an bheirt cheannródaithe i gcúrsaí taighde na radaighníomhaíochta. Ba iad Glenn Seaborg, Albert Ghiorso agus Ralph A. James a bhí in ann ciúiriam a shintéisiú roimh aon duine eile agus a d'ainmnigh é. Rinne siad a bhfionnachtain sa bhliain 1944 in Ollscoil California, Berkeley.

Is é an t-iseatóp is cobhsaí atá aige ná 248Cm, agus é 1.56 x 107 bliain ar leathré (is é sin, 15.600.000 bliain, cúig mhilliún déag agus sé chéad míle bliain). Is féidir eiseamail chiúiriam a tháirgeadh a cheadaíonn do na ceimiceoirí saintréithe an chiúiriam mar dhúil a aithint. Miotal airgeadgheal atá ann, agus é sách araiciseach chun imoibriú. Is é +3 an uimhir ocsaídiúcháin a bhíonn aige ina chuid comhdhúl. Is féidir leis an bhfluairín, áfach, ciúiriam a ocsaídiú go +4 - sin é an uimhir ocsaídiúcháin atá aige sa teatrocsaíd chiúiriam, CmF4.

Achtainíd
Dúile ceimiceacha
Frank Feighan

Is polaiteoir Éireannach é Frank Feighan nó Proinsias Ó Fiacháin i nGaeilge (a rugadh ar an 4 Iúil 1962). Ball d'Fhine Gael atá ann. Tá sé ina TD do Ros Comáin-Deisceart Liatroma. Toghadh i dtoghchán ginearálta 2007 é. Roimhe sin bhí sé ina bhall den 22ú Seanad.

Sa bhliain 2006 glac sé páirt i seó de chuid RTÉ, You're a Star, chun airgead a bhailiú do charthanas do pháistí. Níl sé ag glacadh páirt san Olltoghchán 2016.

Sa bhliain 2007 ceapdh mar leas-urlabhraí an pháirtí d'Iompar agus Oideachas é. I mí Iúil 2010, roghnaigh Enda Kenny Feighan mar urlabhraí Gnóthaí Pobail, Comhionannais agus Gaeltachta.
Bhí go leor daoine míshásta le ceapadh Feighan mar urlabhraí Gaeltachta, mar ní raibh Gaeilge ar bith aige. Dúradh gur maslach an rud duine gan Ghaeilge a cheapadh mar Aire Gaeltachta, rud a rinneadh roimhe sin nuair a ceapadh Síle de Valera agus Michael Ring roimhe seo agus nuair a cheap Charles Haughey é fén ina Aire Gaeltachta. Dúirt Feighan go raibh sé ag foghlaim na teanga anois agus go raibh sé in ann a chuid aoibre a chur i gcrích mar bhí Ó Cionaith agus an leas-urlabhraí Dinny McGinley as Gaoth Dobhair ag cabhrú leis.

Ghlac sé páirt sa chlár carthanachta You're a Star de chuid RTÉ sa bhliain 2006 le hairgead a bhailiú ar son gasúr.

References

External links 
 Leathanach Frank Feighan ar shuíomh Fhine Gaeil 

Daoine a rugadh i 1962
Fine Gael
Baill den 22ú Seanad
Baill den 25ú Seanad
Baill den 30ú Dáil
Baill den 31ú Dáil
Baill den 33ú Dáil
Daoine as Contae Ros Comáin
Rannpháirtithe You're a Star
Daoine beo
Baltimore, Maryland

Is an chathair is mó i stát Maryland sa Stáit Aontaithe Mheiriceá é Baltimore. Is é an chathair is mó sa SAM gan aon chontae - chun críocha staitistiúil a mheastar an chathair féin mar chontae amháin. Bunaíodh í sa bhliain 1729 ar an gcuid thaoidmhear den abhainn Patapsco in aice leis an áit a dtéann sí isteach i mBá Chesapeake. Calafort mór tábhachtach é atá ceangal níos fearr aige le margaí an Midwest ná mar atá ag aon chalafort eile ar chósta thoir na tíre úd. Ba é an calafort céanna an dara bealach isteach ba mhó d’imircí sna Stáit Aontaithe (i ndiaidh cuan Nua-Eabhrac) chomh maith. Lárionad mór déantúsóireachta a bhíodh ann, tráth, ach seirbhísí an earnáil is tábhachtaí i ngeilleagar na cathrach inniu. Measadh 637,418 duine a bheith ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2009.

Ainmníodh an chathair i ndiaidh an Tiarna Baltimore, ball de Theach na dTiarnaí i bParlaimint na hÉireann agus bundílseánach de chuid Choilíneacht Maryland. Fuair an duine seo a theideal as Baile an Tí Mhóir (arb é Baltimore an leagan Béarla de) i bparóiste Bharr na Cúile i gcontaetha Liatroma agus Longfoirt. Níl aon bhaint ag ainm na cathrach le Baltimore, nó Dún na Séad, i gContae Chorcaí.

Tagairtí

Baltimore, Maryland
Contae Baltimore, Maryland
Maryland
Cathracha in Maryland
Lárionaid daonra in Maryland
Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Cathracha sna Stáit Aontaithe
Todd Carty

Is aisteoir de phór na hÉireann é Todd Carty a rugadh ar an 31 Lúnasa 1963. Tháinig sé sa naoú háit ar an ceathrú sraith Dancing on Ice le Susie Lipanova sa bhliain 2009 agus sa sa deichniú háit ar an naoú sraith le Alexandra Schauman sa bhliain 2009.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Daoine a rugadh i 1963
Aisteoirí Sasanacha
Diaspóra Éireannach
Daoine beo
Capabára

Is creimire mór é an capabára. Mamach atá ann. 

Creimirí
Mamaigh
Big Tom

Ba amhránaí agus ceoltóir Éireannach é Tom McBride . Rugadh é i mBaile na Lorgan, Contae Mhuineacháin ar an 18 Meán Fómhair, 1936. Fuair sé bás ar 17 Aibreán 2018.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1936
Ceoltóirí Éireannacha
Daoine as Contae Mhuineacháin
Gene Kelly

Ba aisteoir Gael-Mheiriceánach é Gene Kelly (a rugadh ar an 23 Lúnasa 1912 agus fuair bás i 2 Feabhra 1996). 

Aisteoirí Meiriceánacha
Diaspóra Éireannach
Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1912
Básanna i 1996
Tony Slattery

Is aisteoir Sasanach de phór na hÉireann é Tony Slattery a rugadh ar an 9 Samhain 1959. Tháinig sé chun saoil i Stonebridge, ceantar i Londain, an duine is óige den chúigear clainne a rugadh do Michael agus Margaret Slattery, Éireannaigh a chuir fúthu i Sasana. Bíonn sé le feiceáil ar an teilifís sa Ríocht Aontaithe ar bhonn rialta. Bhí sé páirteach i seó cáiliúil de chuid Channel 4, Whose Line Is It Anyway?. Mar aisteoir i scannáin, bhi sé páirteach i The Crying Game, Peter's Friends agusHow to Get Ahead in Advertising.

Daoine a rugadh i 1959
Aisteoirí Sasanacha
Diaspóra Éireannach
Daoine beo
Caroline Aherne

w
Ba bhan-aisteoir agus bean ghrinn de phór na hÉireann í Caroline Aherne a rugadh ar an 24 Nollaig 1963. Fuair Aherne bás le hailse ar an 2 Iúil, 2016.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1963
Básanna in 2016
Ban-aisteoirí Sasanacha
Pobal Éireannach na Breataine
Diaspóra Éireannach
Tommy Loughran

Dornálaí Gael-Mheiriceánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain éadrom , ab ea Tommy Patrick Loughran (29 Samhain, 1902 – 7 Iúil, 1982). Tá aithne uirthi mar Phantom of Philly.

Loughran, T
Loughran
Loughran
Loughran, T
Joe Frazier

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, ab ea Joseph William "Joe" Frazier. Rugadh é ar 12 Eanáir, 1944 agus d'éag ar 7 Samhain, 2011. Smokin' Joe an leasainm a bhí air. 

Tháinig Frazier chun tosaigh mar throdaí den scoth sna 1960í déanacha, agus chloí sé Jerry Quarry, Oscar Bonavena, Buster Mathis, Eddie Machen, Doug Jones, George Chuvalo agus Jimmy Ellis go dtí gur bhuaigh sé an teideal domhanda trom-mheáchain sa bhliain 1970. Bhuaigh sé ar Muhammad Ali ar phointí sa "Troid den Aois" sa bhliain 1971. Chaill Frazier a theideal dhá bhliain ina dhiaidh sin nuair a leagadh amach é ag George Foreman. Tháinig sé ar ais, agus bhuail sé Joe Bugner, ach chaill sé an ath-cluiche in aghaidh Ali. 

Dornálaithe Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1944
Básanna in 2011