joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Gary Mitchell

Drámadóir ó Bhéal Feirste is ea Gary Mitchell, ó chúlra Protastúnach de chuid an lucht oibre. Rugadh é ar an 3 Bealtaine 1965. Léiríonn a chuid drámaí an cultúr pairimíliteach aontachtach i mBéal Feirste go macánta, agus bhuaidh siad a lán duaiseanna. Mar sin, rinne an Cumann Cosanta Uladh ionsaí ar a theach i Ráth Cúil i 2005, agus bhí air imeacht go sciobtha lena chlann.

Nasc seachtrach 
Alt faoi Gary Mitchell ag Culture Northern Ireland 

Mitchell, Gary
Drámadóirí Éireannacha
Daoine as Béal Feirste
Daoine beo
Seán Eichingeam

Ba pholaiteoir agus iriseoir Éireannach as gContae Loch Garman é Seán Eichingeam (Béarla: Seán R. Etchingham), a fuair bás ar an 23 Aibreán 1923. Bhí aithne ag a lán daoine air faoin leasainm Patsy, mar gheall ar an ainm cleite Patsy Patrick a d'úsáid sé agus é ag scríobh don nuachtán Enniscorthy Echo. Iar-mharcach gairmiúil a bhí ann chomh maith, agus bhí sé i measc na céad iriseoirí spóirt a bhí gníomhach sa tír. 

Ba bhall de Óglaigh na hÉireann, Sinn Féin, Conradh na Gaeilge agus Bráithreachas na Poblachta é.

Éirí Amach 
Nuair a fuair siad nuacht faoi tús an Éirí Amach i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1916, bhailigh Eichingeam agus roinnt Óglach eile le chéile in Inis Córthaidh, agus thóg siad cúpla fhoirgneamh agus beairic sa chathair. Ní bhfuair siad an seans troid i gcoinne na Sasanach, mar tháinig an t-ordú ó Phádraig Mac Piarais géilleadh a dhéanamh. Níor chreid siad an scéal ar dtús, mar b'iad na Sasanaigh a d'inis an nuacht dóibh. Chuaigh Eichingeam agus Seamus Doyle chun buaileadh leis an bPiarsach i bpríosún, agus ansin bhí siad sásta gur tháinig an t-ordú uaidh. Ghéill siad freisin, agus chaith siad bliain go leith faoi ghlas i Sasana.

Bhí Eichingeam níos sine ná an chuid is mó de na hÓglaigh eile i bPríosún Dartmoor, agus ba bheag nár chailleadh é de bharr an droch-bhia a bhí acu. D'ainneoin a dhroch-shláinte, ba dhuine coitianta é leis na fir eile. Ligeadh amach é sa bhliain 1917.

An Chéad Dáil 
Chuaigh Eichingeam ina iarrthóir ó Shinn Féin san olltoghchán sa bhliain 1918, ón ndáilcheantar Cill Mhantáin Iarthar. Toghadh é, agus ghlac sé áit sa Chéad Dáil sa bhliain 1919.  

Roghnaíodh é ina Aire Iascaigh i nDara Aireacht na Chéad Dála, agus arís sa Tríú Aireacht.  

Le linn an gCogadh Angla-Éireannach, cuireadh é faoi ghlas níos mó ná uair amháin.  

Toghadh é arís sa bhliain 1921, ón ndáil-cheantar Loch Garman.

Cogadh na gCarad 
Bhí sé i gcoinne an Conradh Angla-Éireannach, agus bhí sé gníomhach i gcoinne é sa Dháil agus i bhfeidhmeannach na nÓglach. 

Cuireadh faoi glas arís é i rith Cogadh Cathartha na hÉireann. Cuireadh chun báis a chara Liam Ó Maoilíosa;  bhí tionchar uafásach an bású seo air, agus thosaigh a shláinte ag éirí go dona go tapaidh. Cailleadh é níos déanaí sa bhliain chéanna; fuair sé bás le hadhairt i bpríosún.

Naisc sheachtracha

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1870
Básanna i 1923
Baill de BPÉ
Baill den 1ú Dáil
Baill den 2ú Dáil
Baill Shinn Féin
Daoine as Contae Loch Garman
Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Fir
Iriseoirí Éireannacha
Liam Ó Maoilíosa

Polaiteoir agus náisiúnaí Éireannach ab ea Liam Ó Maoilíosa (25 Bealtaine 1895 – 8 Nollaig 1922), nó Liam William Joseph Mellows as Béarla.

Saol 
Saolaíodh Liam Ó Maoilíosa i Manchain, Sasana, mac le tuismitheoirí Éireannacha sa bhliain 1895. Tógadh é i gContae Loch Garman in Éirinn, agus bá náisiúnaí é ón aois óg. Chuaigh sé isteach i bhFianna Éireann (gluaiseacht phoblachtach do bhuachaillí), agus tar éis tamaill bhí sé gníomhach le hÓglaigh na hÉireann freisin. Cuireadh faoi ghlas é cúpla uair, agus d'éalagh sé amach ó Phríosún Reading chun teacht ar ais go hÉireann chun páirt a ghlacadh in Éirí Amach na Cásca. Bhí sé ina cheannaire ar Roinn Iartharach an IRA, agus rinne sé ionsaí mírathúil ar stáisiún de chuid Chonstáblacht Ríoga na hÉireann in Órán Mór, Contae na Gaillimhe.

Tar éis teipeadh an Éirí Amach, theith Ó Maoilíosa go dtí Stáit Aontaithe Mheiriceá. Thosaigh sé ag obair anseo le John Devoy, agus rinne siad na hullmhúcháin don turas a rinne Éamon de Valera sa tír idir na blianta 1919 agus 1920. D'fhill sé ar ais ar Éireann arís nuair a bhris an Cogadh Angla-Éireannach amach. Rinne an tIRA Stiúrthóir Soláthairtí de i rith an chogaidh, agus bhí sé freagrach as ceannach airm.

Toghadh Ó Maoilíosa isteach sa Chéad Dáil sa bhliain 1918, agus é ina iarrthóir le Sinn Féin ón ndáilcheantar Gaillimh Thoir agus an Mhí Thuaidh. Bhí sé go láidir in éadan an gChonartha a bhí síníthe sa bhliain 1921, agus bhí sé i measc na ceannairí a bhí lonnaithe sna Ceithre Cúirteanna nuair a bhris amach Cogadh Cathartha na hÉireann i mí Meitheamh 1922. Níor mhair an suíomh ach dhá lá, áfach, agus bhí orthu géilleadh a dhéanamh. Deirtear go raibh seans ag Ó Maoilíosa agus Earnán Ó Máille éalú a dhéanamh, ach dhiúltaigh siad é.

Cuireadh Ó Maoilíosa agus na frith-chonraitheoirí eile faoi ghlas i bPríosún Mhuinseo. Ar an 8 Nollaig, lámhachadh Ó Maoilíosa, Ruairí Ó Conchúir, Seosamh Mac Calbhaigh agus Risteard Bairéid, mar bheart díoltais ar scaoileadh an Theachta Dála Seán Mac Héil ar an 7 Nollaig.

Cuimhneachán 
Tá dealbh in ómós do Liam Ó Maoilíosa le fáil san Fhaiche Móir i gcathair na Gaillimhe, agus tá na bearraic Dún Úi Maoilíosa ainmnithe ina dhiaidh chomh maith. Tá dealbh eile in Óran Mór. Tá a chuid athfriotail coitianta sna fógraí bháis baill an IRA Sealadach a bhfuair bás ar seirbhís fuinniúil, a mbíonn san nuachtán, An Phoblacht.

Tagairtí 

 

Daoine a rugadh i 1895
Básanna i 1922
Baill d'Óglaigh na hÉireann (1917-1922)
Baill d'Óglaigh na hÉireann (1922–1969)
Baill den 1ú Dáil
Baill den 2ú Dáil
Baill Shinn Féin
Daoine as Manchain
Daoine curtha chun báis
Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Fir
Seán Ó Dubhuí

Réabhlóidí agus deoraí Éireannach ab ea Seán Ó Dubhuí (1842 - 29 Meán Fómhair, 1928), nó John Devoy as Béarla.

Saol 
Rugadh Seán Ó Dubhuí in aice leis an gCill i gContae Chill Dara sa bhliain 1842. Chuaigh sé go dtí an Fhrainc sa bhliain 1861, agus chuaigh sé isteach i Léigiún Coigríochach na Fraince. Chaith sé bliain amháin ag troid san Ailgéir, sular bhog sé ar ais go hÉireann chun a bheith ina eagraí leis na bhFíníní in Nás, Contae Chill Dara.

Nuair a cuireadh roinnt maith de na ceannairí faoi ghlas sa bhliain 1865, rinne Séamas Mac Stiofáin (an duine a bhunaigh Bráithreachas na Poblachta) Ard-Eagraí na bhFíníní in Arm na Breataine de in Éirinn. An post a bhí le déanamh aige ná chuir ina luí ag Éireannaigh san airm teacht isteach san IRB. 

I mí na Samhna na bliana sin, b'é Ó Dubhuí a bhí taobh thiar éalú Mhic Stíofáin ó Phríosún Richmond i mBaile Átha Cliath. I mí Feabhra 1866, bhí plean ag Comhairle Chogaidh an IRB éirí amach a dhéanamh láithreach, ach níor aontaigh Séamas Mac Stíofáin leo. Bhí fearg ar Ó Dubhuí, mar bhí suas le 80,000 fear aige in airm na Breataine a bhí réidh. Pé scéal é, fuair na h-údaráis eolas faoin scéim, agus sheol siad na Fíníní san airm thar lear. Gabhadh Ó Dubhuí, agus caitheadh é i bPríosún Mhuinseo.

Na Stáit Aontaithe 
Ligeadh amach Ó Dubhuí i mí Eanáir 1871, agus cuireadh é ar deoraíocht go dtí Stáit Aontaithe Mheiriceá. Cuireadh fáilte mhaith roimhe, agus fuair sé óráid fáilteach ó dTeach na nIonadaithe. 

Thóg sé post mar iriseoir leis an nuachtán New York Herald, agus bhí sé gníomhach le Clan na Gael. 

Sa bhliain 1875, rinne sé scéim nua chun seisear Fíníní a bhris amach as Príosún Fremantle san Astráil. Chuaigh seisean agus John Boyle O'Reilly, duine eile de cheannairí na bhFíníní sna Stáit Aontaithe, i mbun oibre. Bailíodh airgead i Meiriceá agus san Astráil chun na seisear a tharrtháil.

=> Príomhalt: An Tarrtháil Catalpa

Thug sé cuairt ar Éireann arís sa bhliain 1879, agus bhuail sé le Séarlas Ciceam, Seán Ó Laoire agus Mícheál Dáibhéad.

1916 
Cé go raibh sé ar ais i Meiriceá, ghlac Ó Dubhuí páirt beag in Éirí Amach na Cásca sa bhliain 1916. Tháinig Pádraig Mac Piarais chun buaileadh leis sa bhliain 1914, agus bhí sé ag obair le Ruairí Mac Easmainn ag bailiú airgid chun gunnaí a cheannach d'Óglaigh na hÉireann. Bhí Ó Dubhuí beagán idir dhá chomhairle faoin scéim, ach thug sé airgead do Mac Easmainn agus é ag dul go dtí na Gearmáine chun cabhair a fháil.

D'fhill Ó Dubhuí ar ais go hÉireann arís sa bhliain 1919, agus thóg sé óráid i nDáil Éireann. Bhí sé i bhfabhar an Chonartha Angla-Éireannaigh nuair a síníodh é sa bhliain 1921. Ó 1903 amach, bhí ina eagarthóir ar an Gaelic American. Cailleadh é i Nua-Eabhrac sa bhliain 1928, agus tá sé curtha i Reilig Ghlas Naíon.

Féach freisin 
 An Tarrtháil Catalpa

Tagairtí 

Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon
Dubhuí, Seán Ó
Dubhuí, Seán Ó
Dubhuí, Seán Ó
Na Fíníní
Clóirtheach

Is baile beag in Éirinn é Clóirtheach (Béarla: Clara) i lár na tíre i gContae Uíbh Fhailí. Tá sé suite i dtuaisceart an chontae, in aice le Contae na hIarmhí. Sníonn abhainn na Brosnach tríd an mbaile.

Is é Clóirtheach baile dúchais an iar-Thaoisigh Brian Ó Comhain.

Iompar 
D'oscail an stáisiún traenach i gClóirteach ar an 3 Deireadh Fómhair 1859. Tá sé ar an príomh Baile Átha Cliath go Béal an Átha/Cathair na Mart/Gaillimh líne iarnróid. Bhí Clóirteach ina chomhal iarnróid fadó, le brainse go Streamstown ar an nasc Baile Átha Luain-An Muileann gCearr. Tá an baile suite in aice leis an M6 mótarbhealach.

Tíreolaíocht 
Tá Clóirteach suite i dtuaisceart Chontae Uíbh Fhailí. Tá sé suite 12 ciliméadar siar ó thuaidh ón Tulach Mhór agus tá baint aige le hAbhainn na Sionainne.

Íomhánna 

Bailte i gContae Uíbh Fhailí
Páirtí polaitíochta

Eagraíocht polaitiúil is ea an páirtí polaitíochta atá dírithe ar chumhacht a bhaint amach i rialtas na tíre. Glactar leis go bhfuil trí phríomhchuspóir ag gach páirtí polaitíochta, mar atá, obair eagraíochta, obair fógraíochta, agus obair idé-eolaíochta.

 Obair eagraíochta: is ionann seo agus airgead a bhailiú, foireann a fhostú, lucht tacaíochta a spreagadh chun vótála. Cuireann an cineál seo oibre ar chumas na n-iarrthóirí vótaí a fháil agus na toghcháin a bhuachan.

 Obair fógraíochta: is é sin, súil na ndaoine a tharraingt ar an bpáirtí agus ar a chuid polaiteoirí chomh maith leis an gclár oibre atá ag an bpáirtí. Mar chuid den obair seo, bítear ag scaipeadh suaitheantais, ag greamú póstaeir agus fógraí poiblí, agus ag déanamh canbhásála - is é sin, bíonn na polaiteoirí ag dul timpeall na háite le lámh a chraitheadh leis na daoine agus iad féin a chur in aithne dóibh le vótaí a mhealladh uaidh.

 Obair idé-eolaíochta: is é sin, clár oibre an pháirtí a sceitseáil agus a shocrú.

Cuid de shaol polaitiúil na dtíortha daonlathacha iad na páirtithe polaitíochta de ghnáth. Thairis sin, bíonn páirtithe polaitíochta ina lán tíortha nach bhfuil meas an daonlathais orthu. Roimh an mbliain 1989, bhí tíortha Oirthear na hEorpa á rialú ag na páirtithe Cumannacha, agus go praiticiúil, bhí Ard-Rúnaí an Pháirtí Chumannaigh ní ba tábhachtaí agus ní ba chumhachtaí ná Uachtarán an Stáit. Mar sin féin, ina lán de na tíortha seo, bhí páirtithe eile ann, cé go raibh sé cinntithe roimh ré nach mbeadh aon cheann acu ábalta teacht in aon chóngar don Pháirtí Chumannach i líon na bhfeisirí ná na vótaí.

D'fhorbair na páirtithe polaitíochta as na faicsin pholaitiúla a bhí sna parlaimintí réamhdhaonlathacha. Nuair nach raibh cead ach ag na daoine uaisle bheith ina bhfeisirí, ní raibh cúis le canbhásáil ná le fógraíocht sa chiall nua-aoiseach. Is féidir a rá go raibh Compántas na gCaitliceach, an cumann a bhunaigh Dónall Ó Conaill leis na cearta daonna a bhaint amach do na Caitlicigh in Éirinn, ar an chéad pháirtí polaitíochta ar fad sa chiall nua-aoiseach sa Ríocht Aontaithe, nó chuaigh sé i dtuilleamaí teicníochtaí fógraíochta agus canbhásála den chineál nua-aimseartha roimh aon eagraíocht pholaitiúil eile. A lán de na cleasanna a d'fhoghlaim na hÉireannaigh sa Chompántas sin, mhúin siad do na Meiriceánaigh iad nuair a shocraigh siad síos sna Stáit Aontaithe, agus iad ag sealbhú an Pháirtí Dhaonlathaigh ina lán áiteanna le cúis na n-inimirceánach Éireannach a chur chun cinn. 

 
Polaitíocht
Dara Poblacht na Spáinne

Ba í Dara Poblacht na Spáinne an rialtas a bhí ann sa Spáinn idir 14 Aibreán, 1931, nuair a theith Rí Alfonso XIII as an dtír, agus 1 Aibreán, 1939, nuair a ghéill fórsaí deireanacha na bPoblachtánach go fórsaí Franco (na Náisiúnaigh) nuair a tháinig Cogadh Cathartha na Spáinne chun críche.

Bunreacht 1931 
Glacadh le Bunreacht nua ar an 9 Nollaig, 1931. Don chéad uair, tugadh féinrialú do réigiúin na Spáinne. D'athraíodh siombail na tíre (an t-amhrán Himno de Riego mar amhrán náisiúntaa).

An Rialtas go dtí 1936 
Fuair an PSOE an vóta is mó sa toghchán, chomh maith le páirtithe eile ón taobh clé. Bhí Manuel Azaña, ceannaire an pháirtí  Acción Republicana, mar cheannaire ar an rialtas go dtí 1933, i gcomhrialtas leis an PSOE agus na páirtithe eile ar an taobh clé. 

Ar an 19 Samhain 1933, d'fhógair an rialtas olltoghchán. Bhuaigh páirtithe na heite deise an toghchan. 

Bhí Éirí Amach mór sa bhliain 1934, agus cuireadh na mianadóirí in Asturias faoi chois tar éis tamaill.

Olltoghchán 1936 
Reáchtáladh olltoghchán sa bhliain 1936, agus bhuaigh an Fronta Pobail (na Sóisialaigh srl) 4,654,116 vóta (263 suíochán) i gcoinne 4,503,524 (156) do na Náisiúnaigh (ar an taobh dheis). Toghadh Manuel Azaña  mar uachtarán. 

Ar an 17 Iúil d'éirigh an t-arm amach in aghaidh an rialtais. Thosaigh an t-éirí amach i Maracó na Spáinne. ach go luath scaip sé ar fud na tíre.

Deireadh na Poblachta 
Ar 2 Feabhra 1939, cothrom 3 bliana a mbua toghchánaíochta beagnach, ag an bhFronta Pobail, d'éirigh Azaña as d'éirigh Azaña as Uachtaránacht ar an Dara Poblacht.  In oifig, 1931-1939, bhí sé deacair dó an teoiric a chur ag obair go praiticiúil.

Féach freisin 

 Manuel Azaña
 an Fronta Pobail (an Spáinn, 1936-1939)
 Cogadh Cathartha na Spáinne
 Céad Phoblacht na Spáinne

Tagairtí 

Stair na Spáinne
Johannes Kepler

Réalteolaí is matamaiticeoir, a rugadh i Weil-der-Stadt na Gearrnáine, ab ea Johannes Kepler (27 Nollaig, 1571 – 15 Samhain 1630). Tá clú agus cáil air de bharr cur síos a dhéanamh ar dhlíthe faoi ghluaiseacht na bpláinéad. Ceannródaí a bhí in Kepler ar bhealaí eile fosta: eisean a d'aithin roimh aon duine nach ciorcail fhoirfe iad fithisí na bpláinéad. D'fhoilsigh sé téacsleabhar réalteolaíochta faoin teideal Epitome astronomiae Copernicanae (”Gearrinsint ar réalteolaíocht Copernicus”) timpeall na bliana 1620.

Chabhraigh dlíthe Kepler le teoiric Imtharraingt uilíochas Isaac Newton a thabhairt chun cinn.

Saol 

Mhúin Kepler Mata ag scoil i Graz san Ostair. 

D'oibrigh sé mar chúntóir do Tycho Brahe (ag deireadh a shaoil, bhí Brahe mar mhúinteoir is pátrún ag Kepler).

D'oibrigh sé chomh maith mar mhatamaiticeoir na cúirte don Impire, Rudolf II, mar mhúinteoir mata i Linz agus mar chomhairleoir don Ghinearál Wallenstein. 

Anuas air sin d'oibrigh sé san optaic agus chruthaigh sé go raibh an ceart ag Galileo Galilei.

Eolaí 
B'shin é an chéad duine a d'aithin struchtúr an ghrianchórais agus a chuir síos na dlíthe a rialaíonn gluaisne na bpláinéad, mar achoimriú ar obair Tycho Brahe.

Chomh maith le Galileo, mhol Kepler teoiric Copernicus go bhfuil an ghrian i lár an ghrianchórais, bíodh is nár chomhfhreagair na fithisí réamhinste do na fíorfhithisí. 

D'fhionn sé gur ar chruth éilips atá fithis gach pláinéid, agus ní ar chruth ciorcail mar a cheap Copernicus.

Uirlisí 
D'fhorbair Kepler teileascóp simplí, teileascóp athraonta. Nuair a d’fhéach sé trína theileascóp, chonaic sé rudaí bun os cionn. Ní fadhb mhór í seo ag féachaint ar réalta, mar go hiondúil bíonn an chuma chéanna ar réalta má tá sí bun os cionn nó má tá sí mar ba chóir di a bheith.  Ach bíonn cuma an-difriúil ar rudaí níos cóngaraí, ar an ngealach mar shampla.

Tionchar 
Ón obair Kepler a d'fhorbair Newton  teoiric na hImtharraingthe ó réamhobair Bhrahe agus Kepler. Mar a dúirt Newton féin, "Más rud é go bhfaca mé níos faide, rinne as é trí sheasarnh ar ghuaillí fathach." Lean coincheapanna Newton mar chroílár na heolaíochta ar feadh 300 bliain.

Féach freisin 

 Dlíthe Kepler

 Spásteileascóp Kepler
 Córas héiIealárnach na gréine

Naisc sheachtracha 

 Dan O'Regan. Fisic don Ré Nua. ISBN: 978-1-85791-749-9
 Kepler do Mhuinteoirí (JCT)
 Ciclipéid na hOllchruinne: Cóiméad - D
 University of Tennessee's Dept. Physics & Astronomy: Astronomy 161 page on Johannes Kepler: The Laws of Planetary Motion

Tagairtí 

Kepler, Johannes
Kepler, Johannes
Kepler, Johannes
Kepler, Johannes
Kepler, Johannes
Seán Ó Mathúna

Ba náisiúnaí Éireannach é Seán Ó Mathúna (1815 - 1877) nó John O'Mahony as Béarla, a bhí i measc na daoine a bhunaigh Bráithreachas na Poblachta. Rugadh i Loch an Eanaigh, Coill Bheithne, Contae Luimnigh é sa bhliain 1816. Ba bhaill de Chumann na nÉireannach Aontaithe iad a athair agus a uncail agus ghlacadar páirt in Éirí Amach na nÉireannach Aontaithe sa bhliain 1798.

Rinne Ó Mathúna staidéar ar Sanscrait, Eabhrais agus Gaeilge i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, cé go raibh cosc i bhfeidhm ar Chaitlicigh a fhreastal ann ag an am.

Bhí sé gníomhach sa ghluaiseacht a bhí ag obair i gcoinne an aontais leis an Bhreatain, faoi cheannas Dhónaill Uí Chonaill. Thosaigh sé ag éirí tuirseach leis, áfach, mar gheall ar an easpa dul chun cinn a bhí ann. Mar thoradh, chuaigh sé isteach sna hÉireannaigh Óga agus bhí ról aige san éirí amach mírathúil a bhí acu sa bhliain 1848. D'fhág sé an tír ansin, agus chaith sé tamall sa Fhrainc sular bhog sé go dtí Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 1854.

I Meiriceá, chuir seisean agus cúpla duine eile tús le Bráithreachas na bhFíníní, craobh Mheiriceánach de Bhráithreachas na Poblachta. Ba dhuine iomráiteach é leis na Gael-Mheiriceánaigh, agus dá bharr sin rinneadh coirnéal de sa 69ú Reisimint Airm an Aontais a throid i gCogadh Cathartha SAM. Bhí sé gníomhach freisin sna ruathair a rinne na Fíníní ar Cheanada sa bhliain 1866, agus Éirí Amach na bhFíníní ar ais in Éirinn sa bhliain 1867.

Cailleadh Ó Mathúna sa bhliain 1877. Tá sé curtha i Reilig Ghlas Naíon i mBaile Átha Cliath.

Ainmníodh páirc imeartha CLG Gaeil Ghailtí i gCoill Bheithne ina onóir.

Tagairtí 

Daoine as Contae Luimnigh
Daoine a rugadh i 1816
Básanna i 1877
Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Na Fíníní
Ganymede (gealach)

Is gealach de chuid Iúpatair é Ganymede. D'fhionn Galileo Galilei Ganymede sa bhliain 1610. Tá Ganymede 1,070,400 km ó Iúpatar. Tá Ganymede an-mhór, an ghealach is mó sa Ghrianchóras. Tá an trastomhas 5,262km, agus is é an mais atá ann ná 148 billiún billiún tonna méadrach.

Téann sé timpeall Iúpatar ar luas idir 8 agus 13 cilimeadáir san uair. Críochnaíonn Ganymede fithis iomlán d'Iúpatar in aghaidh na seachtaine agus críochnaíonn sé rothlú ag an am céanna.

Dromchla 

Ar an dromchla, is iomaí na gcráitéar atá ann. Fuair Ganymede le linn, 'An Ré Bombardú'. Bhí an Ré i bhfeidhm ceithre bhilliún bliain ó shin, agus sa ré bhí a lán astaróideacha ag bualadh na bpláinéad, agus is as sin a tháinig na créatáir. 

Tá oighear ar an Ganymede, agus tá an oighear crua le cruach. Smaoiníonn na heolaíochtaí go bhfuil seans ann go mbeadh uisce faoin dromchla ann. Ach, ní raibh a lán fianaise don teoiric seo.

Féach freisin 
 Gealacha Galileo

Gealacha Iúpatair
Międzyrzec Podlaski

Tá an sráidbhaile úd Międzyrzec Podlaski suite in Oirdheisceart na Polainne, idir Biała Podlaska agus Lublin, cois Abhainn Krzna. Tá sé ina lárionad riaracháin do pharóiste (gmina) Międzyrzec Podlaski agus é suite i gcúige (województwo) Lublin, agus dhá mhíle ocht gcéad aon duine déag ina gcónaí ansin de réir dhaonáireamh na bliana 2005.

Cathracha sa Pholainn
Tolamaes

Matamaiticeoir, réalteolaí, astralaí, geografaí agus teoiricí ceoil  ab ea Tolamaes (Gréigis:Πτολεμαῖος, Ptolemaios; Laidin:Claudius Ptolemaeus) a scríobh tuairim is dosaen tráchtais eolaíochta, trí cinn acu a bhí tábhachtach don eolaíocht Bhiosántach, Ioslamach, agus d'Iarthar na hEorpa. Is é an chéad cheann an tráchtas réalteolaíoch ar a dtugtar an Almagest anois, cé gur tugadh an Mathēmatikē Syntaxis air ar dtús (nó i nGaeilge: an Tráchtas Matamaiticiúil), agus tugadh An Tráchtas Mór air níos déanaí. Is é an dara ceann ná an Tíreolaíocht (Gréigis: Γεωγραφικὴ Ὑφήγησις, Geōgraphikḕ Hyphḗgēsis, nó sa bhrí litriúl; "Treoir Tíreolaíochta"), a bhfuil plé críochnúil ar léarscáileanna agus eolas geografach ar an domhan Gréag-Rómhánach. Is é an tríú ceann ná an tráchtas astralaíoch ina rinne sé iarracht an t-astralaíoch tuismeách a oiriúnú d'fhealsúnacht nádúrtha Arastataileach a linne. Tugtar an Apotelesmatika air seo uaireanta (sa bhrí litriúl: "Ar na hÉifeachtaí"). ach tugtar na Tetrábiblos air go coitianta, ón nGréigis Choiteann, a chiallaíonn "na Ceithre Leabhar", nó Quadripartiteh san  Laidin.

Rinne sé obair freisin ar Optaic, solasairíonna, ina measc, frithchaithimh, athraonadh agus dathanna. Rinne sé hipitéis pláinéadach, Planisphaerium agus Analemma chomh maith.

Tagairtí
Geografaithe
Gréagaigh
 Básanna 168
Matamaiticeoirí
 Réalteolaithe

Réalteolaithe
Daoine a rugadh i 90
Básanna i 168
Téarma.ie

Is bunachar náisiúnta téarmaíochta don Ghaeilge, maoinithe ag an Aontas Eorpach tríd an gclár Interreg IIIA é Téarma.ie.

Fiontar, DCU, a d'fhorbair an bunachar seo faoin ainm Focal.ie, le comhoibriú agus le páirtmhaoiniú ó Fhoras na Gaeilge. Ar 1 Márta 2015 athraíodh an t-ainm go Téarma.ie.

Gradam 

Bhuaigh an acmhainn idirlín seo gradam "An Suíomh Gaeilge Is Fearr" ag The Irish Web Awards ar 25 Deireadh Fómhair 2008.

Féach freisin  
 Focloir.ie
 Litreoir
 Gramadóir
 www.teanglann.ie, gaois.ie, potafocal.com

Nasc seachtrach
Téarma.ie

Tagairtí 

Láithreáin gréasáin na Gaeilge
Córas Idirnáisiúnta na nAonad

Is éard is Córas Idirnáisiúnta na nAonad, nó SI (ón Fhraincis: Le Système International d'Unités) ná córas d'aonaid a úsáidtear chun tomhais fhisiciúla a dhéanamh. Baineann an chuid is mó den domhan feidhm as an gcóras seo.

Tá seacht mbunaonad ann: comhdhéantar na haonaid eile go léir as na bunaonaid sin le réimíreanna áirithe a úsáid.

Taispeánann an tábla na haonaid go léir agus an stair a baineann leo.

Nasc seachtrach 
 Bureau International des Poids et Mesures (BIPM)

Fisic
Caighdeáin idirnáisiúnta
Líonra achair fhairsing

Séard is líonra achair fhairsing (wide area network (WAN) i mBéarla) ann ná líonra ríomhaireachta a shíneann thar achar mór, ar nós cathair, tír nó an domhan. Úsáidtear líonraí fairsinge le líonraí logánta a nascadh le chéile ionas gur féidir le daoine agus ríomhairí ag suíomh amháin teagmháil a dhéanamh le daoine agus ríomhairí ag suíomh eile. Is é an t-Idirlíon an líonra fairsing is mó ar domhan agus tá sé poiblí. Is minic a chruthaítear líonraí fairsinge d'eagraíocht amháin agus coinnítear príobháideach iad.

Ceangal 
Ceanglaítear líonraí fairsinge go minic ag úsáid línte léasaithe. Bíonn ródaire ar an dá thaobh den líne léasaithe a cheanglaíonn taobh amháin den líne leis an LAN agus an taobh eile leis an WAN. Is féidir le línte léasaithe a bheith an-daor. In ionad línte léasaithe, is féidir WAN a cheangal trí mhodhanna lasctha paicéid nó trí mhodhanna ciorcadlasctha.

Prótacail 
Is iad seo a leanas roinnt de na prótacail is tábhachtaí a bhíonn i bhfeidhm thar WAN:
 TCP/IP
 SONET/SDH
 MPLS
 ATM 
 athsheachadadh fráma

Líonraí ríomhaireachta
Líonra achair logánta

Séard is Líonra Achair Logánta (local area network (LAN) i mBéarla) ann ná líonra ríomhairí a shíneann thar achar beag, ar nós teach, oifig nó grúpa foirgnimh. Go minic bíonn chomhbhunachar sonraí, bogearraí comónta, comhphrintéir, comhbhreacaire, agus forimeallaigh chomónta eile ar an líonra logánta. Bíonn formhór na líonraí logánta atá in úsáid sa lá atá inniu ann bunaithe ar cheann de dhá theicneolaíocht:
 Líonra thar cáblaí: Ethernet (IEEE 802.3) 
nó
 Líonra gan sreang: Wi-Fi (IEEE 802.11)

Is iad na príomhthréithe atá ag líonraí logánta (i gcodarsnacht le líonraí fairsing) ná go mbíonn rátaí aistrithe sonraí an-ard acu, go síneann siad thar achar beag agus nach mbíonn gá línte teileachumarsáide a léasú dóibh.

Is féidir leibhéil éagsúla castachta a bheith in aon stáisiún oibre, é ina theirminéal amháin nó ina ríomhaire. Pléann an líonra logánta le comhshonraí, agus déanann gach stáisiún oibre atá ceangailte leis cumarsáid éasca lena chomhstáisiuin oibre. De ghnáth, bíonn ríomhaire lárnach, le cuimhne an-mhór, a fheidhmíonn faoina chóras oibriúcháin féin mar nód lárnach don líonra, agus tugtar an riarthóir air. Bíonn a leithéid de LAN áisiúil in oifig nó roinn ina mbíonn dream daoine ag plé leis na sonraí is na próisis chéanna, agus gá le cumarsáid eatarthu an t-am ar fad.

Líonraí ríomhaireachta
Baile Átha Troim

Baile atá suite i gContae na Mí, Poblacht na hÉireann é Baile Átha Troim, nó Trim as Béarla. Tá sé in aice leis an Abhainn na Bóinne agus tá 9,194 duine ina gcónaí ansin. Níl Gaeltacht Ráth Chairn ach 5 mhíle as Baile Átha Troim.

Geata an Bharbacain 

Bhí na coraí ar an mBóinn críochnaithe go luath sa 13ú haois, agus bhíothas in ann móta a líonadh le huisce, agus casadh Abhainn na Lobhar isteach i gcainéal feadh an mballa cosanta o dheas.
Tógadh geata nua d’fhonn an bhealaigh aneas chun an caisleán a chosaint. Dearadh neamhghnách a bhí ar theacht an gheata sin. Bhí túr sorcorach amháin ann agus barbacan- tultur cosanta agus droichead. 

Thug coras casta ardaithe droichid, geataí, agus gaistí din an –smacht don gharastún ar na daoine a bhí ag dul isteach sa chaisleán. Léiríonn leagan amach na bpoll lamhaigh eolas na dtógálaithe ar riachtanais na mboghdóirí cosanta.

Faoi lár na 13ú haoise bhí dearagh geataí caisleán forbartha tuilleadh agus bhí glacadh coitiana leis an ngeata agus dhá thúr a raibh pasáiste eatarthu mar ghnáthdhearadh.

Baile átha Troim CLG 

Is club é Cumann Lúthchleas Gael atá lonnaithe i mBaile Átha Troim i gContae na Mí, Éire. Tá an dá chlub i measc na foirne peile agus iománaíochta. Comórtas sé i gcomórtais CLG na Mí. Is eoltar Baile Átha Troim an baile iománaíochta i gContae na Mí agus bhí Craobhchomórtais Iomána Sinsearacha na Mí ar siúl ann gach bliain go dtí go ndearnadh athfhorbairt a chuid saoráidí i gceist, aistríodh é go Páirc Tailteann.

Reiligiú Peile 2011 
Críochnaigh Baile Átha Troim ag bun Ghrúpa A, le 3 phointe ó 5 cluichí agus difríocht phointe -30, an líon is ísle d'aon fhoireann sa bhliain. Ba é buaic amháin Bhaile Átha Troim ná buaic 1-15 go 1-10 ar Ghaelscoileanna Blackhall an 7 Lúnasa 2011. Bhí an chéad imréitigh ag Trim i gcoinne Nobber an 20 Lúnasa, bhuail Baile Átha Troim 3-8 go 1-16.

Ar an 9 Meán Fómhair 2011, bhuail Baile Átha Troim 1-11 go 2-9 ag Duleek / Bellewstown i mBairc Tailteann ina dara drámaíocht relegation agus relegated chuig an gCraobhchomórtas Peile Idirmheánach. Cuireadh Baile Átha Troim chun cinn chuig peile Leibhéal Sinsearach i 1949 agus chríochnaigh an relegation 62-bliana ag an leibhéal Sinsearach, an dara       litir is faide i ndiaidh Skryne a bhí sa Chraobhchomórtas Peile Sinsearach ó 1938.

Onóracha 
• Craobhchomórtas Iomána Sinsearach na Mí: 26

• 1915 (Capt Maurice Power), 1916 (Capt Maurice Power), 1919 (Capt Maurice Power), 1920, 1921 (Maurice Power ar scor), 1935, 1940, 1941, 1942, 1949, 1950, 1952, 1955, 1956, 1957 , 1959, 1960, 1987, 1988, 1989, 1992, 1994, 1995, 1998, 2000, 2001

• Craobh Peile Sinsearach na Mí: 1

• 1962

• Craobh Iománaíochta Meánmhéide na Mí: 1

• 1973

• Craobhchomórtas Iomána Sóisearach na Mí: 5

• 1918, 1919, 1985, 1986, 2000

• Craobh Peile Idirmheánach na Mí: 1

• 1949

• Craobh Peile Sóisearach na Mí: 2

• 1934, 1940

• Craobhchomórtais Iomána Sóisearach na Mí: 1

• 1987

• Craobh Peile Junior Junior B: 4

• 1978, 1991, 1998, 2010

• Corn Feis: 2

• 1976, 1961

Íomhánna 

Baile Atha Troim
Bailte le ardeaglaisí in Éirinn
Dún Búinne

Is sráidbhaile i gContae na Mí i bPoblacht na hÉireann é Dún Búinne (Béarla: Dunboyne). Tá sé ina shuanbhaile do chathair Bhaile Átha Cliath, agus é suite timpeall na gcrosbhóithre ina dtrasnaíonn an dá bhóthar réigiúnda úd R156 agus R157 a chéile, píosa beag ó dheas ón bpríomhbhealach náisiúnta úd N3. Nasctar an baile leis an iarnród arís sa bhliain 2009, nuair a thiocfaidh an líne ón Uaimh go Maigh Nuad ar ais in úsáid.

Stair 

Téann stair na háite ar ais go dtí na Meánaoiseanna, ach is iomaí athrú a tháinig air ó na 1980idí i leith, ó d'fhorbair eastáit tithíochta a bhfuil cuma an bhruachbhaile orthu timpeall an tsean-sráidbhaile, ar nós eastát agus óstáin Chaisleán Dhún Búinne.

Tá cónaí ar Sheán de Briotún, iar-Thaoiseach na hÉireann a bhí san oifig ón mbliain 1994 go dtí an bhliain 1997, faoi thuairim is cúig chiliméadar den tsráidbhaile.

Ábhar iontais dá lán daoine a thagann go Dún Búinne an chéad uair is ea é go n-aithníonn siad an sráidbhaile. Is amhlaidh gur baineadh úsáid as mar chúlra agus mar stáitse do Leestown ("Baile na Laoi"), an sráidbhaile ficseanúil ar an tsraith mhór-ratha teilifíse úd The Riordans ("Muintir Uí Riordáin") a craoladh thiar sna 1970idí.

Cúrsaí Spóirt 

Tá clú agus cáil ar Dhún Búinne mar áit mhór lúthchleasaíochta Gaelaí. Foireann Dhún Búinne a bhain craobh peile na Mí sa bhliain 1998 agus sa bhliain 2005. B'é Seán Boylan ó Dhún Búinne an bainisteoir ab fhadsaolaí ina ghnó i stair Chumann Lúthchleas Gael ar fad, agus faoina cheannas siúd, bhain an Mhí craobh na huile Éireann faoi cheathair, mar atá, sna blianta 1987, 1988, 1996, agus 1999. Bronnadh "Saoirse na Mí" air as an obair a rinne sé ar mhaithe leis na cluichí Gaelacha i gContae na Mí. 

Orthu siúd a thuill craobh na huile Éireann do Chontae na Mí agus arb as Dún Búinne iad, is féidir Séamas Ó Rathaille (1949), Breandán Ó Rathaille, Éanna Mac Mánais, Nigel Crawford agus Dáithí Ó Gallchóir a lua.

Saintréithe Geografacha 

Cuirtear i leith Dhún Búinne gurb é an t-aon sráidbhaile amháin in Éirinn atá suite in oileán intíre, is é sin, níl sé in aon chóngar don fharraige, ach ní féidir an áit a bhaint amach ná a fhágáil gan dul thar dhroichead amháin ar a laghad.

Eolas Eile 

I Stócólm sa tSualainn, tá brú óige neamhghnách atá suite ar bhord seanloinge Éireannaí. Dunboyne an chéad ainm a fuair an long, nuair a tógadh í i mBaile Átha Cliath. Ba leis an ngnólacht úd Charles E. Martin & Co. í ar dtús, agus í ina long thrádála ag dul ó Éirinn go dtí an Astráil. Sa bhliain 1909, díoladh an long leis na hIoruaigh, agus sé bliana ina dhiaidh sin, cheannaigh an gnólacht loingis Sualannach, Transatlantic, í uathu siúd. Ansin, tugadh an chéad ainm nua ar an long, mar atá, an G. D. Kennedy. Dhíol Transatlantic le rialtas na Sualainne í sa bhliain 1924, agus baisteadh an Af Chapman uirthi ansin. Tá sí ina brú óige ón mbliain 1949 anuas.

Naisc sheachtracha 
 Óstán Chaisleán Dún Búinne
 Cumann Naomh Peadair - CLG i nDún Búinne
 Club Lúthcleas Dhún Búinne
 Bóthar Iarainn na Mí

Bailte i gContae na Mí
Cluain Aodha

Sráidbhaile agus baile fearainn i gContae na Mí, Éire, is ea Cluain Aodha (Béarla: Clonee). Tá Fine Gall ar an taobh thoir ag bailte fearainn Baile an Huntaigh agus An Bealach Beag.

Suíomh agus rochtain 
Is cuid den pharóiste dlí Dhún Búinne an baile fearainn nach bhfuil ach cúpla km ar shiúl síos an bóthar R156. Tá sé suite díreach in aice leis an bpríomhbhóthar N3 ó Bhaile Átha Cliath go dtí Cabhán agus tá sé 4 mhíle siar ó thuaidh den mhótarbhealach M50.

Bus

Bus Átha Cliath 
Is sráidbhaile Cluain Aodha thart ar 14 km ó Bhaile Átha Cliath. Tá sé inrochtana ag bealach Bhus Átha Cliath 70 (Baggot St- Dún Búinne) agus 270 (Baile Bhlainséir Shopping Centre-Dún Búinne). Tá sé in aice leis an bruachbhaile d'Ongar.  Tá sé freastaltha ag bus 39A, bealach (Belfield / Sráid Bhagóid).

Bus Éireann 
Freastalíonn Bealaí Bus Éireann109 (chuig/ó Dhún Seachlainn, An Uaimh, Ceanannas, Achadh an Iúir agus an Cabhán) agus Bus Éireann 105 (chuig/ó Ráth Tó, trí Ráschúrsa Tigh na Síóg) freastal freisin Cluain Aodha. Is iad na stadanna bus don bhealach seo, taobh amuigh, agus os coinne Lidl.

Iarnród 
Tá nasc iarnróid idir Cluain Aodha agus stáisiún iarnróid Hansfield in Ongar/Barnswell. Is féidir traenacha a ghlacadh chun Cluain Saileach, Cúil Mhín, Chaisleán Cnucha, Baile an Ásaigh agus Dugthailte Bhaile Átha Cliath, trí treo chathair Bhaile Átha Cliath; agus  Is féidir traenacha a ghlacadh chun Dún Búinne agus M3 Parkway in treo eile.

Saoráidí 
Tá trí theach tábhairne agus dhá ollmhargaí i gCluain Aodha. Is Cluain Aodha baile chun Club Leadóige Dún Búinne, Chluain Aodha Aontaithe, agus an Club “Pic agus Putt”, Mí Ríoga. Tá an club CLG, Erin Go Bragh, lonnaithe ins An Bealach Beag.

Pointí tábhachtacha 
Is é an Grúpa Kepak, comhlacht próiseála bia mhór, le láimhdeachas níos mó ná €500 milliún, atá suite i gCluain Aodha. Fostaíonn sé níos mó ná 2000 duine in Éirinn agus sa Ríocht Aontaithe. Bhog sé a cheanncheathrú go Cluain Aodha sa bhliain 1981.

Is suiteáil ealaín phoiblí, "Geata chuig Meath", ar Sheachród Chluain Aodha N3. Gnéithe sé fear cré-umha 2.7m ard ag geata cré-umha 4m ard, leis an ealaíontóir Ann Meldon Hugh.

Tagairtí

Féach freisin 
 List of towns and villages in Ireland

Naisc sheachtracha 
 2000 Clonee Draft Framework Plan 
Bailte i gContae na Mí
Baile an Bhiataigh

Is sráidbhaile atá suite i gContae na Mí, Poblacht na hÉireann é Baile an Bhiataigh, nó Bettystown as Béarla. Tá An Inse agus Baile Uí Mhornáin suite i ngar dó. Is baile comaitéirí de chuid Bhaile Átha Cliath é, agus d'fhás an daonra go tapaigh le déanaí. Anois tá timpeall is 6000 duine ina gcónaí sa cheantar ar a dtugtar An Inse-Baile an Bhiataigh-Baile Uí Mhornáin. Fuair bean Dealg na Teamhrach i gceantar Bhaile an Bhiataigh sa bhliain 1850.

Bailte i gContae na Mí
Ilmheáin

Ciallaíonn ilmheáin (multimedia i mBéarla) meascán de mheáin éagsúla ar nós:
 téacs
 íomhá
 fuaim
 beochan
 físeán
Go hiondúil is í an fhoirm dhigiteach de na meáin a bhíonn i gceist ach ní gá go mbeadh sé sin fíor.

Rangú 
Déantar idirdhealú idir ilmheáin líneach agus ilmheáin neamhlíneach. Ní bhíonn aon idirghníomhachas le hilmheáin líneach (m.sh. taispeántas scannáin) ach bíonn ilmheáin neamhlíneach idirghníomhach - is féidir leis an úsaideoir roghanna a dhéanamh agus a chosán féin a dhéanamh tríd an ábhar.

Modhanna seachadta 
Tá dhá phríomhmhodh ann ina seachadtar ilmheáin:
 An Modh Traidisiúnta – ar CD, DVD, srl.
 Thar an Idirlíon:
 trí uaslódáil
 trí shruthú
 trí phodchraoladh
Físeán

Séard is físeán ann ná an teicneolaíocht a úsáidtear le híomhánna leictreonacha de ghluiaseacht éigin a ghabháil, a thaifeadadh, a phróiseáil, a stóráil, a chraoladh agus a eagrú. 

Dearadh an teicneolaíocht seo le haghaidh córais theilifíse, ach rinneadh tuilleadh forbartha uirthi i bhformáidí éagsúla le tacú le taifeadadh pearsanta.

Tá físeán éagsúil ó scannán, áit a ghabhtar íomhá beo mar sheicheamh grianghraif de ghluaiseacht éigin. 

Tugtar frámaí scannáin ar na grianghraif seo. Airítear físeán mar ghluaiseacht mar gheall ar feinimeán ar a thugtar marthanacht radhairc.

Tagairtí 

Ilmheáin
Fís
Thomas Babington Macaulay

Thomas Babington (nó Babbington) Macaulay, 1ú Barún Macaulay, Ríchomhairleoir na Ríochta Aontaithe (25 D.Fómhair 1800 – 28 Nollaig 1859) ba Sasanach, file, staraí agus polaiteoir Coimeadach Briotanach é, sa naoú haois déag.

Ba ollscríobhneoir é freisin agus é i mbun aistí chritice, léirmheasa, agus aistí ar stair na Breataine a scríobh aige.

Daoine a rugadh i 1800
Básanna i 1859
Críostaithe
Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Filí Sasanacha
Fir
Gníomhaithe
Uaisleacht Eorpach
An Inse

Is sráidbhaile atá suite i gContae na Mí i bPoblacht na hÉireann í an Inse, nó Laytown as Béarla. I dteannta le Baile Uí Mhornáin agus Baile an Bhiataigh bhí 11,872 ina gcónaí ann de réir an daonáirimh i 2016.

Inse, An
Ludwig II na Baváire

Bhí Ludwig (Laoiseach) Friedrich Wilhelm II (25 Lúnasa, 1845 – 13 Meitheamh, 1886), ina Rí ar an Bhaváir  ó 1864 go dtí go bhfuair sé bás. Tugadh na leasainmneacha Mad King Ludwig (Laoiseach Craiceáilte) air as Béarla agus Märchenkönig (Rí na bhFinnscéalta) air as Gearmáinis. 

Tá clú agus cáil air mar gheall ar an mbealach aisteach a bhí leis, agus mar go raibh an-suim aige i gcaisleáin ar stíl na Meánaoise, amhail Neuschwanstein, a spreag an tsamhlaíocht don chaisleán in 'Sleeping Beauty' ag Disney. 

Tar éis a bháis, thángthas ar phleananna dá lán caisleán eile nár thóg sé. Is é a bhí ina Rí ar an mBaváir nuair a aontaíodh an Ghearmáin in aon tír amháin sna 1870idí, agus ní ró-shásta a bhí sé faoi ach oiread.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1845
Básanna i 1886
Monarcaí
An Bhaváir
Dún Seachlainn

Sráidbhaile atá suite i gceartlár na Mí, Poblacht na hÉireann é Dún Seachlainn/Domhnach Seachnaill (Domhnach Seachnaill go háitiúil), nó Dunshaughlin as Béarla. Tá thart ar 5,840 (2016) duine ina gcónaí sa sráidbhaile seo atá lonnaithe timpeall 25km ó Bhaile Átha Cliath ar phríomhshráid N3.

Scoileanna sa cheantar 

Tá trí scoil i nDún Seachlainn. Dhá bhunscoil (Gaelscoil na Ríthe and St. Seachaills) agus meánscoil amháin darb ainm Coláiste Pobail Domhnach Seachnaill. Tá breis is míle dálta ag freastail ar an scoil seo.

Bailte i gContae na Mí
Damhliag

Sráidbhaile atá suite i gContae na Mí, Poblacht na hÉireann é Damhliag, nó Duleek as Béarla.

Bailte i gContae na Mí
Cill an Chairn

Bruachbhaile atá suite 2km ó lár bhaile na hUaimhe i gContae na Mí, Poblacht na hÉireann í Cill an Chairn (Kilcarn as Béarla).

Bailte i gContae na Mí
Cill Mheasáin

Sráidbhaile atá suite i gContae na Mí, Poblacht na hÉireann í Cill Mheasáin (Kilmessan as Béarla).

Bailte i gContae na Mí
An Obair

Is sráidbhaile  í an Obair (nó Nobber i mBéarla) atá suite i dtuaisceart na Mí, Poblacht na hÉireann.

Obair, An
Baile an Bhóthair

Is alt faoi Bhaile an Bhóthair, Co. na Mí é seo. Le haghaidh alt faoin mbaile in Áth Cliath, féach ar Baile an Bhóthair, Áth Cliath

Sráidbhaile atá suite in oirdheisceart na Mí, Poblacht na hÉireann é Baile an Bhóthair, nó Batterstown as Béarla.

Bailte i gContae na Mí
Dún Samhnaí

Is sráidbhaile atá suite i gContae na Mí, Poblacht na hÉireann é Dún Samhnaí, nó Dunsany as Béarla.

Bailte i gContae na Mí
Baile an Bheileogaigh

Sráidbhaile atá suite i gContae na Mí, Poblacht na hÉireann é Baile an Bheileogaigh, nó Bellewstown as Béarla.

Bailte i gContae na Mí
Chris Hardman

Ba ceoltóir/amhránaí é Chris James Hardman (nó lil' Chris) as Lowestoft i Sasana. Rugadh é ar 26 Lúnasa 1990. Fuair sé bás ar an 23 Márta, 2015.

Shaol 
Thuill sé clú agus cáil nuair a ghlac sé páirt i Rock School le Gene Simmons, as KISS, sa bhliain 2005. An bhliain dár gcionn i 2006 scaoil sé a chéad shingil Checkin' it out agus lean sé le halbam darbh ainm Lil' Chris. Chan sé Checkin' it out ar The Late Late Toy Show ar RTÉ sa bhliain 2006. Bhain Checkin' it out an tríú áit amach i gcairteanna na Ríocht Aontaithe ach ní raibh an rath céanna ar Lil' Chris.

Dioscliosta 
Albaim
 Lil' Chris (2006)
 What's It All About (2008)

Singlí
 "Checkin' It Out"
 "Gettin' Enough??"
 "Figure It Out"
 "We Don't Have To Take Our Clothes Off"

Chris ar an idirlíón 
 myspace.com/lilemochris - Tá 'MySpace' lil' chris le fháil anseo
 lilchris.co.uk - Tá níos mó faoi Chris Hardman le fháil anseo

Tagairtí 

Ceoltóirí Sasanacha
Jack Black

Is aisteoir agus ceoltóir é Jack Black, a rugadh in Hermosa Beach, California, sa bhliain 1969. Tháinig clú air leis a bhanna ceoil Tenacious D.

Scannáin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Tá níos mó faoi Jack Blck le fháil anseo.

Rac-cheoltóirí Meiriceánacha
Aisteoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1969
Daoine beo
The Edge

Seinneann The Edge (nó David Howell Evans) giotár leis an banna U2 as Baile Átha Cliath. Rugadh sa bhliain 1961 é i Sasana, le tuismitheoirí Breatnacha, ach bhog a chlann go hÉirinn nuair a bhí sé óg.

Naisc 
 U2.com - Tá níos mó faoi U2 agus The Edge le fháil anseo

Tagairtí 

Giotáraithe Éireannacha
Amhránaithe Éireannacha
Daoine as Baile Átha Cliath
Daoine a rugadh i 1961
Daoine beo
Scrín Cholm Cille

Sráidbhaile atá suite i lár Chontae na Mí, Poblacht na hÉireann í Scrín Cholm Cille, nó Skryne/Skreen as Béarla.

Bailte i gContae na Mí
Nintendo Wii

Is é an Nintendo Wii (wee) an 5ú consól cluichí ata déanta ag Nintendo. Scaoileadh ar an 19ú Samhain 2006 é, cúig bliana i ndiaidh an GameCube. Tháinig clú air mar gheall ar an gcianrialú nuálaíoch atá ag an Wii. Chualathas faoin Wii sa bhliain 2004 nuair a bhí an t-ainm 'Revolution' air. I mí an Mhárta 2007, bhí níos mó ná 200 cluiche Wii ar fáil.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil an Wii
 Nintendo

Cluichí ríomhaire agus físchluichí
Nintendo
Consóil Chluichí
Naskh

Córas no cló scríobhte Arabach is ea Naskh
Dutch Gold

Is lágar é Dutch Gold a dhíoltar in Éirinn. Tá sé an 3ú beoir is móréilimh in Éirinn tar éis Guinness agus Budweiser. Cuireadh isteach ar an margadh é sa bhliain 1995.

Deochanna
Domhnach na Fola (1972)

Is éard a bhí i gceist le Domhnach na Fola (Bloody Sunday sa Bhéarla) ná eachtra nó dúnmharú a tharla i nDoire i dTuaisceart Éireann ar an 30 Eanáir, 1972. Lámhaigh saighdiúirí de chuid na Breataine 26 duine agus iad ag máirseáil i dTaobh an Phortaigh, ar son chearta sibhialta. Cailleadh 14 de na daoine seo.

Eachtraí an lae 
Cathlán den Parachute Regiment faoin Leifteanant-choirnéal Derek Wilford agus an Captaen Mike Jackson a bhí i mbun na hoibríochta seo. Fuair triúr déag bás (seisear dóibh faoi ocht mbliana déag d'aois), ar an bpointe, agus duine eile 4½ mí níos déanaí de bharr a bheith gortaithe ar an lá seo. Gortaíodh beirt agóidigh nuair a bhuail gluaisteáin de chuid an airm iad. 

Is soiléir inniu nach raibh airm ar bith ag éinne de na 26 duine nuair a scaoileadh leo. Piléir sa droim a ghortaigh cúigear díobh.

Fiosrúcháin 
Tá dhá fhiosrúchán déanta ag rialtas na Breataine:
 Fiosrúchán Widgery, foilsithe ar 19 Aibréain 1972: dúirt Widgery go raibh na saighdiúirí neamhchiontach. Níor thug mórán daoine meas air, agus mar sin, tharraing an tuarascáil go leor conspóide ar feadh na bilianta.

 Fiosrúchán Saville; 1998 - 2010: dúirt go raibh siad ciontach. Ghlac rialtas na Breataine leis an toradh seo.

Cúiteamh 
Íocadh pacáiste cúitimh. Ar an 18 Nollaig 1974, shocraigh Rialtas na Breataine £42,000 a íoc le muintir an 13.

Tábhacht 
Dhá bhliain roimhe seo a thosaigh feachtas na Sealadach ach tháinig borradh agus fás air mar thoradh ar eachtraí an lae seo. Tá Domhnach na Fola ar ceann de na heachtraí is tábhachtaí i stair na dna Trioblóidí i dTuaisceart Éireann: anois bhí arm na Breataine páirteach sna heachtraí agus fuair muintir na tíre amach faoin eachtra go héasca tríd na meán chumarsáide.

Féach freisin 

 Sléacht Springhill (1972)
 Sléacht Bhaile Uí Mhurchú (1971)

Tagairtí 

Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí
Arm na Breataine
Doire
1972
Baile na gCailleach

Sráidbhaile mór is ea Baile na gCailleach (Collinstown as Béarla go traidisiúnta) atá suite i gContae na hIarmhí, Éire.

Íomhá

Naisc sheachtracha 
 An Bad Loch Lene, as béarla 
 Baile na gCailleach Collinstown plan
 Lough Lene Communities
 St. Colman (Colman Mac Luachain 6th/7th century)  
 Betha Colmáin Maic Lúacháin, or, The Life of Colmán son of Lúachan

Baile na gCailleach
An Mathshlua Órga

Stát ab ea an Mathshlua Órga a tháinig ar an bhfód sa Rúis agus san Úcráin sna 1240idí, i ndiaidh don Impireacht Mhongólach titim as a chéile. Stát Mongólach a bhí ann ar dtús, ach de réir a chéile, b’iad na treibheacha Turcacha a shealbhaigh é. Nuair a bhí an Mathshlua Órga i mbarr a mhaitheasa, shroich sé ón Muir Dhubh go doimhneacht na Sibéire.

Stair na Rúise
The Late Late Show

Is seó cainte é The Late Late Show a chraoltar ar an gcainéal RTÉ a hAon gach Aoine ó Mheán Fómhair go dtí Bealtaine ag 21:30.Tá meas mór ar an Late Late in Éirinn sa lá atá inniu ann.  'Sé an seó comhrá is fadmharthanaí ar domhan inniu.

Stair 

Craoladh an Late Late Show don chéad uair riamh ar 6 Iúil 1962, le Gay Byrne mar  fhear an tí.  Ag an am sin, bhí sé ar siúl gach Satharn.  Clár conspóideach a bhí ann sna luath-laethanta.

Conspóidí 

 Ann Lovett, 1984

Láithreoirí

Féach freisin 

 The Late Late Toy Show

Naisc sheachtracha 
 The Late Late Show ar shuíomh idirlín RTÉ

Tagairtí 

Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1962
Cláir RTÉ
Cláir Teilifíse Éireannacha
Cláir Cainte
Ceol Tíre

Go leathan, is seánra ceoil é ceol tíre atá déanta ag an gnáthdhuine do gnáthdhaoine eile. Cé go bhfuil na fréamhacha le fáil san oidhreacht agus béaloideas na ndaoine, is saghas popcheol é freisin sa lá atá inniu ann.
Rapcheol

Is é atá i gceist le rapcheol nó ceol hip-hap ná gné den phop-cheol a tosaíodh i Stáit Aontaithe Mheiriceá i lár na 1970idí, agus a bhris isteach sa phríomhshruth i rith na 1980idí. Is téarma leathan é seo, ach bíonn dhá thréith bhunúsach le fáil sa stíl seo: an "MC" ag rapáil agus an "DJ" (an ceirneoir) ag casadh na ceirníní. Tréithe eile atá gaolta leis ná an brisdamhsa agus an graifítí. B'iad na daoine óga ón ionchathair a chuir tús leis, na hAfracaigh-Meiriceánaigh agus na Laidinigh-Meiriceánaigh ach go háirithe.

Seachtóidí 
Thosaigh rapcheol leis na cóisirí chomharsan i Nua-Eabhrac mar malartú traschultúrtha idir daoine óga Afracaigh-Meiriceánaigh, Laidinigh-Meiriceánaigh, agus Afra-Chairibeach. Sheinn ceirneoirí func agus soul agus dioscó. Chun fad a chur leis an ndamhsa, scoith na ceirneoirí na breaks cnagadh agus d'athchraol siad iad agus mheasc siad iad ar na gcaschláir. Thosaigh siad freisin toastáil le linn na breaks, cineál Iamácach na labhartha le linn ceol. Ceannródaí an rapcheoil sa seachtóidí ba ea DJ Kool Herc. 

I 1979, d'éirigh rapcheol móréilimh idir go leor daoine. "Rapper's Delight" leis an Sugarhill Gang ba ea an chéad amhrán rapcheoil an-mhóréilimh.

Seánraí 
 Ceol gangsta
Víreas ríomhaireachta

Séard is víreas ríomhaireachta (computer virus i mBéarla) ann ná ríomhchlár beag a ghreamaíonn é féin le comhad ríomhaireachta agus a dhéanann iarracht é féin a scaipeadh nuair a osclaítear an comhad sin. Go minic, ní dhéanann víreas aon dochar don chóras - b’fhéidir go dtagann teachtaireachtaí aisteacha amach ar an scáileán anois is arís nó go seinneann sé tiúin ó am go ham - ach tá roinnt víris mhailíseacha ann - scriosann siad comhaid agus déanann siad neart damáiste eile.

Bogearraí Frithvíris 
Ba cheart go mbeadh bogearraí áirge ar a thugtar bogearraí frithvíris i bhfeidhm ar gach ríomhaire sa lá atá inniu ann. Tá bogearraí ar nós AVG, Mcafee agus Norton Anti-Virus ar fáil leis seo a bhaint amach. Tagann na céadta víreas ar aon saol gach mí. Dá bharr seo, tá sé fíorthábhachtach go gcoinnítear an bogearra frithvíris suas chun dáta. Cuireann na comhlachtaí comhaid nuashonruithe amach go rialta, saor in aisce, do dhaoine atá an bunchlár acu. Is féidir na comhaid seo a tharraingt anuas ón idirlíon go rialta agus a chur i bhfeidhm ar an gcóras go héasca.

Ríomhaireacht
John McCain

Ba pholaiteoir agus shaighdiúr Meiriceánach é John Sidney McCain III (29 Lúnasa 1936 – 25 Lúnasa 2018)  agus é ina sheanadóir leis an bPáirtí Poblachtach ón stát Arizona. An seanadóir sinsearach ó Arizona ab ea é.

Rinne McCain iarracht an uachtaránacht a bhuachaint sa toghchán don bhliain 2000, agus ar 28 Feabhra 2007 nocht sé go ndéanfadh sé iarracht eile sa bhliain 2008. Fuair sé an t-ainmniú Poblachtach nuair a bhí na toghcháin ar an 4 Márta 2008 críochnaithe.

Bhí sé i gcoimhlint le Barack Obama, rogha an Pháirtí Dhaonlathaigh, sa toghchán uachtaránachta. Ar 29 Lúnasa, 2008, d'fhógair sé gurb í Sarah Palin iarrthóir an Pháirtí Phoblachtaigh le haghaidh phost an Leas-Uachtaráin sa toghchán 2008. Ainmníodh í ag Comhdháil Náisiúnta na bPoblachtach in Saint Paul, Minnesota. Chaill McCain an toghchán. Duine neamhspleách a bhí ann agus labhair sé amach i gcoinne Donald Trump amannta.

Fuair sé bás de bharr ailse ar an 25 Lúnasa 2018.

Polaiteoirí na Stát Aontaithe
Daoine a rugadh i 1936
Básanna in 2018
Coláiste Naomh Aindriú

Scoil chomhoideachais ilchreidmheach idirnáisiúnta is ea Coláiste Naomh Aindriú (Béarla: St. Andrew's College) a bhunaíodh i 1894 le pobal Preispitéireach na hÉireann atá súite anois i mBaile an Bhóthair, Co. Átha Cliath, Éire.

Tá neart ábhair acadúla, spóirt agus eachtraí cultúrtha ag an gcoláiste, agus eagraítear eachtraí na mac léinn leis an gcoláiste fréisin, cosúil leis an bhFeis Ealaíne bhliantúil, an Model European Parliament agus an Model United Nations (SAIMUN).

Stair an Choláiste

Bunú 
Bhunaigh pobal Preispitéireach na hÉireann Coláiste Naomh Aindriú mar meánscoil do bhuachaillí ag deireadh na naoú haois déag. Osclaíodh doirse an choláiste ag 21 Faiche Stiabhna i gcroí lár Baile Átha Cliath Victeoiriach.

Faoi réim a ardmháistir óg beoga, W. W. Haslett, fear Ulaidh, d'fhás an coláiste go tapa ón 64 mic léinn sa chéad bhliain go 203 buachaillí ag deireadh 1894.

Féach ar 
 An Charraig Dhubh

Naisc Sheachtracha 
 St. Andrew's College - suíomh oifigiúil (as Bhéarla amháin)

Notes 

Meánscoileanna in Éirinn