joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Satarn (pláinéad)

Is é Satarn (arb ionann é mar fhocal agus Satharn nó Saturnus, dia na talmhaíochta ag na Rómhánaigh) an séú pláinéad ón ngrian sa ghrianchóras, agus é ar an dara ceann is mó. Tá sé 119,300 ciliméadar ar trastomhas, agus ní mhaireann an lá ach deich n-uair a chloig go leith, rud a dhéanann cothromú ar na poil. Hidrigin is mó atá san atmaisféar agus bíonn stoirmeacha fíochmhara le feiceáil ón domhan. Cuireadh suntas ó thús i gcóras fáinní Satarn agus san iliomad gealach atá ag an bpláinéad. Tá 31 cheann acu ainmnithe agus is é Tíotán an ceann is mó acu. Tá Tíotán chomh mór céanna le Gealacha Galileo, an ceathrar gealach mhóra atá ag timpeallú Iúpatair. Is é Tíotán an dara gealach is mó sa Ghrianchóras, agus é beagáinín níos lú ná Ganymede atá ar an gceann is mó de Ghealacha Galileo.

Thug na spástaiscéalaithe úd Pioneer 11 (1979) agus Voyager 1 agus 2 cuairt ar Shatarn agus thimpeallaigh an taiscéalaí úd Cassini an phláinéid ón 1 Iúil 2004 go deireadh an mhisin sa mhí Mheáin Fómhair 2017. 

Cosúil le hIúpatar, Úránas, agus Neiptiún, is gásfhathach é Satarn. Is é sin, tá an chuid is mó den phláinéad féin comhdhéanta as na gáis chéanna atá ina atmaisféar - hidrigin thar aon dúil eile. Mar sin, níl sé furasta a shainmhíniú go sásúil, cá dtagann deireadh leis an atmaisféar agus tús leis an bpláinéad féin. Is léir go bhfuil croíleacán cloiche taobh istigh, ach tá sé i bhfad níos lú ná an pláinéad ina iomlán.

Gealacha 
Tá 62 gealach ag Satarn (as a bhfuil ainmneacha ar 53 ceann acu).

Gealacha Móra
Dione
Enceladus
Epimetheus
Hyperion
Janus
Mimas
Pan
Pandora
Phoebe
Prometheus
Rhea
Tethys
Tíotán

Eolas ar líne 
 http://www.nineplanets.org/saturn.html
 http://www.solarviews.com/eng/saturn.htm

Tagairtí 

Pláinéid
Úránas (pláinéad)

Is é Úránas an seachtú pláinéad ón ngrian sa ghrianchóras. Ba é William Herschel a chonaic é den chéad uair i 1781.  Is é Úránas an 3ú pláinéad is mó sa  ghrianchóras, i ndiaidh Iúpatair is Satairn.

Tréithe 
Tá trastomhas de 51,000 ciliméadar aige agus glacann sé 84 bliain de chuid an Domhain air turas amháin a dhéanamh timpeall na gréine.  

Bíonn sé beagnach 3,000 milliún ciliméadar ón Ghriain de ghnáth. Maireann an lá seacht n-uair an chloig déag.  

Tá 27 gealach ar a laghad aige,  5 phríomhghealach ina measc: Miranda, Ariel, Umbriel, Titania, agus Oberon.

Atmasféar 
Hidrigin is mó atá san atmasféar agus léiríonn na pictiúir a tógadh le teileascóp ardchumhachta Keck II go mbíonn stoirmeacha fíochmhara ar an phláinéad.  Cosúil le hlúpatar is Satarn, comhdhéanta as hidrigin is héiliam den chuid is mó, ach cuid mhaith meatáin is amóinia ann freisin. A chroíleacán  carraigeach, a bhrat oighreach, a atmaisféar domhain.  

De bhrí go bhfuil a theocht chomh híseal, tarlaíonn comhdhlúthú le scamaill meatáin go hard, ach scamaiIl  amóinia is uisce ag na leibhéil is lú. 

Measann na réalteolaithe anois go bhfuil teocht -167°C ag a dhromchla, ag na moil is an meánchiorcal. 

Is é an meatán gásach go hard san atmaisféar a ionsúnn solas dearg  agus a chuireann dath glas ar an bpláinéad. Níl aon fhoinse teasa air, agus mar sin, teasfhuinneamh ón nGrian is a rothlú tapa is cúis leis an imshruthú san atmaisféar air.

Fáinní agus fithis 
Tá fáinní timpeall ar an phláinéad mar atá ar Satarn. Naoi bhfáinne chiorclach  aige, déanta as meatán reoite atá thart air, meastar. Trí  bhíthin imoibríthe le radaíocht ultraivialait, cumtar  comhdhúile carbóin sna fáinní. 

Tá Úránas claonta ar a thaobh timpeall 90 céim. Ní rothlaíonn sé thart ar ais atá gar do bheith ingearach le plána a fhithise: roIlann sé ina fhithis ionas nach bhfuil lá is oiche go rialta i ndiaidh  a chéile ann in aon chor.  

Is é 1 7.2 uair a thréimhse rothlaithe, agus 84.01 bliain tréimhse a fhithise.

Stair 
Ar 13 Márta  1781, tháinig William Herschel ar an phláinéad Úránas”, an chéad phláinéad a thángthas air ón chianaois. Agus é ag tabhairt faoi shuirbhéireacht ar na réaltaí, thug Herschel faoi deara go raibh rud ag bogadh os comhair na réaltaí. Ar dtús, shíl sé gur cóiméad a bhí ann.  

Ach níos moille, agus níos mó staidéir déanta air, tuigeadh gur pláinéad a bhí ann, agus tugadh an t-ainm Úránas air, in ómós do cheann de sheandéithe na Gréige. Ba é an réalteolaí Gearmánach Johann Bode a bhaist Úránas mar ainm air, dia na spéire anallód.

I miotaseolaíocht na tíre sin, dia na spéire ab ea Úránas, a bhí pósta le Gáia, bandia an talaimh, agus ba iad na Tíotáin an chlann a bhí acu.

20ú haois 
Pictiúir a  thóg an spásárthach Voyager 2 den phláinéad i 1986 a thug mórchuid dár n-eolas air dúinn.

Féach freisin 

 William Herschel 
 Úránas (miotaseolaíocht na Gréige)

Tagairtí 

Pláinéid
Creideamh in Éirinn

In Éirinn, is é an príomh chóras creidimh ná an Chríostaíocht. D'fhás an Chríostaíocht ó aimsir Naoimh Phádraig, go dtí gur bheagán de shean chreideamh na nGael a sheas i ndiaidh na meán aoiseanna.

Tá os cionn 95% de phobal i bPoblacht na hÉireann, in ainm a bheith ceangailte leis an gCaitliceachas (Eaglais an Chaitliceachais Rómhánaigh) le mionlaigh a bhaineann leis na heaglais Protastúnacha. Ina measc siúd tá an eaglais Phreispitéireach, an eaglais Mheitideach, Eaglais na hÉireann agus eaglaisí eile Phrotastúnacha. De réir Eaglais na hÉireann í féin, is Eaglais Chaitliceach Anglacánach atá inti. Tá méadú ag teacht ar phobail eile ó na 1990í i leith, é ar fad, nach mór, ag baint le hinimirce. Tá Giúdaigh, Moslamaigh agus Hiondúigh anois sa tír, maille le Búdaithe agus creidimh eile.

I dTuaisceart Éireann, ón 17ú hAois tá tromlach Protastúnach, le mionlach mór Caitliceach. Is iad na heaglaisí Protastúnacha chéanna, nach mór, agus a luaitear sa ghiota thuas, atá i dtuaisceart Éireann, le méad mór Preispitéirigh. Labhraítear go minic ar an eachrann idir Chaitlicigh agus Protastúnaigh ansin, ach ní hamháin cúrsaí creidimh atá i gceist, ach an ceangal atá aige seo le náisiúnachas agus le féin-íomhá na bpobal. Tá mórmhór na gCaitliceach i bhfabhar dlúthcheangail le Poblacht na hÉireann, agus formhór na bProtastúnaigh i bhfabhar fanacht i ndlúthcheangal leis an mBreatain.

Féach freisin ar 
 Creideamh

Creideamh in Éirinn
Tram

Tá tábhacht leis an tram i go leor cathracha sa domhain fós, cé gur baineadh de na sráideanna iad sa chuid is mó de mhór chathracha an domhain. Ritheann sé ar rianta iarann ar nós traenach, ach go bhfuil na rianta sáite faoi bharr an bhóthair. Mar sin tugtar streetcar sa Bhéarla nó Strassenbahn sa Ghearmánais orthu. 
Tá córas breá traim ag Heilsincí, ar é an príomhchóras taisteal in ardchathair na Fionlainne é. Tá córas traim i San Francisco i gCalifornia le hos cionn céad bliain, agus éiríonn go geal leis ag tarraingt daoine suas a chuid sráideanna cnocacha.
Baineadh na tramanna de shráideanna Bhaile Átha Cliath in Éirinn sna 1950í. Ach táthar arís ag cur na tramanna chun cinn, agus thosaigh an freastal nua "Luas" sa bhliain 2003, ag iompar taistealóirí ó lár Bhaile Átha Cliath go dtí an Tamhlacht agus imeallbhailte eile na hardchathrach.

I measc buntáistí tramanna tá:
 Tá siad ciúin agus mear
 Tá siad an-ghlan nuair a ritheann siad ar aibhléis
 Ritheann siad ar slí ar leith i lár cathrach, áit a bhfuil an-chuid tráchta, rud a chuidíonn leo gluaiseacht, ach baineann siad feidhm as an gcuid chéanna den bhóthar le gluaisteáin ina áiteanna nach bhfuil an oiread brú iontu.
 Iompraíonn siad an oiread daoine le busanna, agus ní gá dóibh fanacht chomh fada óna chéile le mearthraen fothalamh, mar go mbíonn radharc níos fearr ag an dtiománaí.

I measc na míbhuntáistí, tá:
 Tá contúirt timpiste ann nuair a ghluaiseann an tram ar aon bhóthar le gluaisteáin
 Tá gá le bealaí faoi leith i lár na cathrach, rud nach bhfuil mórán cathracha sásta a chur ar fáil nuair nach ngluaiseann an ollmhéad gluaisteáin go maith cheana féin.

Iarnróid
Feithiclí
Aoibhinn Beatha an Scoláire

Is dán é Aoibhinn Beatha an Scoláire. Ní fios cé chum, ach sa 17ú aois a scríobhadh an chóip is sine den dán seo.

Aoibhinn beatha an scoláire
Bhíos ag déanamh léinn
Is follas díbh, a dhaoine
Gur dó is aoibhne in Éirinn

Gan smacht rí air ná ruire
Ná tiarna dá tríese
Gan chuid cíosa ag caibidil
Gan moich-éirí ná meirse

Moch-éirí ná aoireacht
Ní thabhair uaidh choíche
´S ní mó do bheir dá aire
Fear faire san oíche

Is maith biseach a sheisrí
Ag teacht taoisigh an earraigh
´S eadh is crannghail dá sheisrí
Lán a ghlaice de pheannaibh

Do bheir sé greas ar tháiplís
´S ar chláirsigh go mbinne
Greas eile ar chuairtibh
´S ar chumann charad uime.

Dánta
Inis Córthaidh

Baile i lár thuaisceart Chontae Loch Garman í Inis Córthaidh. Tá daonra timpeall 11,000 ann. Tá an baile suite ar an Sláine, agus tá dhá dhroichead thar an abhainn sa bhaile. Tugtar Paróiste Naomh Seanan ar an dtaobh thoir den bhaile. Tá sé an dara baile is mó i gContae Loch Garman.

Iompar 
Tá seirbhís rialta báid ón mBreatain Bheag agus ón bhFrainc go Ros Láir i ndeisceart an chontae, timpeall 25 ciliméadar ón mbaile. Tá líne traenach as Baile Átha Cliath a leanann go Ros Láir, a oscail ar 16 Deireadh Fómhair 1863.

Ritheann an N11 (párt den bóthair Eoraipeach E1).

Gnó 
Tá tábhacht ag cur agus baint sútha talún i gContae Loch Garman, go háirithe timpeall Inis Córthaidh, maille le biatas siúicre, cruithneacht, eorna, agus tógáil eallach agus ba bhainne.

In Inis Córthaidh a thosaigh Grúdlann Letts, agus tugadh athshaol don bheor sin i riocht Killians sna 1990í. Bhíodh monarcha sceanra uair lámh leis an mbaile, agus tá gnó beag déanta potaí le plandáil fós ann. Tá monarcha doirse adhmaid Premium International, a thosaigh sna 1970í, fós ar an mbaile.

Stair

Caisleáin Inis Córthaidh 

Tá caisleán i lár an bhaile, ar atógáil de chaisleán Normannach é don chuid is mó. Deirtear gur chum Edmund Spenser cuid den Faery Queene an fhaid a bhí cónaí air sa bhaile. Inniu is músaeim é an caisleán, ach dún sé i 2007 agus osclófaidh sé arís i samhradh 2009.

Cnoc Fíodh na gCaor 

Bhí Inis Córthaidh páirteach in Éirí Amach 1798, agus troideadh Cath Chnoc Fíodh na gCaor lámh leis an mbaile.

Scoileanna 
 Scoil Naomh Aodáin
 Scoil Naomh Sheanan
 Scoil Naomh Mhuire
 Gaelscoil Inis Córthaidh
 Scoil Speisialta Naomh Phádraig
 Coláiste Bríde
 CBS Inis Córthaidh
 Meánscoil Garman

Tagairtí

Naisc Sheachtracha 
 Suíomh gréasáin Chomhairle Baile Inis Córthaidh
 Naisc Inis Córthaidh
 Suíomh an nuachtáin áitiúil, The Enniscorthy Echo 

Bailte i gContae Loch Garman
Dick Cheney

Fear gnó agus iarpholaiteoir Meiriceánach is ea Richard Bruce Cheney (a rugadh ar 30 Eanáir 1941). Bhí sé ina 46ú leasuachtarán ar Stáit Aontaithe Mheiriceá, ó 2001 go dtí 2009, nuair a bhí George W. Bush ina uachtarán. Fear mór cogaidh a bhí ann, i bhfad amach ar an eite dheis.

Tús a shaoil 
Rugadh Cheney i Lincoln, Nebraska ar an 30 Eanáir 1941. Ba iad Richard Herbert Cheney agus Marjorie Dickey Cheney a thuismitheoirí. D'oibrigh a athair do Roinn Talmhaíochta na Stát Aontaithe. Tá deirfiúr amháin agus deartháir amháin aige. 

D'fhás sé aníos i gCasper, Wyoming, agus bhuail sé lena bhean chéile, Lynne Cheney, san ardscoil, nuair nach raibh ach ceithre bliana déag slánaithe aige. Tar éis na hardscoile, bhuaigh Cheney scoláireacht chun freastail ar Ollscoil Yale sa bhliain 1959, ach d'fhág sé í de dheasca drochmharcanna ina chuid scrúdaithe. 

Sa bhliain 1963, chuaigh sé go dtí Coláiste Pobail Casper agus tar éis sin d'fhreastail sé ar Ollscoil Wyoming. Bhain sé céim baitsiléara amach sa bhliain 1965 agus máistreacht san eolaíocht pholaitiúil sa bhliain 1966.

Fear gnó 
Bhí Cheney ina phríomhoifigeach  feidhmiúcháin ar an gcomhlacht Halliburton -  tionscal na harmála - go dtí an bhliain 2000.

Feisire 
Bhí an suíochán  in Wyoming  i dTeach na nIonadaithe  ag Dick Cheney, ar feadh deich mbliana ó 1979 go dtí 1989.

Leasuachtarán 
Fear mór cogaidh a bhí ann, i bhfad amach ar an eite dheis. Ceannaire lucht na cogaíochta faoi Bush, in éineacht le Donald Rumsfeld, bhí Cheney ag iarraidh deireadh a chur le réimeas Saddam Hussein, I bhfad roimh 9/11 fiú  

Siar sna 2000ídí, dúirt Cheney nár chreid sé sa téamh domhanda.

Féach freisin 

 Liz Cheney, a iníon

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1941
Daoine beo
Leasuachtaráin na Stát Aontaithe
Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Loch Garman

Príomhbhaile chontae Loch Garman agus an baile is mó sa chontae é baile Loch Garman, le daonra tuairim is 15,000. Ar inbhear na Sláine atá sé, agus tá a chalafort leathan, cé nach bhfuil sé an-domhain.

Iompar 
Tá stáisiún traenach ar an líne as Ros Láir go Baile Átha Cliath sa bhaile. Níl calafort Ros Láir ach timpeall 15 chiliméadar as an mbaile. Tá an baile ar an N11, ceann de bóithre náisiúnta na tíre, a luíonn idir Baile Átha Cliath agus Ros Láir.

Stair 
Tógadh ar dtús Loch Garman in am na Lochlannach, agus sa Bhéarla, tagann a ainm Wexford ó Waesfjord na Lochlannaise, ar é a bhrí ná fíord nó inbhear an lathaigh. Nuair a tháinig Oilibhéar Cromail go hÉireann, dhein sé slad ar an mbaile, agus tá an ghráin ag lucht an bhaile fós ar a chuimhne. Tá dealbh i lár an bhaile ag comóradh John Barry, fear a chuir cabhlach SAM ar bun.

Sláinte 
Ospidéal Ginearálta Loch Garman a chuireann seirbhís leighis ar fáil don chontae agus don cheantar máguaird. Ospidéal ginearálta atá ann a chludaíonn roinnt sainréimsí; cnáimseachas, péidiatraic, gínéiceolaíocht chomh maith leis an míochaine agus an mháinliacht ghinearálta.

Caitheamh aimsire 
Tá cáil ar an limistéar ar imeall an chuain as líon agus le raidhse an éanlaith atá ann. Is baile stairiúil é Loch Garman, le sráideanna cúnga. Gar don bhaile, tá caisleán Ferrycarrig. Tá John F Kennedy Memorial Park, arboretum mór, tuairim agus 36.7 km siar uaidh. Tá tránna breátha i ndeisceart an chontae.
Tá Feis Opera Loch Garman ag cur opera i láthair sa bhaile le hos cionn 30 bliain, le béim ar shaothair atá ligthe i ndearmad, nó gar dó.

Bailte i gContae Loch Garman
Bailte contae i bPoblacht na hÉireann
Maolán na nGabhar

Sráidbhaile beag atá leath slí idir Inis Córthaidh agus baile Loch Garman is ea Maolán na nGabhar nó Bearna na hAille (Béarla: 'Oilgate' nó  (go háitiúil) 'Oylegate'). Is é Naomh Dáibhí éarlamh an pharóiste. Bhí 358 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2016.

Nasc seachtrach
Stair Mhaolán na nGabhar–Gleann Bhriain. Dáta rochtana: 7 Bealtaine 2021

Bailte i gContae Loch Garman
Ros Láir

Tá Ros Láir suite in oirdheisceart chontae Loch Garman, tuairim agus 20 chiliméadar ó dheas as baile Loch Garman. Is é a phríomhthábhacht ná an calafort a thugann paisinéirí agus gluaisteáin ar bord loinge go hAbertawe agus Penfro sa Bhreatain Bheag ar feadh na bliana, agus go dtí an Fhrainc cuid den bhliain.
Tá dhá shráidbhaile leis an ainm seo inniu, Calafort Ros Láir, mar a bhfuil an calafort, agus Trá Ros Láir, ar áit saoire é don chuid is mó.
I Ros Láir atá an Dr Ó Tuama, teachta dála (TD) neamhspleách dháilcheantar Loch Garman bunaithe.

Bailte i gContae Loch Garman
Liosta de phríomh thithe opera an domhain

Is foirgneamh teach opera ina gcuirtear opera agus saghsanna eile ealaíona taispeántais i láthair.

Imeasc tithe opera cliútiúla an domhain, tá:

An Airgintín 
 Amharclann Colón, Buenos Aires

An Astráil 
 Teach Opera Sidní, Sidní

an Bheilg 
 La Monnaie (De Munt), an Bhruiséal

an Chroát 
 Vatroslav Lisinski, Zagreb
 Ivan Zajc, Rijeka

Éire 
Níl aon teach opera lánaimsireach in Éirinn faoi láthair, ach cuirtear Feis Opera Loch Garman i láthair i Loch Garman gach bliain san Amharclann Ríoga.

an Fhionlainn 
 Opera Náisiúnta na Fionlainne (I bhFionlannais: Kansallisooppera), Heilsincí

an Fhrainc 
 Opera Bastille, Páras
 Opera Garnier, Páras
 Opera-Grinn, Páras
 Opera Náisiúnta Lyon

an Ghearmáin 
 Feisamharclann Bhaighróit
 Opera Stáit Hambúrg
 Opera Stát Bheirlin
 Opera Grinn Bheirlin
 Opera Stáit na Baivéire
 Semper Oper (Dresden)
 Opera Laidhpsig
 Opera Francfúrt
 Opera Stáit Hainóver

an Iodáil 
 La Fenice, Veinéidig
 La Scala, Míláin
 San Carlo, Nápail
 Amharclann Phobail Bhólonia
 Amharclann Ríoga Phárma
 Amharclann Ríoga Tórinó
 Aréin Verona

an Ísiltír 
 Opera na nÍsiltír, Amsterdam

Meicsiceo 
 Palacio de las Bellas Artes, Cathair Mheisciceo

Monaco 
 Opera Monte-Carlo

an Ostair 
 Opera Stát Vín

an Phortaingéil 
 Amharclann Náisiúnta Naoimh Shéarlais

an Ríocht Aontaithe 
 Teach Opera Ríoga, Covent Garden, Londain
 Opera Náisiúnta Shasana, Londain
 Glyndebourne, East Sussex
 Opera na hAlban
 Opera Náisiúnta na Breataine Bige, Caerdíd

an Rúis 
 Mariinski, Cathair Pheadair
 Amharclann Bolshóí, Moscú

an Phoblacht Sheiceach 
 Amharclann Náisiúnta, Prág
 Amharclann Stát Phrág, Prág
 Amharclann na nEastát, Prág

an tSeapáin 
 Tokyo Kokuritsu Gekijou, Amharclann an Opera Nua, Tóció

an tSín 
 Amharclann Mór Shanghai, Seanghaí
 Amharclann Opera Zheng Yici Bhéiging, Béiging

an Spáinn 
 Liceu, Barcelona

Stáit Aontaithe Mheiriceá 
 Opera Baltimore
 Opera Lioracúil Boston
 Opera Dallas 
 Teach Opera Fulton, (Lancaster, Pennsylvania)
 Mór-Opera Houston
 Opera Lioracúil Chicago
 Opera Boston
 an Opera Meitreapólach, (Nua-Eabhrac)
 Opera Chathair Nua-Eabhrac
 Opera San Franciscó
 Opera Santa Fé
 Opera Washington

an tSualainn 
 Opera Ríoga na Sualainne
 Opera Gothenbúrg
 Amharclann Opera agus Ceol Mhalmó
 Opera Norrland
 Amharclann Pháláis Drottningholm

Féach freisin 
Féach freisin: Amharclann
Opera Náisiúnta na Fionlainne

Tógadh Opera Náisiúnta na Fionlainne sa bhliain 1993, gar do lár chathair Heilsincí na Fionlainne, le léargas bhreá ar an bpáirc poiblí agus an muirloch atá ann. Tá sé fairsing ar a stáitse, ina chuid suíochán agus ina chuid spásanna poiblí, ina mbíonn deis taispeántais a chur ar bun. Tá complacht breá opera bunaithe ann, agus traidisiún láidir ceoil agus opera sa chathair.

Ceoldráma
Heilsincí
Caitheamh Aimsire



liosta de chaithimh aimsire 

 bádóireacht
 bailiú airgeadra
 bailiú stampaí
 cártaí
 ceol
 cluichí
 cumadh don Vicipéid
 drámaíocht
 dreapadh sléibhte
 éaneolaíocht
 fiach
 grianghrafadóireacht
 gluaisteáin agus tiomáint
 iascaireacht
 marcaíocht
 ríomhairí
 rothaíocht agus rothair
 rothair gluaiste
 sciáil
 scríbhneoireacht
 snámh
 spórt
 stair
 turasóireacht
 taisteal le brúnna óige
Ceoldráma

Dráma a chuirtear i láthair ina bhfuil an-chuid ceoil, de ghnáth i bhfoirm amhránaíochta, is ea ceoldráma. Cuirtear i láthair in amharclann nó faoin aer é. Cineál speisialta ceoldráma is ea opera.

Cineál ceoldráma atá in ceoldráma a chuirtear i láthair an phobail. Is gnách féitheanna agus sonraí áirithe a bheith i gceoldráma m.sh., bíonn réamhcheoil agus ceol idir chanadh ann, bíonn canadh amhrán aonair, beirte agus drongach ann, agus bíonn cur i láthair i bhfoirm dráma, go minic le feistis an-ghalánta agus cúlra an-mhaisithe.

Sa lá atá inniu ann, bíonn ceolfhoireann suite faoi bhun an ardán de ghnáth, agus bíonn innealra agus iliomad cuiditheoirí agus ceardaithe fostaithe chun cúlraí agus feistis eile a ullmhú, agus ina dhiaidh sin iad a chur in áit le linn an taispeántais. Chomh maith leis sin bíonn gá le ceardaithe solais, maisitheoirí aghaidh agus gruaige, innealtóirí fuaim, agus lucht stiúrtha na n-éisteoirí, lucht díolta leabhrán, lucht díolta cló-cheadanna, agus lucht ullmhúcháin agus dáileadh bídh agus dí. Níl ceoldráma i mórán cathair mór, agus go minic is gá cuidiú ó rialtais chun ceoldráma a chur ar bun agus a dhaingniú i mbaile.

Comhlachtaí Opera 
I measc mórchomhlachtaí ceoldrámaíochta an domhain, tá an Opera Meitreapólach agus Opera Cathartha Nua-Eabhrac i Nua-Eabhrac, an Liceu i mBarcelona, Ceoldráma Násiúnta Shasana i Londain, an Mariinsky i Moscú, an Opéra Nationale i bPáras, an Suomen Kansaalisooppera i Heilsincí, an Deutsche Oper agus an Staatsoper i mBerlin, agus Ceoldráma Náisiúnta na Breataine Bige i gCaerdíd.

In Éirinn, tá an Compántas Náisiúnta Ceoldrámaíochta Éireann é roimh na comhlachtaí. Déannan sé in mBaile Átha Cliath agus thart ar an tír.

Tá Ceoláras i gCorcaigh, ach ní heol cathain a bhí ceoldrámaí riamh ann. Tá feis cheoldráma chlúiteach gach uile bhliain i Loch Garman, ar é a aidhm saothair atá beagnach ligthe i ndearmad a thabhairt chun cinn arís.

Liosta de phríomhthithe opera an domhain

Cumadóirí ceoldrámaí 
Imeasc na gcumadóirí móra ceoldráma tá:

 John Adams
 Vincenzo Bellini
 Alban Berg
 Hector Berlioz
 Georges Bizet
 Benjamin Britten
 Gustave Charpentier
 Claude Debussy
 Gaetano Donizetti
 Philip Glass
 Christoph Willibald Gluck
 Charles Gounod
 George Frideric Handel
 Joseph Haydn
 Leos Janacek
 Ruggiero Leoncavallo
 Jean-Baptiste Lully
 Pietro Mascagni
 Jules Massenet
 Giacomo Meyerbeer
 Modest Mussorgsky
 Claudio Monteverdi
 Wolfgang Amadeus Mozart
 Jacques Offenbach
 Francis Poulenc
 Giacomo Puccini
 Henry Purcell
 Jean-Philippe Rameau
 Steve Reich
 Nikolai Rimsky-Korsakov
 Gioacchino Rossini
 Camille Saint-Saens
 Richard Strauss
 Igor Stravinsky
 Pyotr Ilyich Tchaikovsky
 Giuseppe Verdi
 Richard Wagner
 Carl Maria von Weber
 Kurt Weill
Leictreon

Is éard atá sa leictreon (tugtar neigeatrón air freisin; is é e− an gnáthchomhartha) ná cáithnín fo-adamhach. Taobh istigh den adamh a fhaightear na leictreoin, i gcumraíocht leictreonach, ag timpeallú an núicléas (is de phrótóin agus de neodróin atá sé sin cumtha).

Tá an lucht leictreach is lú ag na leictreoin, agus gineann siad sruth leictreach agus iad ag taisteal. Toisc go bhfuil baint ann idir an méid leictreon atá ag adamh agus a chuid tarraingt chuig adaimh eile, is bunúsach an pháirt a ghlacann an leictreon sa cheimic.

Stair 
Bhí ﻿George Johnston Stoney, fisiceoir Éireannach, ar na chéad daoine a d’úsáid an focal ‘leictreon’ ar an gcainníocht bhunúsach luchta a fhaightear sa leictrealú. 

Ba é Robert Millikan, Meiriceánach, an chéad duine a rinne luach an luchta ar an leictreon a thomhas. D’úsáid sé turgnamh cáiliúil ar a dtugtar an turgnamh ola-bhraonach. Fuair sé amach go bhfuil lucht dar luach −1.6 × 10−19C (nó an luach sin iolraithe faoi shlánuimhir éigin) ar bhraon ola a luchtaítear go leictreastatach. Rinne sé amach gurb in é méid an luchta ar an leictreon.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Of the "Electron", or Atom of Electricity  - le G. J. Stoney, Philosophical Magazine, Series 5, Vol 38, l. 418-420, 1894

Ceimic
Fisic núicléach
Indreabhán

Baile beag in iarthar Chois Fharraige is ea Indreabhán (Inverin as Béarla). Maille le hiascach, bíonn seirbhís rialta farantóireachta go hÁrainn nach dtógann mórán thar uair an chloig. Inniu, is é seo an bealach is coitianta le dul go hÁrainn, mar gur gaire i bhfad an aistear as Indreabhán ná as cathair na Gaillimhe.
Tá Indreabhán suite idir Abhainn an Spidéil agus Abhainn Chrumlinne, idir ceantair an Spidéil agus na Tulaí. Tá dhá scoil, dhá shiopa agus ceithre theach ósta sa gceantar. Is iad na scoileanna atá sa gceantar ná: Coláiste Cholmcille (scoil dara leibhéal), Scoil Sailearna (bunscoil). Freisin, tá dhá halla pobail sa gceantar, Coláiste Lurgan, a úsáidtear chun scoláirí Gaeilge a mhúineadh i rith an tsamhraidh, agus Seanscoil Shailearna, a úsáidtear chun cúrsaí agus drámaí srl. a chur ar fáil.

Indreabhan
Beoir

Is deoch mheisciúil í an bheoir a dhéantar (coipeadh) le huisce, braich, lus an leanna, agus fungas ar a dtugtar giosta. I bhfoclóir an Athar Uí Dhuinnín, deirtear gur é an deoch ar ghile le Gaeil, agus ansin deir sé gur féidir "beer, nó whiskey" a bheith i gceist. Ach, ar ndóigh, is é an chéad cheann ar ghnách a bheith i gceist. 

Tá iliomad saghsanna beorach ann, mar shampla. leann, leann dubh, pórtar, pilsener, lágar, bitter, beoir chruithneachta (Weissbier), beoir Mhárta, beoir gheimhridh, agus beoir le blasanna torthaí agus luibheanna.

Tá cáil dhomhanda ar ghrúdlann Guinness i mBaile Átha Cliath, agus cé nach i seilbh Éireannach a thuilleadh é agus nó mbruitear i dtíortha eile é, meastar go leathan gur fearr Guinness na hÉireann. Déanann an comhlacht chéanna lager Harp, mar aon le beoir eachtrannacha a bhruith agus a dháileadh faoi chonradh.

Grúdlann mhór eile, Smithwicks, tá sí suite i gCill Chainnigh. 

Tá grúdlann Murphys agus Beamish, atá ceangailte le comhlachtaí eachtrannacha leis, i gCorcaigh, agus tá leann dubh ar nós Guinness acu araon, ina nainm féin. 

Tá samplaí de mhionghrúdlainn in Éirinn, m.sh. Caffreys a tosaíodh sna 1980í, i gContae Chill Mhantáin.

Féach freisin 

 Uisce beatha

Tagairtí 

Deochanna
Alcól
An Bhreatain

Is oileán í an Bhreatain Mhór atá suite ar an gcósta soir ó Éirinn, ar oirthearthuaisceart an Aigéin Atlantaigh Thuaidh. Is í an Bhreatain Mhór an naoú oileán is mó ar domhan, agus an t-oileán is mó de chuid na hEorpa. Le daonra de thart ar 59.6 milliún duine (i lár na bliana 2008), is í an tríú oileán is mó de réir daonra ar domhan. Tá na Bhreataine Mhór timpeallaithe ag os cionn 1,000 oileán beag agus insín. 

Bíonn ciall faoi leith ar an bhfocal Breatain (Breatain, ainmfhocal bain.). Tagann sí ón bhfocal "Prydain" sa Bhreatnais, a chiallaíonn an t-oileán ar a bhfuil Sasana, an Bhreatain Bheag agus Albain. Labhraítí foirm den Bhreatnais ar an gcuid is mó d'oileán na Breataine roimh theacht na Rómhánach, agus ina ndiaidh na hAngail agus Sacsain.

Inniu, úsáidtear an téarma an Bhreatain Mhór le tagairt don oileán ar fad, agus "an Bhreatain Bheag" le tagairt don chuid sin den oileán san iarthar inar fhan cuid mhaith de theanga agus de chultúr na mBreatnach, ar de bhunús Ceilteach iad. De ghnáth, ní bhaineann an focal "Breatnach" ach leis an Bhreatain Bheag. Ach ba in aimsir na banríona Victeoiria a tháinig úsáid an téarma "Great Britain" i mBéarla, nó "an Bhreatain Mhór", ar ais in úsáid. 

Aithris a bhí ann ar nós na bhFrancach 'Grande Bretagne' a thabhairt ar an ríocht lena hidirdhealú ón mBriotáin ('Bretagne'). Uaidh sin, cuireadh an téarma in úsáid, freisin, le tagairt d'Impireacht na Breataine agus do Chomhlathas na Náisiún. Tugann saoránaigh na Ríochta Aontaithe "British" orthu féin, fiú cuid acu i dTuaisceart Éireann, ach ó theideal iomlán na ríochta, "Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann", ní chlúdaíonn an ainm "Briotanach" muintir Thuaisceart Éireann.

Daonra Éireannach i mBreatain  

Tá líon mór daoine as Éire agus a sliocht lonnaithe ar fud na Breataine. De réir an daonáireamh 2011 . tá 409,065 daoine le pas Éireannach acu ina gcónaí i mBreatain nó 10% an daonra sa Phoblacht na Éireann.

Tagairtí 

Bhreatain
Kansas

Is stát é Kansas, agus eascraíonn an t-ainm as an bhfocal Lakota Kansa, gur bhrí leis ná "muintir an ghaoith aneas", atá suite i Meániarthar Stáit Aontaithe Mheiriceá. Is í Topeka an phríomhchathair. Tá teagasc éabhlóid sna scoileanna conspóideach i Kansas mar tá neart Chríostaíthe bunúsacha ina gcónaí ann.

Stair 
Shroich Francisco Vásquez de Coronado Kansas sa bhliain 1541.

Eacnamaíocht 
Sa bhliain 2003, b'fhiú olltáirgeacht  an stáit $93 billiún. B'é luach mheánioncaim an duine ná $29,438. Is eallach, cruithneacht, sorghum, pónaire shoighe, muic and arbhar iad na táirgí talmhaíochta is mó. Is iad trealaimh iompar, aerárthach tráchtála agus príobháideach, bia próiseáil, foilsitheoireacht , táirgí cheimiceach, innealra, feisteas, peitriliam agus mianadóireacht na táirgí tionscailíochta is mó.

Contaetha i Kansas

Bailte i Kansas 
 Wichita
 Overland Park
 Kansas City
 Topeka
 Hutchinson

Naisc sheachtracha 
 Suíomh idirlín oifigiúil

Stáit Mheiriceá

Stáit SAM a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Áiteanna a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Richard Wagner

Ba chumadóir Gearmánach é Richard Wagner (22 Bealtaine 1813 – 13 Feabhra 1883).

Óige Wagner 
Rugadh é i Leipzig, sa Ghearmáin, sa bhliain 1813. Fuair a athair bás nuair a bhí sé sé mhí d'aois. Phós a mháthair fear chéile nua ach fuair sé bás nuair a bhí Richard sé bliana d'aois. Chas a shuim go dtí ceol go luath agus d'fhreastail sé ar Ollscoil Leipzig. Sa bhliain 1833 chríochnaigh sé a chéad cheoldhráma Die Feen ("Na Sióga").

Saothair ceoil 
Die Feen (1833-34, céad léiriú 1888)
 Das Liebesverbot oder Die Novize von Palermo (1834-36, céad léiriú 1836)
 Rienzi, der Letzte der Tribunen (1837-40, céad léiriú 1842)
 Der fliegende Holländer (1840-41, céad léiriú 1843)
 Tannhäuser und der Sängerkrieg auf Wartburg (1842-45, céad léiriú 1845)
 Lohengrin (1845-48, céad léiriú 1850)
 Der Ring des Nibelungen (céad léiriú 1876), ina bhfuil ceithre cheoldrámaí:
 An oíche tosaigh: Das Rheingold (1851-54, céad léiriú 1869)
 An chéad lá: Die Walküre (1851-56, céad léiriú 1870)
 An dara lá: Siegfried (1851-71, céad léiriú 1876)
 An tríú lá: Götterdämmerung (1848-1874, céad léiriú 1876)
 Tristan und Isolde (1856-59, céad léiriú 1865)
 Die Meistersinger von Nürnberg (1845-67, céad léiriú 1868)
 Parsifal (1865-82, céad léiriú 1882)

Naisc sheachtracha 
 Opera Meitreapólach Nua-Eabhrac, le taispeántais, scéalta na saothar, srl
 Cartlann Richard Wagner a chum Hannu Salmi

Tagairtí 

Wagner, Richard
Wagner, Richard
Wagner, Richard
Dúil

Tá mórán cialla leis an focal dúil:

 Go ginéarálta, is éard atá i ndúil ná gíota bunúsach de rud éigin.
 Ar feadh ama fada, chreid grúpaí daoine (mar shampla scoil Phíotágaráis nó na hailceimicithe) go raibh na dúile (dúil chlasaiceach nó na ceithre dúile clasaiceacha) ina bpríomhghíotaí den damhna ar bith sa chruinne.
 Sa cheimic, is éard atá i ndúil (dúil cheimiceach) ná damhna a dhéantar de hadaimh leis an uimhir chéanna prótóin sa gach núicléas. Féach ar an dTábla peiriadach.
 Sa litríocht, Dúil (Dúil (Cnuasach gearrscéalta)) an t-ainm a bhí ar chnuasach gearrscéalta a scríobh an scríbhneoir Éireannach Liam Ó Flaithearta.

Nádúr
Damhna
Planda

Is eocaróit fhótaisintéiseach den ríocht Plantae iad plandaí den chuid is mó. Go stairiúil, chuimsigh ríocht na bplandaí gach rud beo nach ainmhithe iad, agus bhí algaí agus fungais san áirembh; mar sin féin, fágtar na fungais agus roinnt algaí as an áireamh sna sainmhínithe reatha ar Phlantae, chomh maith leis na prócaróit (na haircéigh agus na baictéir). De réir sainmhínithe amháin, cruthaíonn plandaí an clád Viridiplantae (ainm Laidine ar "phlandaí glasa") atá ina chomhchlád don Glaucophyta, agus atá comhdhéanta de na halgaí glasa agus na suthfhítí nó na hEmbryophyta (plandaí talún). Áirítear leis an dara ceann na plandaí bláthanna, uaircínigh agus Gymnospermae eile, raithneacha agus a gcomhghuaillithe, cornlaigh, aelusanna, caonaigh. 

Is orgánaigh ilcheallacha iad formhór na bplandaí. Faigheann plandaí glasa an chuid is mó dá gcuid fuinnimh ó sholas na gréine trí fhótaisintéis le clóraplaist phríomhúil a dhíorthaítear ó hinsiombóis  inchriosmaitóis le cianabhaictéir. Bíonn clóraifill ina gcuid clóraplast agus b, rud a thugann a ndath glas dóibh. Tá roinnt plandaí seadánacha nó míceatrófach agus chaill siad an cumas gnáthmhéideanna clóraifill a tháirgeadh nó fótaisintéis a dhéanamh, ach tá bláthanna, torthaí agus síolta acu fós. Tá atáirgeadh gnéasach agus ailtéarnú na nglún mar chomhartha sóirt ag pladaí, cé go bhfuil atáirgeadh éighnéasach coitianta freisin.

Tá thart ar 320,000 speiceas plandaí ar eolas, agus táirgeann a bhformhór mór, thart ar 260-290 míle díobh, síolta. Soláthraíonn plandaí glasa sciar suntasach d'ocsaigin mhóilíneach an domhain, agus is iad atá mar bhonn leis an gcuid is mó d'éiceachórais an Domhain. Is bianna bunúsacha daonna iad plandaí a tháirgeann grán, torthaí agus glasraí agus tá siad ceansaithe le na mílte bliain.  Tá go leor úsáidí cultúrtha agus úsáidí eile ag plandaí, mar ornáidí, ábhair thógála, ábhar scríbhneoireachta agus ba fhoinse leigheasanna agus drugaí sícighníomhacha iad freisin. Tugtar luibheolaíocht, brainse den bhitheolaíocht, ar an staidéar eolaíoch ar phlandaí.

Seo a leanas na ceithre phríomhfhíleam i Ríocht na bPlandaí.

 Phylum Thallophyta
 Phylum Bryophyta
 Phylum Spermatophyta
 Phylum Pteridophyta

Naisc sheachtracha
Ainmneacha Plandáí agus ainmhithe - ag acmhainn.ie

Tagairtí

Bitheolaíocht
Fungas

Is orgánach eocarótach é an Fungas a bhaineann le Ríocht na bhFungas. Is grúpa monaifíléiteach iad na fungais a dtugtar Eumycota (fíor-fhungais nó Eumycetes) orthu, agus iad difriúil leis na slam-mhúscáin (myxomycetes) agus na huisce-mhúscáin (oomycetes). Is deacair fungais a thabhairt faoi deara: tá siad beag agus maireann san ithir, ar ábhar marbh agus ar rudaí beo. Is mór an bhaint atá acu le lobhadh agus le hathchúrsáil cothaitheach. Is féidir cuid acu a ithe, agus is maith an sás chun laibhiniú agus chun coipeadh iad. Baintear feidhm astu freisin chun antaibheathaigh agus eimsímí tionsclaíocha a dhéanamh. Tugtar an mhíceolaíocht ar an disciplín bitheolaíoch a bhaineann le staidéar na bhfungas, agus is minic a luaitear leis an Luibheolaíocht é, cé gur gaire na fungais d'ainmhithe ná do phlandaí. 

Tá an iliomad saghsanna ann. Tá cuntas foirmiúil le fáil ar thimpeall 100,000 speiceas, ach níl láneolas againn fós ar éagsúlacht na bhfungas.

Moirfeolaíocht 

De ghnáth cuirtear atáirgeadh gnéasach agus éignéasach i gcrích trí spórú agus is minic sain-struchtúir nó spórthorthaí ann chuige. Chuaigh de chumas roinnt fungas struchtúr atáirgeach a chruthú, agus nuair a shíolraíonn siad ní bhíonn ann ach atáirgeadh fásúil.

Fásann an chuid is mó de na fungais mar hífí, filiméid atá idir 2–10 micriméadar trasna agus a fhéadann a bheith cúpla ceintiméadair ar fad. Fásann hífí as a mbarr agus tagann na hífí nua amach ina gcraobhacha, agus fásann mícéiliam, gréasán hífí, dá bharr. 

Is féidir le hífí a bheith fochrach nó céanaicíteach. Tá hífí fochracha roinnte ina ranna a bhfuil fochraí eatartha agus núicléas nó roinnt núicléas i ngach roinn. Tá póir idir na ranna a ligeann do chíteaplasma, d’organáidí agus do núicléis dul siar agus aniar. Os a choinne sin, is cealla ilnúicléacha iad na hífí céanaicíteacha.

Tagairtí

Naisc 
Fungais Oirdheisceart na hAstráile

Leabhair 

 Ainsworth G.C. Introduction to the History of Mycology, Cambridge University Press, Cambridge, UK. 1976. ISBN 0-521-11295-8

 Alexopoulos CJ, Mims CW, Blackwell M. Introductory Mycology. 1996. John Wiley and Sons. ISBN 0-471-52229-5

 Deacon J. Fungal Biology. Blackwell Publishers, Cambridge, MA. 2005. ISBN 1-4051-3066-0

 Hall IR. Edible and Poisonous Mushrooms of the World. Timber Press, Portland, Oregon. 2003. ISBN 0-88192-586-1

 Hanson JR. The Chemistry of Fungi. 2008. Royal Society Of Chemistry. ISBN 0-85404-136-2

 Jennings DH, Lysek G. Fungal Biology: Understanding the Fungal Lifestyle. 1996. Bios Scientific Publishers Ltd, Guildford, UK. ISBN 978-1-85996-150-6

 Kirk PM, Cannon PF, Minter DW, Stalpers JA. Dictionary of the Fungi (an 10ú heagrán). CABI, Wallingford. 2008. ISBN 0-85199-826-7

 Taylor EL, Taylor TN. The Biology and Evolution of Fossil Plants. Prentice Hall, Englewood Cliffs, N.J. 1993. ISBN 0-13-651589-4

 
Eocaróit
Artrapód

Is fíleam ainmhithe iad na hartrapóid (Phylum Arthropoda, ón nGréigis ἄρθρον arthron, "alt", agus ποδός podos, "troigh"). Tá eiseachnámharlach, deighilt, agus géagán gabhal acu. I measc na n-ainmhithe san fhíleam seo, tá feithidí, crústaigh, araicnidí, srl.

Eocaróit
Spéirling Jeanne

Ba é Spéirling Jeanne an séú spéirling sa bhliain 2004, ag bualadh Oileáin Maighdine na Stát Aontaithe, Pórtó Rícó, an Phoblacht Doiminiceánach, Haïti agus oirdheisceart na Bahámaigh.

Stair na stoirme 
Ghluais Jeanne ó dheas ó Oileáin Maighdine na Stát Aontaithe ar 15 Meán Fómhair, agus tháinig i dtír ag Yabucoa, Pórtó Rícó níos déanaí sa lá. 

Lean Jeanne uirthi go mall os cionn na Poblachta Doiminicéanaigh ar 17 Meán Fómhair sular fhág sé an oileán go déanach sa tráthnóna. Faoin am sin, bhí Jeanne tar éis laghdú céim eile, go neart ísilbhrú meánchriosaigh.

Ar 18 Meán Fómhair, agus an córas á leanúint gar do Inagua Mór, tháinig croílár nua ar an saol, achar mhaith thoir-ó thuaidh, agus chuaigh an iompú a bhí cheana ann i léig. Chuaigh an lár nua i dtreise arís go raibh ina spéirling ar 20 Meán Fómhair.

Lean Jeanne a turas fada mar frithchíclóin, ag iompú siar agus ansin siar-aduaidh. 

Fágadh 600,000 gan uisce reatha i bPórtó Rícó. Rinne titim talún an-dochar don dúlra i bhForaois Náisiúnta na Cairibe, agus maraíodh seachtar.

Agus é ag gluaiseacht thar thuaisceart na Poblachta Doiminiceánaigh, maraíodh 18 ar a laghad.

Ar 21 Meán Fómhair, tuairiscíodh go raibh ar a laghad 691 marbh i Gonaïves, Haïti, 40 ar a laghad gar dó i Port-de-Paix, agus 51 in áiteanna eile i Haïti. ,  .

Naisc seachtacha 
 rabhadh oifigiúil Cheantair Náisiúnta - réamhthuairiscí oifigiúla.
 Pictiúir
 Ceisteanna a churtar go minic faoi , stoirmeacha meáncriosa, srl.

Féach freisin 
Hairicín Ivan, 2004

Tagairtí 

Spéirlingí
2004
Florida
Coronation Street

Sobaldráma Briotanach is ea Coronation Street (nó Corrie go neamhfhoirmeálta uaireanta). Ba é Tony Warren a chruthaigh é, agus cuireadh ar an aer ar dtús é ar 9 Mí na Nollag 1960. Ba faoin dteideal Florizel Street a ceapadh ar dtús é, ach dúirt Agnes, freastalaí tae ag comhlacht teilifíse Granada (áit a táirgeadh Coronation Street) gur airigh "Florizel" ró-chosúil le buidéal glantóireachta. Tá Coronation Street suite i sráid déanta suas sa bhaile déanta suas ar ainm dó Weatherfield, bunaithe ar Salford, ar chuid anois de mhórchathair Mhanchuin é. Is é an clár teilifíse is láidre ar ghréasán ITV. Is é EastEnders an BBC an t-iomaitheoir is mó atá aige i measc operas galúnaigh.

Stair
Chraol an chéad eipeasóid ar an 9 Nollaig 1960 ag 7.

Carachtair

Naisc sheachtracha 
 Leathanach Coronation Street ag itv.com

Tagairtí 

Coronation Street
Sobalchlár
Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1960
Cláir ITV
Cláir Teilifíse na Breataine
Feithid

Artrapód a bhaineann leis an rang orgánach is mó éagsúla atá beo ar Domhan is ea an fheithid (Insecta).

Tréithe 
De réir cineáil,

 Dhá adharcán ar an gceann agus dhá shúil chumasctha. 
 Dhá chos ar gach ceann de na 3 theascán den tóracs, 
 Dhá sciathán ar an dá theascán dheireanacha. 
 Na hoscailtí giniúnacha ag cúl an bhoilg
 Eiseachnámharlach, is é sin go mbíonn sliogán crua ar an taobh amuigh seachas cnámha inmheánacha mar a bhíonn ag mamaigh agus éin. Bíonn trí chuid sa cholainn, an ceann le péire adharc, an tóracs a bhfuil trí phéire cos air, agus an abdóman.

Gnáthóg 
Meastar go bhfuil 1,000,000 speiceas ar a laghad ann.  

Fuarthas iontaisí feithidí ón tréimhse Dheavónach, timpeall 345-400 milliún bliain ó shin. Bíonn gnáthóga éagsula ag feithidí, agus tá siad tábhachtach chun plandaí a phailniú, mar lotnaidí, is mar iompróirí galar. 

Is iad na ciaróga na feithidí is coitianta agus is forleithne ar domhan, an ceathrú cuid de speicis bheo an domhain ar fad. Is beag cineál a mhaireann sa bhfarraige ach tá siad beagnach gach áit eile. Bíonn a lán acu níos lú ná 1 milliméadar ar fhad. Bíonn siad uafásach líonmhar: Thomhais saineolaí sa Bhreatain go raibh 400 milliún feithidí ina gcónaí ar acra amháin talún in aice le Cambridge i 1943.

Féach freisin 

 Foiche, aifid, bádóir uisce, blatóg choiteann,  boghdóir, caipsid, céitidid, ciaróg, ciocáid,cipíneaeh, cuil Bhealtaine, cuileog, dreancaid, dreoilín teaspaigh, duiIlíneach, earr ghuaireaeh, féileacán, feithid ghainneach, feithid leaice, feithiditeach  ...
 feithideolaíocht
 feithidicíd

Tagairtí 

Artrapóid
Arizona

Is stát é Arizona sa Stáit Aontaithe Mheiriceá, in iardheisceart na tíre. Is é Phoenix príomhchathair an stáit, agus is é freisin an 5ú cathair is mó daonra sa tír, mar araon an chathair is mó sa stát. Úsáidtear an giorrúchán AZ don phost.

Tá achar 295,000 ciliméadar cearnach in Arizona agus 7,016,270 duine ina gcónaí inti (de réir meastacháin daonra 2017). Is é Arizona an 16u stát is mó daonra. Tá 21.7 duine sa chiliméadar cearnach. Is ann atá an Grand Canyon, cainneoin atá ar cheann de mhóriontaisí tíreolaíochta an domhain. Sléibhte agus fásaigh atá i gcuid mhór den talamh. Is é Sliabh Humphreys Peak (3,857m) an pointe is airde in Arizona agus tá cainneoin dhomhaine sna habhanntrachtaí. Is í an Colorado an abhainn is mó.

Is iad baill na Meiriceánaigh Dhúchasacha timpeall 6% den daonra, agus is iad na Navajo, Mohave, Apache, Hopi, agus Paiute na príomhnáisiúin.

Stair 

Ní fios i ndáiríre cad as d'ainm an stáit, ach meastar go bhfuil baint ag 'airgead', an mianra, leis. Tá daoine sa cheantar le timpeall 20,000 bliain agus iarsmaí d'áitribh in uamhanna le fáil sa bhfásach. Tháinig na dúchasaigh atá sa stát faoi láthair, na Apache agus Navajo chun na háite timpeall seacht gcéad bliain ó shoin as Ceanada. Thosaigh na Spáinnigh ag teacht chun na háite sa séú haois déag, ach ba bheag a spéis ann mar go raibh talamh níos fearr in áiteanna eile. Bhí an ceantar faoi smacht Mheicsiceo nuair a fuair an tír sin a saoirse ón Spáinn in 1821. Thosaigh Meiriceánaigh ag teacht mar shealgairí ach ba bheag duine a chuir faoi sa réigiún. Tar éis an chogaidh idir na Stáit Aontaithe agus Meicsiceo, sa bhliain 1848, ghabh SAM seilbh ar chuid mhór den tír agus ceannaíodh tailte eile. Thosaigh mianadóirí ag teacht isteach chun ór, airgead agus copar a bhaint as an talamh. Bhí cogaí éagsúla idir na Meiriceánaigh agus na Apache a bhí faoi cheannas Cochise agus Geronimo, ach faoi 1886 ghéill na dúchasaigh do na saighdiúirí geala. Aithníodh mar chríoch de chuid na Stát Aontaithe é sa bhliain 1863, agus rinneadh stát de sa bhliain 1912. Tá an phríomhchathair i Phoenix ó 1889 i leith.

Sa 20ú haois rinneadh uisciú ar thailte sa stát agus d'fhás an talmhaíocht. Táirgtear cuid mhaith glasraí agus feola sa stát anois. Tháinig an déantúsaíocht chun cinn le linn an Dara Chogaidh Domhanda.

Tíreolaíocht

Contaetha 

 Contae Apache
 Contae Cochise
 Contae Coconino
 Contae Gila
 Contae Graham
 Contae Greenlee
 Contae La Paz
 Contae Maricopa
 Contae Mohave
 Contae Navajo
 Contae Pima
 Contae Pinal
 Contae Santa Cruz
 Contae Yavapai
 Contae Yuma

Gailearaí

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 
Stáit Mheiriceá
Stáit SAM a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Áiteanna a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
An tSráid

Sráidbhaile i gContae Mhaigh Eo is ea An tSráid (Strade as Béarla). Tá cáil air mar áit breithe Mícheál Dáibhéad, a rugadh ann i mbothán. I dtús thosaigh sé ag obair ar son tionóntaí bochta na dtiarnaí talún i Maigh Eo, agus ina dhiaidh sin bhunaigh Conradh na Talún mar eagras náisiúnta.

Sráid
Partraí

Baile beag i ndeisceart Chontae Mhaigh Eo is ea Partraí (i mBéarla, Partry) ar theorainn na Gaillimhe. Idir Loch Carra agus Loch Measca atá sé, agus mar sin tá radharcanna breátha thar uisce amach ar na ceantair sléibhtiúla in iarthar na gcontaethe sin. Tá iascaireacht mhaith sa cheantar, freisin.

Bailte i gContae Mhaigh Eo
Cathair na Mart

Is baile í Cathair na Mart (Béarla: Westport agus Cahernamart) atá in iarthar Chontae Mhaigh Eo. Gar do Chuan Mó atá an baile.

Stair 
Tógadh Teach Chathair na Mart ar dtús ag Richards Cassels, ailtire Gearmáinis, sna 1730idí. Tá  doinsiúní an caisleán Uí Máille fós ann inniu. 

Is baile neamhchoitianta í Cathair na Mart in Éirinn, mar is baile pleanáilte í.  Rinne James Wyatt, ailtire cáiliúil Sasanach, plean don bhaile sna 1780idí. Chríochnaigh sé Teach Chathair na Mart, baile don Marquess den Sligeach. Ba le muintir Browne an teach le fada an lá, agus tá sé scailte don phobal óna 1960idí.

Cuireadh Teach Chathair na Mart ar an margadh i mí Feabhra 2016 agus luach €10m luaite leis. Is le comhlacht áitiúil gnó faoi úinéireacht mhuintir Hughes atá sé anois.

Cultúr 
Tugtar an t-ainm "Covies" ar na daoine áitiúla. Bhí an caniúnt "Covey" ann .. Go dtí an lá seo, tugann daoine in aice Cathair na Mart (Caisleán an Bharraigh san áireamh) an t-ainm "Covey" ar dhuine as an mbaile.

Tá teach tábhairne ag Matt Molloy (as "The Chieftains") ar Sráid an Droichead, i gcroí an bhaile.

Féilte 
Tá roinnt féile ar siúl i rith na bliana:

 Feabhra: Seachtain Sláinte Cathair na Mart  
 Meitheamh: Féile Capall agus Pónaí Cathair na Mart. 
 Meitheamh: Féile Iascaireacht Slaite Farraige. Tá cáil idirnáisiúnta ar an fhéile. 
 Iúil:  oilithreacht go Cruach Phádraig. Téann timpeall 15,000  go dtí barr an chnoic ar Dhomhnach na Cruaiche. 
 Meán Fómhair:  Féile na hEalaíon.
 Deireadh Fómhair:   Féile Bia Farraige Cathair na Mart.

Na Meáin Chumarsáide 
Tá  nuachtán seachtainiúil saor in aisce ann, an Mayo News, a bhunaíodh sa bhliain 1892.

Turasóireacht 
Radharcanna is mó a mheallann daoine chun Cathair na Mart. I gcóngar: Conamara, Oileán Acla, Cuan Mó agus Cruach Phádraig. 

Tá cúrsa gailf le 18 poill ag Cathair na Mart.

Naisc 

 Plougastel Daoulas,  An Fhrainc
 Aror,  An Chéinia

Religiún 
Tá dhá séipéal i gCathair na Mart, Séipéil Holy Trinity (Eaglais na hÉireann) agus Séipéil Naomh Muire (Caitliceach). Bhí séipéal Modhach sa bhaile, ach is bialann é anois.

Naisc sheachtracha 
 Turasóireacht Chathair na Mart
 Suíomh Turasóireachta
 An Mayo News

Tagairtí 

Bailte i gContae Mhaigh Eo
Asgard (luamh)

Is luamh le rige geaifil é an tAsgard (nó an Asgard i mBéarla), sé mhéadar déag ar a fhad. Bhí cáil ar an Asgard ó thabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair sa bhliain 1914. Colin Archer, an t-ailtire cabhlaigh cáiliúil as an Iorua, a thóg.

Tógadh an luamh an tAscar i 1904/5. Tugadh é mar bhronntanas pósta do Molly (Mary) Osgood, óna tuismitheoirí, nuair a phós sí Erskine Childers i 1905, Sasanach a bhí an-dílis don impireacht ag an am, agus údar an leabhair Riddle of the Sands.

Tabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair 
Nuair a chonaic Childers go raibh Óglaigh Uladh á n-armáil féin agus ag bagairt foréigin in aghaidh Rialtas Dúchais d'Éirinn, thug Childers aird ar éileamh na nÓglach Náisiúnta. Bheartaigh sé cabhrú leo roinnt gunnaí a fháil mar fhreagra ar an mbagairt ó na dílseoirí.

Ar an 26 Iúil 1914 thug Erskine agus Mary, agus ceathrar eile, lastas de 900 raidhfil agus 25,000 piléar leo as Hamburg na Gearmáine go Binn Éadair, tar éis dóibh turas garbh a chur díobh tríd an Mhuir Thuaidh agus Muir Éireann.  

Níós déánaí, timpeall 4pm, rinne arm na Breataine iarracht na hairm a ghabháil i mBinn Éadair.  

Timpeall 6pm, bhris círéib amach i lár na cathrach, agus na saighdiúirí ag filleadh ar ais go dtí a mbeairicí. Maraíodh triúr sa scliúchas, ar Shiúlán Bhaitsiléir, i mBaile Átha Cliath.

 Féach freisinː Tabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair agus Sléacht Shiúlán Bhaitsiléir

Mír iarsmalainne 
Dhíol bean Childers an Asgard i 1926 agus bhí úinéirí éagsúla aige go dtí gur cheannaigh Rialtas na hÉireann é i 1961, le húsáid mar bhád traenála. Bunaíodh Coiste an Asgard i 1968 agus leanadh ar aghaidh dá úsáid chun an tseoltóireacht a theagasc do dhaoine óga na hÉireann go dtí 1974. Cuireadh an seanbhád ar taispeáint in Iarsmalann Stairiúil Phríosúin Chill Mhaighneáin i 1979.

Asgard II 

Bhí bád eile ag Coiste an Asgard, ar a dtugtar an Asgard II a coimisiúnaíodh i 1981.  Baineadh úsáid as mar chéad shoitheach náisiúnta oiliúna seolta na hÉireann. Chuaigh an Asgard II go tóin poill ar an 11 Meán Fómhair 2008 i mBá na Bioscáine. Ar an 23 Feabhra 2009, d'fhógair rialtas na hÉireann nach n-ardófar arís é.

Féach freisin 

 Tabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair (1914)

Tagairtí 

Stair na hÉireann
Báid