joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Aicéatáit mhaignéisiam

Tá an fhoirmle cheimiceach Mg (C 2 H 3 O 2 ) 2 ag  aicéatáit mhaignéisiam ainhidriúil, agus ina fhoirm hiodráitithe, aicéatáit mhaignéisiam teitrihiodráite, tá a fhoirmle cheimiceach Mg (CH 3 COO) 2 • 4H 2 O. Sa chomhdhúil seo tá staid ocsaídiúcháin 2 + ag maignéisiam. Salann maignéisiam d'aigéad aicéiteach is ea aicéatáit mhaignéisiam. Tá sí taislíoch  agus nuair a théitear í, dianscaoileann sí chun ocsaíd mhaignéisiam a fhoirmiú .  Úsáidtear aicéatáit mhaignéisiam go coitianta mar fhoinse maignéisiam in imoibrithe bitheolaíocha.

Tagairtí
 Comhdhúile maignéisiam
 aicéatáití
Eatánóáit shóidiam

Salann sóidiam den aigéad aicéiteach is ea  eatánóáit shóidiam  nó  aicéatáit  shóidiam, NaCH 3 COO, giorraithe freisin mar Na O Ac,   Tá réimse leathan úsáidí ag an salann taislíoch gan dath seo.

Tagairtí

 Aicéatáití
 Breiseáin E-uimhreacha
 Biabhreiseáin
 Salainn sóidiam orgánacha
 Ceimiceáin fhótagrafacha
Tais-scópacht

Is éard is tais-scópacht ann ná móilíní uisce a  aomadh agus a choinneáil trí ionsúite nó asúite ón timpeallacht máguaird, a bhíonn de ghnáth ag teocht chaighdeánach nó ag teocht an tseomra. Má chuirtear móilíní uisce ar fuaidreamh i measc mhóilíní na substainte, féadfar substaintí asúite a athrú go fisiciúil, m.sh., ag athrú i méid, fiuchphointe, slaodacht nó tréith nó maoin fhisiceach éigin eile den tsubstaint

Tagairtí

 Airíonna ceimiceacha
Cumann na Sagart

Is eagraíocht í Cumann na Sagart a bhfuil d'aidhm aici aitheantas a thabhairt d'áit na Gaeilge i gcúrsaí creidimh agus spioradáltachta san Eaglais in Éirinn. Tá sagairt i ngach deoise sa tír, beagán de lucht na beatha cráifí agus roinnt tuataí ina mbaill de Chumann na Sagart, agus bíonn fáilte roimh baill an phobail Anglacánaigh.

Stair na hEagraíochta

Bunaíodh an Cumann  ar an 1ú Feabhra, 1916 de bharr rún  a ritheadh ag cruinniú de Aontas Mhánuat (“Maynooth Union”) faoin ainm Cumann na Sagart nGaedhalach mar pháirt den Aontas, ach in imeacht aimsire d’éirigh sé neamhspleách, ag fágáil ‘nGaeladhach’ as an teidil. Ba é ba aidhm leis an gCumann úsáid na Gaeilge a chur chun cinn i measc sagart, agus freisin eolas agus tuiscint ar na traidisiúin deabhóide agus creidimh a bhain leis an gcreideamh in Éirinn a fhorbairt.

Ar feadh na mblianta rinne an Cumann iarracht an aidhm seo a chur i gcrích trí cúrsaí Gaeilge do shagairt agus ábhair sagairt a chabhródh leo obair thréadach na hEaglaise a dhéanamh trí Ghaeilge sa nGaeltacht, nó do dhaoine ar bith ar theastaigh an seirbhís sin uatha; trí suim a mhúscailt san saibhreas spioradálta atá le fail i stair, béaloideas, litríocht  agus i ndúchas an chreidimh. Cuimhnigh gur i nGaeilge agus trí Ghaeilge amháin a mhair an creideamh  anseo ar feadh ceithre aois déag den sé aois déag de shaol an chreidimh in ár measc, agus san dá aois eile go bhfuil an Ghaeilge beo agus bríomhar fós i measc pobal na Gaeilge. Bíonn tionól staidéir ar siúl chuile bhliain ag an gCumann; foilsítear leabhra spioradálta, urnaí agus teagaisc gach bliain, agus tá na Leabhra Liotúirgeacha á solathar de réir mar bhíonn siad ag teastáil.

Naisc sheachtracha
http://www.cumannnasagart.ie/
 Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Cléir

Is ceannairí foirmiúla iad an chléir laistigh de reiligiúin bhunaithe. Tá traidisiúin reiligiúnacha éagsúla ag a róil agus a bhfeidhmeanna, ach de ghnáth bíonn lucht na cléire i gceannas ar dheasghnátha ar leith agus ar theagasc agus ar chleachtais a reiligiúin. Is iad cuid de na téarmaí a úsáidtear le haghaidh cléire aonair ná sagart, ministir, tréadaí agus eaglaiseach.

Sa Chríostaíocht, tá ainmneacha agus róil shonracha na cléire éagsúla de réir na sainaicmí éagsúla agus bíonn á raon leathan post foirmiúil agus neamhfhoirmiúil cléiriúil  ann, lena n-áirítear deagánaigh, seanóirí, sagairt, easpaig, seanmóirithe, tréadaithe, preispitéirí nó cruifir , ministrí agus an pápa.

Tagann an t-ainm "Mac a' Phearsain" ón bhfréamh parson sa Bhéarla.
Reiligiún
Carl Remigius Fresenius

Ceimiceoir Gearmánach agus athair Wilhelm Fresenius ab ea Carl Remigius Fresenius ( Frankfurt 28 Nollaig 1818 - Wiesbaden 11 Iúil 1897 ).

Rugadh é i Frankfurt. Tar éis dó a bheith ag obair sa chógaslann ar an mbaile seo, chuaigh sé isteach in Ollscoil Bonn sa bhliain 1840, agus bliain ina dhiaidh sin chuaigh sé go hOllscoil Giessen, áit ar chuidigh sé le Justus von Liebig agus is ann a scríobh sé a thráchtas. Bhunaigh sé institiúid i Wiesbaden i 1848 agus an t-irisleabhar Zeitschrift für Analytische Chemie (Irisleabhar na Ceimice Anailíse), agus an chéad iris sa Cheimic Anailíseach ar domhan.

Tagairtí
Daoine a rugadh i 1818
Básanna i 1897
Ceimiceoirí Gearmánacha ón 19ú haois
Alumni Ollscoil Bonn
Páirtí Sóisialach Náisiúnta Oibrithe na Gearmáine

Páirtí polaitiúil Gearmánach ab ea an Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei nó an NSDAP ( Gaeilge: Páirtí Sóisialach Náisiúnta Oibrithe na Gearmáine) a ghlac le polaitíocht fhaisisteach ar a dtugtaí An Sóisialachas Náisiúnta nó an Naitsíochas . Chreid na Naitsithe sa Chiníochas, Frith-Sheimíteachas , Míleatachas , Pain-Ghearmánachas  agus Fith-Chumannachas . Bhunaigh Anton Drexler  an páirtí i München an 24 Feabhra 1920 agus díscaoileadh é tar éis an Chogaidh, an 10 Deireadh Fómhair 1945 . Ba bheag nár ghlac Adolf Hitler agus an Páirtí Naitsíoch seilbh ar an rialtas sa bhliain 1923

Oíche an 8 Samhain, bhain na Naitsithe leas as slógadh tírghrách i halla beorach i München chun iarracht ar éirí amach (nó “coup d’état”) a sheoladh. Theip ar an iarracht seo,  nó Der Hitlerputsch mar a thugtaí air, beagnach ar an toirt, nuair a dhiúltaigh ceannasaithe áitiúla den Reichswehr tacú leis.

I dToghchán Náisiúnta 1933, bhuaigh an Páirtí Naitsíoch 288 suíochán as 674 sa Reichstag (parlaimint). Ní raibh ach thart ar 60 ball ag an bpáirtí i 1920 ach d’fhás a bhallraíocht go dtí thart ar 8.5 milliún i 1945.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

An Ghearmáin
Stair
Polaitíocht
Cecilienhof

Is pálás é Schloss Cecilienhof (Gaeilge:  Pálás Cecilienhof ) i bPotsdam, Brandenburg, an Ghearmáin a tógadh ó 1914 go 1917 i i stíl  theach mainéir Túdarach Sasanach . Ba é Cecilienhof an pálás deireanach a thóg an Teaghlach  Hohenzollern, a rialaigh Ríocht na Prúise agus Impireacht na Gearmáine go dtí deireadh an Chéad Chogaidh Dhomhanda.
Falscaithe san fhoraois bháistí na hAmasóine, 2019

I mí Lúnasa 2019 sa Bhrasaíl, tharla falscaithe fíochmhara san fhoraois bháistí na hAmasóine. Loisceadh limistéir chomh mór le contaetha na Gaillimhe agus an Chláir le chéile i bhforaois na hAmasóine. Ba mhillteanach an tubaiste timpeallachta é, an tubaiste de dhéantús an duine is measa i stair na tíre (go dtí an lá sin).

Polaitíocht 
Bhí uachtarán fíorchoimeádach na Brasaíle, Jair Bolsonaro, ag brath go mór ar thacaíocht na bhfeirmeoirí móra (tháinig sé i gcumhacht ag tús 2019).  Mhaígh Rialtas na Brasaíle ag an am go raibh sé cinnte orthu dul i ngleic leis na tinte de cheal acmhainní.  Chuir an rialtas milleán na dtinte ar eagraíochtaí deonacha timpeallachta (sic).

Ach bhí scrios ollmhór déanta ag na tinte ag deireadh mhí Lúnasa. Ba leor an dochar mar sin a rinneadh d’íomhá na Brasaíle. 

Níor ghníomhaigh údaráis na Brasaíle go dtí gur chuir an tAontas Eorpach (Angela Merkel agus Emmanuel Macron go háirithe) brú mór eacnamaíoch ar Bolsonaro.  Dúirt Macron ag an am go raibh sé den tuairim gur inis Uachtarán na Brasaíle bréaga dó faoi ghealltanais aeráide.

Baineadh siar go mór as rialtas Bolsonaro nuair a moladh go ndéanfaí baghcat ar fheoil ón mBrasaíl agus nach dtabharfadh a mbeannacht don chomhaontú nua trádála idir an tAontas Eorpach agus Mercosul mura gcloífeadh an Bhrasaíl lena gealltanais timpeallachta. 

Níos déanaí, léirigh ceannairí an domhain imní faoi na tinte i bhforaoisí na hAmasóine le linn chruinniú mullaigh thíortha an G7 a bhí ar bun i mBiarritz na Fnaince ag deireadh mhí Lúnasa.  I ndáiríre, thit an saol agus a mháthair sa mhullach ar an mBrasaíl ag an G7.

Éire 
Dúirt an Leo Varadkar, Taoiseach ag an am. nach mbeadh Éire ag vótáil ar son margadh saorthrádála Mercosur, mura gcomhlíonfadh an Bhrasaíl a gcuid gealltanas ó thaobh cúrsaí comhshaoil de.  Tógfadh sé dhá bhliain, ar sé, sula gcaithfidh an tAontas Eorpach vóta ar mhargadh Mercosur agus go gcoinneofar súil ghéar ar ghnóthaí comhshaoil sa Bhrasaíl idir seo agus sin.  Ach sa bhliain 2021, ní raibh an comhaontú saorthrádála fós i bhfeidhm. 

Dúirt an Taoiseach  ina theannta sin gur áiféis a mheabhródh Orwell do dhuine a bhí in iarracht Bolsonaro milleán na dtinte a chur ar eagraíochtaí deonacha timpeallachta.

Féach freisin 

 Abhanntrach na hAmasóine
 Margadh saorthrádála Aontas Eorpach - Mercosur

Naisc sheachtreacha 

 An Amasóin ar RnaG

Tagairtí 

Falscaithe
Tubaistí timpeallachta
Tubaistí de dhéantús an duine
An Bhrasaíl
Abhantrach na hAmasóine
2019
Foraoisí
Athrú aeráide
Sliabh Chairmeil

Sliabhraon cósta is ea Sliabh Chairmeil (  Yabal al-Karmil),  Har ha'Karmel; i dtuaisceart Iosrael), ag síneadh ón Mheánmhuir i dtreo an oirdheiscirt. Is tearmann bithsféir de chuid EOECNA an raon seo. Tá roinnt bailte suite ansin, go háirithe cathair Haifa, an tríú cathair is mó in Iosrael, atá suite ar na fánaí thuaidh agus thiar.

Stair
Bhí slite beatha Palaelothic ag Néandartálach agus hominins eile sa sliabhraon. Ina measc seo tá el-Wad, el-Tabun, agus Es Skhul. Ag deireadh na Phailéiliteach, ba é Sliabh Chairmeil an lonnaíocht Natufian (eg. Uaimh Raqefet). Luaitear Sliabh Chairmeil a mhéad uair sa Sean-Tiomna. Chuaigh Éilias suas ó Sliabh Chairmeil.

Áiléar

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

An Meánoirthear
Sléibhte agus sliabhraonta na hÁise
IosraelAn Ré Phailéiliteach‎
An Ré Phailéiliteach‎
Carbónáit chailciam

Is comhdhúil cheimiceach í carbónáit chailciam leis an bhfoirmle Ca CO 3 . Is substaint choitianta í atá le fáil i gcarraigeacha mar na mianraí  cailcít   agus aragóinít (go háirithe mar aolchloch, ar cineál charraige dríodair í a chuimsíonn cailcít den chuid is mó) agus is í an phríomh-chomhpháirt í maidir le blaoscanna uibheacha, sliogáin seilide, sliogáin mhara agus péarlaí . Is carbónáit chailciam an comhábhar gníomhach i aol talmhaíochta agus cruthaítear í nuair a imoibríonn iain chailciam in uisce crua le hiain charbónáite chun aolchloch a chruthú. Bíonn úsáid mhíochaine aici mar fhorlíon cailciam nó mar fhrithaigéad , ach is féidir le tomhaltas iomarcach a bheith guaiseach agus a bheith ina chúis le hipearchailcéime  agus díleá..

Tagairtí
 Comhdhúile cailciam
 Carbónáití
 Aolchloch
 Nascairí fosfáite
 Támháin
 Frithaigéid
 Cobhsaitheoirí bia
 Breiseáin E-uimhreach
Plaisteachán

Is éard is plaisteachán  ann ná substaint a chuirtear le hábhar chun é a dhéanamh níos boige agus níos solúbtha, chun a phlaisteacht a mhéadú, chun a shlaodacht a laghdú, nó chun a fhrithchuimilt a laghdú, le linn a láimhseála i ndéantúsaíocht.

Tagairtí
 
 Stroighne
 Coincréit
 Beismheascthaí coincréite
Hidrigincharbónáit chailciam

Tá an fhoirmle cheimiceach Ca (HCO 3 ) 2 ag  hidrigincharbónáit chailciam, ar a dtugtar décharbónáit chailciam, freisin. Ní thagraíonn an téarma do chomhdhúil sholadach atá ar eolas; níl sé ann ach i dtuaslagán uiscí ina bhfuil na hiain cailciam (Ca 2+ ), décharbónáite ( HCO-</br> HCO ), agus carbónáit ( CO2−</br> CO ) ann, mar aon le dé-ocsaíd charbóin  (CO 2 ) tuaslagtha . Braitheann tiúchan coibhneasta na speiceas seo a bhfuil carbón iontu ar an pH ;  décharbónáite is mó a bhíonn ann laistigh den raon 6.36–10.25 i bhfionnuisce.

Tagairtí

 Hidrigincharbónáití
 Salainn aigéadacha
 Comhdhúile cailciam
Jean Butler

Is damhsóir, córagrafaí agus ban-aisteoir Gael-Mheiriceánach í Jean Butler. Rugadh í i Nua-Eabhrac, Stáit Aontaithe Mheiriceá ar an 14 Márta, 1971.
Frederick Cavendish (an Tiarna)

Polaiteoir Sasanach ab ea an Tiarna Frederick Cavendish ( 30 Samhain 1836 - 6 Bealtaine 1882 ). 
Rugadh é in Eastbourne i 1836 agus fuair sé bás i mBaile Átha Cliath. Ba mhac é le William Cavendish, 7ú Diúc Devon agus Blanche Howard. Cuireadh oideachas air i gColáiste Drindon, Cambridge . Le linn a shlí bheatha bhí sé ina Fheisire Parlaiminte sa Ríocht Aontaithe agus ina Phríomh-Rúnaí na hÉireann.

Cúlra agus oideachas 
Rugadh Cavendish ag Compton Place, Eastbourne, Sussex, an dara mac le William Cavendish, 7ú Diúc Devonshire, ag a bhean Lady Blanche Howard, ceathrú iníon George Howard, 6ú Iarla Carlisle, agus deartháir Spencer Cavendish, 8ú Diúc Devonshire, a bhí ina Phríomh-Rúnaí freisin. Tháinig Cavendish, tar éis dó oideachas a fháil sa bhaile, mháithreánaigh sé sa bhliain 1855 i gColáiste na Tríonóide, Cambridge, áit ar bhain sé céim B.A. amach sa bhliain in 1858, agus ansin d’fhóin sé mar choirnéad le marcra "Duke of Lancaster's Own Yeomanry".
Básanna i 1882
Daoine a rugadh i 1836
Triarach Píotagarásach

Is éard is  triarach  Píotagarásach ann ná trí shlánuimhir dhearfach a, b, agus c, sa chaoi go bhfuil  a2 + b2 = c2 . Scríobhtar triarach den sórt sin go coitianta mar (a, b, c ), agus is sampla cáiliúil é (3, 4, 5) . Más triarach  Píotagarásach (a, b, c ), is amhlaidh atá (ka, kb, kc ) d'aon slánuimhir dearfach k . 

Is éard is triarach bunúsach Píotagarásach ann ná ceann ina bhfuil a, b agus c ina chomhphríomha (is é sin, nach bhfuil aon roinnteoir coiteann níos mó ná 1 acu). Tugtar triantán Píotagarásach ar thriantán a bhfuil a thaobhanna ina thriarach, agus is gá gur triantán ceart é .

Tagairtí
 Fadhbanna uimhríochta na plángheoiméadrachta
 Cothromóidí diafaintíneach
 Triarach
 Cearnóga i dteoiric na huimhirtheoirice
Emyr Lewis (file)

Is file Breatnaise é Emyr Lewis (rugadh é 8 Deireadh Fómhair 1957 ). Rugadh i Londain é, tógadh i gCaerdydd é, agus rinne sé staidéar sna hollscoileanna Cambridge agus Aberystwyth.

Gairme 
D'oibrigh sé mar aturnae i gCaerdydd agus bhí sé ina chomhpháirtí sinsearach ag Morgan Cole LLP. 

Ceapadh é ina Cheann ar Scoil an Dlí agus na Coireolaíochta, Ollscoil Aberystwyth i Meán Fómhair 2019. 

Bhuaigh sé an choróin (1998) agus an chathaoir (1994) ag an Eisteddfod Náisiúnta .

Saol pearsanta 
Tá sé ina chónaí i Craig Cefn Parc .

Leabharliosta 

 Seinn Muc (1995)
 Am Neamhfhoirfe / Foghlaim bréag a insint sa tSeicis (2004)
 lol twt (2018)

Tagairtí 

Filí Breatnacha
Daoine a rugadh i 1957
Daoine beo
Jennifer Gadirova

Is gleacaí ealaíne na Breataine a rugadh in Éirinn í Jennifer Gadirova (rugadh 3 Deireadh Fómhair 2004).  Rinne sí ionadaíocht ar an mBreatain Mhór ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2020 agus bhuaigh sí bonn cré-umha san imeacht foirne . Bhí sí san iomaíocht ag Craobhchomórtais Shóisearacha an Domhain 2019 in éineacht lena cúpla deirfiúr, Jessica,  áit ar bhuaigh sí bonn airgid i gcluiche ceannais na lámhléime.

Tagairtí
Daoine beo
Daoine a rugadh in 2004
Ailill Corrach mac Flainn


Rí Uí Fhailí ba ea  Ailill Corrach mac Flainn  (died 741).  Fland Dá Chongal, iar-rí, ba ea a athair. Bhí sé i réim ón mbliain 714 go dtí 741.

Mhaigh ceathrar deartháireacha aige i gCath Átha Seanaigh sa bhliain in 738, nuair a treascraíodh fir na Laigean ag Ardrí na hÉireann, Aodh Allán.  Maraíodh Ailill féin sa bhliain 741 ach ní thuairiscítear na cúinsí.

Foinsí 
 Annála Uladh, iml. 1
 Leabhar Laighneach, at Rig hua Falge
 Donnchadh Ó Corráin, Rawlinson B 502, Ginealaigh
 Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Ó Cróinín, Dáibhí (2005), A New History of Ireland, imleabhar One, Oxford: Oxford University Press

Naisc sheachtracha 
 Corpus of Electronic Texts

Tagairtí 

 Uí Fhailí
Cionaoth mac Flainn


Rí Uí Fhailí ba ea  Cionaoth mac Flainn  (Sean-Ghaeilge  Cináed mac Flainn) (bás 770). [Fland Dá Chongal]], iar-rí, ba ea a athair,   agus Éireanach, iníon Mhurchadha na Mí (bás 715), rí Uisnigh a mháthair.  An dara mac acu dá ndearnadh rí de a bhí sé.  Bhí sé i réim ón mbliain 757 go 770.

Sa bhliain 770, thug sé a dhúshlán an tArdrí Laigean, Cellach mac Dúnchada (bás 776).  Ag an am céanna, bhí ruathair á dhéanamh ar an gceantar ag Uí Néill an Deiscirt, an tArdrí, Dúnchadh na Mí ina measc (bás 797).  Cloíodh agus maraíodh Cionaoth i gCath Áth Orc (Uíbh Fhailí) i dteannta lena dheartháir, Ceallach, agus a chomhghuaillí, Cathnia mac Bécce desna Fothairt.

Rinneadh rí Uí Fhailí dá mhac Flaithnia (bás 806).

Foinsí 
 Annála Uladh, iml. 1
 Leabhar Laighneach, at Rig hua Falge
 Donnchadh Ó Corráin, Rawlinson B 502, Ginealaigh
 Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Ó Cróinín, Dáibhí (2005), A New History of Ireland, imleabhar One, Oxford: Oxford University Press

Naisc sheachtracha 
 Corpus of Electronic Texts

Tagairtí 

 Uí Fhailí
Speictreascópacht ionsúcháin

Tagraíonn speictreascópacht ionsúcháin do theicnící speictreascópacha a thomhaiseann ionsú radaíochta, mar fheidhm minicíochta nó tonnfhaid, mar gheall ar a idirghníomhaíocht le sampla. Súnn an sampla fuinneamh, .i. fótóin, ón réimse radaithe. Athraíonn déine an ionsúcháin mar fheidhm minicíochta, agus is é an éagsúlacht seo an speictream ionsúcháin . Déantar speictreascópacht ionsúcháin ar fud an speictrim leictreamaighnéadaigh .

Úsáidtear speictreascópacht ionsúcháin mar uirlis cheimic anailíseach chun láithreacht substainte áirithe a chinneadh i sampla agus, i go leor cásanna, chun méid na substainte atá i láthair a chainníochtú. Tá speictreascópacht infridhearg agus ultraivialait-infheicthe coitianta go háirithe i bhfeidhmeanna anailíseacha. Úsáidtear speictreascópacht ionsúcháin freisin i staidéir ar fhisic mhóilíneach agus adamhach, speictreascópacht réalteolaíoch agus cianbhraiteacht.

Tá raon leathan cineálacha cur chuige turgnamhacha ann chun speictrim ionsúcháin a thomhas. Is é an socrú is coitianta ná léas ginte radaíochta a threorú ag sampla agus déine na radaíochta a théann tríd a bhrath. Is féidir an fuinneamh tarchurtha a úsáid chun an t-ionsú a ríomh.  Athraíonn an fhoinse, cóiriú an tsampla  agus an teicníc na brathadóireachta go suntasach, ag brath ar raon minicíochta agus cuspóir an turgnaimh.

Seo a leanas na príomhchineálacha speictreascópachta ionsúcháin:
Aonghas mac Mughróin


Rí Uí Fhailí ba ea  Aonghas mac Mughróin  (Sean-Ghaeilge  Óengus mac Mugróin) (died 803).  Mughrón mac Flainn (bás 782), iar-rí, ba ea a athair.   Bhí sé i réim ón mbliain 783 go dtí 803.

Tharla aighneas cathartha i n Uíbh Fhailí sa bhliain 789 agus ár mór dá bharr ag Cluain Fearta Mongáin (Cill Chluana Fearta, Uíbh Fhailí) inár maraíodh col ceathrar AonghasA, Aodh mac Tomaltaigh.  Sa bhliain 803, maraíodh Aonghas go fealltach ag lucht leanúna Fhíonsneachta Ceathardéag mhic Ceallaigh (bás 808), ardrí Laigean.  Bhí Fíonsneachta ag iarraidh smacht a ghabháil ar eaglais Chill Dara.

Rinneadh rí Uí Fhailí dá gharmhac, Máel Sinchill mac Mughróin (bás 881).

Foinsí 
 Annála Uladh, iml. 1
 Leabhar Laighneach, at Rig hua Falge
 Donnchadh Ó Corráin, Rawlinson B 502, Ginealaigh
 Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Ó Cróinín, Dáibhí (2005), A New History of Ireland, imleabhar One, Oxford: Oxford University Press

Naisc sheachtracha 
 Corpus of Electronic Texts

Tagairtí

External links
CELT: Corpus of Electronic Texts at University College Cork

 Uí Fhailí
Cairbre Luachra mac Coirc


Sinsear eapainmneach Eoghanacht Locha Léin ba ea  Cairbre Luachra mac Coirc  (Sean-Ghaeilge  Coirpre Luachra mac Cuirc) (beo lár na 5ú haoise). Glaoití fosta Uí Caibre Luachra ar an gclann.  D'éirigh siad ina ríthe Iarmhumhan.  Conall Corc mac Luigthig, bunaitheoir Eoghanacht Chaisil, ba ea a athair.

Feictear Cairbre sna ginealaigh Eoghanacht.  Dar leo, mac le Conall Corc agus Moingfhionn iníon Fhearadhaigh, rí na gCruithneacht as an Albain, agus dá bharr a leasainm eile, Cairbre Cruithneachán.  He was fathered agus Conall Corc ar chuairt san Albain, is dócha i mbun ruathair sa Bhreatain.  Agus a athair ina rí Chaisil, tháinig Cairbre chun a oidhreachta éileamh.  Mharaigh sé áfach Giolla a athar, agus chuir a athair mallacht air agus so was cursed by his father and dhíbir é chuig iarthar na Mumhan.  Fuair sé a leasainm as Sliabh Luachra ar theorainn a chríocha nua.

Rinneadh rí Iarmhumhan dá Mhac Maine (nó Maithne), agus furasta dá gharmhac Dauí Iarlaithe, a bhunaigh an Iarmhumha mar ríocht leath-neamhspleách ar Chaiseal.

Foinsí 
 Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Rev. Eugene O'Keeffe, Book of Munster,   Eoghanacht Genealogies

Tagairtí 

Iarmhumhain
Maol Dúin mac Aodha Beannáin


Rí Iarmhumhan de chlann Eoghanacht Locha Léin ba ea  Maol Dúin mac Aodha Beannáin  (Meán-Ghaeilge  Máel Dúin mac Áedo Bennán) (bás 661).  Aodh Beannáin mac Criomhthainn (bás 618), iar-rí b'fhéidir na Mumhan, ba ea a athair.  Tugtar an teideal rí Iarmhumhan ar a uncail Áed Dammán ina thásc don bhliain 634.  Más fíor, bheadh Maol Dúin i gcoróin ón mbliain 634–661.

Bhí achrann idir a mhuintir agus a ghaoil, Eoghanacht Ghleanndamhnach, le linn a réimeas.  Insítear bunús an scéil sa seandán Mór Mumhan agus Anbhás Cuanach mhic Ailchine.  Dar leis an scéal, bhí Cathal mac Áedo Flaind Chathrach (bás 627) rí Mumhan, pósta le Ruithchern, iníon Aodha Beannáin.  Maraíodh Lonán mac Finnigh ag Cuanu mac Ailchine (bás 644) d'Fhir Maige Féne, agus d'fhuadaigh sé Ruithchern.  Ar a shlí chuig Iarmhumhain a bhíodar [nuair a maraíodh iad beirt] agus cuireadh an milleán ar Chathal faoin easpa cosainte a thabhairt dóibh.  Tharla cogadh ansin idir an dá chlann.  Sa bhliain 644, troideadh Cath Cenn Con idir Maol Dúin agus Aonghas Liath, deartháir Chathail (bás 644), agus ár mór ar gach taobh.  Cuireadh an ruaig ar Mhaol Dúin.

Rinneadh rí Iarmhumhan fosta dá mhac, Congal mac Máele Dúin (bás 690).

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Tiarnaigh
 Annála Uladh
 Annála Inis Faithlinn
 Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.
 Wiley, Dan M., Mor Muman, Cycles of the Kings

Naisc sheachtracha 
 Corpus of Electronic Texts

Tagairtí 

Iarmhumhain
Tairiseach díthiomsúcháin aigéid

Is éard is tairiseach díthiomsúcháin aigéid, Ka, (ar a dtugtar tairiseach aigéadach freisin, nó   tairiseach aigéad-ianaithe ) ann ná  tomhas cainníochtúil ar neart aigéid i dtuaslagán . Is é an tairiseach cothromaíochta le haghaidh an imoibrithe cheimicigh é.

HA <=> A^- + H^+
ar a dtugtar díthiomsú i gcomhthéacs imoibrithe aigéad le bunanna. Aigéad is ea an speiceas ceimiceach HA a dhíthiomsaíonn in A -, an bun comhchuingeach den aigéad agus den ian hidrigine, H + . Deirtear go bhfuil an córas i gcothromaíocht nuair nach n-athróidh tiúchan a chomhpháirteanna le himeacht ama, toisc go bhfuil imoibrithe ar aghaidh agus ar gcúl ag tarlú ag an ráta céanna. 

Sainmhínítear an tairiseach díthiomsúcháin le

 , nó
 

nuair is ionann cainníochtaí idir lúibíní cearnacha agus tiúchan na speiceas i gcothromaíocht.

Cúlra teoiriciúil

Tagairtí
Ceimic Fhisiceach
Aigéid
Sloda gníomhachtaithe

Is cineál de phróiseas cóireála fuíolluisce é próiseas an tsloda ghníomhachtaithe chun séarachas nó fuíolluisce tionsclaíocha a chóireáil, ag úsáid aeraithe agus flocas bitheolaíoch comhdhéanta de bhaictéir agus phrótasóin.

Cuimsíonn próiseas an tsloda ghníomhachtaithe chun truailliú carbónáiteach a bhaint, na nithe seo a leanas: Umar aeraithe ina n-instealltar aer (nó ocsaigin) sa licéar measctha. Ina dhiaidh sin tá umar síothlaithe (dá ngairtear "gléghlantóir deiridh" nó "umar síothlaithe tánaisteach" de ghnáth) chun ligean don fhlocas bitheolaíoch (an bratshloda) socrú síos, agus ar an gcaoi sin an sloda bitheolaíoch a scaradh ón uisce soiléir cóireáilte.

Tagairtí
Innealtóireacht cheimiceach
Séarachas
Truailleán

Is éard is truailleán ann ná substaint nó ábhair dhíobhálacha a scaoiltear isteach sa timpeallacht a bhfuil éifeachtaí neamh-inmhianaithe aige, nó a dhéanann drochthionchar ar úsáideacht acmhainne. Féadfaidh truailleán damáiste fadtéarmach nó gearrthéarmach a dhéanamh trí ráta fáis speiceas plandaí nó ainmhithe a athrú, nó trí chur isteach ar thaitneamhachtaí daonna, ar chompord, ar shláinte nó ar luachanna maoine. Tá roinnt truailleán in-bhithmhillte agus dá bhrí sin ní mhairfidh siad sa timpeallacht go fadtéarmach. Mar sin féin, tá táirgí díghrádaithe roinnt truailleán truaillithe iad féin amhail na táirgí déchlóra déchlóradéfheinildéchlóireitiléine DDE agus déchlóradéfheinildéchlóireatán DDD a tháirgtear ó dhíghrádú déchlóraidéfheiniltríchlóireatán DDT .

Tagairtí
 Truailleáin
 Tocsaineolaíocht
 Truailliú
Séarach sláintíochta

Córas píopa nó tollán faoi thalamh is ea séarach sláintíochta nó séarach bréan chun séarachais a iompar ó thithe agus ó fhoirgnimh tráchtála (ach ní uisce stoirme ) chuig saoráidí cóireála nó diúscartha. Tá séaraigh sláintíochta mar chuid de chóras foriomlán ar a dtugtar cóireáil camrais nó  cóireála fuíolluisce.

Tagairtí
 Innealtóireacht chomhshaoil
 Bonneagar séarachais
 Truailliú uisce
Kellie Harrington (dornálaí)

Is dornálaí Éireannach í Kellie Harrington, as Rae Portland i mBaile Átha Cliath. Rugadh í ar 11 Nollaig 1989. Bhuaigh sí bonn óir sna Cluichí Oilimpeacha i dTóiceo sa bhliain 2021 sa rannóg éadrom-mheáchan (rannóg 60kg na mban).

Gairm 
In ionad Theagmháil na nÓg a rinne Kellie an Teastas Sóisearach. Ina dhiaidh sin, rinne sí cúrsa Spóirt agus Fóillíochta i gColáiste Íde i bhFionnghlas.

Craobh an domhain 
Bhuail Kellie Seesondee Sudaporn Seesondee na Téalainne i New Delhi in 2018 chun craobh an domhain a thabhairt léi.

Cluichí Oilimpeacha 2021 
Bhí an bonn cré-umha ar a laghad saothraithe ag Kellie tar éis di an ceann is fearr a fháil ar Imane Khelif na hAilgéire.  

Támáilte go maith a thosaigh Kellie sa gcomhrac leathcheannais inar chloígh sí an Téalannach, Sudaporn Seesondee, ach de réir a chéile ghlac sí ceannas ar an troid agus í deas cruinn lena dorn. 

Ar an 8 Iúil 2021, fuair Kellie an ceann is fearr ar an mBrasaíleach Beatriz Ferreira sa gcomhrac ceannais 60kg in Airéine Ryōgoku Kokugikan. Chaill sí an chéad bhabhta, 3-2, ach rinne sí teacht aniar chun an dá cheann eile a bhuachan.

Bhí Kellie ar an tríú dornálaí as Éirinn a thug bonn óir abhaile ó na Cluichí Oilimpeacha (in éineacht le Michael Carruth, 1992, agus Katie Taylor, 2012).

Féach freisin 

 Katie Taylor
 Michael Carruth

Tagairtí 

Buaiteoirí boinn sna Cluichí Oilimpeacha
Dornálaithe Éireannacha
Daoine a rugadh i 1989
Rhun ap Iorwerth

Is polaiteoir Breatnach agus iar-iriseoir é Rhun ap Iorwerth (rugadh 27 Lúnasa 1972 )  atá ina Fheisire Parlaiminte ar son Ynys Môn ó Lúnasa 2013. Tá sé ina bhall de Phlaid Cymru agus toghadh chun na Parlaiminte é i bhfothoghchán tar éis don Aelodau o'r Senedd nó AS (Gaeilge: Comhalta an tSeanaid) Ieuan Wyn Jones éirí as.

Luathshaol agus oideachas 
D’fhreastail sé ar Scoil Rhyd-y-Main, Dolgellau ar feadh tamaill, sular bhog sé go Ynys Môn agus d'freastal sé ansin ar Bhunscoil Llandegfan, sula bhfuair sé a chuid meánscolaíochta i Scoil David Hughes, Droichead Menai .  Ansin chuaigh sé go hOllscoil Caerdydd áit ar bhain sé céim amach sa Bhreatnais agus sa Pholaitíocht sa bhliain 1993. Bhí a athair, Edward, ina phríomhoide agus mar chuid den dhísreach 'Dafydd Iwan ac Edward' agus 'Cwm Rhyd y Rhosyn'.

Gairmréim 
Thosaigh sé le BBC Cymru mar iriseoir sa bhliain 1994. D'oibrigh sé mar thuairisceoir i Westminster sular fhill sé ar an mBreatain Bheag i 1997. Sa bhliain 2001 ceapadh é mar Phríomh-Chomhfhreagraí Polaitiúil BBC Cymru, ag obair ar an teilifís agus ar an raidió i mBreatnais agus i mBéarla. Le linn na tréimhse seo chuir sé cláir agus míreanna i láthair do The Politics Show Wales, Dragon's Eye, ampm, BBC Radio Wales, Good Morning Wales, 'Post Cyntaf', cláir bhricfeasta agus cláir sheachtainiúla ar pholaitíocht an lae lena n-áirítear  'Dau o'r Bae' agus Newyddion S4C.

I mí Eanáir 2014 ainmníodh é mar Phátrún (‘Pátrún’) de Chronfa Betsi Cadwaladr, an chuid dheonach de Fwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr.

Polaitíocht 
An 1 Lúnasa 2013 toghadh Rhun chun ionadaíocht a dhéanamh ar Ynys Môn ar an Tionól. Ghnóthaigh ap Iorwerth 12,601 vóta, thar an iarrthóir dara háit Tal Michael (Lucht Oibre), ar bhallóid de 42.45%.   le vótaí an dara iarrthóir (Lucht Oibre) trí huaire; fuair sé 12,601 vóta. Choinnigh Ap Iorwerth a shuíochán in 2016 agus in 2018. Rith sé go neamhrathúil le haghaidh ceannaireachta Plaid Cymru. Ceapadh ina dhiaidh sin é mar leascheannaire comhpháirteach.

Naisc sheachtracha 

 Gwefan swyddogol.https://www.rhunapiorwerth.cymru/
 Rhun ap Iorwerth ar Twitter.https://twitter.com/RhunapIorwerth

Tagairtí

Daoine a rugadh i 1972
 Daoine beo
 Léitheoirí nuachta agus iriseoirí BBC Cymru Wales
 Comhaltaí Phlaid Cymru sa Pharlaimint i Westminster
 Daoine a cuireadh oideachas orthu i Scoil David Hughes
[[Catagóir: AS na Breataine Bige]]
 Polaiteoirí a labhraíonn Breatnais
Daoine as an Bhreatain Bheag
Wolfgang Kaleck

Is aturnae um chearta sibhialta na Gearmáine é Wolfgang Kaleck (rugadh 1960). Tá sé ina Ard-Rúnaí freisin ar an Ionad Eorpach um Chearta Bunreachtúla agus um Chearta an Duine nó an ECCHR (Béarla: European Center for Constitutional and Human Rights (ECCHR)) . Tá sé ina chónaí i mBeirlín, sa Ghearmáin.

An 14 Samhain, 2006, lorg Kaleck cúisimh ionchúisimh choiriúla i gcúirt sa Ghearmáin i gcoinne roinnt oifigeach de chuid na Stát Aontaithe agus pearsanra míleata i ndáil le leatrom ar chearta an duine ag na saoráidí príosúin ag Abu Ghraib agus i mBá Guantanamo thar ceann aon ghearánaí déag. Ghlac thart ar 30 gníomhaí agus eagraíocht um chearta an duine páirt mar chomh-ghearánaithe.  Thuairimigh scoláirí dlí go gairid ina dhiaidh sin gur beag seans a bhí ag an gcás i gcóras cúirte na Gearmáine.

Féach freisin
Teicnící treisithe ceastóireachta
 Freagracht ceannais
 Dlínse uilechoiteann

Naisc sheachtracha
Leathanach baile an Lárionaid ECCHR. https://www.ecchr.eu/en/about-us/?L=2

Tagairtí 

Dlíodóirí Gearmánacha
Daoine beo
Daoine a rugadh i 1960
Saginaw Grant

Aisteoir carachtar Meiriceánach Dúchasach ab ea Saginaw Morgan Grant (20 Iúil, 1936 - 27 Iúil, 2021), bhí aithne níos fearr air mar The Lone Ranger, The World's Fastest Indian, Community, agus Breaking Bad. Ba cheoltóir é a bhuaigh duaiseanna, damhsóir Pow Wow, cainteoir inspreagtha agus Taoiseach Oidhreachtúil na Meskwaki (Gaeilge: Treibh na hIthreach Rua).

Tagairtí

Básanna in 2021
Daoine a rugadh i 1936
Tuama Pasáiste an Chnoic Rua

'An Caiseal' a thugtar go háitiúil ar an tuama pasáiste Neoiliteach, An Cnoc Rua, a tógadh thart ar an mbliain 3,000 RC.

Ceann de ghrúpa cam atá lonnaithe sa réigiún is ea an tuama seo, cuid acu atá idir-infheithe agus ailínithe leis an dumba mór atá ar bharr Shlíabh na mBan gContae Thiobraid Árann. Tá an seadchomhartha luite le droimlíne slinne a bhfuil a haghaídh siar ó dheas os donn an Loinneáin, fo abhainn den Siúir, atá thart ar 100m taobh thiar de. Tá aithne mhór ar an áit mar gheall ar na cainéil shlinne atá ann. Tá réimse leathan de lomáin charraige ansin freisin agus is cinnte gur go háitiúil a fuarthas na clocha a úsáideadh chun an séadchomhartha a thógáil

Is dócha gur tuama nó carn ciorclach (le trastomhas 20m geall leis) ab ea an Cnoc Rua i dtús ama déanta as clocha fuara le colbha imlíneach de chlocha móra, a lán acu maisip agus iad ina luí ina mbunáit go fóill. Tá dhá sheomra adhlactha déanta as clocha móra (liaga seasta) lonnaithe ar an taobh thoir theas agus ar an taobh thiar theas den tuama atá lagholaithe faoip am sep. Ar mhaithe le héascalocht, tugtar an tuama thoir agus an tuama thiar arthu. Bhí na liaga seasta ag coinneáil suas dhá leac mhullaigh ar a laghad a bhí os cionn an tuama i dtús ama (tá ceann acu ina luí anois direach ó dheas den tuama agus an ceann eile in aice leis an mbealach isteach). D'fhéadfadh go raibh an seomrá seo clúdaithe ag an gear ar dtús agus gan de bhealach isteach ann ach oscailt bheag atá léirithe ag dhá liag sheasta agus cloch shaile atá i gcuaisán an cholbha. Ní léir ar fágadh aon bhealach isteach sa tuama thoir tar éis é a úsáid d'adhlacadh.

Féach freisin 

 Sí an Bhrú

Tagairtí 

Contae_Chill_Chainnigh
An Ré Neoiliteach
Seandálaíocht
Séadchomharthaí meigiliteacha
Tuamaí pasáiste
Solanum

Géineas de phlandaí luibheacha, thoir agus d'fhéithigh is ea Solanum agus an géineas tíopa den fhine Solanaceae. Cuimsíonn sé speicis inite agus saothraithe, amhail an práta, an tráta agus an t-ubhthoradh

Cur síos 

Cuimsíonn Solanum plandaí luibheacha , toir, crainn nó dreapairí, le dealga nó gan dealga, . amhulcach. nó caithreach, le ribí craobhacha nó simplí, go minic faireogach.

Tagairtí
 
 Solanaceae
 Plandaí míochaine
Gaza (scannán)

Is scannán faisnéise é Gaza, le Garry Keane agus Andrew McConnell as Éireann, a tháinig amach sa bhliain 2019.

Tá léargas ar ghnáthshaol na ndaoine ar an stráice talún atá ar theorainn na hÉigipte, Iosrael agus na farraige sa scannán. Tugann na scannánóirí go croílár Gaza muid mar a bhfaighmid léargas ar láidreacht agus ar dheaslabhartha na ndaoine atá faoi léagar ann.

Bhuaigh Gaza 'An Scannán Faisnéise ab fhearr', Duais Léirmheastóirí i bhFéile Scannán Idirnáisiúnta Bhaile Átha Cliath, 2019.

Féach freisin 

 An Phalaistín

Tagairtí 

Gaza
An Phalaistín
Scannáin 2019
An Liobáin (scannán)

Sa scannán 'An Liobáin', a stiúraigh Samuel Maoz sa bhliain 2009, instear scéal corraitheach saighdiúirí óga Iosraelacha, a raibh orthu dul i mbun cogaidh leis an Liobáin sna 1980idí, trí shúile criú tanc cogaidh.

Cur síos 
I gcomparáid leis an mbeochan chuimhneacháin Waltz With Bashir le Ari Folman, scannán eile dírbheathaisnéise a insíonn scéal an chogaidh chéanna, baineann Levanone úsáid as cur chuige iomlán eile le cur síos a dhéanamh ar uafás na cogaíochta seachas ar an gcúlra polaitíochta a bhaineann leis. Uaireanta, mheasfadh duine agus é ag féachaint ar na radharcanna de dhaoine agus den chomhrá a bhíonn ar bun eatarthu gur radharcanna iad a bhaineann leis an Dara Cogadh Domhanda.

Titeann an scéal ar fad amach laistigh de thanc armúrtha cógaidh; ní fheictear den saol lasmuigh ach radharcanna trí aimsitheoir an ghunna. Is é an toradh atá air ná cur síos gan stad gan staonadh ar an uafás. Fanfaidh an scannán seo i gcuimhne lucht a fheicthe go deo.

Duaiseanna 
Buaiteoir - Golden Lion Best Film, Féile Scannán na Veinéise 2009

Féach freisin 

 Gaza (scannán)

Tagairtí 

Scannáin 2009
An Liobáin
Iosrael
Críochdheighilt na hIndia

Tharla Críochdheighilt na hIndia ar an 14/15 Lúnasa 1947, nuair a deighleadh fo-chríoch na hIndia ina dhá thír nua, 'Tiarnas Phacastáin' agus 'Tiarnas India'. Bhí an tír faoi riar na Breataine go dtí sin, ach tháinig deireadh leis an Réimeas Briotanach go gasta sa bhliain 1947, agus an tír ag titim as a chéile. Tugadh Stádas Tiarnais do na tíortha nua.

Níor éirigh go maith leis an chríochdheighilt; tharla sléacht as éadan. Maraíodh b'fhéidir 1-2 milliún faoi chrann smola an fhoréigin eitnigh, agus 'glanadh eitneach' ar an dhá thaobh.

Tharla trasimirce ollmhór, imirce éigeantais; bhí 15 milliún easáitithe as a gcuid tithe, b'fhéidir, an imirce is mó riamh i stair an domhain.

Imeachtaí 
De réir a chéile, le linn na  1920idí - 1940idí, mheall coincheap na Pacastáine — stát ar leith le haghaidh na Moslamach san Áise Theas — an Conradh Moslamach, páirtí pobalach a bhí ann. Chuaigh an t-intleachtóir, Sir Muhammad Iqbal agus a chuid smaointí i bhfeidhm go mór air.

Sna 1940idí, bhí Muhammad Ali Jinnah ina cheannaire ar Chonradh na Moslamach. Ghríosaigh óráidí Jinnah an teannas ciníoch, de réir a chéile. Is cosúil go raibh tromlach millteanach na Moslamach i bhfabhar na Críochdheighilte i 1947, ach ní raibh sé mar sin tamall de bhlianta roimh 1947. 

Thug Gandhi le tuiscint go raibh sé glan i gcoinne aon phlean a dheighlfeadh an India ina dhá thír ar leith. Ach tá staraithe den tuairim inniu go raibh sé mí-ionraic.

Bhí an chuma air gur léirigh torthaí na dtoghchán don Tionól Bunreachta sa bhliain 1946 go raibh an ceart ag Jinnah ina sheasamh, ós rud é gur bhuaigh  Conradh na Moslamach gach suíochán a coinníodh do thoghthóirí Moslamacha. Ghéaraigh Jinnah ar an éileamh a bhí á dhéanamh aige, ionas gur éiligh sé stát lán-neamhspleách lán-cheannasach, scoite ón India.

Nuair a shocraigh rialtas na Breataine go dtarraingeodh sé siar go tapa ón India i 1947, bhí Jinnah agus an Conradh in ann a gcuid éileamh  a dhaingniú, i mí Lúnasa na bliana sin. Bhí Moslamaigh ina gcónaí san India le fada an lá, in éineacht le Hiondúigh agus le Suícigh. Ach bhí an fanaiceacht chreidimh ann i gcónaí ag an am céanna.  Bhí an teannas ag cur thar maoil i 1947. Tharla sléacht as éadan; maraíodh b'fhéidir milliún faoi chrann smola an fhoréigin eitnigh.

Iarmhairtí 
Tá an nimh san fheoil ag India agus an Phacastáin dá chéile ó 1947. Tharla armrás ar feadh na mblianta agus  iomadú na ndiúracán balaistíoch.

Tháinig críochdheighilt na hIndia salach ar an aisling a bhí ag Mahatma Gandhi don tír.

Ceiliúrtar Lá na "Saoirse" sa Phacastáin inniu ar an 14 Lúnasa gach bliain.

Féach freisin 

 Midnight's Children (scannán) le Deepa Mehta (2012)

Tagairtí 

Stair na hIndia
Stair na Pacastáine
Cinedhíothú
1947
Réimeas Briotanach san India
Trífhluairíd chlóirín

Is comhdhúil idirhalaigine  í trífhluairíd chlóirín leis an bhfoirmle ClF 3 . Comhdhlúthaíonn an gás gan dath, nimhiúil, creimneach agus an-imoibríoch seo go leacht buí bán-uaine, an fhoirm ina ndíoltar é go minic (faoi bhrú ag teocht an tseomra). Is díol spéise an comhdhúil go príomha  mar chomhpháirt i mbreoslaí roicéad, in oibríochtaí glantacháin gan plasma agus eitseála sa tionscal leathsheoltóra,   i bpróiseáil breosla in imoibreoir núicléach,  agus in oibríochtaí tionsclaíocha eile.

Tagairtí

 Fluairídí
 Comhdhúile idirhalaigine 
 Comhdhúile clóirín neamhorgánacha
 Airm loiscneacha
 Ocsaídeoirí roicéad
 Gníomhairí fluairínithe
 Oibreáin ocsaídiúcháin
 Comhdhúile clóirín (III)
Strictly Come Dancing (sraith 19)

Is comórtas damhsa teilifíse é Strictly Come Dancing, a thosaigh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Tá sé ar BBC One. Thosaigh an naoú sraith déag ar 18 Meán Fómhair, 2021, agus chríochnaigh sé ar 18 Nollaig 2021.

Is iad Shirley Ballas, Craig Revel Horwood, Motsi Mabuse agus Anton du Beke na breithimh don sraith seo.

Cúplaí

Cairt Scórála
Midnight's Children (scannán)

Scannán de chuid Deepa Mehta is ea Midnight's Children (2012).

Tá an scannán bunaithe ar úrscéal Salman Rushdie é seo a chuimsíonn 60 bliain de stair shuaite na hIndia agus na Pacastáine ó dheireadh an dara cogadh domhanda go dtí 2000. Scéal faoi chlann shaibhir Mhoslamach agus a lucht aitheantais atá ann. 

Tugtar léargas dúinn ar fhéiniúlachtaí casta an dá thír a cruthaíodh nuair a deighleadh fo-chríoch na hIndia i 1947. Sníonn Rushdie saol príobháideach agus poiblí na gcarachtar le chéile tríd an nasc mistéireach a chruthaíonn sé idir na páistí ar fad a saolaíodh ar uair an mheán oíche ar an lá a tarraingíodh an teorainn. 

Tá an greann, an tragóid agus an scigdhráma fite fuaite sa scéal seo agus is iad a thugann tuiscint níos fearr do na carachtair ar an tír ina maireann siad.

Féach freisin 

 Críochdheighilt na hIndia

Tagairtí 

Scannáin 2012
Stair na hIndia
Stair na Pacastáine
Aigéad clórúil

Comhdhúil neamhorgánach is ea an t-aigéad clórúil leis an bhfoirmle HClO 2. Is aigéad lag é. Tá staid ocsaídiúcháin +3 ag an gclóirín san aigéad seo. Tá an tsubstaint íon éagobhsaí, ag díchomhréiriú chuig an aigéid hipeaclórúil (Cl staid ocsaídiúcháin +1) agus an t-aigéid clórach (Cl staid ocsaídiúcháin +5):

 2 HClO 2 → HClO + HClO 3

Cé gur deacair an t-aigéad a fháil i substaint íon, tá an bun comhchuingeach, clóirít, a dhíorthaítear ón aigéad seo cobhsaí. Sampla amháin de shalann den ainian seo is ea clóirít sóidiam a bhfuil aithne mhaith air. Uaireanta úsáidtear é seo agus salainn ghaolmhara i dtáirgeadh dé-ocsaíd chlóirín.

Ullmhúchán
Is féidir HClO 2 a ullmhú trí bhairiam nó clóirít luaidhe agus aigéad sulfarach caol a himoibriú le chéile.
Ba(ClO2)2 + H2SO4 → BaSO4 + 2 HClO2
Pb(ClO2)2 + H2SO4 → PbSO4 + 2 HClO2

Cobhsaíocht
Ocsóiniam

Sa cheimic, tugtar ocsóiniam (nó hiodróiniam freisin, go coitianta) ar an chaitian uisceach H3O+ a tháirgtear trí uisce a prótónáitiú. Is í an ian dearfach atá i láthair nuair a thuaslagtar aigéad Arrhenius in uisce, toisc go ndeonaíonn móilíní an aigéid Arrhenius i dtuaslagán prótón (ian hidrigine dearfach,H+) do na móilíní uisce máguaird ( H2).

Naisc sheachtracha
ChemSpider = 109935
J Phys Chem infraed spectra of hydronium

Aigéid
 Comhdhúile ocsóiniam
 Dobharcheimic
Inis an Ghaill Crabhthigh

Is oileán beag é Inis an Ghaill Crabh Herald i Loch Coirib. Tá lonnaíocht mhainistir luath ar an oileán.

Tagairtí 

Oileáin Chontae na Gaillimhe‎
Oileáin na hÉireann
Stair na hÉireann
Mainistreacha na hÉireann
Fíréantacht

Is í an fhíréantacht an caighdeán nó an staid a bhaineann le bheith ceart ó thaobh na moráltachta de agus inchosanta.  Is féidir a mheas go bhfuil sí comhchiallach le "cirte" nó a bheith "ionraic". Is féidir é a fháil i reiligiúin de chuid na hIndia agus i dtraidisiúin Abrahámacha, i measc reiligiúin eile, mar choincheap diagachta. Mar shampla, ó pheirspictíochtaí éagsúla, san Hiondúchas, sa Bhúdachas, san Ioslam, sa Chríostaíocht agus sa Ghiúdachas, meastar gur tréith í a thugann le tuiscint go bhfuil údar le gníomhartha duine, agus go bhféadfadh a rá go bhfuil an duine “measta” nó “ceaptha” mar dhuine atá saol aige/aici atá taitneamhach do Dhia.

Sanasaíocht
Sa Bhíobla Eabhraise, léiríonn na focail צַדִּיק tzedek (an fhíréantacht),  משפט עברי mishpat (an breithiúnas) agus דין din (ag cloí leis an dlí).

Eitic nó fealsúnacht mhorálta
Brainse mór den fhealsúnacht is ea an eitic, a chuimsíonn an t-iompar ceart agus an bheatha mhaith. Deir Rushworth Kidder;standard definitions of ethics have typically included such phrases as 'the science of the ideal human character' or 'the science of moral duty. Sainmhíníonn Richard William Paul agus Linda Elder an eitic mar a set of concepts and principles that guide us in determining what behavior helps or harms sentient creatures. Deirtear i bhFoclóir Fealsúnachta Cambridge go n-úsáidtear an focal eitic go coitianta inmhalartaithe le ‘moráltacht’ ... agus uaireanta úsáidtear le brí níos cúinge chun prionsabail mhorálta traidisiún, grúpa nó duine aonair ar leith a mhíniú.

Reiligiúin Abrahámacha

Sa Tiomna Nua, úsáidtear an focal fíréantacht mar aistriúchán ar an bhfocal Gréigise δɩκαɩοσύνη (dikaiosunē). Mar shampla, i mBíobla Uí Fhiannachta (1981):

 Matha 6:33 — Ach déanaigí ríocht Dé agus a fhíréantacht a lorg ar dtús, agus tabharfar na nithe sin uile daoibh chomh maith.

 Eabhraigh 11:33 — Trí chreideamh chuir siad ríochtaí faoi smacht, shaothraigh siad an fhíréantacht, fuair siad a raibh geallta dóibh, dhún siad béil leon...

Tagairtí
Arm Fuascailte na Balúitseastáine

Eagraíocht mhíleata is ea Arm Fuascailte na Balúitseastáine (AFB) atá lonnaithe san Afganastáin, ar a dtugtar Arm Saoirse na mBalúitseach .    Tá an AFB liostaithe mar eagraíocht sceimhlitheoireachta ag an bPacastáin,  an Ríocht Aontaithe  agus na Stáit Aontaithe .   Ó 2004, tá an AFB tar éis streachailt armtha foréigneach a fhearadh i gcoinne na Pacastáine ar mhaithe le féinchinntiúchán  do mhuintir na Balúitseastáine agus scaradh ón Phacastáin agus bhí baint aige le glanadh eitneach na mionlach neamh-Bhalúitseach sa Bhalúitseastáin.

Tagairt
Zapopan

Is cathair suite i Meicsiceo í Zapopan .

Cathracha agus bailte Mheicsiceo
Fosfáit déhidrigine

Is ian neamhorgánach í an fosfáit déhidrigine nó ian an aigéid fhosfaraigh leis an bhfoirmle [H 2 PO 4 ] - . Tá fosfáití le fáil go forleathan i gcórais nádúrtha. 

Úsáidtear na fosfáití sóidiam seo go saorga i bpróiseáil agus i bpacáistiú bia mar oibreáin eiblithe, oibreáin neodraithe, oibreáin gníomhachtaithe dromchla, agus oibreáin leamhacháin a sholáthraíonn buntáistí do dhaoine. Coisceann siadgníomhairí eiblithe dhá chomhábhar a scaradh i mbianna próiseáilte, a scaradh óna chéile faoi dhálaí nádúrtha agus cuireann gníomhairí neodraithe blas níos úire ar bhianna próiseáilte agus mar thoradh ar sin bíonn seilfré méadaithe sna mbianna seo. Coscann dromchlaghníomhairí teannas  dromchla a fhoirmiú ar bhianna próiseáilte ina bhfuil leacht agus ar deireadh, úsáidtear gníomhairí leamhacháin i mbianna próiseáilte chun cabhrú le giosta a leathnú in earraí bácáilte.

Tagairtí
 Fosfáití
San Pedro Tlaquepaque

Is cathair suite i stát Jalisco, i Meicsiceo í  Tlaquepaque . I ndaonáireamh na bliana 2010, bhí 575,942 duine ina gcónaí ann. Tá an chathair suite lámh le Guadalajara agus áiritear í mar chuid den mhórcheantar uirbeach úd. Baineann an t-ainm Tlaquepaque leis an bhfocal i Nahuatl ar chré. Tá cáil ar Tlaquepaque mar gheall ar na hearraí potaireachta agus gloine shéidte a tháirgtear ann. 

Cathracha agus bailte Mheicsiceo
Cló Léann na Gaeilge

Inphrionta acadúil is ea Cló Léann na Gaeilge (CLÓ) a fhoilsíonn saothair Ghaeilge ar an gcaighdeán idirnáisiúnta is airde. Foilsíonn CLÓ taighde piarmheasta ó gach réimse de léann na Gaeilge, trí mheáin chlóite agus leictreonacha éagsúla. Tá sé i gceist go mbeadh CLÓ mar bhonn agus mar thaca faoi thaighde agus scoláireacht na Gaeilge.

Tá sé mar aidhm ag CLÓ an dioscúrsa léannta a spreagadh agus a chothú trí ardán foilsitheoireachta a chur ar fáil do scoláirí ar fud na cruinne ar mian leo a gcuid taighde sa réimse thuasluaite a fhoilsiú i nGaeilge. Freagra ar an riachtanas le fearas nua foilsitheoireachta a chur i dtoll a chéile is ea CLÓ, ionas go mbeadh seachadadh scoláireacht agus taighde i Léann na Gaeilge slán sna blianta amach romhainn.

Togra tras-institiúideach Ollscoile is ea CLÓ i bpáirt leis an teach foilsitheoireachta Comhar.

Cuirtear fáilte roimh dhréachtaí scolártha ar mian le scríbhneoirí a fhoilsiú sna blianta 2022 agus 2023.

Naisc sheachtracha
Cló Léann na Gaeilge. https://clo.ie/ga/fuinn/clo/
https://clo.ie/ga/fuinn/scribhneoiri Eolas do scríbhneoirí
 Comhar. https://comhar.ie/
Léann na Gaeilge
Josemaría Escrivá

Sagart Caitliceach Rómhánach Spáinneach ab ea Josemaria Escrivá de Balaguer y Albás (9 Eanáir 1902 - 26 Meitheamh 1975) a bhunaigh Opus Dei, eagraíocht de thuataí agus sagairt atá tiomnaithe don teagasc go dtugann Dia glaoch ar gach duine chun naofachta agus go bhféadfadh naofach a bheith mar thoradh ar an ngnáthshaol. Chanónaigh an Pápa Eoin Pól II é sa bhliain 2002, a dhearbhaigh gur cheart Josemaría a "áireamh i measc fhinnéithe móra na Críostaíochta.

Fuair Escrivá dochtúireacht sa dlí sibhialta in Universidad Complutense de Madrid (Gaeilge: Ollscoil Complutense i Maidrid) agus dochtúireacht sa diagacht in  Pontificia Università Lateranense (Gaeilge Ollscoil Lateran sa Róimh).  Ba é a phríomhobair ná tionscnamh, rialtas agus leathnú amach Opus Dei. Is é an foilseachán is cáiliúla ag Escrivá ná Camino, a aistríodh go 43 teanga agus a dhíol roinnt mhilliún cóip.

Cuireadh rúndacht, éilíteachas, cleachtais mar a bheadh cultas, agus baint pholaitiúil le cúiseanna na heite deise, amhail riail Francisco Franco sa Spáinn (1939-1975) síos do Escrivá agus Opus Dei. Tar éis a bháis, tharraing roinnt Chaitliceach agus an phreas domhanda aird ar a chanónú.  D'áitigh roinnt iriseoirí a rinne imscrúdú ar stair Opus Dei, ina measc anailísí na Vatacáine John L. Allen Jr., go bhfuil go leor de na líomhaintí seo neamhchruthaithe nó tar éis fás ó líomhaintí ó naimhde Escrivá agus a eagraíocht.  Thacaigh an Cairdinéal Albino Luciani (an Pápa Eoin Pól I ina dhiaidh sin),  Eoin Pól II, Benedict XVI, Francis, Óscar Romero, agus go leor ceannairí Caitliceacha le teagasc Escrivá maidir leis an nglao uilíoch ar naofacht, ról na dtuataí, agus naomhú an ghnáthobair.  Dar le Allen, i measc Caitlicigh, tá Escrivá “á athbhreithniú ag cuid agus á urramú ag na milliúin níos mó”.

Beathaisnéis

Luathshaol 
Rugadh José María Mariano Escrivá y Albás do José Escrivá y Corzán agus a bhean chéile, María de los Dolores Albás y Blanc an 9 Eanáir 1902, i mbaile beag Barbastro, i Huesca, Aragón, sa Spáinn, an dara duine as seisear leanaí agus an an chéad duine de bheirt mhac. Ceannaí agus comhpháirtí i gcuideachta teicstíle ab ea José Escrivá a rinneadh féimheach de sa deireadh, ag cur iallach ar an teaghlach athlonnú sa bhliain 1915 go cathair Logroño, i gCúige thuaidh La Rioja, áit ar oibrigh sé mar chléireach i siopa éadaí. Tuairiscítear gu bhraith Josemaría óg ar dtús gur “roghnaíodh é as rud éigin”, nuair a chonaic sé lorg coise fágtha sa sneachta ag manach ag siúl cosnochta.

Tagairtí

Dlíodóirí Spáinneacha
Básanna i 1975
Daoine a rugadh i 1902