joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Anna Haslam

Ba sufraigéid í Anna Maria Haslam (née Fisher ; 1829–1922) agus ba dhuine suntasach í i ngluaiseacht na mban in Éirinn ón 19ú agus tús an 20ú haois.

Tús a saoil agus Teaghlach 
Rugadh Anna Maria Fisher in Eochaill, Contae Chorcaí, sa bhliain 1829.  Bhí sí an 16ú de 17 leanaí do Jane agus Abraham Fisher. Ba theaghlach de chuid Chumann na gCarad iad agus gnó acu in Eochaill. Tugadh suntas dóibh as a gcuid saothar carthanachta, go háirithe le linn an Ghorta Mhóir .

Anna agus Thomas Haslam 
Phós Anna agus Thomas Haslam ar 20 Márta 1854 in Oifig Chláraithe Chorcaí. Ní raibh aon suim ag an péire faoi linbh is mar sin, bhí an caidreamh aontumhach ar an iomlán.

Tagairtí 

Básanna i 1922
Daoine a rugadh i 1829
Sufraigéidí
Baill de Chumann na gCarad
Daonchairde
Meitreo Mhaidrid

Is córas traenach faoi thalamh é Meitreo Mhaidrid (Spáinnis: Metro de Madrid), 293km fad agus an 14ú córas is faide ar domhan. Tá 1,705 staighre beo agus 529 ardaitheoir sa chóras.

Tiomáineann traenacha an meitreo ar thaobh clé na ráillí mar thiomáin trácht i Maidrid ar an taobh clé roimh an mbliain 1924, cúig bhliain i ndiaidh oscailt an chórais.

Oibríonn na traenacha ó 6r.n. go dtí a dó a chlog ar maidin gach lá. Níor fhan sé oscailte na 24 huair ach amháin i rith World Pride 2017 agus i rith na stoirme shneachta i 2021.

D'oscail córas tram, darbh ainm Metro Ligero ("meitreo éadrom") sa bhliain 2007. Oibríonn an córas coimitéaracht "Cercanías" in éineacht leis an meitreo.

Léarscáil an chórais

Línte 
Tá 302 stáisiún ann agus 12 líne.

Táillí 

Tá an chuid is mó den meitreo istigh i zón A. 

Úsáistear cárta iompar poiblí (Tarjeta Multi) chun ticéid a lódáil. Cosnaíonn sé €2.50 ag na meaisín ticéid a bhliain 2022.

Is féidir ticéad singil a cheannach, idir €1.50 agus €2. €1.50 i zón A don chéad 5 stáisiún agus 10 ceint le haghaidh gach stáisiún ina dhiaidh, le huasmhéid €2 le níos mó ná 10 stáisiún. Is féidir 10 dticéad a cheannaigh a chosnaíonn €12.20 atá níos saoire ná ticéad amháin a cheannach. Tá na ticéid seo bailí ar na busanna freisin.

Tá pas míosúil ar fáil. Taispeántar na praghsanna sa bhliain 2022 sa tábla thíos:

Síntí don chóras 
Tá roinnt síntí pleanáilte.

Líne 3 
Tá sé deimhnithe líne a 3 a shíneadh ó Villaverde Alto sa deisceart go dtí El Casar i Getafe. Beidh ceangal ann le líne 12 (MetroSur) agus líne C-3 den Cercanías. Tosaíonn na hoibreacha tús 2022.

Líne 5 
Tá plean ag Comhphobal Mhaidrid líne a 5 a shíneadh  go dtí Aeropuerto T1-T2-T3, áit a bheidh ceangal leis an aerfort agus líne a 8.

Líne 11 
Cuirfear tús le hoibreacha chun líne a 11 a shíneadh sa dara leath de 2022, Plaza Elíptica, go dtí Valdebebas i dtuaisceart na cathrach. Tógfar an chéad chuid ó Plaza Elíptica go dtí Conde de Casal roimh 2024. Beidh dhá stáisiún nua ann: Comillas agus Madrid Río, agus beidh ceangal le líne a trí i Palos de la Frontera, le líne a sé i gConde de Casal agus le líne 1 agus Cercanías in Atocha. Beidh síneadh ann chomh maith go Cuatro Vientos, áit a bheidh ceangal ann le líne 10 agus Cercanías.

Féach freisin

Tagairtí 

Meitreo
Maidrid
Cruinniú Mullaigh Bhúcairist

Cruinniú mullaigh de chuid na heagraíochta míleata ECAT (Eagraíocht Chonradh an Atlantaigh Thuaidh) a bhí i gCruinniú Mullaigh Bhúcairist 2008 nó an 20ú Cruinniú Mullaigh ECAT a eagraíodh i bPálás na Parlaiminte, Búcairist, an Rómáin ar an 2 – 4 Aibreán 2008.   I measc gnóthaí eile, tugadh cuireadh don Chróit agus don Albáin a bheith páirteach sa Chomhghuaillíocht . Níor tugadh cuireadh d' Iar-Phoblacht Iúgslavach na Macadóine mar gheall ar an aighneas leanúnach maidir le hainmniúchán leis an nGréig . Bhí súil ag an tSeoirsia agus ag an Úcráin a bheith páirteach i bPlean Gníomhaíochta Ballraíochta ECAT,  ach, cé go bhfáiltíonn siad roimh uaillmhianta an dá thír maidir le ballraíocht agus gur aontaigh siad “go mbeidh na tíortha seo ina gcomhaltaí de ECAT”, chinn feisirí ECAT athbhreithniú a dhéanamh ar a n-iarratas i mí na Nollag 2008. .  

An eagla go bhfuil ECAT ag teacht chun cinn i comhghuaillíocht dhomhanda de na teiteanais, agus an toradh is dócha a bheidh air go mhéadófaí an polarúchán agus an míleatú i ngnóthaí idirnáisiúnta, bhí agóidí ag Ceanncheathrú ECAT sa Bhruiséil coicís roimh an gcruinniú mullaigh, agus i mBúcairist.   agus i mBúcairist .  Dhírigh lucht agóide ar chinneadh athnuaite ECAT airm núicléacha a úsáid   agus tacaíocht ECAT do sciath frithdhiúracáin na SA .

Clár oibre an chruinnithe mullaigh 

Thug Craig Kennedy  'President of the German Marshall Fund of the United States' i réamhrá do chruinniú mullaigh Bhúcairist de huid ECAT le fios go mbeidh na hábhair seo a leanas le plé  agus ar chlár cruinnithe mullaigh ECAT. 

 Cumas agus acmhainn ECAT.
 Na teannais sa chaidreamh idir an Rúis-ECAT (3 agus 4 Aibreán).
 Cibearshlándáil.
 Comhpháirtíocht AE-ECAT.
 Slándáil fuinnimh.
 Cobhsaíocht na mBalcán Thiar.
 An misean san Afganastáin (2 agus 3 Aibreán).
 Méadú ECAT (An Albáin, an Chróit, Poblacht Iar-Iúgslavach na Macadóine).
 Ballraíocht i bPlean Gníomhaíochta ECAT (An tSeoirsia agus an Úcráin) (4 Aibreán).
 Todhchaí na Moldóive i ECAT..

Óstach 
Bhí an Rómáin san iomaíocht le haghaidh eagrú an chruinnithe mullaigh seo leis an bPortaingéil, a bhí beartaithe ar dtús chun an cruinniú mullaigh  a óstáil  i 2006, ach sa deireadh ghéill sí i bhfabhar na Laitvia, a tionóladh Cruinniú Mullaigh Ríge 2006 .  Fuair an Rómáin tacaíocht ó na Stáit Aontaithe, agus dúirt Fo-Rúnaí Stáit na SA R. Nicholas Burns i mí na Nollag 2006 go raibh an onóir tuillte ag an Rómáin an imeacht seo a reáchtáil mar gheall ar an méid a chuir sí le comhiarracht na Comhghuaillíochta sa Chogadh san Afganastáin agus ar son cobhsaíochta i gCogadh na hIaráice . Tá an Rómáin ina ball d' ECAT. ó 14 Márta 2004.

Naisc sheachtracha
Bucharest Summit Declaration. 
Introduction by Mr. Craig Kennedy.
John J. Mearsheimer, “The False Promise of Liberal Hegemony”.

Tagairtí
Cruinniú Mullaigh 2008
Cruinniú mullaigh Búcairist 2008
2008 sa Rómáin
2008 sa pholaitíocht
Comhdhálacha taidhleoireachta sa Rómáin
Comhdhálacha taidhleoireachta an 21ú haois
2008 sa chaidreamh idirnáisiúnta
 Comhdhálacha 2008
21ú haois i mBúcairist
An Rómáin agus ECAT
Imeachtaí Aibreán 2008 san Eoraip
Uinseann de Pól

Sagart Francach ba ea Uinseann de Pól nó Vincent de Paul  (24 Aibreán 1581 i bPouy - 27 Meán Fómhair 1660 i bPáras na Fraince).

Féach freisin 

 Cumann Naomh Uinseann de Pól (carthanacht)
 Ord San Uinseann

Tagairtí 
 

Daoine a rugadh i 1581
Básanna i 1660
Naoimh Francacha
Sagairt Chaitliceacha
Scríbhneoirí Francacha
Glóthach shilice

Is éard atá sa ghlóthach shilice ná dé-ocsaíd sileacain i bhfoirm dhímorfach (is é sin gan struchtúr criostalda). Ós rud é go bhfuil sí dímorfach, tá a struchtúr mírialta agus é lán póireanna (poill bheaga). Is í an phóiriúlacht seo is cúis leis gur dual don ghlóthach shilice uisce a ól chuici óna timpeallacht - is é sin gur ábhar tais-scópach é.

Is gnách glóthach shilice a úsáid le taise a ól: mar shampla cuirtear málaí beaga glóthaí silice i bpacáistiú na ngléas teicneolaíochta agus, abair, in easair chait.
Copóg thuathail

Is planda é an copóg thuathail nó cnádán (Arctium minus).  

Plandaí
Glasraí fréimhe
Bréagchóma

Is riocht é an siondróm iniata, mar a thugtar air freisin an bréagchóma freisin, ina mbíonn othar ar an eolas ach nach féidir leo bogadh nó cumarsáid a dhéanamh mar gheall ar pairilis iomlán i mbeagnach gach matán deonach sa chorp ach amháin i gcás gluaiseachtaí ingearacha súl agus caochadh súile Tá an duine comhfhiosach agus slán a dhóthain go cognaíoch le bheith in ann cumarsáid a dhéanamh le gluaiseachtaí súl.  Bíonn torthaí eleictreinceifealagrafaíochta normalachabainteach leis an siondróm  iniata . Leagan de shiondróm iniata is ea an siondróm  iniata iomlán, ina bhfuil pairilis ar na súile freisin.  B'iad Fred Plum agus Jerome B. Posner a chum an téarma don neamhord seo sa bhliain 1966.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
‘Emotional moment’: locked-in patient communicates with family via implant.

Siondróim
Helen O'Connell (úireolaí)

Is ollamh úireolaíochta Astrálach í Helen E. O'Connell AO (rugadh 3 Aibreán 1962) agus ceannródaí i staidéar anatamaíoch an bhrillín . Is príomhthaighdeoir í i réimse anatamaíochta peilbhí baininne agus ba í an chéad bhean í a chríochnaigh oiliúint mar úireolaí san Astráil.

Oideachas 
Sa bhliain 1994, bhain O'Connell céim amach ó Ollscoil Melbourne mar an chéad mháinlia urolaíoch baineann san Astráil . Ó 1994 go 1995, d’aistrigh sí go dtí na Stáit Aontaithe le haghaidh ardoiliúint ( comhaltacht ), leis an néar-úireolaí Edward J. McGuire in Houston, Texas. Sa bhliainI 1997, ghnóthaigh sí céim Mháistreachta do thionscadal ar neamhchoinneálacht úiríneach baineann. Sa bhliain 2004, bhain sí PhD amach sa leigheas i réimse anatamaíochta peilbhí baineann ó Ollscoil Melbourne, Ospidéal Ríoga Melbourne agus Ospidéal Príobháideach Melbourne.

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1962
U. G. Krishnamurti

Fealsúnaí as India ba ea Uppaluri Gopala Krishnamurti, agus nihilí par excellence  (9 Iúil 1918 – 22 Márta 2007). Tugadh "sceimhlitheoir spioradálta" air.

“Ná lean mise, táimse ar strae”, a scríobh sé, agus "“Ní mian linn a bheith saor ón eagla. Ní mian linn ach cluichí a imirt léi agus a bheith ag caint mar gheall ar a bheith saor ón eagla.”

"Cé leis a bhfuil tusa ag caint mar sin? Leat féin, seans. Ní liomsa. Nílimse anseo in aon chor. Cá bhfuilim? Á, dá mbeadh a fhios sin agam. Ni bheidh a fhios sin agam go deo, ar ndóigh, mar nílimse aon áit."

Féach freisin 

 Nihileachas

Naisc 

 Suíomh.  Tá leabhair le U. G. Krishnamurti le híoslódáil saor in aisce anseo
 Spreag Krishnamurti, nó "Krishnamurphy", Gabrield Rosenstock, a scríobh cúpla dán ina stíl.

Tagairtí 

Fealsúna
Daoine Indiacha
Daoine a rugadh i 1918
Básanna in 2007

Nihileachas
Aisling Ní Raghaillaigh

Is polaiteoir Éireannach de chuid Shinn Féin í Aisling Ní Raghallaigh no Aisling Reilly (a rugadh c. 1980). In 2021 tháinig  si in ionad Fhra McCann mar CTR ag déanamh ionadaíochta ar thoghcheantar Iarthar Bhéal Feirste i dtionól na Sé Chontae.    thug sí an chéad óráid iomlán trí Ghaeilge i dTionól na sé chontae.

Bean spóirt 
Tar éis di an A-Leibhéal a chríochnú, chuaigh Aisling ar aghaidh le gairm bheatha a bhaint amach sa scothspórt. Bhuaigh sí Craobhchomórtais Dhomhanda, Comórtais Uile-Éireann, agus gradaim Idirnáisiúnta éagsúla eile sa liathróid láimhe.

Gaeilge 
Is Gaeilgeoir í a d’fhreastail ar Bhunscoil Phobal Feirste agus ina dhiaidh sin ar Coláiste Feirste   

Thug Reilly  an chéad óráid riamh a bhí go hiomlán i nGaeilge don Tionól, Ar an 13 Bealtaine 2022 i ndiaidh a tofa. Cuireadh seirbhís aistriúcháin chomhuaineach ar fáil fad a bhí Aisling Reilly ag labhairt.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1980
Daoine beo
Baill Shinn Féin
Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Daoine as Béal Feirste
Gaeilgeoirí
Mná Éireannacha
Peat and Diesel

Is banna triúir iad Peat and Diesel as Steòrnabhagh, Oileán Leòdhais, Albain, ina bhfuil Calum “Boydie” MacLeòid, Aonghus Scott agus Uilly MacLeòid. Bunaíodh an banna i dtithe baill an bhanna i Steòrnabhagh, agus tháinig méadú ar a n-éileamh i ndiaidh daoibhe físéain a chuir ar na meáin shóisialta. Fá dtaobh de shaol an oileáin atá amhráin an bhanna don chuid is mó agus is i mBéarla den chuid is mó atá a gcuid amhráin ach bíonn foclaí agus frásaí i nGaeilge na hAlban fite fuaite sna liricí.

In 2019, bhain an banna “Banna Beo na Bliana” ag na Duaiseanna Cheol Traidisiúnta na hAlban (Na Trads). I 2020 bhain siad "An Físeán Ceoil is Fearr" (don fhíseán "Calum Dan's Transit Van") ag Na Trads. Chomh maith leis sin, moladh iad don albam is fearr (don albam Light my Byre ), ach chaill siad cionn is gur bhain Hamish Napier le The Woods.

Baill reatha 

 Calum ‘Boydie’ MacLeòid (giotár agus ceol gutha)
 Aonghus Scott (bosca ceoil)
 Uilly MacLeòid (drumaí)

Dioscliosta

Albaim stiúideo

Albaim beo

Tagairtí
Dúlra

An saol máguaird, seachas mar atá déanta ag an duine (ar nós plandaí, ainmhithe, aibhneacha, cnoic srl.), is ea an dúlra, nó an nádúr. Sainmhíniú eileː na dúile uile na cruinne trí chéile.

Féach freisin 

 Na dúile

Tagairtí 

Nádúr
Iga Świątek

Is imreoir leadóige gairmiúla as An Pholainn í Iga Natalia Świątek. Rugadh í ar an 31 Bealtaine 2001.  Tá aon chomórtas Grand Slam amháin buaite aici - 1 French Open.

Imreoirí leadóige Mná
Daoine a rugadh i 2001
Daoine beo
Emma Raducanu

Is imreoir leadóige gairmiúla as An Ríocht Aontaithe í Emma Raducanu. Rugadh í ar an 13 Samhain 2002.  Bhuaigh sí Wimbledon i 2021.

Tagairtí 

Imreoirí leadóige Mná
Daoine a rugadh i 2002
Daoine beo
Leylah Fernandez

Is imreoir leadóige gairmiúla as Ceanada í Leylah Annie Fernandez. Rugadh í ar an 6 Meán Fómhair 2002. 

Imreoirí leadóige Mná
Daoine a rugadh i 2002
Daoine beo
Conor McManus

Is peileadóir Gaelach as Muineachán é Conor McManus. Rugadh é ar an 30 Samhain 1987. Imríonn sé le haghaidh Muineachán agus Uí Néill Chluain Tiobraid.

Peileadóirí Gaelaí
Daoine as Contae Mhuineacháin
Daoine beo
Daoine a rugadh i 1987
Cantúin na hEilvéise

CuimsíonnIs 26 cantún na hEilvéise ( Gearmáinis : Kanton ; Fraincis : canton  ; Iodáilis: cantone; Rumantsch Grischun: chantun) ballstáit Chónaidhm na hEilvéise.  D'úsáideadh  chun tagairt a dhéanamh ar na chéad trí chomhghuaillithe cónasctha a bhunaigh Cónaidhme na hEilvéise sa chéad áit. Tá achoimre ar an dhá thréimhse thábhachtach i bhforbairt na Sean-Chónaidhme Eilvéise le téarmaí  (‘Ocht gCantón’; ó 1353–1481) agus  (13 Cantóin, ó 1513–1798). 

Bhí gach cantún de Shean-Chónaidhm na hEilvéise ar a dtugtaí Ort freisin (‘suíomh’, ó roimh 1450), nó Stand (‘eastát’, ó c.  1550), ina stát iomlán ceannasach a raibh a rialuithe teorann féin, a arm, agus a airgeadra féin acu, ó shíniú Síocháin Westfalen (1648) ar a laghad go dtí bunú an stáit fheidearálaigh san Eilvéis sa bhliain 1848, le tréimhse ghairid de rialtas láraithe le linn na Poblachta Helvetic (1798-1803). Tá an téarma Kanton in úsáid go forleathan ón 19ú haois. cantún de Chónaidhm na hEilvéise Sean, ar a dtugtaí  freisin (‘suíomh’, ó roimh 1450), nó  (‘eastát’, ó c. 1550 ), stát iomlán ceannasach a raibh a rialtáin teorann féin, a arm, agus a airgeadra féin ó Chonradh Westphalia (1648) ar a laghad go dtí bunú stát feidearálach na hEilvéise in 1848, le tréimhse ghairid de rialtas láraithe le linn na Poblachta <b>Helvética</b> (1798–1803). Tá an téarma Cantún in úsáid go forleathan ón 19ú haois.

Tagairtí
 
Fo-ranna na hEilvéise
Cantúin
An Eilvéis 1
Cantúin, an Eilvéis
Liosta d'áiteanna a bhfuil cónaí ann san Eilvéis
Aedes aegypti

Is muiscít í Aedes aegypti, muiscít an fhiabhrais bhuí, gur féidir le fiabhras deinge, chikungunya, fiabhras Zika, víris Mhayaro agus an fhiabhrais bhuí, agus gníomhairí galair eile a scaipeadh . Is féidir an mhuiscít a haithint trí mharcanna dubha agus bána ar a cosa agus marcáil i bhfoirm lire ar dhromchla uachtarach a tóracs . Is san Afraic a tháinig an mhuiscít seo, ach tá sí le fáil anois i réigiúin trópaiceacha, fothrópaiceacha agus mheasartha ar fud an domhain.

Bitheolaíocht

Tagairtí
aegypti
Feithidí a rinne cur síos orthu in 1762
fiabhras Dengue
Veicteoirí feithidí de phataiginí daonna
Fiabhras buí
Chikungunya
Diptera na hAfraice
Tacsóin ainmnithe ag Carl von Linné
Fritz Bayerlein

Bhí Fritz Hermann Michael Bayerlein (14 Eanáir 1899 – 30 Eanáir 1970) ina ghinearál i Wehrmacht na Gearmáine Naitsíoch le linn an Dara Cogadh Domhanda. Bhí sé ina oifigeach foirne ar dtús, páirteach le Erwin Rommel san Afrika Korps. Ansin bhí sé i gceannas ar an 3ú Rannán Panzer, ar Rannán Panzer Lehr agus ar Chór Airm LIII i láthair chogaidh na hEorpa. Fuair Bayerlein an bonn 'Crois an Ridire le Duilleoga Daracha agus Claimhte' .

Dara Cogadh Domhanda 

D'fheidhmigh Bayerlein mar oifigeach foirne don Ghinearál Heinz Guderian le haghaidh ionradh na Polainne agus Cath na Fraince . In Oibríocht Barbarossa, ionradh an Aontais Shóivéadaigh, i mí an Mheithimh 1941, cuireadh Bayerlein chuig  na foirne ag Panzerghrúpa 2 de chuid Guderian. Tar éis Chath Kiev, aistríodh Bayerlein chuig foireann an Ghinearáloberst Erwin Rommel . Aistríodh Bayerlein go dtí an Führerreserve i Lúnasa 1942, ansin cuireadh é ag obair san Afrika Korps mar Cheann Foirne.

Tagairtí

Básanna i 1970
Daoine a rugadh i 1899
Criostalstruchtúr

Sa chriostalagrafaíocht, is éard atá i struchtúr criostail ná cur síos ar shocrú ordaithe na n-adamh, na n- iain nó na móilíní in ábhar criostalach.   Tarlaíonn struchtúir ordaithe ó nádúr intreach na gcáithníní comhpháirte chun patrúin siméadracha a fhoirmiú arís agus arís eile  feadh phríomhthreoracha an spáis tríthoiseach san ábhar.

Tagairtí
Airíonna ceimiceacha
Fisic ábhair chomhdhlúite
Criostalagrafaíocht
Eolaíocht na n-ábhar
Criostail
Córais choincheapúla
Howard James Hubbard

Is prealáid de chuid na hEaglaise Caitlicí Rómhánacha agus Easpag Emeritus de Dheoise Albany é Howard James Hubbard (rugadh 31 Deireadh Fómhair, 1938). Ba é Hubbard an naoú Easpag Albany, ag fónamh mar easpag ó 27 Márta 1977 go 10 Aibreán 2014 .

Luathshaol agus ministreacht 
Rugadh Howard Hubbard i Troy, Nua-Eabhrac, do Howard agus Elizabeth Hubbard. D’fhreastail sé ar Scoil Phádraig agus ar Institiúid La Salle, ag dul isteach i Seimineár Mater Christi sa bhliain 1956 . Chuir sé a chuid staidéir ar aghaidh ag St. Joseph's Seminary, Dunwoodie, ( áit a bhfuair sé céim choláiste san fhealsúnacht ) agus ag an <i>Pontificia Università Gregoriana</i> sa Róimh. Le linn dó a bheith sa Róimh, gaireadh Hubbard chun na sagartachta ar 18 Nollaig, 1963.   Rinne sé staidéar iarchéime i réimse na seirbhísí sóisialta ag Ollscoil Chaitliceach Mheiriceá i Washington, DC

Tagairtí
Daoine beo
Daoine a rugadh i 1938
American Idol (sraith 18)

Is comórtas amhránaíoctha teilifíse cruthaithe as Simon Fuller é American Idol, a tosaíodh sa Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhilain 2002. Craolann sé ar ABC. Thosaigh an seachtú sraith déag American Idol ar 16 Feabhra 2020 agus chríochnaigh se ar an 17 Bealtaine 2020.

B'é seo an dara sraith American Idol ó shin go raibh sé curtha ar ceal ar Fox sa bhliain 2016.

Ba iad Katy Perry, Luke Bryan agus Lionel Richie na breithiúna don sraith seo. D'fhill Ryan Seacrest mar láithreoir. Bhuaigh Just Sam an tsraith agus tháinig Arthur Gunn sa dara háit.

Cairt Díbeartha

Tagairtí 

American Idol
2020 séasúir teilifíse
American Idol (sraith 19)

Is comórtas amhránaíoctha teilifíse cruthaithe as Simon Fuller é American Idol, a tosaídoh sa Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhilain 2002. Craolann sé ar ABC. Thosaigh an seachtú sraith déag American Idol ar 14 Feabhra 2021 agus chríochnaigh se ar an 23 Bealtaine 2021.

B'é seo an dara sraith American Idol ó shin go raibh sé curtha ar ceal ar Fox sa bhliain 2016.

Ba iad Katy Perry, Luke Bryan agus Lionel Richie na breithiúna don sraith seo. D'fhill Ryan Seacrest mar láithreoir. Bhuaigh Chayce Beckham an tsraith agus tháinig Willie Spence sa dara háit.

Cairt Díbeartha

Tagairtí 

American Idol
2021 séasúir teilifíse
Starosta

Téarma de bhunadh Slavach é starosta nó starost,  ( Polainnis: starosta, Laidin: capitaneum , Gearmáinis: starost) a chuireann in iúl seanóir pobail arbh é a ról sócmhainní cinnidh nó eastáit teaghlaigh a riaradh. Aistríonn an fhréamh Slavach 'starost' go dtí "sinsearach". Ón Mheánaois, b'oifigeach i bpost ceannaireachta i raon comhthéacsanna sibhialta agus sóisialta ar fud Lár agus Oirthear na hEorpa a bhí i gceist. Ó thaobh bardais de, bhí starosta go stairiúil ina oifigeach sinsearach riaracháin ríoga, comhionann leis an Sirriam Contae nó leis an Seanascal seanchaite, agus ar aon dul le Rector provinciae. Sa Pholainn, riarfadh starosta críoch an choróin nó ceantar sainithe ar a dtugtar starostwo .

Tagairtí
Ceannairí rialtais áitiúil
Teidil Shlavacha
Teidil Uaisle
Teidil Pholainnise
Rialtas áitiúil in Impireacht na Rúise
Emma (scannán de 2020)

Is coméide rómánsúil seanré de 2020 í Emma (stílithe mar Emma.). Stiúir Autumn de Wilde í de script scannáin le Eleanor Catton a bhunadh ar an úrscéal a scríobh Jane Austen i 1815. Tá príomhpháirt ag Anya Taylor-Joy mar Miss Emma Woodhouse, bean óg shaibhir ghalánta a bhfuil ina cónaí lena hathair i Sasana i rith thréimhse na Leasríochta. Baineann sí sult as cleamhnas a dhéanamh agus cuireann sí a ladar go mór i saolta rómánsúla na ndaoine atá mór léi. Sa bhfoireann lena cois atá Johnny Flynn agus Josh O'Connor agus Callum Turner agus Mia Goth agus Miranda Hart and Bill Nighy mar aisteoirí tacaíochta.  
Scannáin na Breataine
Scannáin Mheiriceánacha
Scannáin 2020
Scannáin Béarla
Taras Shevchenko

Ba fhile Úcránach, scríbhneoir, ealaíontóir, pearsa phoiblí agus pholaitiúil, béaloideasaí agus eitneagrafaí    é Taras Hryhorovych Shevchenko, ar a dtugtar freisin Kobzar Taras, nó go simplí Kobzar (bard i gcultúr na hÚcráine is ea kobzar (Úcráinis:кобзар) ) Breathnaítear ar a oidhreacht liteartha mar bhunchloch na nua- litríochta Úcráinise agus, den chuid is mó, na nua-Úcráinise, cé go bhfuil sí difriúil ó theanga a chuid dánta.  Ba í caint na ndaoine a chleachtadh sé ina chuid scríbhinní, seachas teanga ”shaorga” liteartha.  Tá cáil ar Shevchenko freisin as an iliomad sárshaothar a rinne sé mar phéintéir agus mar maisitheoir. 

Ba chomhalta é den Acadamh Impiriúil Ealaíon. (Rúisis: Российская Академия художеств) Cé nach raibh sé riamh ina bhall de Bhráithreachas na Naomh Cyril agus Methodius, (Úcráinis: Кирило-Мефодіївське братство, (Rúisis: Кирилло-Мефодиевское братство), sa bhliain 1847 ciontaíodh Shevchenko go polaitiúil as neamhspleáchas na hÚcráine a chur chun cinn go follasach, ag scríobh dánta i dteanga na hÚcráine, agus as magadh a dhéanamh ar bhaill Theach Impiriúil na Rúise. Murab ionann agus baill an chumainn nár thuig go raibh smaoineamh ar an Úcráin neamhspleách mar thoradh ar a ngníomhaíocht, de réir na bpóilíní rúnda, ba é curadh an neamhspleáchais é.

Saol

Óige 

Rugadh Taras Shevchenko ar 9 Márta i sráidbhaile Moryntsi, contae Zvenyhorodka, Gobharnóireacht Chív, Impireacht na Rúise ( sa lá atá inniu ann Zvenyhorodka Raion, an Úcráin ). Ba é an tríú leanbh tar éis a dheirfiúr Kateryna  agus a dheartháir Mykyta,  de theaghlach tuathánach seirfeach Hryhoriy Ivanovych Shevchenko (1782?–1825) agus Kateryna Yakymivna Shevchenko (Boiko) (1782? - 6 Lúnasa 1823), iad araon faoi úinéireacht an tiarna talún Vasily Engelhardt . De réir finscéalta an teaghlaigh, ba Cosacaigh iad sinsir Taras a d'fhóin san Óstach Zaporizhzhia agus a ghlac páirt in éirí amach na gCosacach an 17ú agus an 18ú haois. Cuireadh iad siúd a ghlac páirt sna héirí amach faoi chois go brúidiúil i Cherkasy, Poltava, Cív, agus Chernihiv, eachtra a chur isteach ar an ngnáthshaol sóisialta ar feadh blianta fada ina dhiaidh sin. Rinneadh sclábhaithe den chuid is mó den daonra áitiúil ansin agus fágadh iad i ngreim ag an mbochtaineacht.

Tagairtí
Básanna i 1861
Daoine a rugadh i 1814
Nestor Makhno

Ainrialaí réabhlóideach Úcránach ab ea Nestor Ivanovych Makhno (Úcráinis: Не́стор Івáнович Махно́), ar a dtugtar freisin Bat'ko Makhno (Úcráinis:Бáтько Махно́), a bhí ina cheannasaí ar arm neamhspleách ainrialaitheach san Úcráin ó 1917 go 1921.

Tagairtí
Daoine a cuireadh i Reilig Père Lachaise
Básanna i 1934
Daoine a rugadh i 1888
Léon Blum

Príomh-aire ar an Fhrainc,de chuid an eite chlé, ab ea Léon Blum (9 Aibreán 1872 – 30 Márta 1950), agus Sóisialaí go smior,

Beatha 

Tháinig Blum faoi thionchar Jean Jaurès sna 1900idí, Sóisialaí diongbháilte. Sa bhliain 1904, In éineacht le Jaurès, bhunaigh sé L'Humanité, nuachtán de chuid Section Française de l'Internationale Ouvrière (SFIO) ag an am.

Ar an 4 Meitheamh 1936, bhí Blum tofa ina phríomh-aire ar an Fhrainc, i mbun 'Fronta an Phobail', rialtas Sóisialach,  D'fhan sé sa phost sin go dtí 1937. Toghadh é arís in 1938, 1946-47 agus ceapadh Blum mar leas-phríomh-aire sa bhliain 1948. 

Bhain 'Fronta an Phobail' amach leasuithe tábhachtacha sna 1930idí ; bhunaigh an rialtas córas leasaithe shóisialta mar shampla. 

D'fhógair rialtais daonlathacha na hEorpa polasaí frith-idirghabhála le linn Chogadh Cathartha na Spáinne. Bhí faitíos ar an rialtas faoi Léon Blum cúnamh a thabhairt don rialtas Spáinneach ar eagla go leathnódh an choimhlint go dtí a dtír féin. 

Le linn an Dara Chogadh Dhomhanda, tógadh Blum mar “ghiall”, i bpríosún i mBuchenwald, Dachau agus i dTioróil na hOstaire. Fuair a dheartháir, René Blum, an córagrafaí a bhunaigh Bailé Ceoldráma Mhonacó, bás san Uileloscadh. Bhí an t-ádh glan ar Léon Blum féin nár cuireadh chun báis é.

Féach freisin 

 Sóisialachas

Tagairtí 

Polaiteoirí na Fraince
Daoine a rugadh i 1872
Básanna i 1950
Litríocht na Peirsise

Is éard atá i gceist le litríocht na Peirsise  (as Peirsis: ادبیات فارسی) ná iomlán na saothar litríochta atá scríte i bPeirsis. Dar le daoine áirithe, d’fhéadfaí saothair atá scríte i dteangacha eile de chuid mhuintir na Peirse a chur san áireamh leis (saothair Ghréigise agus Araibise, mar shampla). 

Teanga Ind-Eorpach is ea an Pheirsis. De ghnáth, scríobhtar leis an aibítir Pheirseach-Arabach í, aibítir atá bunaithe ar an aibítir Arabach.

Téann litríocht na Peirsise siar go dtí an bhliain 650 RC, nuair a scríobhadh na clochscríbhinní is ársa atá fágtha de chuid na n-Aicéméinídeach. Is sa tSean- agus sa Mheán-Pheirsis a scríobhadh na clochscríbhinní sin. Ón mbliain 650 AD ar aghaidh a thosnaíonn litríocht na Peirsise i gceart, áfach, thart ar an dtréimhse nuair a tháinig an tIoslam go dtí an Iaráin agus a chuir na hIoslamaigh an tír agus a muintir fé smacht. Tar éis dosna hAbasaigh teacht i gcumhacht, rud a tharla thart ar an mbliain 750 AD, is de bhunadh na Peirse a bhíodh móramh scríobhaithe agus mhaorlathaithe Impireacht an Ioslaim, chomh maith le móramh scríbhneoirí agus fhilí na Impireachta leis.

Scríobhadh muintir na Peirse i bPeirsis agus in Araibis, ach bhíodh an lámh in uachtar ag an bPeirsis i measc lucht na litríochta. 

Tá áit ar leith ag filíocht na Peirsise i litríocht an domhain. Traidisiún filíochta rí-shaibhir atá inti, traidisiúin a chlúdaíonn an fhilíocht eipiciúil, an fhilíocht staire, an fhilíocht fhealsúnachta, filíocht an ghrá agus filíocht an mhisteachais. 

Tá ardchlú ar mhórfhilí na Peirse – leithéidí Saadi, Hafez agus Rumi –, filí go bhfuil saothair dá chuid aistrithe ar fud an domhain agus a d’imir tionchar nach beag ar litríocht go leor tíortha eile. Níl an aithne idirnáisiúnta chéanna ar scríbhneoirí comhaimseartha na Peirsise, scríbhneoirí cosúil le Hedayat, Chariati, Fereydoun Moshiri agus Forough Farrokhzad.

Tagairtí 

Cultúr na Peirsise
PAW Patrol

Is sraith teilifíse ríomhaire-bheoite do pháistí ó Cheanada é PAW Patrol a chruthaigh Keith Chapman. Tá sé léirithe ag Spin Master Entertainment, le beochan curtha ar fáil ag Guru Studio. I gCeanada, craoltar an tsraith go príomha ar TVOKids, a chuir réamhamharc ar an seó ar fáil den chéad uair i mí Lúnasa 2013. Craoladh an tsraith den chéad uair sna Stáit Aontaithe ar Nickelodeon ar 12 Lúnasa 2013.

 Cláir Teilifíse Cheanada
Cartúin
Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2013
Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis

Bronnann an Tionól Nobel an Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis gach bliain ag Institiúid Karolinska i Stócólm as fionnachtana sármhaithe san fhiseolaíocht nó sa leigheas . Ní duais amháin atá sa Duais Nobel, ach cúig dhuais ar leith a bhronntar, de réir uacht Alfred Nobel i 1895, “dóibh siúd a thug an tairbhe is mó don chine daonna i rith na bliana roimhe sin”. Bronntar Duaiseanna Nobel i réimsí na Fisice, na Ceimice, na Fiseolaíochta nó an Leighis, na Litríochta agus na Síochána.

Féach freisin 

 Duais Nobel na Síochána
 Duais Nobel na Litríochta
 Duais Nobel na Ceimice
 Duais Nobel na Fisice

agus

 Duais Cuimhneacháin Nobel na nEolaíochtaí Eacnamaíochta (nó Duais Sveriges Riksbank na nEolaíochtaí Eacnamaíochta i gCuimhne ar Alfred Nobel)

Tagairtí 

Duais Nobel
Fiseolaíocht
Leigheas
Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis
Katrina vanden Heuvel

Is eagarthóir agus foilsitheoir Meiriceánach í Katrina vanden Heuvel, a rugadh 7 Deireadh Fómhair 1959. Tá sí ina foilsitheoir, ina páirtúinéir agus ina hiareagarthóir ar an iris fhorásach The Nation. Bhí sí ina heagarthóir ar an iris ó 1995 go 2019, nuair a tháinig DD Guttenplan i gcomharbacht uirthi. Is minic a bhíonn sí ina tráchtaire ar chláir teilifíse polaitiúla. Tá Vanden Heuvel ina ball den Chomhairle um Chaidreamh Eachtrach (Béarla:Council on Foreign Relations), meitheal smaointe neamhbhrabúis sna Stáit Aontaithe.Tá Duais Norman Mailer faighte aici.

Luathshaol agus oideachas
Rugadh Katrina vanden Heuvel i gCathair Nua-Eabhrac, iníon Jean Stein, ban-oidhre, údar sárdhíola, agus eagarthóir na hirise liteartha Grand Street; Ba é William vanden Heuvel a hathair, aturnae, iar-ambasadóir SAM, ball de riarachán John F. Kennedy, fear gnó agus údar.  Tá deirfiúr amháin agus beirt leasdeirfiúr aici. Ba iad a seantuismitheoirí ar thaobh a máthar bunaitheoir Music Corporation of America Jules C. Stein agus Doris Babbette Jones (Jonas ar dtús). Trína seanmháthair Doris Babbette Jones, tá gaol mar col ochtair i bhfad amach aici leis an aisteoir agus fear grinn George Jessel. Her mother was from a Jewish family Ba de theaghlach Giúdach a máthair agus ba de bhunadh Ísiltíreach agus Beilgeach a hathair.

Bhain Vanden Heuvel céim amach ó Scoil na Tríonóide i 1977.  Bhain sí céim Baitsiléir Ealaíon summa cum laude san pholaitíocht ó Ollscoil Princeton i 1981 tar éis di tráchtas sinsearach a chríochnú dar teideal  "American Victims:A Study of the Anti-Communist Crusade.  Le linn di a bheith ag Princeton, bhí sí ina heagarthóir agus ar deireadh mar phríomheagarthóir ar an Nassau Weekly, foilseachán scoile, agus bhí intéirneacht aici san iris National Lampoon i 1978.  D’oibrigh sí ansin mar chúntóir léiriúcháin ag ABC ar feadh dhá bhliain.

Tagairtí

Iriseoirí Meiriceánacha
Scríbhneoirí Meiriceánacha
Daoine beo
Daoine a rugadh i 1959
Pantanal

Is réigiún nádúrtha é an Pantanal a chuimsíonn an ghnáthóg bhogaigh thrópaiceach agus na féarthailte faoi thuilte is mó ar domhan. Tá sé suite go príomha laistigh de stát na Brasaíle Mato Grosso do Sul, ach síneann sé isteach i Mato Grosso agus codanna den Bholaiv agus Paragua . Scaipeann sé thar achar measta idir 140,000 agus 195,0000 ciliméadar cearnach. Tá éiceachórais fho-réigiúnacha éagsúla ann, agus tréithe sainiúla hidreolaíocha, geolaíochta agus éiceolaíochta ag gach ceann díobh; tá suas le 12 acu léirshainithe.

Tagairtí
 
Sabhánaí agus féarthailte faoi thuilte
Éiciréigiúin na Bolaive
Éiciréigiúin na Brasaíle
Éiciréigiúin Pharagua
Éiciréigiúin Mheiriceá Theas
Abhantrach Río de la Plata
Tuilemhánna Mheiriceá Theas
Réigiúin nádúrtha
Seascainn Mheiriceá Theas
Féarthailte na Bolaive
Féarthailteh na Brasaíle
Féarthailte Pharagua
Tíreolaíocht Mhato Grosso do Sul
Tírghnéithe Mhato Grosso do Sul
Bogaigh na Brasaíle
Bogaigh na Bolaive
Bogaigh Pharagua
Réigiúin na Brasaíle
Réigiúin Mheiriceá Theas
Cúigí fiseolaíocha
Láithreáin Ramsar sa Bhrasaíl
Láithreáin Ramsar sa Bholaiv
Láithreáin Ramsar i bParagua
Tearmainn bhithsféir na Brasaíle
Láithreáin Oidhreachta Domhanda sa Bhrasaíl
Na rudaí is mó de réir achair
Cathleen Ni Houlihan

Léiríodh "Cathleen Ni Houlihan", ceann de na drámaí is mó chlú de chuid William Butler Yeats, ar 2 Aibreán. 1902 don chéad uair.

Ghlac Gonne an príomhpháirt i ndráma Yeats, mar Cathleen nó “seanbhean Éireannach” a caoineann dá ceithre cúige a ghabh an coilíneach Sasanach. 

Bhí Máire Nic Shiubhlaigh ar bhunaitheoirí Amharclann na Mainistreach agus ise sa phríomhról mná ar oíche oscailte na hamharclainne sa bhliain 1904, is é sin Cathleen Ni Houlihan,

Smaoinigh Yeats gur chabhraigh sé le hÉirí Amach na Cásca. “Did that play of mine send out certain men the English shot?” a scríobh sé níos mó ná 20 bhliain tar éis na hócáide. Bheadh an seanbhean bhocht ina banríon álainn dá mbeadh fir óga sásta daoine a mharú agus fáil bás di.

Féach freisin 

 Drámaíocht Éireannach

Tagairtí 

Athbheochan na Gaeilge
Drámaí
W. B. Yeats
Amharclann na Mainistreach
Transpantaneira

Is bóthar é an Transpantaneira, ar a dtugtar MT-060 freisin, a thrasnaíonn an pantanal, i stát Mato Grosso sa Bhrasaíl .

Is nasc é an bóthar idir cathair Poconé agus an baile Porto Jofre . Tá sé 147 km ar fad agus trasnaíonn sé nach lú ná 122 droichead adhmaid.

Tagairtí

Mórbhealaí sa Bhrasaíl
Modhanna iompair i Mato Grosso
Pantanal
Fia glamach

Is speiceas é an fia glamach ( Muntiacus muntjak ), ar a dtugtar freisin an  fiadh-comhartaich i nGaeilge na hAlban , atá dúchasach do Dheisceart agus Oirdheisceart na hÁise. Tá sé liostaithe mar is lú imní ar Liosta Dearg an AICD .

Tagairtí
Tony Holohan

Ollamh, agus iar-Phríomhoifigeach Leighis sa Roinn Sláinte, is ea an Dochtúir Tony Holohan.

Gairm 

Bhain Holohan cáilíocht amach mar dhochtúir ag Ospidéal Ollscoile Bhaile Átha Cliath i 1991. 

Ceapadh é ina leas-phríomhoifigeach leighis i 2001 sara thosnaigh sé sa ról mar phríomhoifigeach leighis i Mí na Nollag 2008. 

D'éirigh sé ina chathaoirleach ar an bhFoireann Náisiúnta Éigeandála Sláinte Poiblí a chuir comhairle ar an Rialtas maidir le paindéim Covid-19.

D'éirigh sé as an post sin sa bhliain 2022 chun tús a chur le ról mar Ollamh le Straitéis Shláinte agus Ceannaireacht  i gColáiste na Tríonóide.

Féach freisin 

 An Roinn Sláinte

Tagairtí 

Alumni COBÁC
Daoine as Contae Luimnigh
Lianna Éireannacha
Daoine beo
Ollaimh Éireann
Zhou Guanyu

Is tiománaí Síneach de chuid Fhoirmle a hAon é Zhou Guanyu(An tSínis: 周冠宇, Pinyin: Zhōu Guànyǔ). Rugadh i Shang-hai, an tSín é ar 30 Bealtaine 1999. I 2022, beidh sé ag glacadh páirt i gCraobh Domhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann Alfa Romeo.

Tagairtí 

Tiománaithe Foirmle a hAon
Daoine a rugadh i 1999
Daoine beo
Luis de Alburquerque de Melo Pereira y Cáceres

Oifigeach míleata Portaingéalach agus riarthóir coilíneachta ab ea Luis de Alburquerque de Melo Pereira y Cáceres ( Sátão, 21 Deireadh Fómhair 1739 – 7 Iúil 1797).

Ba é an ceathrú gobharnóir agus captaen ginearálta den 'Capitanía de Mato Grosso' sa Bhrasaíl. Ghlac sé seilbh ar an bpost ar 13 Nollaig 1772 agus shealbhaigh sé é go dtí 1788, nuair a tháinig a dheartháir Juan i gcomharbacht air. Le linn a rialtais, tógadh Fuerte de Coímbra agus Fuerte Príncipe de Beira, agus bunaíodh na cathracha Alburquerque (Corumbá, faoi láthair), Ladario, Villa María Cáceres, faoi láthair), Casalvasco (Villa Bella de la Santísima Trinidad, faoi láthair) agus Salinas. Leis na boinn seo bhí sé i gceist fearann na Portaingéile sa cheantar a chomhdhlúthú chun stop a chur le dul chun cinn na Spáinneach.

Leabharliosta 

 Mendonça, Rubens de, Encyclopedia of Mato Grosso ainmneacha.

Naisc sheachtracha 

 DO DIÁRIO DE LUÍS DE ALBUQUERQUE MELO PEREIRA CÁCERES, O Portal da História, Foinse: Gilberto Freyre, Ranníocaíocht le Socheolaíocht Beathaisnéis. Nó mar shampla de Luís de Albuquerque, gobharnóir Mato Grosso no fim do seculo XVIII, II: Documentário, [Lisboa , Acadamh Idirnáisiúnta Chultúr na Portaingéile, [1968], lgh.9-48. ]

Tagairtí
Daoine a rugadh i Sátão
Gobharnóirí na Brasaíle coilíní
Athchóiriú aza-Cope

Tá tábhacht phraiticiúil ard chomh maith le tábhacht choincheapúil sa cheimic orgánach le hathchóirithe , go háirithe iad siúd ar féidir leo páirt a ghlacadh in imoibrithe cascáideacha, mar shampla na hathchóirithe aza-Cope, mar gheall ar a gcumas castacht struchtúrach a thógáil go tapa as ábhair tosaigh simplí. Is samplaí iad na hathchóirithe aza-Cope, arb é athchóiriú [3,3] sigme-trópach a aistríonnnaisc shingile agus naisc dhúbailte idir dhá chomhpháirt aillileach. De réir rialacha Woodward-Hoffman, téann athchóirithe teirmeacha aza-Cope ar aghaidh ar an dromchla.  De ghnáth déantar athchóirithe aza-Cope a rangú de réir shuíomh na nítrigine sa mhóilín (féach ar an íomhá):

Naisc shrachtracha
Aza-Cope Rearrangement.
Cope rearrangement.
Cope rearrangement.

Tagairtí
Imoibrithe athchóirithe
Imoibrithe baisteacha
Masha Gessen

Iriseoir agus scríbhneoir Rúiseach-Mheiriceánach is ea Maria Alexandrovna Gessen (Rúisis: Мари́я Алекса́ндровна Ге́ссен), nó Masha Gessen mar is fearr aithne uirthi. Rugadh í ar 13 Eanáir 1967 i Moscó. Is cainteoir neamhbhalbh ar Vladímír Pútín agus Donald Trump í. Cónaíonn sí sna Stáit Aontaithe.

A luathshaol
Rugadh Masha Gessen isteach i dteaghlach Giúdach i Moscó. Sa bhliain 1981, agus í ina déagóir fós, bhog muintir Gessen go dtí na Stáit Aontaithe mar chuid de chlár athlonnaithe teifeach faoi choimirce rialtas na Stát Aontaithe. Mar dhuine óg fásta sa bhliain 1991, chuaigh sí ar ais go Moscó, mar ar oibrigh sí mar iriseoir. Tá saoránacht Rúiseach agus Mheiriceánach aici. Tá triúr deartháireacha aici: Keith, Daniel agus Philip Gessen.

Gairmré Mhasha Gessen
Bhí Gessen ar bord stiúrthóirí Thriantáin, eagraíocht i Moscó dírithe ar chearta LADT, ó 1993 go 1998.

Sa bhliain 2008, scríobh Gessen 2008 próifíl ar Vladímír Pútín don iris úd Vanity Fair inar scríobh sí gur ógfhear é a bhí ag iarraidh a bheith ina bhithiúnach ("aspiring thug") agus gur thosaigh éabhlóid siar na Rúise laethanta i ndiaidh instealladh Phútín mar uachtarán sa bhliain 2000.

Sa leabhar The Man Without a Face: The Unlikely Rise of Vladimir Putin, déanann Gessen cuntas ar éirí chun cumhacht Phúitín agus chúrsaí polaitíochta na Rúise i nginearálta san am úd. Foilsíodh an leabhar ar 1 Márta 2012 agus aistríodh í go 20 teanga.

Eile
Tá deartháir le Mhasha, Keith Gessen (r. 1975), ina scríbhneoir, iriseoir, aistritheoir agus leas-ollamh ag Ollscoil Columbia i gCathair Nua-Eabhrac.

Tagairtí

Iriseoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1967
Daoine beo
Daoine neamh-dhénártha
Daoine trasinscneacha
Scríbhneoirí Giúdacha‎
Thescelosaurus

Is géineas é Thescelosaurus ( Gréigis:"reiptíl iontach") arna ionadú ag speiceas amháin de dhineasár ornatapóideach, a mhair ag deireadh na tréimhse Cailcí, thart ar 73 go 67 milliún bliain ó shin, sa Champánach agus sa Mháistríteach, mar atá Meiriceá Thuaidh anois.  Bhí sé ar cheann de na baill dheireanacha den fhána roimh díothaithe an Chailcigh-Treasaigh timpeall 65.5 milliún bliain ó shin. Tagann a ainm géineasach ón Sean-Ghréigis θέσκελος theskelos- a chiallaíonn "álainn", "iontach", nó "den scoth" agus σαυρος saurus " laghairt",  Léiríonn caomhnú agus iomláine go leor dá heiseamail go mb’fhéidir gurbh fhearr leis cónaí in aice le sruthanna.

Tagairtí

Dineasáir an Chailcigh Dhéanaigh
Dineasáir Mheiriceá Thuaidh
Ornithopoda
Olaf Scholz

Is polaiteoir Gearmánach é Olaf Scholz ( a rugadh   ) a bhí ina sheansailéir ar an nGearmáin ón 8 Nollaig 2021. Mar bhall den Sozialdemokratische Partei Deutschlands (SPD) (Gaeilge: Pháirtí Daonlathach Sóisialta) bhí sé ina Leas-Seansailéir faoi Angela Merkel agus mar Aire Airgeadais Cónaidhme ó 2018 go 2021. Bhí sé freisin ina Chéad Mhéara ar Hamburg ó 2011 go 2018 agus ina leascheannaire ar an PDS ó 2009 go 2019. Tar éis toghchán feidearálach na Gearmáine sa bhliain 2021, bhunaigh Scholz a rialtas feidearálach trína pháirtí féin a iontráil i gcomhrialtas le Bündnis 90/Die Grünen, agus an Freie Demokratische Partei, socrú ar a dtugtar " Ampelkoalition"

Tagairtí

Daoine beo
Seansailéirí na Gearmáine
Daoine a rugadh i 1958
Claude Joseph Rouget de Lisle

Bhí Claude Joseph Rouget de Lisle, uaireanta litrithe de l’Isle nó de Lile (10 Bealtaine 1760 – 26 Meitheamh 1836), ina oifigeach in arm na Fraince sna Chogaí Réabhlóideacha  Francacha. Tá cáil air as focail agus ceol an Chant de guerre pour l'armée du Rhin a scríobh sa bhliain 1792, ar a dtabharfar La Marseillaise níos déanaí agus rinneadh amhrán náisiúnta na Fraince de.

Luathshaol 
Rugadh Rouget de Lisle ag Lons-le-Saunier, ar lá margaidh, de réir dealraimh. Bhí cónaí ar a thuismitheoirí sa sráidbhaile in aice láimhe Montaigu. Cuireadh plaic ag láthair beacht a bhreithe agus cuireadh dealbh in airde i lár an bhaile sa bhliain 1882. Ba é an mac ba shine é ag Claude Ignace Rouget (5 Aibreán 1735 – 6 Lúnasa 1792) ag Orgelet agus Jeanne Madeleine Gaillande (2 Iúil 1734). – 20 Márta 1811). 

Rouget de Lisle ag Lons-le-Saunier, ar lá margaidh, de réir dealraimh. Bhí cónaí ar a thuismitheoirí i sráidbhaile Montaigu in aice láimhe.  Cuireadh plaic ag láthair dhíreach a bhreithe agus tógadh dealbh i lár an bhaile sa bhliain 1882. Ba é an mac ba shine é ag Claude Ignace Rouget (5 Aibreán 1735 – 6 Lúnasa 1792) ag Orgelet agus Jeanne Madeleine Gaillande (2 Iúil 1734 – 20 Márta 1811). 

Sa bhliain 1784, glacadh é isteach san ord "Les Frères discrets", lóiste de chuid na Máisiún i Charleville, díreach tar éis dó ardú céime a fháil mar oifigeach.

Gairmréim 
Liostáil sé san arm mar innealtóir agus bhain sé céim an chaptaein amach. Ríogaí cosúil lena athair, dhiúltaigh sé mionn dílseachta a ghlacadh don bhunreacht nua. Briseadh Rouget de Lisle ón arm agus caitheadh i bpríosún é sa bhliain 1793, agus ba bheag nár bhaineadh an cloige de leis an ngilitín. Saoradh é le linn na freagartha thermidor (Fraincis: Réaction thermidorienne nór Convention thermidorienne) agus chuaigh sé ar scor go Montague.

Tagairtí
Básanna i 1836
Daoine a rugadh i 1760
Cumadóirí clasaiceacha an 18ú haois
Filí Francacha an 18ú haois
Ceoltóirí fireanna Francacha an 18ú haois
Scríbhneoirí fireanna Francacha an 18ú haois
Cumadóirí clasaiceacha an 19ú haois
Drámadóirí agus drámadóirí Francacha an 19ú haois
Filí Francacha an 19ú haois
Ceoltóirí fireanna Francacha an 19ú haois
Chevaliers an Légion d'honneur
Cumadóirí de chuid na tréimhse clasaiceach
Cumadóirí clasaiceacha fireanna na Fraince
Príosúnaigh agus coimeádaithe Francacha
Cumadóirí Rómánsacha na Fraince
Scríbhneoirí amhrán náisiúnta
Daoine ó Jura (roinn)
Daoine de chuid Réabhlóid na Fraince
Príosúnaigh agus coimeádaithe na Fraince
Súparachas

B'a é feinimeán an Ghorta Mhóir é an Súparachas. Bhí scoileanna cruthaithe ag lucht an Bhíobla Phrotastúnaigh ar son leanaí a bhí ar bun bás na hocraise orthu a cothú, ar choinníoll go bhaigheach siad múineadh faoin bProtastúnachas ag an am céanna. Bhí seachaint ar an lucht seo déanta ag chlainne Caitliceach a raibh orthu cinne a dhéanamh idir Protestúnachas nó bás ón ocras. Bhí an t-ainm "Anraithóir", "léimteoir" agus "cat breacs" cuirthe ar an té a rinne iompaitheach ar son an bia. I bhfocal a chomh-daltaí, "Thóg siad an anraith". Fiú más feinimeán a tharla go hainneamh é an tAnraitheachas, bhí éifeacht mór fada déanta aige ar chuimhne cuid mhór daoine faoin ngorta. Bhí ainimh déanta aige ar Phrotestúnaigh a thóg cabhair gan iompúchán, agus b'fhéidir fiú gur chuir an t-iomrá faoin Anraitheachas domheanma ar chuid mó Caitliceadh le ocras mór orthu a bheith i mball na cistíní anraith as eagla feall a chuir ar a chuid chreideamh.

An Gorta Mór
Ionsaí ar stáisiún traenach i Kramatorsk (2022)

Maraíodh 52 ar a laghad  agus goratíodh 90 ar 8 Aibreán 2022 de bharr ionsaí roicéad de chuid na Rúise ar thraein i Kramatorsk, le linn ionradh na Rúise ar an Úcráin. Bhí cúigear páiste i measc na marbh.

Dúirt cuideachta iarnróid an Stáit ag an am gur scaoileadh 2 roiceád le traein in aice le stáisiún traenach Kramatorsk in Oirthear Úcráin. Bhí 4,000 sibhialtach sa stáisiún ag an am, daoine ag iarraidh teitheadh siar ón gcogaíocht, mná agus páistí agus seandaoine den chuid is mó. Ní raibh oiread is saighdiúir amháin de chuid Úcráin ar láthair an ionsuithe.

Dúirt ceannasaí pholasaí gnóthaí Eachtracha an AE, Josep Borrell gur “ionsaí gan idirdhealú” a bhí ann ar thug an Rúis faoi chun bealaí éalaithe a iamh ar dhaoine a raibh orthu teitheadh ón bhforéigean.

Féach freisin 

 Ionradh na Rúise ar an Úcráin

Tagairtí 

Ionradh na Rúise ar an Úcráin, 2022
Sléacht Bucha

Is é atá i sléacht Bucha marú sibhialtach Úcránach ag Fórsaí Armtha na Rúise agus drochíde a thug na Fórsaí Armtha sin dóibh le linn na troda chun ceannas a fháil ar chathair Úcránach Bucha agus fhorghabháil na cathrach sin le linn ionradh na Rúise ar an Úcráin. Tháinig físfhianaise agus fianaise fhótagrafach den sléacht chun solais an 1 Aibreán 2022 tar éis de na fórsaí Rúiseacha tarraingt amach as an gcathair. 

Fuarthas 458 corp, sibhialtaigh go léir, i ndiaidh na heachtra. Le fianaise fhótagrafach, léiríodh gur caitheadh faoi bhéal gunna sibhialtaigh, a cuireadh i líne agus a lámha ceangailte taobh thiar dá ndromanna, rud a cruthaíodh, de réir cosúlachta, gur tharla básuithe seachbhreithiúnacha. Le fiosrúchán a rinne Radio Free Europe, deimhníodh gur úsáideadh íoslach faoi láthair champála mar sheomra céastóireachta. Fuarthas an-chuid corp agus iad ciorraithe agus dóite, agus thuairiscigh cailíní chomh hóg le 14 bliana d’aois gur éignigh saighdiúirí Rúiseacha iad.  

Bhí sé iarrtha ag an Úcráin ar an gCúirt Choiriúil Idirnáisiúnta go ndéanfadh sí imscrúdú ar a tharla in Bucha mar chuid den imscrúdú leanúnach atá á dhéanamh ag an gCúirt ar an ionradh chun a shuíomh an ndearna an Rúis coireanna cogaidh nó coireanna in aghaidh an chine dhaonna.

Shéan údaráis na Rúise go raibh siad freagrach agus ina ionad sin mhaígh siad gur fhalsaigh an Úcráin píosa scannánaíochta den eachtra nó gur eagraigh sí fhéin na maruithe mar chuid d’oibríocht den chineál “bratach bhréige”, agus chuir siad síos ar phíosaí scannánaíochta agus grianghraif de na corpáin mar “bhréagnuacht” ón Iarthar agus mar ghríosú nó léiriú bréige ar thaobh údaráis na hÚcráine. 

Chuir roinnt grúpaí agus eagraíochtaí meán síos ar an maíomh sin mar mhaíomh bréagach. De réir cuntais finné súl, bhí Fórsaí Armtha na Rúise freagrach as na maruithe.

Na himeachtaí 
Thug duine de mhuintir an bhaile le fios gur ordaigh saighdiúirí Rúiseacha d'fhuíoll an áir gan na coirp a adhlacadh fad is a bhí sé ag sioc go crua. Ar deireadh,nuair a bhí siad ar tí imeacht, thochail siad poll mór le tarracóir agus cuireadh na coirp ann gan aon dínit.

Tuairimí 
Thug an tUachtarán Volodymyr Zelensky le fios gur mharaigh na Rúisigh níos mó daoine fós in áiteanna eile fearacht Borodianka tríocha ciliméadar siar ó thuaidh ó Bucha. Bhí coireanna cogaidh agus cinedhíothú curtha i leith Arm na Rúise ag an Uachtarán Zelensky i dtaca leis an sléacht de.

Mhaígh na Rúisigh ag an am nach raibh sa scéal ach cur i gcéill agus gur íomhánna bréige a bhí sna picitúir de dhaoine marbha.

Féach freisin 

 Ionradh na Rúise ar an Úcráin

Tagairtí 

2022
Ionradh na Rúise ar an Úcráin, 2022
Coireanna cogaidh
Olga Sukhenko

Polaiteoir Úcránach ab ea Olga Petrivna Sukhenko () (19 Deireadh Fómhair 1971 - Márta 2022), ar a dtugtar Olha Sukhenko freisin. Bhí sí ina ceannaire ar shráidbhaile Motyzhyn, i Réigiún Chív, go dtí gur dhúnmharaigh saighdiúirí de chuid na Rúise í le linn Sléacht Bucha.

References

Básanna in 2022
Daoine a rugadh i 1971
Ionradh na Rúise ar an Úcráin, 2022
Polaiteoirí na hÚcráine
Mubarak Bala

Is aindiachaí ón Nigéir agus uachtarán ar Chumann  Daonnachach na Nigéire é Mubarak Bala (Rugadh 1984   ). Rinneadh géarleanúint air agus gabhadh Bala mar gheall ar an Ioslam a fhágáil agus tuairimí diamhasla a chur in iúl go poiblí. 

Chuir cúirt Ioslamach na Nigéire, sé sin  Ard-Chúirt Chano, De Máirt, 5 Aibreán, 2022, pianbhreith fiche a ceathair bliain príosúnachta ar Mubarak as diamhasla, tar éis é a phléadáil ciontach i gcúiseamh  cuntais-18 i gcomhair  diamhasla agus gríosú poiblí.

Saol 
Rugadh Mubarak i Stát Chano, Tuaisceart na Nigéire i lár na 80idí,  cuireadh é go héigeantach go h'institiúid shíciatrach i gCano ar feadh 18 lá sa bhliain 2014, áit ar tugadh druga dó  le lámh láidir. Mhol dochtúir amháin nach raibh aon rud cearr le Bala ach mhol an dara dochtúir neamhord pearsantachta agus, dar le Bala, dúirt leis:My dear, you need a God, even in Japan, they have a God, no one should live without God, those that do, are all psychologically ill, denying the biblical account of Adam and Eve is delusion, denial of history   Ghlac an tAontas Idirnáisiúnta Daonnúil agus Eiticiúil (AIDE) leis an gcás agus ceapann  sé gur sáraíodh cearta daonna Bhala.   De réir an AIDE, "The real reason for this outrageous and inhumane action is because Mubarak has renounced Islam and has openly declared himself to be an atheist.".  Ar 4 Iúil 2014, thuairiscigh an BBC go raibh Bala scaoilte saor ón ospidéal i bpáirt le stailc dochtúirí, agus bhí se ag lorg athmhuintearais lena theaghlach. Ní raibh sé soiléir fós an bhfanfadh sé i dTuaisceart na Nigéire, mar gheall ar bhagairtí báis.

Ciontú faoin dlí Ioslamach

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1984
Daoine beo
Disneyland Páras

Osclaíodh an pháirc spraoi Euro Disney i bPáras na Fraince ar 12 Aibreán 1992.  Athraíodh ainm na páirce ar 1 Deireadh Fómhair 1994, Disneyland Paris.

Tá praghsanna na dticéad gan srianta €105 a bhliain 2022.

Taisteal 
Téann an líne RER A go dtí Marne la Vallée. Tá stáisiún traenach ann chomh maith, agus líne díreach chuig an aerfort Charles de Gaulle.

Féach freisin 

 Meitreo Pháras. Téann an líne RER A go dtí Marne la Vallée.

Naisc 

 Disneyland Paris

 Parc Asterix 
 Mer de Sable sa cheantar céanna
 Jardin  d'Acclimatation. in iarthar na Cathrach

Tagairtí 

Comhlachtaí siamsaíochta
Páirceanna siamsaíochta
Walt Disney