Dlí Boyle

Tá Dlí Boyle nó Dlí Mariotte, dá ngairtear Dlí Boyle-Mariott go minic, a ainmníodh i ndiaidh an fealsamh nádúrtha agus scríbhneoir diagachta Angla-Éireannach, Robert Boyle agus an luibheolaí agus fisiceoir Francach Edme Mariotte, ar cheann de na dlíthe teirmidinimice arb é dlí an gháis idéalaigh iad. Baineann sé brú agus toirt an gháis idéalach ag teocht tairiseach. Tugann an Dlí seo le fios an méid seo a leanas; "Tá toirt maise gháis i gcomhreir inbhéartach leis an mbrú ar an ngás ag teocht sheasmhach."

Nuair a mhéadaítear an brú laghdaítear an toirt, i bhfocail eile, i bhfoirm chothromóide

nó

Stair

Thug Richard Towneley agus Henry Power an gaol seo idir brú agus toirt faoi deara den chéad uair sa 17ú haois. Dheimhnigh Robert Boyle a bhfionnachtain trí thurgnaimh agus d’fhoilsigh sé na torthaí.   Dar le Robert Gunther agus údaráis eile, ba é cúntóir Boyle, Robert Hooke, a thóg an gaireas turgnamhach. Tá dlí Boyle bunaithe ar thurgnaimh le haer, a mheas sé a bheith ina sreabhán cáithníní ar fos idir spriongaí beaga dofheicthe. Ag an am sin, bhreathnaítí fós go raibh aer mar cheann de na ceithre dúil, ach d'easaontaigh Boyle. Is dócha gurbh é a mheas Boyle ná go raibh an t-aer ina ghné riachtanach den saol; mar shampla, d’fhoilsigh sé saothair ar fhás plandaí gan aer. D'úsáid Boyle feadán dúnta ar chruth J agus tar éis dó mearcair a dhoirteadh ó thaobh amháin chuir sé iallach ar an aer ar an taobh eile crapadh faoi bhrú mearcair. Tar éis an turgnamh a athdhéanamh arís agus arís eile agus méideanna éagsúla mearcair a úsáid, bhí brú an gháis i gcomhréir inbhéirteach lena toirt. D’aimsigh an fisiceoir Francach Edme Mariotte (1620–1684) an dlí céanna go neamhspleách ar Boyle i 1679, ach d’fhoilsigh Boyle é cheana féin i 1662. Mariotte did, however, discover that air volume changes with temperature. Fuair ​​Mariotte amach, áfach, go n-athraíonn toirt an aeir le teocht. Uaireanta tugtar dlí Mariotte air seo nó dlí Boyle-Mariotte. Níos déanaí, sa bhliain 1687 sa Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica, léirigh Newton go matamaiticiúil go bhfuil an sreabhán leaisteach ina bhfuil cáithníní faoi shuan, agus fórsaí eatru atá i gcomhréir inbhéartach lena n-achar, bheadh ​​an dlús i gcomhréir dhíreach leis an mbrú.  In ionad teoiric statach, teastaíonn teoiric chinéiteach, a chuir Maxwell agus Boltzmann ar fáil dhá chéad bliain ina dhiaidh sin.

Is é seo an chéad dlí fisiceach a thuairiscítear i bhfoirm cothromóide ag cur síos ar spleáchas dhá chainníocht athraitheacha.

Sainmhíniú
Is féidir an dlí féin a lua mar seo a leanas:

 Maidir le mais sheasta de ghás idéalach a choimeádtar ag teocht sheasta, tá brú agus toirt  i gcomhréir inbhéartach.

Nó is dlí gáis é dlí Boyle, á rá go bhfuil gaol inbhéartach ag brú agus toirt gáis. Má mhéadaíonn an toirt, ansin laghdaíonn an brú agus a mhalairt, nuair a choinnítear an teocht seasmhach.

Dá bhrí sin, nuair a dhéantar an toirt a laghdú go leath, déantar an brú a dhúbailt; agus má dhéantar an toirt a dhúbailt, déantar an brú a laghdú go leath.

An gaol le teoiric chinéiteach na ngás idéalach 
Luann dlí Boyle go bhfuil  ag teocht sheasmhach  toirt maise áirithe de ghás tirim i gcomhréir inbhéartach leis an mbrú.

Iompraíonn mórchuid na ngás mar [gás idéalach|gáis idéalacha]] ag brúnna agus teochtaí measartha. Ní fhéadfadh teicneolaíocht an 17ú haois teocht an-ard nó an-íseal a tháirgeadh. Dá réir sin, ní dócha go mbeidh claontaí ag an dlí tráth a fhoilsithe. Le himeacht ama, cheadaigh feabhsuithe sa teicneolaíocht. brú níos airde agus teochtaí níos ísle a bhaint amach, agus thugtaí dialltaí ó iompar idéalach na ngás faoi deara, agus ní féidir leat cur síos cruinn a dhéanamh air ach trí theoiric na bhfíorghas a úsáid.  Cuirtear síos ar an ndiall mar fachtóir in-chomhbhrúiteachta.

Féach freisin 
 Robert Boyle

Tagairtí

Fisic
Toirt
Gásdlíthe

de:Thermische Zustandsgleichung idealer Gase#Gesetz von Boyle-Mariotte