Gormflaith ingen Murchada

Banríon Éireannach ba ea  Gormlaith ní Mhurchadha  (960–1030), (Meán-Ghaeilge  Gormflaith ingen Murchada).

Beatha 
Rugadh Gormlaith i Nás na Ríq, Contae Chill Dara.  Murchadh mac Fionn, rí Laighean, ba ea a athair agus Maol Mórdha a deartháir.  Dar leis na hannála, phós sí le hAmhlaoibh Cuaráin, rí Lochlannach Átha Cliath agus Eabhraic go dtí a bháis sa bhliain 981; agus bhí mac acu, rí Sictric Silkbeard. Tar éis do Shictric do cloíodh ag Cath Ghleann Máma sa bhliain 999, phós Gormlaith le Brian Bóramha, rí Mumhan agus Ardrí na hÉireann.  Bhí a mac, Donnchadh, níos deireanaí ina rí Mumhan.  Maítear fosta gur phós sí le Maol Seachnaill mac Domhnaill tar éis bhás Amhlaoibh, ach is beag iontaofa iad na foinsí ina fheictear an pósadh seo.

Tá míchlú mór ar Ghormlaith as an maíomh gur chothaigh sí Cath Chluain Tarbh sa bhliain 1014.  Ní dócha gur tharla an eachtra seo, and, óir nár scríobhadh na foinsí ina fhaightear é le linn a saoil féin.  

Tá taifead a bás le feiceál sna hannála faoin mbliain 1030 (féach thíos).

Tagairtí annál 
Feictear an chéad tagairt annál maidir le Gormlaith i nAnnála Inis Faithlinn as an Mumhain, cumtha dhá bhliain is seasca tar éis a báis:
{{cquote|Ingen Murcha[da] m. Find, rigan Muman, moritur.}}

In ord croineolaíoch, is iad Annála Tiarnaigh as lár na tíre an chéad taifead eile agus tagairt iontu ar Ghormlaith:

Molann roinnt scoláirí gur fianaise é seo lena trí phósfadh le Amhlaoibh Cuaran, Maol Seachnaill agus Brian Bóramha, ag teacht salach ar na hannála.  Pléitear ach go háirithe bailíocht an phósta le Maol Seachnaill agus a colscaradh más fíor ó Bhrian Bóramha.  Deir roinnt scoláirí gur páistí iad na "léimeanna", ní póstaí.

 An mheánaois 
Tá an-cháil ar Ghormlaith as ucht an chuir síos in Cogad Gáedel re Gallaib, bolscaireacht cumtha idir na blianta 1103 agus 1111 ar ord Mhuircheartaigh Uí Bhriain.  Insítear sa scéal gur thit a deartháir, Maol Mordha, faoi smacht Bhriain Bóramha, agus gur chothaigh Gormlaith é, gan rath, dul chun cogaidh in éadan Bhriain Brian.

Sa seanscéal Íoslannach den 13ú haois Saga Njál, déantar trácht uirthi faoin ainm Kormloð, agus léirithe mar bhean cholscartha éadmhar, i bhfách le díoltas ar a hiar-fhear chéile, Brian Bóramha.  Insítear sa sága seo conas mar a chothaíonn sí a mac, Sictric, chun tacú a fháil ó Lochlannaigh thar lear, go háirithe Sigurd as Inse Orc agus Brodir as Oileán Mhanann, ag geallúint ceiliúr pósta a chur orthu.  Is é seo an chéad fhoinse a mhaíonn gur go raibh Gormlaith agus Brian Bóramha scartha as a gcéile.

Téacsanna nua-aimseartha 
Ina shaothar Foras Feasa ar Éirinn le Seathrún Céitinn  scríofa as Gaeilge Chlasaiceach sa bhliain 1634, déantar nasc makes explicit idir chothú Ghormlatha agus an fógairt cogaidh a rinne Maol Mórdha.  Pléitear fosta cén fáth a rinne Céitinn an nasc úd.  Dar leis an scoláire Meidhbhín Ní Úrdail, bhí Céitinn faoi thionchar Chronicle of Ireland le Meredith Hamner, foilsithe sa bhliain 1633, ina deirtear go raibh "bean chéile ceannaí” gan ainm ina cúis an chatha ag Cluain Tarbh.

Bhí tionchar ag saothar Chéitinne ar théacs eile den tréimhse úd, Cath Cluana Tarbh.  Níl fheictear Gormlaith ach i leagan ansin den scéal seo, ach tagann an léiriú as Foras Feasa.

Féach freisin 
 Mongfind

Tuilleadh le léamh 
  Ancestral Roots of Certain American Colonists Who Came to America Before 1700, le Frederick Lewis Weis

Naisc sheachtracha 
 The Story of Gormlaith: Jealous Divorcee or Literary Victim?, dh.tcd.ie/
 Vikings in Scotland and the Western Isles, Viking Answer Lady
 Battle of Clontarf, Brian Boru’s last costly victory , Clann Dubhghaill
 Njal's Saga, via archive.org
 Gormlaith ingen Murchada, Leo's Genealogics Website

 Who was Gormlaith's mother? A detective story, le Muireann Ní Bhrolcháin, in: Lost and Found II – Rediscovering Ireland's past. (Éire, 2009), ll. 83–94.
 'Tales of three Gormlaiths in early Irish literature le Máire Ní Mhaonaigh, in: Ériu 52 (2002), ll. 1–24.
 [https://www.academia.edu/5306598/Viking-Age_Queens_and_the_Formation_of_Identity Viking Age Queens and Identity] le Shannon Lewis-Simpson, in: The Viking Age: Ireland and the West, Proceedings of the Fifteenth Viking Congress (Corcaigh, 2005), John Sheehan & Donnchadh Ó Corráin (eag), ll. 217–226.
 Gormflaith, the Queen le L. M. McCraith, in: Romance of Irish Heroines (Baile Átha Cliath), ll. 42–50.
 Gormflaith and the Northmen of Dublin le G. C. Stacpoole, in: Dublin Historical Record, iml. XX, ui. 1, Nollaig (1964), ll. 4–18.
 Gormlaith ingen Murchada ben Briain le Catherine Swift, in: Brian Boru Lecture Series, Mary Immaculate College.
 Contextualizing Gormlaith: Portrayals and Perceptions of a Medieval Irish Queen le Christina Wade, tráchtas M.Phil.  neamhfhoilsithe, 2012.
 Queen Gormlaith, Brian Boru and the Northmen of Dublin  le Howard B Clarke, Dublin City Lunchtime Lecture Series, 8ú Aibreán 2014.
"Gormflaith - A Naas Woman?" le James Durney, Co. Kildare Online Electronic Journal, 16ú Feabhra 2008.
 "A Game of Thrones: Leinster v Munster at the Battle of Clontarf" le James Durney, Co. Kildare Online Electronic Journal, 27ú Márta 2014,

Tagairtí 

Laighin