joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Alison Meeke

Is imreoir haca Éireannach í Alison Meeke. Rugadh í ar an 7 Meitheamh 1991. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn Haca na Mná an Domhan 2018 nuair a tháinig siad sa dara háit.

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1991
Corn Haca na Mná an Domhan 2018

Ba í Corn Haca na Mná an Domhan 2018 an 14ú heagrán de Chorn Haca na Mná an Domhan. Thóg sé ar siúl i Lee Valley Hockey and Tennis Centre, Londain, Sasana ó 21 Iúil go 5 Lúnasa 2018. Bhuaigh An Ísiltír an comórtas don ochtú huair. Tháinig Éire sa dara háit agus An Spáinn ag teacht sa tríú háit.

Haca
Corn Haca na Mná an Domhan
Spórt i 2018
Moncaí marmaisíneach badánchluasach

Is ainmhí é an moncaí marmaisíneach badánchluasach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Mionphasam sléibhe

Is ainmhí é an mionphasam sléibhe (Burramys parvus). Mamach atá ann, sort pasaim ar mhéid lucha. Is é an t-aon speiceas é sa ghéineas Burramys. Thángthas ar chnámha an mhionphasam sléibhe sna 1890idí ach ní fhacthas ceann beo go dtí an bhliain 1966. Tá an speiceas i mbaol. 

Mamaigh
Babarúsa Buru

Is ainmhí é an babarúsa Buru. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Stanislaus Papczyński

Naomh Caitliceach is ea Stanislaus Papczyński  a rugadh ar an 18 Bealtaine 1631 i bPodegrodzie agus a fuair bás ar an 17 Meán Fómhair 1701.

Tagairtí 

Naoimh Polannacha
Daoine a rugadh i 1631
Básanna i 1701
Pádraig Mac Craith

Is peileadóir é Pádraig Mac Craith, nó Paddy McGrath mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh sé ar an 2 Feabhra 1989. Is as Ard an Rátha, Contae Dhún na nGall é. Bhí sé ar fhoireann Dhún na nGall nuair a bhuaigh siad Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2012.

Tagairtí 

Daoine as Contae Dhún na nGall
Daoine a rugadh i 1989
Daoine beo
Frainc Mac Ghlionn

Is peileadóir é Frainc Mac Ghlionn, nó Frank McGlynn mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh sé sa bhliain 1986. Is as An Clochán, Contae Dhún na nGall é. Bhí sé ar fhoireann Dhún na nGall nuair a bhuaigh siad Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2012.

Tagairtí 

Daoine as Contae Dhún na nGall
Daoine a rugadh i 1986
Daoine beo
Rian Mac Aodh

Is peileadóir é Rian Mac Aodh, nó Ryan McHugh mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh sé ar an 11 Aibreán 1994. Is as Leitir Ceanainn, Contae Dhún na nGall é. Tá dhá ghradam 'All Stars' buaite aige: 2016 agus 2018.

Tagairtí 

Daoine as Contae Dhún na nGall
Daoine a rugadh i 1994
Daoine beo
Leo McLoone

Is peileadóir é Leo McGrath. Rugadh sé sa bhliain 1989. Is as Leitir Ceanainn, Contae Dhún na nGall é. Bhí sé ar fhoireann Dhún na nGall nuair a bhuaigh siad Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2012.

Tagairtí 

Daoine as Contae Dhún na nGall
Daoine a rugadh i 1989
Daoine beo
Níall Mac Aoidh

Is peileadóir é Níall Mac Aoidh, nó Neil McGee mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh sé ar an 13 Samhain 1985. Is as Leitir Ceanainn, Contae Dhún na nGall é. Bhí sé ar fhoireann Dhún na nGall nuair a bhuaigh siad Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2012.

Tagairtí 

Daoine as Contae Dhún na nGall
Daoine a rugadh i 1985
Daoine beo
Marc Mac Aodh

Is peileadóir é Marc Mac Aodh, nó Mark McHugh mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh sé ar an 22 Lúnasa 1990. Is as Leitir Ceanainn, Contae Dhún na nGall é. Bhí sé ar fhoireann Dhún na nGall nuair a bhuaigh siad Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2012.

Tagairtí 

Daoine as Contae Dhún na nGall
Daoine a rugadh i 1990
Daoine beo
Máirtín Ó Raghallaigh

Is peileadóir é Máirtín Ó Raghallaigh, nó Martin O'Reilly mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh sé ar an 15 Feabhra 1993. Is as Leitir Ceanainn, Contae Dhún na nGall é. Bhí sé ar fhoireann Dhún na nGall nuair a bhuaigh siad Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2012.

Tagairtí 

Daoine as Contae Dhún na nGall
Daoine a rugadh i 1993
Daoine beo
Alan Ó Nualláin

Is iománaí ó Bhaile Átha Cliath é Alan Ó Nualláin (Alan Nolan sa Bhéarla). Rugadh sé ar an 4 Meitheamh 1985. Imríonn sé le haghaidh Baile Átha Cliath agus Cumann Naomh Bríd.

Tagairtí 

Iománaithe Bhaile Átha Cliath
Daoine as Baile Átha Cliath
Daoine a rugadh i 1985
Daoine beo
Daithí Ó Treasaigh

Is iománaí ó Bhaile Átha Cliath é Daithí Ó Treasaigh (David Treacy sa Bhéarla). Rugadh sé ar an 21 Samhain 1989. Imríonn sé le haghaidh Baile Átha Cliath agus Cuala.

Tagairtí 

Iománaithe Bhaile Átha Cliath
Daoine as Baile Átha Cliath
Daoine a rugadh i 1989
Daoine beo
Danny Sutcliffe

Is iománaí ó Bhaile Átha Cliath é Danny Sutcliffe. Rugadh sé ar an 24 Feabhra 1992. Imríonn sé le haghaidh Baile Átha Cliath agus Naomh Jude. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2013.

Tagairtí 

Iománaithe Bhaile Átha Cliath
Daoine as Baile Átha Cliath
Daoine a rugadh i 1992
Daoine beo
Pól Ó Riain

Is iománaí ó Bhaile Átha Cliath é Pól Ó Riain (Paul Ryan sa Bhéarla). Rugadh sé ar an 3 Samhain 1988. Imríonn sé le haghaidh Baile Átha Cliath agus Baile Buadáin Naomh Éanna.

Tagairtí 

Iománaithe Bhaile Átha Cliath
Daoine as Baile Átha Cliath
Daoine a rugadh i 1988
Daoine beo
Garraí Mag Uidhir

Is iománaí ó Bhaile Átha Cliath é Garraí Mag Uidhir (Gary Maguire sa Bhéarla). Rugadh sé ar an 26 Meitheamh 1983. Imríonn sé le haghaidh Baile Átha Cliath agus Baile Buadáin Naomh Éanna.

Tagairtí 

Iománaithe Bhaile Átha Cliath
Daoine as Baile Átha Cliath
Daoine a rugadh i 1983
Daoine beo
Shane Mac Dhuarcáin

Is iománaí ó Bhaile Átha Cliath é Shane Mac Dhuarcáin (Shane Durkin sa Bhéarla). Rugadh sé ar an 1 Iúil 1987. Imríonn sé le haghaidh Baile Átha Cliath agus Baile Buadáin Naomh Éanna.

Tagairtí 

Iománaithe Bhaile Átha Cliath
Daoine as Baile Átha Cliath
Daoine a rugadh i 1987
Daoine beo
Seán Mac Gafraidh (iománaí)

Is iománaí ó Bhaile Átha Cliath é Seán Mac Gafraidh (John McCaffrey sa Bhéarla). Rugadh sé ar an 11 Meán Fómhair 1987. Imríonn sé le haghaidh Baile Átha Cliath agus Sáirséalaigh Leamhcáin.

Tagairtí 

Iománaithe Bhaile Átha Cliath
Daoine as Baile Átha Cliath
Daoine a rugadh i 1987
Daoine beo
MayKay

Is ceoltóir Éireannach í</span> Mary-Kate Geraghty—ar a dtugtar MayKay—agus tá cáil uirthi mar phríomhamhránaí Fight Like Apes, banna ceoil lena bhfuil sí i ndiaidh go leor taifid a scaoileadh agus ainmnithe le haghaidh roinnt gradam. Déanann sí léirithe ina aonair mar DJ freisin. Chomh maith le seo, rinne sí agus Duke Special léiriú ceoil ag ócáid ag an gCeoláras Náisiúnta ar 1 Iúil 2010.

Rinne Nadine O'Regan ó The Sunday Business Post cur síos uirthi mar "easily one of the best – and most mesmerising – front women Ireland has delivered in recent times" agus le "an air of unpredictability that means crowds will crane their necks to make sure they see as well as hear her". Rinne láithreoir Today FM Alison Curtis cur síos uirthi mar "extremely watchable, almost going into Debbie Harry territory". Mhol Lauren Murphy de entertainment.ie an cumas canadh atá ag MayKay, rud atá "pastoral as well as blow-your-eardrums-out cacophony" ar an rian "Snore Bore Whore". Rinne The Munster Express cur síos ar MayKay mar a bheith ar a "breathy vampish best" ar an rian céanna. 

As Contae Chill dara ó dhúchas í MayKay, a rugadh i 1986. Is iníon an iriseoir Kathy Sheridan í.

Bhí sí ina hamhránaí cór le haghaidh roinnt ama. Bhuail sí lena cóbhall banna Jamie (ar a dtugtar "Pockets") nuair a bhí an beirt acu ar saoire sa Spáinn le linn a ndéagóirí. Labhair sí ar an uair a bhuail siad le chéile i 2007 in agallamh le hEamon Sweeney ón Irish Independent: "One night, I told Jamie I loved singing, so he made me sign a contract on a piece of tissue in a bar saying that I would never do anything musically without him". Rinne sí staidéar ar cheimic míochaine agus ansin ar fhealsúnacht i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath. Mar sin féin, d'imigh sí as an gcoláiste nuair a thosaigh Fight Like Apes ag éirí níos cáiliúla.

Ar an stáitse caitheann MayKay gúnaí dubha nó bán de ghnáth agus tá aithne uirthi le haghaidh a "long black hair and banshee wail". Seinneann sí an méarchlár lena ceann go minic le linn léirithe beo. Ó 2017, is ball í den banna ceoil Le Galaxie.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1986
Daoine beo
Daoine as Contae Chill Dara
Ceoltóirí
Amhránaithe
Haile Selassie

Impire na hAetóipe idir 1930 agus 1974 ab ea Haile Selassie I (Amáiris: ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ, qädamawi haylä səllasé, 23 Iúil 1892 – 27 Lúnasa 1975), rugadh Ras Tafari Makonnen.

Daoine na Aetóipe
Daoine a rugadh i 1892
Básanna i 1975
Alex Jones

Láithreoir clár raidió agus teoiricí comhcheilge Meiriceánach is ea Alexander Emric Jones a rugadh i nDallas, Texas ar an 11 Feabhra, 1974.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Daoine Meiriceánacha
Teoirice comhcheilge
Daoine a rugadh i 1974
Daoine beo
Nigel Lawson

Polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe is ea Nigel Lawson, Baron Lawson of Blaby. Rugadh é i Hampstead, Londain ar an 11 Márta 1932.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1932
Daoine beo
An Páirtí Coimeádach
Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Fir
Giúdaigh
Iriseoirí Sasanacha
Pearsanra míleata
Uaisleacht Eorpach
Óiliongó scothánach

Is ainmhí é an óiliongó scothánach (Bassaricyon gabbii). Mamach atá ann. Tá sé dúchasach i ndeisceart Mheiriceá Láir.  

Mamaigh
Maistín Mallarcach

Is madadh clóis é maistín Mallarcach. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Phillip Schofield

Is láithreoir teilifíse Sasanach é Phillip Bryan Schofield, a rugadh in Oldham, Lancashire ar an 1 Aibreán 1962.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1962
Láithreoirí teilifíse Sasanacha
Mór-rón Calafoirniach

Is ainmhí é an mór-rón Calafoirniach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Madra Chanán

Is madadh clóis é madra Chanán. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Aonach an Phoic

Reáchtáiltear imeacht mór i gCill Orglan i lár mhí Lúnasa gach bliain nuair a dhéantar ceiliúradh ag Aonach an Phoic. Tá an t-aonach seo ar cheann de na haontaí is sinne in Éirinn.  Bailíonn na sluaite i gCill Orglan gach aon bhliain chun radharc a fháil ar an bpoc gabhair cáiliúil.

Seanchas 
Ní fios go díreach cén bhliain ar cuireadh tús leis an aonach, ach tá traidisiún fada agus go leor scéalta suimiúla ag gabháil leis.

Dar le cuntas amháin, rinneadh iarracht aonach a bhunú i gCill Orglan na blianta ó shin, ach ní raibh aon eallaí, seachas gabhair, ar fáil don aonach. Faightear insint eile ar an scéal céanna anseo sa chaoi a ndeirtear gur aonach seanbhunaithe é a reáchtáladh ar an 11 Lúnasa gach bliain ar feadh i bhfad. Ní raibh ach seanphoc gabhair ar fáil bliain amháin agus dá bhrí sin, déantar ceiliúradh air ag Aonach an Phoic ó shin i leith.

Dar le cuntas amháin eile, ba é an gabhar a thug rabhadh do mhuintir Chill Orglan go raibh saighdiúirí ag druidim i dtreo an bhaile le linn aimsir Chromail. Thug an rabhadh sin deis do mhuintir na háite teitheadh roimh theacht na saighdiúirí. Déantar ceiliúradh ar an bpoc gabhair, nó “Rí Ríocht Chiarraí” ó shin i leith. 

Faightear leagan eile den scéal céanna sa chuntas seo as Baile an Mhuilinn, Co. Chiarraí. Deirtear go raibh saighdiúirí Chromail cóngarach do cheantar Chathair Saidhbhín agus iad ag tabhairt ruaig chreiche ar lorg eallaigh. Bhí madraí ag seoladh na n-eallaí agus bhí orthu fiord a thrasnú nuair a shroich siad Cill Orglan. Sheas poc gabhair os a gcomhair amach agus chuir sé eagla ar na madraí agus d’imigh na heallaí abhaile in ainneoin orduithe na saighdiúirí.

Tagairtí

Capaill
Aonaigh
Lincse Cheanadach

Is ainmhí í an lincse Cheanadach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Ialtóg fhadchluasach Chanárach

Is ainmhí í an ialtóg fhadchluasach Chanárach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Coleen Nolan

Is amhránaí agus láithreoir teilifíse de phór na hÉireann í Coleen Patricia Nolan, a rugadh i mBlackpool, Sasana ar an 12 Márta 1965. Tháinig sí sa ceathrú háit ar an ceathrú sraith Dancing on Ice le Stuart Widdall sa bhliain 2009. 

Daoine a rugadh i 1965
Láithreoirí teilifíse Sasanacha
Pobal Éireannach na Breataine
Maistín Cane Corso

Is madadh clóis é maistín Cane Corso. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Buabhall rinne

Ball de chlann na n-eallach, dúchasach d'oirthear is deisceart na hAfraice is ea an buabhall rinne (nó buabhall Afracach) ("Syncerus caffer"). A cholainn trom, dubh nó donn, adharca tiubha ina luí mar chlogad trasna a chinn is na foircinn cuartha suas, a chluasa mór crochta. Tugtar buabhall na rinne air freisin. Ní hionann leis na heallaigh eile níor ceansaíodh riamh é.

Mamaigh
Sharon Horgan

Is aisteoir, scríbhneoir agus léiritheoir í Sharon Horgan, a rugadh ar an 13 Iúil 1970. Is fearr aithne uirthi as na sraith grinn Pulling (2006-09) agus Catastrophe (2015–inniu). Is í an príomhaisteoir   agus comh-scríobhneoir sa chláir sin. Chruthaigh sí an tsraith coiméide HBO Divorce chomh maith (2016–inniu).

Bhuaigh Horgan an British Comedy Award for Best TV Actress 2008 le haghaidh Pulling, agus bhuaigh eipeasóid deireanigh an tsraith sin an British Comedy Award for Best Comedy Drama. Ainmníodh í le haghaidh BAFTA TV Award seacht uair

Bhuaigh sí an BAFTA TV Award for Best Comedy Writer 2016 le haghaidh Catastrophe (le Rob Delaney), agus ainmníodh í le haghaidh an Primetime Emmy Award for Outstanding Writing for a Comedy Series 2016.

Tá páirt ag Horgan sna scannáin Valiant (2005), Imagine Me & You (2005), Man Up (2015), agus Game Night (2018).

Saol a hÓige 
Rugadh Horgan i Hackney, Londain, Sasana. Is as Éire í a máthair, Ursula (née Campbell), ó Chontae Chill dara, agus is as An Trian Láir in aice leis na bailte Cill Cheallaigh, Coillte Mach agus Béal Átha na Muice i gContae Mhaigh Eo í a tuismitheoirí ó dhúchas. Is as Nua-Shéalainn é a hathair, John Horgan, agus bhí teach tábhairne ar siúl aige. Nuair a bhí sí ceithre bliana d'aois, bhog an teaghlach go dtí Baile an Bheileogaigh, Contae na Mí in Éirinn, áit a raibh feirm turcaí acu.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1970
Daoine beo
Aisteoirí Éireannacha
Ban-aisteoirí
Scríbhneoireacht teilifíse
Léiritheóirí
Mná Éireannacha
Stephanie Roche

Is peileadóir Éireannaigh í  Stephanie Roche (a rugadh ar 13 Meitheamh 1989) a imríonn mar ionsaitheoir láir do Sunderland Ladies agus foireann peile náisiúnta poblacht na hÉireann. Ainmníodh an cúl a scóráil sí ar son Peamount United don FIFA Puskás Award le haghaidh an cúl is fearr sa bhliain.

Saol a hÓige 
Thosaigh Roche ag imirt peile leis na buachaillí ar sráideanna a háit dhúchais Seanchill. Tar éis seal gairid le Valeview FC a cuireadh críoch leis mar gheall ar rialacha i gcoinne peil measctha-inscne, thosaigh Roche ag imirt ar son Cabinteely Girls. Chuaigh sí ar aghaidh chun a bheith ag imirt le Stella Maris, áit ar bhunaigh sí comhpháirtíocht tosaithe le hÁine O'Gorman sa fhoireann faoi 18 an chlub.

Bronnadh scoláireacht FAI ar Roche chun dul go dtí Coláiste an Naigín. Bhí sí ainmnithe mar chuid d'fhoireann coláistí Éireannaigh a thaistil go dtí an Albain le haghaidh dhá cluichí cairdiúla i mí Aibreáin 2009.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1989
Daoine beo
Imreoirí sacair
Daoine as Baile Átha Cliath
Séabra sléibhe na rinne

Is ainmhí é an Séabra sléibhe na rinne. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Langúr caipíneach

Is ainmhí é an langúr caipíneach (Trachypithecus pileatus). Mamach atá ann. Maireann siad sna crainn san Assam in India agus in áiteanna sna tíortha timpeall air, go mór mhór i Maenmar agus sa Bhanglaidéis.

Mamaigh
Meacaic na Ceilibéise

Is ainmhí í an mheacaic na Ceilibéise (Macaca nigra). Simíoch agus moncaí atá inti agus mar sin is mamach í. Maireann sí in oirthuaisceart an oileáin Sulawesi agus ar oileáin bheaga eile ina thimpeall san Indinéis. Itear a feoil in ainneoin an speiceas a bheith i mbaol.

Mamaigh
Plaid Cymru

Is páirtí polaitíochta Breatnach é Plaid Cymru (Gaeilge: Páirtí na Breataine Bige, Béarla: Party of Wales). Tá siad lonnaithe ar an eite chlé ar speictream na polaitíochta, chomh maith le bheith i bhfabhar ar neamhspleáchas na Breataine Bige ón Ríocht Aontaithe.

Tá 11 tsuíochán ag an bpáirtí as na 60 ceann atá le fáil i dTionól na Breataine Bige, chomh maith le 202 suíomh as 1,264 cinn ar chomhairlí áitiúla sa tír; 4 shuíomh i dTeach Teachtaí na Ríochta Aontaithe, agus 1 suíomh, mar chuid de Chomhghuaillíocht Shaoirse na hEorpa, i bParlaimint na hEorpa.

Ionadaithe tofa

Parlaimint na Ríocht Aontaithe
Jonathan Edwards, MP do Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr
Ben Lake, MP do Ceredigion
Liz Saville-Roberts, MP do Dwyfor Meirionnydd
Hywel Williams, MP do Arfon

Parlaimint na hEorpa
Jill Evans, Feisire do Bhreatain Bheag

Tionól na Breataine Bige
Llyr Huws Gruffydd, AM do Toghcheantar Bhreatain Bheag Thuaidh
Sian Gwenllian, AM do Arfon
Rhun ap Iorwerth AM do Ynys Môn
Bethan Jenkins, AM do Toghcheantar Thiar Bhreatain Bheag Theas
Helen Mary Jones, AM do Toghcheantar Lár agus Thiar Bhreatain Bheag
Elin Jones, AM do Ceredigion
Steffan Lewis, AM do Toghcheantar Thoir Bhreatain Bheag Theas
Dai Lloyd, AM do Toghcheantar Thiar Bhreatain Bheag Theas
Neil McEvoy, AM do Toghcheantar Thoir Bhreatain Bheag Theas
Adam Price, AM do Caerfyrddin Thoir agus Dinefwr
Leanne Wood, AM do Rhondda

Naisc Sheachtracha 

 Suíomh idirlín an pháirtí (le fáil as Breatnais nó Béarla)

Páirtithe polaitíochta na Ríochta Aontaithe
Páirtithe polaitíochta a bhunaíodh sa bhliain 1925
Plaid Cymru
Leanne Wood

Is polaiteoir Breatnach í Leanne Wood. Rugadh í ar an 13 Nollaig 1971. Bhí sí ina ceannaire ar Phlaid Cymru ó 16 Márta 2012 go 28 Meán Fómhair 2018.

Daoine a rugadh i 1971
Daoine beo
Feiminigh
Gníomhaithe
Mná
Plaid Cymru
Polaiteoirí na Breataine Bige
Sóisialaithe
Töregene Khatun

Bhí Töregene Khatun ina Khatun nó rialtóir an Impireacht Mhongóil ó bhás a fear céile Ögedei Khan i 1241, go dtí go dtoghfar a mac is sine  Güyük Khan i 1246.

Cúlra 
Rugadh uirthi i dtreibhe na  Naiman, thugadh uirthi do Qudo, fear uasal na gclann Merkit ar dtús. Nuair a chuir Genghis Khan na Merkit faoi smacht na Mongolach, thug sé Töregene mar dara bean chéile dona mhac Ögedei. Ní raibh aon mac le Ögedei  agus a chéad bhean, bhí cuigear le Töregene.

Sár-bhean a bhí sí, agus mhéadaigh sí a tionchar i measc oifigigh na cúirte. Ach d'éiligh sí fós oifigigh Ögedei agus an beartas chun an riarachán a laghdú agus cáin a ísliú. d'Íoc Töregene chun athchló an  Taoist canon i dtuisceart an tSín

Khatun Mhór na hImpire Mongóil 
Díreach tar éis bás Ögedei, d'aistrigh chumhacht chuig lámha Moqe, ceann dena mná chéile Genghis, ar fuair sé mar oidhreacht. Le cabhair Chagatai agus a mic,
thóg Töregene an chumhacht iomlán mar rialróir san earrach 1242 mar Khatun Mhór. Scaoil sí lena hAire a fear chéile, agus chuir sí ionadaí in a háit, an cean is tábhachtach ná bean, Fatima, giall on Tadjik no an Pheirs. Muslim Shiite aba í, agus d'iompar sí an scrín Meshed go dtí and Mhongóil.

Rinne  Töregene  iarracht oiffigigh Ögedei  a gafa, agus theith siad.

Ról i Gabháil Mongóil

Corónú  Güyük

Nótaí

Fóinsí

Naisc sheachtracha
Henrik Ingebrigtsen

Is reathaí meánfhad as an Iorua é Henrik Ingebrigtsen. Rugadh é ar an 24 Feabhra 1991 i Sandnes, An Iorua. Is deartháir le Jakob Ingebrigtsen agus Filip Ingebrigtsen é.

Glac sé páirt sa Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2012 ar son na hIorua. Tháinig sé sa cúigiú háit sa rás 1500 méadar. Bhuaigh sé bonn airgid amháin ag na Craobhchomórtais na hEorpa 2018 sa rás 3000 méadar.

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1991
Giovanni Tocci

Is tumadóir Iodálach é Giovanni Tocci a rugadh ar 31 Lúnasa 1994 i gCosenza, An Iodáil). 

Ag Craobhchomórtais na hEorpa 2018, bhuaigh sé dhá bhonn airgid sa lingchlár 1 méadar, tháinig sé sa 20ú háit sa lingchlár 3 méadar agus sa cúigiú háit sa lingchlár sioncronaithe 3 méadar le Andrea Chiarabini.

Daoine a rugadh i 1994
Daoine beo
Tumadóirí
James Hall (gleacaí)

Is gleacaí Briotanach é James Robert Hall. Rugadh é ar an 6 Deireadh Fómhair 1995.

Ag na Cluichí Comhlathais 2018, bhuaigh sé bonn óir san imeacht na foirne, bonn airgid san imeacht le gach rud ar leith agus bonn airgid eile ar an mbarra cothrománach. Ag Craobhchomórtais na hEorpa 2018, bhuaigh sé bonn airgid san imeacht na foirne.

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1993
Gleacaithe
Emily Beatty

Is imreoir haca Éireannach í Emily Beatty. Rugadh í ar an 18 Lúnasa 1993. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn Haca na Mná an Domhan 2018 nuair a tháinig siad sa dara háit.

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1993
Trevor Howard

B'aisteoir Sasanach é Trevor Wallace Howard-Smith (a rugadh ar an 29 Meán Fómhair 1916 agus fuair bás ar an 7 Eanáir 1988). 

Aisteoirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1916
Básanna i 1988
Moncaí colabach rua na hAfraice Láir

Is ainmhí é an moncaí colabach rua na hAfraice Láir (Procolobus foai). Mamach atá ann. 

Mamaigh
Agútaí Lár-Mheiriceánach

Is ainmhí é an agútaí Lár-Mheiriceánach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Séamus Mac Muiris Mac Gearailt

Ball de Rishliocht Mhic Gearailt ab ea Séamus Mac Muiris Mac Gearailt (Béarla: James FitzMaurice FitzGerald) a fuair bás an 18 Lúnasa 1579.  Bhí Ríshliocht na nGearaltach i réim in Éirinn sa 16ú haois, i gcúige Mumhan. D'éirigh Séamus amach i gcoinne údarás na Banríona Eilís I Shasana, mar aisfhreagra ar chéad ionradh de chuid na dTúdarach ar Éirinn. Stiúir sé an chéad Éirí Amach na nGearaltach, sa bhliain 1569; chaith sé tréimhse ar deoraíocht i mór-roinn na hEorpa, ach d'fhill sé ar ais le fórsa ionraidh sa bhliain 1579. Fuair sé bás go gairid tar éis tuirlingthe áfach. Bhí baint mhór ag a channaircí le hidé-eolaíocht an Fhrith-Reifeirméisin Chaitliceacigh.

Tagairtí 

Ríshliocht Mhic Gearailt
Terence Beesley

B'aisteoir de phór na hÉireann é Terence Beesley a rugadh ar an 7 Meán Fómhair 1957 agus fuair bás ar an 30 Samhain 2017. 

Daoine a rugadh i 1957
Básanna in 2017
Diaspóra Éireannach
Pobal Éireannach na Breataine
Daoine beo
Céiticeach

Is ainmhí mara é an céiticeach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Picire Chaco

Is ainmhí é an picire Chaco. Mamach atá ann. 

Mamaigh
John Thaw

B'aisteoir Sasanach é John Edward Thaw (a rugadh ar an 3 Eanáir 1942 agus fuair bás ar an 21 Feabhra 2002).

Tagairtí 

Aisteoirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1942
Básanna in 2002
Séabra Chapman

Is ainmhí é an séabra Chapman. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Aimseadóir Chesapeake

Is madadh clóis é aimseadóir Chesapeake. 

Mamaigh
Póir mhadraí
An tEanach Rua

Is portach i Longfort é An tEanach Rua (Béarla: the Brown Bog). Faoi Rialacháin an Aontais Eorpaigh um Ghnáthóga is Limistéar Caomhantais Speisialta é.

Féach https://www.npws.ie/protected-sites/sac/002346

Portaigh
Áiteanna in Éirinn
Gliobach Síneach

Is madadh clóis é gliobach Síneach. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Comhaontuithe Camp David

Síníodh na Comhaontuithe Camp David ar an 17 Meán Fómhair 1978.  Sa bhliain 1977, bhí sé de mhisneach ag Anwar Sadat cuairt a thabhairt ar Iosrael agus brú a chur ar Uachtarán Iosrael, Menachim Begin, páirt a ghlacadh i gcomhchainteanna síochána "Camp David" sna Stáit Aontaithe.

Síníodh conradh síochána stairiúil ar an 26 Márta 1979, an Conradh Síocháin Éigipt-Iosrael.

Na cainteanna 
I mí lúil 1978 bhuail Begin agus Sadat leis an Uachtarán Carter ag Camp David i Maryland i Meiriceá. Bhí cainteanna rúnda ann, a bhí dírithe ar na fadhbanna a bhain leis na hlosraelaigh a bheith ag cur fúthu i Síonáí agus ar an mBruach Thiar. 

Tháinig dhá cháipéis as na cainteannaː

 In 'Deilbhcháipéis Chonradh na Síochána' d'aontaigh Iosrael go dtabharfaí Síonáí ar ais do na hÉigiptigh de réir a chéile thar thréimhse trí bliana dá mbeidís siúd sásta Canáil Shuais agus Caolas Tiran a oscailt athuair do loingeas Iosrael. 
 Sa dara cáipéis, 'Deilbhcháipéis na Síochána', d'aontaigh Begin cainteanna a thosú faoi thodhchaí Gaza agus an Bhruaigh Thiar, as a dtiocfadh féinrialtas de shórt éigin do na Palaistínigh laistigh de chúig bliana.

Bhí an dara deilbhcháipéis an-doiléir, ní raibh na hÉigiptigh i riocht socrú ar bith a dhéanamh ar son na bPalaistíneach ná na Stát Arabach eile, agus sa deireadh thiar ní raibh aon toradh ar na moltaí.

Iarmhairtí 
Nuair a tháinig sé abhaile ó Mheiriceá, d'éirigh le Begin áiteamh ar an Knesset trúpaí losraelacha agus lonnaitheoirí a tharraingt siar as Leithinis Shíonáí. Chabhraigh sé sin leo conradh síochána a dhéanamh. Tháinig an bheirt cheannairí ar ais go Camp David ab bhliain dár gcionn.  

Ar an 26 Márta 1979: shínigh Uachtarán an hEigipte, Anwar Sadat agus Príomh-Aire Iosrael, Menachem Begin, conradh síocháin sa Teach Bán, an Conradh Síocháin Éigipt-Iosrael.

Tharraing an beart seo agus a dhearcadh i leith an iarthair ionsaithe ó na náisiúin Arabacha eile agus ó ghrúpaí míleata loslamacha san Éigipt. Is é an toradh a bhí air sin ná gur feallmharaíodh Anwar Sadat sa bhliain 1981.

Féach freisin 

 Conradh Síocháin Éigipt-Iosrael

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
An Meánoirthear
Iosrael
An Éigipt
John Brown (daonfhuascailteoir)

Ba daonfhuascailteoir Meiriceánaigh é John Brown a rugadh ar an 9 Bealtaine, 1800 i dTorrington, Connecticut agus fuair bás ar an 2 Nollaig, 1859. 

Daoine a rugadh i 1759
Básanna i 1833
Sclábhaíocht
William Tecumseh Sherman

Ba ginearál Meiriceánach é William Tecumseh Sherman a rugadh ar an 8 Feabhra, 1820 i Lancaster, Ohio agus fuair bás ar an 14 Feabhra, 1891. 

Daoine a rugadh i 1820
Básanna i 1891
Cogadh Cathartha na Stát Aontaithe
Eaglais Chaitliceach na hÉireann

Is cuid den Eaglais Chaitliceach domhanda í Eaglais Chaitliceach na hÉireann. Tá 3.7 milliún Caitlicigh ann. 

Creideamh in Éirinn
Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Garal Síneach

Is ainmhí é an garal Síneach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Hamstar Síneach

Is ainmhí é an hamstar Síneach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Colonel Sanders

Ba fhear gnó Meiriceánach é Coirnéal Harland David Sanders, a rugadh ar an 9 Meán Fómhair, 1890 agus fuair bás ar an 16 Nollaig, 1980.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Daoine Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1890
Básanna i 1980
Deilf na hIaing-tsí

Ainmhí mara is ea an deilf na hIaing-tsí. 

Mamaigh
Seireo Síneach

Is ainmhí é an seireo Síneach (Capricornis milneedwardsii). Mamach atá ann, cineál gabhair agus, mar sin ball de fhine na Caprinae, fofhine na Bovidae (gabhair, caora srl). Tá sé dúchasach don tSín agus d'Oirdheisceart na hÁise. 

Mamaigh
Cath

Is troid marthanach idir fórsaí armtha mór eagraithe é cath.

Fórsaí armtha
Cathanna
Clíodhna Ní Lionáin

Clíodhna Ní Lionáin,  seandálaí Éireannach

Is as Cúil Ghréine, i gCo. Loch Garman, í Ní Lionáin. 
Fuair sí a céim PhD i seandálaíocht sa bhliain 2014. Is comhalta taighde í i scoil an seandálaíocht i an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath

Is í an Príomh seandálaí ag an Polladh ag Halla an Dubhadh, leis an tionscadal Devinish, áit ina bhfuil tuama pasáiste atá 5500 bliain d'aois.
"Is fionnachtain den a saoil é" ar sí.

Naisc

 https://www.rte.ie/news/leinster/2018/0716/979038-dowth-hall-meath-megalithic/
 https://www.irishtimes.com/news/science/5-500-year-old-passage-tomb-at-dowth-is-find-of-a-lifetime-1.3567118
 https://www.independent.ie/regionals/braypeople/news/coolgreanys-clodhna-leads-dig-of-immense-importance-37128752.html
 https://www.siliconrepublic.com/innovation/megalithic-tomb-meath-dowth-hall
 http://www.ucd.ie/humanities/people/graduateresearchers/cliodhnanilionain/
 https://ie.linkedin.com/in/cl%C3%ADodhna-n%C3%AD-lion%C3%A1in-phd-582b4329
Caitlín Nic Aoidh

Is láithreoir teilifíse le TG4 í Caitlín Nic Aoidh. Is Gaeilgeoir dúchasach ó gCloch Cheann Fhaola i gContae Dhún na nGall í.

Oideachas 
D'fhreastail Nic Aoidh ar Phobalscoil Cloich Cheann Fhaola i nDún na nGall, agus i ndiaidh sin d'fhreastail sí ar Ollscoil na hÉireann, Má Nuad. Bhain sí céim Ghaeilge agus ceol amach, agus seal níos déanaí bhain sí céim máistreachta amach ón ollscoil céanna. Bhronnadh Dioplóma Gairmiúil san Oideachas (DGO) uirthi in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh chomh maith.

Gairm 
Roimh a thosaigh sí ag obair mar láithreoir teilifíse le TG4, ba mhúinteoir meánscoile í Caitlín, leis an Ghaeilge agus ceol mar ábhair aici. Déanann sí láithreacht ar thuar na haimsire ar TG4. 

Ar Oíche Shamhna i 2016 rinneadh bob léi ina ndeachaigh sí ar iarraidh i ndiaidh 'splanc thintrí'. Bhí an cleas sin i mbéal an phobail ag an am, agus ba chuid d'fhreagra é ar an gclár teilifíse ‘Have I Got a Bit More News for You’.

Bhí sí agus a comhoibrí TG4 mar aíonna ar 'The Tommy Tiernan Show''' i 2018.Ainmníodh í don gradam 'láithreoir teilifíse is fearr' sna 2016 STELLAR Shine Awards''.

Tagairtí 

Daoine beo
Láithreoirí teilifíse
Meitéareolaithe
Aistriú cothrománach géine

Is éard is aistriú cothrománach géine (ACG) nó aistriú cliathánach géine  ná an ghluaiseacht d'ábhar géiniteach idir orgánaigh aoncheallacha  agus/nó ilcheallacha, cé is moite de tharchur ADN ó thuismitheoir chuig a shliocht. Toisc thábhachtach is ea ACG in éabhlóid go leor orgánach.

Tá ACG ina phríomh-mheicníocht i leathnú frithsheasmhacht in aghaidh antaibheathach i mbaictéir, agus glacann sé ról tábhachtach in éabhlóid na mbaictéar gur féidir leo comhdhúile nuálacha, a leithéid agus lotnaidicídí shaorga a dhíghrádú agus in éabhlóid, i  gcothabháil, agus i dtarchur nimhneachta. Is minic a bhíonn baictéarafagaigh mheasartha agus plasmids páirteach ann.  Is féidir le géinte, atá freagrach as frithsheasmhacht in aghaidh antaibheathach i speiceas baictéarach amháin, aistriú chuig speicieas eile trí mheicníochtaí éagsúla, ar nós F pileas, agus ina dhiaidh sin faighteora na ngéinte frithsheasmhacht a armáil in aghaidh antaibheathach, a bhfuil ag éirí dúshlánach ó thaobh na sláinte de. Samhlaítear freisin go gcuireann ACG chun cinn cothabháil saol uilíoch na bithcheimice agus, ina dhiaidh sin, uilíocht an chóid ghéinitigh.
Bhí go leor machnaimh faoin ghéineolaíocht dírithe ar an aistriú cothrománach, ach níl  an tábhacht a bhaineann le haistriú ingearach  géine i measc orgánach aoncheallach ach ina thús.

Is féidir glacadh le seachadadh géinte mar  aistriú saorga géine, agus is saghas d' innealtóireacht ghéiniteach í.

Foinsí agus nótaí 

Géineolaíocht
Cú Cirneco

Is madadh clóis é cú Cirneco. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Títí cósta dúlámhach

Is ainmhí é an títí cósta dúlámhach (Callicebus melanochir). Mamach agus moncaí atá ann. Maireann sé in oirthear na Brasaíle, feadh an chósta.

Mamaigh
Muc mhara na Murascaille

Is ainmhí é an Muc mhara na Murascaille. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Cuandú

Is ainmhí é an cuandú. Mamach atá ann. Is torcáin chraobhacha sa ghéineas Coendou iad. Tá roinnt speiceas díobh ann. Tá siad dúchasach do Mheiriceá Láir agus do Mheiriceá Theas.

Mamaigh
Moncaí uallach Oileán Coiba

Is ainmhí é an moncaí uallach Oileán Coiba (Alouatta coibensis). Mamach agus moncaí atá ann. Maireann sé i bPanama.

Moncaithe
Picire muinceach

Is ainmhí é an picire muinceach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
2018 Bucharest Open

Ba chomórtas WTA Tour é 2018 Bucharest Open a imrítear ag Arenele BNR. Thosaigh an phríomhchomórtas ar 16 Iúil 2018 agus chríochnaigh sé ar 22 Iúil 2018.

B'é 2018 an cúigiú heagrán den comórtas. Bhuaigh Anastasija Sevastova comórtas na singlí le Irina-Camelia Begu agus Andreea Mitu ag bua comórtas na mbeirteanna.

Singlí

Réimnithe in ord feabhais
 Anastasija Sevastova (Seaimpín)
 Mihaela Buzărnescu (Leathcheannais)
 Irina-Camelia Begu (Céad bhabhta)
 Petra Martić (Ceannais)
 Sorana Cîrstea (Ceathrúcheannas)
 Ana Bogdan (Céad bhabhta)
 Pauline Parmentier (Dara bhabhta, éiríodh as)
 Polona Hercog (Leathcheannais, éiríodh as)

Leadóg i 2018
Cuscas ballach coiteann

Is ainmhí é an cuscas ballach coiteann. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Púma Chósta Ríce

Is ainmhí é an púma Chósta Ríce. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Measán Coton de Tuléar

Madra as Madagascar é measán Coton de Tuléar.

Mamaigh
Póir mhadraí
Tamairín cadáscheannach

Is ainmhí é an tamairín cadáscheannach.

Mamaigh
Rón ite portán

Is ainmhí é an rón ite portán. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Gary Holton

B'aisteoir Sasanach é Gary Frederick Holton (a rugadh ar an 22 Meán Fómhair 1952 agus fuair bás ar an 25 Deireadh Fómhair 1985). 

Aisteoirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1952
Básanna i 1985
Gavin Duffy

Is fear gnó Éireannach é Gavin Duffy (rugadh é ar an 29 Aibreán 1960) a bhí mar mholtóir ar chlár RTÉ Dragons' Den.

Sheas Gavin don Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2018. Fuair sé ainmniúcháin ag na comhairlí: An Mhí, Ceatharlach, Cill Mhantáin agus Cathair agus Contae Phort Láirge. Tháinig sí sa séú háit, deireanach, sa toghchán le 32,198 vótaí agus 2.2% den vótaí céad rogha.

Daoine a rugadh i 1960
Daoine as Contae Chill Dara
Fir Ghnó Éireannacha
Iarrthóirí i dtoghchán uachtaránachta na hÉireann
Daoine beo
Deichtine

Sa Rúraíocht, ba í Deichtine nó Deichtire
deirfiúr Chonchúir mhic Neasa agus máthair Chú Chulainn. Sualdamh mac Róigh ba ea a fear chéile, ach b'fhéidir gurbh é fíorathair Chú Chulainn ná Lugh na dTuath Dé Danann.

Leagan 1
Sa leagan seo, is carbadóir Chonchúir í. 

Nuair a tháinig ealta éan anuas ar Eamhain Mhacha tráth agus d'ith an féar, shocraigh fir na nUladh iad a sheilg.  Le titim na hoíche, agus é ag cur sneachta, d'aimsigh siad teach chun foscadh, Chuir fear óg agus a bhean chéile, agus í dtinneas clainne, fáilte romhaibh le bia agus deoch. Thug sise mac wife an saol, mar an gcéanna le láir lasmuigh a thug dhá shearrach. Ag éirí arís ar mhaidin, d'aithnigh na hUlaidh  Brú na Bóinne an áit. Bhí an teach agus na tuistí imithe, ach d'fhanadh an leanbh agus na searraigh siar. Thóg Deichtine took buachaill mar mhac altrama, ach, a bhaile arís ag Eamhaim, ach bhuaileadh tinn é d'éag sé.

Níos faide anonn, agus Deichtine ag ól dí, léim péist bheag isteach ina béal. Thit a chodladh uirthi, agus thaispeáin Lugh é féin di chun a insint léi go raibh a theachsa é an oíche úd, agus go raibh sí ag iompar a pháiste. Bhí na hUlaidh ag labhairt i gcogar gur mhac Chonchúir a bhí ann, ach mar sin féin, gheall seisean Deichtine le Sualdamh mac Róich. Ar oíche a bainise, agus náire uirthi bheith torrach ar son fir eile, bhasc sí an leanbh ina broinn agus rinneadh maighdean di arís. Ansin chuaigh sí a chodladh lena fear chéile, d'éirigh sí torrach, agus thug sí mac ar an saol, Cú Chulainn.

Leagan 2
I leagan eile, d'imigh Deichtine gan tásc ó Eamhain Mhacha, agus ba í an bhean chéile a bhí i dtinneas clainne, agus a thug Cú Chullainn ar an saol.

Teaghlach Dheichtine
Ba í Maga nic Aengus Óg máthair Deichtine, agus ba é Cathbhadh Draoi a hathair. Is í Finchoem í deirfiúr.

An Rúraíocht
Peter Casey

Is fear gnó Éireannach é Peter Casey (rugadh é ar an 9 Deireadh Fómhair 1957) a bhí mar mholtóir ar chlár RTÉ Dragons' Den. Is as Doire é.

Sheas Casey don Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2018. Fuair sé ainmniúcháin ag na comhairlí: Ciarraí, An Clár, Cathair agus Contae Luimnigh agus Tiobraid Árann. Tháinig sé sa dara háit sa toghchán le 342,727 vótaí agus 23.3% den vótaí céad rogha.

Daoine a rugadh i 1957
Daoine as Contae Dhoire
Fir Ghnó Éireannacha
Iarrthóirí i dtoghchán uachtaránachta na hÉireann
Daoine beo
Páirtí Glas Shasana agus na Breataine Bige

Páirtí polaitíochta glas agus den eite chlé is ea Páirtí Glas Shasana agus na Breataine Bige (Breatnais: Plaid Werdd Cymru a Lloegr; Béarla: Green Party of England and Wales). Tá sé ceanncheathraithe i Londain, agus ó Dheireadh Fómhair 2021, is iad Carla Denyer agus Adrian Ramsay comh-cheannairí an pháirtí. Tá feisire parlaiminte amháin, an t-iar-cheannaire Caroline Lucas, ag an bpáirtí i dTeach na dTeachtaí; ionadaí amháin i dTeach na dTiarnaí; agus triúr ionadaí ar Thionól Londan. I Mí Iúil 2021, bhí 437 comhairleoir áitúla acu i Sasana agus comhairleoir áitiúil amháin acu sa Bhreatain Bheag, gan comhairlí paróiste a chur san áireamh.

Aontaíonn idé-eolaíocht an pháirtí an timpeallachtachas le polasaithe eacnamaíochta den eite chlé, agus iad ar son go gcuirfí seirbhísí poiblí ar fáil a mhaoineofaí go maith agus a bheadh faoi smacht áitiúil, agus go gcuirfí cánacha níos airde i bhfeidhm ar dhaoine saibhre le híoc as seo. Tacaíonn an páirtí leis an ionadaíocht chionmhar, agus tá amharc 'fórasach' aige ar na polasaithe sóisialta ar nós na saoirsí sibhialta, cearta na n-ainmhithe, cearta LADTA+, agus athchóiriú polasaithe ar na drugaí.

Bunaíodh Páirtí Glas Shasana agus na Breataine Bige sa bhliain 1990 in éineacht le Páirtí Glas na hAlban agus an Comhaontas Glas i dTuaisceart Éireann trí 'Pháirtí Glas na Ríochta Aontaithe', an eagraíocht a bhí i láthair roimhe sin, a bhriseadh suas.

Ar cheist bhallraíocht na Ríochta Aontaithe san Aontas Eorpach, chuaigh an páirtí isteach in Olltoghchán 2015 ag moladh go mbeadh reifreann ar an mballraíocht; reifreann ina ndearna siad feachtas ar son fanacht san Aontas. D'éirigh leis an lucht ar son imeachta, áfach, agus i rith an phróisis Bhreatimeachta i ndiaidh an reifrinn, thacaigh an páirtí le 'Vóta don Phobal' (People's Vote) ar an margadh Breatimeachta, ina ndéanfaidís feachtas ar son fanacht san Aontas arís dá dtarlódh sé.

Pobalbhreitheanna

Ó tharla Olltogchán na Ríochta Aontaithe 2019, is idir 2% agus 10% d'fhreagarthóirí sa Bhreatain Mhór ar fad a deir i bpobalbhreitheanna go vótálfaidís ar son an Pháirtí Ghlais (Páirtí Glas Shasana agus na Breataine Bige nó Páirtí Glas na hAlban) dá mbeadh olltoghchán an lá amárach.

Féach freisin 

 Eite chlé
 Comhaontas Glas na hÉireann
 An Páirtí Coimeádach (Ríocht Aontaithe)
 Páirtí an Lucht Oibre (Ríocht Aontaithe)
 An Páirtí Daonlathach Liobrálach
 Páirtí Neamhspleáchais na Ríochta Aontaithe
Plaid Cymru
Mebyon Kernow
Páirtí Shír Eabhrac
Brexit Party

Tagairtí 

An Bhreatain Bheag
Sasana
Páirtithe polaitíochta na Ríochta Aontaithe
Scáthach

Sa Rúraíocht, ba bhanlaoch agus teagascóir na n-ealaíon comhraic í
Scáthach. Bhí Cú Chulainn ceann dá daltaí. Deirtear go raibh an Alba a háit dúchais, go háirithe Oileán Scáthaí, agus cónaí uirthi ann i nDún Scáith.  Tugadh "An Scáth" mar leasainm uirthi. De réir athleagan amháin, ba í Aoife a deirfiúr agus céile comhraic, iad beirt na hiníonacha Árd-Greimne, as Lethra (sa Bhriotáin).

Sna scéalta
Feictear Scáthach go háirithe agus í ag teagasc Chú Chulainn Óg sa scéal Tochmharc Eimhire, seanscéal ón ré roimh an móreipic Táin Bó Cúailnge. Maireann an scéal in dhá athleagan: leagan gearr scríofa go formhór as Sean-Ghaeilge, agus leagan leathnaithe as Meán-Ghaeilge. 

Sa dá athleagan, tá de dhualgas ar Chú Chulainn líon tascanna a dhéanamh, sula measfar gur fiú dó   a ghrá geal Eimhear, iníon thaoisigh Fhorgall Monach, a phósadh. Cuirtear é go Alpae (Alba is léir anseo) i dteannta le Lóegaire, Conchúr agus (sa leagan níos deireanaí, freisin) Conall Cernach. Faigheann sé oiliúint mhíleata ón ngaiscíoch Domhnall, a chuireann é in am trátha chuig Scáthach le haghaidh tuilleadh oiliúna.

Téann Cú Chulainn agus a chomrádaí Ferdia go Dún Scáith.  Múineann Scáthach gaiscí arm dóibh, agus tugann a Ga Bolga dó Chú Chulainn. Imíonn seisean i mbradaíl le hiníon Scáthaí, Uathach, ach trí thimpist briseann a méara. Screadann sí agus glaonn a leannán Cochar Croibhe isteach. In ainneoin agóidí Uathaigh, tugann sé cuireadh chun comhraic do Chú Chulainn, ach cloíonn Cú Chulainn go héasca é. Chun chúiteamh a dhéanamh, glacann Cú Chulainn le cúramaí Chochair, agus éiríonn sé ina leannán Uathaigh. Sa deireadh, geallann Scáthach a hiníon dó, gan an bride price.

Tá céile comhraic ag Scáthach, bangaisce darb ainm Aoife. Nuair a  bhagraíonn sí críocha Scáthaí, cloíonn Cú Chulainn í. Agus í ar fhaobhar a chlaímh, socraíonn Cú Chulainn a beo a ligint léi, ach go luíonn sí leis agus mac a bheireann do. Fágann sé Aoife agus í ag iompar a mhic, Connla.

I gcultúr na ndaoine
Is carachtar í Scáthach in American Horror Story: Roanoke, an 6ú séasúr den tsaincheadúnas teilifíse American Horror Story.  Lady Gaga, amhránaí, a rinne a páirt. Tá sí ann mar phearsa chomh maith sa sraith leabhar The Secrets of the Immortal Nicholas Flamel leis an scríbhneoir Éireannach Michael Scott.

Féach freisin
 Cuillin ar Oileán Scáthaí.

Foinsí
 Tochmarc Emire (Athleagan I), CELT
 Tochmarc Emire (Athleagan II), eag. A.G. van Hamel, Compert Con Culainn and Other Stories. Mediaeval and Modern Irish Series 3. Baile Átha Cliath, 1933.
 DIL Alpae
 MacKillop, James (1998). Dictionary of Celtic Mythology. Londain: Oxford. .

Naisc sheachtracha
 Dun Sgathaich on Skye, said to stand on the site of Dún Scáith

Tagairtí

An Rúraíocht
Aoife

Sa Rúraíocht, ba í Aoife (Sean-Ghaeilge Aífe) deirfiúr agus céile comhraic Scáthaí, agus leannán Chú Chulainn. Feictear í sna seanscéalta Tochmharc Eimhire agus Anbhás Aonmhic Aoife. 

Sa scéal Tochmharc Eimhire, bhí sí ina cónaí i dtír darbh ainm Alpi, a thuigtear gur Alba í, agus i mbun chogaidh ar an mbanlaoch, Scáthach.

Sa scéal Anbhás Aonmhic Aoife, ámh, bhí sí ina cónaí i  Letha sa Bhriotáin, agus ba deirfiúr Scáthach í, chomh maith lena céile comhraic – deirfiúracha Árd-Greimne Lethra ab ea iad beirt.

Sna scéalta

Sa scéal Tochmharc Eimhire, tá laoch na nUladh, Cú Chulainn, is training in arms under Scáthach, when a battle breaks out against Aoife. Agus imní uirthi roimh a shábháilteacht, tugann Scáthach deoch shuain do Chú Chulainn, ach dúisíonn sé tar éis uair amháin, in ionad na fiche ceathair gur ghnách. Téann sé i mbun chomraic.

Cuireann Aoife dúshlán ar Scáthach go comhrac aonair, agus troideanna Cú Chulainn ar son Scáthaí mar a laoch. Roimh an gcomhrac, fiafraíonn sé de Scáthach cé hiad na rudaí is ansa le hAoife. Tugann Scáthach chun eolais gurb iad sin a carbad agus a capaill. I mbun comhraic, briseann Aoife claíomh Chú Chulainn ina smidiríní, ach glaonn sé amach go bhfuil a carabad agus capaill tart éis titim thar aill. A haire bainte, cloíonn sé í, agus beireann ar ais í thar a ghualainn. Ar faobhar an chlaímh, impíonn sí go ndéana trócaire uirthi. Socraíonn sé gan í a mharú, faoi dhá choinníoll: go n-éirí sí as an gcogaíocht le Scáthach, agus go mbeire sí mac dó.

Sula theann Cú Chulainn ar ais go hÉireann, agus Aoife torrach, tugann sé fáinne óir di a thabhairt don leabh. Guíonn sé uirthi, agus an buachaill seacht mbliana d'aois, go dtaga sé á lorg go hÉirinn, ach gan é féin a aithint. 

Leantar an scéal ar aghaidh in Anbhás Aonmhic Aoife. Tagann an buachaill, darb ainm Connla, go hÉirinn de réir threoracha Chú Chulainn, agus cuireann a laochas seanórtha imní ar na hUlaidh. Ach ní aithníonn Cú Chulainn é; téann siad i gcomhrac, agus maraíonn Cú Chulainn a aonmhac, a fháinne ródhéanach aitheanta aige.

Tagairtí

An Rúraíocht
Apsaint

Réimse biotáillí de bhun na bplandaí apsainte is ea an apsaint, agus go ginearálta 45%-74% ADT (alcól de réir toirte) aici. Go traidisiúnta, bíonn dath glas aici go nádúrtha, ach is féidir léi freisin a bheith gan dath. Sa litríocht stairiúil, tugtar uirthi go minic la fée verte ('an tsíog ghlas', as Fraincis). Is as Cantún Neuchâtel, san Eilvéis, í an apsaint ar dtús, agus fuair sí éileamh mór sa Fhrainc ar feadh deiridh na 19ú, agus tosú na 20ú, haoise. Mar gheall go pointe áirithe ar an gceangal a braitheadh idir í agus an gcultúr boihéamach, chuir caoimhigh sóisialta an lae go mór ina héadan. 

Deochanna
An Eilvéis
Leabhar Dhroim Sneachta

Is lámhscríbhinn caillte é Leabhar of Dhroim Sneachta (Sean-Ghaeilge Cín Dromma Snechtai nó Lebor Dromma Snechtai). Meastar gur scríobhadh é san 8ú haois.

Ainm
Tá an focal Sean-Ghaeilge cín, fréamhaithe ó quinque na Laidine. Leabhar beag a bhí i gceist, déanta as cúig leathanach párpháipéar folded.

Ainmníodh an lámhscríbhinn ón áit a bhunúis nó caomhnaithe, is é sin,  Droim Sneachta, Contae Mhuineacháin), áit a bunaíodh mainistir sa 6ú haois.

Scoláireacht
Bhí Seathrún Céitinn ar an eolas faoin leabhar, cé is léir nach raibh  rochtain aige air, agus a leabhar féin Foras Feasa ar Éirinn á thiomsú aige.  Chreid sé gur scríobhadh é roimh theacht Naoimh Phádraig. D'aimsigh an scoláire 19ú-aoise Eoghan Ó Comhraí nóta imill sa Leabhar Laighneach, pas doléite, a rá gurbh mhac Dauí, rí Chonnacht, a thiomsaigh an Cín. Tá Ó Comhraí ar thaobh Ernín mac Dhauí Galaigh, ach measann freisin gurbh mhac Dauí Teanga Umha, rí Chonnacht a fuair bás ag deireadh na 5ú haoise, atá i gceist.

Mhol Rudolf Thurneysen gur scríobhadh an leabhar go luath san 8ú haois. Deir scoláirí eile, ámh, gur scríobhadh sa 9ú nó 10ú haois é, ach tá easaontas ann.

Déantar tagairt don Chín ag a lán lámhscríbhinní luatha Gaeilge is tábhachtaí, ina measc Leabhar na hUidhre, an Leabhar Laighneach, Leabhar Bhaile an Mhóta, an Leabhar Mór Leacáin, agus MS Egerton 88. Gné sunatasach do théascanna a chreidtear go bhfuarthas ann ná a dteanga ársa, ina measc:

 Coimpeart Chú Chulainn
 Coimpeart Mhongáin
 Iomramh Bhrain Eachtra Chonnla Leagan de Thógáil Bhrú Dhá Dearga Leagan de Thochmharc Éadaoine Verba Scáthaige fri Coin Culaind Forfes Fer Fálchae Leagan luath de Leabhar Gabhála na hÉireann''

Tagairtí

An Rúraíocht
Aisling Judge

Is eolaí Éireannach ó gCionn tSáile, Contae Chorcaí í Aisling Judge. Bhuaigh sí an 42ú Taispeántas an Eolaí Óig san RDS ar an 13ú Eanáir 2006 nuair a bhí sí ceithre bhliain déag d'aois. Bhí sí an buaiteoir is óige i stair an chomórtais, go dtí gur bhuaigh Emer Jones as Trá Lí i gContae Chiarraí é dhá bhliain ina dhiaidh sin agus í trí bhliain déag d'aois. Bhuaigh Judge an tríú háit sa 18ú 'European Union Contest for Young Scientists.

Ba mhac léinn sa dara bhlian ag Kinsale Community School i gCionn tSáile í Judge nuair a bhuaigh sí an gradam. Ba é an tionscadal a bhí i gceist ná gléas a léiríonn nuair a bhfuil bia réamhphacáistithe imithe as dáta. Cuirtear "The development and evaluation of a biological food spoilage indicator" air. Dúirt na breithiúna gur bhain a cuid oibre úsáid as "a highly innovative and creative use of experimental biology" agus go raibh sé "very impressive" agus gur "novel use of technology" é.

B'aoi Judge ar an gclár teilifíse páistí Dustin's Daily News sa bhliain 2007 chun plé a dhéanamh ar an CD a chruthaigh sí chun cabhair a thabhairt le mic léinn eolaíochta athbhreithniú a dhéanamh ar a gcuid scrúduithe. D'éirigh léi an tríú háit a bhuachaint sa 18ú European Union Contest for Young Scientists a bhí ar siúl sa tSualainn.

Bhí Judge mar dhalta sa chéad scoil sa tír a raibh níos mó ná buaiteoir Taispeántas an Eolaí Óig amháin ag freastal air ag an am céanna i 2009 nuair a bhuaigh a gcomh-mhic léinn Liam McCarthy agus John D. O ' Callaghan an gradam céanna ag an am céanna nuair a bhí sí fós ina mac léinn ann. Dúirt McCarthy agus O'Callaghan, go raibh rath Judge mar thionchar acu páirt a glacadh sa chomórtas agus an bua a fháil.

Bhain Judge céim bhaitsiléara amach san innealtóireacht cheimice ag Coláiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath agus céim mháistreachta san innealtóireachta bithcheimice ag Coláiste na hOllscoile, Londain.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1991
Daoine beo
Daoine as Contae Chorcaí
Suaitheantas clainne braonain

Is é an sloinne Gaelach Ó Braonáin, "sliocht Braonán." Tá an t-ainm pearsanta Braonán díorthaithe ó fhocal a chiallaíonn "taise," "titim." Ciallaíonn an sloinne Gaelach Ó Branáin, "sliocht Branán." Ciallaíonn an t-ainm pearsanta Branán "rabhan beag."
Lauren Steadman

Is tríatlanaí í Lauren Steadman. Rugadh ar an 18 Nollaig 1992 í. Tháinig sí sa cúigiú háit ar an séú sraith déag Strictly Come Dancing.

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1992
Reathaithe
Trí-atlan
Snámhóirí