joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Spásteileascóp James Webb

Tá an spásteileascóp James Webb  (an JWST) ag breathnú níos doimhne sa chosmas ná a d’fhéach teileascóp ar bith riamh, an teileascóp is mó riamh, agus an comharba ar Spásteileascóp Hubble,.  Tá sé ar a chumas breathnú siar sa stair agus radharc a thabhairt dhúinn ar thús na cruinne.

Ní hé spásteileascóp James Webb an chéad teileascóp den chineál seo, ach is é an ceann is mó a chuir le heolas an chine dhaonna ar an domhainspás.

Stair 
Is comhphairtíocht idirnáisiúnta idir NASA, ESA agus Gníomhaíocht Spáis Cheanada (CSA) é. 

Sa bhliain 2018, Rinne an JWST beagnach 100 lá de thástáil chrióigineach ag Lárionad Spáis Johnson i Houston, Texas. D’éirigh go maith leis na tástálacha go léir lena n-áirítear na cinn sin a bhain leis an Ionstraim Mheán-Infreadhearg (MIRI ... a bhfuil baint ag DIAS léi). Ach bhí moill curtha ar lainseáil JWST, áfach, ó Dheireadh Fómhair 2018, ar dtús go dtí 2021. 

Ar Lá Nollag 2021 láinseál an roicéad 'Ariane 5' ó Spásfort na hEorpa i nGuáin na Fraince. Ar bord an roicéad sin bhí teileascóp James Webb. Tar éis an lainseála agus an scaradh ón roicéad, dheimhnigh ionad rialú misin Webb i mBaltimore, SAM, gur chuir Webb a eagair fótavoltacha i bhfeidhm agus go bhfuil cuma mhaith air, rud a thug le tuiscint gur éirigh go maith leis an seoladh. 

Bhí a cheann sprice (an dara pointe Lagrange nó L2) bainte amach i mí Eanáir 2022, 1.5 milliún km ón Domhan. Ón áit faire sin, déanann an teileascóp, an chruinne a iniúchadh sa speictream infridhearg. 

Is comhphairtíocht idirnáisiúnta idir NASA, GSE (Gníomhaireacht Spáis na hEorpa) agus Gníomhaíocht Spáis Cheanada (CSA) é.  Chosain sé beagnach 10 mbilliún euro chun é a thógáil.

Eolaíocht 
Is féidir leis an spásteileascóp James Webb íomhánna i bhfad níos fearr de na réaltaí agus na reanna neimhe eile a thabhairt dúinn ná leis na teileascóip atá suite ar dhroim an domhain, ó nach bhfuil aer an atmaisféir ag cur isteach air, agus é thuas sa spás.

Is iad príomh-aidhmeanna an teileascóip na chéad réaltaí a cruthaíodh i ndiaidh na hOllphléisce a fheiceáil, agus pláinéad i ngrianchóras eile ar a bhfuil atmaisféar oiriúnach don bheatha a aimsiú.

Bhí na chéad íomhánna eolaíocha ón teileascóp le fáil i mí Iúil 2022. Bhí na réaltfhisiceoirí in ann go díreach struchtúir a fheiceáil nach raibh fiú ainmneacha orthu ag an am sin. Is féidir linn réaltraí a fheiceáil anois mar a bhí siad 13 bhilliún bliain ó shin, ag tús na cruinne.

Éire 
Bíonn DIAS in Éirinn ag comhoibriú chun crua-earraí agus bogearraí a fhorbairt don Spásteileascóp James Webb.  Sa bhliain 2013, thosaigh DIAS  forbairt ar bhogearraí don MIRI (radaíocht infridhearg)/Spásteileascóp James Webb.

Fionnachtana 
Trí amharc siar san am chun réaltraí a fheiceáil sa luathchruinne, tugann an James Webb noda thábhachtacha bhreathnaitheacha agus dul chun sa chumhacht ríomhaireachta agus cuirfear ar ár gcumas samhlacha uimhriúla i bhfad níos soifisticiúla a ríomh.

Féach freisin 

 An Chruinne
 Spásteileascóp Hubble
 NASA
 Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath (DIAS)
 radaíocht infridhearg

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Taiscéalaíocht
Ollphléasc
Spásteileascóip
Cianspás
Rhosneigr

Sráidbhaile i bpobal Llanfaelog, Ynys Môn is ea Rhosneigr  .(). Tá sé suite ar chósta thiar an oileáin, ar mhórbhealach an A4080 .Ón gclog i lár an tsráidbhaile is féidir RAF Fali  agus Mynydd Twr a fheiceáil. Tá na príomhbhailte Caergybi agus Llangefni agus cathair Bangor go léir laistigh d’achar taistil éasca. Seo an áit is costasaí le cónaí in Ynys Môn ó thaobh praghsanna tithe de.

Tá trá bheag in aice leis an sráidbhaile féin, agus dhá thrá níos mó, Traeth Cymyran agus Thraeth Llydan, in aice láimhe. Tá stáisiún traenach ann, chomh maith le roinnt óstán agus bialann. Is í an turasóireacht an príomhthionscal, cé go n-oibríonn cuid de mhuintir na háite san aerfort Y Fali in aice láimhe, agus do roinnt comhlachtaí eile cuid  eile féinfhostaithe. Tá Llyn Maelog in aice láimhe agus ritheann an cosán Llwybr Arfordirol Ynys Mônthar an an sráidbhaile. Tá thart ar 65 acra san iomlán i Llyn Maelog .

Tá Bunscoil i Rosneigr. I measc na ngníomhaíochtaí fóillíochta tá: snámh, tonnmharcaíocht, clársheoltóireacht, sciáil uisce, galf, leadóg agus tumadóireacht scúba. Tá Club Gailf Ynys Môn sa sráidbhaile.

Tá trí phríomhthrá ann:

 Traeth Cymyran  Tá Traeth Cymyran suite ag an taobh thiar de stráice dhá mhíle gainimh a shíneann ón shráidbhaile Rhosneigr. Teorannaítear Cymyran ó Thraeth Crigyll in aice láimhe ag lomán carraigeach ar a dtugtar Ynys Feurig. Is trá í a bhfuil an-tóir uirthi i measc cuideachtaí spóirt uisce, go háirithe mairnéalaigh agus seoltóirí gaoithe
 Pwll Cwch - trá bheag chreagach ina bhfanann báid thar oíche.
 Traeth Llydan – taobh ó dheas de Rosneigr tá Traeth Llydan. Tá an trá ghainmheach le dumhcha agus sruthán a ritheann ó Lyn Maelog chun na trá a roinnt.

Tá an trá foirfe chun siúl, surfáil agus curachóireacht. Buaiteoir rialta Gradam an Chósta Ghlais é.

Tá go leor áiteanna le hithe ag Rhosneigir, mar shampla píotsa Aydin, caifí toinne, iasc agus sceallóga Scarlett agus go leor eile.

Bhí an-tóir ar an sráidbhaile le linn na ré Éadbhardaí, agus tá an-tóir air fós mar  shráidbhaile cois farraige i gceann de na háiteanna is áille ar Ynys Môn, i dtuaisceart na Breataine Bige.

Caomhnú 
Tá Cósta Rhosneigr ainmnithe mar Shuíomh Sainspéise Eolaíochta .

Seoltaí 

Llanfaelog
Sráidbhailte Ynys Môn
Lochan na h-Achlaise

Is loch in Albain é Lochan na h-Achlaise nó Lochan na Hachlich  Tá sé suite i Mòinteach Raineach, sna Garbhchríocha. Tá sé teorantach ó thuaidh le Loch Bà agus ar an taobh thiar thuaidh tá Lochan na Stainge agus Loch Buidhe.

Tagairtí
Lochanna na hAlban
 Comhairle na Gàidhealtachd
Strictly Come Dancing (sraith 20)

Is comórtas damhsa teilifíse é Strictly Come Dancing, a thosaigh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Tá sé ar BBC One. Cuirfidh tús leis an bhfichiú sraith i 23 Meán Fómhair, 2022, agus chríochnóidh sí i mí na Nollag 2022.

Is iad Shirley Ballas, Craig Revel Horwood, Motsi Mabuse agus Anton du Beke na breithimh don sraith seo.

Cúplaí

Cairt Scórála
Daonáireamh Phoblacht na hÉireann 2022

Reáchtáladh daonáireamh i bPoblacht na hÉireann ar 3 Aibreán 2022. Cuntas cuimisitheach faoi leith ar dhaonra an Stáit atá ann. Tá faisnéis ríthábhachtach ann a bhféadfar seirbhísí poiblí a bheartú dá réir.

Sonraí 
Tháinig ardú 7.6% ar dhaonra an Stáit i gcaitheamh na sé bliana idir 2016 agus 2022, de réir réamhthorthaí ó Dhaonáireamh 2022 a d'fhoilsigh an Phríomh-Oifig Staidrimh. Léiríonn na figiúirí go raibh 5,123,536 duine sa Stát ar an 3 Aibreán, oíche an Daonáirimh, ar ardú 361,671 é ó 2016.

Agus 1,903,100 ó thuaidh, bhí 7,03 milliún duine ina gcónaí in Éirinn sa bhliain 2021/2022.  Seo an daonra is mó a taifeadadh ón mbliain 1841 agus is é an chéad uair ó 1851 a bhí os cionn seacht milliún duine ina gcónaí in Éirinn.

Sa Deisceart, baineannaigh ab ea 2,593,600 acu agus fireannaigh ab ea 2,529,936 acu, ardú 7.7% agus 7.5% faoi seach ó 2016.

D'ardaigh an daonra i ngach aon chontae idir 2016 agus 2022 agus ba sa Longfort an bhí an t-ardú ba mhó, mar a bhí, 14.4%. Ba i gCo na Mí a bhí an dara hardú ba mhó, mar a bhí, 12.9%.

Gaeilge agus teangacha eile 
Tháinig ardú ar an daonra i ngach contae Gaeltachta ó bhí 2016 ann, cé is moite de chontae na Mí, áit a raibh laghdú 0.75% i gceist.

Bhain Ceist 13 leis an nGaeilge. "An bhfuil Gaeilge labhartha agat?" Má tá, fiafraítear an labhraíonn tú í go laethúil sa chóras oideachais; go laethúil lasmuigh den chóras oideachais; go seachtainiúil; ní chomh minic sin; nó ní labhraím riamh í.

I gCeist 14, fiafraíodh "an labhraíonn tú teanga seachas an Béarla nó an Ghaeilge sa bhaile?"

Modhanna 
Is gach cúig bliana a dhéantar an Daonáireamh go hiondúil ach cuireadh ar atráth é sa bhliain 2021 mar gheall ar an bpaindéim Covid-19.

Baineann figiúirí an Daonáirimh leis an daonra de facto a chiallaíonn go n-áirítear ann gach duine a bhí i láthair sa Stát oíche Dé Domhnaigh, 3 Aibreán 2022. Áirítear leis an daonra  de facto iad siúd nach gcónaíonn sa Stát de ghnáth ach a bhí sa Stát oíche an Daonáirimh. Ní áirítear ann iad siúd a bhfuil cónaí orthu sa Stát de ghnáth ach a bhí as láthair go sealadach lasmuigh den Stát oíche an Daonáirimh. Áiríodh daoine a bhí i láthair sa Stát agus tuairiscítear iad ag an áit a chaith siad oíche an Daonáirimh.

Den chéad uair, bhí spás bán ar an bhfoirm le gur féidir le daoine teachtaireacht phearsanta faoi rún a bhreacadh síos, más mian leo, nach bhfeicfidh aon duine arís go ceann 100 bliain.

Bhí ceisteanna nua sa daonáireamh a bhain le foinsí fuinnimh in-athnuaite; cúram leanaí; aláraim dheataigh; caitheamh tobac; obair ón mbaile; obair dheonach; fáil ar an idirlíon; agus comaitéireacht.

2027 
Tá tús curtha leis na hullmhúcháin don chéad daonáireamh eile sa Phoblacht, a reáchtálfar sa bhliain 2027. Beidh rogha freagartha ar líne ar fáil aige den chéad uair riamh.

Féach freisin 

 Príomh-Oifig Staidrimh na hÉireann

Naisc sheachtracha 
An Imirce - Foras na Gaeilge (2017)

Tagairtí 

Daonáirimh
Poblacht na hÉireann
2022
Déimeagrafaic na. hÉireann
Substaintí sár- agus polafhluarailcile

Is comhdhúile ceimiceacha sintéiseacha orgánafluairín iad  substaintí sár- agus polafhluarailcile (SSPFA) (Béarla: Per- and polyfluoroalkyl substances (PFASs)) a bhfuil adaimh iolracha fluairín acu ceangailte le slabhra ailcile . Mar sin, tá ar a laghad earra sárfhluarailcile amháin iontu,–C n F 2n –.  
De réir na hEagraíochta um Chomhar agus Fhorbairt Eacnamaíochta (ECFE):  PFASs are defined as fluorinated substances that contain at least one fully fluorinated methyl or methylene carbon atom (without any H/Cl/Br/I atom attached to it), i.e. with a few noted exceptions, any chemical with at least a perfluorinated methyl group (–CF3) or a perfluorinated methylene group (–CF2–) is a PFAS.

Naisc sheachtracha
Cancer fears plague residents of US region polluted by ‘forever chemicals’
 Per- and Polyfluoroalkyl Substances (PFAS) at the National Toxicology Program
 Per- and Polyfluoroalkyl Substances and Your Health at the Agency for Toxic Substances and Disease Registry
 Per- and Polyfluoroalkyl Substances (PFAS) at the United States Environmental Protection Agency
 Perfluoroalkyl chemicals (PFAS) at the European Chemicals Agency
PFAS Contamination [map] in the U.S. by the Environmental Working Group

Tagairtí
Organafhluairídí
Truailleáin
Gníomhaithe dromchánacha
Comhshaol agus sláinte
Sábháilteacht agus sláinte ceirde
Truailleáin aeir ghuaiseacha
Agóidí i Srí Lanca, 2022

I mí an Mhárta 2022, thosaigh oll-léirsithe i Srí Lanca maidir le géarchéim eacnamaíochta an oileáin.

Ar 13 Iúil, theith an tUachtarán, Gotabaya Rajapaksa, lena theaghlach go dtí na hOileáin Mhaldíve, chun éalú ó lucht agóide sa tír. D'eitil sé an lá dár gcionn go Singeapór agus d'éirigh sé as a phost.

Fógraíodh staid éigeandála sa tír.

Ceapadh Príomh-Aire na tíre Ranil Wickremesinghe ina Uachtarán eatramhach . Ach ar 13 Iúil, thug léirsitheoirí ruathar faoi oifig an Phríomh-aire i bpríomhchathair Shrí Lanca, Colombo. Bhí na léirsitheoirí ag éileamh go n-éireodh Ranil Wickremesinghe as.
 
De réir na léirsitheoirí, bhí Wickremesinghe, Rajapaksa agus a theaghlach éillitheach agus forlámhach. Bhí na léirsitheoirí ag iarraidh ruaig a chur ar Wickremesinghe freisin. Is tír dheighilte í Srí Lanca go hiondúil ach dúirt tráchtairí go bhfuil daoine ag teacht le chéile in aghaidh a naimhde coiteanna.

Ar 20 Iúil, thogh an Parlaimint  Ranil Wickremesinghe mar Uachtarán.

Féach freisin 

 Buamáil na Cásca i Srí Lanca, 2019

Tagairtí 

2022
Srí Lanca
Agóidí
Qandeel Baloch

Réalt na meán sóisialta agus tionchaire sa Phacastáin ab ea Qandeel Baloch nó Fouzia Azeem (1 Márta 1990 – 15 Iúil 2016),   

Dúnmharaíodh í in Multan ar 15 Iúil 2016.  Thacht a deartháir, Muhammad Waseem, í, “Marú onóra” de bharr "mhí-iompar" a dheirféar.

Bhí a shaol millte ag saol drabhlásach a dheirféar, a dúirt Waseem  le linn a thrialach.  Gearradh príosúnacht saoil air sa bhliain 2019.  

Rinne Waseem achomharc in aghaidh an chinnidh. Thug a thuistí pardún dó. Níor chuir an Stát i gcoinne an achomhairc agus scaoileadh saor é i mí Feabhra 2022.

Féach freisin 

 Fuath ban

Tagairtí 

Fuath ban
Dúnmharuithe
2016
An Phacastáin
Na meáin shóisialta
Daoine a rugadh i 1990
Básanna in 2016
Tionchairí
Adoxaceae

Tá an fhine Adoxaceae comhdhéanta de phlandaí bláthanna déchotailéadónacha san ord Dipsacales, agus cuimsíonn sí 5 géineas agus thart ar 150-200 speiceas.

Is toir nó plandaí beaga luibheacha riosómacha iad ó chasarnach réigiúin theomheasartha. 

Duilleoga fiaclacha urchomhaireacha, cúig nó níos mó bláthanna beaga peitealta, níos annamh le ceithre pheitil, i bláthraí cymose, agus na torthaí ina ndrúp atá mar chomhartha sóirt acu.  Mar sin tá siad cosúil le go leor Cornaceae.

I rangú níos sine, bhí an fhine ar fad seo mar chuid de na Chaprifoliaceae, nó na féithlinn. Ba é Adoxa moschatellina an chéad phlanda a bogadh chuig an ngrúpa nua seo. I bhfad níos déanaí, chuir an Angiosperm Phylogeny Group na géinis Sambucus (féithlinn) agus Viburnum leis tar éis anailís chúramach moirfeolaíoch agus tástálacha bithcheimiceacha. Tá géineas monathíopa breise Sinadoxa curtha leis bunaithe ar chomparáid mhóilíneach le Adoxa.

Déileálann foinsí le déanaí, lena n-áirítear Láithreán Gréasáin Angiosperm Phylogeny, leis an fhine seo mar Viburnaceae Raf.,nom. cons.

Is planda luibheach beag ilbhliantúil é Adoxa, ag bláthú go luath san earrach agus ag dul i léig síos go leibhéal na talún sa samhradh, díreach tar éis na a bheith caora aibí; tá na duilleoga comhdhuilleach.

Is toir den chuid is mó iad na féithlinn, ach is plandaí luibheacha móra iad dhá speiceas; tá comhdhuillí acu go léir. Is toir iad na  viobarnaim  go léir, le duilleoga simplí.

Gailearaí

Naisc sheachtracha
 Adoxaceae of Mongolia in FloraGREIF
 Adoxaceae in BoDD – Botanical Dermatology Database

Tagairtí
 
Finte astaróideacha
Flóra na Pacastáine
Scanradh Lavender

Ba scaoll morálta é An Scanradh Lavender faoi dhaoine homaighnéasacha i rialtas na Stát Aontaithe a d’fhág gur ollbhriseadh na sheirbhís rialtais seo go léir i lár an 20ú haois. Chuir sé seo leis an bhfeachtas frith-chumannach ar a dtugtar McCarthyism agus An Dara Scanradh Dearg, agus bhí sé ar aon dul leis.  Dúradh gur rioscaí slándála náisiúnta iad lucht leispiach agus aerach agus gur comhbhádóirí cumannacha iad, rud a d'eascair feachtas géar ina n-aghaidh agus iad a bhaint ó fhostaíocht stáit  Ceapadh go raibh daoine aeracha níos so-ghabhálaí i leith ionramhála, rud a d’fhéadfadh a bheith ina bagairt don tír. 

An Scanradh Lavender –freagra oifigiúil an rialtais feidearálach ar phobal leispiacha agus aerach infheicthe agus ar bhagairt homaighnéasach a braite mar bhagairt – géarleanúint normalaithe ar homaighnéasaigh trí institiúidiú maorlathach na homafóibe. Scríobh iar-Sheanadóir SAM Alan K. Simpson:
"The so-called 'Red Scare' has been the main focus of most historians of that period of time. A lesser-known element ... and one that harmed far more people was the witch-hunt McCarthy and others conducted against homosexuals." </blockquote>

Sanasaíocht

Bhí tóir ar an téarma don ghéarleanúint seo i leabhar 2004 David K. Johnson a rinne staidéar ar an bhfeachtas frith-homaighnéasach seo, The Lavender Scare. Tharraing an leabhar a theideal ón téarma “lavender lads”, a d’úsáid an Seanadóir Everett Dirksen arís agus arís eile mar chomhchiall d’fhir homaighnéasach. Sa bhliain 1952, dúirt Dirksen go gciallódh bua Poblachtach i dtoghcháin na Samhna go ndíbrítear "the lavender lads"  as Roinn Stáit na Stát Aontaithe.  Bhí an frása in úsáid freisin ag an iris Confidential, tréimhseachán a bhfuil aithne air as bheith ag cúlchaint faoi ghnéasacht na bpolaiteoirí agus na réaltaí Hollywood mór le rá.

==Stair==

I bhfad roimh imscrúduithe de chuid na Comhdhála sa bhliain 1950, bhí córas casta agus éifeachtach rialacháin,  teaicticí agus pearsanra forbartha ag institiúidí na SA cheana féin chun homaighnéasach a aimsiú a bheadh ​​ina meicníochtaí forfheidhmithe le linn an Scanraidh Lavender. Bhain sé seo le leathnú ginearálta ar an stát maorlathach le linn deireadh an naoú haois déag, le hinstitiúidí a rinne catagóiriú níos córasaí ar dhaoine mar dhaoine mí-oiriúnacha nó oiriúnacha, lena n-áirítear homaighnéasaigh sa chatagóir mí-oiriúnach mar aon le daoine a ainmníodh mar "díobhálach go coireachta" nó "truaillithe go morálta" cé nach ndearna siad gníomhaíocht rialála go comhsheasmhach ina leith seo go dtí níos déanaí.

==Tagairtí==

1950idí i stair LADT
I ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda sna Stáit Aontaithe
Frith-chumannachas sna Stáit Aontaithe
Cinsireacht ar shaincheisteanna LADT
Idirdhealú in aghaidh daoine LADT sna Stáit Aontaithe
Stair chearta sibhialta LADT sna Stáit Aontaithe
Homafóibe
Stair LGBT sna Stáit Aontaithe
Teoiricí comhcheilg a bhaineann le LADT
McCarthyism
Scaoll morálta
Stair pholaitiúil na Stát Aontaithe
Scanraí
BTEC

Is soláthróir de cháilíochtaí oideachais dara-leibhéal agus breisoideachais i Sasana, sa Bhreatain Bheag agus i dTuaisceart Éireann é an Business and Technology Education Council (BTEC).

Is fochuideachta de chuid Pearson plc atá lonnaithe i Londain é BTEC.

Is féidir staidéar ar chúrsaí tríú leibhéal aitheanta ag BTEC i  gColáiste Dhúlaigh, Coláiste Breisoideachais agus Coláiste Breisoideachais Bhaile Formaid i mBaile Átha Cliath.

Oideachas in Éirinn
Baitsiléir Ealaíon

Is céim oideachais fochéime é Baitsiléir Ealaíon (BA; ón Laidin baccalaureus artium, baccalaureus in artibus nó artium baccalaureus) a dhéantar staidéar inti sna dána nó i gcásanna áirithe i ndisciplíní eile. Déantar staidéar chun baitsiléir ealaíon á chríochú thar thréimhse trí nó ceithre bliana go ginearálta, ag brath ar an dtír agus ar an institiúd oideachais.

Féach freisin

 Ollscoil
Gabháil Vel' d'Hiv', 1942

Tharla Gabháil Vel' d'Hiv' (La Rafle du Vélodrome d'Hiver nó Fuadach na nGiúdach) ar 16-17 Iúil 1942 i bPáras, le linn an Dara Cogadh Domhanda.  Ar 16ú Iúil, go moch ar maidin, gabhadh nach mór 13,152 Giúdach sa phríomhchathair. Ina measc, bhí 5,919 bean agus 4,115 páiste (an leanbh is óige 18 mí). Giúdaigh eachtrannacha ba ea iad an chuid is mó (dídeanaithe, lucht gan stát agus lucht iarrtha tearmainn ina measc),

Cúlra 
Tuigtear gur ag Comhdháil Wannsee i mí Eanáir 1942 a cuireadh le chéile an modus operandi chun fáil réidh leis na Giúdaigh ar scála tionsclaíoch ar tugadh  an 'Réiteach Deireanach' air.  

Chuaigh an scéal amach sa Fhrainc gur ghá na Giúdaigh a ghabháil agus a choinneáil in áiteanna faoi leith fad is a bhí na campaí báis á dtógáil.

Chreid an Maréchal Pétain, uachtarán rialtas Vichy, agus a phríomhaire, Pierre Laval, gur ghá 'mórghlanadh' a dhéanamh ar shochaí na Fraince. Chuir siad rompu, dá bhrí sin, an pobal Giúdach mar aon le dreamanna eile, ina measc na cumannaithe, an lucht siúil agus na máisiúin, a dhíbirt as an tír.

Obráidí 
Leagadh síos cuóta de 23,000 Giúdach don ruathar in Iúil 1942. 

Coinníodh na daoine seo sa Vélodrome d'Hiver, staidiam rásaí rothar, i lár Pháras féin - nó in ionaid choinneála eile - ar feadh tréimhse cúpla lá.  Scaipeadh iad ansin chuig campaí ar nós Drancy agus Beaune-la-Rollande taobh amuigh den chathair.

Bhí Páras faoi fhorghabháil na Naitsithe ag an am. Ach d'éagraigh an Rialtas Vichy an obráid  ó thús deireadh.

Léirigh státseirbhísigh Fhrancacha, ar nós Réné Bousquet i bPáras (i gceannas na bpóilíní ... feallmharaíodh é i 1993), díograis na Giúdaigh a thabhairt suas.

Níos déanaí 
Tugadh mór-ruathar eile faoin bpobal Giúdach i bPáras i mí Lúnasa na bliana céanna agus arís i mí Eanáir '44 i gceantar Bordeaux.

Cuimhneachán 
Ina uachtarán nuathofa ar an tír, ar 16 Iúil 1995, i Square des Martyrs du Vel d'Hiv i bPáras, thug Jacques Chirac caint ina ndéantar tagairt don "mhasla a tugadh do stair na Fraince agus dá traidisiúin" nuair a tugadh ordaithe díbeartha sa Fhrainc do na Giúdaigh le linn an Dara Cogadh Domhanda.

Is é La Rafle (The Round-Up) an chéad scannán Francach, sa bhliain 2010,  a léirígh go neamhbhalbh an bealach inar chomhoibrigh na húdaráis sa Fhrainc leis na Naitsithe chun na dlí the frith-Ghiúdacha a chur i bhfeidhm.

Féach freisin 

 An tUileloscadh
 Campa géibhinn Drancy
 Comhdháil Wannsee (1942)

Tagairtí 

1942
An Dara Cogadh Domhanda
An tUileloscadh
Stair na Fraince
Stair na nGiúdach
Gerris lacustris

Is speiceas de scinnire locháin é Gerris lacustris, ar a dtugtar scinnire locháin coiteann, a fhaightear ar fud na hEorpa.

Cur síos 
Bíonn tomhais éagsúla idir 8 mm  agus 10 mm ag na scinnirí locháin seo. Tá cruth a gcorp an-caol agus fadaithe. Tá sé chos acu; tá an chéad péire gearr agus  ramhar agus tá an dá phéire eile tanaí agus fadaithe a úsáidtear chun bogadh thar dhromchla an uisce ar a dtugaimid "siúl ar uisce". Úsáidtear an chéad phéire cosa chun a chreiche a choinneáil, cuireann an péire láir an scinnire feadh dhromchla an uisce le gluaiseacht rámhaíochta nó léime, agus úsáidtear an péire cúil mar stiúracha . Tá corp iomlán G. lacustris lena n-áirítear a chosa clúdaithe le go leor ribí bídeacha a bhfuil sciath céir-chosúil orthu. Tá dath donn dorcha ar G. lacustri . Tá baill an bhéil an-láidir i gcomhair súraic, ar a dtugtar rostram nó gob.

Atáirgeadh 
Is gnách go mbíonn baineannaigh G. lacustris i bhfad níos mó ná na fireannaigh agus tá an ráta táirgthe uibheacha teoranta ag an méid acmhainní bia atá ar fáil do na baineannaigh; dá mhéad bia atá ann is ea is mó uibheacha a leagann an baineannach. Tagann nascinnirí locháin  fásta chun cinn timpeall Aibreán agus Bealtaine. Is thart ar an am seo a leagann baineannaigh uibheacha nuair a théann na huibheacha faoi phróiseas a thógann thart ar 12 go 14 lá le forbairt sula mbíonn siad in ann gor. Ní gá go leanann goir na huibheacha nuair a bhíonn a bhforbairt críochnaithe; Braitheann goir go mór ar an teocht a fhaigheann an ubh ina timpeallacht. Tar éis goir, téann G. lacustris trí phróiseas forbartha eile ar a dtugtar meiteamorfóis anfhoirfe . Sa phróiseas seo, téann na larbhaí nó na nimfeacha ar aghaidh trí shraith folta arb iad céimeanna ar a dtugtar go bunúsach ionstáirí. Tá cúig ionstáir sa phróiseas forbartha, agus tá gach ceann acu de réir a chéile níos faide ná an ceann roimhe. Maireann an próiseas meiteamorfóise neamhiomlán de ghnáth thart ar 24 go 30 lá chun larbhaí a bheith ina n-ainmhí fásta. Fadaíonn fireannaigh G. lacutris  a chúplála i láthair fireannaigh eile toisc go bhfuil siad ag cosaint a bhaineannaigh ó chiapadh ó na fireannaigh eile.  Fuarthas amach go mbíonn tionchar ag fireannaigh ar fhad na cúplála agus go mbíonn tionchar ag baineannaigh ar mhinicíocht na cúplála.

Tagairtí
Gerridae
Hemiptera na hEorpa
Feithidí le cur síos orthu in 1758
Tacsóin ainmnithe ag Carl von Linné
Séarlas I na hUngáire

Ba é Séarlas I, ar a dtugtar freisin Séarlas Roibeard (Ungáiris: Károly Róbert; Cróitis: Karlo Robert; Slóvaicis: Karol Róbert; 1288 – 16 Iúil 1342)  rí na hUngáire agus na Cróite ó 1308 go dtí a bhás i 1342.

Tagairtí 

Básanna i 1342
Daoine a rugadh i 1288
Ríthe na Cróite
Ríthe na hUngáire
Ríocht na Cróite-Slavóine

Bhí Ríocht na Cróite-Slavóine (Cróitis: Kraljevina Hrvatska i Slavonija; Ungáiris: Horvát-Szlavónország nó Horvát–Szlavón Királyság; Gearmáinis Ostarach: Königreich Kroatien Kroatien und Slawonien) in ainm is a bheith ina ríocht féinrialaitheach agus ina náisiún polaitiúil ar leith, sainmhínithe go bunreachtúil laistigh den Impireacht Ostra-Ungárach. Cruthaíodh é sa bhliain 1868 trí ríochtaí na Cróite agus na Slavóine a chumasc tar éis  Socraíocht na Cróite-Ungáire de 1868. Bhí baint aici le Ríocht na hUngáire laistigh den dé-stát Ostra-Ungárach, agus í laistigh de Thailte Choróin Stiabhna, ar a dtugtar Transleithania freisin. Cé gur bronnadh neamhspleáchas inmheánach leathan ar an gCróit le “gnéithe náisiúnta”, i ndáiríre, ba bheag smacht a bhí ag an gCróit ar phríomhcheisteanna ar nós cánachais agus saincheisteanna míleata agus chuir an Ungáir srianta nach raibh aon fháilte roimpu uirthi.   Tagraíodh di go hinmheánach go hoifigiúil mar 'Ríocht Trí-aonta na Cróite, Slavóine agus Dalmáite',   ar a dtugtar freisin go simplí mar 'An Ríocht Trí-aonta', agus bhí éilimh ar An Dalmáit, a bhí á riaradh ar leithligh ag 'Cisleithania na hOstaire' .  Rinneadh an chathair Rijeka, tar éis díospóid faoi alt i Socraíocht 1868, ar a dtugtar 'An tAguisín Rijeka', ina corpus separatum agus bhí sé faoi úinéireacht dhlíthiúil na hUngáire, ach á riaradh ag an gCróit agus ag an Ungáir araon.

Tagairtí
 
An Chróit-An tSlavóin
An Chróit faoi riail Hapsburgach
Stair na Slavóine
Vojvodina faoi riail Hapsburgach
An Ungáir faoi riail Hapsburgach
Iar-thíortha sna Balcáin
Tíortha Iar-Shlavacha
1868 bunaíochtaí san Ostair-Ungáir
Díshuíomhanna 1918 san Ostair-Ungáir
Bunaíochtaí i Ríocht na hUngáire (1867–1918)
Dícheangail i Ríocht na hUngáire (1867–1918)
Iar-thíortha
Tailte Ríocht na hUngáire (1867–1918)
Iar-ríochtaí

Iar-thíortha
Ailt le téacs sa Ghearmáinis
John Eastman

Is dlíodóir Meiriceánach é John Charles Eastman (rugadh 21 Aibreán, 1960  ) atá ina stiúrthóir bunaithe ar an Centre for Constitutional Jurisprudence, gnólacht dlí chun leas an phobail atá cleamhnaithe leis an meitheal mhachnaimh choimeádach Claremont Institute.   Is iar-ollamh agus déan é i Chapman University School of Law.  Níor éirigh leis feidhmiú mar Phoblachtánach don 34ú ceantar comhdhála i gCalifornia i 1990, agus d'oifig an Ard-Aighne California in 2010 .  Is iar-chléireach dlí é le Breitheamh na Cúirte Uachtaraí Clarence Thomas .

Bhí Eastman ina rannpháirtí lárnach mhilna hiarrachtaí toghchán uachtaránachta na Stát Aontaithe 2020 a chur ar ceal. Le linn iarrachtaí deiridh an Uachtaráin Donald Trump roimh dheimhniú bua an Choláiste Toghcháin Joe Biden, mhol Eastman go míchruinn don Leas-Uachtarán Mike Pence ag cruinniú san Oval Office, an 5 Eanáir, 2021, go raibh an t-údarás bunreachtúil ag Pence bac a chur ar an deimhniú.   Níor ghlac Pence le hargóint Eastman áfach. Sheol Eastman plean gníomhaíochta sé phointe freisin chuig an seanadóir Poblachtach Mike Lee le haghaidh Pence chun na toghthóirí a chaitheamh amach as seacht stát chun Trump a choinneáil i gcumhacht, rud a dhiúltaigh Lee.  Ar an 6 Eanáir, 2021, chuir Eastman óráid i láthair ag an Teach Bán Trump Railí a tháinig roimh ionsaí Capitol na Stát Aontaithe 2021 . Ina dhiaidh sin d’impigh Eastman ar an Leas-Uachtarán Pence an Electoral Count Act  tAcht um Chomháireamh Toghcháin a shárú chun moill a chur ar dheimhniú an toghcháin,  trí chomhairleoir dlí Pence, Greg Jacob, a d’fhreagair trí “"serpent in the ear of the president of the United States"” a ghlaoch ar Eastman.  Ar 13 Eanáir, 2021, d’éirigh Eastman ar scor ó dhámh Ollscoil Chapman tar éis na conspóide a chruthaigh sé nuair a labhair sé ag Railí Trump.   Ar an 28 Márta, 2022, chinn an breitheamh feidearálach David O. Carter go raibh Eastman, in éineacht le Trump, níos dóichí ná a mhalairt freagracht as  "dishonestly conspired to obstruct the joint session of Congress on Jan. 6, 2021"..  

Roimhe sin, le linn an fheachtais uachtaránachta, scríobh Eastman op-ed conspóideach i mí Lúnasa 2020 a mhol go bréagach nach raibh an t-ainmní Daonlathach a measadh ag an am sin le haghaidh Leas-Uachtarán SAM Kamala Harris ina shaoránach Meiriceánach agus mar sin nach raibh sé incháilithe go dlíthiúil don phost.

Tagairtí
Daoine beo
Mothaitheacht

Is í an mhothaitheacht  an cumas chun mothúcháin agus braistintí a bhrath.  Cheap fealsúna an focal sentientem (mothú) ar dtús sna 1630í don choincheap 'bheith ábalta rud a mhothú' chun idirdhealú a dhéanamh idir é agus an cumas chun smaoineamh.  I bhfealsúnacht an Iarthair ar na saolta seo, is í an cumas chun braistintí a mhothú. I reiligiúin éagsúla na hÁise, baineadh úsáid as an bhfocal " mothaitheacht"  chun coincheapa éagsúla a aistriú. I bhficsean eolaíochta, úsáidtear an focal "mothaitheacht" uaireanta go hidirmhalartaithe le "sapience", "féinfheasacht", nó "comhfhiosacht". 

Déanann scríbhneoirí áirithe idirdhealú idir an cumas chun mothúcháin a bhrath, mar shampla solas nó pian, agus an cumas mothúcháin a bhrath, mar shampla grá nó fulaingt . Tugtar qualia ar an bhfeasacht suibiachtúil ar eispéiris ag duine comhfhiosach i bhfealsúnacht an Iarthair.

Tagairtí
Eitic ainmhithe
Cearta ainmhithe
Staidéir meabhrach
Pearsanúlacht
Fealsúnacht aigne
Taithí shuibiachtúil
Ospidéal Réigiúnach an Mhuilinn Chearr

Is ospidéal poiblí é Ospidéal Réigiúnach an Mhuilinn Chearr (English: Regional Hospital Mullingar) atá lonnaithe sa  Mhuileann gCearr i  gCo. na hIarmhí. Déanann Grúpa Ospidéal Oirthear na hÉireann (Ireland East Hospital Group) bainistiú air.

Osclaíodh an t-ospidéal mar Westmeath County Hospital / Ospidéal Chontae na hIarmhí ar 27 Aibreáin 1936. Ina dhiaidh seo bhí sé ainmnithe General Hospital, Mullingar / Ospidéal Ginearálta, An Muileann gCearr.

Tá caidreamh oideachasúil ag an ospidéal le UCD agus Coláiste Ríoga na Máinlianna in Éirinn (RCSI) agus tá naisc acadúla ag an ospidéal le  hOllscoil Teicneolaíochta TUS Bhaile Átha Luain agus Ollscoil na hÉireann, Gaillimh freisin.

Tá 210 leaba san ospidéal.

Féach freisin 

  Coláiste Ríoga na Máinleá in Éirinn
 Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte

Tagairtí

Naisc Sheachtracha 

  Leathanach Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte FSS / HSE faoi hOspidéal Réigiúnach an Mhuilinn Chearr (As Béarla)
  Leathanach An Grúpa Ospidéal Oirthear na hÉireann faoin ospidéal (As Béarla)
  Coláiste Ríoga na Máinleá in Éirinn / RCSI Ireland

Seirbhísí sláinte
Tonn teasa san Eoraip, Iúil 2022

I lár mhí Iúil 2022, bhí foláireamh eisithe ag Met Éireann, Oifig na hAimsire in Éirinn agus i dtíortha eile san Eoraip, maidir le "teochtaí thar an gcoitiantacht".

Bhí tonn teasa eile san Eoraip i lár mhí an mheithimh 2022, ach aimsir  fhliuch in Éirinn ag an am 

Dúirt saineolaithe gur athrú aeráide ba chúis leis an aimsir dhainséarach seo agus go n-éireoidh cúrsaí níos measa sna blianta atá amach romhainn.

Éire 
Agus an aimsir níos teo agus níos tirime ná mar is iondúil in Éirinn, bhí an teocht idir 25C agus 33C i rith an lae ar 18-19 Iúil, a bhuíochas do chrios ardbhrú ón iardheisceart. Bhí sé thar a bheith té thar oíche chomh maith (idir 15 agus 20 céim san oíche).

D'eisigh Met Éireann rabhadh buí ar 15 Iúil 2022 maidir le gach áit sa tír agus tugadh le fios go bhféadfadh daoine leochailleacha a bheith i mbaol.

I bPáirc an Fhionnuisce, cláraíodh an teocht is airde i mBaile Átha Claith riamh, 33 céim Celsius, ar 18 Iúil 2022 (33.3 céim C i gCill Chainnigh ar 26 Meitheamh 1887,an leibhéal is airde riamh in Éirinn agus seasann an churiarracht i gcónaí).

In Ail Finn i gcontae Ros Comáin ar an 19 Iúil 2006 a cláraíodh an teocht is airde in Éirinn idir 1887-2022, 32.3 céim Celsius.

Sasana 
Chuir oifig na haimsire i Sasana rabhadh dearg teasa amach do Londain, Manchain agus York don 18-19 Iúil. Den chéad uair riamh fógraíodh éigeandáil náisiúnta brothaill, agus teocht chomh hard le 40 céim Celsius á tuar. 

Dúirt oifig meitéareolaíochta na Breataine ar 19 Iúil go raibh an teocht ag 40.3 i gConingsby (agus 40.2C ag Heathrow i Londain ag 11.50 ar maidin), an leibhéal is airde riamh i Sasana. 

Tugtar rabhadh go bhféadfadh an brothall millteanach seo daoine atá “slán agus folláin” a chur as a sláinte nó a mharú.

Mór-roinn 
Fuair os cionn 500 duine bás sa Spáinn sa tonn teasa a mhair 10 lá (farasbarr  básanna 2022 v. 2021 de réir an Carlos III Health Institute), Bhí an teocht 45.6 céim Celsius in Andalúis na Spáinne agus 40 céım i Maidrid. Bhí an Spáinn spalptha cheal báistí i mbliana agus níos lú ná leath an ghnáthleibhéil acu.  D’iarr na húdaráis ar dhaoine i ndeisceart na tíre gan tabhairt faoi aon turas sa teas. Bhí ionaid phoiblí a raibh fuarú agus uisce ar fáil iontu oscailte do dhaoine nach bhfuil aerchóiriú ina dtithe. 

Sa bhFrainc, sa nGréig, sa Chróit, sa Spáinn agus sa Phortaingéil, tá lucht dóiteáin gnóthach ag iarraidh tinte foraoise a cheansú agus daoine a choinneáil slán. B’éigean daoine a aslonnú as iardheisceart na Tuirce agus as iarthar na Spáinne de bharr falscaithe.

Féach freisin 

 Met Éireann
 Téamh domhanda
 Tonn teasa
 Teagmhais aimsire

Tagairtí 

2022
Téamh domhanda
Teagmhais aimsire
Timpeallacht na hÉireann
Teagmhais aimsire in Éirinn
Tonnta teasa
Coiste Gnóthaí Poiblí Iosrael Mheiriceá

Is grúpa stocaireachta é Coiste Gnóthaí Poiblí Iosrael Mheiriceá (CGPIM) (Béarla:American Israel Public Affairs Committee (AIPAC)) a mholann beartais ar son Iosrael do Chomhdháil na Stát Aontaithe agus don Bhrainse  Feidhmiúcháin . Is í Betsy Berns Korn uachtarán reatha an CGPIM. 

Ar cheann de roinnt eagraíochtaí brústocaireachta atá ar son Iosrael sna Stáit Aontaithe,  deir an CGPIM go bhfuil os cionn 100,000 ball aige, 17 oifig réigiúnach, agus “líon mór deontóirí”.  Thug an t-ionadaí Brad Sherman ( D - California ) le fios go raibh an CGPIM "the single most important organization in promoting the U.S.-Israel alliance."  Ina theannta sin, tugadh le fios go raibh an eagraíocht ar cheann de na grúpaí brústocaireachta is cumhachtaí sna Stáit Aontaithe.

Naisc sheachtracha
Pro-Israel hardliners spend millions to transform Democratic primaries

Tagairtí
Eagraíochtaí
Caidreamh idir Iosrael agus na Stáit Aontaithe
Eagraíochtaí brústocaireachta sna Stáit Aontaithe
Omertà

Cód tosta agus cód onóra agus iompair is ea omertà, ó Dheisceart na hIodáile a chuireann béim ar thábhacht an chiúnais i bhfianaise cheistiúcháin ag údaráis nó coimhthígh; neamh-chomhoibriú le húdaráis, leis an rialtas, nó le daoine seachtracha, go háirithe le linn imscrúduithe coiriúla; agus neamhaird d'aon turas a dhéanamh agus trí chur isteach ar ghníomhaíochtaí mídhleathacha daoine eile a sheachaint (.i. gan dul i dteagmháil le orfheidhmiú an dlí nó leis na húdaráis nuair is eol do dhuine, finné nó fiú íospartach coireanna áirithe). Cheapadh agus tá sé fós coitianta i nDeisceart na hIodáile, áit a bhfuil go leor gadaíochta nó  eagraíochtaí coiriúla de chineál an Mhaifia (cosúil le Camorra, Cosa Nostra, ' Ndrangheta, Sacra Corona Unita agus Società foggiana ) gnóthach ann le fada. Tá cóid chosúla fréamhaithe go domhain freisin i réimsí eile den Mheánmhuir, lena n-áirítear Málta, an Chréit sa Ghréig,  agus an Chorsaic, a bhfuil cultúr stairiúil coitianta nó comhchosúil ag gach ceann acu le Deisceart na hIodáile.

Is coitianta i gciorcail choiriúla é frithbheartaíocht in aghaidh faisnéiseoirí, áit a gcuirtear síos orthu go minic le téarmaí ar nós "francaigh" nó "brathadóirí".

Tagairtí
Maifia Meiriceánach
Cóid iompair
Stair an 'Ndrangheta
Stair na Camorra san Iodáil
Stair an Mhaifia  Sicileach
Iodáilis sna Stáit Aontaithe
Focail agus frásaí Iodáilise
Téarmaíocht na coireachta eagraithe
Rúnda
Ciúnas
Féilíneach

I dtéarmaí ginearálta, is éard is brí leis an bhfocal féilíneach (Béarla: feline) ná ball ar bith d'fhine na gcat (Felidae), leis na fofhinte Pantherinae (leoin, tíogair, srl.) agus Felinae (cait bhaile, síotaí, lincsí, srl.) san áireamh. Ach de réir nósmhaireacht na tacsanomaíochta, is baill den fhofhine Felinae amháin atá i gceist.

Cait
Tacsanomaíocht
Notonecta

Géineas feithidí uisceacha is ea Notonecta san fhine Notonectidae, fofhine Notonectinae. Is feithidí feoiliteacha iad.    

 Notonecta borealis
 Notonecta glauca
 Notonecta hoffmann
 Notonecta tásca
 Notonecta inslithe
 Notonecta irorata
 Notonecta kirbyi
 Notonecta lobata
 Notonecta gealaí
 Notonecta maculata
 Notonecta marmorea
 Notonecta meridionalis
 Notonecta montezuma
 Notonecta obliqua
 Notonecta ochrothoe
 Notonecta pallidula
 Notonecta petrunkevitchi
 Notonecta raleighi
 Notonecta repanda
 Cluichí lámhachóirí Notonecta
 Notonecta spinosa
 Clónna nótaí
 Notonecta undulata
 Notonecta unifascata
 Notonecta viridis

Tagairtí
 
Notonectidae
Buamáil Docklands (1996)

Ar 9 Feabhra 1996. phléasc buama leath-thonna i gceantar Docklands (South Quay, Canary Wharf) i Londain, buama a rinne damáiste 85 milliún punt do lárionad airgeadais na cathrach agus a mharaigh beirt daoine.

Ní raibh dhá bhliain imithe ó shíniú an tsos cogaidh, nuair a chuir an tIRA ar ceal é  ar 9 Feabhra 1996. Níos deireanaí ar an lá céanna, phléasc an buama.

Bhí Sinn Féin den tuairim go raibh teipthe ar an sos cogaidh, toisc nach raibh Rialtas na Ríochta Aontaithe na comhchainteanna síochána a oscailt do na Poblachtánaigh sula ndíchoimisiúnódh an tIRA a chuid arm.

Féach freisin 

 Buamáil Mhanchain (1996)
 Comhaontú Aoine an Chéasta

Tagairtí 

1996
Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí
Stair Londan
Géag láimhe

In éineacht leis an crios guailleach, cruthaíonn an ghéag láimhe, an ghéag uachtarach (membrum superius), ar a dtugtar an foirceann uachtarach freisin. Cumascann an dá chuid ina chéile i réigiún na gualainne agus na hascaille. Ós rud é go bhfuil na géaga, murab ionann agus an crios guailleach, soghluaiste go héasca, tugtar na foircinn uachtaracha shaora orthu freisin (pars libera membri superioris). Is cuid den ghéag í an lámh.

Tagairtí
Anatamaíocht na géaga uachtair
 Córas cnámharlaigh
Denis Donaldson

Iarbhall den IRA a bhí i Denis Donaldson, nó Donncha Mac Dónaill (1950 – 4 Aibreán 2006) a d’iompaigh ina sceithire don MI5, an feidhmeannach ba shinsearaí de chuid na Sealadach – idir IRA agus Shinn Féin – a bhí ina bhrathadóir.

Gairm 
Chaith sé seal i gCarcair na Ceise Fada sna 1970idí.

Sheas Donaldson i dtoghchán Westminster do Shinn Féin sa bhliain 1983. D’oibrigh sé mar riarthóir an pháirtí i dTionól Stormont ó lár na 1990idí.

Maíonn lucht faisnéise gurb é príomhról Donaldson tionchar a imirt ar phoblachtánaithe chun iad a bhogadh i dtreo na síochána sna 1990idí.

Dúirt an feisire Parlaiminte Jeffrey Donaldson ón DUP go bhfuil seisean beo inniu, a bhuíochas do ghníomhaire a thug foláireamh dó faoi ionsaí a bhí beartaithe air. 

Ghabh an PSNI in 2002 é as a bheith ina bhall de bhuíon spiairí poblachtacha. Ach tháinig sé chun solais ina dhiaidh sin nach raibh sa ruathar a thug na póilíní ar oifigí Shinn Féin ach iarracht lena stádas mar phoblachtach sinsearach a dhaingniú agus a ról mar sceithire a cheilt.

Feallmharú 
Dúirt Uachtarán Shinn Féin Gerry Adams i mí na Nollag na bliana 2005 gur sceithire a bhí i Donaldson a bhí ag tabhairt eolais don PSNI agus don MI5. 

Chuaigh Donaldson i bhfolach i nDún na nGall agus is ann a bhí sé nuair a tháinig iriseoirí air sna seachtainí sular maraíodh é.

Feallmharaíodh Donaldson ar 4 Aibreán 2006 sna Gleannta.  Thángthas ar chorp Donaldson i dteach saoire sna Gleannta ina raibh sé ina chónaí le cúpla mí i ndiaidh dó ráiteas a léamh ar RTÉ inar admhaigh sé gur sceithire a bhí ann.

Cuireadh an locht ar dtús ar an IRA Sealadach as an dúnmharú ach ghlac an Fíor-IRA freagracht trí bliana i ndiaidh a bháis.

Féach freisin 

 Stormontgate, 2002

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1950
Básanna in 2006
Baill Shinn Féin
Daoine as Béal Feirste
Daoine feallmharaithe
Fir
IRA Sealadach
Spiairí
Próinséas Ní Chatháin

Scoláire agus foclóirí Gaeilge ab ea (Máire) Próinséas Ní Chatháin (1936 – 24 Samhain 2018), a chuir go mór le príomhfhoclóir na Sean-Ghaeilge agus na Meán-Ghaeilge (Dictionary of the Irish Language) faoi scáth Acadamh Ríoga na hÉireann. Bhí post aici mar Ollamh le Gaeilge Luath agus Gaeilge na Meánaoise sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath.

Rinne Ní Chatháin a cuid staidéir i gColáiste na hOllscoile Gaillimh (Ollscoil na hÉireann Gaillimh anois) faoi stiúir Kathleen Mulchrone, áit ar bronnadh BA uirthi (1956). Fuair sí Scoláireacht Taistil ó Ollscoil na hÉireann chun staidéar a dhéanamh i mBonn na Gearmáine, agus ansin d'fhreastail sí ar Ollscoil Dhún Éideann áit ar bhain sí PhD amach sa bhliain 1966. Bhí sí ina Scoláire i Scoil an Léinn Cheiltigh in Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath idir 1962 agus 1965, agus cúig bliana is fiche ina dhiaidh sin, shuigh sí ar bhord rialaithe na Scoile sin (1987–88).

Thosaigh sí ar a gairm múinteoireachta mar léachtóir cuartaíochta in Ollscoil Pennsylvania, agus ina dhiaidh sin, sa bhliain 1967, ghlac sí le post i Roinn na Sean-Ghaeilge sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, áit ar fuair sí ardú céime ó léachtóir cúnta go hollamh le linn na fiche bliain ina dhiaidh sin. Bhunaigh sí M.Phil. idirdhisciplíneach i gcomhar leis an staraí an tOllamh Francis John Byrne, agus níos déanaí bhí baint aici le bunú cúrsa fochéime ar Shibhialtacht na gCeilteach. 

Bhí sí ina hUachtarán ar Chumann Ríoga Ársaíochta na hÉireann ó 1997 go 2000. In 2002 foilsíodh festschrift ina honóir dar teideal Ogma: essays in Celtic Studies in honour of Próinséas Ní Chatháin, arna chur in eagar ag iar-chomhghleacaithe dá cuid, Michael Richter agus Jean-Michel Picard.

Tagairtí

Daoine a rugadh i 1936
Básanna in 2018
Baill d’Acadamh Ríoga na hÉireann
Crios guailleach

Is é an crios guailleach nó an crios brollaigh an tsraith cnámha sa cnámharlach aipindiceach, a nascann leis an ghéag láimhe ar gach taobh. I ndaoine, cuimsíonn sé an dealrachán agus an slinneán; sna speicis sin le trí chnámha sa ghualainn, tá sé comhdhéanta den dealrachán, den slinneán, agus an coracóideach. Níl ach an slinneán ag roinnt speiceas mamach (mar an madra agus an capall ).
Córas cnámharlaigh
Anatamaíocht na géaga uachtair
Cos dhaonna

Is í an chos dhaonna, de réir bhrí ghinearálta an fhocail,  ná an ghéag íochtarach iomlán   den chorp daonna, lena n-áirítear an chos, cnámh na leise agus fiú an cromán nó réigiún an mháis. Mar sin féin, ní thagraíonn an sainmhíniú san anatamaíocht dhaonna ach amháin don chuid den ghéag íochtair a shíneann ó na glúine go dtí an rúitín, ar a dtugtar an crus    nó, go háirithe in úsáid neamhtheicniúil, an lorga.  Úsáidtear cosa le haghaidh seasaimh, agus réimse gníomhaíochtaí fóillíochta mar rince, agus is cuid shuntasach de mhais an duine é. Is gnách go mbíonn tulchlaonadhcromáin agus uillinneacha glúnníos mó ag cosa baineanna, ach bíonn faid na bhféimear agus na dtibianna níos giorra ná iad siúd atá ag fir.

Tagairtí

luail ainmhithe
Anatamaíocht na géige íochtaraí
 Córas cnámharlaigh
Baile nan Gàidheal (iarsmalann)

Is iarsmalann "bheo" amuigh faoin aer é Baile nan Gàidheal (Béarla: Highland Village Museum; seanainm: An Clachan Gàidhealach) i Sandy, Ceap Breatainn, Ceanada. Tá sé suite i 17 heicteár talún ar chladach Loch Bras d’Or i gcroílár Cheap Bhreatainn.

Naisc sheachtracha 
 Leathanach Facebook
Ceanada
Albain Nua
Loch Bras d’Or

Is loch mór uisce é Loch Bras d'Or i lár Oileán Cheap Breatainn, Ceanada .

Tagairtí
Inbhir Cheanada
Lochanna na hAlban Nua
Lochanna saileacha Cheanada
Tírghnéithe Chontae Inbhir Nis, Albain Nua
Tírghnéithe Chontae Richmond, Albain Nua
QQI

Is gníomhaireacht stáit neamhspleách é Quality and Qualifications Ireland nó QQI atá freagrach as cáilíocht, ionracas agus clú den chóras breisoideachais agus ardoideachais in Éirinn a chur chun cinn.

Tá siad freagrach as dearbhú cáilíochta seachtrach a dhéanamh ar bhreisoideachas agus ardoideachas agus oiliúint i bPoblacht na hÉireann.

Déanann siad cláir a bhailíochtú, dámhachtainí a bhronnadh agus is siadsan atá freagrach as an gCreat Náisiúnta Cáilíochtaí (CNC) a chur chun cinn, a chothabháil, a fhorbairt agus a athbhreithniú.

Ina theannta sin, cuireann siad an pobal ar an eolas maidir le cáilíocht na gclár agus na gcáilíochtaí oideachais agus oiliúna, agus cuireann siad comhairle ar an Aire Breisoideachais agus Ardoideachais maidir le beartas náisiúnta i dtaobh dearbhú cáilíochta agus breisiú an oideachais agus na hoiliúna in Éirinn.

Bunaíodh QQI in 2012 tar éis teacht le chéile idir an tÚdarás Náisiúnta Cáilíochtaí na hÉireann, Comhairle na nDámhachtainí Breisoideachais agus Oiliúna / FETAC, Comhairle na nDámhachtainí Ardoideachais agus Oiliúna / HETAC agus Bord Feabhais Ollscoileanna na hÉireann.

Naisc Sheachtracha 

Quality and Qualifications Ireland / QQI

Oideachas in Éirinn
Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain, Iúil 2021

Ar 19 Iúil 2021, d’eisigh Met Éireann a chéad Rabhadh Ardteochta riamh, ag comhairliú don phobal a bheith cúramach sa teas.  D'eisigh Met Éireann rabhadh buí agus tugadh le fios go bhféadfadh daoine leochailleacha a bheith i mbaol.

Nníor tharla sé seo riamh cheana. Mar gheall ar bhac ardbhrú agus aermhais trópaiceach na mór-roinne tháinig na coinníollacha te agus tirime, bhí foláireamh eisithe, nach bhfacthas riamh cheana, ag Oifig na hAimsire  maidir le "teochtaí thar an gcoitiantacht". Agus b'ait a chruinne a bhí a tuar.

Éire 
Idir 19-23 Iúil 2021, shroich ar a laghad deich stáisiún aimsire ar fud na hÉireann 'coinníollacha tonnta teasa', áit ar taifeadadh teochtaí 25°C ar a laghad ar feadh 5 lá nó níos mó as a chéile. Agus an aimsir níos teo agus níos tirime ná mar is iondúil in Éirinn, bhí an teocht idir 25C agus 31C i rith an lae ar 19-23 Iúil 2021, a bhuíochas do chrios ardbhrú ón iardheisceart. 

Bhí sé thar a bheith té thar oíche chomh maith (idir 15 agus 23 céim san oíche). Bhí an céad ‘Oíche Thrópaiceach’ ag Éirinn le 20 bliain ag Réadlann Dhairbhre i gCiarraí, áit nár thit an teocht thar oíche faoi 20°C. 

Shocraigh Tuaisceart Éireann taifead nua don teocht is airde, le 31.3°C bainte amach i gCaisleán na Deirge, Co. Thír Eoghain agus i gCo. Ard Mhacha ar 21 agus 22 Iúil.

Bhí Uisce Éireann ag iarraidh ar dhaoine a bheith spárálach leis an uisce ó tharla nach bhfuil aon bháisteach á tuar.

Sasana 
Chuir oifig na haimsire i Sasana rabhadh teasa amach agus teocht chomh hard le 35 céim Celsius á tuar.

Féach freisin 

 Met Éireann
 Téamh domhanda
 Tonn teasa
 Teagmhais aimsire

Tagairtí 

2021
Téamh domhanda
Timpeallacht na hÉireann
Aeráid na hÉireann
Tonnta teasa
Teagmhais aimsire in Éirinn
Braiteog

Sa zó-eolaíocht, is orgán solúbtha, soghluaiste agus fadaithe é braiteog a bhíonn i láthair i roinnt speiceas ainmhithe, inveirteabraigh a bhformhór . San anatamaíocht ainmhithe, tarlaíonn braiteoga i bpéire amháin nó níos mó de ghnáth. Ó thaobh na hanatamaíochta de, oibríonn braiteoga ainmhithe cosúil le hidreastait mhatáin go príomha. Úsáidtear an chuid is mó de na braiteoga le haghaidh  greamaithe agus cothaithe. Orgáin chéadfacha is ea go leor acu, roinnt acu a ghlacann le teagmháil, radharc, nó le boladh nó blas bianna nó bagairtí áirithe. Samplaí de bhraiteoga den sórt sin is ea na hadharcáin súile a bhíonn ag cineálacha éagsúla seilidí. Tá feidhmeanna céadfacha agus láimhsithe ag roinnt cineálacha braiteog.

Tá braiteog cosúil le ciorras, ach is orgán é ciorras nach mbíonn neart, méid, solúbthacht nó íogaireacht na braiteoge ann de ghnáth. Tá ciorrais ag nátalas, ach tá braiteoga ag scuid.

Tagairtí
Anatamaíocht ainmhithe
Moirfeolaíocht ainmhithe
Gníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (Éire)

Tá an Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil nó an GCC (EPA nó Environmental Protection Agency) freagrach as an gcomhshaol a chaomhnú agus a fheabhsú do mhuintir na hÉireann, agus an comhshaol a chosaint ó éifeachtaí díobhálacha na radaíochta agus an truaillithe.

Freagrachtaí 
Tá réimse leathan freagrachtaí ag an GCC, ina measc...

 Ceadúnú (gníomhaíochtaí tionsclaíocha, an diantalmhaíocht, rialaithe Orgánach Géinmhodhnaithe, foinsí radaíochta ianúcháin, scardadh dramhuisce agus mar sin de).
 Bainistíocht Uisce ̈(mar shampla, monatóireacht, anailís, tuairisciú srl)
 Rialú Astaíochtaí na nGás Ceaptha Teasa
 Cosaint Raideolaíoch
 Forfheidhmiú Náisiúnta i leith Cúrsaí Comhshaoil, Taighde,  Measúnacht Straitéiseach Timpeallachta,  Oideachas, Múscailt Feasachta agus Athrú Iompraíochta, agus mar sin de.

Tuairiscí

Athrú aeráide in Éirinn 

De réir fhigiúirí foilsithe ag an nGCC i mí Iúil 2022, bhí an sceitheadh gáis in Éirinn 5% níos airde sa bhliain 2021 i gcomparáid le 2020, agus 1% in aghaidh 2019.

De réir an GCC, bhí "trí oiread" guail agus ola á dó le leictreachas a ghineadh agus bhí baint mhór aige sin leis an ardú ar astasíochtaí. 18% d’ardú a tháinig ar leibhéal na ngásanna á sceitheadh as earnáil an ghinte leictreachais.

Tháinig 3% d’ardú ar an sceitheadh de bharr na feirmeoireachta — ardú an dara bliain as a chéile. Scaipeadh 6% sa mbreis leasú saorga le linn an ama sin, agus cuireadh 3% sa mbreis le líon na mbeithígh bhainne in Éirinn. Tháinig méadú ar líon na mbeithíoch sin gach bliain... le 11 bliain anuas.

Féach freisin 

 Athrú aeráide in Éirinn
 Caomhnú an chomhshaoil
 An Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil sna Stáit Aontaithe
 Comhairle Chomhairleach um Athrú Aeráide (Éire)

Tagairtí 

Athrú aeráide in Éirinn
Comhshaol
Truailliú
Gníomhaireachtaí Rialtas na hÉireann