Úr-Chnoc Chéin Mhic Cáinte (Dán)

Scríobh Peadar Ó Doirnín an dán seo Úr-Chnoc Chéin Mhic Cáinte. Rugadh é in aice le Dún Dealgan, Co. Lú sa bhliain 1704. Chaith sé an chuid is mó dá shaol sa chontae seo agus i gContae Ard Mhacha. Ba mhúinteoir scoil chois claí é, ar feadh tamaill, agus ba scríobhaí é freisin.

Cnoc atá dhá mhíle siar ó thuaidh ó Dhún Dealgan is ea Cnoc Chéin Mhic Cáinte. 

Deirtear gur chum sé an dán seo do chailín darbh ainm Nuala, a bhí ina cónaí san Fheadh Uachtarach.

Níl aon amhrán de chuid an Tuaiscirt is mó atá i mbéal an phobal ná Úr-Chnoc Chéin Mhic Cáinte.  Tá an meas atá coitianta air mar liric tuillte go maith aige ar a bhinneacht agus ar a bhfuinte atá sé ach is mó ní eile a chabhraigh leis seo: an fonn ceolmhar a chui Peadar Ó Dubhda leis, an seanchas a bhaineann leis, an gearrscéa baoth  rómánsúil a bhunaigh Seosamh Mac Grianna airsean agus a mhéid uair a cuireadh an t-amhrán i gcló.

Seosamh Laoide a chuir in eagar don chéad uair¹ é sa bhliain 1899 (Irisleabhar na Gaedhilge, x (1899), 44-45) agus chuir Éamonn Ó Tuathail (Rainn agus Amhráin, 1923, 38-9) agus Donal O’Sullivan ( Bunting  Collection of Irish Folk Music and Song, iv, 73-4) in eagar arís ina dhiaidh sin é.  Fairis na heagráin sin cuireadh an t-amhrán i gcló go minic i dtéacsleabhair, i nduanairí agus i gcnuasaigh ceoil ach dá mhéid uair a cuireadh in eagar is i gcló é níor cuireadh an t-amhrán ina hiomláine riamh faoi bhráid an phobail.  Is é bun agus barr an scéil gur amhrán sé véarsa é i gcuid mhaith de na lámhscríbhinní a bhfaightear é ach níor cuireadh an séú véarsa san riamh i gcló.  D'admhaigh Ó Tuathail go raibh an véarsa san fhágaint ar lár aige ('A sixth stanza has been omitted', op. cit., ich 78);  chuaidh O’Sullivan sa bhfiontar leis-chuir sé trí cheathrú de i gcló ach cheiliúir sé roimh an dá líne dheiridh: ‘The last two lines of the poem are unsuitable for printing’ (op. cit., ich 76).  1932. Táimid fásta suas go mór ó shoin, adeirtear, agus ní miste anois, is dócha, an t-amhrán ar fad mar a chum Ó Doirnín é (más é a chum) a chur ar fáil.

Téacs 
Siad na focal ná:

Na focail
A phlúr na maighdean is úire gnéfuair clú le scéimh ón Ádhamhchlainn,
a chúil na bpéarla, a rún na héigse,a dhúblaíos féile is fáilte,
a ghnúis mar ghréin le tús gach lae ghila mhúchas léan le gáire,
is é an trua gan mé is tú, a shiúir, linn féinsa dún sin Chéin Mhic Cáinte

Táim brúite i bpéin, gan suan gan néall,de do chumha, a ghéag is áille,
is gur tú mo rogha i gcúigibh Éireann,cúis nach séanaim as de;
dá siúlfá, a réalt gan smúid, liom féinba súgach saor ár sláinte—
gheobhair plúr is méad is cnuasach craobhsa dún sin Chéin mhic Cáinte.

Cluinfir uaill na ngadhar ar luas i ndéidhBhriain luaimnigh bearnaigh mhásaigh
is fuaim guth béilbhinn cuach is smaolachgo suairc ar ghéaga in altaibh;
i bhfuarlinn tséimh chífir slua-bhuíon éiscag ruagadh a chéile ar snámh ann,
is an cuan go léir dhuit uait i gcéinó nua-chnoc Chéin mhic Cáinte.

A rún mo chléibh, nach mar súd ab fhearr dhuittús do shaoil a chaitheamh liom? —
is ní i gclúid faoi léan ag túirscín bréani gcionn túirne 's péire cardaí;
gheobar ciúl na dtéad le lúth na méardo do dhúscadh 's dréachta grá fós —
níl dún faoin ngréin chomh súgach aerachle hÚrchnoc Chéin mhic Cáinte.

A shuaircbhean tséimh na gcuachfholt péarlach,gluais liom féin ar ball beag,
nuair a bheas uaisle is cléir is tuataí i néal,ina suan faoi éadaí bána; 
'ó thuaidh go mbéam i bhfad uathu araonteacht nua-chruth gréine amárach,
gan ghuais le chéile in uaigneas aerachsan dún sin Chéin mhic Cáinte.

Freagra na maighdine
Beir uaim do phléid cé gur luaigh tú céad ní —nós a bhfuil spéis ag a lán ann —
is an duais is fearr nó uallaí séadníor chuala mé thú ag trácht air;
tuatha saora, buaibh is caoraigh,is cruacha péarlaí i bpálais
mar luach ní ghéabhainn uait is gan gléasin am suain le ndéantar páiste.''

Naisc sheachtracha 
 Rosemary White - Úrchnoc Chéin Mhic Cáinte [Geantraí 2007
 Brendon Morris_Úrchnoc Chéin Mhic Cáinte

Tagairtí
Dánta