joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Yle

Is é Yleisradio (Yle), nó Rundradion as Sualainnis, craoltóir stáit náisiúnta na Fionlainne. Bunaíodh é i 1926, agus tá ceanncheathrú i Heilsincí aige.

Stáisiúin

Teilifís 
 Yle TV1 (HD)
 Yle TV2 (HD)
 Yle Fem (HD)
 Yle Teema (HD)
 TV Finland

Raidió 
 Yle Radio 1
 YleX
 Yle Radio Suomi
 Yle X3M
 Yle Radio Vega
 Yle Sámi Radio
 Yle Puhe
 Yle Klassinen
 Yle Mondo

Naisc sheachtracha 
 Yle - Suíomh oifigiúil

An Fhionlainn
Teilifís
Raidió
An tSean-Éigipt

Is iad na pirimidí na siombalaí is so-aitheantaí don sibhialtacht ársa na hÉigipte.]]
Is seansibhialtacht í an tSean-Éigipt a bhí suite in oirthuaisceart na hAfraice sa réigiún timpeall na Níle ina bhfuil an Éigipt nua-aimseartha ina seasamh sa lá atá inniu ann. 

Deirtear gur cuireadh tús leis an tsibhialtacht timpeall na bliana 3150 RC leis an aontú polaitiúil idir an Éigipt Uachtarach agus an Éigipt Íochtarach faoi cheannas an chéid Fharó (tá fianaise ón snoíodóireachtaí na carraigeacha ar na lochtáin na Níl), agus lean sí ar aghaidh ag forbairt le linn na trí mhílaois ina dhiaidh sin. 

Roinntear stair na sibhialtachta ina tréimhsí seasmhacha, ar a tugtar Ríochtaí, agus na tréimhsí neamh-sheasmhacha eatarthu ar a tugtar Tréimhsí Idirmheánacha. Tar éis na ríochta deireanach, an Ríocht Nua a tugtar air, thug an tsibhialtacht aghaidh ar ré ina raibh meath mall ag tarlú, le hionraí rialta ó stáit eile ón réigiún máguaird. Críochnaíodh riail na bhFarónna go hoifigiúil sa bhliain 31 RC nuair a ghlac Impireacht na Róimhe, an tsárchumhacht nua, seilbh ar an réigiún, agus rinneadh cúige Rómhánach di.

Rud amháin a chuir go mór le fás na Sean-Éigipte ná an méid sochair a bhain siad amach as na dálaí a bhí ar fáil i ngleann abhann na Níle. Le huisciú an ghleanna, bhí siad ábalta táirgí barrachais a chruthú, rud a spreag forbairt sóisialta agus cultúrtha. Le hacmhainní breise, rinne na húdaráis urraíocht ar saothrú mianraí an ghleann, luathfhorbairt ar chóras scríbhneoireachta, tionscadail tógála agus talmhaíochta, trádáil leis an réigiún máguaird, agus arm a bhí in ann an tír a chosaint ó namhaid agus ceannas na sibhialtachta a dhearbhú. Na daoine a spreag agus a eagraigh na gníomhaíochtaí seo ná na scoth-scríobhaithe, na ceannairí, agus na riarthóirí a bhí go léir faoi smacht an Fharó, an ceannaire diaga a chinntigh comhoibriú agus aontacht na nÉigipteach le córais reiligiúnacha ilchasta.

An tSean-Éigipt
Stair na hÉigipte
Éigipt
Cairlinn

Is baile beag i gContae Lú é Cairlinn atá suite cois Loch Cairlinn. Tá an baile gar don teorann idir Phoblacht na hÉireann agus Tuaisceart Éireann, 12 míle ó Dhún Dealgan agus 8 mile ón Iúr. Tá timpeall 1,000 daoine ina gcónaí ann.

Bunú 
Thart faoi 800 bliain ó shin thóg Hugh de Lacy Caisleán Rí Sheáin ar carraig straitéiseach. Ina dhiaidh sin chuir daoine fúthú in aice leis an gcaisleán le haghaidh sábháilteacht agus de bharr bunaíodh sráidbhaile Cairlinn.

Daoine as Cairlinn 
 Thomas D'Arcy McGee (1825, Carlingford - 1868, Ottawa), polaiteoir
 Peter Boyle (1876, Cairlinn - 1939, Doncaster) imreoir sacair
 Lorcán Ó Muireadais (1883–1941) sagart agus gníomhaí Gaeilge.
 Daniel Joseph Anthony "Tony" Meehan (1943 – 2005), ceoltóir

Bailte i gContae Lú
Eachroim

Tá ceithre áiteanna darbh ainm Eachroim in Éirinn:

 Eachroim, Contae an Cláir
 Eachroim, Contae na Gaillimhe
 Eachroim, Contae Chill Mhantáin
 Eachroim, Contae an Dúin
John Leonard

Peileadóir is ea John Leonard. As Baile Átha Cliath dó, agus imríonn sé le foireann a chontae. Is lánchúilí é. 

Daoine as Baile Átha Cliath
Peileadóirí Bhaile Átha Cliath
An Iúgslaiv

Tugadh an Iúgslaiv ar thrí aonad éagsúla polaitiúla sa bhfichiú haois. Tír na Slavach ó Dheas is ciall leis an ainm i dteangacha Slavacha na mBalcán.

Stair

1918-1941 
Ba í Ríocht na hIúgslaive an chéad tír ar tugadh an t-ainm uirthi, agus d'eascair sí as Ríocht na Seirbiach, na gCróiteach agus na Slóivéineach a bunaíodh ar an i Nollaig 1918, nuair a cruthaíodh aontas idir stáit na Slóivéineach, na gCróiteach agus na Seirbiach agus ríocht na Seirbe. 

Athraíodh ainm na tíre go Ríocht na hIúgslaive ar an 3 Deireadh Fómhair 1929. Ba é Rí Alexander I, ceannaire na ríochta.

Tito 1942

1941-1991 
Rinne an Iodáil agus an Ghearmáin ionradh ar an tír sa bhliain 1941 . Mar gheall ar na heachtraí a tharla le linn an Dara Cogadh Domhanda cuireadh an ríocht ar ceal sa bhliain 1945.

D'fhógair treallchogaithe cumannach (na Páirtínigh) An Iúgslaiv Dhaonlathach Fheidearálach sa bhliain 1943.  

D'athraíodh an t-ainm go Daonphoblacht Fheidearálach na hIúgslaive sa bhliain 1946 agus rialtas comhchumannach i gceannas.  

Athraíodh an t-ainm arís sa bhliain 1963, go Poblacht Shóisialach Fheidearálach na hIúgslaive.  

Bhí an tír comhdhéanta de shé phoblacht shóisialach: an tSlóivéin, An Chróit, An Bhoisnia-Heirseagaivéin, Montainéagró, An tSeirbia agus An Mhacadóin.  

Dúradh le Colm Doyle sa leabhar Witness to War Crimes gur eascair an nimh sa bhfeoil idir na náisiúin éagsúla as eachtraí an Dara Cogadh Domhanda. Cuireadh faoi ndeara do na dreamanna éagsúla a tháinig le chéile san Iúgslaiv faoi cheannas an Ghinearáil Tito tarraingt le chéile. Ní hé sin le rá go ndearna siad dearmad ar naimhdeas na staire agus rinneadh seanchairteacha a thochailt tar éis titim an Aontais Shóivéadaigh agus imeachtaí 1991/1992.

1991-2006 
Thit an Iúgslaiv as a chéile sna cogaí a lean bás Tito. 

Bunaíodh Poblacht Fheidearálach na hIúgslaive i mí Mhárta 1992 agus í comhdhéanta den dá thír nár fhág an Chónaidhm, an tSeirbia agus Montainéagró, 

Ba é Slobodan Milošević Uachtarán na Seirbia idir 1989 agus 1997 agus Uachtarán Iúgslavach idir 1997 agus 2000.

Ar an 1 Aibreán 2001 gabhadh Milošević sa Bhéalgrád. Cúisíodh é as coireanna cogaidh a dhéanamh. 

Cuireadh deireadh go hoifigiúil leis an Iúgsláiv nuair a d'fhógair an dá thír sin a neamhspleáchas i mí Mheithimh, 2006.

Tagairtí 

Iugslaiv, An
Iugslaiv, An
Bóthar na bhFál

Is é Bóthar na bhFál an príomhbhóthar a théann tríd iarthar Bhéal Feirste i dTuaisceart na hÉireann. Is ann atá cónaí ar an phobal náisiúnach is mó sa chathair, agus tugann go leor turasóirí cuairt air anois mar gheall ar stair na dtrioblóidí ó 1968 i leith. Tá an ceantar mór dílseach, Bóthar na Seanchille, buailte leis agus balla síochána eatarthu. 

Bóthar tuaithe a bhí ann i dtús ama ach rinneadh forbairt ar thithíocht ann sa naoú haois déag agus na muilte móra línéadaigh á dtógáil. Leagadh an-chuid de na tithe beaga a bhí ann sna 1960í agus tógadh árasáin ar nós Divis Tower. Le linn na tréimhse céanna tháinig dream daoine le chéile chun pobal Gaelach agus bunscoil a bhunú. Cuireadh go láidir in aghaidh Phobal Feirste ach d'éirigh leo dul chun cinn mór a dhéanamh agus tá pobal láidir Gaelach ann anois agus aitheantas Gaeltachta á lorg acu. 

Bhí cónaí ar Shéamus Ó Conghaile, an ceannaire sóisialach, i gceantar na bhFál i mblianta luatha an 20ú haois agus chuir sé eagar ar na hoibrithe sna muilte lín. Mhair an traidisiún sóisialach ar feadh na mblianta chomh maith leis an phoblachtachas. Ba é Bóthar na bhFál an chuid ba mhó daonra de thoghcheantar Bhéal Feirste Thiar do pharlaimint na Breataine agus sheas iarrthóirí poblachtacha éagsúla sna toghcháin ó rinneadh an chríochdheighilt ar Éirinn i 1920. Cuireadh cosc ar bhratach na hÉireann a thaispeáint agus thosaigh an ceannaire seicteach Ian Paisley ciréib nuair a cuireadh an trídhathach ar taispeáint in oifigí an Phoblachtánaigh Billy McMillan i 1964. 

Thosaigh pobal na bhFál ar fheachtas chun cearta sibhialta a bhaint amach go gairid ina dhiaidh sin, ag éileamh go gcuirfí deireadh le leatrom creidimh ó thaobh tithíochta agus fostaíochta. D'ionsaigh dílseoirí na léirsithe ar son cearta daonna agus cuireadh sráideanna iomlána tithe trí thine. 

Cuireadh Arm na Breataine ar na sráideanna i 1969 agus fáilte ag na daoine rompu ar feadh tamaill. Ach ba é dearcadh an airm go raibh an locht ar Phoblachtánaigh faoi na ciréibeanna agus chuir siad cuirfiú ar an cheantar i 1970. Maraiodh ceathrar agus bhí naimhdeas idir an pobal agus na saighdiúirí ar feadh na mblianta fada ina dhiaidh sin. In ainneoin na ndeacrachtaí uile a bhí acu mhair spiorad láidir pobail sa cheantar agus tá cáil ar an ionad Gaelach, an Chultúrlann, agus ar Fhéile Feirste le blianta mar gheall ar a bhfuil déanta acu chun an cultúr a chur chun cinn.

Béal Feirste
Bóithre i dTuaisceart na hÉireann
Vilnias

Is í Vilnias (Vilnius as Liotuáinis, Wilno as Polainnis) príomhchathair na Liotuáine, agus an chathair is mó sa tír le daonra de 553,904 duine (Nollaig 2005). Tá Vilnias suite in oirdheisceart na Liotuáine () ag cumar aibhneacha Vilnia agus Neris. Nuair a bhí an Liotuáin níos mó ba í seo lár tíreolaíoch na tíre.

Stair 
Ní fios go díreach cathain ar bunaíodh í ach déantair taigairt di i litreacha an Ard-Diúca Gediminas sa bhliain 1323. Bhain Vilnias buaic a cumhachta amach le linn do Sigismund August a bheith i réim nuair a bhog sé a chuairt ann sa bhliain 1544. Bhí na Rúisigh i gceannas ar feadh i bhfad agus ba bheag Liotuánach a chónaigh sa chathair go dtí an 20ú haois. 

Ghabh an Pholainn seilbh ar Vilnias tar éis an Chéad Chogadh Domhanda go dtí gur ghlac an Aontacht Shóivéadach seilbh uirthi arís i 1939. Rinne an Ghearmáin ionradh ar an Liotuáin i mí Mheithimh 1941 agus cuireadh dhá ghetto ar bun chun na Giúdaigh a dhíothú. Trí bliana ina dhiaidh sin ghabh an Arm Dearg an chathair arís agus bhí an Liotuáin i seilbh na Rúise go dtí gur fhógair Ard-Chomhairle Phoblacht Shóisialach na Liotuáine a neamhspleáchas ar an 11 Márta 1990. 

Rinne na Sóivéadaigh iarracht an éirí amach a chur faoi chois ach ghéill siad aitheantas don Liotuáin faoi dheireadh i mí Lúnasa na bliana 1991. Tá an-fhorbairt déanta ar Vilnias ó shin agus is cathair nua-aimseartha Eorpach anois í agus athnuachan déanta ar a lár stairiúil.

Sport 
 FK Žalgiris
 FK Riteriai
 LFF stadionas

Tagairtí 

An Liotuáin
Vilnias
Delio Rossi

Is iar-imreoir agus traenálaí peile é Delio Rossi (r.26 Samhain 1960 i Rimini, An Iodáil). Tá sé ina thraenálaí ar an bhfoireann pheile Palermo.

Daoine a rugadh i 1960
Daoine beo
Imreoirí sacair na hIodáile
Traenálaithe sacair
Jimmy Bullard

Is iar-imreoir sacair é Jimmy Bullard (r.23 Deireadh Fómhair 1978 i Londain, Sasana). Imríonn sé faoi láthair le Hull City. D'imir sé le West Ham United, Peterborough United agus Wigan Athletic. D'imir sé le Fulham ó 2006 go 2009. Ansin chuaigh sé ar iasacht go hIpswich Town, agus faoi dheireadh go Milton Keynes Dons. Tháinig sé sa deichiú háit ar an ceathrú sraith déag I'm a Celebrity...Get Me Out of Here! sa bhliain 2014.

Daoine a rugadh i 1978
Imreoirí sacair
Daoine beo
Gareth Southgate

Is iar-imreoir agus traenálaí peile é Gareth Southgate (r.3 Meán Fómhair 1970). D'imir sé le Crystal Palace, Aston Villa agus Middlesbrough. Tá sé ina thraenálaí ar an bhfoireann sacair Middlesbrough. 

Southgate, Gareth
Southgate, Gareth
Daoine beo
Carlo Ancelotti

Is iar-imreoir agus traenálaí peile é Carlo Ancelotti (r.10 Meitheamh, 1959). Níl sé i bpost bainistíochta faoi láthair. Tá sé ina thraenálaí ar an bhfoireann Chelsea.

Tagairtí 

Traenálaithe sacair
Imreoirí sacair na hIodáile
Josip Broz Tito

Bhí Josip Broz Tito (Script Choireallach: Јосип Броз Тито) i gceannas ar Phoblacht Fheidearálach Shóisialach na Iúgslaive ó 1945 go dtí gur éag sé  ar an 4 Bealtaine 1980.

Saol 
Rugadh Josip Broz Tito ar an 7 Bealtaine 1892 (nó 25 Bealtaine go hoifigiúil). 

D'eagraigh Tito an treallchogaíocht fhrith-fhaisisteach in aghaidh fhórsaí na Gearmáine agus na hIodáile le linn an Dara Cogadh Domhanda. 

D'éirigh leis poblachtaí éagsúla na tíre a choinneáil le chéile i ndiaidh an chogaidh. Cé gur fhógair an phoblacht nua gur comhchumannach é, d'fhan an tír neamhspleách ar an Aontas Sóivéadach. Bhí arm ollmhór aige chun an neamhspleáchas sin a chosaint. 

Dúradh le Colm Doyle sa leabhar Witness to War Crimes gur eascair an nimh sa bhfeoil idir na náisiúin éagsúla as eachtraí an Dara Cogadh Domhanda. Cuireadh faoi ndeara do na dreamanna éagsúla a tháinig le chéile san Iúgslaiv faoi cheannas an Ghinearáil Tito tarraingt le chéile. Ach níor mhair an Iúgslaiv i bhfad tar éis a bháis.

Tagairtí 

Na Balcáin
Daoine a rugadh i 1892
Básanna i 1980
Yuri Andropov

Polaiteoir Rúiseach i laethanta an Aontais Shóivéadaigh ab ea Yuri Vladimirovich Andropov (Rúisis: Ю́рий Влади́мирович Андро́пов) (15 Meitheamh, 1914 – 9 Feabhra, 1984). Bhí sé ina cheannaire ar an Aontas Sóivéadach ar feadh cúig mhí dhéag idir an 12 Samhain, 1982 agus lá a bháis sa bhliain 1984.

Polaiteoirí na Rúise
Daoine a rugadh i 1914
Básanna i 1984
Ana Ivanović

Is iar-imreoir leadóige Seirbiach í Ana Ivanović (Seirbis: Ана Ивановић) a rugadh ar an 6 Samhain 1987 i mBéalgrád. Bhuaigh sí Craobhchomórtas Oscailte Leadóige na Fraince sa bhliain 2008.

Naisc 
 Suíomh oifigiúil

Imreoirí leadóige Mná
Ivanović, Ana
Ivanović, Ana
Daoine beo
Cephalochordata

Is grúpa cordach simplí mara é an fofhíleam Cephalochordata (ó 'kephalé', "ceann" agus 'khordé', "corda" sa tSean-Ghréigis), nó amphioxus sa ghnáth chaint. 
Is minic iad a bheith faighte adhlactha i ngaineamh in áiteanna éadomhana na bhfarraigí trópaiceacha nó measartha.
San Áis, saothraítear iad ar bhonn tráchtála i gcomhair beathaithe daoine agus ainmhithe. Scrúdaítear go mion iad 
Is ábhair scrúdaithe iad sa zó-eolaíocht, toisc go léiríonn siad bunús na gcordach.

Leagan amach fisiceach 
Fásann na Cephalochordata chomh fada le cúig cheintiméadar, ach is féidir leo ocht gceintiméadar a shroicint. Cosúil le na cordaigh, tá trí thréith thabhachtacha acu, néarfheadán droma, scoilteanna geolbhaigh agus eireaball iaranasach.
Chomh maith le sin, tá cosúlacht eile acu, matáin cóirithe i mbloic dá ngairtear mióimírí.

Naisc sheachtracha 
 Error in the Genealogy of Human
 The Amphioxus Song 
 A special issue of Amphioxus Research (I) 
 A special issue of Amphioxus Research (II) 
 Amphioxus and the T-box gene
 A movie of the amphioxus embryonic development
 American Scientist Online - The Lancelet 
 Scripps Scientists Discover Fluorescence in Key Marine Creature 

Chordata
Ainmhithe
Lipidí

Is téarma leathan é Lipidí nach bhfuil dea-shainithe. Folaíonn an téarma gach móilín atá sailltuaslagtha (lipi-fileach), móilíní atá sa nádúr, mar shampla saillte, céaracha, olaí, colaistéaról, stéarólaí, vitimíní sailltuaslagtha (mar vitaimíní A, D, E and K), monaiglicrídí, déghlicrídí, fosfailipidí, agus eile. Is iad na príomhfheidhmeanna bitheolaíocha atá ag na lipidí ná stóráil fuinnimh, feidhmiú mar chomhábhar structúrach na gcillscannán, agus ach go háirithe gníomhú mar mhóilíní comharthaíochta.

Cé go n-úsáidtear an téarma ‘lipid’ go comhchiallach leis an téarma 'saill' nó 'geir', ní hionann iad, ach is foghrúpa de lipidí iad na saillte agus tugtar ‘tríghlicrídí’ mar ainm ceimiceach orthu. Ná éirí measctha idir ‘tríghlicrídí’ agus aigéid shailleacha!
Is lipidí iad na haigéid shailleacha agus a dhíorthacha ( ina measc tá trí-, dé-agus monaiglicrídí agus fosfailipidí), maille le meitibilítí eile ina mbíonn meitibilítí le stéaról mar chomhpháirt iontu, mar shampla colaistéaról.Is í an triail eibleachtach an modh garbh le haghaidh láithreachta nó neamhláithreachta lipidí i samplaí a dhearbhú.

Is grúpa ilchineálach é na lipidí de chomhdhúile ceimiceacha agus bíonn go leor feidhmeanna ríthábhachtacha bitheolaíochta ag baint leo ar nós comhábhair struchtúracha i gcillscannáin, stóráil fuinnimh, agus a bheith rannpháirteach i gcumarsáide comharthaíochta.

De réir sainmhínithe leathan, is móilíní beaga hidreafóbach nó amfaifileach a tionscnaíodh go hiomlán nó i bpáirt as na fo-aonaid bithcheimiceacha nó na “bloic tógála” iad na lipidí: na grúpaí céataicil agus isipréin. Ag úsáid an chur chuige seo, is féidir na lipidí a roinnt in ocht gcatagóir: aicil shailleacha, glicrilipidí, glicreafosfailipidí, sfingailipidí, siúcrailipidí,
polaicéatídí (díorthaithe ó comhdhlúthú foaonaid céataicile .) agus 
lipidí stéaróil agus préanóil (díorthaithe ó comhdhlúthú foaonaid isipréine)
Contents
[hide]

Cineálacha Lipidí

Aicéitile sailleacha

Glicrelipidí

Glicreafosfailipidí

Sfingailipidí

Lipidí stéaróil

Lipidí préanóil

Siúcrailipidí

Polaicéitídí

Feidhmeanna bitheolaíocha

Scannáin

Stóráil fuinnimh agus meitibileacht

Ag comharthú

Feidhmeanna eile

Cothú agus sláinte

Tagairtí

Féach freisin

Naisc sheachtracha 

Lipidí
Lá Bloom

Ócáid cheiliúrtha chultúrtha bhliantúil ar 16 Meitheamh is ea Lá Bloom (nó Lá Fhéile Bloom, Lá 'le Bloom, Lá Blúm scaití) (Bloomsday as Béarla). Déantar ceiliúradh agus athachtú ar an lá seo ar na heachtraí a thiteann amach san úrscéal Ulysses le James Joyce, ar 16 Meitheamh 1904. Is i mBaile Átha Cliath is mó a bhíonn na himeachtaí seo ar siúl, os rud é gur ansin atá an t-úrscéal suite. Tógadh ainm na hócáide ó shloinne phríomhcharachtar an úrscéil, Leopold Bloom. Bíonn leithéidí bricfeastaí, siúlóidí, léamhanna den leabhar is cuir i láthair dhrámatúla ar siúl.

Naisc Sheachtracha 

 Suíomh gréasáin Ionad James Joyce

Féilte Éireannacha
James Joyce
Dione

Satailít de chuid Shatarn í Dione. B'é Giovanni Domenico Cassini a chuir an chéad sonrú inti thiar sa bhliain 1684.

Gealaí Shatairn
Mimas

Satailít de chuid Shatarn é Mimas. B'é William Herschel a tháinig trasna air sa bhliain 1789. Tá Mimas ar an rinn neimhe is lú sa Ghrianchóras a bhfuil cuma na liathróide uirthi a bheag nó a mhór. Tá sé beagáinín níos lú ná 400 ciliméadar ar trastomhas, agus é criathraithe le cráitéir. Tá an ceann is mó acu 120 ciliméadar ar trastomhas, agus é ainmnithe as an bhfear a d'fhionn an ghealach - Herschel. 

Gealaí Shatairn
Leonardo DiCaprio

Is aisteoir agus léiritheoir é Leonardo DiCaprio a rugadh ar an 11 Samhain 1974 in Los Angeles, California. Tá iomadúil duaiseanna buaite aige, Golden Globe dá charachtar sa scannán The Aviator (2004) san áireamh. Bhain sé ciall amach go hidirnáisiúnta sa Titanic (1997) le James Cameron, scannán leis an ioncan chomhlán is mó go dtí 2010. Sna 00í, fuair DiCaprio moltaí aird ó chriticeoirí agus cuid mhór ainmniúchán don a scannáin mar Catch Me If You Can (2002) agus The Departed (2006). Tá a scannáin is déanaí, Shutter Island (2010) agus Inception (2010), i measc a scannán is brabúsaí a slí bheatha.

Tús a shaoil 
Rugadh DiCaprio do Irmelin, iar-rúnaí dlí, agus George DiCaprio, ealaíontóir agus léirtheoir greannán. Bhuail siad lena chéile agus iad ag freastal ar ollscoil. Ainmníodh é Leonard mar, nuair a bhí a mháthair ag féachaint ar phictiúir le Leonardo Da Vinci, chic sé don chéad am. Nuair a bhí sé bliain d'aois, fuair a thuismitheoirí colscaradh agus bhí sé ina chónaí leis a mháthair. Bhí siad ina gcónaí i gcomharsanachtaí difriúla i Los Angeles agus a mháthair ag obair postanna éagsúla, ag déanamh iarrachta a thacaigh leo.

Slí bheatha

An tús 
Thosaigh DiCaprio a shlí bheatha le fograí agus scannáin oideachais. Ag 14 bliana d'aois, fuair sé post ag fógairt carranna Matchbox. A chéad post mór ná páirt ar an tsraith Parenthood, ach níorbh fhada gur chríoch an seó. Tar éis sin, fuair sé cúpla páirteanna beaga ar shraitheanna mar The New Lassie agus Roseanne.

Bhí a chéad scannáin Critters 3, scannáin uafáis ficsin eolaíochta a scaoileadh sa bhliain 1991. Go luath tar éis sin, d'éirigh sé ina bhall foirne rialta ar an tsraith Growing Pains mar bhuachaill gan dídean. Áfach, bhí sé sa bhliain 1992 a fhuair sé a chéad páirt mhór sa scannán. Roghnaigh Robert De Niro é as 400 aisteoir óg eile chun príomhpháirt a fháil sa This Boy's Life le Ellen Barkin agus De Nior féin.

Scannánliosta

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Leonardo DiCaprio Suíomh Oifigiúil
 Leonardo DiCaprio ar Twitter
 Leonardo DiCaprio ar an IMDb

Aisteoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1974
Daoine as Los Angeles, California
Daoine beo
Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
ABBA

Banna popcheoil Sualannach ab ea ABBA, a bhí gníomhach idir na blianta 1972 agus 1982. Bhuaigh Abba Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse sa bhliain 1974, an chéad bhua Sualannach sa chomórtas.

Rinneadh iarracht chun an banna a athbheochan sna 2020idí.

Stair 

Acrainm é ainm an bhanna, atá bunaithe ar ainmneacha na mball. 

B'ar an gcairdeas idir na ceoltóirí Björn Ulvaeus agus Benny Andersson a bunaíodh an grúpa, in éineacht leis na h-amhránaithe Anni-Frid Lyngstad (nó Frida de ghnáth) agus Agnetha Fältskog. 

Dhá lanún pósta a bhí ann agus iad in ard a réime, cé nár tháinig aon cheann dóibh slán as.

Bhuaigh Abba Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse sa bhliain 1974, an chéad bhua Sualannach sa chomórtas.

2020idí 
Ar an dara lá de mhí Mheán Fómhair 2021, tháinig Abba amach le dhá amhrán nua. Bhí albam nua acu freisin darb ainm ‘Voyage’, a tháinig amach chomh maith.  Chuaigh an banna ar 'thuras fíorúil', ina chruthaigh na baill íomhánna samhalta, nó abhatáir, díobh féin.

Dioscliosta
 Ring Ring (1973)
 Waterloo (1974)
 ABBA (1975)
 Arrival (1976)
 The Album (1977)
 Voulez-Vous (1979)
 Super Trouper (1980)
 The Visitors (1981)
 Voyage (2021)

Féach freisin 

 Ceoltóirí Sualannacha

Tagairtí 

Ceoltóirí Sualannacha
Buaiteoirí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1972
Lucas Neill

Is iar-imreoir sacair é Lucas Edward Neill (r. 9 Meitheamh 1978 i Sydney, An Astráil). B'as Tuaisceart na hÉireann a athair. D'imir sé le West Ham United. Bhí sé ina chaptaen. 

D'imir sé le Millwall ón bhliain 1995 go 2001, agus d'imir sé le Blackburn Rovers ón bhliain 2001 go 2007 . Bhí sé ina chaptaen ar an fhoireann Blackburn Rovers. 

D'imir Neill le foireann náisiúnta na hAstráile.

Neill, Lucas
Neill, Lucas
Daoine a rugadh i 1978
Daoine beo
Alan Curbishley

Is iar-imreoir agus traenálaí é Alan Curbishley (r. 8 Samhain, 1957). D'imir sé le West Ham United, Birmingham City, Aston Villa F.C. agus Charlton Athletic ón bhliain 1975 go 1984. D'imir sé le Brighton & Hove Albion agus Charlton Athletic arís ón bhliain 1984 go 1990. 

Bhí sé ag obair mar thraenálaí ar Charlton Athletic ón bhliain 1991 go 2006. Bhí Curbishley ina thraenálaí ar West Ham United ó Nollaig 2006 go Meán Fómhair, 2008.

Curbishley, Alan
Allianz Arena

Is staid na foirne sacair FC Bayern München agus TSV 1860 München é Allianz Arena, atá suite i München, sa Ghearmáin le toilleadh 60,000 daoine. Imríonn foireann peile na Gearmáine san Allianz Arena freisin. Beidh an craobh den UEFA Champions League ar siúl ansin sa bhliain 2012.

Osclaíodh an staid sa bhliain 2005, agus bhog Bayern München agus 1860 München isteach ann ag tús an tséasúir 2005/06 ón Olympiastadion. Tá an Allianz Arena suite níos faide amach ón chathair ná an Olympiastadion, i mbruachbhaile darbh ainm Fröttmanning.

Lastar an staid suas nuair a bhíonn cluiche ar siúl i rith na hoíche: dearg nuair a bhíonn Bayern München ag imirt, gorm nuair a bhíonn 1860 München ag imirt agus bán nuair a bhíonn foireann náisiúnta na Gearmáine ag imirt.

Íomhánna

Tagairtí 

Staideanna spóirt i nGearmáin
München
Paul Ince

Is traenálaí agus iar-imreoir sacair é Paul Emerson Carlyle Ince (r.21 Deireadh Fómhair, 1967). Tá sé ina thraenálaí ar an fhoireann sacair Blackburn Rovers.

Blianta mar imreoir 
D'imir Ince le West Ham United ón bhliain 1985 go 1989, le Manchester United ón bhliain 1989 go 1995. D'imir sé le Internazionale ón bhliain 1995 go 1997. D'imir Ince le Liverpool F.C. ón bhliain 1997 go 1999 agus Middlesbrough ón bhliain 1999 go 2002. D'imir sé le Wolves ón bhliain ón bhliain 2002 go 2006. D'imir Paul le Swindon Town sa bhliain 2006 agus Macclesfield Town sa bhliain 2007.

Blianta traenálaí 
Bhí sé ina thraenálaí ar Macclesfield Town ar an séasúr 2006-2007. Bhí sé ina thraenálaí ar an fhoireann Milton Keynes Dons ón séasúr 2007-2008. Tá sé ina thraenálaí ar an fhoireann Sasanach Blackburn Rovers ó 2008.

Manchester United 
D'imir sé le Manchester United ón bhliain 1989 go 1995. Bhuaigh sé an Premier League ón séasúr 1992-1993 agus 1993-1994. Bhuaigh sé an Corn F.A. ar an bliana 1990 agus 1994. Bhuaigh sé an League Cup ar an bhliain 1992. 

Ince, Paul
Daoine as an London Borough of Redbridge
Harry Redknapp

Is traenálaí agus iar-imreoir peile Sasanach é Harry James Redknapp (r.2 Márta, 1947). Bhíodh sé ina bhainisteoir ar fhoireann Tottenham Hotspur ó 2008-2012 agus ina bhainisteoir ar fhoireann QPR ó 2012-2016. Cé gur chaith sé seal i gceannas ar fhoireann náisiúnta na hIordáine, níl aon cháil ar an obair a rinne sé ann.

Blianta imeartha 
Bhí Redknapp ina imreoir le cúig chlub - d'imir sé le West Ham United ó 1964 go dtí 1972, le Bournemouth ó 1972 go dtí 1976, le Brentford ón tséasúr 1975 go dtí 1976]] agus le Seattle Sounders idir 1976 agus 1979.

Blianta bainisteoireachta 
Bhí sé ina thraenálaí ar chúig chlub - Bournemouth idir 1983 agus 1992, West Ham United idir 1994 agus 2001, Portsmouth F.C. idir 2002 agus 2004, Southampton ón tséasúr 2004 go dtí 2005 agus ansin Portsmouth. Bhuaigh sé an Corn Intertoto le West Ham United sa bhliain 1999, agus an Corn F.A. sa bhliain 2008 le Portsmouth. Tá sé ina thraenálaí le Tottenham Hotspur anois.

Tagairtí 

Traenálaithe sacair
Daoine a rugadh i 1947
Daoine beo
Graham Rix

Is iar-imreoir agus iar-thraenálaí peile é Graham Rix (r.23 Deireadh Fómhair, 1957), a bhí ina imreoir le cúig chlub - Arsenal F.C. ó 1975 go 1988, Cean ó 1998 go 1991, Le Havre ón tséasúr 1991-1992, Dundee United ó 1992 go dtí 1993. D'imir Rix le Chelsea F.C. don bhliain 1995. Bhí sé ina thraenálaí le Portsmouth F.C. ó 2001 go 2002 agus ansin le Oxford United agus Hearts ó 2004 agus 2005 go 2006. 

Rix, Graham
Politics.ie

Is suíomh idirlín é Politics.ie ina bpléitear cúrsaí polaitaíochta na hÉireann agus an domhain mhóir. Is ceann de na suímh díospóireachta is mó in Éirinn é.

Bhunaigh David Cochrane an tsuímh in 2003 agus bhí sé mar uinéir agus eagarthóir dó le roinnt blianta. Is iarghníomhaí sa Pháirtí Daonlathach é agus d'oibrigh mar stiúrthóir feachtais Libertas freisin. Is eagarthóir digiteach é leis The Irish Times anois.

Aistríodh freastalaithe an tsuímh go Meireiceá sa bhliain 2008 tar éis bagairtí ó dlíodóir.

Tá fóram Gaeilge ar an suíomh.

Naisc Sheachtracha 
 Suíomh Politics.ie
 Fóram Gaeilge Politics.ie

Láithreáin gréasáin
Aonad 8200

Is aonad é Aonad 8200 (a léitear mar ocht-dhá chéad, nó shmone matayim in Eabhrais) i Rannán na Faisnéise, Sochraidí Cosanta Iosrael a bhfuil freagracht aige faisnéis ó chórais cumarsáide agus ó díchriptiú cóid a bhailiú. Glaoitear "An Láraonad Bailiúchán an Rannáin Faisnéise" air freisin i bhfoilseacháin cogúil, agus ghlaoch "Aonad 515" agus "Aonad 848" air tráth.

Is é an t-aonad is mó sna SCI. Tá sé cosúil leis an National Security Agency i SAM, ach is gníomhaireacht chogúil í. Bíonn saighdiúirí ag obair ann, ní feidhmeannaigh rialtais.

I mí Márta 2004, mhol coiste go ndéanfar gníomhaireacht shibhialta de, mar is é sin an nós atá ann i dtíortha eile, ach níor cuireadh na moltaí sin i gcrích fós.

Tá Taoiseach Droinge i gceannas ar Aonad 8200 ach ní fios cé hé an duine seo mar is rún é.

Laistigh de Comhdhéanamh na SCI 
 Ardfhoireann Iosrael
 Stiúrthacht na Faisnéise
 Rannán na Faisnéise
 Aonad 8200
 Aonad Hatzav

Iosrael
Ardfhoireann

An fhoireann atá i gceannas ar shlua is ea Ardfhoireann. Cabhraíonn siad leis an té atá i gceannas ar an slua ina iomlán. D'eascair an comhdhéanamh seo ón Phrúis san 19ú aois.

Struchtúr 
Tugtar litir do gach maor atá ina bhall den Ardfhoireann. Braitheann sé ar cén chuid eagras ina bhfuil sé ag obair.
 C, do suíochán an Chabhlaigh
 T, do suíochán an tSlua nó na Saighdiúirí Mara (T = talamh)
 A, do suíochán an Aershochraid
 J, do comhshuíochán (Cabhlach/Slua/Aershochraid)
 S, do maoir atá ag obair in fo-aonaid don suíochán (cathláin agus níos ísle; ní bhaintear feidhm as i ngach tír)
 C, do suíochán comhcheangailte (nuair a bhíonn siad i gceannas díormaí ó tíortha éagsúla)

Tugtar na huimhreacha fhoirne go treallach; níl uimhir a 1 níos tábhachtaí ná uimhir a 2:
 1, le haghaidh foireann agus riarachán
 2, le haghaidh faisnéis agus cúrsaí slándála
 3, le haghaidh obráidí
 4, le haghaidh lóistíocht
 5, le haghaidh bearta
 6, le haghaidh cumarsáid nó TF
 7, le haghaidh oiliúint
 8, le haghaidh airgead
 9, le haghaidh 

De bharr sin, tagraítear don maor foirne i shuíochán an chabhlaigh mar C1. T2 an duine atá i gceannas ar obráidí fhaisnéise i slua.

(1) Foireann nó Riarachán

(2) Faisnéis / Cúrsaí Slándála

(3) Obráidí

(4) Lóistíocht

(5) Bearta 
Bíonn an craobh seo freagrach do gnóthaí cogúla nó an t-ollbheart i gcath.

(6) Cumarsáid nó TF

(7) Oiliúint 
Eagraíonn an craobh seo oiliúint do na saighdiúirí agus bíonn dlúth baint acu le craobh na n-obráidí.

(8) Airgead 
Bíonn ceannas ag craobh an airgid ar an bheartas airgeadais don obráid. Uaireanta bíonn baint ag Airgead agus Riarachán lena chéile, ach níl siad freagrach don duine céanna.

Airm
Cogadh na Seacht mBliana

Bhí mórchumhachtaí uile na hEorpa rannpháirteach i gCogadh na Seacht mBliana (1756-1763) inar maraíodh timpeall milliún duine. Throid comhghuallaíocht den Phrúis, Bunswick Luneburg, an Bhreatain (agus a cóilíneachtaí i Meiriceá Thuaidh agus san Áise) i gcoinne na hOstaire, na Fraince (agus a cóilíneachtaí sa Fhrainc Nua agus san India), ríocht na Rúise, na Sualainne agus na Sacsaine.

Ba é an cogadh seo a chuir deireadh le réimeas na Fraince mar mhórchumhacht impiriúil lasmuigh den Eoraip, agus san Eoraip féin go dtí gur tharla an Réabhlóid. Tháinig an Bhreatain chun cinn dá bharr mar ollchumhacht agus forlámhas aici ar mhórchuid d'fharraigí an domhain go háirithe.

Cogaí
Coimhlintí dhomhanda
Opus Dei

Is eagraíocht é Opus Dei (Laidin ar Obair Dé) nó Praelatura Sanctae Crucis et Opus Dei (Laidin ar Préaláid na Croise Naofa agus Obair Dé). Bunaíodh é ag an sagart Josemaría Escrivá  Opus Dei  sa bhliain 1928 i Maidrid na Spáinne.

Is é aidhm na heagraíochta ná deis a thabhairt do thútaigh de chuid na hEaglaise Caitlicí Rómhánaí saol sásúil do Dhia, ina shaoil ghairimiúla agus teaghlaí tríd oideachas agus cabhair ó bhaill eile, a bheith acu.

Ón bhliain 1982 ar aghaidh aithníodh é mar Phréaláid ann féin san eaglais, le ceanncheathrú sa Róimh. Rinne an Pápa Eoin Pól II naomh de chuid na heaglaise de Josemaria Escriva sa bhliain 2002. 

Tarraingíodh aird ar an eagraíocht go hidirnáisiúnta le blianta beaga anuas mar gheall ar an úrscéal ficseanúil The Da Vinci Code agus an scannán a rinneadh de sa bhliain 006.

Naisc sheachtracha 
 Eolas breise as Béarla

Tagairtí 

Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Eagraíochtaí Caitliceacha
Joy Division

Ba bhanna rac-cheoil, nó iar-phunc mar a aicmítear iad de ghnáth, as Manchain, Sasana é Joy Division. Bunaíodh iad mar bhanna punc-rac faoin ainm Warsaw ach thosaigh siad ag athrú na fuaime a bhí acu go dtí go raibh siad i dtosach ar ghluaiseacht nua ar a tugtar iar-phunc. 

Mhair Joy Division go dtí na bliana 1980. Bhí siad ar tí an tír a fhágaíl ar a gcéad camchuairt sa Stáit Aontaithe Mheiriceá nuair a chuir an t-amhránaí corrach Ian Curtis lámh ina bhás féin.

Dioscliosta

Albaim sa stiúideo 
 1979 - Unknown Pleasures
 1980 - Closer

Tagairtí 

Racghrúpaí Sasanacha
Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1976
Jackie Henderson

Is iar-imreoir sacair é John Gillespie "Jackie" Henderson (17 Eanáir, 1932 - 26 Eanáir, 2005) D'imir sé le Portsmouth F.C. ó 1949 go 1958. D'imir sé le Wolves roimhe sin. D'imir sé le Arsenal F.C. ó 1958 go 1962. D'imir sé le Fulham F.C. ó 1962 go 1964.

Daoine as Glaschú
Henderson, Jackie
Henderson, Jackie
Steve Claridge

Is iar-imreoir agus bainisteoir é Steve Edward Claridge (r.10 Aibreán, 1966). D'imir sé le Fareham Town ón séasúr 1983-1984. D'imir sé le Bournemouth ón séasú 1984-1985. D'imir sé le Weymouth ó 1985 go 1988. D'imir sé le Aldershot ó 1988 go 1990. D'imir sé le Cambridge United ó 1990 go 1994. D'imir sé le Birmingham City F.C. ó 1994 go 1996. D'imir sé le Leicester City ó 1996 go 1998. D'imir sé le Portsmouth F.C. ó 1998 go 2001. D'imir sé le Millwall ó 2001 go 2003. D'imir sé le Weymouth ón séasúr 2003-2004. D'imir sé le Brentford agus Bradford City ó 2004 go 2005. D'imir sé le Bournemouth arís 2006 go 2007. D'imir sé le Harrow Borough ó 2007.

D'oibrigh sé sé ina bhainisteoir le Portsmouth F.C. ó 2001 go 2002. Bhí sé ina bhainisteoir le Weymouth ó 2003 go 2004. D'oibrigh sé le Millwall ar an bhliain 2005.
George Graham (imreoir sacair)

Is iar-imreoir agus traenálaí Albanach é George Graham (r. 30 Samhain 1944) D'imir sé le Aston Villa F.C. ó 1961 go 1964. D'imir sé le Chelsea F.C. ó 1964 go 1966. D'imir sé le Arsenal F.C. ó 1966 go 1972. D'imir sé le Manchester United ó 1972 go 1974. D'imir sé le Portsmouth F.C. agus Crystal Palace roimhe sin. Bhí sé ina bhainisteoir le Millwall 1983 go 1986. Bhí sé ina thraenálaí le Arsenal F.C. ó 1986 go 1995. 

D'oibrigh sé le Leeds United ó 1996 go 1998. Bhí sé ina thraenálaí le Tottenham Hotspur ó 1998 go 2001.

Traenálaithe sacair
Daoine a rugadh i 1944
Daoine beo
Alex McLeish

Is traenálaí agus iar-imreoir é Alexander "Alex" McLeish (r.21 Eanáir, 1959 i Barrhead, Albain) Tá sé ina thraenálaí ar Birmingham
City ó 2007. D'imir sé le Aberdeen ó 1978 go 1994. D'imir sé le Motherwell roimhe sin. Bhí sé ina thraenálaí ar an fhoireann Motherwell ó 1994 go 1998. D'oibrigh sé ina bhainisteoir le Hibernian 1998 go 2001. Bhí sé ina thraenálaí le Rangers ó 2001 go 2006. D'oibrigh sé le Albain roimhe sin.

McLeish, Alex
McLeish, Alex
Sorbonne

Is foirgneamh sa Cheantar Laidineach i bPáras na Fraince é an Sorbonne. Bhunaigh an diagaí Robert de Sorbon sa 13ú céad é mar choláiste diagachta agus ba chuid de hOllscoil Pháras é. 

Sa bhliain 1970, scaradh Ollscoil Pháras i dtrí ollscoil déag agus cuid mhaith acu le hainm an Sorbonne ina dteideal féin. Tá cuid de na hollscoileanna seo lonnaithe i gceantar stairiúil an Sorbonne timpeall rue des Écoles, i gcúigiú arrondissement Pháras.

Féach freisin 

 Foirgnimh agus struchtúir sa Fhrainc
 Sorbonne Université ‎

Tagairtí 

Páras
Université de Paris
Foirgnimh agus struchtúir sa Fhrainc
Donncha Ó Moráin

Is fear spóirt Éireannach é Donncha "Ogie" Ó Moráin (Béarla: Denis "Ogie" Moran) a rugadh i mBaile an Bhuinneánaigh, Contae Chiarraí ar an 16 Eanáir, 1956. D'fhreastail sé ar scoil chónaithe Rinn Mhic Gormáin, Contae na Mí, sna seascaidí déanacha agus na luath seachtóidí, áit a bhí ról lárnach aige i bhfoireann peile na scoile sin. Bhí rath nach beag ar an bhfoireann sin. Tar éis fhágaint na scoile dó, d'imir sé peil Ghaelach le Shannon Rangers agus foireann idir-chontae Ciarraí sna 1970idí agus 1980idí. Bhí áit lárnach ag Ogie i ré órga na foirne sin, agus tá naoi mbonn buaite aige i gCraobh Peil Sinsearach na hÉireann. Is curiarracht é seo, a roinneann sé fós leis na peileadóirí móra eile ón fhoireann chéanna Pádraig Ó Spealáin, Páidí Ó Sé, Gearóid de Paor agus Mícheál Mac Síthigh.

Is peileadóir é a mhac Daithí Ó Moráin, a d'imir a chéad chluiche sinsir don Ríocht sa tSraith Náisiúnta ar an 1 Feabhra 2009.

‎ 

Peileadóirí Chiarraí
Iománaithe Chiarraí
Daoine as Contae Chiarraí
Daoine a rugadh i 1956
Daoine beo
Scarborough (Yorkshire Thuaidh)

Baile i gcontae Yorkshire Thuaidh i Sasana, is ea Scarborough, atá suite ar chósta na Mara Thuaidh. Tá thart ar 50,000 duine ina gcónaí ann.

Tagairtí

Naisc Sheachtracha 
 Suíomh gréasáin Chomhairle Baile Scarborough

Bailte agus cathracha i Sasana
Dubai

Cathair mhór is ea Dubai in Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha. Is é Mohammed Bin Rashid Al Maktoum rialtóir Dubai. Is cathair shaibhir í. 1,422,000 an daonra a bhí ag Éimíríocht Dubai i 2006, níos mó ná ceann ar bith eile in Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha.

Eacnamaíocht 
Tá eacnamaíocht láidir ag Dubai. Thosaigh sì le peitrilliam agus gás nádúrtha. Tá trádáil, monaraíocht, turasóireacht agus seirbhísí airgeadais níos tábhachtaí anois, áfach.

Tíreolaíocht 
Tá an chathair suite ar chósta an Aontais, in aice le Murascaill na Peirse. Clúdaíonn éimiríocht Dubai 4114km². Tá Dubai suite i bhFásach na hAraibe, agus is te an aeráid atá ag an éimiríocht.

Stair 
Sa 19ú h-aois, bhunaigh clann Al Abu Falasa éimiríocht Dubai. Cleithiúnaí Abu Dhabi ab ea Dubai go dtí 1833, nuair a tháinig clann Al Maktoum go Dubai ó Abu Dhabi. Cuid d’Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha ab ea Dubai ó 1971 ar aghaidh, nuair a d’fhág a cosantóir, an Ríocht Aontaithe, Murascaill na Peirse.

Cathracha
Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha
Kuşadası

Is trá-bhaile agus baile saoire é Kuşadası i gCúige Aydın ar chósta thoir na Mara Aeigéiche sa Tuirc, 90 cm (56 míle) ó dheas ón gcathair Ízmir, agus 71 cm (44 míle) ón bpríomhchathair intíre réigiúnach Aydın.
Is lárionad ceantair agus comharsa é Kuşadası do na ceantair Germencik, Söke agus Selçuk. 
Tá Kuşadası gar don chathair ársa Ephesus agus áiteanna suimiúla eile, Miletos, Didim agus Pamukkale san áireamh, agus níl an t-oileán Samos ach achar gairid trasna na farraige ó Kuşadası. Tá isteach is amach le 50,000 duine ina gcónaí sa chathair. "Oileán na nÉan" an chiall atá le hainm na cathrach i dTuircis.

An Tuirc
Carrefour

Is sraith ollmhargaí ollmhór dhomhanda é Carrefour SA. Osclaíodh an chéad siopa in Annecy na Fraince. Ciallaíonn "Carrefour" "crosbhóthar" i bhFraincis. Díolann siad earraí grósaera. Tá siopaí acu ar fud an domhain.

Ollmhargaí
Ambrós Ó Donnabháin

Iar-pheileadóir Ghaelach Éireannach é Ambrós Ó Donnabháin (Béarla: Ambrose O'Donovan), nó "Rosie" mar a leasainmníodh é. As Gníomh go Leith dó, d'imir sé i lár na páirce leis a chlub áitiúil Gníomh go Leith agus leis an bhfoireann idir-chontae Ciarraí. Bhí sé ina chaptaen ar fhoireann cháiliúil Chiarraí a bhuaigh Craobh Peil Sinsearach na hÉireann sa bhliain 1984, an bhliain ina raibh an comóradh céad bliain ag an gCumann Lúthchleas Gael. 

 

Peileadóirí Chiarraí
Daoine as Contae Chiarraí
Acrapail

Sa tSean-Ghréig, ba iad láithreacha a thógadh ar mhullaigh iad na hacrapailí (as Sean-Ghréigis: ἀκρόπολις, traslitriú: akrópolis, a chiallaíonn 'cathair ard'). Foirgnigh iad i gcroíthe na gcathracha, ar chnoic a raibh malaí crochta acu go giondúil. Bhí sé coitianta ag daoine, san am a chuaigh thart, tógáil in áiteanna arda ionas go mbeadh staid chosanta acu. De réir a chéile, is minic gur fhás na láithreáin chosanta seo as cuimse gur deineadh cathracha astu, cosúil leis an Róimh agus Cathair na hAithne.

D'fheidhmigh na hacrapailí mar ionaid adhartha chomh maith le mar dhaingin.

 

An tSean-Ghréig
Marie Tussaud

Ba dhealbhóir céarach agus bunaitheoir céirlainne cáiliúla i Londain í Madame Maire Tussaud (1761 – 1850). Tá brainsí de chuid chéirlann Madame Tussaud le fáil ar fud an domhain anois.

Óige 

Rugadh í leis an ainm Marie Grosholtz i Strasbourg. Ba shaighdiúir é a hathair a fuair bás i gCogadh na Seacht mBliana, dhá mhí sular saolaíodh Marie féin. Fuair a máthair post mar fhreastalaí baile don dochtúir Párasach, Philippe Curtius. Ba dhochtúir é Curtius a bhí oilte i snoíodóireacht chéarach, rud a d’úsáid sé chun anatamaíocht a thaispeáint agus mhúin sé an cheird seo do Mharie óg.

Gairm mar Dhealbhóir Céarach 

Bhain Marie cáil amach ar dtús mar gheall ar dhealbha céarach a chruthaigh sí de Voltaire agus an státaire cuartaíochta Meiriceánach, Benjamin Franklin. Díríodh aird an teaghlaigh ríoga orthu mar gheall orthu seo agus fostaíodh í mar theasgascóir ealaíne do dheirfiúr an rí, Louis XVI.

Í Sáite i Réabhlóid na Fraince 

Cuireadh deireadh le hobair Mharie leis an teaghlach ríoga nuair phléasc Réabhlóid na Fraince amach. Caitheadh í i bpríosún mar gheall ar an gceangal ríoga seo agus roinn sí cillín Josephine Beauharnais, a bheadh ina Banimpire ar an bhFrainc ina dhiaidh sin nuair a phósfadh sí Napoleon. Cuireadh iachall ar Mharie maisc mhairbh a dhéanamh dóibh siúd a cuireadh chun báis, chun a dhílseacht don bhunaíocht nua a cruthú. B’obair uafásach é seo, ina mbíodh ar Mharie cuardach a dhéanamh trí charn na gcorpán le teacht ar cheann bainte na ndaoine a bhí ag teastáil. Ina measc seo bhí Louis XVI agus a bhean chéile Marie Antoinette. Bhí an dá mhasc mairbh seo ar na codanna is mó dá taispeántas céarach ina dhiaidh sin.

Imeacht thar Sáile 

Fuair Marie taispeántas an Dr. Curtius mar oidhreacht tar éis dó siúd bás a fháil. Phós sí Francois Tussaud sa bhliain 1795, nuair a ghlac sí le sloinne nua a mbeadh an oiread sin cáile air ina dhiaidh sin mar gheall ar a cuid oibe. Ní raibh ag éirí go maith leis an ngnó agus bheartaigh sí ar dhul thar lear leis an taispeántas go dtí an Bhreatain. D’fhág sí an Fhrainc agus a fear chéile i 1802, chuige sin. Ní fheicfeadh sí ceachtar acu riamh arís. 
D’éirigh thar barr le taispeántas Tussaud sa Bhreatain, áit a raibh suim mhór ag an bpobal i ndaoine cáiliúla, anuas ar an bhfonn a bhí ar lucht polaitiúil ansin caitheamh anuas agus damnú a dhéanamh ar mhuintir na Réabhlóide sa Fhrainc, agus na cogaí ar siúl in aghaidh Napoleon ag an am.

Bás 

Bhí an rath ar Marie Tussaud sa Bhreatain agus d’fhan sí ansin go dtí go bhfuair sí bás sa bhliain 1850. Cuireadh an taispéantas ar aghaidh dá sliocht agus bhunaithe a garpháistí an chéirlann san áit a bhfuil sí anois ar Shráid Marylebone i Londain.

Naisc Sheachtracha 

 Suíomh gréasáin Madame Tussaud's
 Leathanach gréasáin faoi uaigh Mharie Tussaud

Tussaud, Marie
Tussaud, Marie
Tussaud, Marie
Tussaud, Marie
Liam Ó Fionnalaigh

Is iar-iománaí Éireannach é Liam Ó Fionnalaigh (Béarla: Liam Fennelly), a tháinig ar an saol ar an 1 Eanáir 1958 i mBaile an Phoill, Contae Chill Chainnigh. Bhí gairmréim rathúil aige ina thosaí le foireann idir-chontae Chill Chainnigh sna 1980idí agus na 1990idí, ina bhuaigh sé trí bhonn i gCraobh Iomána Sinsearach na hÉireann. Bhí sé ina chaptaen ar fhoireann na gCat sna laethanta seo chomh maith.

B'iománaithe iad a sheisear deartháir - Gearóid, Mícheál, Caoimhín, Breandán, Seán agus Diarmaid.

Luathshaol 
Rugadh Liam Ó Fionnalaigh i mBaile an Phoill, Contae Chill Chainnigh thiar sa bhliain 1958. Nuair a bhí sé trí bliana d'aois, bhog a theaghlach go Baile Héil, áit ina raibh feirm ceannaithe ag a athair. Léirigh Liam agus a dheartháireacha go léir spéis mhór san iomáint ó aois óg. Ag an scoil náisiúnta i mBaile Héil a d'imir siad an cluiche don chéad uair, agus lean an seachtar acu ar aghaidh chun imirt leis an gclub agus an gcontae áitiúil.

Club 
In óige fós, chuaigh Ó Fionnalaigh isteach mar bhall den chlub CLG Na Seamróga Baile Héil. Club nua a bhí ann ag an am sin, agus bhí a athair i measc na mbunaitheoirí. Bhain Ó Fionnalaigh rath amach leis na Seamróga gan mhoill, ag tosú sa bhliain 1978 nuair a bhí áit lárnach aige san fhoireann sinsearach a bhuaigh a gcéad craobh contae do na Seamróga. Lean siad ar aghaidh le bua sa Chraobh Laighean, ach bhí mí-ádh orthu sa chluiche ceannais i gcoinne na Carraige Duibhe.

Chuir Ó Fionnalaigh dhá bhonn contae eile leis a bhailiúchán sna blianta 1979 agus 1980. Sa bhliain ina dhiaidh sin, 1981, bhuaigh sé a dara bhonn Laighean, agus a chéad bhonn uile-Éireann chomh maith. Bhí gach rud buaite aige ag leibhéal an chlub, ach ní raibh an rath thart. Bhuaigh na Seamróga craobh an chontae arís sna blianta 1982 agus 1983, ag cur boinn Laighean agus uile-Éireann leis sa bhliain 1983. Tar éis tamaill, bhí ocht mbonn aige i comórtas an chontae, le buanna eile sna blianta 1985, 1988 agus 1989. Sa bhliain 1989, bhailigh sé a cheathrú bhonn Laighean agus a thríú bhonn uile-Éireann. I gcluiche ceannais na hÉireann na bliana seo, d'imir na seachtar deartháir Uí Fhionnalaigh ar an bhfoireann chéanna, curiarracht nach brisfear arís, b'fhéidir.

Tagairtí 

Iománaithe Chill Chainnigh
Daoine as Contae Chill Chainnigh
Daoine a rugadh i 1958
Daoine beo
Anraí Ó Riain

Bhí Anraí Ó Riain (Béarla: Harry Ryan) ina iománaí, a d'imir ina thosaí leis a fhoireann áitiúil an Clárach i gContae Chill Chainnigh agus an fhoireann idir-chontae Chill Chainnigh. D'imir sé in dhá chluiche ceannais na hÉireann sna blianta 1983 agus 1987, agus bhuaigh sé bonn óir amháin. Chomh maith le sin, bhuaigh sé dhá bhonn sa tSraith Iomána.

Iománaithe Chill Chainnigh
Daoine as Contae Chill Chainnigh
Crois an Tornóra (staid)

Is staid fhoireann sacair Cork City í Crois an Tornóra (Turners Cross as Béarla), atá suite i gCrois an Tornóra i gCorcaigh, Poblacht na hÉireann. Is é 7,500 toilleadh na staide.

Ba í an chéad staid "lán-suite" agus lán-chlúdaithe in Éirinn i ndiaidh a athchóirithe sa bhliain 2009, an t-aon cheann amháin den chineál sin ar feadh tamaill ghairid sular críochnaíodh Staid Aviva i mBaile Átha Cliath sa bhliain 2010.

Staideanna sacair i bPoblacht na hÉireann
Corcaigh
Archaeplastida

Is príomh-líne de shliocht na n-eocarót í na hArchaeplastida atá comhdhéanta de phlandaí talaimh, algaí glasa agus dearga, agus grúpa beag eile glaoite glúcaifíti.
Tá plastaidí le dhá scannán mórthimpeall orthu ag na horgánaigh seo go léir, a mholfadh gur d'eascair siad go díreach ó 
chianbaictéir inshiombóiseacha.
I ngach grúpa eile, tá trí nó a ceathair scannán timpeallaithe ar na plastaidí agus bhí siad faighte go tánaisteach ó algaí glasa agus dearga.

Eocaróit
Mise Éire (scannán)

Scannán faisnéise é Mise Éire a thugann cur síos ar imeachtaí staire na hÉireann sna blianta 1896-1918, idir fhorbairt an náisiúnachais in Éirinn, Éirí Amach na Cásca, agus bhua Shinn Féin i dtoghchán na bliana 1918.

Rinne George Morrison an stiúrthóireacht, agus chum Seán Ó Riada an ceol don scannán. B'iad Pádraig Ó Raghallaigh agus Liam Budhlaeir na tráchtairí. B'é Seán Mac Réamoinn a scríobh téacs na tráchtaireachta. B'é Gael-Linn a léirigh an scannán.

Léiriú 
Seanábhar scannáin atá i Mise Éire ó thús deiridh. Trí úsáid a bhaint as nuachtscannáin, nuachtríleanna, grianghraif na linne agus ábhair chomhaimseartha eile, ríomhann Mise Éire stair na tréimhse 1896-1918.

Feictear  i Mise Éire, cur síos ar na mór-imeachtaí i ndáil le hÉirí Amach 1916, ar an méid a tharla lena linn agus faightear radharc ar na mórphearsana a ghlac páirt, ina measc, Ó Coileáin, de Valera agus Carson.

Tá Mise Éire ar cheann de na chéad scannáin fhaisnéise riamh a cuireadh i dtoll le chéile as an gcineál seo pictiúirí. Chuaigh Morrison ar lorg ábhar pictiúirí de na daoine a bhí sáite sna himeachtaí seo ina lán cartlanna. D'éirigh leis, mar shampla, an beagán de na pictiúirí beo a bhí tógtha de Thomás Ó Cléirigh riamh a shuí sa scannán.

Fuair an scannán a ainm ó dhán cáiliúil Phádraic Mhic Phiarais, Mise Éire.

Dáileadh 
Chuaigh Mise Éire ar an scáileán an chéad uair ag Féile na Scannánaíochta i gCathair Chorcaí ar 29 Meán Fómhair 1959. Tharla an chéad léiriú scannáin poiblí 5 Feabhra 1960 Bhí glacadh an-mhaith leis ag an am agus chuaigh ceol Sheáin Uí Riada i bhfeidhm go mór ar dhaoine.

Tar éis Mise Éire, léirigh Gael Linn agus George Morrison scannán eile den chineál chéanna faoi na himeachtaí staire in Éirinn ina dhiaidh sin, mar atá, Saoirse?. I 1966 tháinig scannán staire eile amach - An Tine Bheo. Mar chuid de chomóradh Éirí Amach 1916 a rinneadh an ceann áirithe seo. Lean Gael Linn agus an Riadach orthu leis an réabhlóid cheoil - ceol na scannán, Mise Éire, Saoirse?, agus An Tine Bheo, a luaitear mar chloch mhíle i bhforbairt an cheoil Ghaelaigh.

Sa bhliain 2006, d'eisigh Gael-Linn an scannán ina dhiosca digiteach (DVD). Tá leabhrán mínithe leis anseo, mar aon le  hábhar scannánaíochta sa bhreis, an gearrscannán An Tine Bheo agus le nuachtscannán sa tsraith Amharc Éireann, a thugann cur síos ar an dóigh a ndearnadh an scannán.

Féach freisin 

 Saoirse?, George Morrison, Seán Ó Riada, Gael Linn.
 Scannán iomlán ar Rutube, le fotheidil

Tagairtí 

Scannáin Ghaeilge
Scannáin na hÉireann
Stair na hÉireann
An Caisleán Nua Thiar

Is baile i gContae Luimnigh é An Caisleán Nua Thiar (Béarla: Newcastle West nó Newcastle ). Tá an baile suite in iarthar na hÉireann, 21 km (13 míle) ó Mhainistir na Féile ar an N21, an príomhbhóthar ó Luimneach go dtí Trá Lí. Tá níos mó daoine ina gcónaí sa Chaisleán Nua Thiar ná in aon bhaile eile sa chontae ach amháin Luimneach.

Caislean Nua Thiar
Baile Uí Thaidhg

Is baile beag i gContae Chiarraí é Baile Uí Thaidhg (Béarla: Ballyheigue/Ballyheige). Tá an baile suite in iarthar Éireann ar chósta an chontae.

Tagairtí 

Bailte i gContae Chiarraí
Oileán Ciarraí

Is baile beag i gContae Chiarraí é Oileán Ciarraí (Béarla: Castleisland). Tá an baile suite in iarthar Éireann i dtuaisceart an chontae.

Tagairtí 

Bailte i gContae Chiarraí
Cill Flainn

Is baile beag i gContae Chiarraí í Cill Flainn (Béarla: Kilflynn). Tá an baile suite i dtuaisceart an chontae, i ngar don bhóthar N69 ó Lios Tuathail go Trá Lí.

Bailte i gContae Chiarraí
An Neidín

Is baile beag i gContae Chiarraí é An Neidín. Tá an baile suite in iarthar Éireann ar chósta an chontae.

Tagairtí 

Neidín, An
Muiris Mac Gearailt

Iar-pheileadóir Éireannach is ea Muiris Mac Gearailt, nó Maurice Fitzgerald mar atá aithne air as Béarla. 

Rugadh i gCathair Saidhbhín, Contae Chiarraí é. Imreoir an-rathúil agus an-cháiliúil ab ea é mar thosaí le foireann idir-chontae Chiarraí. Bhuaigh sé Craobh Shinsear Peile na hÉireann i 1997 agus i 2000.

Tagairtí 

Peileadóirí Chiarraí
Daoine as Contae Chiarraí