joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Emilie Pine

Is acadóir agus údar Éireannach í Emilie Pine (1977 a rugadh í).  Is ollamh le drámaíocht nua-aimseartha é Pine sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath (COBÁC).  Tá aitheantas forleathan faighte ag a cuid aistí, Notes to self as a cuid taithí pearsanta a nochtadh.

Beathaisnéis
Rugadh Pine i 1977. Tógadh i mBaile Átha Cliath í sular bhog a teaghlach go Londain agus í ina déagóir.

D’fhill sí abhaile go hÉirinn chun céimeanna fochéime agus dochtúireachta a dhéanamh i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath.  Agus í ag léachtóireacht i UCD, tá roinnt leabhar acadúla scríofa aici ar streachailt agus litríocht na hÉireann, ag díriú ar an gcaoi a n-oibríonn an cultúr le teistiméireachtaí, cuimhní cinn agus imeachtaí trámacha.

Cé go bhfuil saothair acadúla foilsithe aici roimhe seo, d’fhoilsigh 2019 Pine sraith aistí pearsanta, “Notes to self". Tá aithne bainte amach aici as a leabhar ‘’Notes to Self’’ (‘’Notes to Self’’) a insíonn go dírbheathaisnéiseach faoi neamhthorthúlacht, alcólacht agus comhspleáchas, colscaradh, éigniú, breith anabaí, bochtaineacht, neamhoird itheacháin, gruaig choirp agus náire. Scríobhann an t-athbhreithneoir Josefin Holmström ag  Svenska Dagbladet  "Is é stór mór an leabhair seo go beacht nochtadh macánta Pine ar na nerves pianmhara a ndéanann an chuid is mó againn iarracht teagmháil a sheachaint. Is é seo an chumhacht pléascach iontach na litríochta, an chumhacht infheicthe." Cuireann sí i bhfios go láidir go bhfuil “aon leid féintrua in easnamh sa leabhar – is amhlaidh a osclaíonn sé paidir le haghaidh comhráite nua oscailte, le haghaidh oscailteacht radacach (baineann)." Bhí an leabhar le gradam leabhar na bliana 2018 ó An Post a bhuachan sa chatagóir núíosach.

I rith 2022 tar éis dó bliain a chaitheamh saor ó bheith ag léachtóireacht ar an gcéad úrscéal ficseanúil de chuid Pine, “Ruth & Pen”, foilsíodh scéal beirt bhan thar lá amháin i gcoincheap a fuarthas ar iasacht ó Ulysses Joyce.

Saothar

Tagairtí

Naisc sheachtrachar

Scríbhneoirí Gaeilge
Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Daoine a rugadh i 1977
Daoine beo
Daoine as Baile Átha Cliath
Úrscéalaithe Éireannacha

Leathanach gréasáin oifigiúil An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]
ICD-10

Is é ICD-10 an 10ú hathbhreithniú ar an Aicmiú Staitistiúil Idirnáisiúnta ar Ghalair agus ar Fhadhbanna Sláinte Gaolmhara (ICD), liosta aicmithe leighis ag an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (EDS). Cuimsíonn sé cóid do ghalair, comharthaí agus airíonna, torthaí neamhghnácha, gearáin, imthosca sóisialta, agus cúiseanna seachtracha gortaithe nó galair.  Cuireadh tús le hobair ar ICD-10 sa bhliain 1983,  formhuinithe ag an 43-Comhthionól Domhanda Sláinte sa bhliain 1990, agus d’úsáid na ballstáit den chéad uair é i 1994. Tháinig ICD-11 ina ionad an 1 Eanáir 2022.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Aicmiú Idirnáisiúnta Galar
Paz Esteban López

Is oifigeach faisnéise Spáinneach í Paz Esteban López (rugadh 1958) agus í ina Stiúrthóir ar an Lárionad Náisiúnta Faisnéise (LNF) ó 2020 i leith. Is í an chéad bhean í a ghlac an post  agus roimhe sin bhí sí ina hArd-Rúnaí ar an ngníomhaireacht ó 2017 go 2019, faoi Félix Sanz Roldán.

Luathshaol 
Rugadh Esteban i Maidrid sa bhliain 1958.  Rinne sí staidéar in Ollscoil Uathrialach Maidrid,(Spanish: Universidad Autónoma de Madrid; UAM),  áit ar bhain sí céim Fealsúnachta agus Litríochta amach i mBealtaine 1978.  Is saineolaí í ar an seanstair agus ar an Mheánaois.  Tar éis di céim a bhaint amach, thosaigh Esteban ag ullmhú an scrúdú poiblí do státseirbhísigh na gcartlann agus na leabharlann. Mar sin féin, thairg gaol dá hathair post in "Aireacht" di, post a bhí sa tseirbhís fhaisnéise Spáinneach mar a tharla sé.

Naisc sheachtracha
Spain’s spy chief sacked after Pegasus spyware revelations.
Quién es Paz Esteban, la directora del CNI destituida por el caso Pegasus.

Tagairtí
Daoine beo
Daoine a rugadh i 1958
Basil Kelly

Breitheamh agus Ard-Aighne i dTuaisceart Éireann ab ea Rt Honourable Sir John William Basil Kelly PC, PC (NI), QC, nó an Ró-Onórach An Ridire Breasal Ó Ceallaigh (10 Bealtaine 1920 – 5 Nollaig 2008).  

Bhí an Ceallach; i gcroílár an chórais dlí i dTuaisceart Éireann le linn na dTrioblóidí. Is fearr aithne air mar an mbreitheamh i gceann de na príomhchásanna ollbhrathadóra os comhair cúirt Diplock (gan ghiúiré) i mBéal Feirste.

Beatha 
I gContae Mhuineacháin a rugadh an Ceallach; dódh a theaghlach amach as a dteach agus d'aistrigh siad go Béal Feirste cúig bliana ina dhiaidh sin.

Céimí de chuid Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath ab ea é. Glaodh chun Bharra Thuaisceart Éireann air sa bhliain 1944 agus chun an Bharra Laistigh sa bhliain 1958. 

B'fhéidir go n-aithneoidh mic léinn dlí a ainm ós rud é gur phléadáil sé ar son an achomharcóra sa dá chás, 𝘼𝙩𝙩𝙤𝙧𝙣𝙚𝙮-𝙂𝙚𝙣𝙚𝙧𝙖𝙡 𝙛𝙤𝙧 𝙉𝙤𝙧𝙩𝙝𝙚𝙧𝙣 𝙄𝙧𝙚𝙡𝙖𝙣𝙙 𝙫 𝙂𝙖𝙡𝙡𝙖𝙜𝙝𝙚𝙧 (1961) agus 𝘽𝙧𝙖𝙩𝙩𝙮 𝙫 𝘼𝙩𝙩𝙤𝙧𝙣𝙚𝙮-𝙂𝙚𝙣𝙚𝙧𝙖𝙡 𝙛𝙤𝙧 𝙉𝙤𝙧𝙩𝙝𝙚𝙧𝙣 𝙄𝙧𝙚𝙡𝙖𝙣𝙙 (1961).

Bhí ina bhall de Theach Teachtaí Thuaisceart Éireann (do Lár an Dúin) ó 1964 go dtí gur díscoireadh é sa bhliain 1972; toghadh gan freasúra é i ndiaidh dó bheith tofa i bhfothoghchán ar dtús.

Bhí an Ceallach ar an eite fhorásach de Pháirtí Aontachtach Uladh agus ba thacadóir dílis de chuid Tarlaich Uí Néill é. Bhí sé ina Ard-Aighne ar Thuaisceart Éireann ó 1969 go 1972. Ceapadh ina bhreitheamh den Ard-Chúirt an bhliain dár gcionn agus den Chúirt Achomhairc sa bhliain 1984; bhí sé sa dara post go dtí gur éirigh sé as mar bhreitheamh sa bhliain 1995.

Féach freisin 

 Páirtí Aontachtach Uladh 
 Brian Hutton, Barún Hutton 
 Robert Carswell, Barún Carswell

Tagairtí 

Breithiúna Éireannacha
Daoine a rugadh i 1920
Básanna in 2008
Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
FK Sūduva

Is club peile é Sūduvos futbolo klubas as Marijampolė. Bunaíodh an club sa bhliain 1968, agus imríonn sé sa A lyga.

Trófaithe 
Náisiúnta
A lyga (3): 2017, 2018, 2019
LFF taurė (3): 2006, 2009, 2019
Supertaurė (4): 2009, 2018, 2019, 2022

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil an chlub
 FK Sūduva Soccerway
Marijampolė
Clubanna sacair na Liotuáine
FK Kauno Žalgiris

Is club peile é Žalgirio futbolo klubas as Vilnius. Bunaíodh an club sa bhliain 1947, agus imríonn sé sa A lyga.

Trófaithe 
Náisiúnta
A lyga (0): 
LFF taurė (0): 
Supertaurė (0):

FK Spyris (-2015)

FK Kauno Žalgiris (2016-)

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil an chlub
 FK Kauno Žalgiris alyga.lt 
 FK Kauno Žalgiris Soccerway
Kaunas
Clubanna sacair na Liotuáine
FC Hegelmann

Is club peile é Kauno rajono Hegelmann futbolo klubas as Kaunas. Bunaíodh an club sa bhliain 2009, agus imríonn sé sa A lyga.

Trófaithe 
Náisiúnta
A lyga (0): 
LFF taurė (0): 
Supertaurė (0):

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil an chlub
 FC Hegelmann Facebook
 FC Hegelmann alyga.lt
 FC Hegelmann Soccerway
Kaunas
Clubanna sacair na Liotuáine
FK Jonava

Is club peile é Jonavos futbolo klubas as Jonava. Bunaíodh an club sa bhliain 1991, agus imríonn sé sa A lyga.

Trófaithe 
Náisiúnta
A lyga (0): 
LFF taurė (0): 
Supertaurė (0):

FK Lietava (Futbolo klubas Lietava)

FK Jonava (Futbolo klubas Jonava)

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil an chlub
 FK Jonava: alyga.lt
 FK Jonava: Soccerway
 FK Jonava: Sofascore
 Globalsportsarchive

Jonava
Clubanna sacair na Liotuáine
FK Nevėžis

Is club peile é Nevėžio futbolo klubas as Kėdainiai. Bunaíodh an club sa bhliain 1962, agus imríonn sé sa Pirma lyga.

Trófaithe 
Náisiúnta
A lyga (0): 
LFF taurė (4): 
Supertaurė (0):

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil an chlub
 FK Nevėžis: Soccerway
 FK Nevėžis 1lyga.lt
 FK Nevėžis alyga.lt
 Globalsportsarchive
Kėdainiai
Clubanna sacair na Liotuáine
FA Šiauliai

Is club peile é Šiaulių futbolo akademija as Šiauliai. Bunaíodh an club sa bhliain 2007, agus imríonn sé sa A lyga.

Trófaithe 
Náisiúnta
A lyga (0): 
LFF taurė (4): 
Supertaurė (0):

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil an chlub
 FA Šiauliai: alyga.lt
 FA Šiauliai: Soccerway
 FA Šiauliai: Sofascore
 Globalsportsarchive
Šiauliai
Clubanna sacair na Liotuáine
DFK Dainava

Is club peile é Dzūkijos futbolo klubas Dainava as Alytus. Bunaíodh an club sa bhliain 2016, agus imríonn sé sa Pirma lyga.

Trófaithe 
Náisiúnta
A lyga (0): 
LFF taurė (0): 
Supertaurė (0):

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil an chlub
 DFK Dainava: Soccerway
 Globalsportsarchive

Alytus
Clubanna sacair na Liotuáine
FC Džiugas

Is club peile é Džiugo futbolo klubas as Telšiai. Bunaíodh an club sa bhliain 2014, agus imríonn sé sa A lyga.

Trófaithe 
Náisiúnta
A lyga (0): 
LFF taurė (0): 
Supertaurė (0):

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil an chlub
 FC Džiugas: alyga.lt
 FC Džiugas: Soccerway
 FC Džiugas: Sofascore
 Globalsportsarchive
Telšiai
Clubanna sacair na Liotuáine
FK Banga

Is club peile é Bangos futbolo klubas as Gargždai. Bunaíodh an club sa bhliain 1966, agus imríonn sé sa A lyga.

Trófaithe 
Náisiúnta
A lyga (0): 
LFF taurė (0): 
Supertaurė (0):

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil an chlub
 FK Banga: alyga.lt
 FK Banga: Soccerway
 FK Banga: Sofascore
 Globalsportsarchive
Gargždai
Clubanna sacair na Liotuáine
FK Panevėžys

Is club peile é Panevėžio futbolo klubas as Panevėžys. Bunaíodh an club sa bhliain 2016, agus imríonn sé sa A lyga.

Trófaithe 
Náisiúnta
A lyga (0): 
LFF taurė (1): 2020
Supertaurė (1): 2021

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil an chlub
 FK Panevėžys: alyga.lt
 FK Panevėžys: Soccerway
 FK Panevėžys: Sofascore
 Globalsportsarchive
Panevėžys
Clubanna sacair na Liotuáine
Oberheim Electronics

Is monaróir sintéiseoir Meiriceánach é Oberheim a bhunaigh le Tom Oberheim i 1969.

Stair 

Bhunaigh Tom Oberheim an comhlacht i 1969, ar dtús mar dhearthóir agus mar mhonaróir d'éifeachtaí leictreonacha do Maestro (go háirithe an Maestro PS-1A Phase Shifter), agus le tamaillín mar dhéileálaí miondíola le haghaidh ARP Instruments. Ar deireadh, chruthaigh Oberheim an chéad táirge de chuid na comhlacht a raibh brandáil Oberheim aige, an Oberheim DS-2, ceann de na chéad seicheamhóirí ceoil digiteach.

Tagairtí
Midheamhain

Is mó slí inar féidir midheamhain nó machnamh a thusicintː  Bealach atá ann  chun oiliúint a dhéanamh ar an aibíocht; nó chun díriú ar an neach inmheánach; nó chun bac a chur ar an síor-smaoineamh foclach; nó chun faoiseamh a thabhairt don chorp agus don intinn; nó chun strus a fhuascailt, nó féinmheas a spreagadh, nó an imní a laghdú agus faoiseamh ón duairceas a spreagadh.

Cleachtas spioradálta atá sa mhidheamhain go minic, Baineann úsáid as chun aire an duine a dhíriú ar an neach inmheánach, agus chun teacht ar Dhia sa réimse sin.

Féach freisin 

 Aireachas
 Spioradáltachas (fealsúnacht )
 Zen

Tagairtí 

Reiligiún
Spioradáltacht
Corp an duine
Síceolaíocht
Inchinn
Zen
Dún Dearg in Agra

Is dún stairiúil é Agra i gcathair Agra san India. Tógadh é le linn 1565-1573 do na rialóirí móra Akbar. Ba é príomháit chónaithe rialóirí Sikarwar fine de chuid na Rajputs go dtí gur lonnaigh na Ríshliocht na Mógal go dtí 1638, nuair a aistríodh an phríomhchathair ó Agra go Deilí. Tugadh "Lal-Qila", "Fort Rouge" nó "Qila-i-Akbari" air freisin.  Sular ghabh fórsaí na Breataine é, ba iad na Marathas na rialóirí deireanacha Indiacha a bhí ann. Sa bhliain 1983, aithníodh é mar Láithreán Oidhreachta Domhanda ag EOECNA.  Tá sé thart ar 2.5 km siar ó thuaidh óna chomh shéadchomhartha níos cáiliúla, an Taj Mahal . Is féidir cur síos níos cruinne ar an dún mar 'cathair mhúrtha'.

Tagairtí
 
Akbar
Ailtireacht Mhógalach
Láithreáin Oidhreachta Domhanda san India
Vicipeid:Boscaí sonraí

Seo ghearrliosta Boscaí Sonraí, nó 'infobox';

A 
 
  - Ainmní, srl - 'Taxobox'

B 
 
 
  - Bóithre agus Mótarbhealach

C 
 
 
  - Gluaisteáin
 
 
 
 
  - Aibítir, Córais Scríbhneoireachta, srl.

D

E 
  - Bosca Sonraí chun eagraíochtaí a léiriú, ag baint úsáide as WikiData.

F 
  - Foirgnímh, srl

G 
 
  - Slí bheatha, obair, srl

I

L

M

N

R

S

T

U

V

Féach freisin 
 :Catagóir:Boscaí sonraí
 :Catagóir:Teimpléid dhomhanda
 :Catagóir:WD Boscaí sonraí

Boscaí sonraí
Vicipéid
WD Boscaí sonraí
Ian poladamhach

Is éard is ian  poladamhach ar a dtugtar freisin ian móilíneach ann ná sraith nasctha go comhfhiúsach de dhá adamh nó níos mó, nó coimpléasc miotail, ar féidir a mheas mar aonad amháin agus a bhfuil lucht glan aige nach bhfuil ina nialas. Murab ionann agus móilín, a bhfuil lucht glan de nialas aige, is ian é an speiceas ceimiceach seo. Tá an bhrí "a lán" ag an réimír pola- sa Ghréigis, ach is minic a chuirtear síos ar iain de dhá adamh mar poladamhach nó iladamhach.<ref>Ionic Compounds Containing Polyatomic Ions.

Sa litríocht níos sine, féadfar tagairt a dhéanamh d'ian poladamhach ina ionad sin marfréamh (nó go hannamh, mar ghrúpa fréimhe). In úsáid chomhaimseartha, tagraíonn an téarma fréamh do shaorfhréamhacha éagsúla, ar speicis iad a bhfuil leictreon neamhphéireáilte acu agus nach gá iad a bheith lucthaithe.

Tagairtí
Iain
Léiritheoir scannáin

Is éard is léiritheoir scannáin ann ná an té atá i gceannas ar léiriú scannáin, nó ar chraoladh clár teilifise nó raidió.

Féach freisin 

 Stiúrthóir scannán

Tagairtí 

Criú scannáin
Scannánaíocht
Gairmeacha siamsaíochta
Gairmeacha sna Meáin
Lámhach Avenue Bar (1988)

Ar an 15 Bealtaine 1988, lámhachadh triúr san Avenue Bar, sráid Union, Béal Feirste, Stephen McGahan (27, Lóiste Nua), Damien Devlin (24, Baile Andarsan), agus Paul McBride (27, Ard Eoin), Caitlicigh go léir agus baint ar bith le paraimíleataigh. Bhí an UVF freagrach as an ionsaí.

Féach freisin 

 Buamáil Bhaile Uí Dhálaigh (1988)
 Ionsaí ar Reilig Bhaile an Mhuilinn (1988)
 Luíochán Droma na Coille (1988)

Tagairtí 

1988
Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí
Stair Bhéal Feirste
Aontroim Thuaidh (Toghcheantar Tionóil)

Is  toghcheantar tionóil é Aontroim Thuaidh ar Thionól Thuaisceart Éireann (Béarla: North Anthrim ).

D'úsáideadh an suíochán den chéad uair i dtoghchán do Thuaisceart Éireann amháin, d’Fhóram Thuaisceart Éireann i 1996. Ó 1998, tá baill tofa aige don Tionól reatha.

Baill

Tagairtí 

Polaitíocht Thuaisceart Éireann
Tionól Thuaisceart Éireann
Comhartha tráchta

Noda nó treoracha ar na bóithre a thugann eolas do dhaoine  is iad comharthaí tráchta nó comharthaí bóthair. 

Méar eolais nó cuaille eolaisː  comhartha treo ag cúinne nó crosaire.

Gaeilge 
Is minic ceist na gcomharthaí bóthair dátheangacha a bheith á cíoradh ag na meáin.

Tá loitiméireacht ar an nGaeilge ar chomharthaí bóthair sa Ghaeltacht ó am go ham.  Sa bhliain 2017, rinneadh loitiméireacht ar an Ghaeilge ar timpeall 25 comhartha i ndeisceart an Dúin.

Sa bhliain 2015, rinne rialtas cinneadh go gcrochfaí comharthaí bóthair nua - a chuirfeadh an Ghaeilge agus an Béarla ar comhchéim - a chur ar ceal.  Ach sa bhliain 2020, dúirt Aire Stáit na Gaeltachta gur cheart go mbeadh an Ghaeilge agus an Béarla ar comhchéim ar chomharthaí bóthair.

Féach freisin 

 Logainm.ie

Naisc 

 ÚSÁID NA GAEILGE AR CHOMHARTHAÍ TRÁCHTA, 2011

Tagairtí 

Logainmníocht
Logainmneacha
Taisteal
Bóithre
Ganesh Shah

Is polaiteoir cumannach Neipealach de bhunadh na Madhes é Ganesh Shah (Neipeailis; गणेश शाह), a rugadh Lohana Dhanusha, 12 Nollaig 1949. Tá sé ar dhuine de na ceannairí is sine ar Pháirtí Cumannach Neipeal (aontaithe), a raibh sé ina Ard-Rúnaí air. Bhí sé ina Aire Comhshaoil, Eolaíochta agus Teicneolaíochta Neipeal freisin i rialtas Pushpa Kamal Dahal "Prachanda". 

Is innealtóir meicniúil é Shah de réir gairme, agus bhain sé céim Mháistreachta amach san Innealtóireacht Theicniúil ón Ollscoil Rúiseach Chairdeas na Náisiún Patricio Lumumba (Rúisis: Российский университет дружбы народов) i 1973.

Tá sé pósta ar Kalyanee Sapkota, ball de Choiste Lárnach Pháirtí Cumannach Neipeal (aontaithe), a bhfuil beirt mhac aige.

Naisc sheachtracha 
 Blog de Ganesh Shah (i Neipeailis)

Tagairtí
Airí Neipeal
Cumannaigh Neipealacha
Polaiteoirí Neipealacha den 20ú haois
Innealtóirí Neipealacha
Alumni Ollscoil Rúiseach Chairdeas na Náisiún Patricio Lumumba
Polaiteoirí  Neipealacha den 21ú haois
Caisleán Stair Monadh

Is teach mainéir é Caisleán Stair Monadh (Béarla: Stormont Castle) ar Eastát Stair Monadh  in oirthear Bhéal Feirste a bhfuil Feidhmeannas Thuaisceart Éireann agus Oifig an Fheidhmeannais suite ann.  Is foirgneamh liostaithe Grád A é.

Naisc sheachtracha
Stormont. The Northern Ireland Place-Name Project 
 Stormont. Place-names of Scotland,By Iain Taylor.

Tagairtí
Foirgnimh agus struchtúir i mBéal Feirste
Foirgnimh an Rialtais i dTuaisceart Éireann
Áiteanna cónaithe oifigiúla sa Ríocht Aontaithe
Foirgnimh liostaithe de Ghrád A
Tithe móra tuaithe i dTuaisceart Éireann
Ailtireacht bharúnta na hAlban
Bunmhargadh

Is éard atá i gceist le bunmhargadh ná áit ina dtairgtear eisiúintí nua d'urrúis don phobal; Is ionann sin is a rá go ndíoltar urrúis an chéad uair.

Tá codarsnacht idir é seo agus an margadh tánaisteach, margadh ar a dtrádáiltear urrúis atá ar fáil cheana.

Féach freisin 

 Margadh tánaisteach

Tagairtí 

Margaí airgeadais
Anthony Albanese

Is polaiteoir Astrálach é Anthony Norman Albanese (a rugadh 2 Márta 1963).   Tá sé ina cheannaire ar Pháirtí Lucht Oibre na hAstráile (PLOA) ó 2019, agus ina fheisire parlaiminte (FP) don rannán Grayndler ó 1996. Bhí Albáin ina leas-phríomh-aire ar an Astráil faoin dara rialtas Rudd in 2013 agus ina aire Comh-aireachta i rialtais Rudd agus Gillard ó 2007 go 2013.

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1963
Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois
Polaiteoirí Astrálacha an 21ú haois
Feisirí Pháirtí Lucht Oibre na hAstráile
Muintir na hAstráile de bhunadh na hÉireann
Polaiteoirí Astrálacha de shliocht Iodálach
Caitlicigh Rómhánacha na hAstráile
Leas-Phríomh-Airí na hAstráile
Airí Rialtais na hAstráile
Polaiteoirí an Lucht Oibre
Ceannairí Theach Ionadaithe na hAstráile
Comhaltaí Theach Ionadaithe na hAstráile
Comhaltaí Theach Ionadaithe na hAstráile do Grayndler
Baill de Chomh-aireacht na hAstráile
Polaiteoirí ó Sydney
Rialtas Rudd
Alumni Ollscoil Sydney
Poblachtánaigh na hAstráile
Príomh-Airí na hAstráile
34ú leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2015

Leis an 34ú leasú ar Bhunreacht na hÉireann, cuireadh istach AIRTEAGAL 41.4 "Féadfaidh beirt, gan beann ar a ngnéas, conradh pósta a dhéanamh de réir dlí".Reáchtáladh an reifreann ar chomhionannas pósta (nó ar phósadh aon-inscne) ar 22 Bealtaine 2015. Bhí an lámh an lá dár gcionn ag an taobh TÁ sa reifreann  – 62.07% i gcoinne 37.93%, agus 60.5% an ráta vótála. Cuireadh an toradh i láthair mar ollbhua don chomhionannas. 

Ba í Éire an chéad tír ar domhan inar vótáil an pobal féin ar son pósadh aon inscne. Chuir an móramh mór sa reifreann ar phósadh, an ráta ard vótála, agus rannpháirtíocht an aos óig 'tús le ré nua i bpolaitíocht na hÉireann". “Tá an chuma air gur bua é seo d’Éirinn Liobrálach thar Éire Choimeádach,” a scríobh Fintan O’Toole san Irish Times,  "ach níl aon Éire Liobrálach agus Éire Choimeádach ann a thuilleadh".

An feachtas 
Rinne an taobh TÁ iarracht é a thiontú ina reifreann ar ‘ghrá’ agus ar a bhfiúntas mar dhaoine. Rinne an taobh NÍL iarracht an feachtas a thiontú ina reifreann ar an teaghlach agus ar chearta páistí – tá an chuma ar an scéal gur theip orthu.

Labhair an t-aisteoir Stephen Fry i nGaeilge chun a chuid tacaíochta a léiriú do Vóta TÁ sa reifreann.

Dúshlan 
I mí an Mheithimh 2015, bhí dhá iarratas déanta ar dhúshlan ar thoradh an reifrinn comhionannais pósta a cheadú déanta san Ard-Chúirt.  Dúirt gearánaí gur easpa cothromaíochta ón dtaobh i bhfabhar an reifrinn ba chúis dúshláin aige agus níor bhain a ghearán le haon ní frith-homoghnéasach.

Féach freisin 

 Pósadh comhghnéis

Naisc 

 An tAcht um an gCeathrú Leasú is Tríocha ar an mBunreacht (Comhionannas Pósta), 2015

Tagairtí 

Reifrinn
2015
Pósadh
LADT
Bunreacht na hÉireann
Llanymynech

Sráidbhaile ar theorainn Shasana agus na Breataine Bige is ea Llanymynech,  timpeall leath bealaigh idir Croesoswallt agus Y Trallwng, in aice le bruach Afon Efyrnwy. Tá leath thiar an tsráidbhaile laistigh de phobal Carreghwfa i Powys, agus is údarás aonadach Shropshire é an leath thoir de pharóiste sibhialta Llanymynech agus Pant.

Ritheann an teorainn don chuid is mó feadh aghaidheanna na bhfoirgneamh ar an taobh thoir (Sasanach) de phríomhshráid an tsráidbhaile, leis an leath thoir den sráidbhaile i Sasana agus an leath thiar sa Bhreatain Bheag. Tá séipéal paróiste Eaglais Shasana Naomh Agatha suite díreach i Sasana, cé go luíonn an sráidbhaile ar fad sa pharóiste eaglasta céanna. Chuaigh an teorainn tríd 'An Leon' (an teach tábhairne) atá dúnta anois, a raibh dhá bheár i Shropshire agus ceann i Sir Drefaldwyn. Ag am amháin tagraíodh do chontaetha na Breataine Bige mar “fliuch” nó “tirim” ag brath ar an bhféadfadh daoine ól i dtithe tábhairne ar an Domhnach. Nuair a bhí Sir Drefaldwyn tirim bhí sé dleathach ól ar an Domhnach in dhá bheár Sasanach den Leon, ach ní sa bheár Breatnach. Tá dhá cheann de na tithe tábhairne atá ar oscailt sa sráidbhaile go hiomlán i Sasana agus tá an tríú ceann sa Bhreatain Bheag.

Tagairtí
Sráidbhailte i Shropshire
Sráidbhailte i Powys
Teorainn Shasana-na Breataine Bige
Sir Drefaldwyn

Bhí Sir Drefaldwyn ( freisin Sir Faldwyn ; Béarla : Montgomeryshire ) ar cheann de 13 contae sa Bhreatain Bheag roimh atheagrú na rialtais áitiúla i 1974 . Bhí sé bunaithe ar sheancheantar Maldwyn, agus a lárionad riaracháin i Trefaldwyn. Is cuid de chontae Powys an ceantar inniu.

Féach freisin 

 Maldwyn ( toghcheantar)
 Powys
Stair Powys
Iar-Chontaetha na Breataine Bige
Síol Muiredaigh

Clann Ghaelach suite i dtuaisceart Ros Comáin ba ea Síol Mhuirí (Meán-Ghaeilge Síol Muiredaigh, Síol Mhuireadhaigh, Síol Mhuiri).

Stair 
Muiredach Muillethan rí Chonnacht (bás 702) ba ea sinsear Shíol Mhuirí Uí Bhriúin Aoi.

Clanna 
I measc clanna Shíol Mhuirí, bhí a leanas:
 Mhic Thaidhg
 Uí Fhlannagáin
 Uí Fhithcheallaigh
 Uí Manacháin
 Uí Mhaoil Bhreanainn
 Uí Bhirn
 Uí Choncheanainn
 Mag Oireachtaigh
 Mhic Dhiarmada
 Mhic Mhaghnasa
 Uí Chonchúir

Craobh ginealaigh

Féach freisin 
 Ríthe na gConnacht
 Uí Chonchúir Dhoinn
 Mhic Dhiarmada Rua
 Ollamh Shíol Mhuirí

Naisc sheachtracha 
 Connacht le Denis Walsh ar rootsweb

Tagairtí 

Connachta
Cuala

Tuath Gaelach i gcúige Laighean taobh ó dheas den Life ba ea Cuala (Meán-Ghaeilge Cualu) agus Sléibhte Chill Mhantáin cuimsithe ann.

Stair 
Déanann James MacKillop nasc idir Fir Chualann agus na Cauci le feiceáil ar léarscáil Tolamaes.  Mhol T. F. O'Rahilly an nasc céanna sa bhliain 1946.

Bhí críocha Cualann suite idir an tInbhear Mór agus an Life, ar chomh-achar le deoise Ghleann Dá Loch.

Bunaithe ar scéal i ndréacht an Fhéineachais, mhol Henry Morris go raibh cónaí ar Fhir Chualann níos faide ó thuaidh, i mBreá timpeall na Teamhrach, go dtí gur chuir na Ciannachta an ruaig orthu tar éis Chath Chríonna.

I Leabhar Gabhála Éireann, mac le Breogán ba ea Cuala.  Bhunaigh a dheartháireacha trí thuath ó thuaidh: Breá, Conaille Muirtheimne agus Cuaille.  Iníon le Conán, rí Chualuann, ba ea Maebh Leathdhearg seanscéach.

I measc ríthe na Laighean d'Fhir Chualann, bhí Criomhthann mac Aodha Cualann (bás 633) agus Ceallach Chualann (bás 715).  Fuair Tuathal mac Criomthainn, rí Cualann, bás sa bhliain 778.

Le linn ré na Normannach, tuath nua Lú ba ea "Fir Cualann", suite i dtuaisceart Chill Mhantáin i gceannas Uí Thuathail.  Bunaíodh Eastát Chúirt an Phaoraigh ar na críocha úd.

Nósanna 
De réir téacsanna éagsúla, ba cheart é "leann Chualann" d'Ardrí na hÉireann nó rí na Laighean.  

Téann Slí Cualann chuig Tara, ag trasnú na Life ag Áth Cliath.  Is sliabh suntasach i dtuaisceart Chill Mhatáin é Ó Cualann.. 

Le linn athbheochan na Gaeilge, Cuala moladh an t-ainm Cuala ag Conradh na Gaeilge le haghaidh deisceart Átha Cliath–tuaisceart Chill Mhantáin.  Ceapadh an t-ainm Brí Cualann le haghaidh Bré, ach dhiúltaigh An Coimisiún Logainmneacha é mar dílis..  Is club CHumann Lúthchleas Gael é Cuala CLG suite i nDeilginis.

Cló príobháideach ba ea Cuala Press bunaithe ag deirfiúracha W. B. Yeats a d'fhoilsigh saothair dá chuid agus a chairde.  Grúpa cheoil traidisiúnta ba ea Ceoltóirí Chualann bunaithe sna 1960í  ag Seán Ó Riada, agus ainmnithe as a cheantar dúchais.

Foinsí

Tagairtí 

Cúige Laighean
Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (Toghcheantar Tionóil)

Is  toghcheantar tionóil é Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha  ar Thionól Thuaisceart Éireann (Béarla: Newry and Armagh).

D'úsáideadh an suíochán den chéad uair i dtoghchán do Thuaisceart Éireann amháin, d’Fhóram Thuaisceart Éireann i 1996. Ó 1998, tá baill tofa aige don Tionól reatha.

Baill

Tagairtí 

Polaitíocht Thuaisceart Éireann
Tionól Thuaisceart Éireann
Loch Cuan (Toghcheantar Tionóil)

Is  toghcheantar tionóil é  Loch Cuan ar Thionól Thuaisceart Éireann (Béarla: Strangford).

D'úsáideadh an suíochán den chéad uair i dtoghchán do Thuaisceart Éireann amháin, d’Fhóram Thuaisceart Éireann i 1996. Ó 1998, tá baill tofa aige don Tionól reatha.

Do thoghcháin an Tionóil roimh 1996, bhí an toghcheantar mar chuid de thoghcheantar an Dúin Thuaidh den chuid is mó agus cuireadh codanna níos lú leis ó thoghcheantar Bhéal Feirste Thoir agus ó thoghcheantar Bhéal Feirste Theas. Ó 1997 i leith, tá teorainneacha comhroinnte aige le toghcheantar Pharlaimint Bhaile Loch Cuan na Ríochta Aontaithe.

Le haghaidh tuilleadh sonraí ar stair agus ar theorainneacha an toghcheantair, féach Bhaile Loch Cuan (Toghcheantar Pharlaimint na RA).

Baill

Tagairtí 

Polaitíocht Thuaisceart Éireann
Tionól Thuaisceart Éireann
Samuel Ajayi Crowther

Teangeolaí ón Nigéir ab ea Samuel Ajayi Crowther (c.  1809–31 Nollaig 1891), agus an chéad easpag Anglacánach san Afraic Thiar. Rugadh é in Osogun (ar a dtugtar Ado-Awaye, Oyo State, an Nigéir anois), ghabh trádálaithe sclábhaithe é féin agus a theaghlach nuair a bhí sé thart ar dhá bhliain déag d'aois.  Tharla sé seo le linn chogaí cathartha na nIarúbach, go háirithe cogaí Owu (1821-1829), áit ar scriosadh a sráidbhaile Oshogun. Níos déanaí ag aghaidh, athdhíoladh é do dhéileálaithe sclábhaithe na Portaingéile déileálaithe sclábhaithe de chuid na Portaingéile,   áit ar cuireadh ar bord é le hiompar go dtí an Domhan Nua tríd an Atlantach.

Tagairtí

Alumni Ollscoil Oxford
Básanna i 1891
Seán Ó Muireagáin

Is as Uachtar Cluanaí i mBéal Feirste do Sheán Ó Muireagáin. Is scríbhneoir filíochta , amhrán agus gearrscéalta é. Tá 35 bliain caite aige ag obair in earnáil an Ghaeloideachais sna Sé Chontae, mar ghníomhaí, mar mhúinteoir naiscoile agus bunscoile agus, le 20 bliain anuas, mar Oifigeach Comhairleach. D'fhoilsigh Éabhlóid a chéad chnuasach gearrscéalta Gáire in Eag in 2018 agus Bádh B'fhéidir sa bhliain 2022.

Naisc sheachtracha 
 Seán Ó Muireagáin ar Raidió Fáilte

Tagairtí 

Daoine beo
Filí na hÉireann
Saoirse-Monica Jackson

Is aisteoir ó Tuaisceart na hÉireann í Saoirse-Monica Jackson (a rugadh ar 24 Samhain 1993) a rinne páirt an phríomhcharachtair Erin Quinn sa chlár Derry Girls.

Tagairtí 

Mná Éireannacha

Daoine a rugadh i 1993
Aisteoirí Éireannacha
Daoine as Doire
Tomás Mac Con Iomaire

Léiritheoir raidió agus iriseoir Gaeilge is ea Tomás Mac Con Iomaire.

Beathaisnéis 
As Casla, Contae na Gaillimhe ó dhúchas, d’oibrigh Mac Con Iomaire le Raidió na Gaeltachta le breis agus 30 bliain. I rith an ama sin, bhí sé ar dhuine de na ceannródaithe nuachta áitiúla in iarthar na hÉireann. Tar éis cúpla iarracht ar bhriseadh isteach sna nuachtáin Ghaeilge, roghnaigh Raidió na Gaeltachta é agus beirt eile chun seirbhís nuachta áitiúil a bhunú i gConamara sa bhliain 1974.

Sa bhliain 2000, ceapadh Mac Con Iomaire mar Stiúrthóir Raidió na Gaeltachta, an chéad duine as Contae na Gaillimhe sa bpost sin. Sé bliana ina dhiaidh sin, d’fhág sé an post chun filleadh ar an gcraoltóireacht. Ó shin i leith, tá roinnt sraitheanna raidió léirithe aige, ina measc, ceann ar stair na hÉireann, chomh maith le sraith faisnéise ar Ghluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta, Pobal ar Aire: Gluaiseacht Cheárta Sibhialta na Gaeltachta 1969-2009 .

Tá sé ina chónaí ar an gCeathrú Rua lena bhean chéile. Tá iníon amháin aige, Síle, atá ag obair san oideachas, agus beirt mhac, Rónán agus Donncha Mac Con Iomaire. Oibríonn an bheirt mhac i dtionscal na meán.

 http://www.galwayindependent.com/profiles/profiles/tomas-mac-con-iomaire-%11-radio-producer/ 
 http://www.radioproducers.ie/members/tomas-mac-con-iomaire/ 

Daoine as Contae na Gaillimhe
Daoine beo
Ray Liotta

B'aisteoir Meiriceánach é Raymond Allen Liotta. (18 Nollaig 1954 - 26 Bealtaine  2022). Bhí cáil bainte amach aige mar an gcarachtar Henry Hill ar an scannán Goodfellas.

Beathaisnéis
Rugadh Liotta i Newark, New Jersey. Fágadh ag dílleachtlann é. D'fhás sé aníos in Union, New Jersey. Ba de shliocht Albanach agus Iodálach iad an lánún a d'uchtaigh é. (Fuair sé amach blianta ina dhiaidh gur de shliocht Albanach a bhí a mháthair bhreithe.) D'fhreastail Liotta ar Ollscoil Miami mar a ndearna sé staidéar ar an aisteoireact.

Fuair Ray Liotta bás le hadhairt ar 26 Bealtaine 2022 in Santo Domingo, an Phoblacht Dhoiminiceach agus é ansin le scannán nua a dhéanamh..

Naisc sheachtracha 
 Ray Liotta ar IMDb

Tagairtí  

Aisteoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1954
Básanna in 2022
Ceallach mac Fíonachta

Sinsear Uí Cheallaigh as Uí Mhaine, Contae na Gaillimhe. ba ea  Ceallach mac Fíonachta (beo 9ú haois), 

Garmhac an rí Ailill mac Inreachtaigh Uí Mhaine (bás 791/799) ba ea Ceallach.  Níor éirigh féin ina rí, ach bhí a shliocht Uí Cheallaigh chun cinn sa ríogacht.  An chéad rí rá cháin ba ea Tadhg Mór Ó Ceallaigh, a maraíodh i gCath Chluain Tarbh ag troid ar son Bhriain Bóramha. Feardorcha Ó Cellaigh (bás c. 1611) ba ea rí deireanach dá sliocht.

Sloinne an-choiteanta is ea Ó Ceallaigh i gContae na Gaillimhe san lá atá inniu ann.

Foinsí 
 Francis John Byrne, Irish Kings and High Kings, 2001 (dara heagrán).
 Dubhaltach Mac Firbhisigh, Leabhar na nGinealach, 731.3, 731.5, ll. 718–19, imleabhar a dó; eagraithe ag Nollaig Ó Muraíle, 2003–2004. .

Tagairtí 

Uí Cheallaigh
Siobhán McSweeney

Is aisteoir agus láithreoir Éireannach í Siobhán McSweeney (a rugadh ar 27 Nollaig 1979 ). Tá cáil uirthi ón ról a ghlac sí mar Sister Michael in Derry Girls .

Go luath ina saol 
Rugadh McSweeney i gContae Chorcaí, Éire agus tógadh í in Eatharla.  Sula raibh sí ag aisteoireacht, bhain sí céim eolaíochta amach i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh . Sa bhliain 2001, bhog sí go Londain nuair a fuair sí áit sa Central School of Speech and Drama.

Gairm bheatha 
Ba é páirt Julia sa scannán The Wind That Shakes the Barley an chéad ról a bhí ag McSweeney sa bhliain 2006.

Ó 2018, ghlac McSweeney ról mar bean rialta, Sister Micheal, sa chlár teilifíse Derry Girls ar Channel 4, arna scríofa ag Lisa McGee. Rinne McSweeney páirt Petra i dtrí chlár de Collateral chomh maith.

Ó Eanáir 2021 amach, ceapadh ina láithreoir í ar The Great Pottery Throw Down ar Channel 4. Ní raibh sí le feiceáil sna eipeasóid tosaigh sa bhliain 2022, mar bhí sí tar éis a cos a bhriseadh. Sheas Ellie Taylor isteach ar a son.

A caidreamh leis an Ghaeilge 
Ba as Gaeltacht Mhúscraí é athar McSweeney, Traolach. Nuair a cuirtear ceist uirthi ar mian léi a bheith ag obair ar scannán nó clár teilifíse as Gaeilge, dúirt sí "Of course. I'd love to do that, but I've never been offered anything from TG4, or any series as Gaeilge."

Bíonn McSweeney ag seoladh tvuíteanna as Gaeilge ó am go ham.

Scannánaíocht

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1979
Daoine as Contae Chorcaí
Daoine beo
Lámhach Virginia Tech, 2007

Ar 16 Aibreán 2007, thosaigh mac léinn darbh ainm Seung-Hui Cho ag caitheamh a chomhghleacaithe agus léachtóírí ag an Virginia Polytechnic Institute i mBlacksburg, Virginia. Mharaigh sé 32 mac léinn agus léachtóírí sula chuir sé féin den saol. Gortaíodh 35 dhuine eile.

Rinne Seung-Hui Cho adhradh ar bheirt ghunnadóirí Columbine, agus thug 'mairtírigh' orthu sna cáipéisí a chuir sé chuig na póílíní i rith na heachtra. Ba ar bhlaganna a bhí an cur síos ab uafásaí den slad agus iad ag cur thar maoil le físeáin agus grianghraif fón póca.

Féach freisin 

 Ollsléachtanna
 Sléacht Columbine

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

2007
Ollsléachtanna
Virginia
Nord Stream 2

Is píblíne mhór gháis Nord Stream 2 (nó NS2), 1207 ciliméadar idir an Rúis agus an Ghearmáin. Tháinig deireadh leis an obair thógála i mí Mheán Fómhai 2021. Bhí an phíblíne réidh le gás a thabhairt ón Rúis chun na Gearmáine.  Ach ní raibh deimhniúcháin déanta riamh ag an rialtóir fuinnimh na Gearmáine ar an obair. Faoi dheireadh, bhí an tionscadal curtha ar athlá ag an nGearmáin sa bhliain 2022 ar chúiseanna geopholaitíochta.

Lá amháin, b'fhéidir, tarraingeoidh sé b'fhéidir 55 billiún méadar ciúbach gáis in aghaidh na bliana ón Rúis chuig an nGearmáin. Sin soláthar i gcomhair 26 milliún teaghlach.

Tógáil 

Tá an comhlacht Gazprom na Rúise i mbun an tionscadail. 

Ábhar teannais is ea spleáchas na hEorpa ar fhuinneamh ón Rúis agus tharraing an phíblíne conspóid i gcónaí. 

Ar dtús, ba 'réiteach' é Nord Stream 2, mar a measadh sna 2010idí,  ar leithéid na géarchéime a tharla i ngeimhreadh na bliana 2009 nuair a dhún an Rúis na píobáin gáis ar an Úcráin. Rinne an Rúis sin de bharr 'moill íocaíochta;, a dúradh ag an am. Ach fágadh tíortha eile thiar ar bheagán gáis de bharr an aighnis, rud a chuir sceon ar rialtais na hEorpa. Chuir an géarchéim seo brú ar an nGearmáin NS2 a thógáil. Ina theannta sin, bhí Gerhard Schröder, iar-Sheansailéir na Gearmáine ag déanamh stocaireacht, don Rúis agus ag cur Nord Stream 2 chun cinn. 

Thosaigh staidéar féidearthachta ar Nord Stream 2 i mí Aibreáin na bliana 2011, agus i bhfad níos déanaí, i mí na Bealtaine 2018, cureadh tús leis an obair thógála i nGreifswald sa Ghearmáin. 

Bhí an tAontas Eorpach ag brath níos mó ná riamh ar an Rúis, agus i rún ar 21 Eanáir 2021, d’iarr feisirí an Aontais Eorpaigh stop a chur le Nord Stream 2 (agus seachtrachtaí éiceolaíocha ann chomh maith).

Cosc 
Ar an 22 Feabhra 2022, bhí cosc curtha ag an nGearmáin le próiseas deimhniúcháin phíblíne chonspóideach gháis Nord Stream 2. Ba é seo freagra na Gearmáine ar aitheantas na Rúise don dá réigiún in oirthear na hÚcráine, Luhansk and Donetsk. Dúirt an Seansailéir Olaf Scholz: “Tá cuma theicniúil ar an stop seo ach is céim riachtanach den tionscnamh deimhniúchán a dhéanamh ar an bpíblíne agus dá uireasa ní féidir le Nord Stream 2 tosú ag feidhmiú.”

Féach freisin 

 Gerhard Schröder
 Gás nádúrtha

Tagairtí 

Gáis tionsclaíocha
An Ghearmáin
An Rúis
Píblínte
Muir Bhailt
Gás nádúrtha
Ionradh na Rúise ar an Úcráin, 2022
ECAT
Bé Binn iníon Urchadha

Banfhlaith Uí Briúin Seóla agus banríon Tuamhan ba ea  Béibhinn ní Urchadha  (Meán-Ghaeilge Bé Binn iníon Urchadha ) (beo luath-10ú haois).

Urchadh mac Murchadha, rí Mhagh Sheola (i réim 891?-943) ba ea a athair.  Phós sí le rí Cinnéide mac Lorcáin, rí Thuamhan (bás 951). Bhí ar laghad ag Cyhinnéide duine mac déag agus iníon amháin, Órla (banríon Éireann, bás 941).  Bhí roinnt mná chéile ag Cinnéide, agus is é Ardrí na hÉireann, Brian Bóramha (c. 941–23 Aibreán 1014), an chéad dá chlann a mhaíomh sé gur mac le Béibhinn é.  Más fíor, is sinsear í Béibinn de gach craobh Uí Bhriain as sin amach.

Tar éis bhás Chinnéide, is amhlaidh gur phós sí arís le rí Chorca Mrua, ceantar suite in iarthuaisceart Chontae an Chláir.  Bhí beirt mhac acu, Lochlann agus Conchúr, sinsir faoi seach Uí Lochlainn and Uí Chonchúir Chorca Mrua.

Bean chéile Tadhg mac Cathail of Connacht, rí Chonnacht, ba ea deirfiúr Bhéibinne, Creasa.  Is amhlaidh gur phós a deirfiúr eile, Caineach, le sinsear Clann Coscraigh Uí Bhriúin Seola.  Tháinig a deartháir, Donnchadh, i gcomharbacht ar a n-athair mar rí.

Féach freisin
 Bébinn

Foinsí 
 West or H-Iar Connaught Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Origin of the Surname O'Flaherty, Anthony Matthews, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Irish Kings and High-Kings, Francis John Byrne (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Leabhar na nGinealach, Dubhaltach Mac Firbhisigh: eag. Nollaig Ó Muraíle, cúig imleabhar. Baile Átha Cliath, DeBurca, 2004-2005. .

Naisc sheachtracha
 Annála Uladh ag CELT: Corpus of Electronic Texts

Tagairtí 

Connachta
Píblíne Nabucco

Togra iompar gáis ó Mhuir Chaisp go dtí tíortha na hEorpa a bhí i Píblíne Nabucco,  Is éard a bhí i gceist leis ná gás don Eoraip nach de chuid na Rúise é. Ní rachadh an píobán trí chríocha na Rúise, ach ón Asarbaiseáin tríd an Tuirc go dtí an Ostair. 

Píobán 3,300 ciliméadar ar fhaid a bhí le bheith ann. 31 milliún méadar ciúbach gáis in aghaidh na bliana a bhí sé le hiompar. Cosnódh Nabucco 8 mbilliún Euro. 

Thosaigh staidéar féidearthachta sa bhliain 2002.  I mí Eanáir 2010, cheadaigh an an tAontas Eorpach ciste 3.5 billiún Euro i gcomhair tograí fuinnimh. Ba Nabucco an togra ba fhlaithiúla a raibh an tAontas ag tacú leis, agus 250 milliún Euro an infheistíocht a bhí pleanáilte ag an am.

Cealaíodh an togra Nabucco sa bhliain 2013. Ábhar teannais is ea spleáchas na hEorpa ar fhuinneamh ó tíortha eile agus tharraing an phíblíne seo agus phíblínte eile conspóid i gcónaí.  Bhí togra eile ag an Rúis ag an am, 'South Stream'. Faoi dheireadh, sa bhliain 2020, osclaíodh an Trans Adriatic Pipeline.

Féach freisin 

 Trans Adriatic Pipeline
 Nord Stream 2

Tagairtí 

Píblínte
Gás nádúrtha
An Ostair
An Asarbaiseáin
An Tuirc
ECAT
Muir Chaisp
Dnipro

Cathair san hÚcráin is ea Dnipro ( Úcráinis: [dn⁽ʲ⁾iˈpɔ] (   [dnʲepr]). Nuair a bhí an Úcráin mar chuid den APSS, tugadh Dnipropetrovsk ar an gcathair (Úcráinis: [ˌDn⁽ʲ⁾ipropeˈtrɔu̯sʲk];  [dnʲɪprəpʲɪˈtrofsk]. Ó 1926 go dtí Bealtaine 2016, is í an ceathrú cathair is mó san Úcráin í, agus tuairim is milliún duine ina gcónaí ann.    soir ó dheas ó Chív, príomhchathair na hÚcráine. Ta sí suite ar an Abhainn Dnieper, as a bhfuil sí ainmnithe. Is í Dnipro lárionad riaracháin Oblast Dnipropetrovsk. Is í suíomh riaracháin an hromada uirbeach Dnipro.  Bhí daonra 980,948 ann sa bhliain 2021.

Tagairtí

Cathracha san Úcráin
Aodhán Connolly

Is iar-stiúrthóir Chuibhreannas Miondíola Thuaisceart Éireann Aodhán Connolly (a rugadh timpeall 1976). Ainmníodh é mar chomhalta d’impireacht na Breataine (MBE). sa bhliain 2022. Bíonn sé le cloisteáil go minic ar na meáin Ghaeilge.

Gairm 
Ar thiomantas Ghrúpa Oibre Brexit Gnó Thuaisceart Éireann sna 2010idí, ba mhinic Connolly ag cur imní na dtrádálaithe i dTuaisceart Éireann in iúl ar na meáin le linn phróiseas an Bhreatimeachta.

Sa bhliain 2022, ghlac Connolly post le hoifig Fheidhmeannas Thuaisceart Éireann sa Bhruiséil.

Féach freisin 

 Breatimeacht

Tagairtí 

Breatimeacht
Daoine beo
Gaeilgeoirí
Lucht gnó
Daoine a rugadh i 1976
Neicreapholaitíocht

Is éard atá i gceist leis an neicreapholaitíocht ná úsáid a bhaint as cumhacht shóisialta agus pholaitiúil le rá go mairfidh daoine áirithe agus go bhfaighidh daoine eile bás. Nuair a chuirtear an neicreapholaitíocht i bhfeidhm, cruthaíonn sí rud a dtugann Achille Mbembe saol an bháis air, .i. “foirmeacha nua agus uathúla den saol sóisialta ina gcuirtear daonraí ollmhóra faoi choinníollacha maireachtála a thugann stádas na marbh beo dóibh.”  Ba é Mbembe, údar On the Postcolony, an chéad scoláire a rinne iniúchadh domhain ar an téarma ina alt a foilsíodh sa bhliain 2003,  agus ina dhiaidh sin, ina leabhar ar a bhfuil an teideal céanna (2019). Aithníonn Mbembe an ciníochas mar phríomhspreagthóir na neicreapholaitíochta, ag rá go n-íslítear saol daoine ciníochaithe ar bhealach córasach, agus go dtugtar i dtaithí ar an gcaillteanas iad.

Tagairtí 

Bás
Bukayo Saka

Peileadóir gairmiúil Sasanach é Bukayo Ayoyinka T. M. Saka  (rugadh 5 Meán Fómhair 2001) a imríonn mar chliathánaí, cúlaí ar chlé, nó imreoir i lár na páirce don chlub Arsenal i bPríomhroinn Shasana agus d'fhoireann náisiúnta Shasana. Tá aithne ar Saka mar gheall ar a ghríosacht ionsaitheach agus a chruthaitheacht, is minic a mheastar é ar cheann de na himreoirí peile óga is fearr ar domhan. Is de bhunadh na Nigéire é Bukayo.

Tagairtí
Imreoirí sacair na Sasanach
Fíon Éireannach

Táirgtear fíonta Éireannacha i bhfíonghoirt in oirdheisceart na hÉireann agus i mBaile Átha Cliath.

Fíona caor 
Chomh maith le fíonchaora, déantar fíon as caora eile in Éirinn freisin, mar shampla sméara dubha, sútha talún, agus sútha craobh.

Féach freisin 
 Fíon

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Fíon
Lámhach Marjory Stoneman Douglas High School, 2018

Lá 'le Vailintín 2018 a thug iarscoláire 19 mbliana déag faoi ruathar lámhaigh ar Marjory Stoneman Douglas High School, ardscoil i bParkland, Florida (thart ar 80 ciliméadar ó thuaidh de Mhiami).  Maraíodh seacht nduine dhéag de bharr a gcaite (14 dalta agus triúr den bhfoireann) agus gortaíodh go leor eile san ionsaí; maraíodh an cóitseálaí peile san eachtra.

Bhí Adelina Hurley, déagóir 16 bliana d'aois arb as Éirinn í, i  measc na ndaltaí a bhí sáinnithe sa sléacht.  Bhí cuimhne ag Adelina ar an scanradh a bhí ar gach duine, ar an screadaíl, ar na gcaoineadh a bhí gach áit agus an fonn a bhí ar gach duine rith leis ngunnadóir a sheachaint.

Bhí an t-ionsaitheoir, Nikolas Cruz, curtha ar fionraí ag an scoil de bharr a chuid iompair, ar chúiseanna a bhain le cúrsaí smachtaithe, nuair a bhí sé ag freastal uirthi. Dúirt lucht na scoile gur cadhan aonair ba ea Nikolas Cruz.

Bhí póílín ar gharda sa scoil, Scot Peterson, agus gunna aige, ach d'fhan sé amuigh. Sa bhliain 2019, cuireadh faillí ina leith.

Oidhreacht 
Tá cáil ar na marthanóirí ó shin as an bhfeachtasaíocht agus stocaireacht a dhéanann siad in aghaidh fhoréigean gunnaí.

Féach freisin 

 Lá Fhéile Vailintín

Tagairtí 

2018
Ollsléachtanna
Florida
Titinia gens

Ba mhion-theaghlach plebeiach é an gens Titinia sa tSean-Róimh.

Praenomina 
Ba Marcus agus Gaius iad na praenomina príomha na Titinii i rith an Phoblacht.

Baill 

 Marcas Titinius, treabhann pleibeach sa bhliain 449 RCR.
 Sextus Titinius, treabhann pleibeach sa bhliain 439 RCR.
 Lúicias Titinius Pansa Saccus, treabhann consalach sa sna blianta 400 agus 396 RCR
 Marcus C. f. C. n. Titinius, magister equitum le Gáias Junius Bubulcus Brútas. sa bhliain 302 RCR.
 Publius Titinius, leagáid le linn an chogaidh in aghaidh na Gallaigh.
 Publius Titinius Menas, saoránach Rómhánach a thug an chéad bearbóir isteach sa Róimh.
 Marcus Titinius, treabhann pleibeach sa bhliain 193 RCR.
 Gaius Titinius, treabhann pleibeach sa bhliain 193 RCR.
 Marcus Titinius Curvus
 Marcus Titinius
 Gaius Titinius Gadaeus
 Marcus Titinius
 Gaius Titinius
 Gnaeus Titinius
 Titinii
 Quintus Titinius
 Titinius
 Titinius
 Gaius Titinius
 Titinius
 Gnaeus Octavius Titinius Capito

Féach freisin 

 Liosta na gentes Rómhánacha
 Titinius (uathimdhealú)

Tagairtí 

An tSean-Róimh
Gentes Rómhánacha
Pleibigh

Ba comóntaigh iad na pleibigh sa tSean-Róimh.
An tSean-Róimh
Aicmí sóisialta sa tSean-Róimh
William J. Burns

Is taidhleoir agus ambasadóir gairme Meiriceánach é William Joseph Burns (rugadh 4 Aibreán 1956)  atá ina stiúrthóir ar an Lár-Ghníomhaireacht Faisnéise ón 19 Márta 2021 i leith.  Leas-rúnaí stáit na Stát Aontaithe a bhí ann roimhe sin ó 2011 go 2014, agus in 2009 d’fhóin sé mar Rúnaí Gníomhach Stáit sular dhaingnigh an Seanad Hillary Clinton sa phost sin. D’éirigh sé as Seirbhís Eachtrach na Stát Aontaithe in 2014 tar éis gairmréim taidhleoireachta 32 bliain. Ó 2014 go 2021, bhí sé ina uachtarán ar an Carnegie Endowment for International Peace .

Tagairtí

Taidhleoirí Meiriceánacha
Daoine beo
Daoine a rugadh i 1956
Uí Fhaoláin

Rítheaghlach na Laighean de mhuintir Uí Dhúnlainge ba ea  Uí Fhaoláin  (Meán-Ghaeilge Uí Fáeláin).

Stair 
Faolán mac Murchadha (bás 738) duine de thriúr mac Mhurchadha mhic Bhrain Mut, ba ea sinsear eapainmneach Uí Faoláin.  Idir na blianta 776 agus 1018, rinneadh rí Laighean de naonúr dá chlann, ar seal lena ngaoil Uí Mhuireadhaigh agus Uí Dhúnchadha..  

Roimh an 12ú haois, bhí lárionad a gcuid críoch suite ag Nás na Ríogh (an Nás) ar mhachaire na Life, i dtuaisceart Chontae Chill Dara.  Bhí na barúntachtaí An Nás Thuaidh, An Léim Theas, Claonadh, Uí Chéithigh agus Uachtar Fhine ann, chomh maith le codanna de bharúntachtaí eile sa cheantar.

Le linn ionradh na Normannach ar Éirinn, b'éigean do chlann Uí Bhroin, géag Uí Fhaoláin, a n-áit a fhágáil agus Sléibhte Chill Mhantáin a lonnú, i n-iar-ríocht Uí Fhearghail Uí Gharrchon.  Glaodh Crioch Bhranach ar an tuath, agus ann san áireamh an barúntacht An Caisleán Nua i dteannta le codanna na mbarúntachtaí Baile na Corra Thuaidh/Theas agus an tInbhear Mór. 

Filí ó oidhreacht i bhfostú  Uí Bhroin ba ea clann Mhic Eochaidh.

Ginealach     
Dar le Rawlinson B 502, is é seo a leanas ginealach Uí Fhaoláin le cúig ghlúin déag:
Domnal mc Cerbaill m. Murchada m. Máel Mórda m. Cerbaill m. Fáeláin m. Murchada m. Find m. Máel Mórda m. Muirecain m. Diarmata m. Rhuadri m. Fáeláin m. Murchada m. Bran Mut (bás 693)

Foinsí

Tagairtí 

Laighin
Anraith cainneann

Is éard is anraith  cainneann  ( Breatnais: cawl cennin ) ann ná anraith atá bunaithe ar phrátaí, cainneanna, brat   (sicín de ghnáth), agus uachtar trom.  Is féidir úsáid a bhaint as  comhábhair eile, a leithéid agus salann, piobar, agus spíosraí éagsúla. 

Go ginearálta díslítear na prátaí agus cócaráiltear iad i mbrat, agus gearrtar agus  sótáiltear na cainneanna agus sótáiltear iad. Tar éis seo, cuirtear na comhábhair go léir le chéile agus corraítear iad. Is féidir síobhais a úsáid le haghaidh gairnise.

Is gnách go mbíonn baint ag anraith cainneann leis an mBreatain Bheag, agus is mír thábhachtach é de chócaireacht na Breataine Bige. Sa Rómáin, tá an-tóir ar an anraith seo agus tugtar Ciorbă de praz air, agus sa Fhrainc tugtar Soupe aux poireaux air. Rogha eile d'anraith cainníneach is ea vichyssoise, a fhreastalaítear fuar go hiondúil.

Naisc sheachtracha 

 .
.

Tagairtí
David Hilditch

Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é David Hilditch, a rugadh ar an 11 Nollaig, 1963 i gCarraig Fhearghais. Is ball é de Pháirtí Aontachtach Daonlathach. Is Comhalta den Tionól Reachtach é d'Aontroim Thoir, ó 1998 ar aghaidh .

Saol pearsanta 
Is ball é de Printísigh Dhoire.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1963
Daoine beo
Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Daoine as Contae Aontroma
Fir
Polaiteoirí Aontachtacha
Leabhar Branach

Cnuasach dánta as Nua-Ghaeilge Mhoch, tiomnaithe go luath sa 17ú haois, is ea an Leabhar Branach.  Tá ann filíocht molta do chlann Uí Bhroin, agus tuath ach darbh ainm Gabhal Raghnaill i gContae Chill Mhantáin.  Scríobhadh na dánta féin idir na blianta 1550 agus 1630, tréimhse achrainn i nÉirinn le hÉirithe Amach Dheasmhumhan, Cogadh na Naoi mBliana agus Éirí Amach Uí Dhochartaigh ar siúl.

[[Íomhá:Irelandmap1500.png|mion|Éire sa bhliain 1500.  Feictear críocha Uí Bhroin san oirthear, léirithe Ó Broin.]]

 Léirmheas 
Dar leis an scoláire Seán Mac Airt, a d'fhoilsigh leagan den cuntasach sa bhliain 1944:
"the Leabhar Branach, apart from its linguistic value, is important in that it affords us some insight from an Irish standpoint into the life and fortunes of a sept bordering an Pháil, during an interesting if unhappy era of our history."

Abair 
Scríobhadh na dánta go formhór ag filí Mhic Eochaidh/Eochadha.  Scríobhadh roinnt acu ag Eochaidh Ó hEodhasa.

Tá roinnt desna dánta tiomanta do Fhiach mac Aodha Ó Broin (1534–1597).  Deirtear gurbh í a bheadh chéile Róis Ní Thuathail:
"''a blazing meteor, wine of grape, flower of women... She glows with the fire of youth. She is the life and death of heroes."

Lámhscríbhinní
Tá an Bhun lámhscríbhinn anois caillte.  Rinneadh cóip de sa bhliain 1622 an an bhfile, Brian Mac Giolla Phádraig, agus is a bhuí leis go maireann na dánta fós.  Rinne Hugh O'Daly cóip de leagan Bhriain, agus caomhnaítear seo i gColáiste na Tríonóide.  Tá cóip eile déanta ag Mícheál Ó Broin sna 1720í le fáil anois san Houghton Library, Harvard University.

Tagairtí 

Lámhscríbhinní Gaeilge