joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
An Chorsaic

Is í an Chorsaic (Corsaicis: Corsica, Fraincis: Corse) an ceathrú hoileán is mó sa Mheánmhuir (i ndiaidh na Sicile, an tSairdín agus na Cipire). Tá sí suite amuigh ó chósta thoir na hIodáile agus thoir theas ón Fhrainc, agus taobh ó thuaidh d'oileán na Sardíne.
Tá 275,000 duine ina gcónaí ann.

Stair 
Rugadh Napoleon Bonaparte ann sa bhliain 1769, i bpríomhchathair an oileáin, Ajaccio. An teach ina raibh a mhuintir ina chónaí san am, is é sin Maison Bonaparte, is músaem é inniu.

Riaracháin 
Áirítear an Chorsaic ar réigiún de chuid na Fraince, cé gurb é an stádas atá ag an oileán sa dlí ná collectivité territoriale, is é sin, "tiomsaitheacht chríche". Ciallaíonn sin mar shampla go bhfuil "dáil" nó "parlaimint" na Corsaice, an Assamblea di Corsica, níos cumhachtaí ná mar a bhíonn na tionóil réigiúnacha san Fhrainc de ghnáth.

Is iad Ajaccio agus Bastia an dá chathair is mó san oileán. Sna blianta 1975-2018 bhí an t-oileán roinnte ina dhá chúige, mar atá, Haute-Corse ("Uachtar na Corsaice") agus Corse-du-Sud ("Corsaic Theas"), agus ba í Bastia príomhchathair Haute-Corse. 

Tháinig deireadh leis an deighilt seo sa bhliain 2018, áfach, agus is aon aonad riaracháin amháin é an t-oileán arís.

Teangacha 
Is í an Fhraincis is mó a labhraítear san oileán inniu, ach tá a dteanga féin ag muintir na Corsaice, an Chorsaicis, cé nach bhfuil sí ó dhúchas ach ag céatadán beag ag bunadh an oileáin inniu.  

Is iad na canúintí úd Gallurese agus Sassarese i dTuaisceart na Sairdíne na teangacha is mó gaol leis an gCorsaicis, agus deir cuid de na teangeolaithe go bhfuil siad - an teanga Gallurese ach go háirithe - níos cóngaraí don Chorsaicis ná don tSairdínis. 

Tá cosúlachtaí go leor idir cás na Gaeilge in Éirinn agus cás na Corsaicise sa gCorsaic.

Féach freisin 

 Réigiúin na Fraince

Tagairtí 

Réigiúin na Fraince
Oileáin sa Mheánmhuir
Liam Gallagher

Is amhránaí agus ceoltóir Sasanach é Liam Gallagher (Gaeilge: Liam Ó Gallachóir). Rugadh é i Manchain ar an 21 Meán Fómhair, 1972. Rugadh a mháthair Peggy in Éirinn agus chuaigh sí agus a fear chéile go Manchain mar ní raibh poist sa cheantar ina raibh siad ina gcónaí. Chan sé leis an mbanna ceoil Oasis lena dheartháir Noel. Tá dhá albam eisithe faoina ainm féin: As You Were (2017) agus Why Me? Why Not? (2019). D'fhág Noel Oasis sa bhliain 2009 agus bhunaigh Liam agus na baill eile grúpa nua Beady Eye. Chuir sé dhá albam amach leo freisin: Different gear, still speeding (2011) agus BE (2013), ach scoilt an banna sin sa bhliain 2014.

Tagairtí 

Gallagher, Liam
Gallagher, Liam
Gallagher, Liam
Pobal Éireannach na Breataine
Daoine beo
Seán Mac Réamainn

Ba pholaiteoir Éireannach é Seán Éamonn Mac Réamainn (Béarla: John Edward Redmond) (1 Meán Fómhair, 1856 – 6 Márta, 1918), a bhí ina cheannaire ar an bPáirtí Parlaiminteach na hÉireann idir na blianta 1900 agus a bháis sa bhliain 1918.

Saol 
Saolaíodh Redmond i gContae Loch Garman. 
Ba theachtaí iad a athair William Archer Redmond agus a dheartháir William Hoey Kearney Redmond chomh maith.

Chaith Redmond a shaol ag iarraidh Rialtas Dúchais a bhaint amach in Éirinn, ach chuir Éirí Amach na Cásca sa bhliain 1916 agus fás Shinn Féin ina dhiaidh sin deireadh leis an iarracht.

Fiú sna sé chontae is fiche, tugadh an-tacaíocht don rialtas nuair a bhris an Chéad Chogadh Domhanda amach. Ó tharla gur bronnadh rialtas dúchais, cé go mbeadh moill air, mhol Mac Réamainn  do gach duine tacú leis an chomhar cogaidh.
Agus é ag tabhairt óráide ag an Droichead Adhmaid, Co. Chill Mhantáin, ar an 20 Meán Fómhair 1914, d'impigh Mac Réamainn ar na hÓglaigh liostáil le hArm na Breataine agus dul ag troid ar an Mór-Roinn.  D'iarr sé orthu sin a bhí i láthair a bheith fearúil agus an fód a sheasamh ː“Gabhaigí chuig cibé áit a bhfuil an líne thosaigh, leis an cheart, an tsaoirse agus an creideamh a chosaint sa chogadh seo. ”Bheadh a mhalairt d’iompar ina ábhar náire dár dtír go deo.”Chruthaigh tacaíocht Redmond don chogadh scoilt i ngluaiseacht na n-Óglach. Thaobhaigh tromlach na mball leis, agus thug siad na "hÓglaigh Náisiúnta" orthu féin. Choinnigh na baill a d’fhan sa bhaile an t-ainm Óglaigh na hÉireann agus bheadh ról tábhachtach acu in Éirí Amach na Cásca in 1916.

Bhí Mac Réamainn ag iarraidh go mbeadh na reisimintí Éireannacha go léir eagraithe in aon aonad troda amháin. Níos déanaí, mhaígh John Redmond go mbeadh na hÓglaigh réidh le hÉirinn a chosaint.  Ní raibh múinín ag an railtas níos mó as, agus go háirithe saighdiúirí mar Kitchener.

Tagairtí 

Stair na hÉireann
Rialtas Dúchais in Éirinn
Daoine as Contae Loch Garman
Daoine a rugadh i 1856
Básanna i 1918
Sí an Bhrú

Tuama pasáiste é Sí an Bhrú, atá suite sa réigiún Brú na Bóinne i gContae na Mí, in Éirinn. Ceann de na suíomhanna réamhstairiúla is cáiliúla in Éirinn atá ann. Tá samplaí maithe den ealaín thuama pasáiste agus ealaín Mheigiliteach le fáil ann chomh maith.

Lonraíonn an ghrian síos an phasáiste go dtí an seomra adhlactha ar feadh cúpla lá gach bliain i rith grianstad an gheimhridh. Tógadh an tuama idir 3300 RC agus 2900 RC (de réir dátú charbón 14), agus mar sin tá sé níos mó ná cúig céad bliain níos sine ná Pirimid Mhór Giza san Éigipt.

Stair 
Tógadh Sí an Bhrú go bunúsach idir thart ar 5500 RC agus 2900 RC, rud a chiallaíonn go bhfuil sé os cionn 5,000 bliain d'aois. Maidir leis na dátaí C-14, tá sé níos mó ná 500 bhliain níos sine ná an Phirimid Ollmhór i nGiza san Éigipt agus míle bliain níos sine ná Stonehenge.

Sa Ré Néolitic, lean Sí na Bhrú mar ionad tábhachtach searmanais. San an Iarannaois, d’fhág daoine boinn óir Rómhánacha ansin.

Ealaín 

Tá Sí an Bhrú cáiliúil ó thaobh ealaíne de. Tá móitífeanna de bhíseanna agus muileataí ar an gcloch iontrála, agus ceaptar gur féilire de shaghas éigin a bhí ann. Ar aon nós, ní ealaín ar son na healaíne é. Déanann an chloch iontrála líne dhíreach le cloich 52 ag cúl Sí an Bhrú, agus tá na marcanna céanna orthu.

Féach freisin 

 Grianstad an gheimhridh
 Brú na Bóinne
 Maes Howe ar Inse Orc na hAlban

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Eolas breise as Gaeilge faoi Shí an Bhrú ar shuíomh gréasáin 'Oidhreacht Éireann'

Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Stair na hÉireann
Contae na Mí
Grianstad
Tuamaí pasáiste
Ceardchumann Iompair agus Ilsaothair na hÉireann

Ceardchumann Éireannach ab ea Ceardchumann Iompair agus Ilsaothair na hÉireann (Béarla: Irish Transport and General Workers’ Union), a bhí bunaithe ag Séamas Ó Lorcáin i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1908. D’fhás sé go tapaidh, agus bhí an eagraíocht i lár Frithdhúnadh Mór Bhaile Átha Cliath sa bhliain 1913.

Mhair sé go dtí an bhliain 1990, nuair a aontaíodh é le Cumann Oibrithe na hÉireann chun an Ceardchumann Seirbhísí, Tionsclaíoch, Gairmiúil agus Teicniúil (SIPTU) a chruthú.

Stair na hÉireann
Ceardchumainn na hÉireann
Teach Ionadaithe na Stát Aontaithe

Is é Teach Ionadaithe na Stát Aontaithe teach íochtarach Chomhdháil na Stát Aontaithe. An Seanad a thugtar ar an teach uachtarach. Tá ionadaíocht chionmhar ag muintir gach Stát de réir a dhaonra, agus duine amháin, ar a laghad, ó gach Stát ina shuí ar an Teach. Faoi láthair, tá ceithre chéad tríocha cúigear ionadaí ar an Teach, líon a socraíodh in Acht an Ath-Chionroinnte, nó an Reapportionment Act, sa bhliain 1929, ach más gá, tá na cumhachtaí ag an gComhdháil an líon seo a athrú. Caitheann gach ionadaí téarma dhá bhliain ar an Teach, agus is féidir é a atoghadh arís agus arís eile, gan teorannú ar bith. Is iad baill an Tí a thoghann Ceann Comhairle an Tí, nó an Speaker, mar a thugtar air as Béarla.

Nuair a socraíodh córas bunreachtúil na Stát Aontaithe, theastaigh ó ailtirí an chórais - Aithreacha Bunaithe na Stát Aontaithe, mar a thugann na Meiriceánaigh orthu - dhá sheomra parlaiminte a chur ar bun. Is é an ról a cheap siad do Theach na nIonadaithe ná toil na sluaite a chur in iúl. San am céanna, bhí siad den tuairim go mbeadh gá leis an Seanad le maolú ar na hathruithe a thiocfadh ar intinn na sluaite agus na n-ionadaithe.

Tagairtí 

Polaitíocht na Stát Aontaithe
Tionóil náisiúnta
Maria Cantwell

Is í Maria E. Cantwell (23 Deireadh Fómhair 1958 a rugadh í) Seanadóir na Stát Aontaithe sóisearach ó Stát Washington. Is ball den Pháirtí Daonlathach í. Toghadh go dtí an Seanad í sa bhliain 2001 agus arís sa bhliain 2006.

Rugadh in Indianapolis, Indiana í. Chuaigh sí go hOllscoil Miami in Oxford, Ohio tar éis na hardscoile. Bhain sí amach céim i riarachán poiblí. Thug sí aghaidh ar Seattle, Washington sa bhliain 1983.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh Idirlín Seanaid

Cantwell, Maria
Daoine a rugadh i 1958
Daoine beo
Scoil Chuimsitheach na Páirce Nua

Meánscoil chomhoideachais, chuimsitheach, gan táille, i gcúram Eaglais na hÉireann is ea Scoil na Páirce Nua (Béarla: Newpark Comprehensive School), atá suite ar Ascaill Pháirc an Bhaile Nua ar an gCarraig Dhubh, i gContae Átha Cliath, Éire.

Bunaíodh an scoil mar Scoil Chuimsitheach na Páirce Nua i 1972 tar éis Scoil Bhaile an Rí agus Scoil Abhóca a chónascadh le chéile, chun chomhoideachais gan táille a chur ar fáil do Phobal Eaglais na hÉireann in Áth Cliath Theas. Anois, tá an bhunaidhm chéanna ag an scoil. Ach, cé go bhfuil meon na hEaglaise ann, tá beartas oscailteachta ann maidir le traidisiúin agus le cultúir. Mar scoil chuimsitheach, cuireann Scoil na Páirce Nua fáilte roimh bhuachaillí agus roimh chailíní cibé creideamh nó eitneacht.

An Campas 

Tá achar campais Scoil na Páirce Nua 32,375m² (8 acraí) i méid. Tá foirgneamh saintógtha lárnach don scoil, rud a bhí oscailte i 1974, ach baintear úsáid as dhá theach mhóra, "Melfield" agus "Belfort" (ar a dtugann na daltaí "the Red-Brick"), fortheach saintógtha ar Belfort (Foirgneamh F), teach geata agus seomraí coimhdeacha eile freisin.

Áiseanna 
 25 Seomra Ranga
 Halla Léachtaí (C6/Téatar Hunter)
 Leabharlann agus dhá Sheomra IT (A2/D8)
 Bialann
 2 chistin le haghaidh Eacnamaíochta Baile (B1/B3) agus Seomra Fuála (B5)
 5 shaotharlann (C1, C3, D6, D7, E1)
 Seomra Ealaíne (C5/C7)
 Seomra Líníochta Teicniúla (C8)
 Ceardlann Adhmadóireachta/Staidéir Foirgníochta (C9/C11)
 Ceardlann Miotalóireachta agus Innealtóireachta (F6)
 Seomra Dorcha
 Seomra Ceoil (G4) (Is féidir leis na Mic Léinn an tIonad Ceoil a úsáid freisin).
 Seomra na Maor (E2)

Spórt 
Imríonn Scoil na Páirce Nua haca agus rugbaí go traidisiúnta. Le déanaí, tá cispheil á himirt sa scoil chomh maith.

Haca 

San am atá thart, bhí clú ar Scoil na Páirce Nua mar mhórscoil haca. I dtaca le Club Haca Abhóca, bhuaigh siad roinnt comórtas náisiúnta ⁊ idirnáisiúnta. Ar an drochuair, mar gheall ar chúiseanna éagsúla, bhí haca ag Scoil na Páirce Nua tar éis titim chun raice ag deireadh na nóchaidí agus tá an cás ag an nóiméad fós i bhfad níos measa ná na laethanta órga. Tar éis oscailt páirce nua de chuid Chlub Haca Abhóca ar champas na scoile áfach, tá haca sa scoil ar a seanléim arís.

Imríonn buachaillí ⁊ cailíní ar gach aois haca i Scoil na Páirce Nua.
 Sinsearach
 Sóisearach
 Faoi 16
 Mionúr
 Faoi 13

Iar-scoláirí 
 Bryan Dobson, Nuacht RTÉ
 Jonathan Philbin Bowman, craoltóir
 Chris Horn, IONA Technologies

Féach ar 
 An Charraig Dhubh
 Club Haca Abhóca
 Eaglais na hÉireann

Naisc Sheachtracha 
 Scoil na Páirce Nua - suíomh oifigiúil (as Béarla amháin)
 Ionad Spóirt na Páirce Nua - suíomh oifigiúil (as Béarla amháin)
 Ionad Ceoil na Páirce Nua - suíomh oifigiúil (as Béarla amháin)
 Club Haca Abhóca - suíomh oifigiúil (as Béarla amháin)

Tagairtí 

Meánscoileanna in Éirinn
An Charraig Dhubh

Sráidbhaile is ea an Charraig Dhubh (Béarla: Blackrock) i gContae Átha Cliath, Éire.

Eolas Breise 
 Club Haca Abhóca
 Scoil na Páirce Nua
 Éamonn de Bhailéara
 Coimisiún Sábháilteachta Iarnróid

Carraig Dubh
Jay Rockefeller

Is é John Davison Rockefeller IV (18 Meitheamh 1937 a rugadh é), Seanadóir na Stát Aontaithe sinsearach ó Virginia Thiar. Is ball den Pháirtí Daonlathach é. Toghadh go dtí an Seanad sa bhliain 1985 é. Bhí sé ina ghobharnóir ar Virginia Thiar ó 1977 go dtí 1985. 

Rugadh i gCathair Nua-Eabhrac é. Bhain sé amach céim ó Ollscoil Harvard i stair agus teangacha an Chian-Oirthir tar éis staidéar ar feadh trí bliana a bheith déanta aige ar an tSeapáinis i dTóiceo. Bhí sé páirteach i gCór na Síochána i Washington, D.C.

Naisc sheachtracha 
 Suíomh Idirlín Seanaid

Tagairtí 

Rockefeller, Jay
Dermot Morgan

Ba fhuirseoir Éireannach é Dermot Morgan (Gaeilge: Diarmaid Ó Muireagáin) (3 Márta, 1952 - 28 Feabhra, 1998), a rugadh agus tógadh i mBaile Átha Cliath. Iar-mhúinteoir a bhí ann, a chuaigh isteach san fhuirseoireacht agus aisteoireacht tar éis cáil bainte amach aige ar fud na hÉireann ar RTÉ. Tháinig cáil idirnáisiúnta dó nuair a chuir sé i láthair Father Ted Crilly ar an sraith theilifíse Father Ted sna 1990idí.

Tagairtí 

Fuirseoirí Éireannacha
Aisteoirí Éireannacha
Daoine as Baile Átha Cliath
Daoine a rugadh i 1952
Básanna i 1998
Brian Friel

Drámadóir clúiteach de chuid na hÉireann ab ea Brian Friel (nó Brian Ó Froighil) (rugadh 9 Eanáir, 1929 ins an Ómaigh, Tír Eoghain, Tuaisceart na hÉireann , fuair bás 2 Deireadh Fómhair 2016 ).

Bhí cónaí air ar feadh i bhfad i nDoire sular bhog sé go Tír Chonaill sa bhliain 1967, áit a bhí sé ag cur faoi go dtí lá a bháis.
Ag deireadh na gcaogaidí is ea a thosaigh an chéad chuid dá shaothar ag teacht ós comhair an phobail. Le léiriú a dhráma Philadelphia, Here I Come (Philadelphia, Táim ag Teacht) sa bhliain 1964, bhain sé amach cáil idirnáisiúnta. Tá iliomad drámaí scríofa aige agus cuid mhaith díobh aistrithe go teangacha iasachta. Rinneadh scannán mór le rá dá dhráma Dancing at Lughnasa (Ag Damhsa Lá Lúnasa).

Bhí sé ina Saoi de chuid Aosdána.

Saothar 

 A Sort of Freedom (neamhfhoilsithe, 1958)
 To This Hard House (neamhfhoilsithe, 1958)
 A Doubtful Paradise (neamhfhoilsithe, 1960)
 The Enemy Within (1962)
 The Blind Mice (neamhfhoilsithe, 1963)
 Philadelphia Here I Come! (1964)
 The Founder Members (neamhfhoilsithe, 1964)
 Three Fathers, Three Sons (neamhfhoilsithe dráma don teilifís, 1964)
 Lovers: Winners and Losers (1967)
 Crystal and Fox (1968)
 The Mundy Scheme (1969)
 The Gentle Island (1971)
 The Freedom of the City (1973)
 Volunteers (1975)
 Farewell to Ardstraw (neamhfhoilsithe dráma don BBC, 1976)
 The Next Parish (neamhfhoilsithe dráma don BBC, 1976)
 Living Quarters (1977)
 Aristocrats (1979)
 Faith Healer (1979)
 Translations (1980)
 Three Sisters (Chekhov athchóiriú, 1981)
 American Welcome (neamhfhoilsithe dráma gearr, 1981)
 The Communication Cord (1982) 
 Making History (1988)
 Dancing at Lughnasa (1990)
 The London Vertigo (Charles Macklin athchóiriú, 1990)
 A Month in the Country (Turgenev athchóiriú, 1992)
 Wonderful Tennessee (1993)
 Molly Sweeney (1994)
 Give Me Your Answer, Do! (1997)
 Uncle Vanya (Chekhov athchóiriú, 1998)
 The Yalta Game (Chekhov athchóiriú, 2001)
 The Bear (Chekhov athchóiriú, 2002)
 Afterplay (2002)
 Performances (2003)
 The Home Place (2005)

Scríbhneoirí Éireannacha
Drámadóirí Éireannacha
Daoine a rugadh i 1929
Básanna in 2015
Daoine as Contae Thír Eoghain
Ségolène Royal

Is polaiteoir Francach í Marie-Ségolène Royal (a rugadh ar 22 Meán Fómhair 1953) ar a dtugtar Ségolène Royal go forleathan. 

Is í Royal an tUachtarán réigiúnach do Poitou-Charentes agus tá sí ina ball den Tionól Náisiúnta. 

Bhí sí mar iarrthóir oifigiúil don Pháirtí Sóisialach d'uachtarántacht na Fraince sa bhliain 2007. Theip uirthi an toghchán a bhuachan agus d'éirigh lena hiomathóir ón UMP, Nicolas Sarkozy, an t-uachtarántacht a bhaint amach.Bhí caidreamh aici le hArd-Rúnaí na Sóisialaigh, François Hollande, agus tá ceathrar clainne acu. Go gairid i ndiaidh an toghcháin sa bhliain 2007, scair siad óna chéile. Bhí caidreamh eile ag François Hollande le hiriseoir, Valérie Trierweiler, agus b'shin an fáth a scair siad.

Féach freisin 

 François Hollande

Tagairtí 

Royal, Segolene
Royal, Segolene
Daoine beo
Eukaryota

Tugtar eukaryota (Gaeilge: eocaróit) ar ainmhithe, plandaí, fungais agus prótaistigh, .i. na beothaigh go léir ina n-eagraítear a gcuid ceall i struchtúir choimpléascacha iniata i scannáin. 

An núicléas an struchtúr scannáncheangailte a léiríonn an difríocht idir chealla eocarótacha agus cealla prócarótacha; is mar gheall ar láithreacht an núicléis a húsáidtear an t-ainm "eocarót", ó na focail Gréigise ευ (a chiallaionn "maith/fíor") agus κάρυον ("cnó"). Bíonn orgánaidí scannáncheangailte eile ann i mórán ceall eocarótach, ar nós miteacoindrí, coimpléasc Golgi agus coirpiní Golgi. Is minic a bhíonn lascnaidí uathúla ag eocaróit, déanta de micrifhidíní i leagan amach 9+2.

Eocaróit
Google

Is é Alphabet Inc, nó Google mar a thugtar air de ghnáth, an comhlacht ríomhaireachta is mó ar domhan. Is é mar aidhm ag an chomhlacht eagar a chur ar eolas, agus é a chur ar fáil ar gach duine. Láimhseálann Google níos mó ná 70 faoin gcéad d’iarrataí cuardaigh ar líne ar fud an domhain, agus é á chur i gcroílár eispéireas fhormhór na n-úsáideoirí Idirlín. Tá a cheanncheathrú i Mountain View, California.   

Is é mana neamhoifigiúil an chomhlachta "Don't be evil". 

I measc innill chuardaigh an idirlín, is é Google an fathach.Tá a chuid seirbhísí le fáil i 90 teanga +,  an Ghaeilge ina measc (féach ar Uirlisí Teanga Google,).

Bunús 
Bunaíodh Google ar an 4 Meán Fómhair 1998, le Sergey Brin agus Larry Page, nuair a bhí an bheirt san ollscoil i Stanford, California.  Cé gur thosaigh an comhlacht ar an 4 Meán Fómhair, bíonn an lá breithe ann gach bliain ar an 27 Meán Fómhair.  

Tá príomhoifigí Google in California.

Conspóidí 
Ar 27 Meitheamh 2017, ghearr an Coimisiún Eorpach fíneáil €2.42 billiún ar Google as mí-úsáid a bhaint as a cheannasacht sa mhargadh. Tharla sé seo trí thús áite a thabhairt dá sheirbhís comparáide praghsanna féin sna torthaí cuardaigh ar Google, agus céim síos a thabhairt do sheirbhísí a iomaitheoirí.

Google in Éirinn 
Is i 2003 a bunaíodh Google in Éirinn. Ach tháinig fás rábach ar an chomhlacht in Éirinn sna blianta 2011-2014.

Is é Baile Átha Cliath ceanncheathrú Google san Eoraip agus is féidir an leathanach baile agus torthaí cuardaigh a fháil go hiomlán i nGaeilge.

Naisc sheachtracha 
 Alphabet - lárshuíomh oifigiúil
 www.google.ie - suíomh Éireannach

Tagairtí 

Gréasán Domhanda
Comhlachtaí ríomhaireachta
Tom Murphy

Dramadóir Éireannach ab ea Tom Murphy (nó Tomás Ó Murchú) (a rugadh sa bhliain 1935 i dTuaim, Co. na Gaillimhe agus a d'éag 15 Bealtaine 2018).

Bhí cónaí air i mBaile Átha Cliath nuair a d'éag sé.

Saothar 
D'ob é Feadaíl sa Dorchadas (A Whistle in the Dark) a léiríodh ar an ardán don chéad uair i 1961, is a chruthaigh neart chonspóide, a chéad dreama. Bhí réalachas ag baint leis an léiriú seo de theaghlach Éireannach ar imirce i Sasana sna caogaidí. 

Bhíodh Murphy i gcónaí ag baint triail as stíleanna agus ábhair úra. Aistríodh sé ó réalachas go dtí osréalachas, mar a fheictear ins an dráma An Mhaidin tar éis Soirbhíochais (The Morning after Optimism) chuig an caint liriciúil mar a chloistear ins an dráma An Ceolchoirm Gigli (The Gigli Concert). Bhíodh sé ag plé le maithiúnas agus dóchas ins an saol a cheaptar a bheith tréigthe ag Dia. 

Cé go raibh sé sáite i gcultúr agus miotaseolaíocht na hÉireann, níor bhraith sé ar an gnáthíomhá a cheaptar leis na Gael ach léirítear iad i stíl úr bainteach le foréigean, éadóchas ach fós le gáire, greann, grá agus sárú. Ní raibh srian ar bith lena shamhlaíocht.

Drámaí 
 On The Outside (1959)
 A Whistle In the Dark (1961)
 Famine (1968)
 The Orphans (1968) 
 A Crucial Week In The Life Of A Grocer's Assistant (1969)
 The Morning After Optimism (1971)
 The White House (1971)
 On The Inside (1974)
 The Vicar Of Wakefield(1975)
 The Sanctuary Lamp (1976)
 The J Arthur Maginnis Story (1976)
 Epitaph Under Ether (1979)
 The Blue Macushla (1980)
 The Informer (1981)
 The Gigli Concert (1983)
 Conversations on a Homecoming (1985)
 Bailegangaire (1985)
 A Thief Of A Christmas (1985)
 Too Late For Logic (1989)
 The Patriot Game (1991)
 She Stoops To Folly (1995)
 The Wake (1997)
 The House (2000)
 The Alice Trilogy (2005)
The Last Days of a Reluctant Tyrant (2009)
Brigit (2014)

Úrscéal 
 The Seduction Of Morality (1994)

Féach freisin 

 Drámadóirí Éireannacha

Tagairtí 

Murphy, Tom
Murphy, Tom
Murphy, Tom
Básanna in 2018
Amharclann na Mainistreach
Rangers Football Club

Rangers Football Club peile i Glaschú, Albain, a imríonn sa Phríomhroinn na hAlban, an chéad sraith de na hAlban Gairmiúla Sraith Peile. Gcuid talún sa bhaile, Staid Ibrox tá, i ndeisceart-iarthar na cathrach.

Rangers a fuair níos teidil sraithe agus trebles ná aon chlub eile sa domhan, a bhuaigh an teideal léig 55 uair, an hAlban Corn 33 uair agus na hAlban League Cup 27 uair, agus an oiread de na trí a bhaint amach sa séasúr céanna seacht n-uaire. Bhí Rangers an chéad chlub na Breataine teacht ar tournament UEFA deiridh agus bhuaigh Corn na Buaiteoirí Corn na hEorpa 'i 1972 tar éis a bheith dara háit faoi dhó in 1961 agus 1967. Tháinig an tríú dara háit-suas chríochnú san Eoraip i gCorn UEFA in 2008 le meastar 200,000 lucht tacaíochta ag taisteal. tá saoistí iomaíocht le fada an lá le Celtic, an dá clubanna Glasgow á dtugtar an Sean Gnólacht, dar le cuid de cheann de na domhan derbies peile is mó.

Bunaithe i mí Márta 1872, bhí Rangers ar cheann de na 11 comhaltaí bunaidh an Peile na hAlban Sraith agus d'fhan sa roinn barr go leanúnach chun cinn roimh leachtú The Rangers Football Club PLC ag deireadh an tséasúir 2011-12. Le aitheantas corparáideach nua, a fuarthas an club cead isteach chuig an cheathrú sraith de na hAlban Sraith peile in am do thús an tséasúir seo a leanas, agus tugadh ardú céime trí huaire in ceithre bliana chun filleadh ar an eitilt barr. Right ye wee fockleigh lads, yer teym isne winyn. the levla pleigh is too loew. Glasgow na hAblan, an chead de hAblan Gairmiula Sraith Peile. 

Clubanna sacair na hAlban
Glaschú
Ciarán Ó Faoláin

Ba pheileadóir Ghaelach ó Bhaile Átha Cliath é Ciarán Ó Faoláin (Ciarán Whelan sa Bhéarla). D'imir sé le haghaidh Baile Átha Cliath agus imríonn sé le CLG Ráth Eanaigh go fóill. Bhí Ó Faoláin ar fhoireann Bhaile Átha Cliath nuair a bhain siad Craobh Laighean i 2002, 2005, 2006, 2007, 2008 agus i 2009. Bhain sé corn Martin Donnelly i 2005 agus é ag imirt le Cúige Laighean. Bronnadh Sárimreoir air sa bhliain 1999 toisc a éacht imeartha i lár na páirce le haghaidh Baile Átha Cliath. Roghnaíodh Ó Faoláin mar chaptaen na foirne do Bhaile Átha Cliath idir 2002 agus 2003. Fuair sé a Shárimreoir is déanaí i 2007 ach níor roghnaíodh é ar fhoireann GPA na bliana. Bhain sé craobh mionúr Laighean le Baile Átha Cliath i 1994. D'éirigh Ciarán as mar pheileadóir idirchontae i 2009.

Tagairtí 

Faoláin, Ciarán Ó
Faoláin, Ciarán Ó
Craobh Shinsear Peile Átha Cliath

Séard is Craobh Shinsear Peile Átha Cliath (urra:The Evening Herald) ann ná comórtas de chuid CLG idir na clubanna sinsir i gContae Átha Cliath. Bhain Ballyboden St. Enda's an comórtas is déanaí in aghaidh St Judes i 2009 i bPáirc Parnell.

Stair 
Thosaigh craobh peile Átha Cliath in 1887 agus bhain Erins Hope é. Bhain Naomh Uinsionn an Chraobh 25 uaire leis an mbua deireanach i 2007. Ní raibh an comórtas ar siúil i 1902. Téann na buaiteoirí ar aghaidh le himirt i gCraobh Peile Laighean. Níor bhuaigh aon fhoireann an comórtas i 1902 toisc nach raibh aon chraobh ar siúl. Bhuaigh Bray Emmets Craobh Átha Cliath 1902 sa bhliain 1903 agus chuaigh siad ar aghaidh agus bhuaigh siad Craobh Laighean agus Craobh Uile-Éireann mar fhoireann Bhaile Átha CLiath i 1904. Bhí seisear as Bray Emmets ag imirt ar son an chontae nuair a bhuaigh Baile Átha Cliath in éadan Londain..

Buaiteoirí

Ceangail sheachtracha 
 Suíomh Oifigiúil Baile Átha Cliath (as Béarla)
 Baile Átha Cliath ar Hoganstand (as Béarla)
 Eolas ar chlubanna 
 Reservoir Dubs
 Foirne Bhaile Átha Cliath

Craobhacha peile Gaelaí
CLG Chontae Bhaile Átha Cliath
Paracelsus

Ba ailceimiceoir, dochtúir, réalteolaí, agus briotaiseoir ginearálta é Paracelsus (11 Samhain nó 17 Nollaig 1493 in Einsiedeln, An Eilvéis - 24 Meán Fómhair 1541).

Rugadh mar Phillip von Hohenheim é, bhronn sé an t-ainm Philippus Theophrastus Aureolus Bombastus von Hohenheim air féin ní ba dhéanaí, agus ina dhiaidh sin fós an teideal Paracelsus, a chiallaíonn "comhionann le Celsus, nó níos fearr fós". Dochtúir leighis a bhí i Celsus a mhair sa chéad aois AD sa tSean-Róimh.1

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1493
Básanna i 1541
Lianna
Réalteolaithe Eilvéiseacha
Ailceimiceoirí
Caligula

Impire Rómhánach ab ea Gaius Iulius Caesar Germanicus nó Caligula, a leasainm (31 Lúnasa 12 - 24 Eanáir 41).

Saol
Thóg a athair, Gearmánacas, é i nDúiche na Réine agus tugadh an leasainm air nuair a bhí sé ina gasúir (ó caliga nó caligae, nó buatais bheag).

Réim
Tháinig Caligula i gcomharbacht ar Tiberius, in aois 77 dó, nuair a bhásaigh an t-impire.  

Thosaigh rialú Caligula go maith, rialtóir uasal measartha a bhí ann. Ach nuair a bhí an chéad bhliain dá thréimhse ina impire ag druidim chun deireanais, tháinig tinneas air. Deir na staraithe go raibh Caligula as a mheabhair ina dhiaidh sin. Mar shamplaː 

 Bhí ráflaí ann ag an am go raibh sé ag bualadh craicinn lena chuid deirfiúracha agus teach striapachais a bhí sa phálás i ndáiríre. 
 Chuaigh sé ar fheachtais mhíleata an-amaideach chuig an nGearmáin agus chuig an mBreatain; rinne sé consal dá chapall. .Bhuaileadh taomanna feirge é.   
 D'ordaigh Caligula go dtógfaí dealbha de ar fud na hImpireachta. Cuireadh olc ar na Giúdaigh nuair a tógadh dealbh i lár an teampaill in Iarúsailéim.

Dúnmharú
Mharaigh cuid den Gharda Praetóireach Caligula sa Róimh ar 24 Eanáir 41. Maraíodh a bhean chéile, Caesonia agus a iníon Julia Drusilla chomh maith.  

Bhí Cassius Chaerea i mbun na ceannaircí. Bhí cuid eile na bPraetóireach thar a bheith míshásta le Chaerea agus cuireadh chun báis é. 

Tháinig uncail Caligula, Claudius i gcomharbacht air.

Tagairtí 

Impirí Rómhánacha
Daoine a rugadh i 12
Básanna i 41
Rud

Séard is Rud ann ná an t-ainmfhocal a chlúdaíonn gach uile ní ar domhain;  ó thaobh fealsúnachta de,  ábhar feasa, eolaíocht agus araile

D'fhéadfadh an focal a úsáid in abairt in ionad aon ainmfhocail eile (go ginearálta, sin mar a úsáidtear é go laethúil). Mar sin d'fhéadfadh an focal Rud a úsáid do na pirimidí, Alpha Centauri, uimhir a seacht, mo chreidimh i nDia, eagla do mháthair riamh madraí. Rinne Charles S. Peirce chuir síos iontach, don chiall leathan atá ag an focal:

"Ag labhair faoi Rud, séard a chiallaíonn ná, aon ní a fhéadfá smaoineamh faoi, sé in aon rud a fhéadfá labhairt faoi".

Mar is gnách sa fealsúnacht cuirtear sainmhíniú difriúil air, agus tá sé deacair fios cén sainmhíniú atá in úsáid. Uaireanta, teorannaíonn siad an míniú le bheith níos tuisceanaí, rud mar shampla nach bhfuil mar teibíocht, rudaí atá suite inár am agus spás, ní chuirtear mar shampla uimhreacha nó smaointe san áireamh.

Tagairtí
Naomh Pól

Is é Naomh Pól (timpeall 10 - timpeall 67) duine de na haspail is cáiliúla agus is tábhachtaí i stair na Críostaíochta. Murarbh ionann agus na haspail eile ní raibh aithne phearsanta aige ar Íosa Críost. Níor chreid sé i scéal Íosa go dtí lá amháin nuair a chonaic sé aisling d'Íosa aiséirithe agus é ar an bhealach go dtí an Damaisc. Ceiliúrtar Tiontú Naomh Pól ar an 25 Eanáir.

Tá tionchar ollmhór aige ar Thiomna Nua an Bhíobla toisc an méid scríbhneoireachta a rinne sé agus is féidir léargas a fháil ar an gCríostaíocht i dtús a réimse óna chuid litreacha. Tá ceithre litir déag againn scríofa aige agus is dóichí gurb iad siúd na cinn is sine. Luaitear trí thuras Naomh Pól i nGníomhartha na nAspal freisin.

Tá formhór na litreacha seo scríofa chuig séipéil timpeall na Gréige, na hÁise Bige agus na Róimhe, agus iad lán de chomhairle faoin gcaoi chun saol Críostaí a bheith ag duine agus céard a bhí i soiscéal Íosa.

Rugadh é i dTarsas, baile i gcríocha na hÁise Bige (na Tuirce an lae inniu). Admhaíonn Naomh Pól féin gur chaith sé anuas ar Chríostaithe agus é óg, agus go raibh sé i láthair nuair a rinneadh mairtíreach de Naomh Stiofáin. Ach lá amháin agus é ar a bhealach go dtí an Damaisc, tháinig Íosa chuige in aisling agus d'impigh sé ar Phól a shaol a athrú. I ndiaidh na heachtra seo bhí Pól dall go dtí gur bhaist Ananias é. Ó shin ar aghaidh thug Pól faoi theachtaireacht Íosa Críost a scaipeadh.

Ina dhiaidh sin thaistil sé ar fud na háite ag múineadh an tsoiscéil. D'fhill sé lá ar Iarúsailéim, agus cé gur lig na Giúdaigh dó fanacht ansin ar dtús, tháinig fearg ar ghrúpa mór a bhí réidh lena chur chun báis ach shábháil saighdiúir Rómhánach é. Gabhadh agus cuireadh i bpríosún é. Níl sé iomlán cinnte céard a tharla dó roimh dó bás a fháil. De réir Eusebius ó Chaesarea (sa 4ú haois) cuireadh chun báis é faoi riail an Impire Nearó. Tá traidisiún ann go bhfuair Naomh Pól bás ar an lá cheanna agus Naomh Peadar (29 Meitheamh) sa bhliain 64 nó 67. De réir chuntais áirithe chuaigh sé go dtí an Spáinn agus is féidir go ndeachaigh sé go dtí an Ghréig agus an Áis Bheag. Pé scéal é, is cosúil gur gabhadh é, agus gur cuireadh chun báis é sa Róimh.

Tagairtí 

Pól
Pól
Dáréag Aspal
Daoine a rugadh i 10
Básanna i 67
Ealaín Fheidhmeach

Is iad na healaíona ná ailtireacht, ceol, dráma, damhsa, litríocht agus scannánaíocht.

Tagairtí 

Ealaíon
Buadaca

Ba bhanríon Ceilteach í Buadaca (b. 60 nó 61) ó cheantar Norfolk in oirthear na Breataine a bhí i gceannas ar éirí amach i gcoinne na himpireachta Rómhánaigh. Bhí an t-impire Nearó ag smaoineamh ar a chuid fórsaí a tharraingt siar as an mBreatain roimh bhriseadh Bhuadaca i gcath Shráid Watling.

An tSean-Róimh
Básanna i 61
Bliain bhreithe anaithnid
Néaró

Ba é Néaró, nó Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus, a saolaíodh faoin ainm Lucius Domitius Ahenobarbus, ar a dtugtaí Nero Claudius Caesar Drusus Germanicus freisin, (15 Nollaig, 37 - 9 Meitheamh, 68) an cúigiú hImpire ar Impireacht na Róimhe. 

Tá clú ar Néaró  mar gheall ar an bhfinscéal gur sheinn sé ar an bhfidil agus an Róimh ag dul trí thine. Thairis sin, bhí sé ar dhuine de na hImpirí ba mhó a rinne géarleanúint ar na Críostaithe i stair Impireacht na Róimhe.

Riail 
Bhí Néaró ag rialú na Róimhe sna blianta 54-68, agus é ag díriú ar chúrsaí taidhleoireachta, trádála agus cultúir ach go háirithe.

 Chuir Néaró  cogadh ar na Pairtiaigh san Oirthear
 Chloígh Néaró ceannairc na mBreatnach.  
 Thosaigh An Chéad Chogadh idir na Rómhánaigh agus na Giúdaigh lena linn.  

Tá sé de chlú ar Néaró gur chaith sé an chuid ba mhó dá am ag útamáil le ceoltóireacht, ag marú Críostaithe agus ag bualadh craicinn le fir is le mná, gan trácht a dhéanamh ar mharú a mháthar féin (Agrippina).

Tá an tuiscint seo bunaithe ar scríbhinní Suetonius, Cassius Dio, agus Tacitus, nach raibh mórán bá ag aon duine acu le Néaró . Tá foinsí ann, áfach, a thugann le fios go raibh an-luiteamas ag cosmhuintir na Róimhe le Néaró .

Géarleanúintí na gCríostaithe 
Maidir leis na staraithe Críostaí, is é an bharúil a bhí acusan riamh gurbh é Néaró a chuir tús le géarleanúintí na gCríostaithe sa Róimh. De réir na bhfinscéalta Críostaí, cuireadh beirt Aspal, mar atá, Peadar agus Pól, chun báis nuair a bhí Néaró sa ríchathaoir. Bhain an scríbhneoir Polannach Henryk Sienkiewicz leas as an scéal seo ina mhórúrscéal Quo vadis, a thabhaigh Duais Nobel na Litríochta dó sa bhliain 1905. Úrscéal stairiúil atá ann agus é suite sa Róimh le linn Néaró.

Féinmharú 
Sa bhliain 68, d'éirigh na míleataigh amach in aghaidh Néaró. 

Chuir an t-impire lámh ina bhás féin ansin, de rogha ar an gcur chun báis a bhí i ndán dó.

Thum an Impireacht i gcogadh cathartha ar feadh bliana, a dtugtar Bliain na gCeithre Impirí air.  Tháinig Vespasian i gcomharbacht ar Néaró  faoi dheireadh.

Piseoga 
Chuaigh géarleanúintí Néaró go mór mór i bhfeidhm ar na Críostaithe comhaimseartha.  

In Apacailipsis Eoin, luaitear beithíoch agus marc an bheithígh, agus deirtear gurb é 666 uimhir an bheithígh. Cé gurb iomaí ciall is féidir le lucht an mhisteachais a bhaint as an uimhir sin, is é an tuiscint atá ag an Eaglais gur tagairt do Néaró a bhí ann.  

Is amhlaidh gur féidir úsáid na n-uimhreach a bhaint as na litreacha Eabhraise, agus má scríobhtar an t-ainm NERON síos sna litreacha sin, is féidir é a chiallú mar "666".

Tagairtí 
 

Impirí Rómhánacha
Daoine a rugadh i 37
Básanna i 68
Ciníochas

Is é atá i gceist le ciníochas ná smaoineamh nó claontacht a deir gur fearr ciníocha áirithe ná cinn eile. 

Is féidir leis an gciníochas seo a bheith bunaithe ar dhlíthe tíre ar nós an chórais apairtéid a bhí san Afraic Theas nó feiniméan leanúnach i measc phobail ar nós an fhrith-Ghiúdachais a bhí mar chúl taca don Uileloscadh le linn an Dara Cogadh Domhanda.

Reáchtáiltear Lá Idirnáisiúnta um Idirdhealú Ciníoch a Dhíothú ar an 21 Márta.

Ionsaithe ciníocha 
 D'fheallmharaigh James Earl Ray an gníomhaí polaitiúil, Martin Luther King, ar an 4 Aibreán 1968 i Memphis, Tennessee.
 Na dlíthe Jim Crow sna Stáit Aontaithe, a bhí léirithe go príomha i ndeisceart na Stát Aontaithe, a chuir isteach ar na Meiriceánaigh Afracacha, na Meiriceánaigh Dúchasacha srl.
 Dúnmharú George Floyd
 Uileloscadh
 Apartheid san Afraic Theas.  I ré na cinedheighilte, bhí muintir na hAfraice Theas deighilte ina gceithre chine, mar atá, na Bána, na Gormaigh, na Daiteánaigh agus na hIndiaigh, agus na dreamanna seo á gcoinneáil scartha scoite ó chéile

 Eachtraí ciníocha

Tagairtí 

 
Eachtraí ciníocha
TCP/IP

Is éard is Prótacal Rialaithe Tarchurtha/ Prótacal Idirlín, nó TCP/IP (as Béarla, Transmission Control Protocol/Internet Protocol) ná sraith prótacal atá freagrach as sonraí a sheoladh trasna an Idirlín. Maraon le líonraí eile, déantar na sonraí atá le seoladh a bhriseadh suas ina bpaicéid roimh a sheoltar iad. Seoltar na paicéid go neamhspleách ar a chéile thar an Idirlíon.

Freagrachtaí TCP/IP 
 Aitheantas: Tá seoladh uathúil ag gach óstach atá ar an Idirlíon. Glaoitear an seoladh IP air seo.
 Formáidiú: Sonraí a fhormáidiú sa tslí cheart don Idirlíon
 Rialachán Earráide: Caithfear cinntiú go sroicheann gach paicéad a cheann scríbe – athsheoltar paicéad má chailltear nó má scriostar é.
 Ródú – Caithfear paicéid a threorú ionas go sroichfidh siad a gcinn scríbe amach.

Idirlíon
Prótacail Idirlín
Seoladh IP

Is é is seoladh IP ("seoladh prótacal idirlín") ann ná seoladh uathúil a mbaineann gléasanna áirithe leictreonacha úsáid as lena chéile a aithint agus le cumarsáid a dhéanamh le chéile i ngréasán ríomhairí atá ag oibriú de réir an phrótacal idirlín (IP). 
Tá 4 bheart, nó 32 ghiotán i ngach seoladh IP, rud a chiallaíonn go bhfuil spás do 4,294,967,296 óstach (óstríomhaire) ar an Idirlíon. Cuirtear an seoladh IP in iúl mar cheithre fhigiúr a bhfuil poncanna eatarthu - mar shampla, "192.168.1.254".

Gléas tábhachtach é an seoladh IP i ródú na ríomhairí. Faoi láthair, tá na seoltaí IP ag rith gann, agus mar sin, tá leagan nua den phrótacal ag teacht ar an bhfód a chuireann i bhfad níos mó seoltaí ar fáil dúinn.

Idirlíon
Telnet

Is prótacal líonra é Telnet (ón Béarla TELetype NETwork) a úsáidtear chun seisiún a rith ar chianóstach, freastalaí UNIX nó Linux don chuid is mó, ó do theirminéal féin. Tá fadhbanna slándála ag an bprótacal áfach agus tá prótacal eile, SSH, ag teacht chun cinn in áit Telnet.

Idirlíon
Oimiocrón

Is é oimiocrón (Gréigis:όμικρον ómikron ) an 15ú litir san aibítir Ghréagach. (Bíonn Ο ina cheannlitir agus ο ina litir bheag). Tá sé de shliocht na litreach Féinící ayin . Sa Shean-Ghréigis fuaimníodh mar /o/ é, agus i gcóras na n-uimhreacha Gréagacha, bhíodh an luach 70 air. Sa Nua-Ghréigis fuaimníodh mar /o/ é.

Tá bunús ag an litir Rómhánach O agus ag an litir Choireallach О sa litir oimeacrón.

Litreacha Ghréagacha
Pí

Is é pí (Π ina cheannlitir, π ina litir bheag) an 16ú litir san aibítir Ghréagach. Tá sé de shliocht na litreach Féinící pe . Sa Shean-Ghréigis fuaimníodh mar /p/ é, agus i gcóras na n-uimhreacha Gréagacha, bhíodh an luach 80 air. Sa Nua-Ghréigis fuaimníodh mar fós mar an gcéanna é.

Tá bunús ag an litir Rómhánach P agus ag an litir Choireallach П sa litir pí.

Sa matamaitice is é pí an gaol idir imlíne an ciorcal agus a thrastomhas (π ≈ 3.14159...).

Litreacha Ghréagacha
Intel

Is é Intel Corporation an comhlacht leathsheoltóirí is mó ar domhan agus táirgeoir an réimse mhicriphróiseálaí x86 a úsáidtear sa chuid is mó de ríomhairí pearsanta an domhain. Bhunaigh Robert Noyce agus Gordon Moore an comhlacht i 1968 faoin ainm Integrated Electronics Corporation, lonnaithe i Santa Clara, California. Ba cheannródaí é i bhforbairt sliseanna cuimhne SRAM agus DRAM. Chuir feachtas margaíochta ainm an chomhlachta i mbéal an phobail ar fud an domhain sna 1990í, leis an sluán Intel Inside.

Comhlachtaí ríomhaireachta
Baile na Croise (Contae Dhoire)

Baile beag sna Speiríní is ea Baile na Croise, i gContae Dhoire, i dTuaisceart Éireann. Tugann muintir na háite Baile na Scrine, ainm an pharóiste, ar an mbaile go minic. Draperstown a thugtar ar an mbaile i mBéarla. Tá Gaelscoil ann.

Bailte i gContae Dhoire
Corn Uí Dhubhthaigh

Duais chamógaíochta Éireannach é Corn Uí Dhubhthaigh, an ceann is mó sa spórt. Bronntar an corn ar an bhfoireann a bhuann Craobh Chamógaíochta na hÉireann, an príomhchomórtas sa tír eagraíonn Cumann Camógaíochta na nGael. Imrítear an cluiche ceannais i bPáirc an Chrócaigh, Baile Átha Cliath gach bliain ar an dara nó an tríú Domhnach i mí Mheán Fómhair. Tá an corn ainmnithe in ómós do Sheán Ó Dubhthaigh. 

Bronnadh Corn Uí Dhubhthaigh don chéad uair sa bhliain 1930 ar Bhaile Átha Cliath, agus is iad Corcaigh na buaiteoirí faoi láthair.

Camógaíocht
Coirn CLG
Dámhachtainí spóirt
Ráth Fearnáin

Is bruachbhaile i mBaile Átha Cliath é Rath Fearnáin. (Rathfarnham i mBéarla) 

Tá Gaelcholáistí an Phiarsaigh suite i Mainistir Loreto ar Bhóthar na Grainsí sa cheantar ó 2014.

Bailte i gContae Bhaile Átha Cliath
Réamann Mac Searraigh

Iar-pholaiteoir Éireannach as gContae Shligigh é Réamann Mac Searraigh (rugadh ar 29 Aibreán, 1938), nó Ray MacSharry i mBéarla. Ba Theachta Dála é ón bpáirtí Fianna Fáil idir na blianta 1969 agus 1988, agus bhí sé ina Thánaiste ar feadh cúpla mhí sa bhliain 1982.

Tagairtí 

Polaiteoirí na hÉireann
Baill den 19ú Dáil
Baill den 20ú Dáil
Baill den 21ú Dáil
Baill den 22ú Dáil
Baill den 23ú Dáil
Baill den 24ú Dáil
Baill den 25ú Dáil
Daoine as Contae Shligigh
Daoine a rugadh i 1938
Daoine beo
Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Aoine an Chéasta

Is í Aoine an Chéasta an Aoine roimh Dhomhnach na Cásca. De réir fhoirceadal na Críostaíochta, b'ar an Aoine seo a céasadh Íosa Críost go bás ar an gCros.

Imeachtaí Aoine an Chéasta 

De réir mar a deirtear sa Bhíobla, tháinig na hardsagairt agus na seanóirí le chéile ar maidin le socrú le chéile go gcuirfí Íosa chun báis. Chuir siad an bhreith seo faoi bhráid an ghobharnóra Rómhánaigh, Pointias Píoláit, nach raibh ró-fhonnmhar chun Íosa a chur chun báis. 

Faoi bhrú na n-ardsagart agus na seanóirí, áfach, agus iad siúd ag gríosú na gramaisce in aghaidh Íosa, ghéill Píoláit Íosa a chur chun báis. Theastaigh ó na hardsagairt Íosa a mharú mar bhlaisféimeoir, ó bhí sé tar éis a rá gurbh é mac Dé é, ach d'áitigh siad ar Phíoláit gur ceannairceoir agus tuathghríosóir ab ea Críost a bhí ag iarraidh "rí na nGiúdach" a ghairm de féin - is é sin, rí a bhí ag beartú na Rómhánaigh a ruaigeadh as Iarúsailéim agus ríocht neamhspleách na nGiúdach a bhunú. Tugadh le fios do Phíoláit "nach mbeadh sé ina chara mhaith ag Impire na Róimhe", ach oiread, mura mbeadh sé sásta an bhreith bháis a dhearbhú.

Chuir saighdiúirí an ghobharnóra clóca dearg ar Íosa agus chuir siad "coróin" de chraobhacha deilgneacha air le hé a chéasadh. Ansin, thug siad "rí na nGiúdach" air go magúil, agus iad ag ligean orthu féin go raibh siad ag umhlú dó mar a bheadh rí ann.  

Ina dhiaidh sin, bhain siad an clóca de arís agus iad á bhualadh is á chéasadh. B'éigean d'Íosa a chros féin a iompar go Calvaire, áit ar tairneáladh den chros é.

Féach freisin 
 An Cháisc

Tagairtí 

An Cháisc
Féilte Críostaí
Ríomhphost gréasáin

Cuirtear ríomhphost gréasáin ar fáil trí láithreán gréasáin. Ligeann sé d’úsáideoirí seoladh ríomhphoist a bheith acu ar an láithreán le teachtaireachtaí ríomhphoist a léamh agus a scríobh mar mhalairt ar chliant ríomhphoist a úsáid. Coinnítear na teachtaireachtaí ar fhreastalaí gréasáin rud a chiallaíonn:
 nach gá don úsáideoir ríomhaire dá gcuid féin a bheith acu le ríomhphost a úsáid
 gur féidir ríomhphost a úsáid áit ar bith ar domhan a bhfuil ríomhaire le ceangal Idirlín ar fáil (ceann de na húsáidí is mó a bhaintear as caifé Idirlín is ea le haghaidh ríomhphost gréasáin a sheiceáil)
Bíonn ríomhphost gréasáin ar fáil ó leithéidí Yahoo Mail, Hotmail nó GMail agus bíonn seirbhísí difriúla ar fáil don úsáideoir trí na comhlachtaí sin.

Gréasán Domhanda
Corn Bhreandáin Uí Mháirtín

Duais spóirt Éireannach é Corn Bhreandáin Uí Mháirtín, a bhronann an Cumann Peil Gael na mBan go bliantúil ar an fhoireann is fearr sa tír i bPeil Ghaelach na mBan.

Coirn CLG
Peil Ghaelach na mBan
Dámhachtainí spóirt
An Chirgeastáin

Tír iar-Shóivéadach i lár na hÁise is ea Poblacht na Cirgise. Tá sí ag críochantacht leis an Úisbéiceastáin, leis an gCasacstáin, leis an Táidsíceastáin, agus leis an Sín. Ar nós an chuid is mó de na poblachtaí iar-Shóivéadacha i lár na hÁise, labhraítear teanga Thurcach inti, teanga a dtugtar Cirgis (Chirgíz) uirthi.

Bhain an Chirgeastáin amach a neamhspleáchas sa bhliain 1991 ón Aontas Sóivéadach, ar nós na bpoblachtaí iar-Shóivéadacha eile. Is í Bíscéic príomhchathair na tíre. Is tír an-sléibhteach í an Chirgeastáin, agus is í Loch Issícúil an loch is mó sa tír - ceann de na lochanna is airde ar domhan. Tá breac rua (nó farol i Rúisis) le fáil ann nach bhfuil le fáil in áit ar bith eile.

Féach ar 

 An Áise

Tagairtí 

 
C
Leathanach gréasáin

Is éard is leathanach gréasáin ann ná leathanach eolais gur féidir a léiriú ar an nGréasán Domhanda trí bhrabhsálaí gréasáin. Bíonn an t-eolas seo stóráilte i bhfoirm cód téacs atá marcáilte (ar nós HTML nó XHTML) agus go hiondúil nascann sé le leathanaigh gréasáin eile trí hipirnaisc. 

Is féidir leathanaigh gréasáin a stóráil ar ríomhaire logánta nó go cianda ar fhreastalaí gréasáin. D'fhéadfadh an freastalaí gréasáin na leathanaigh a shrianadh taobh istigh de líonra príobháideach (m.sh., inlíon corporáideach) nó d'fhéadfadh sé iad a chur ar fáil ar an nGréasán Domhanda.

Bíonn láithreán gréasáin comhdhéanta de méid áirithe leathanaigh gréasáin. Is féidir le leathanach gréasáin a bheith dinimiciúil – athraíonn sé de réir mar a bhíonn úsáideoirí éagsúla ag plé leis – cuardach ar Google, mar shampla. Bíonn leathanaigh eile statach – ní athraíonn siad ó chuairt go cuairt – mura n-athraíonn úinéir an leathanaigh an t-ábhar atá ann. Is minic go mbíonn láithreáin ghréasáin comhdhéanta de leathanaigh dinimiciúla agus leathanaigh statacha.

Gréasán Domhanda
Láithreán Gréasáin

Séard is láithreán nó suíomh Gréasáin ann ná bailiúchán leathanach gréasáin atá curtha i dtoll a chéile faoi ainm fearainn áirithe ar an nGréasán Domhanda. Bíonn na leathanaigh scríofa mar théacschód marcáilte (ar nós HTML nó XHTML) agus iad nasctha go hiondúil le leathanaigh eile taobh istigh nó taobh amuigh den láithreán. Ní féidir breathnú ar láithreán gan cheangal Idirlín agus brabhsálaí. Coinnítear láithreáin ghréasáin ar fhreastalaithe Gréasáin agus déantar rochtain orthu tríd an bprótacal HTTP.

Cineálacha láithreán 
Tá neart láithreán ar an nGréasán Domhanda, cuid acu beag (cúpla leathanach) agus cuid eile mór (na mílte leathanach). Is féidir leis na leathanaigh a bheith dinimiciúil agus iad ag athrú de réir úsáide – cuardach ar Google, mar shampla. Bíonn leathanaigh eile statach: ní athraíonn siad ó chuairt go cuairt, mura n-athraíonn úinéir an leathanaigh an t-ábhar atá ann. Is minic láithreáin déanta de leathanaigh dinimiciúla agus leathanaigh statacha araon.

Gréasán Domhanda
Láithreáin gréasáin
Corn Uí Bhroin

Is duais spóirt Éireannach é Corn Uí Bhroin (Béarla: O'Byrne Cup) i bPeil Ghaelach. Is é Cumann Lúthchleas Gael a eagraíonn an comórtas. Imrítear na cluichí gach bliain i mí Eanáir. Bhain an Lú an comórtas is déanaí in éadan DCU leis an scór 1-17 go 1-10.

Tá an corn ainmnithe in ómós do Matt O'Byrne, iar-oifigeach club le Cill Mhantáin.

Buaiteoirí

Sciath Uí Bhroin 
Imríonn na foirne a chailleann sa chéad bhabhta de chorn Uí Bhroin sa chomórtas seo. Tosaíodh Sciath Uí Bhroin i 2006.

Buaiteoirí 

Craobhacha peile Gaelaí
Coirn CLG
Dámhachtainí spóirt
Paicéad

Glaoitear paicéad (nó amanna fráma) ar phíosa sonraí a sheoltar thar líonra ríomhairí. Níl sé éifeachtach seicheamh fada giotáin a aistriú in aon aistear thar líonra. D'fhéadfadh trasnaíocht nó fabht cuir isteach ar an aistriú agus bheadh gá an seicheamh a athsheoladh. Leis seo a sheachaint, déantar na sonraí a bhriseadh suas ina bpíosaí beaga ar a thugtar paicéid.

Inneachair na bPaicéad 
Bíonn paicéid cúpla cileabheart ar fhad go hiondúil – braitheann sé seo ar an gcineál líonra agus an cineál prótacal atá in úsáid. Déantar na paicéid a sheoladh ceann i ndiaidh a chéile thar an líonra. Go hiondúil, bíonn paicéad comhdhéanta de trí chuid: an ceanntásc, na sonraí agus an buntásc. Coinnítear eolas riaracháin sa cheanntásc agus sa bhuntásc ar nós:
 Uimhir sheichimh an phaicéid
 Seoladh an fhaighteora
 Seoladh an tseoltóra
 Suim sheiceála (Bearta breise a ghintear go matamaiticiúil ó na sonraí. Is féidir í a úsáid le earráidí a bhrath.

Dearbhú 
Seoltar paicéad speisialta - admháil (ACK/acknowledge) ar ais chuig an seoltóir le haghaidh na bpaicéad a thagann slán. Seoltar paicéad speisialta - admháil dhiúltach (NAK /not acknowledge) le haghaidh na bpaicéad nach dtagann slán nó nach tagann in aon chor. Caithfear na paicéid nach dtagann slán a athsheoladh. Cuirtear é seo i bhfeidhm i mbealaí éagsúla ag brath ar an líonra atá in úsáid, ach i bprionsabal oibríonn gach líonra sa tslí seo.

Cosúlachtaí le Cártaí Poist 
Cuirtear béim go minic ar na cosúlachtaí idir paicéid agus cártaí poist:
 Cuirtear seoladh cinn scríbe orthu
 Cuirtear seoladh an seoltóra orthu
 Ní féidir ach méid áirithe eolais a chur orthu
 Amanna cailltear iad agus iad á sheachadadh
 Ní leanann siad an conair chéanna agus iad ar an mbealach

Líonraí ríomhaireachta
Carna

Is sráidbhaile é Carna atá suite in Iorras Aithneach i nGaeltacht Chonamara, Contae na Gaillimhe, timpeall ar 50 ciliméadar siar ó Chathair na Gaillimhe. Tá traidisiún láidir amhránaíochta, ceoil, damhsa Gaelach agus bádóireachta fite fuaite i gcultúr ársa an cheantair. 

Tá eaglais Luath-Chríostaí le feiceáil ar Oileán Mhic Dara. Bíonn oilithreacht agus rás bád ar siúl ann gach bliain. Tá gallán le feiceáil ag Loch na Scainimhe.

Tá roinnt oileáin an-ghar don chósta sa cheantar seo. Ina measc tá Fínis, Maínis, Bior Beag agus Bior Mór.

Daoine cáiliúla 
B'as Carna don bheirt fhonnadóirí cáiliúla Seosamh Ó hÉanaí (nó Joe Éinniú mar a thugtaí air freisin) agus Sorcha Ní Ghuairim (a bhí ina bhean léinn freisin). Bhí cónaí ar an seanchaí Éamon a Búrc i gCarna freisin. Is i gCarna freisin, a bhailigh Seán Mac Giollarnáth, an bailitheoir béaloidis, an-chuid scéalta agus amhráin. Is ann a bhí cónaí ar Dhara Bán Mac Donnchadha, an t-amhránaí sean-nóis, chomh maith.

Ollscoil 
Tá dhá ionad ag Ollscoil na hÉireann, Gaillimh i gCarna:
 Is ionad oideachais 3ú leibhéal é Áras Shorcha Ní Ghuairim. Bíonn réimse leathan de chláir ollscoile agus de ghníomhaíochtaí forbartha pobail idir lámha ag an ionad atá dírithe ar láidriú an phobail Ghaeltachta. Ritear an t-ionad faoi stiúir Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge.
 Tá ionad bitheolaíochta na mara lonnaithe i Maoinis (oileán in aice le Carna atá ceangal aige leis an mórthír)

Stair 
I Lúnasa 2017, bhí suíomh idirlín faoi stair Loch Conaortha in Iorras Aithneach i gConamara curtha i dtoll a chéile ag coiste áitiúil.  Bhí imní ar lucht an choiste faoin laghdú mór atá tagtha ar an daonra i Loch Conaortha le blianta agus iad ag iarraidh go gcoinneofaí cuimhne ar na daoine agus ar na nósanna a bhí ann san aimsir a caitheadh.

I measc an ábhair atá le feiceáil ar an suíomh, tá léarscáil de na garraithe, na fothraigh, na cnoic agus na háiteanna a mbíodh stileanna poitín. Tá cur síos ann ar shlí mhaireachtála na ndaoine srl.

Féach freisin 

 Oileán Mhic Dara
 Naomh Macdara

Tagairtí 

Carna
Iorras Aithneach
Douglas Adams

Scríbhneoir Sasanach ab ea Douglas Noël Adams (11 Márta 1952 – 11 Bealtaine 2001). B'aisteoir raidió agus ceoltóir amaitéarach é freisin.

Tá clú agus cáil air mar gheall ar an tsraith "". Thosaigh an tsraith ar an raidió, ach bunaíodh cúig leabhar, sraith teilifíse, cluiche ríomhaire agus scannán air. Bhí a stíl féin go paiteanta aige mar údar, acmhainn mhaith  grinn ann agus lán le diabhlaíocht.

Chomh maith le , scríobh Douglas Adams trí scéal ón gclár ficsean eolaíochta . Scríobh sé úrscéalta Dirk Gently freisin. 

Bhí cáil air freisin mar gníomhaí timpeallachta.

Fuair sé bás sa bhliain 2001 (taom croí) agus é 49 bliain d'aois.

Tagairtí 

Scríbhneoirí Sasanacha
Ficsean eolaíochta
Aindiachaithe
Daoine a rugadh i 1952
Básanna in 2001