joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Tubaiste Deepwater Horizon (2010)

Ardán druileála ola i Murascail Mheicsiceo ba ea an Deepwater Horizon, rige ola de chuid British Petroleum (BP). Bhí an tobar 40 míle i bhfarraige ó chósta Louisiana agus an tobar is doimhne dár ndearnadh riamh ar domhan.  

Phléasc an rige ola ar an 20 Aibreán 2010.  Bhí na mílte tonna den amhola ag teacht i dtír ag an am. Meastar go raibh an doirteadh ola seo ar an tubaiste timpeallachta is measa riamh i stair na Stát Aontaithe.

Cúlra 

Tá an tobar a dhruileáil an Deepwater Horizon ar an tobar is doimhne dár ndearnadh riamh (‘Druileáil Domhainmhara’ nó Deepwater drilling). Bhí béal an tobair ar ghrinneall míle faoi dhromchla na farraige. Ansin bhí an tobar féin 35,000 troigh (10,000 méadar) ar doimhne.. 

Braitheann an cineál seo druileála ar an teicneolaíocht is nua-aimseartha dá bhfuil ann. Bíonn an obair a bhaineann leis fíorchasta agus bíonn contúirt mhór ag baint leis. 

Bhí costas de chéad milliún dollar ag baint le Deepwater Horizon. Nuair a thosaíonn an obair dhruileála, cosnaíonn gach bomaite suim mhór airgid. Bhí brú an-mhór, dá chionn sin, ar bhainisteoirí cur in aghaidh aon innealtóir a chuirfeadh locht nó dearmad in iúl. Mar sin, ní iontas ar bith é gur ag an tobar is nua agus is doimhne sa bhliain 2010 a tharla an tubaiste timpeallachta is measa.

Imeachtaí 
Rinne BP roinnt iarrachtaí an tobar a stopadh ach theip orthu, arís is arís. 

Dúirt BP ag an am go raibh an tobar ag scairdeadh 5,000 bairille ola in aghaidh an lae amach san fharraige. Ach faoi cheann roinnt seachtainí, bhí orthu an uimhir sin a mhéadú go 60,000 bairille (níos mó ná dhá mhilliúin galún).

Polaitíocht 
Bhí an tubaiste ina conspóid pholaitíochta faoin am seo chomh maith le bheith ina tubaiste tráchtála agus timpeallachta.  Bhí na Poblachtánaigh ag cur an mhilleáin ar an Uachtarán Obama agus bhí Obama ag cur an mhilleáin ar BP.  Thug Obama “tubaiste ollmhór timpeallachta gan fasach” ar an doirteadh i Murascaill Mheicsiceo.  

Ag breathnú siar dúinn anois, is cinnte gur féidir an milleán a chur ar BP, ar an Minerals Management Service (Gníomhaireacht Stáit), agus ar roinnt conraitheoirí móra ar nós Transocean (a thóg an rige). 

Mar sin féin, tá an druileáil domhainmhara chomh casta agus tá na costais chomh mór is go bhfuil contúirt mhór ag baint léi.  

Léiríonn cás an Deepwater Horizon nach amháin go bhfuil costais mhóra timpeallachta ag baint le hiompar na hola (Exxon Valdez (1995)) agus le dó na hola (Athrú aeráide) ach go bhfuil costais mhóra timpeallachta ag baint lena hastarraingt freisin.

Cultúr 
Rinne an sitúrthóir/scríbhneoirPeter Berg an scannán, Deepwater Horizon, saothar a bhí dírithe ar eachtraí a tharla agus ina raibh Wahlberg mar Thadhg an mhargaidh.

Féach freisin 

 Rige ola
 Piper Alpha (1988)
 Exxon Valdez (1995)

Tagairtí 

Peitriliam
Louisiana
Tubaistí timpeallachta
Stair na Stát Aontaithe
2010
Valtteri Bottas

Is tiománaí Foirmle a hAon Fionlannach é Valtteri Viktor Bottas. Rugadh é in Nastola, An Fhionlainn ar an 28 Lúnasa, 1989.  I 2022, beidh sé ag glacadh páirt i gCraobh Domhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann Alfa Romeo. Thiomáin sé le Williams agus Mercedes roimhe sin.

Tagairtí  

Tiománaithe Foirmle a hAon
Daoine a rugadh i 1989
Daoine beo
Daniel Ricciardo

Is tiománaí Foirmle a hAon ón Astráil é Daniel Joseph Ricciardo. Rugadh é in Perth, An Astráil Thiar ar an 1 Iúil, 1989.  I 2021, beidh sé ag glacadh páirt i gCraobh Domhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann McLaren. Thiomáin sé le Hispania, Torro Rosso, Red Bull agus Renault roimhe sin. Tugtar Honey Badger (Gaeilge: broc meala) air mar leasainm.

Tagairtí  

Tiománaithe Foirmle a hAon
Daoine a rugadh i 1989
Daoine beo
Lando Norris

Tiománaí de chuid Fhoirmle a hAon as Sasana is ea Lando Norris, a rugadh 13 Samhain 1999 i mBriostó . Sa bhliain 2021, beidh sé ag glacadh páirte i gCraobh Domhanda Foirmle a hAon, leis an bhfoireann McLaren.

Tagairtí  

Tiománaithe Foirmle a hAon
Daoine a rugadh i 1999
Daoine beo
Carlos Sainz Jr.

Is tiománaí Foirmle a hAon Spáinneach é Carlos Sainz Vázquez de Castro. Rugadh i Maidrid, An Spáinn é ar 1 Meán Fómhair 1994. I 2021, beidh sé ag glacadh páirt i gCraobh Domhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann Ferrari. Thiomáin sé le Torro Rosso, Renault agus McLaren roimhe sin.

Is mac le Carlos Sainz é.

Tagairtí 

Tiománaithe Foirmle a hAon
Daoine a rugadh i 1994
Daoine beo
Sléacht Springhill (1972)

Ar 9 Iúil 1972, i Springhill, Béal Feirste, maraíodh Margaret Gargan (13 bliain d'aois),  an tAthair Noel Fitzpatrick, sagart paróise,  Patrick Butler (39 bliain d'aois agus seisear clainne air),  John Dougal (16 bliain d'aois), agus David McCafferty (15 bliain d'aois). Lámhacadh agus gortaíodh daoine eile.

Bhí an Reisimint Pharaisiúit agus / nó Reisimint 1st King’s ann ag an am, b'fhéidir. Fiú inniu (sa bhliain 2021), níl a fhios againn cé a bhí ann, cén t-am a bhí siad ann, agus cá raibh na saighdiúirí suite.

Is cosúil go raibh Dougal agus a chairde ag spraoithiomáint.  Stop an carr agus rith na gasúir leo ach scaoileadh orthu agus iad ag éalú. Bhí ciarsúr bán ina lámh ag an tAthair Noel Fitzpatrick nuair a scaoileadh é. Bhí Patrick Butler agus David McCafferty ag iarraidh cóireála gharchabhrach a chur orthu, is cosúil.  Is soiléir nach raibh airm ar bith ag na híospartaigh ag an am.

Mhair na heachtraí lámhaigh b'fhéidir 90 nóiméad in iomlán.   

Dúirt Arm na Breataine ag an am go raibh na híospartaigh gafa i lár an achrainn leis an IRA.

Ionchoisne ach fiosrúchán ar bith 
Bhí coiste cróinéara ann i 1972 ach bhí sé easnamhach; rinneadh 'fíorasc oscailte’ ar na maruithe uilig.  Ní raibh scrúdú balaistíochta ann fiú. "“There are no records that there was any significant inquiry into the circumstances [of Margaret Gargan's death]" agus "no ballistics or forensic evidence was recovered".

Tá daoine ann ag iarraidh ceart agus cóir dá ngaolta ó shin. Ach níor tharla faic. Níor reáchtáladh fiosrúchán ó shin.

Féach freisin 

 Domhnach na Fola (1972)
 Sléacht Bhaile Uí Mhurchú (1971)

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí
Stair Bhéal Feirste
1972
Sléachtanna in Éirinn
Sruth ailtéarnach

Sruth ailtéirneach a tugtar ar sruth a athraíonn treo drom ar ais go rialta. Is mór idir é seo agus sruth díreach;  sreabhann  sruth díreac i dtreo amháin i gcónaí.(SD nó DC). Tagann sé seo ó bhataire. 

Sreabhann an sruth ailtéirneach sa leictreacas príomhlíonra. Sreabhann sruth chuig gléasanna tríd sreanganna beo agus neodrach. 

Bíonn sruth urcóireach sa sreang neodrach maidir leis an sreang beo. 

Sreabhann lucht ó sreang beo tríd an gléas go dtí an sreang neodrach agus arais. Is an lucht ailtéirneach sa sreang beo a thiomáineann an sruth.

Féach freisin 

 Sruth leictreach

Tagairtí 

Leictreachas
Leictreamaighnéadas
Poitéinseal ianach

Is éard is poitéinseal ianach ann ná an cóimheas idir an lucht leictreach ( z ) agus ga ( r ) an iain.

Tagairtí
Ceimic Fhisiceach
Iomalartú

Sa mhatamaitic, is éard is iomalartú ann ná eagar de roinnt rudaí in ord áirithe. Go garbh, is éard atá i gceist le  iomalartú tacar, socrú dá chomhaltaí i seicheamh nó in ord líneach, nó má tá an tacar ordaithe cheana féin, atheagrú ar a eilimintí.

Má scríobhtar na litreacha A, B agus C ina líne, ceann i ndiaidh a chéile, 6 eagar is féidir a bheith orthu: ABC ACB BAC BCA CAB CBA.

Iomalartú a thugtar ar gach eagar; mar sin 6 iomalartú dhifriúla is féidir a bheith ann.

Tagraíonn an focal " iomalartú" freisin don ghníomh nó don phróiseas chun ord líneach tacar ordaithe a athrú.

Tagairtí
 
 
 Aireagáin Arabacha
Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe

An géag tuaisceartach de chlann Uí Fhiachrach ba ea  Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe,  lonnaithe ar mhagh na Muaidhe.

Ríthe na gConnacht ba ea luath bhaill an rítheaghlaigh, ach sáraíodh iad ag a ngaoil Uí Bhriúin faoin the 8ú haois.  Faoin 12ú haois, bhí an sloinne Ó Dubhda glactha ag an rítheaghlach.

Ríthe na gConnacht 
 Dúnchadh Mhuirisce mac Tiobraide, bás 683
 Indreachtach mac Dúnchadha Mhuirisce, bás 707
 Ailill Meadraí mac Indreachtaigh, bás 764
 Donn Cothú mac Cathail, bás 773

Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe 
 Aireachtach ua Dúnchadha Mhuirsce, bás 730
 Conmhach mac Doinn Cothaithe, bás 787
 Cathal mac Ailealla, bás 812.
 Dubhda mac Conmhaigh, beo 9ú–10ú haois
 Aodh mac Maoil Phádraig, bás 905
 Maol Cluiche mac Conchúir, bás 909.
 Criochan mac Maoil Mhuire, bás 937.
 Aodh ua Dubhda, bás 983.
 Maol Ruanaidh Ua Dubhda, bás 1005.
 Aedhuar Ua Dubhda, bás 1059.
 Muircheartach An Collach Ua Dubhda, bás 1096.
 Domhnall Fionn Ua Dubhda, bás 1125
 Mac Aodha Ua Dubhda, bás 1128.
 Amhlaibh mac Domhnaill Fhionn Ua Dubhda, bás 1135.
 Mac Domhnaill Ua Dubhda, bás 1136.
 Aodh mac Muircheartaigh Ua Dubhda, bás 1143.
 Ruaidhrí Mear Ua Dubhda, Ruaidhri Mear mac Tailtigh mec Neill Ua Dubh, ri o Roba go Codnuigh
 An Cosnamhaigh Ua Dubhda, bás 1162.
 Taichleach Ua Dubhda, bás 1192.

 Donnchadh Ó Dubhda, beo 1213.
 Maelruanaidh Ó Dubhda, bás 1221.
 Brian Dearg Ó Dubhda, bás 1242.
 Taichlech mac Maelruanaid Ó Dubhda, bás 1282.
 Conchobair Ó Dubhda, bás 1291.
 SeanBhrian Ó Dubhda, bás 1354.
 Donell Ó Dubhda, bás 1380.
 Ruaidhrí Ó Dubhda, beo 1380–1417.
 Tadhg Riabhach Ó Dubhda, beo 1432.

 Féach freisin 
 Uí Dhubhda
 Ceann na Fine

 Naisc sheachtracha 
 Denis Walsh, Connacht

 Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Hubert T. Knox (1908), The History of Mayo, lch. 303, 
 Byrne, Francis John (1973). Irish Kings and High Kings. Baile Átha Cliath.
 Dubhaltach Mac Firbhisigh, Araile do fhlathaibh Ua nDubhda'', Leabhar na nGinealach, eag. Nollaig Ó Muraíle, ll. 676–681,  2004–05, De Burca, Baile Átha Cliath.
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Fhiachrach
Dubhda mac Conmhaigh


Rí Uí Fhiachrach Mhuaidhe ba ea Dubhda mac Conmhaigh.   Sinsear eapainmneach de chlann Uí Dhubhda as tuaisceart na gConnacht ba ea é.

Beatha 
Rianaigh Dubhda a shinsearacht siar go dtí semi-legendary Niall Naoighiallach leath-stairiúil (bás c. 450), trína mac, Fiacha mac Néill (beo 507–514).

Rí Donn Cothú mac Cathail (bás 772) ba ea seanathair Dhubhda.  Conmhach ba ea athair Dhubhda agus a dhearthár, Caomhán.

Dar le Dubhaltach Mac Firbhisigh (263.8), an deartháir níos óige ba ea Dubhda ach tháinig sé ar shocrú le Caomhán, ina ndéanfadh rí de Dhubhda, ach go mbeadh rogha tailte ag ionadaí Caomháin agus bheith ag guaillí rí Uí Fhiachrach go síoraí agus tuilleadh ceártaí i dteannta sin. 

Rinneadh rí Uí Fhiachrach Mhuaidhe dá gharmhac, Aodh ua Dubhda (bás 983).

Foinsí 
 Annála na gCeithre Máistrí
 Hubert T. Knox (1908), The History of Mayo, lch. 379.
 Dubhaltach Mac Firbhisigh, Leabhar na nGinealach, Genealach Ua fFiachrach Muaidhe, 263.8 (ll. 596-97), 264.5 (ll. 598-99), eag. Nollaig Ó Muraíle, 2004-05, De Burca, Baile Átha Cliath.

Tagairtí 

Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe
Ríthe Umhaill


Bhíodh  Ríthe Umhaill  i réim ar Umhaill, ríocht suite i gContae Mhaigh Eo an lae inniu. 

Bhí Tuath mhac nUmhoir leath-stairiúil i gceannas sa cheantar ó dhúchas.  Taoisigh luathstairiúil ann ba ea na hUmaill.  Glacadar an t-ainm Uí Bhriúin Umhaill chun bréag ghaol a mhaíomh le clann Uí Bhriúin féin.  Faoin 12ú haois ghlac an rítheaghlach an sloinne Ó Máille agus áiríodh iad le clann Uí Dubhda, Uí Fhlaithbheartaigh agus Mhic Conraoi mar chlann na farraige den scoth sna Connachta.

Ríthe Umhaill 
 Flannabhra, bás 773
 Dunghal mac Flaithniadh, died 776
 Aedhghal, bás 779
 Flathghal mac Flannbhrath, bás 782
 Cosgrach mac Flannbhrath, bás 812
 Cairbre mac Cinaedh, bás 847
 Gilla na nInghen Ua Cobhthaigh, bás 1004
 Domhnall Ó Máille (I), bás 1176
 Domhnall Ó Máille (II) (Rua), bás 11ú Samhain 1337
 Eoghan Ó Máille, bás 1362
 Diarmaid mac Eoghain Ó Máille, bás 1362
 Domhnall Ó Máille (III), 1401
ACM 1401.2: Domnall Ua Maille tighearna Umhaill d'écc iar f-forbadh a aoisi.
 Aodh Ó Máille, bás 1415
 Diarmaid Ó Máille, beo 1415
 Tadhg mac Diarmada Ó Máille, bás 1467
 Eoghan Ó Máille, bás 1513
 Cormac mac Eoghain Ó Máille, bás 1523
AC 1523.12: O Máille .i. Cormac mac Eogain, feithem coitcenn & cend oinigh & engnamo Iarthair Connacht, mortuus est. Domnall mac Tomais h. Maille do gabail a inaidh.
 Domhnall mac Tomáis Ó Máille, beo 1523
 Eoghan Dubhdara Ó Máille, beo 1530
 Gráinne Ní Mháille, c. 1530–c. 1603

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 The History of Mayo, p.303, Hubert T. Knox, 1908.
 Francis J. Byrne, Irish Kings and High Kings
 Denis Walsh, Mua
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, Coláiste na Tríonóide.

Umhaill
An Céachta agus na Réaltaí

Léiríodh an dráma  An Céachta agus na Réaltaí (Béarla: The Plough and the Stars) de chuid  Sheáin Uí Chathasaigh den chéad uair in Amharclann na Mainistreach ar 8 Feabhra 1926. Ainmníodh é i ndiaidh an Chamchéachta, an bhratach shóisialach de chuid Arm Cathartha na hÉireann.

Plota 
Caitear súil sa dráma ar dhearcadh na ngnáthdhaoine i leith Éirí Amach 1916. Is é is ábhar don dráma ná an dóigh a ndeachaigh an pholaitíocht réabhlóideach i gcion ar mhuintir na slumaí i mBaile Átha Cliath.

Glacadh 
Bhí uafás sa lucht féachana ag an am mar gheall ar an léiriú a thug sé ar Éirí Amach na Cásca. Lean círéibeacha an léiriú.  Bhí an Plough and the Stars ceaptha mar dhráma frithchogaidh. Ach is é an chiall a bhain an lucht féachana as ná gur dráma frithnáisiúnaíoch a bhí ann.

Bhí an scliúchas cosúil leis na círéibí a lean  an Playboy of the Western World le John Millington Synge sa bhliain 1907. 

Ach chuaigh an scéala i bhfeidhm go mór ar an bpobal níos déanaí. Mar sin, d'éirigh an Cathasach as a jab le cromadh ar an scríbhneoireacht go lánaimseartha.

Féach freisin 

 Seán Ó Cathasaigh
Camchéachta

Tagairtí 

Drámaí
Seán Ó Cathasaigh
Sóisialachas
Stair Bhaile Átha Cliath
Dunghal mac Flaithniadh


Rí Umhaill ba ea  Dunghal mac Flaithniadh  (bás 776).

Ní fios an gaol a bhí ann idir Dunghal agus a réamhtheachtaí, to the previous king, Flannabhra, óir nach bhfeictear é sna ginealaigh.

Féach freisin 
 Gráinne Ní Mháille, c. 1530-c. 1603
 Oró Sé do Bheatha 'Bhaile

Foinsí 
 Annála na gCeithre Máistrí
 T. H. Knox, The History of Mayo, ll. 388–89, 1908.

Tagairtí 

Umhaill
Máine Mór

Bunaitheoir ríocht Uí Mhaine ba ea  Máine Mór mac Eochadha  (beo 4ú haois).

 Beatha 
De shliocht Colla dá Chríoch as Oirialla ba ea Máine Mór.  I dteannta lena athair, Eochaidh Ferdaghiall agus a bheirt mac Breasal agus Amhlaibh, chuaigh ​sé chuig cúige Chonnacht ag lorg tailte nua.  Rinne siad ruathar ar an rí áitiúil, Cian d'Fhearaibh Bolg, rí na bhFear Bolg (féach Soghain agus Senchineoil agus miondreamanna eile).  Le cuidiú ó Naomh Greallan, chloígh siad a naimhde agus lonnaigh siad sna tailte.  D'éirigh Greallan ina naomhphátrún Uí Mhaine.

Bhí Máine Mór i gcoróin le cúig bliain.  Is sinsear é desna clanna a leanas: Uí Lallaigh, Uí Mhadadháin, Uí Cheallaigh, Uí Fhallamháin, Uí Neachtain, Mhic Thréanfhir, i measc eile.

Tháinig a mhac Breasal i gcomharbacht air, agus bhí seisean i réim le tríocha bliain.

 Sliochtaigh suntasacha 
 Tadhg Mór Ó Ceallaigh (bás 1014), an chéad a ghlac an sloinne úd
 Madadhán Reamhar Ua Madadháin, tiarna Shíol Anmchadha, 1069-1096
 Giolla Fionn mac Mhic Uallacháin, tiarna Sbíol Anmchadha, 1096-1101
 Seán Ó Maolalaidh (beo 1419–1480), Ceann na Fine
 Feardorcha Ó Cellaigh, 68ú agus rí deireanach Uí Mhaine, 43ú Ceann na Fine, beo 1584-tar éis 1611
 Samuel Madden (1686-1765), údar
 Thomas Arthur, comte de Lally, baron de Tollendal (Eanáir 1702 – 1766), ginearál Francach
 Thomas J. Kelly (bás 1908), réabhlóideach Éireannach agus saighdiúir Meiriceánach
 Arthur Colahan (bás 1952), cumadóir an amhráin "Galway Bay"
 Mian Kelly, model, 1898-1973
 Albert Naughton (beo 1953), imreoir rugbaí sa Bhreatain.

 Féach freisin 
 Ríthe Uí Mhaine, c.450 - tar éis 1611

 Foinsí 
 Uí Maine le Denis Walsh 
 Annála Uladh ar CELT: Corpus of Electronic Texts
 Annála Tiarnaigh ar CELT: Corpus of Electronic Texts 
 Sioncronachtaí Mhic Cárthaigh, Coláiste na Tríonóide.
 Irish Kings and High-Kings, Francis John Byrne, Dublin (1971;2003) Four Courts Press, 
 History of the O'Maddens of Hy-Many, Gerard Madden, 2004. .
 The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, Joseph Mannion, 2004. 
 The Tribes and Customs of Hy-Many'' ar CELT: Corpus of Electronic Texts

Tagairtí 

Uí Mhaine
Ríthe Uí Mhaine
Ríocht na Sairdíne

Bhí Ríocht na Sairdín, dá ngairtear Ríocht Shaváí-na Sairdíne, Piedmont-an tSairdín, nó Saváí-Piedmont-an tSairdín le linn na tréimhse Shaváí, ina stát i nDeisceart na hEorpa ón 14ú haois luath go dtí lár an 19ú haois.
Stair na Sairdíne
Iar-thíortha na hEorpa
Maille mac Conaill


Sinsear eapainmneach de chlann Uí Mháille ba ea  Maille mac Conaill,  as Umhaill i gContae Mhaigh Eo.

Cosgrach mac Flannbhrath, rí Umhaill (died 812), ba ea seanathair Mhaille, agus Flannabhra mac Cumusgraigh (bás 773) a shinseanathair.  Bhí uncail aige, Colmán, ina shinsear chlann Uí Cholmáin, agus uncail eile, Fearghas, ina shinsear Uí Fhearghasa agus Muintir Rúnaí.  Bhí deartháir aige gan ainm ach ina shinsear Uí Ghormghaile.

Ní fheictear Maille féin sna hannála Éireann, ach tá sé ann i nginealaigh éagsúla amhail is Leabhar na nGinealach le Dubhaltach Mac Firbhisigh.  Bunaithe ar an bhfoinse úd atá an ginealach le H. T. Knox, le fáil ina shaothar, The History of Mayo. 

Glac sliochtaigh Mháille a ainm mar shloinne ag deireadh na 11ú haoise nó go luath sa 12ú, agus a fhionnó Dubhdara an chéad duine.  Tugann Knox ginealaigh do Dhomhnall Ruadh Ó Máille, a maraíodh sa bhliain 1337, mar a leanas:
Domhnall Ruadh mac Briain m. Domhnaill m. Muireadhaigh m. Domhnaill Fhionn m. Muireadhaigh m. Dhubhdara m. Muireadhaigh m. Dhubhdara m. Fhlannabhra m. Seachnasaigh m. Mhaille.

Is fíor fós gur sloinne mór le rá é Ó Maille i gContae Mhaigh Eo agus ina cuid staire.

 Foinsí 
 Annála na gCeithre Máistrí
 T. H. Knox, The History of Mayo'', ll. 388–89, 1908.

Tagairtí 

Umhaill
Fitzcarraldo (scannán Werner Herzog)

Stiúr Werner Herzog (de chuid na Gearmáine) an scannán Fitzcarraldo sa bhliain 1982.

Plota 
Tá an scannán bunaithe ar scéal dochreidte, ach scéal fíor. Seo scéal Brian Sweeney Fitzgerald, fiontraí Éireannach, atá meáite ar Enrico Caruso agus áras ceoldrámaíochta a thabhairt chuig an gcuid sin is iarghúlta d'fhoraois na hAmasóine.

Ní dhearna an fear déanta scannán, Werner Herzog, leathiarracht riamh é, agus is é an scéal céanna ag an bpríomhaisteoir, Klaus Kinski. Eatarthu éiríonn leo cuid de na radharcanna is cáiliúla a chur ar fáil dúinn i stair na cineamatagrafaíochta, gan aon éifeachtaí speisialta, gan aon chleasanna.

Tagairtí 

Scannáin 1982
Stair Pheiriú
Tuilte Eorpacha (Iúil 2021)

Fuair 328 duine marbh (184 sa Ghearmáin, 58 sa Tuirc, 42 sa Bheilg srl) de bharr na dtuilte san Eoraip ar 15/16 Iúil 2021, in iarthar na Gearmáine a bhformhór.

Tháinig na tuilte aniar aduaidh ar chónaitheoirí sna réigiúin a buaileadh. Rinneadh tithe a leagan agus a scuabadh chun bealaigh. Chuaigh aibhneacha sa cheantar thar a mbruacha de bharr na díle báistí. Ní bhfuair an pobal aon rabhadh faoi na heachtraí. Bhí na na deicheanna míle nó níos mó aslonnaithe as a dtithe. 

Tharla tuilte sa Ghearmáin chomh maith le linn samhradh 2002.

Eachtraí 
Ba ea í an Ghearmáin is measa a  bhí buailte. Ach bhí an Bheilg, an Lucsamburg agus an Íslitír buailte go dona freisin. Fuair beirt fhear dóiteáin bás fiú (i mbailte Altena agus Wedohl).

Ar an 16 Iúil, fógraíodh gur maraíodh breis daoine i sciorradh talún in Erftstadt-Blessem na Gearmáine.

Féach freisin 

 Tuile

Tagairtí 

Tubaistí nádúrtha
2021
Stair na Gearmáine
Stair na Beilge
Tuilte
Teagmhais aimsire
Breasal mac Maine Mhóir


Dara rí Uí Mhaine ba ea  Breasal mac Maine Mhóir  (Meán-Ghaeilge  Bresal mac Maine Móir) (beo 4ú-5ú haois).

Bhí sé ar an bhfód nuair a bunaíodh ríocht Uí Mhaine ag a athair agus a sheanathair.

Bhí cúigear mac le Breasal, .i. Fiachra Finn, Dallán, Conall, Creamthand agus Maine Mall.

Dar le John O'Donovan, ag lua sean-dáin, bhí Breasal i gcoróin le tríocha bliain nuair a fuair sé bás le hadhairt, rud iontach agus an oiread sin cogaí troidte aige.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Fiachra Finn


Tríú rí Uí Mhaine ba ea  Fiachra Finn mac Breasail  (beo 5ú haois).

Bhí ceathrar mac le Fiachra, .i.  Amlaib, Cairpri, Eochaidh, agus Seisgnia.

Dar le John O'Donovan, ag lua sean-dáin, bhí Fiachra Finn i gcoróin le seacht mbliana déag nuair a mharaigh a dheartháir Maine Mall go fealltach é.  Deirtear gur 'túr i gcoimhlint agus i gcath’ é Fiachra Finn.  Is sinsear é de chlanna Uí Neachtain agus Uí Lallaigh.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Conall Cas Ciabhach

Ceathrú rí Uí Mhaine ba ea  Conall Cas Ciabhach mac Breasail  (beo 4ú/5ú haois).

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Dallán mac Breasail


Cúigiú rí Uí Mhaine ba ea  Dallán mac Breasail  (beo 5ú haois).

Fiachra Finn agus Conall Cas Ciabhach ba ea a dheartháireacha.

Bhí triúir mac le Dallán, .i. Duach, Lughaidh agus Loman.

Dar le John O'Donovan, bhí Conall i gcoróin le dhá bhlian is fiche sular maraíodh é.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Duach mac Dalláin


Séú rí Uí Mhaine ba ea  Duach mac Dalláin  (beo 5ú/6ú haois).

Deartháir le Lughaidh ba ea é.

Dar le John O'Donovan, bhí Duach i gcoróin le haon bhlian déag sula bhfuair sé goin a bháis agus bádh é.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Lughaidh mac Dalláin


Seachtú rí Uí Mhaine ba ea  Lughaidh mac Dalláin  (5ú/6ú haois).

Bhí cúigear mac le Lughaidh, .i. beirt Eoghan, Cremthand Cael, Fearadhach agus Findall Fathach.  Deartháir le Duach ba ea é.

Dar le John O'Donovan, bhí 
Lughaidh i réim le ceithre bliana déag siar bhfuair sé bás le hadhairt.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Cath Edgehill

Cath riartha de Chéad Chogadh Cathartha Shasana ba ea Cath Edgehill (nó Edge Hill ). Troideadh é  in aice le Edge Hill agus Kineton, i ndeisceart Warwickshire, Dé Domhnaigh, 23 Deireadh Fómhair, 1642.

Briseadh síos gach iarracht ar chomhréiteach bunreachtúil idir an Rí Séarlas agus an Pharlaimint go luath i 1642. Chruinnigh an Rí agus an Pharlaimint arm mór chun a mbealach a dhéanamh le fórsa arm. I mí Dheireadh Fómhair, ag a bhunáit shealadach in aice leis Shrewsbury, bheartaigh an Rí máirseáil go Londain d’fhonn  troid chinntitheach a chur i bhfeidhm le príomh-arm na Parlaiminte, faoi cheannas Iarla Essex. 

Go déanach an 22 Deireadh Fómhair, fuair an dá arm gan choinne go raibh an namhaid cóngarach. An lá dár gcionn, tháinig an t-arm Ríogaí ó Edge Hill chun cath a chur i bhfeidhm. Tar éis d'fhórsaí na Parlaiminte ionsaí airtléire a dhéanamh, rinne na Ríoga ionsaí orthu. Is éard a bhí sa dá arm den chuid is mó na trúpaí gan taithí agus uaireanta feistithe go dona. Theith go leor fir ón dá thaobh nó d'imigh siad i mbun bagáiste a namhaid a scriosadh, agus ní raibh ceachtar arm in ann buntáiste cinntitheach a fháil.

Tar éis an chatha, d’athchrom an Rí ar a mháirseáil ar Londain, ach ní raibh sé láidir go leor chun an mhílíste cosanta a shárú sula bhféadfadh arm Essex iad a threisiú. Chuir toradh neamhchinniúnach Chath Edgehill cosc ar cheachtar den dá thaobh bua tapa a fháil sa chogadh, a mhair ceithre bliana sa deireadh.

Cúlra 
Nuair a dhealraigh sé don Rí Séarlas I nárbh fhéidir aon chomhaontú leis an bParlaimint maidir le rialtas na ríochta a bhaint amach, d’fhág sé Londain an 2 Márta 1642 agus chuaigh sé go tuaisceart Shasana . Thuig an Pharlaimint agus an Rí araon go raibh coinbhleacht armtha dosheachanta, agus d’ullmhaigh siad chun fórsaí a chruinniú le chéile.  D'achtaigh an Pharlaimint Reaacht Mílíste, trína d'éiligh sí údarás ar chuideachtaí mílíste (Béarla: trained bands ) na tíre, agus óna phríomhchathair shealadach Eabhrac, dhiúltaigh Charles do naoi dTogra Déag na Parlaiminte agus d'eisigh sé Coimisiúin Chóirithe, ag ordú d' Ard-Leifteanant gach contae fórsaí a earcú don Rí.

Tagairtí
Marcach (leasainm)

D'úsáid na Maolchinn ( Béarla: Roundheads) an téarma Marcach (An Béarla:Cavalier) ar dtús chun achasán a chaitheamh ar lucht tacaíochta an Rí Séarlas I agus a mhac Séarlas II. le linn Chogadh Cathartha Shasana, na hIdir-ríochta, agus na hAthghairme (1642 - c. 1679 ). Ghlac na Ríogaigh féin leis ina dhiaidh sin. Cé gur thagair sé ar dtús do dhearcaí agus iompar polaitiúil agus sóisialta, ar cuid an-bheag í  baill éadaigh, bhí sé aitheanta go láidir ina dhiaidh sin le héadaí faiseanta na cúirte ag an am. Is minic a mheastar gur Marcach  aircitíopúil é an Prionsa Rupert, ceannasaí ar chuid mhór de marcra Shéarlais.

Tagairtí
Feradhach mac Lughadha


Ochtú rí Uí Mhaine ba ea  Fearadhach mac Luighdheach  (beo 6ú haois).

Bhí triúr mac ag Fearadhach, .i. Cairpri Crom, Cairpri Mac Feithine agus Nadsluaig.

Dar le Seán Ó Donnabháin, bhí Fearadhach i réim le ceithre bliana is fiche, sular maraíodh é ag a chomharba, Maine mac Cearbhaill.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
George Russell

Tiománaí Foirmle a hAon ó Shasana is ea George William Russell, a rugadh ar 12 Feabhra 1998 i King's Lynn . I 2022, beidh sé ag glacadh páirt i gCraobh Domhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann Mercedes. Thiomáin sé le Williams roimhe sin.

Tagairtí  

Tiománaithe Foirmle a hAon
Daoine a rugadh i 1998
Daoine beo
Athchur na Seacaibíteach

Tharla Athchur na Seacaibíteach (nó an tAthchur) i ríochtaí Shasana, na hAlban agus na hÉireann sa bhliain 1660 nuair a d’fhill an Rí Séarlas II ó dheoraíocht san Eoraip. Tugadh an an Idir-ríocht (1649–1660) ar an tréimhse roimhe sin den Chosantóireacht  agus de na cogaí sibhialta. 

Úsáidtear an téarma an tAthchur (agus an Reistiréisean) freisin, chun cur síos a dhéanamh ar an tréimhse de roinnt blianta ina dhiaidh sin, inar bunaíodh socrú polaitiúil nua.  Is minic a úsáidtear é chun réimeas iomlán Rí Séarlas II (1660–1685) a chlúdach agus go minic réimeas gairid a dheartháir níos óige, an Rí Séamas II (1685–1688).  I gcomhthéacsanna áirithe d'fhéadfadh sé a úsáid do thréimhse iomlán na Seacaibíteach ina dhiaidh sin a chlúdach chomh fada agus bás na banríona Áine agus le teacht i gcoróin an Rí Seoirse I (de chuid na) Hanófarach sa bhliain 1714.
Marcán


Deichiú rí Uí Mhaine ba ea  Marcán  (bás 556).

I ndiaidh chéad rí Uí Mhaine dá bhfuil fianaise ann dó, .i. Maine mac Cearbhaill, tháinig dhá rí leathstairiúla, agus Marcán an chéad acu.

Is duine ar leith é Marcán, óir nach bhfeictear é sna ginealaigh, agus níl clann ar bith ann a mhaíonn gurb é a sinsear é.

Níl ach rí amháin eile leis an ainm céanna, .i. Marcán mac Tommáin (maraithe 653), ach ní fios an bhfuil gaol ann eatarthu.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Cairbre Crom


Aonú rí déag Uí Mhaine ba ea  Cairbre Crom  (beo c. 556).

De shliocht é Cairbre de Mháine Mór, bunaitheoir Uí Mhaine i lár na 4ú haoise.  Meastar gurbh é an rí leath-stairiúil deireanach i ríocht Uí Maine, agus é beo sa dara ceathrú den 6ú haois.

Fearadhach mac Lughaidheach ba ea athair Chairbre, agus Cairpri Mac Feithine agus Nadsluaigh a dheartháireacha.  Tugtar a ginealach mar a leanas:
... Cairpri Cruim, mic Fearadaig, mic Lugaid, mic Dallain, mic Bresail, mic Maine Moir.

Is sinsear é Cairbre a bheag nó a mhór de gach ceannaire Uí Mhaine agus Síol Anmchadha, óna ré féin go dtí bunú Ríocht na hÉireann, .i. tréimhse míle bliain.  Insítear i Leabhar Uí Mhaine:Cairpri Crom en mac lais, .i. Cormac. Da mac la Cormac, .i. Eogan Finn, ocus Eogan Buac. Eogan Finn, dia ta tuaiscert O Maine, ocus Eogan Buacc, a quo deiscert O Maine.

Bhunaigh Anmchadh mac Eoghain Bhuaic (bás c. 757), ríocht Síol Anmchadha, luaite thuas mar  deiscert O Maine.  I measc clann de mhuintir Anmchadha, tá Mhic Uallacháin agus Uí Madadháin.

Sinsear Thadhg Mór Ó Ceallaigh (bás 1014) ba ea Eoghan Finn. Sinsear Chlann Uí Cheallaigh ba ea Tadhg, luaite thuas mar  tuaiscert O Maine.

Bhí an t-ainm céanna ag an mbeirt Eoghan, b'fhéidir toisc go raibh  máithreacha éagsúla acu.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Brenainn mac Cairbre


Dóú rí déag Uí Mhaine ba ea  Brenainn mac Cairbre  (bás 597 nó 601).

Is é Brenainn ach an dara rí Uí Mhaine a bhfeictear sna hannála Éireann.  Tháinig Aedh Buidhe (bás 600) i gcomharbacht air. 

Seo a leanas roinnt eachtraí a tharla i ríthe a réimis:
 ACM, 595.3: Ailithir, abb Cluana Mic Nóis, d'écc.
 ACM 596.3: Suibhne, mac Colmain Bicc, tigherna Midhe, do mharbhadh la h-Aodh Sláine i m-Bri Damh.
 ACM 597.4: Cath Slemhna Midhe ria Colman Rimidh for Conall Cu, mac Aodha, mic Ainmireach, & ro meabhaidh for Conall.
 ACM 597.6: Uata, mac Aodha, mic Eathach Tiormcharna, righ Connachta, d'écc.
 ACM 601.3: Cath Slaibre ria n-Uibh Néll for Brandubh, mac Eathach, ri Laighen...

 Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Aodh Buí


Tríú rí déag Uí Mhaine ba ea  Aodh Buí  (Meán-Ghaeilge  Aedh Buidhe) (bás 600).

Is bearnach í stair agus comharbacht ríocht Uí Mhaine le linn na ré luathstairiúla.  Feictear í sna hannála don chéad uair sna 530í.  Fuair Brenainn mac Cairbre bás sa bhliain 597 agus meastar tháinig Aodh Buí i gcomharbacht air. 

Deir Annála na gCeithre Máistrí gur maraíodh Aodh Buí ar an lá céanna a mharaigh Aodh Sláine, rí Bhreá, Aodh Róin mac Cathail, Uí Fhailí.  Ceiliúrann an rann a leanas eachtra an lae úd:
Ba ro-mór an ruadh-cumhafor rioghraidh Ereann uile
Aodh Slaine fa shluagh glonnachAodh Rón agus Aodh Buidhe.

Tháinig Conall mac Maelduib, (bás 629) i gcomharbacht air.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Conall mac Maolduibh


Ceathrú rí déag Uí Mhaine ba ea  Conall mac Maolduibh  (Meán-Ghaeilge  Conall mac Maelduib) (bás 629).

Agus Conall i gcoróin, bhí Uí Mhaine faoi ghéillsine Uí Fhiachrach Aidhne na gConnacht.  Ag barr a gcumhachta a bhí an chlann úd, agus Guaire Aidne mac Colmáin (bás 663) a rí.  Rinne Guaire ruathair ar an Mumhain ach cloíodh é i gCath Carn Feradaig ag Faílbhe Flann mac Aodha Dhuibh (bás 639), rí Mumhan.  Maraíodh Conall i rith an chatha úd ag troid ar son Ghuaire.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Marcán mac Tomáin


Cúigiú rí déag Uí Mhaine ba ea  Marcán mac Tomáin  (Meán-Ghaeilge  Marcán mac Tommáin) (bás 653).

Agus Marcán i gcoróin, bhí ríocht Uí Mhaine faoi ghéillsine Uí Fhiachrach Aidhne na gConnacht. Bhí Loingsech mac Colmáin (deartháir Ghuaire) i gceannas ag an am.

Insítear sa hannála gur maraíodh Marcán ag troid i nOirthir Sheola ag Ceann Faoladh mac Colgan agus Máenach mac Báethíne Uí Bhriúin sa bhliain 653.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.
 Commentary by Dan M. Wiley (The Cycles of the Kings Web Project)

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Yuki Tsunoda

Tiománaí Foirmle a hAon ón tSeapáin is ea Yuki Tsunoda (Seapáinis: 角田 裕毅), a rugadh ar 11 Bealtaine 2000 i Sagamihara . I 2021, beidh sé ag glacadh páirt i gCraobh Domhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann AlphaTauri.

Tagairtí  

Tiománaithe Foirmle a hAon
Daoine a rugadh i 2000
Daoine beo
Ficheallach mac Flainn


Séú rí déag Uí Mhaine ba ea  Ficheallach mac Flainn  (Meán-Ghaeilge  Fithceallach mac Flainn) (bás 691).

Ní fios ach fíorbheagán faoina réimeas.  Sa bhliain 673, maraíodh Ceanfaeladh mac Blathmaic mhic Dhiarmada i gCath Aircealtair, ag Tigh Ua Maine, ach ní dócha é go raibh an áit seo laistigh dá ríocht.

Ní fheictear sna hannála ach a thásc lom.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.
 Commentary by Dan M. Wiley (The Cycles of the Kings Web Project)

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Seachnasach mac Congail


Seachtú rí déag Uí Mhaine ba ea  Seachnasach mac Congail  (bás 711).

Feictear Seachnasach ina ghinealach agus é deich nglúin amach ó Mhaine Mór, bunaitheoir Uí Maine:
... Sechnassaigh, mic Congail, mic Eogain, mic Comain, mic Brenaind Daill, mic Cairpri Feichine, mic Fearadaig, mic Luigdheach, mic Dallain, mic Bresail, mic Máine Móir.
Is ball é de 'Clann Chomain' dá réir.

Le linn a réimis, bhuaigh Ceallach mac Raghallaigh ag Cath an Chorrain.  Sa bhliain 710, dódh Dlúthach mac Fithcheallaigh, ina mhac b'fhéidir an iar-rí.

Ní deirtear ina thásc ach gur éag sé, gan sonraí ar bith eile.

 Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.
 Commentary by Dan M. Wiley (The Cycles of the Kings Web Project)

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Dlúthach mac Ficheallaigh


Ochtú rí déag Uí Mhaine ba ea  Dlúthach mac Ficheallaigh  (Meán-Ghaeilge  Dluthach mac Fithceallaigh ) (bás 738).

Saol 
Níl sonraí ar bith le fáil dá réimeas féin.

Tharla na heachtraí a leanas i gConnachta agus i Éirinn le linn a réimis:
 ACM 717.7: Cath etir Chonnachtaibh & Corca Bhaiscinn, inar marbhadh mac Talamhnaigh.
 ACM 718.1: ... Inrachtach, mac Donnchadha Muirisce, righ Connacht do mharbhadh san g-coinbhliocht-sin Almhuine madh fíor.
 ACM 727.7
At-ces bó i n-Deilginis Cualann, aoin-chend & aon-chorp le go a slindenaibh, dá chorp ó a slindenaibh siar, & dá erball. Bátar sé cosa fuirre, no blightí fo thrí h-í gach laoi, & ba moa ar gach nuair a h-ass. Ro toimhleadh la daoinibh iomdha a h-as, & ní don im do-ronadh de.
Chonacthas bó i nDeilginis Cualann, aon cheann agus aon chorp léi go dtí a slinneáin, dhá chorp óna slinneáin siar, agus dhá eireaball.  Bhí sé chos aici, agus bhlití í faoi thrí i ngach lá, agus ba mhó gach uair a bainne. Tomhlaíodh iomaí daoine a bainne, agus rinne den im a rinneadh de.

 Muintir 
Sinsear Clann Flaitheamhail Mic Dluthaigh ba ea mac leis.  Is amhlaidh gur imigh an chlann úd as cuimhne tar éis Maelbrighdi mac Innrachtach, dubhó Dluthaigh, beo c. 800.

Mhair ar a laghad Clann Bhreasil.  De shliocht Domhnalláin mhic Mhaolbhríde é géag amháin den chlann úd, agus ghlacadar an sloinne Ó Domhnalláin.  Lonnaithe i mBaile Uí Dhomhnalláin, gar de Bhaile Locha Riach, baird mór le rá sna Connachta agus sa Mhumhain ba ea iad.  Tugtar a nginealach mar:
Domnallan, mac Maelbrigdi, mic Grenain, mic Loingsich, mic Domnallain, mic Bresail, mic Dluthaig, mic Fithchellaig, mic Dicholla, mic Eogain Find.

Deirtear gur deartháir le Cosgrach ba ea Dlúthach.  Sinsear Mhic Aodhagáin, filí agus dlíodóirí, ba ea Cosgrach:Maelisa Ruadh, mac Saerbrethaig, mic Flaind, mic Gilli Shuasanaig, mic Saerbrethaig, mic Muirchertaig, mic Floind, mic Aedagain, mic Goistin, mic Flaithim, mic Flaithgili, mic Cosgraig, mic Fidchellaig.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.
 Commentary by Dan M. Wiley (The Cycles of the Kings Web Project)

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Cathal Maenmaighe


Naoú rí déag Rí Uí Mhaine ba ea  Cathal Mheánmhaigh  (Meán-Ghaeilge  Cathal Maenmaighe) (bás 745).

Is dócha gur ainmníodh Cathal as Tríocha Mheánmhaigh.

Le linn a réimis, tharla na heachtraí a leanas i gcúige Chonnacht agus i nÉirinn:
 ACM 739.6: Ro chuir in mhuir míol mór i t-tír i c-coicceadh Uladh, i m-Boirche do shunnradh...
 ACM 742.5: Comman ind Rois, & ba h-abb Cluana Mic Nois esidhe, ba fer lán do rath Dé é bheos, & a écc.
 ACM 743.10:
At-ces co forréil loingius isin aer cona b-foirnibh isin m-bliadhain-si. Chonacthas go follasach loingeas insan aer lena bhfoirne insan mbliainse
 ACM 744.7: Cluain Ferta Brenainn do losccadh.

 Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Ailill ó Daimhine


Fichiú rí Uí Mhaine ba ea  Ailill ó Daimhine  (bás 749).

Feictear a thásc i nAnnála Tiarnaigh gan sonraí: Bass Ailello h-ui Daimine, ríg h-Úa Maine.

Ní fheictear é sna ginealaigh agus is amhlaidh nach raibh muintir shuntasach aige, in ainneoin a ghaoil le Dunchadh ua Daimhine (bás 780).

 Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.
 Commentary by Dan M. Wiley (The Cycles of the Kings Web Project)

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Dlúthbhrathadóir Solanóidigh Muón

Is brathadóir ilchuspóireach é an Dlúthbhrathadóir Solanóidigh Muón (DBSM) ag an t-imbhuailteoir mór hadróin (IMH). Tá clár leathan fisice aige idir staidéar a dhéanamh ar an tSamhail Chaighdeánach (lena n-áirítear an bósón Higgs) agus toisí breise agus cáithníní a chuardach a d’fhéadfadh damhna dorcha a chomhdhéanamh.

Tagairtí

 Turgnaimh CERN
 Turgnaimh cháithníní
 Imbhuailteoir Mór Hadróin
 Ailt ina bhfuil gearrthóga físe
Inreachtach mac Dlúthaigh

An chéad rí is fiche Uí Mhaine ba ea  Inreachtach mac Dlúthaigh  (bás 750).

Dluthach mac Fithcheallaigh?(féach ginealach) (bás 738) ba ea athair Inreachtaigh.  Seo a leanas a ghinealach ó Cairbre Crom (beo c. 556):
"Indrachtach, mac Dluthaig, mic Oilella, mic Innrechtaig, mic Dluthaig, mic Fhithchellaig, mic Dicholla, mic Eogain Find, mic Cormaic, mic Cairpri Cruim.

Sinsear eapainmneach Chlann Fhlaitheamail ba ea a dheartháir, Flaitheamal.  Dubhó a ghaoil, Cosgrach mac Fidhcheallaigh, ba ea Flann mac Aodhagáin, sinsear Mhic Aodhagáin.

Bhí mac amháin aige a bhfuil fianaise dó ann, Ailill, a d'éirigh féin ina rí agus a fuair bás sa bhliain  c. 791/799.

Bhí réimeas gearr ag Inreachtach.  Ní fheictear sonraí ar bith ina thásc i nAnnála na gCeithre Máistrí.Annála Tiarnaigh, AT 755.5

 Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.
 Commentary by Dan M. Wiley (The Cycles of the Kings Web Project)

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Aodh Ailghin


Dara rí is fiche Uí Mhaine ba ea  Aodh Ailghin  (Meán-Ghaeilge  Aedh Ailghin) (bás 767<ref>Annála Uladh, AU 772.9, Aidh Aithgin</ref>).

Ní fheictear ach eachtra mhór amháin sna hannála le linn réimeas Aodha, cé nach luaitear é féin:Cath Bealaigh Cro ria g-Criomhthann for Dealbhna Ua Maini, in ro marbhadh Find mac Airbh, tigherna Dealbhna, og Tioprait Finn, & ár Delmhna imme...

Ní fios go cruinn cérbh é Crimthann Trodach.  Ní raibh ach duine amháin ann ag an am a raibh údarás ar bith aige agus é ná Crimhthann mac Reachtghal, Abb Cluain Fearta ón mbliain 757 go dtí 761.

Bhí réimeas Aodha i gcomhthráth le Donn Cothaid mac Cathail (bás 773), rí deireanach na gConnacht de chuid Uí Fhiachrach Mhuaidhe, a chloígh Uí Bhriúin i gCath Druim Robaig.

Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist, 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.
Commentary by Dan M. Wiley (The Cycles of the Kings Web Project)

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine
Dúnchadh ó Daimhine


Tríú rí is fiche Rí Uí Mhaine ba ea  Dúnchadh ó Daimhine  (bás 780).

Le linn ré Dúnchadha, bhí a ríocht faoi bhrú na gConnachta, ag sraith ríthe i ndiaidh a chéile, Donn Cothaid mac Cathail (bás 773), Flaithrí mac Domhnaill (bás 777) and Ardal mac Cathail (bás 791).  Tharla an chéad eachtra shuntasach ag Cath Achadh Liag (suíomh insealbhaithe Uí Mhaine, ar a nglaoitear Cill ar Ghualainn inniu) sa bhliain 770:
Iomaireacc Achaidh Liacc etir Ui m-Briuin & Uibh Maine, in ro meabhaidh for Uibh Máine.
De chuid coimhlinte níos leithne a bhí an cath seo, ina dtiocfadh Uí Bhriúin Aoi na gConnacht chun cinn sa chúige, ainmnithe as sin amach astu.

Bheadh Uí Mhaine neamhspleách a bheag nó a mhór, ach as sin amach  níor tugadh dóibh ach stádas den dara nó tríú grád, faoi ghéillsine ríochtaí sábháil is na Cumhachta, Iarla Uladh, Clann Ricarde agus faoi dheireadh Iarla Clann Ricarde.

Ionghabhadh Tuadhmhumhain go Mumhain ag sinsir Dhál Cháis sa ré seo, mar atá fós inniu.

 Foinsí 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
 Gerard Madden, History of the O'Maddens of Hy-Many, 2004. .
 Joseph Mannion, The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. 
 Denis Walsh, Uí Mhaine
 Dan P. McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.
Commentary by Dan M. Wiley (The Cycles of the Kings Web Project)

Tagairtí 

Ríthe Uí Mhaine