joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Ivan Pavlov

Fiseolaí a rugadh i Ryazan na Rúise ab ea Ivan Petrovich Pavlov (1849-1936). Rinne sé taighde suntasach ar phróiseas an díleáite i madraí, rialú néarógach an tseilithe, agus ról na n-einsímí. Léirigh sé an t-oiriúnú in ainmhithe a dtugtar oiriúnú Pavlóvach air ó shin. Tionchar mór ag a shaothar ar fhorbairt an iomprachais sa tsíceolaíocht. Bronnadh Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis air i 1904 as an saothar seo.

Fiseolaithe Rúiseacha
Daoine a rugadh i 1849
Básanna i 1936
Joseph Paxton

Garraíodóir is ailtire a rugadh gar do Woburn Shasana ab ea an Ridire Joseph Paxton (3 Lúnasa 1803 – 8 Meitheamh 1865). Dhear sé an foirgneamh don Taispeántas Mór i 1851 ar tugadh an Pálás Criostail air. Aistríodh an foirgneamh go Sydenham tar éis an Taispeántais, ach scrios dóiteán é i 1936. Shaothraigh Paxton  banana Cavendish freisin, an cineál banana is mó díol i dtíortha an Iarthair anois. 

Ailtirí Sasanacha
Garraíodóirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1801
Básanna i 1865
Pazyryk

Ionad i Sléibhte Altai i lár na Sibéire ina bhfuarthas grúpa tuamaí taoiseach réamhstairiúil fáin, a caomhnaíodh go foirfe sa talamh shíorshioctha, ó cuireadh iad i seomraí a bhí líneáilte le hadhmad sa 4ú céad RC. Colainneacha balsamaithe tatuáilte a bhí ann chomh maith le troscán, plátaí adhmaid, culaithirtí capall, éadaí, rugaí feilte, síoda Síneach, is trealamh i gcomhair caitheamh cannabais.
Péacóg (féileacán)

Baineann an t-alt seo leis an bhféileacán; féach freisin Péacóg (idirdhealú).
Féileacán meánach le súilspotaí suntasacha ar gach sciathán scothdhearg/donn. Itheann na cruimheanna ar neantóga loiscneacha. Agus iad fós óg, sníomhann siad líonta síoda ar na duilleoga. 

Féileacáin
Peadairín na stoirme

Peadairín a fhaightear ar fud an Domhain amuigh ar an bhfarraige ach amháin nuair a bhíonn sé ag pórú. Itheann sé planctón a sciobann ó dhromchla na farraige. Déanann sé nead i bpoill sa talamh. Siúlann cuid acu ar an uisce is iad ag eitilt, tagann cuid eile anuas de ruathar don dromchla. Déanann cuid mhaith díobh imirce fhada. 

Éin mhara
Peann cleite

Peann atá déanta as bun barrchaolaithe cleite éin, cleite seachtrach sciathán gé go háirithe. An phríomhionstraim scríofa ón 6ú céad go dtáinig pinn cruach chun cinn i lár an 19ú céad.
Peannaireacht

Foirmeacha is stíleanna lámhscríbhneoireachta, difriúil sna teangacha móra. San iarthar ó timpeall 300 RC bhíodh mórscript mar atá sna ceannlitreacha ar inscríbhinní Gréagacha is Rómhánacha. Ón 8ú céad tháinig mionscript le litreacha beaga in úsáid sa Ghréigis. Faightear an script uingeach, le litreacha móra cruinne, i lámhscríbhinní Laidineacha is Gréagacha ón 4ú céad. Tá script reatha, ina mbíonn na litreacha ceangailte le chéile le stríoca míne a chabhraíonn le luas sa pheannaireacht, in úsáid ón 4ú céad. Saothraíodh an script iodálach san Iodáil timpeall 1500, réamhtheachtaire ar chló iodálach an lae inniu. Peannaireacht a thugtar chun foirfeachta ealaíonta is ea callagrafaíocht.
Pearaicít Astrálach

Pearóid bheag atá dúchasach do lár na hAstráile, a tugadh isteach do stát Florida sna Stáit Aontaithe. Maireann sí in ealtaí fáin, agus neadaíonn i stocáin crann nó cearchaillí. An-choitianta mar éan cáis i ndathanna éagsúla, ach glas sa nádúr de ghnáth.
Pearóid

Éan ildaite is ea ‘’’pearóid’’’ atá dúchasach do réigiúin theo ar fud an Domhain. A ghob mór crúcach, pollairí ar an scannán méith. Áitríonn sí foraoisí is mínleach, itheann torthaí is síolta den chuid is mó is roinnt feithidí, láimhsíonn bia lena chos. Go maith chun aithris a dhéanamh ar urlabhra daonna.

Pearóidí
Péarsla

Is éard is péarsla (nó péirseog) ann ná cuileog bheag fholláin. Is fho-fhine den ord Diptera is den fhine Oestridae (boiteoga i nGaeilge) iad na péirseoga (Hypoderminae i Laidin).  

Bíonn an larbha mar sheadán faoi chraiceann mamaigh, cothaithe ag úscthaí ó na fíocháin. Cúis le hait faoin gcraiceann (péarslaí). Gnéithe ar leith ina bplánna ar ainmhithe baile. Tugtar damhdhaol ar larbha na péirseoige.
Robert Peary

Ceannasaí cabhlaigh is taiscéalaí a rugadh i gCresson Springs, Pennsylvania ab ea Robert Edwin Peary (6 Bealtaine 1856 – 20 Feabhra 1920). I bPortland, Maine a d'fhás sé aníos. Rinne sé 8 n-aistear mara go cósta na Graonlainne, ag baint an chósta thoir amach i 1891-1892 tríd an oighear a thrasnú. I gceannas ar an gcéad aistear go dtí an Mol Thuaidh, 1909. 

Daoine a rugadh i 1856
Básanna i 1920
Taiscéalaithe Meiriceánacha
Peasair

Grúpa mór plandaí bliantúla is ilbhliantúla, go minic dreapairí nó crúbadaigh, dúchasach do na réigiúin mheasartha thuaidh is Meiriceá Theas. Ainm eile uirthi is ea pis capaill. Na duilleoga cleiteach le duilleoigíní caola a chríochnaíonn i dteannóga; na pisbhláthanna aonarach nó i mbláthraí beaga nó fada spíceacha ag teacht amach as ascaillí na nduilleog; na cochaill leata, ag scoilteadh ar a bhfad in dhá chomhla. Gan tábhacht eacnamaíoch de ghnáth, uaireanta ina lotnaid don talmhaíocht. Saothraítear saghas coitianta amháin atá dúchasach don Eoraip, tuaisceart na hAfraice is réigiúin den Áise, a bhfuil bláthanna corcra uirthi, go forleathan mar fhoráiste d'ainmhithe.

Plandaí
Péatar

Cóimhiotal liath stáin le comhábhair éagsúla. D'úsáidtí luaidhe ann tráth chun a chruas a mhéadú, ach de thoradh ar a tocsaineacht, cuirtear antamón ina hionad anois. Dhéantaí coinnleoirí, soithigh óil is gréithre éagsúla eile tí as.
I. M. Pei

Ailtire a rugadh i nSuzhou na Síne, ag obair sna Stáit Aontaithe ó 1935 is ea I. M. (Ieoh Ming) Pei (r. 26 Aibreán 1917). I measc a shaothar tá an Mile High Center i nDenver, Túr 60 stór John Hancock i mBostún, na pirimidí gloine ag an Louvre i bPáras, Músaem Miho i gKyoto na Seapáine, agus Ionad Ealaíon na hollscoile i Newport, Virginia.

Daoine a rugadh i 1917
Daoine beo
Ailtirí Meiriceánacha
Ailtirí Síneacha
Peicinís

Madra beag bídeach a saothraíodh sa tSín suas le 2,000 bliain ó shin. An cholainn fada is na cosa gearr; an t-eireaball lúbtha os cionn an droma; na cluasa fada ar crochadh; an aghaidh leata, beagnach gan soc; an fionnadh an-fhada mín, an-tiubh ar an muineál is an cliabhrach.

Póir mhadraí
Peictin

Móilín coimpléascach (aonpholaisiúcríd) atá an-saibhir in aigéad galachtúrónach. Feidhmíonn sé mar ghliú i mballaí cealla plandaí, sna ballaí i bpríomhchealla óga go háirithe. Flúirseach in úlla.
Péidifilia

Mí-ord síceolaíoch ina mbíonn spéis ghnéasach dúghabhála ag duine fásta agus ógánaigh níos sine i bpáistí.

Aon duine a diagnóisíodh le péidifilia ní mór a bheith ar a laghad 16 bliana d'aois. Caithfidh siad freisin a bheith ar a laghad 5 bliana níos sine ná an t-íospartach i gcás péidifilia déagóirí a diagnóisíodh.

Tá aon idirghabháil ghníomhach dá leithéid mídhleathach coiriúil, agus má tharlaíonn, déantar dochar síceolaíoch fadtéarmach don pháiste.

Péidifiligh mór le rá 

 Vladimir Nabokov, scríbhneoir
 Gary Gilmore
 Albert Fish, sraithmharfóir
 Lewis Carroll, scríbhneoir
 Gabriel Matzneff, scríbhneoir
 Jimmy Savile, craoltóir BBC

Féach freisin 

 Acht um an Dlí Coiriúil (Cionta Gnéasacha) 2006

Tagairtí 

 
Síceolaíocht
Mí-úsáid ghnéis
Peidiméadar

Is é rud is peidiméadar ann ná gléas a chaitheann duine chun an oiread céimeanna a thógann sé a chomhaireamh. De ghnáth bíonn sé bunaithe ar luascadán saor a fheidhmíonn raicín a bhogann roth fiaclach ar aghaidh, fiacail in aghaidh na céime, agus an roth ceangailte le háiritheoir diaile. Is féidir an scála a ghrádú le tomhas ar fhad chéim an úsáideora.
Peidiméid (ailtireacht)

San ailtireacht chlasaiceach, teascán triantánach balla os cionn an taibhléadain, timpeallaithe ag na coirnisí claonta (is é sin, le binn shínte). Is peidiméid bhriste í nuair nach dtagann na taobhanna claonta le chéile ag an stuaic.
Rudolf Ernst Peierls

Fisicí teoiriciúil a rugadh i mBeirlín ab ea Rudolf Ernst Peierls (5 Meitheamh 1909 - 19 Meán Fómhair 1995). Rinne sé taighde ar fheidhmiú na teoirice candamaí ar sholaid is na hiarmhairtí maighnéadacha. Duine d'fhoireann Thionscadal Manhattan i rith an dara cogadh domhanda chun an buama adamhach a shaothrú. 

Fisiceoirí Gearmánacha
Daoine as Beirlín
Daoine a rugadh i 1909
Básanna i 1995
Péigmitít

Carraigeacha doigheartha garbhghráinníneacha le mianreolaíochtaí éagsúla, fiú coimhthíoch, le tiúchain éagsúla tearcdhúl. Baineann siad go minic le staid dhéanach i gcriostalú eibhir i ndingeáin is saileanna, agus faightear mianraí neamhchoitianta ar chaighdeán cloiche lómhaire iontu.
Peilbheas cnámhach

An fáinne cnámh a chumann crios na ngéag do na géaga íochtaracha chun fórsaí a tharchur uathu siúd don stoc. Cuimsíonn sé dhá chnámh cromáin, an sacram is an gimide. Tugann sé ceangal do mhatáin an stoic is na ngéag íochtarach.
Peinicillin

Frithbheathach a tháirgeann an caonach liath Penicillium. I 1928 thug Alexander Fleming faoi deara gníomhaíocht na caonaí léithe ar an mbaictéar stafalacocas nuair a truaillíodh a phláta saothráin leis an gcaonach liath. Shaothraigh Florey, Chain is daoine eile in Oxford ar an eachtra, agus taispeánadh iarmhairt iontach chliniciúil na peinicilline den chéad uair i 1941. Bíodh is gur saothraíodh an-chuid frithbheathach eile idir an dá linn, is ceann de na frithbheathaigh is tábhachtaí fós í, agus a díorthaigh, cosúil le haimpicillin is beinsilpheinicillin.
Péint

Ábhar daite a mbíonn dhá chomhábhar ann, an lí is an meán. Úsáidtear í chun maisithe, chun clúdach cosanta a chur ar dhromchlaí foirgneamh is eile, agus i bpéintéireacht. Díorthaítear líocha ó chréanna (cosúil le hócar buí), mianraí (cosúil le malaicít) is dathanna orgánacha, agus le 150 bliain, ábhair shaorga. Táirgtear iad seo mar phúdair, agus easraítear iad sa mheán (ola mar shampla). Sa 20ú céad rinneadh an-chuid forbairtí i bpéinteanna is a ndéantúsaíocht chun go dtriomódh siad go tapa, go mbeadh siad dófhriotaíoch frithchreimeach, oiriúnach do dhromchlaí éagsúla taobh istigh is amuigh, agus raon leathan dathanna ar fáil.
Péintéireacht aicrileach

Ealaín le péinteanna plaisteacha, bunaithe ar pholaimeataicrealáit meitile i mbiotáille mianra. Triomaíonn siad go luath, agus bíonn níos cobhsaí ná uiscedhathanna nó oladhathanna. Ach tá pictiúir a rinneadh leo sna 1960idí ag meathlú faoi seo is imní ar na húinéirí.
Péintéireacht choirte

Earra traidisiúnta ealaíne Bhundúchasaigh na hAstráile. Fíoracha daoine is ainmhithe, uaireanta stílithe go geoiméadrúil is uaireanta nádúraíoch, péinteáilte ar phíosaí coirte le cruthanna neamhrialta. Cruthaíodh iad i gcomhair searmanas draíochta nó reiligiúnda nó fáiltithe den chuid is mó, ach ar chúiseanna aestéitiúla freisin uaireanta. 

Bundúchasaigh na hAstráile
Péintéireacht mhionphictiúr

Téarma a úsáidtear do mhaisiúcháin i lámhscríbhinní is mionphortráidí a bhíodh an-choitianta i Sasana aimsir Eilís I.
Péintéireacht ola

Modh péintéireachta agus ola cosúil le hola rois sa phéint a thriomaíonn í. In úsáid ó aimsir impireacht na Róimhe chun sciatha a mhaisiú is a leithéid. Tháinig sí chun foirfeachta i bpéintéireacht pictiúr sa 15ú céad. 

Péintéireacht
Peipsin

Einsím díleáite atá i láthair i súlach gastrach na veirteabrach, a dhíleánn an phróitéin sa chothú ina polaipeiptídí d'fhaid éagsúla. Táltar isteach i gcuas an ghoile í i bhfoirm na pró-einsíme neamhghníomhaí, peipsinigin, agus gníomhachtaítear í seo ina peipsin ag an aigéad hidreaclórach (HCl) sa súlach gastrach. Bíonn sí gníomhach i dtimpeallacht aigéadach seo an ghoile. Fuarthas 7 bpeipsin ghaolmhar sa duine.
Peiptíd

Móilín a fhaightear trí hidrealú neamhiomlán próitéiní, ar slabhra réasúnta gearr (olaigiméir) d'aimínaigéid é. Tugtar polaipeiptídí ar pholaiméirí níos faide (le 50 aimínaigéad nó níos mó). Tugtar an nasc peiptídeach ar an nasc aimíde idir na haimínaigéid ar feadh slabhra na próitéine is na peiptíde.
Peiptíd aitriach shóidiambhrostach

Peiptíd a aonraítear ó ghráinníní a fhaightear taobh istigh de chealla na matán in aitriamaí mamach áirithe (mar shampla, i bhfrancaigh is daoine). Coisceann an ceimiceán seo athionsú an tsóidiam ag fidíní na nduán, an tál réinin, is an hormóin antafhualaigh. Laghdaíonn sé brú na fola freisin. Is féidir go bhfeidhmíonn an pheiptíd seo mar hormón le ról i rialú an tsalainn is an uisce sa cholainn, agus rialú bhrú na fola.
Peiptídí codlaidíneacha

Raon ceimiceán, ar peiptídí iad, a chuimsíonn einceifilíní, ionoirfíní is dionoirfíní, a fhaightear san inchinn, corda an dromlaigh, an fhaireog phiotútach, conair an díleá, agus an meideall aidréineach. Tugtar codlaidínigh iongéineacha orthu freisin. San inchinn is corda an dromlaigh feidhmíonn siad de réir dealraimh mar néaratharchuradóirí nó néaramhodhnóirí ag plé le haireachtáil péine. Luaitear na hiarmhairtí seo ar lárchóras na néaróg: anailgéise láidir, meidhréis is lagú riospráide. De réir cosúlachta imríonn siad ar sho-ghluaisteacht an inne is tál hormón ag an bhfaireog phiotútach freisin.
Charles Sanders Peirce

Fealsamh, loighceoir is matamaiticeoir a rugadh i gCambridge, Massachusetts ab ea Charles Sanders Peirce (1839-1914). Ceannródaí i saothrú na loighce foirmiúla nua-aoisí is loighic na ngaolta. Bunaitheoir an phragmatachais agus cabhraitheoir le bunú na séimeolaíochta.

Fealsúna Meiriceánacha
Matamaiticeoirí Meiriceánacha
Loighic
Daoine a rugadh i 1839
Básanna i 1914
Péire casta

Foirm shimplí de chábla leictreach. D'úsáidtí é go forleathan i gcórais phoiblí teileafóin, agus is féidir é a úsáid chun ríomhairí a cheangal le chéile i líonra.

Tagairtí 

Teileachumarsáid
Teileafónaíocht
Leictreachas
Leictreonaic
Peireascóp

Ionstraim optúil chun féachaint ar fhrithne atá folaithe ón radharc ag bac (níos airde ná leibhéal shúile an fhéachadóra, de ghnáth). Is é an bunphrionsabal dhá scáthán phlánacha, comhthreomhar ach scartha amach óna chéile. Tagann solas ón bhfrithne isteach ar an gcéad scáthán, frithchaitear é síos don dara scáthán, agus amach uaidh sin i súile an fhéachadóra. Mar sin, gabhann an solas bealach cosúil leis an litir Z. Is féidir éifeacht na hionstraime a fheabhsú le teileascóp inmheánach, agus le raonaimsitheoir, cosúil leis an bpeireascóp a úsáidtear ar fhomhuireán faoin bhfarraige chun reáda ar dhromchla na farraige a fheiceáil, nó leis an bpeireascóp a úsáidtear i dtanc le haghaidh stiúrtha.
Peirigí

Is éard atá sa pheirigí ná an pointe ar a fithis éilipseach ag a bhfuil an Ghealach, nó aon satailít, ag a garphointe don Domhan.

Meicnic neamhaí
Réalt-dinimic
Domhan
Peirihéilean

An pointe ar a fhithis éilipseach ag a bhfuil an Domhan, nó aon phláinéad nó cóiméad, ag a gharphointe don Ghrian.
Pearaipsis

Is é is pearaipsis ann ná an pointe is giorra nó an garphointe a thagann réad atá i bhfithis timpeall ar rinn spéire (pláinéad, cóiméad, spásárthach) don phríomhrinn spéire sin. Malairt na hapaipsise, an pointe is faide amach. Maidir le fithisí timpeall na Gréine, tugtar an peirihéilian ar an bpearaipsis. I bhfithisí timpeall an Domhain, tugtar an peirigí uirthi.

Réalteolaíocht
Péirlít

Saghas cruach a chruthaítear trí idirfhás dlúth iarainn le cairbíd iarainn. Loinnir uirthi.
Péirse

Ainm a úsáidtear do chuid mhaith éisc fionnuisce a fhaightear go forleathan i locha is aibhneacha na hEorpa. An cholainn domhain, suas le 50 cm ar fhad, glas is donn le bandaí dorcha ingearacha. An-tóir ag iascairí air, agus déantar iascaireacht thrádalach air in áiteanna.

Éisc
Péirse dreapach

Iasc fionnuisce Áiseach a fhaightear in aibhneacha, canálacha is locha. An cholainn suas le 25 cm ar fhad. Orgán riospráide ar leith os cionn na ngiolbhach le haghaidh ionanálú aeir. Is féidir leis gluaiseacht thar an tír le sánna preabacha eite an eireabaill. Iasc maith bia.
Peirsil

Is planda débhliantúil nó ilbhliantúil ón Seandomhan é an pheirsil (Petroselinum crispum) atá in ann fás 75 cm ar airde, ach níos lú de ghnáth. Na duilleoga triantánach lonrach, roinnte i dteascáin dhingchruthacha mhaothánacha, go minic catach i gcineálacha saothraithe. Na bláthanna buí, in umbail bharrleata suas le 5 cm ar leithead ar ghais fhada, na peitil eangach. An toradh ubhchruthach. Ní fíos cérb as di, ach fástar go forleathan í mar bhlaisiú.

Spíosraí
Peirsil bhó

Planda téagartha débhliantúil nó ilbhliantúil a fhásann 3 m ar airde, dúchasach do réigiúin mheasartha an tSeandomhain. Na duilleoga, suas le 30 cm ar fhad, roinnte i dteascáin ubhchruthacha nó lansachruthacha, go minic maothánach nó fiaclach. Na bláthanna bán nó bándearg, in umbail 5-15 cm ar leithead. An toradh leata eiteach.

Plandaí
Peirspéacs

Trádainm ar fhoirm leatháin an roisín polaimeitilmeataicrioláite, agus atá go suntasach trédhearcach, is ea Peirspéacs (Béarla: Perspex). D'éirigh sé an-tábhachtach mar ábhar fuinneog d'aerárthaigh sa dara cogadh domhanda. 

Bithábhair
Plaistigh
Peirspictíocht

San ealaín, aon mhodh inar féidir iomrall na doimhneachta a bhaint amach ar dhromchla leata is ea peirspictíocht. 

Chomh maith leis an gcóras eolaíoch aonphointe a cheap Brunelleschi timpeall 1420, bhíodh córais eile in úsáid. Tá an chuid is mó díobh bunaithe ar an bhfíoras go mbíonn cuma níos lú ar réada i gcomhréir lena bhfad ón bhféachadóir, agus go dtagann línte comhthreomhara cúlaithe le chéile ar an léaslíne ag pointe a dtugtar an pointe comhdhruidteach air.  

Shaothraigh na Gréagaigh an pheirspictíocht eolaíoch mar fho-thoradh ar a staidéar ar optaic is geoiméadracht, ach ní raibh an t-eolas seo ag na hÉigiptigh.  

Ba cheannródaithe ar theoiric is feidhmiú na peirspictíochta san ealaín Alberti, Uccello, Dürer is Leonardo, agus scríobhadh cuid mhaith téacsleabhar ar an ábhar sa 17ú-18ú céad.

Féach freisin 

 Teicnící péintéireachta

Tagairtí 

Teicnící péintéireachta
Ealaíon
Péist ghuaireach

Péist ainilide uisciúil. An cholainn i dteascáin, maotháin chliathánacha phéireáilte is guairí is lanna ar gach teascán. An cholainn 1 mm–3 m ar fhad. Timpeall 8,000 speiceas, ina measc cineálacha suite, cineálacha a mhaireann i bhfeadáin, cineálacha a shnámhann go saor, cineálacha seadánacha is eile.
Péist ribíneach

Is éard is péist ribíneach ann ná péist leacaithe sheadánach. Faightear na hainmhithe fásta i stéig veirteabraigh. Bíonn an ceann ceangailte le slabhra teascán, a dhéantar trí bhaclú. 

I dtimthriall a beatha bíonn staid larbhach a chaitheann sí in óstach idirmheánach a itheann an t-óstach deireanach. Deirtear gur inmhíolú é nuair a bhíonn péist ribíneach ina cónaí i stéig an óstaigh. 

Tá gnéithe éagsúla a inmhíolaíonn an duine, ceann acu a fhásann chomh fada le cuid mhaith méadar, fiú. Ní chuireann sí tús le haon ghalar suntasach, ach is míthaitneamhach do dhuine í a bheith ann. Tá ceann a inmhíolaíonn muca is a chuireann tús le galar hiditíde, ionfhabhtú orgán éagsúil, go príomha ionfhabhtú an ae a dhéanann cisteanna ann, i ndaoine a itheann an mhuiceoil sin. Tá péisteanna ribíneacha a inmhíolaíonn madraí, cait, caoirigh, fiú éisc. 

Ainmhithe seadánacha
Platyhelminthes
Péist sheirpíneach

Péist cholgach a thógann feadáin. An ceann laghdaithe ag iompar coróin geolbhach, an cholainn intarraingthe ar ais i bhfeadán cailcreach, an oscailt dúnta le cleithearnach. Faightear sa chrios idirthaoideach in uisce tanaí í.
Péisteog dhearg

Larbha uisciúil corrmhíoltóige. An cholainn péistchruthach, suas le 20 mm ar fhad le 12 theascán. Dath dearg uirthi, le haemaglóibin inti mar oiriúnú don bheatha in uisce atá ocsaiginithe go lag.
Peiteal

Ceann den dara fáinne i gcodanna blátha, a dtugtar an coróinín orthu ina n-iomláine. De ghnáth bíonn sé mór gealdaite chun pailneoirí a aomadh, ach uaireanta mílítheach, laghdaithe nó as láthair. 

Plandaí
Bláthanna
Plandaí garraí
Moirfeolaíocht phlandaí
Gnéasacht phlandaí
Córas atáirgthe
Pailniú
Peatúinia

Planda tomach bliantúil saorbhláthaithe atá dúchasach do Mheiriceá Theas, le bláthanna móra tonnadóirchruthacha. Gaolmhar leis an bpráta. Planda an-choitianta gairdín a fhástar ar son na mbláthanna gealdaite, go minic stríocach. 

Plandaí
Peitreolaíocht

Staidéar ar charraigeacha, a gcomhdhéanamh, a mianreolaíocht, a modh tarlaithe is a mbunús. Tagann carraigeolaíocht dríodair, dhoigheartha is mheiteamorfach san áireamh. Baineann peitreagrafaíocht le cur síos ar chomhdhéanamh na gcarraigeacha go minic mar a fheictear iad i bhfoirm slisní tanaí le micreascóip optúla, agus baineann peitrigineas lena mbunús. 

Geolaíocht
Peitriceimiceán

Ceimiceáin orgánacha a dhéantar as táirgí thionscal an pheitriliam nó gás nádúrtha. Is féidir iad a dhéanamh as bunábhair eile, ach is flúirseach saor fós an peitrileam, agus is féidir táirgí a dhriogtha a athrú ina bplaistigh, ina snáithíní, ina nglantóirí is a lán eile le himoibrithe simplí. Is tuaslagóirí tábhachtacha iad cuid de tháirgí díreacha an driogtha.
Peitriliam

Ola amh de bhunús bitheolaíoch a fhaightear mar dheascáin charntha faoi charraig dho-phollta. Leachtach de ghnáth, ach is féidir go mbeidh sé an-éadrom is inghluaiste nó an-slaodach. Go minic bíonn sé i láthair le huisce is gás. Is iad na príomhchomhábhair ná hidreacarbóin éagsúla, ach uaireanta bíonn comhdhúile sulfair, nítrigine is ocsaigine ann freisin. Go dtí seo fuarthas é sna Stáit Aontaithe, poblachtaí áirithe den sean-Aontas Sóivéadach, an meánoirthear, an Afraic thuaidh is thiar, an tSín, Veiniséala, an Bhrasaíl agus an Mhuir Thuaidh.

Olaí
 
Breoslaí
Glaoire

Is éard blípire ann ná glaoire nó gléas beag a chuireann blípeanna de le teachtaireachtaí leis, is féidir na teachtaireachtaí a sheoladh ó fhóin le go mglaofaidh an duine ar cuireadh an blíp chuige nó chuici glaoch ar ais. Baintear úsáid astu i gcineálacha éagsúla postanna.

Glacadóir beag raidió a úsáidtear i gcumarsáid aontreoch chun glaoch ar dhuine nó teachtaireacht bheag a chur chuige atá i gceist le glaoire. De ghnáth ní bhíonn tarchur gutha i gceist. Sa chóras go dtí seo, bíonn an péitseoir, tarchuradóir raidió, is ionchódóir. Feidhmíonn sé taobh istigh de réimse beag le tarchuradóir amháin, nó thar réimse leathan má bhíonn tarchuradóirí iomadúla ann.

Gléasanna
Cumarsáid
Gléasanna cumarsáide
Penicillium

Cineál fungais le líonra bán filiméad (mícéiliam) ag iompar maiseanna púdracha scothghlasa ar a dhromchla. Fásann sé ar ábhar orgánach lofa. Táirgeann sé cuid mhaith cineálacha frithbheathaigh, cosúil le peinicillin.
Péóité

Cactas beag atá dúchasach do Mheicsiceo is Texas. An gas cruinn scothghorm, le dosanna ribí in ionad spíonta. Dhéanadh Indiaigh Mheiriceá druga darb ainm meiscilín as ina raibh siabhraigin, agus bhíodh sin in úsáid acu ina searmanais reiligiúnda.
Pershing

Diúracán meánraonach ón talamh le hairm núicléacha, lonnaithe ag arm na Stát Aontaithe san Iar-Ghearmáin ó 1983.
Teilgean Peters

Fortheilgean a shaothraigh an cartagrafaí is matamaiticeoir Gearmánach Arno Peters (1916-2002) chun fairsingí na n-ilchríoch a léiriú go cruinn, i gcomhréir lena bhfíorfhairsinge. Ceartaíonn fortheilgean Peters an áibhéil a dhéanann fortheilgean Mercator ar an leathsféar thuaidh i gcomparáid leis na réigiúin mheánchiorclacha.
PH

Tomhas ar aigéadacht tuaslagáin. Cothrom, a bheag nó a mhór, le míneas logartam coiteann thiúchan na n-ian hidrigine sa tuaslagán (i móil in aghaidh an lítir). San uisce bíonn iolrú thiúchan na n-ian hidrigine [H+] is na n-ian hiodrocsaíde [OH-] cothrom le 10-14 ag gnáth-theochtaí. Luíonn pH tuaslagán uisciúil idir 0 (an-aigéadach) agus 14 (an-bhunata). Tugtar tuaslagán neodrach ar thuaslagán le pH = 7.
Phasmida

Ord feithidí móra le colainneacha is géaga sínithe (cipínigh), nó colainneacha is géaga leata, cosúil le duilleoga (duillínigh). Suas le 30 cm ar fhad. Timpeall 2,500 speiceas ann. Itheann siad uile duilliúr. Scaipthe den chuid is mó i réigiúin thrópaiceacha is fhothrópaiceacha.

Feithidí
Síceolaíocht Piaget

Modh oibre sa tsíceolaíocht, bunaithe ar shaothar Jean Piaget, a bhíonn ag iarraidh a thuiscint conas a fhaigheann daoine eolas mar orgánaigh bhitheolaíocha. Tosaíonn forbairt sa mhodh oibre seo le cumais loighciúla a fháil de réir a chéile trí idirghníomhú leis an timpeallacht. Mar shampla, is gá do pháistí a fhoghlaim go bhfuil réada is daoine fós ann nuair nach mbíonn siad le feiceáil. Is gá do pháiste scoile réiteach a fháil idir píosaí contrártha eolais, idir cuspóirí gearrthéarmacha, meántéarmacha is fadtéarmacha, agus a leithéid. Mar thoradh ar smaointe Piaget, tá cuid mhaith den bhunscolaíocht bunaithe ar fhéinfhionnadh is an bhunteoiric go bhfuil sraith staideanna intleachtacha is gá dul tríothu agus nach féidir brostú tríothu an oiread sin.
Piaine

Luibh nó tom ilbhliantúil is an phiaine, í dúchasach don Eoraip (an Ghréig go háirithe), an Áise is iarthar Mheiriceá Thuaidh. Na duilleoga roinnte ina nduilleoigíní maothánacha. Na bláthanna mór feiceálach, le dathanna ó bhán nó buí go dtí bándearg nó dearg, suas le 15 cm ar leithead le 5-10 peiteal is an iliomad staimíní. An-chuid cineálacha, hibridí is saghsanna saothraithe a fhástar mar mhaisiúchán. Áirítear faoi láthair 33 speiceas di a bheith ann.

Luibheanna
Pian

Mothú gránna a tharlaíonn de bharr an iomarca spreagtha do néarchinn chéadfacha, mar shampla le teas, fuaire, brú, dochar nó gortú don fhíochán. Tá pianbhraiteoirí ar fud dromchla na colainne, agus an-chuid áiteanna taobh istigh den cholainn freisin. Iompraíonn snáithíní néarógacha iniompracha na comharthaí spreagtha chuig néarláir comhfheasa san inchinn, áit a mbraitear an phian.  

Tagann déine an bhunspreagtha is fachtóirí síceolaíocha atá in ann peiptídí (einceifiliní is ionoirfiní) a fhuascailt san inchinn is corda an dromlaigh chun an phian a mhaolú, chun déine na péine a bhraitear a chinneadh san áireamh. 

Pian a imíonn nuair a leigheastar an galar, is pian ghéar í, cosantach don duine.  

Nuair nach n-imíonn an phian le leigheas an ghalair, is pian ainsealach í.  

Uaireanta mothaíonn duine pian áit éigin ar a chraiceann cé go mbíonn an dochar in orgán inmheánach i ndáiríre, cosúil leis na pianta de bharr aingíne chléibh a mhothaíonn an duine ina ghéag chlé. Pian tharchurtha is ea í seo, a tharlaíonn de bhrí go mbíonn an néaróg chéanna ó chorda an dromlaigh ag freastal ar an orgán fabhtach agus an réigiún den chraiceann.
Pic

An t-iarmhar dubh leathsholadach a fhágtar tar éis driogadh tarra, a úsáidtear i ndéanamh bitiúmain is dromchlaí bóthair. Cuimsíonn sí meascán coimpléascach hidreacarbón is roisíní, intuaslagtha i gcuid de na tuaslagóirí orgánacha.
Auguste Antoine Piccard

Fisicí a rugadh i mBasel na hEilvéise ab ea Auguste Antoine Piccard (28 Eanáir 1884–24 Márta 1962). I 1932 chuaigh sé suas 16,940 m sa strataisféar i mbalún. I 1948 rinne sé taiscéaladh ar dhoimhneachtaí an aigéin siar ó chósta thiar na hAfraice i mbatascaife a thóg sé féin.

Fisiceoirí Eilvéiseacha
Daoine a rugadh i 1884
Básanna i 1962
Picire

Mamach is ea an picire, atá dúchasach d'fhoraoisí is scrobarnach thirim coille i Meiriceá Láir is Theas. Artadachtail, coibhéis mhuc an tSeandomhain, ach níos lú agus 3 mhéar coise ar na géaga cúil (in ionad 4 cinn). Fásann na starrfhiacla síos.

Mamaigh
Pictiúr nó dealbh altóra

San eaglais Chríostaí, scannán péinteáilte nó snoite a chuirtear os cionn an altóra, a aghaidh amach ar an bpobal. Tá na samplaí is ársa ann ón 10ú céad. Mar shampla, ordaíodh an pala d'oro in Ardeaglais Mharcais i Veinéis i 1105, agus cuimsíonn sé saothair as ór is cruan, le dealbha snoite de Chríost, aingil, naoimh is amhairc as an Tiomna Nua. Is diptic pictiúr altóra le dhá phainéal, agus is triptic ceann le 3 phainéal. An-chuid díobh in eaglaisí na Meánaoise déanaí is na hAthbheochana. Leis an Reifirméisean, cuireadh deireadh leo sna tíortha Protastúnacha agus scriosadh an-chuid. Sna tíortha Caitliceacha leanadh leis an nós agus rinneadh pictiúir altóra sómasacha sa tréimhse Bharócach, Rubens, Caravaggio is van Dyck gníomhach ina bpéinteáil, is Bernini ina snoí. Faoi seo, le haltóirí simplí san eaglais Chaitliceach, tá an ealaín seo ag imeacht as radharc.
Pideog

Moileasc débhlaoscach mara a thochlaíonn poll i bhfoshraitheanna crua cosúil le cailc nó adhmad ar an gcladach íseal in uiscí tanaí. Maireann sí i seomra, tochailte amach sa bhfoshraith. Tógann sí uisce isteach le siofón fada.

Moilisc
Piero della Francesca

Péintéir a rugadh i mBorgo San Sepolcro na hIodáile ab ea Piero della Francesca (c 1402- 12 Deireadh Fómhair 1492). Cáil air as a shraith freascónna Storie della Vera Croce (Scéal na Fíorchroise, 1452–66) in eaglais San Francesco in Arezzo.

Péintéirí Iodálacha
Básanna i 1492
Piero di Cosimo

Péintéir a rugadh i bhFirenze na hIodáile ab ea Piero di Cosimo (c 1462-c 1521). Bhain a shaothar déanach le radhairc mhiotaseolaíocha cosúil le Morte di Procri (Bás Phrocras, c 1500).

Daoine a rugadh i 1462
Básanna i 1522
Péintéirí Iodálacha
Pilates

Is é atá i gceist le pilates ná córas aclaíochta a dhéanann iarracht an meon is an cholainn a fheidhmiú i gcomhar is i gcothromaíocht, ag tosú leis an meon a eagrú is a ullmhú mar chroíleacán cobhsaí agus bunús na haclaíochta fisicí. Seisiúin rialta a bhíonn i gceist sa chóras, a bhunaigh an gleacaí Gearmánach Joseph Pilates (1880–1967). 

Aclaíocht
Piléar balla

San ailtireacht, colún dronuilleogach a shíneann amach rud beag ó bhalla an fhoirgnimh. San ailtireacht chlasaiceach bhíodh sé deartha de réir ceann den 5 ord.

{DEFAULTSORT:Pilear balla}}
Ailtireacht
Pilib an fhómhair

Ord artrapód le cosa an-fhada is dhá phéire sciathán is ea Pilib an fhómhair. Opiliones ainm eolaíoch an oird. Tá 6,500 speiceas de aitheanta i ngach cearn den domhan seacha an Antartaice. Ceaptar go bhfuil 10,000 speiceas de ar a laghad ann. Tugtar cruimh snáthaide móire ar an larbha.  Maireann sé ar an talamh den chuid is mó. De réir cineáil, itheann sé fréamhacha, súnn sreabháin as torthaí nó glasraí, nó bíonn foghlach ar fheithidí beaga, moilisc nó péisteanna. Is cartóirí cuid bheag acu. An cholainn chaol dhlúth iompartha ar 4 phéire cos fada. Na cosa sobhriste, a chaitear uaidh má sháinnítear é. Feadán fada feiceálach ubh-bheirthe ar an mbaineannach. Tugtar pilibín eitre, pilib an gheataire, galán nó cuid mhaith ainmneacha eile air freisin. 

Artrapóid
Pilibín

Is feadóg éin é an pilibín (Vanellus vanellus) a áitríonn talamh féaraigh, talamh shaothraithe is talamh taobh le huisce, chomh maith le corcacha. Dúchasach don Eoraip, ach caitheann sé an geimhreadh in áiteanna níos faide ó dheas.

Éin
Duine Piltdown

Fuarthas i 1912 gar do Piltdown Shasana agus measadh gurbh iontaise fir luaith é. Níos déanaí cruthaíodh gurbh fhalsú é, le cráiniam duine nua-aoisigh is cnámh géill orang-útaing.
Sliabh Pinatubo

Bolcán sna hOileáin Fhilipíneacha a bhrúcht go pléascach i 1991 agus a theilg ceathanna carraigeacha, cloch, deannaigh, luaithrigh is gás suas go dtí 25 km, ag milleadh na mbailte mórthimpeall. Níos mó ná bliain ina dhiaidh sin, bhí an sliabh ag pléascadh, ar scála níos lú, os cionn 500 uair gach lá agus béal an bholcáin ag méadú an t-am ar fad. Lean an próiseas seo 3-4 bhliain eile. Ní gnáthlaibhe a rith amach as an mbolcán seo, ach stuif ar a dtugtar lahar nach bhfuil chomh leáite ná chomh te le laibhe, ach a ritheann i bhfad níos tapa. Tá an lahar seo tar éis gleannta is fiú foithreacha aibhneacha 100 m ar doimhneacht a líonadh, agus ghearr na haibhneacha cúrsaí nua dóibh féin. De bhrí gur fhan an oiread sin den bhunbhrúchtadh thuas sa strataisféar, cuireadh bac ar radaíocht na Gréine agus rinneadh dochar don chiseal ózóin. Meastar gur laghdaigh an bac seo meánteocht an Domhain 0.5 °C thar bhliain nó dhó i ndiaidh an bhrúchta.
Pincín

Iasc beag uisce úir atá scaipthe go forleathan, an-fhlúirseach go háitiúil i locha is sruthanna i dtuaisceart na hEorpa is na hÁise. Suas le 13 cm ar fhad. An cholainn caol sorcóireach is an béal beag. Scothghlas/donn in uachtar, scothbhuí in íochtar. Bíonn taobh íochtarach geal flannbhuí ar fhireannaigh phóraithe.

Éisc
Pinspic

Cóimhiotal copair is since, le códán níos lú since ná mar atá i bprás. Ainmníodh í as déantóir uaireadóirí as Londain, Christopher Pinchbeck (1670-1732), a bhain úsáid aisti chun cur i gcéill gur ór a bhí ann. Tugtar ór bréige uirthi freisin.
Magicicada septendecim

Feithid in oirthear na Stát Aontaithe, Magicicada septendecim, a mheastar a bheith ar an bhfeithid is fadsaolaí ar Domhan. Maireann sí faoi thalamh an chuid is mó dá saol 17 mbliain, ag maireachtáil ar na siltigh a thagann amach nuair a bhearnaíonn sí fréamhacha na bplandaí. Ansin ina 17ú bliain, cuireann sí an craiceann nimfí di agus tagann chun dromchla na talún. Cúpláileann sí is beireann a cuid uibheacha le linn na seachtainí deireanacha dá saol. I samhradh 1998 a tháinig na feithidí iontacha seo chun dromchla den chéad uair ó 1979, agus ní fheicfear arís iad go dtí 2013.
Piobar (spíosra)

Is é rud is piobar ann ná tom nó planda dreaptha trópaiceach le spící fada caola de bhláthanna bídeacha is torthaí beaga crua. Tugtar piobarchaora dubha ar na torthaí neamhaibí. Faightear piobarchaora bána nuair a bhaintear an ciseal seachtrach de na piobarchaora dubha. Úsáidtear iad araon ina n-iomláine nó meilte ina bpúdair mar bhlastán nó spíosra.
Píoca

Ionghabháil ábhair nach bia é. Is féidir go bhfaighidh ainmhithe le heasnamh mianraí ina gcuid bianna mianraí riachtanacha trí ábhair nach bia iad a chogaint. I measc daoine tá sé coitianta go leor in iarthar na hAfraice mar a bhfuil margadh i millíní cloiche.
Piolón

Sa tsean-Éigipt, na túir chliathánacha ar bhealach isteach teampaill, dronuilleogach i dtrasghearradh, barrchaolaithe barrscoite. Sa nua-aois seo, na struchtúir arda, miotalach de ghnáth, a iompraíonn cáblaí cumhachta nó aeróga teileachumarsáide, nó a fheidhmíonn mar thúir treoraithe ag aerfoirt.
Píolóta (iasc)

Iasc mara a fhaigheann a ainm ó iompar na n-óg a shnámhann taobh le longa nó éisc mhóra, cosúil le liamháin. Bíonn claonadh ag na héisc fhásta a bheith aonarach. Suas le 60 cm ar fhad, scothliath/ gorm ar an droim le bandaí cliathánacha. Forleathan sna farraigí trópaiceacha is fothrópaiceacha.
Pión

Cáithnín fonúicléach de chlann na méasón, a idirghníomhaíonn go láidir (is é sin, leis an bhfórsa núicléach láidir). Úsáidtear an tsiombail π dó (tugtar an pí-méasón air freisin). Is féidir go mbeidh 3 lucht aige, +1, -1 (π+, π-, le mais 140 Mev sa dá chás), agus 0 (π0, le mais 135 MeV). Bíonn guairne 0 aige. Meathann pióin luchtaithe go dtí muóin is neoidríonónna. Meathann pióin neodracha go dtí gáma-ghathanna. Fionnadh é i dturgnaimh ar ghathanna cosmacha i 1947.

Fisic cháithníní
Piongain impireach

Is í an Phiongain impireach an phiongain is mó agus is troime, suas le 1.2 m ar airde. Ní thagann sé i dtír riamh. Áitríonn sé na farraigí mórthimpeall an Antartaigh. Is féidir leis tumadh chuig doimhneacht 268 m. Póraíonn sé ar oighearshlaod ag tús an gheimhridh. Gorann an t-aon ubh amháin ar chosa an fhireannaigh ar feadh 64 lá le linn an tsneachta shíobtha ghoimhiúil Mholaigh. 

Éin
Pioratram

Planda ilbhliantúil a fhásann 45 cm ar airde, dúchasach do leithinis na mBalcán ach saothraítear go forleathan é, in oirthear na hAfraice is Meiriceá Theas go háirithe. Na duilleoga roinnte airgeadach/liath; na bláthchinn aonarach, cosúil le nóinín; na bláthóga seachtracha leata bán. Ullmhaítear feithidicíd as ábhair a eastósctar ó na bláthchinn thriomaithe mheilte, agus bhí an fheithidicíd seo in úsáid sa tSín sa 2ú céad.
Piorra deilgneach

Cineál cachtais a shaothraítear ar son a thorthaí scothdhearga súmhara inite.
Piostal

Arm láimhe a forbraíodh ar dtús ó chanónacha láimhe sa 14ú céad. Le feidhmiú phrionsabal an ghunnáin sna 1830idí ag Samuel Colt, athraíodh an piostal ina arm ilphiléar. Ba shaothrú suntasach air sin na piostail uathoibríocha de chuid Luger is Browning timpeall 1900.
Piotacantróp

Seanainm ar an ápa-dhuine iontaisithe, Homo erectus, a chuimsíonn Duine Iáva is Duine Phéicing.
Píotón

Nathair neamhnimhiúil a fhaightear san Afraic, an Áise, na hIndiacha Thoir is an Astráil. Dreapann is snámhann sé, agus beireann uibheacha. Maraíonn creach, á timpeallú is á brú trí chrapadh mhatáin a colainne.
Tubaiste Piper Alpha (1988)

Ardán druileála ola, nó rige ola, sa Mhuir Thuaidh, gar do chósta thoir na hAlban ba ea Piper Alpha; tharla pléascadh ar 6 Iúil 1988 agus milleadh é.

D'éag 167 duine, agus chosnaigh an tubaiste $1,500 milliún ar na comhlachtaí árachais.

Féach freisin 

 Rige ola
 Deepwater Horizon (2010)

Tagairtí 

Peitriliam
An Mhuir Thuaidh
Tubaistí timpeallachta
Stair na hAlban
1988
Giambattista Piranesi

Ailtire is greanadóir seaniarsmaí Rómhánacha i gcopar, a rugadh sa Veinéis ab ea Giambattista Piranesi (4 Deireadh Fómhair 1720 - 9 Samhain 1778). Shaothraigh sé teicníochtaí nua greanta, agus bhí tionchar mór aige ar an nua-chlasaiceachas. 

Ailtirí Iodálacha
Daoine a rugadh i 1720
Básanna i 1778
Tomhsaire Pirani

Ionstraim chun céim folúis a thomhas atá i dtomhsaire Pirani. Bíonn sreang chaol, téite go leictreach, sa soitheach, i gcothromaíocht ar dtús. Ach cailleann sí teas níos tapa nó níos maille de réir mar a mhéadaíonn nó a laghdaíonn an brú. Dá thoradh sin athraíonn friotaíocht na sreinge, agus is tomhas an voltas trasna na friotaíochta athraithí seo ar na hathruithe sa bhrú (ach an sruth a choimeád tairiseach). Cheap Marcello Pirani an tomhsaire Pirani sa bhliain 1906.
Pireadocsaín

B-vitimín (B6) a bhíonn mar phireadocsaín i nglasraí, agus sa bhfoirm phireadocsach is mar phireadocsaimín i mbianna feolmhara. Sa cholainn malartaítear gach foirm den vitimín chuig fosfáit phireadocsach. Feidhmíonn sí seo mar chomheinsím do na heinsímí a bhaineann le hidiriompú is meitibileacht na n-aimínaigéad. Is annamh a bhíonn sí in easnamh, ach baintear feidhm as dáileoga móra B6 mar chóireáil ar chuid mhaith neamhord, cosúil le siondróm réamh-mhíosta is dúlagar éadrom, bíodh is go gceistítear a héifeachtúlacht. Is féidir go bhfuil baint ag ródháileoga thar thréimhse fhada le neamhoird mheabhracha.
Pirealú

Dianscaoileadh ábhair trí théamh gan ocsaigin a bheith i láthair, próiseas a tháirgeann comhdhúile níos simplí de ghnáth. Sampla tábhachtach pirealaithe is ea cnagadh peitriliam, ina n-athraítear alcáin ina n-ailcéiní is ina n-alcáin níos giorra (mar shampla athrú própáin in eitéin is meatán, CH3CH2CH3 → CH2=CH2 + CH4).
Piréis

Trádainm ar ghloine bhóraisileacáite le tiúchan ard silice inti, roinnt bóróin is roinnt alúmanaim. An-áisiúil sa cheimic mar gheall ar a neart mór meicniúil is a frithsheasmhacht i gcoinne alcailí láidre is aigéad láidir. Is áisiúil í sa bhfisic freisin, mar go bhfuil comhéifeacht íseal forbartha teirmí aici, agus mar sin bíonn sí frithsheasmhach i gcoinne croite theirmigh. Na hairíonna seo áisiúil ina húsáid fhorleathan sa chistin.
Pirileictreachas

Tá criostail ar leith ann ina n-athraíonn an mhóimint dhépholach leictreach iomlán leis an teocht, ach a bhíonn neamhíogair do réimse leictreach a chuirtear i bhfeidhm orthu (mar shampla, niabáit litiam, LiNbO3). Gaol acu le hábhair fhearóileictreacha.
Piriméadar

Saghas teirmiméadair chun teochtaí an-arda a thomhas. I bpiriméadar optúil, cuirtear dath an réada the i gcomparáid le dath filiméid théite a bhfuil sruth rialaithe ag rith ann. Nuair a réitíonn na dathanna le chéile, is ionann teocht an réada is teocht an fhiliméid. Bíonn teocht an fhiliméid grádaithe i leith an tsrutha ann roimh ré.
Pirimidíní

Grúpa bun orgánach, arb iad na cinn is tábhachtaí cíotóisín, timín is úraicil, codanna de shlabhraí núicléitídeacha DNA is RNA.
Pirixéiní

Grúpa mór mianraí sileacáite a chuimsíonn cuid mhaith mianraí a foirmíodh ag carraig. Cosúil le hamfabóil, ach le struchtúr aonslabhra teitrihéadráin sileacáite, gan na hiain hiodrocsaile. Baill shuntasacha den ghrúpa is ea eanstaitít, dia-opsaíd, pidseoinít is séidít. I láthair i gcarraigeacha doigheartha is meiteamorfacha.
Pis chumhra

Planda bliantúil dreaptha atá dúchasach don tSicil is deisceart na hIodáile is ea an phis chumhra (Lathyrus odoratus). Fástar go forleathan í mar mhaisiúchán. Sciatháin leathana ar na gais a fhásann thar 2 m ar airde. Na duilleoga roinnte le dhá dhuilleoigín ubhchruthacha/dhronuilleacha mhínphioracha is teannóga géagacha. Na bláthanna suas le 3.5 cm ar fhad le boladh cumhra, is iad iompartha in ascaillí na mbláthanna uachtaracha. Na bláthanna corcra ar phlandaí fiáine, ach tar éis na mblianta diansaothraithe is dianphóraithe, tá plandaí saothraithe ar fáil anois le raon mór dathanna.
Andrea Pisano

Dealbhóir a rugadh i bPontadera na hIodáile ab ea Andrea Pisano (c 1290-1349). D'oibrigh sé i bhFirenze agus chríochnaigh na doirse cré-umha is luaithe ar an mbaistealann ansin (1336). Fuair sé bás in Orvieto.

Dealbhóirí Iodálacha
Daoine a rugadh i 1290
Básanna i 1349
Nicola Pisano

Dealbhóir a rugadh in Apulia na hIodáile, meastar ab ea Nicola Pisano (c 1225-1278/84). I measc a shárshaothar tá an phuilpid sa bhaistealann i bPisa (1260) agus an phuilpid in Ardeaglais Siena (1268).
Piseánach

Planda bliantúil géagach a fhásann 50 cm nó níos mó ar airde. Na duilleoga bosach le 7-17 duilleoigín ubhchruthach fiaclach faireogach giobach. Na pisbláthanna bán nó scothghorm, ina n-aonar ar ghais fhada. Na cochaill borrtha, dé-shíoltach de ghnáth. Is dócha go bhfuil sé dúchasach don Áise, ach saothraíodh ón aimsir réamhstaire é mar phlanda foráiste agus ar son na síolta móra roctha inite.
Feadán Pitot

Ionstraim chun luas sreabháin a thomhas ina shruth, ainmnithe as an innealtóir Francach Henri Pitot (1695-1771). Tugtar aghaidh oscailte an fheadáin i gcoinne an tsreafa agus ceanglaítear le taobh amháin den mhanaiméadar é. Tugtar aghaidh oscailte feadáin eile go hingearach leis an sreabhadh agus ceanglaítear é le taobh eile an mhanaiméadair. Tomhaistear an difríocht brú leis an manaiméadar. Bíonn an tomhas seo ina fheidhm den luas, agus is féidir é a ghrádú la scála luais.
Plá chearc

Tá dhá ghalar éan leis an ainm seo: plá chearc agus galar Newcastle, saghsanna difriúla ach iad araon víreasach. Feictear iad i gcearca de ghnáth, ach tarlaíonn siad do gach saghas éin. Ionsaíonn sí na córais néarógacha, díleáite is riospráide. Go minic marfach. Rinneadh taifead den chéad uair ar an dara saghas i Newcastle-upon-Tyne Shasana i 1928.
Plá niúmóineach

Bhuail eipidéim den phlá bhaictéarach seo cathair Surat na hIndia i 1994. B'uafásach an t-anbhá sa chathair is ar fud na hIndia gur cloíodh í tar éis do na céadta bás a fháil in imeacht míosa nó mar sin. An-tógálach, gaolmhar leis an bplá bhúbónach, an Bás Dubh a scrios an Eoraip sa 15ú céad. Galair creimirí den chuid is mó iad seo. Scaipeann an phlá bhúbónach chuig daoine trí bhíthin greamanna dreancaidí galraithe, ach is tríd an aer a scaipeann na baictéir i gcás na plá niúmóiní. Ábhar iontais ab ea an phlá seo do lucht míochaine is rialtais ar fud an Domhain. Bhí an bharúil ann leis na cianta go raibh an tseanphlá seo cloíte le fada ag uisce reatha, córais séarachais is frithbheathaigh. Ceapadh go forleathan go raibh deireadh le galair thógálacha mar fhadhb mhór sláinte poiblí, beagnach, ach ba chruthúnas eile an eipidéim seo, agus eipidéimí SEIF, fiabhras Lassa is eitinne a tharla le blianta anuas, nach fíor sin.
Placaint (orgán)

I mamaigh, orgán a fhásann i mbroinn mamaigh thorraigh (ach amháin na monaitréimigh). Bíonn sí ceangailte le broinn na máthar is an féatas tríd an tsreang imleacáin. Díorthaítear í ó fhíocháin an fhéatais is na máthar. Cuidíonn sí le cothú an fhéatais trí fhuil an fhéatais is fuil na máthar a thabhairt gar dá chéile, rud a chuidíonn le malartú gás riospráide, cothaitheach is ábhair fuíll. Tálann sí hormóin atá riachtanach don toircheas freisin (ina measc, éastraigin, prógaistéarón is gónadatróifin). 

Orgáin
Córas atáirgthe
Placaint (planda)

I bplandaí, fíochán a mbíonn ubhúlaigh nó spóir an phlanda greamaithe leis. Tugtar placaintiú ar eagar na n-ubhúlach, agus is airí sainiúil ar chuid mhaith plandaí é.
Placebo

Ábhar nó modh oibre neamhghníomhach a úsáidtear mar chóir leighis ar dhream amháin othar chun comparáid a dhéanamh le hábhar nó modh oibre gníomhach atá á thástáil is á úsáid ar dhream eile othar. Is casta an scéal é tástáil ar éifeacht córacha leighis, de bhrí gurb ionann éifeacht an placebo i dtimpeall 33% de chásanna. An iarmhairt placebo a thugtar air seo: is amhlaidh a bhíonn an t-othar cinnte dearfa gur éifeachtach an chóir leighis. Mar sin féin, más éifeachtach cóir leighis ghníomhach, beidh sí níos fearr thar am ná an placebo.
Pláinéadlann

Is é is pláinéadlann ann ná foirgneamh ar dhearadh ar leith ina dtáirgeann teilgeoir (nó teilgeoirí) íomhá na réaltaí is na bpláinéad i spéir na hoíche. Is féidir gluaisní pláinéadacha is an-chuid feiniméan réalteolaíoch a léiriú mar cheachtanna scoile nó siamsa. Sampla is ea an phláinéadlann in Ard Mhacha. 

Réalteolaíocht
Plaisteach

Ar dtús, aon ábhar bog domhúnlaithe, ach anois roisíní saorga orgánacha ar féidir iad a bhogadh trí théamh is ansin a mhúnlú nó a theilgean i bhfoirm éigin nua. Cuid acu atá teirmithéachtach (mar shampla, roisín feanóilfhormaildéid), ní féidir iad a bhogadh arís trí théamh, ach i bplaistigh eile atá teirmeaplaisteach (mar shampla, poileitiléin is poilisteiréin) is féidir iad a bhogadh ar an dóigh chéanna arís is arís eile. Is féidir plaistigh a dhearadh le breiseáin éagsúla chun go mbeidh raon airíonna acu: cobhsaíocht faoi raon teochta, seoladh leictreach, insliú leictreach nó teirmeach, dianscaoileadh nádúrtha tapa in ithir, agus eile. 

Ábhair
Plaistigh
Plána (matamaitic)

Sa mhatamaitic, dromchla a luíonn gach pointe ar an líne ar an dromchla má cheanglaíonn líne dhíreach aon dá phointe air. Is comhthreomhar aon dá phlána, nó buaileann siad le chéile ar feadh líne dírí. Is féidir plána a shainmhíniú go hiomlán le 3 phointe nach bhfuil ar líne dhíreach, nó le pointe amháin sa phlána agus an treo ingearach leis an bplána. Is í cothromóid ghinearálta plána i gcomhordanáidí dronuilleogacha Cairtéiseacha (x, y, z) ná ax + by + cz + d = 0, mar a bhfuil a, b, c is d ina dtairisigh.
Plána (crann)

Crann ard fadsaolach duillsilteach, dúchasach do thuaisceart na hEorpa, na hÁise is Meiricea Thuaidh. Imíonn an choirt go sainiúil i screamhóga chun paistí móra bánbhuí nó bándearga a léiriú. Na duilleoga i maotháin bhosacha, na ceanntorthaí ina liathróidí crochta a fhanann ar an gcrann i rith an gheimhridh. Is hibrid é plána Londan atá frithsheasmhach i gcoinne aeir thruaillithe agus a fhástar go forleathan ar shráideanna cathrach.
Má aibhéiseach

Réimsí an-mhaola de ghrinneall na farraige móire. Go minic síneann siad thar 1,000 km. Faightear iad taobh amuigh d'imill na n-ilchríoch, áit a dtéann dríodar isteach go saor ón talamh. Clúdaíonn siad an-chuid den Aigéan Atlantach is an tAigéan Indiach, ach is tearc iad san Aigéan Ciúin. Léiríonn siad dríodar tiubh de dhríodar ón talamh atá ag réiteach gairbhe an bhunghrinnill. San Aigéan Ciúin tá claiseanna domhaine is stuanna oileán a chuireann bac le scaipeadh an dríodair ó na hilchríocha.
Plánaiméadar

Ionstraim mhatamaiticiúil chun an fhairsinge taobh istigh de chuar neamhrialta a thomhas. Gluaistear pointeoir ar feadh na himlíne, agus bíonn an pointeoir ceangailte trí ghéaga luamhán le meicníocht suimeála.
Plánárach

Péist phlánach neamhspleách chreachach a fhaightear i ngnáthóga uisciúla is talamh thais. An stéig deighilte i mbrainse tosaigh is cúlbhrainse. Itheann sé trí fharaing atá dírithe ar gcúl.
Fad Planck

De réir Max Planck, scála faid a fhéadfaidh a bheith tábhachtach in imtharraingt chandamach. Is féidir go seasfaidh sé don íosfhad is féidir a bheith idir dhá phointe. Cothrom le √(G h/(2 π c3)) = 1.62 × 10-35 m, nuair is é G tairiseach na himtharraingthe, h tairiseach Planck, is c luas forleata an tsolais. Is í an mhais Planck chomhfhreagrach ná 2.18 × 10-8 kg.

Aonaid faid
Tairiseach Planck

Tairiseach bunúsach uilíoch a thagann isteach i gcothromóidí na teoirice candamaí. Úsáidtear an tsiombail h dó, agus is é a luach 6.626 × 10-34 giúl soicind (J s). Thug Max Planck isteach é i 1900 ina staidéar ar radaíocht dúchoirp. Tugann sé an gaol idir fuinneamh, E, candam solais is a mhinicíocht, ν, mar seo: E = hν. Uaireanta úsáidtear sa bhfoirm h*, agus h* = h/(2 π).
Planctón

Orgánaigh shíobtha mhuirí nach bhfuil aon chóras gluaiseachta acu den chuid is mó. Roinntear ina bhfiotaplanctóin is ina zóplanctóin iad. An chuid is mó díobh micreascópach. Is staid larbhach orgánach le pais fhásta eile cuid acu (na míreaplanctóin), cosúil le gráinneoga trá, crosóga mara, déchomhlaigh is éisc larbhacha. Fanann cuid eile ina bplanctóin i rith a mbeatha (na holaplanctóin) mar a dhéanann na cópapóid, na saigheada mara is na crilleanna.