Béal na mBuillí

Is baile i gcontae Ros Comáin é Beal na mBuillí nó ‘Béal Átha na mBuillí’ mar a scríobhann daoine áirithe é. Ní scríobh a lán daoine an focal mar ceapann siad go bhfuil sé focal neamhthábhactach sa ainm an baile.. Tá an baile i lár an contae agus tá an daonra beagnach 1,400 daoine inniu. Is áit an-stairiúil é Béal na mBuillí.  Is an músaem de na Gorta Mór an i mBéal na mBuillí ar na tailte i bPáirc Teach Béal na mBuillí. Tá an dara sráid is leithne lonnaithe i mBéal na mBuillí, an sráid is leithne ná Sráid Uí Chonaill.        

Is áit lán le gnéithe difriúil agus suimiúil é Béal na mBuillí. Tá a lán eolas comhlachaite le Béal na mBuillí agus freisin tharlaíonn a lán rud ann nach tharlaíonn i n-áiteanna eile timpeall an tír.

Stair 
Is é Béal na mBuillí áit leis an eastát de na mahon clann. Bhí an chlann anseo idir 1671 agus 1982.  Bhí an áit lán le díbirt timpeall an Gorta Mór mar bhí an tiarna talún Maor Denis Mahon ag tabhairt orduithe leis na dírbirt. Ansin sa bhliain 1847 bhí grúpa freagracha le bás Maor Denis Mahon mar fheallmharú. Ní raibh na tionónta seo sásta lena dírbirt, ach fós níor athrú aon rud agus faoi dheireadh bhí beagnach 11,000 tionónta imithe as eastát Mahon. 

Inniu tá músaem isteach sa bPáirc Teach Béal na mBuillí mar comóradh ar an Gorta Mór i 1845 agus is iomraca eolas an sa músaem.  Téigh a lán daoine ó timpeall an domhain go dtí an músaem gach lá leis an scéal a foghlaim faoi an Gorta Mór i mBéal na mBuillí.

Peil Gaeilic 

Is áit lán le stair na Peil Gaeilic ann. Thosaigh an foireann Peil Gaeilic i mBéal na mBuillí sa bhliain 1881. Tá a fhios ag daoine gur thosaigh na GAA sa bhliain 1884, ach fós bhí daoine ag imirt na gcluichí Gaelacha roimhe sin. Thosaigh an fhoireann peile Gaelaí i mBéal na mBuillí ar ais ansin agus tá sé fós i gcroílár an bhaile. Is iomarca foirne atá sa cumann, idir mná agus fear.  Thosaigh na foirne ag na páistí beag faoi sé mbliana daois, agus téigh siad suas go dtí na sinsearaigh. Bhuaigh an cumann a lán comórtas tríd na blianta agus is stair fiúntach an sa chumann. Bhuaigh an foireann sinsearaigh deich corn contae Ros Comáin tríd na mbliana. Bhuaigh siad na corn sna bliana ;  1912, 1915, 1916, 1917, 1922, 1926, 1928, 1933, 1992, 2002.  

Le beagnach deich blianta bhí an urraíocht ag an geansaí peil na '747 travel'. Inniu is urraíocht nua atá ag an geansaí peil, 'Westward Scania', na daoine céanna atá infheistiú i an bPáirc Teach Béal na mBuillí.  

Leis na foireann níos óige, bhí bhliain an-mhaith ag na foireann mionúr sa bhliain 2019. Bhuaigh siad an cluiche ceannais i Ros comain in aghaidh le Gael Ros comain, agus ansin chuaigh siad go dtí an cluiche ceannais i Connachta Béal Átha hAmhnais, agus bhuaigh siad in aghaidh le Naomh Mhuire ó Sligeach. Sin é an foireann amháin sa bhaile a bhfuil corn Connachta air.

Páirc Teach Béal na mBuillí 
Bhí an teach seo and teach de na Cromwellian clann na ‘Packenham-Mahon’s’ idir 1600 go dtí 1979.  Is eastát an-mhór é an Páirc, le 11,000 acra ann. Bhí an áit lán le fadhbanna timpeall an Ghorta Mhóir agus bhí iomraca díbirt mídhleathach ó na daoine áitiúla. Tar éis an Gorta Mór bhí na tiarna talún ó an ám chóir a bheith imithe agus bhí sé ám nua i saol pobal na Béal na mBuillí. Bhí sliochtach ó na Packenham-Mahon chlann fós ina chónaí sa teach ach bhí sé i bhealach difriúil. Ansin bhí an ghné tiarna talún imithe agus ní raibh sé ach chlann normálta.  Suas go dtí 1979 bhí sliochtach ó na chlann fós ina chónaí ann, Olive Packenham Mahon a bhí an ainm ag an duine dearnach sa teach. 

Tar éis a bhí an chlann imithe as an teach, ceannaigh an grúpa áitiúil, ‘The Westward Group’ , an teach agus rinne siad obair iontach ag an teach agus ar na gairdíní. Inniu tá an músaem náisiúnta leis an Gorta Mór an. Bhí a lán nótaí fós an sa teach faoi an Gorta mór, agus bhí na nótaí sin a bheith chur le chéile i bhealach eagraithe, le daoine o an pobal le teacht isteach agus féachaint air.

An Margadh Nollaig 

Is rud nua é an margadh Nollaig i mBéal na mBuillí, ach fós smaointe maith leis an pobal na baile a tabhair le chéile.Thosaigh an margadh Nollaig ag an deireadh seachtaine dearnach sa mí na Sahmna. Ag an céad deireadh seachtaine bíonn na soilse Nollaig a chas air agus osclaíonn na margadh ansin. Ar feadh trí deireadh seachtaine bíonn na Margadh Nollaig oscailthe. Sna Margadh Nollaigh bíonn a lán rudaí difriúla ann.

Féacann tú margadh ar leith ann. Bíonn margadh bia ann, le bia ó áiteanna meascatha ann. Freisin is iomraca ealaíona agus ceardaíocht le feiceal, rudaí a rinne daoine áitiúla agus freisin daoine ó i bhfad i gcéin. Sna Margad bíonn rudaí ann le daoine ó gach aois ann. Bíonn gníomhaíocht an le daoine sean, mar shampla ceol agus damhsa, nó blaiseadh na scailitín fíona. Leis na páistí is cluichí beag ann agus freisin péinteáil aghaidhe. Gach bhliain bíonn cuairt ó Daidí na Nollaig agus Mhaimí na Nollaigh.Téann siad go dtí na páití agus ag caint leis agus ag tógáil pictiurí.

Ceol agus Damhsa 
Bíonn an fleadh ceol ag siúl timpeall an baile í mí Deireadh Fómhair gach bhlian. Bíonn daoine ag seinm ceoil agus ag damhsa sna thithe tabharine timpeall an baile agus téigh daoine an as timpeall an tír.

Oideachas 
Tá dhá bhunscoil ann sa bhaile. Na dhá scoil na scoil Naomh Pádraig agus Scoil Naomh Mhuire. Tar éis na páistí déanta sna scoileanna sin, chuaigh siad go dtí an meánscoil, Scoil Mhuire. Is scoil iontach é agus bhí a lán obair déanta leis an scoil agus cuir an rialtas a lán airgead isteach iad le sineadh.

Tagairtí