joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Mark Webber

Is tiománaí Foirmle a hAon ón Astráil é Mark Alan Webber. Rugadh é i Queanbeyan, New South Wales ar an 27 Lúnasa, 1976. Faoi láthair, tá sé ina chónaí in Aylesbury, Buckinghamshire, Sasana. Thosnaigh sé ag tiomáint go hiomaíoch sna cartanna, go dtí gur bhog sé suas go Foirmle Ford i 1995, áit gur bhuaigh sé roinnt rásanna. I 1996 chuaigh sé le foireann Van Diemen, agus chuaigh sé ag rásaíocht i bhFoirmle Ford sa Bhreatain Mhór. I 1997, bhog sé go Foirmle a Trí le foireann Alan Docking. 1998 agus d'aistrigh sé go dtí an Craobh GT FIA le AMG. Sa bhliain 2000, chuaigh sé go dtí an Craobh F3000 le foireann Paul Stoddart.

Ag gluaiseacht i dtreo F1 
Níos déanaí sa bhliain fuair sé triail tiomána trí lá le Benetton ag Estoril sa Phortaingéil, áit ar imigh sé níos tapúla ná Giancarlo Fisichella agus Ralf Schumacher. Toisc seo fuair sé an post mar thriail tiománaí oifigiúil don fhoireann Benetton don bhliain 2001. Sa bhliain chéanna, chríochnaigh sé sa dara háit i gCraobh Idirnáisiúnta Foirmle 3000 FIA leis an bhfoireann Supernova.

A chéad bhliain in F1 
Tar éis an gaiscíocht go léir sa bhliain roimhe sin, ghnóthaigh sé tiomáint leis an bhfoireann Minardi i bhFoirmle a hAon. Ina chéad rás, mar a tharlaíonn sé san Astráil, i Melbourne, críochnaigh sé sa cúigiú háit, le carr i bhfad níos moille ná na cinn eile timpeall air. Thug sé seo dhá phointe don craobh dó, agus b'shin iad na céad pointí gur fuair Minardi ón bhliain 1999. Ag geall leis gach rás, chuaigh sé níos tapúla ná a bheirt comráid fhoireann, Alex Yoong agus Anthony Davidson ag amanta difriúla.

Ag Jaguar 
Don séasúr 2003 bhog sé go Jaguar Racing. Bhí sé mar príomh tiománaí an fhoireann, agus rinne sé 17 den 18 bpointe a scóráil an fhoireann a scóráil é féin. Níor éirigh chomh maith leis sa bhliain 2004, i gcoiteanna toisc nach raibh an carr, an R4, maith go leor. Ach i gcóir 2005 bhog sé go Williams.

Ag Williams 
Tar éis dó trí shéasúr a ghlacadh i gcarranna moille, cheap Mark go mbeadh seans aige cúpla rásanna a bhuachaint le Williams i 2005, ach bhí mí-ádh leis arís. Ní raibh an carr tapaidh go leor, agus bhí an tinneall ó BMW síos ar cumhacht i gcomparáid leis an gcuid eile do na foirne. Bhí sé ag tiomáint taobh le Nick Heidfeld, agus don cuid is mó done séasúr, bhíodar taobh le taobh, sular ghortaigh Nick é féin ag rothaíocht, agus bhí air tarraingt amach ón cúig rás deirigh den séasúr. Ar deireadh, críochnaigh sé sa deichiú háit, sé pointe chun cinn ar Heidfeld, agus tar éis rostram amháin.

I 2006, bhí sé ag tiomáint le Williams arís, ach an uair seo beidh Nico Rosberg mar a comráid foirne. Mar aon le sin, beidh soláthraí inneall agus boinn difriúil acu, le Cosworth agus Bridgestone faoi seach, ag tógaint áit BMW agus Michelin.

Torthaí iomláine Foirmle a hAon 
(Eochair)

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil Mark Webber (Béarla)
 Club tacaíochta Mark Webber (Béarla)
 Prófíl Mark Webber agus a statisticí (Béarla) 
 Statisticí Mark Webber (Béarla)

Webber, Mark
Webber, Mark
Daoine beo
Éan

Is ainmhithe Verteabraigh dhéchosacha aonteasacha ubh-bhreitheacha agus cleiteach iad na héin. Le thart ar 10,000 speiceas beo, is iad an aicme is specí de chuid na veirteabrach teitreapódach. Is baill iad speiceis an lá atá inniu ann den fho-aicme Neornithes, agus cónaíonn siad in éiceachórais fud fad na cruinne, ón Artach go dtí an tAntartach. Bíonn méid na n-éan atá ar marthain i raon ó 5 cm (2 orlach) Mellisuga helenae chuig 2.75m (9 troigh) Struthio camelus nó an Ostrais.

Féach freisin 
 Faoileán
 Fáinleog
 Spideog
 Liosta d’éanlaith na hÉireann

Ean
Ean
Ean
Corca Dhuibhne

Corca Dhuibhne a thugtar ar an leithinis díreach laistiar de Thrá Lí i gContae Chiarraí. Is é An Daingean nó Daingean Uí Chúis príomhbhaile na leithinse agus ceantar oifigiúil Gaeltachta is ea an chuid den leithinis laistiar do Lios Póil agus den tSráidbhaile. 

Tá Cnoc Bréanainn, ceann de na cnoic is airde in Éirinn in iarthuaisceart na leithinse ina dheighilt nádúrtha idir an dá chuid stairiúla de Chorca Dhuibhne, mar atá, Duibhneach, laistiar agus laisteas den chnoc agus Leitriúch lastoir de. Amach ó Dhún Chaoin sa chuid is siar siar atá na Blascaodaí, scata oileán arbh astu do Pheig Sayers, Thomás Ó Criomhthain a scríobh an leabhar cáiliúil An tOileánach, Muiris Ó Súilleabháin, údar Fiche Bliain ag Fás agus roinnt scríbhneoirí eile.

Contae Chiarraí
Gaeltacht
An Fhíor-Ghaeltacht
Daingean
Colin Powell

Polaiteoir Meiriceánach ab ea an Ginearál Colin Luther Powell (5 Aibreán 1937 sa Bhronx - 18 Deireadh Fómhair 2021). 

Cheap George H. W. Bush Powell mar ghinearál, i mbun FORSCOM, in Arm na Stát Aontaithe sa bhliain 1989.

Ó 20 Eanáir 2001, go dtí 23 Eanáir 2005, b'é Powell 65ú Rúnaí Stáit na Stát Aontaithe, i rialtas George W. Bush. B'é Powell an chéad pholaiteoir Afrai-Mheiriceánach sa phost seo.

Conspóid 
Ba é Powell a thug an óráid maidir le 'hairm ollscriosúla' na hIaráice   do na Náisiúin Aontaithe ar an 5 Feabhra 2003. Maidir le hábhar núicléach, ní bhfuarthas  Ó thaobh airm a scaipfeadh galair mharfacha de, mhaígh Colin Powell os comhair cruinniú de Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe go raibh 18 saotharlann ar rothaí ag Saddam Hussein chun na hairm seo a fhorbairt. Ní bhfuarthas oiread is ceann amháin díobh riamh. Ní bhfuarthas ach an oiread aon diúracán fadraonach ar nós Scud.  
Bréaga ollmhóra agus tubaisteacha a bhí ann. B'shin óráid a mbeadh "aithreachas" air faoi ar ball.

Conspóid sna Náisiún Aontaithe 
Tá taipéis a léiríonn macasamhail "Guernica" in oifigí Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe. Cuireadh i bhfolach é nuair a bhí toscairí an Tí Bháin, le Colin Powell i mbun, ag déanamh cur síos ar na cúiseanna a bhí ag na Stáit Aontaithe dul chun cogaidh leis an Iaráic.

Spreag an eachtra seo míshásamh agus fearg i measc an phobail a bhí ag cur i gcoinne an chogaidh. Dúirt taidhleoirí gur chuir rialtas SAM brú ar na Náisiúin Aontaithe an taipéis a chlúdach le linn óráidí na Meiriceánach.

Níos déanaí 
Thóg Condoleezza Rice an post nuair a d'éirigh Powell as. 
Fuair Powell bás den Covid ar 18 Deireadh Fómhair 2021.

Féach freisin  

 Cogadh na hIaráice

Tagairtí 

Powell, Colin
Básanna in 2020
Powell, Colin
Powell, Colin
Condoleezza Rice

Polaiteoir Meiriceánach is ea Condoleezza Rice, Ph.D. (rugadh Birmingham, Alabama ar 14 Samhain, 1954). Ar 26 Eanáir 2005, ghlac Rice áit Colin Powell mar Rúnaí Stáit na Stát Aontaithe, an 66ú rúnaí. Is í freisin an dara duine Afrai-Mheiriceánach a thóg an post, tar éis Powell.

Tagairtí

Rice, Condoleezza
Rice, Condoleezza
Daoine beo
Séasúr Foirmle a hAon 2007

Bhí an Séasúr Foirmle a hAon 2007 mar an ochtú craobh is caoga, agus bhí sé mar an ceann deirineach faoin Comhaontú Concorde is déanaí. Bhuaigh Kimi Räikkönen agus Ferrari an comórtas.

Tiománaithe agus déantóirí

Athuraithe 
I 2007, imeoidh Michelin mar soláthreoir boinn, ag fágaint Bridgestone chun an spórt ar fad a sholáthrú. Athróidh ainm oifigiúil McLaren go Vodafone McLaren Mercedes do 2007, tar éis dóibh uríocht a fháil ón comhlacht ag deireadh 2005.

Stopfaidh an cumhlacht Seapánach tobac Mild Seven ag déanamh uraíocht ar Renault toisc na dlíthe nua Aonsas Eorpaigh atá tar éis teach isteach. Stopfaidh Lucky Strike ag déanamh urraíocht ar Honda, ag fágaint Honda ag lorg príomh-urraitheoir freisin.

Féilire

Torthaí

Tiománaithe 
Is iad seo a leanas na tiománaithe a ghlac páirt i gCraobh Domhanda FIA Foirmle a hAon 2007.

Fóirne 
Is iad seo a leanas na foirne a ghlac páirt i gCraobh Domhanda FIA Foirmle a hAon 2007.

Tagairtí 

07, Séasúr
Spórt i 2007
Tottenham Hotspur Football Club

Club peile ghairmiúil é Tottenham (/ tɒtənəm /) [1] [2] nó Spurs, dá ngairmtear Tottenham (/ tɒtənəm /) [1] [2] nó Coitianta na hÉireann, go Londain, Sasana, atá iomaíocht sa Premier League. Beidh Staidéar Wembley mar thalamh bhaile an chlub don séasúr 2018-19 go dtí go dtosóidh Staidiam Tottenham Hotspur i 2019. [3] Leagadh a n-iar-bhaile White Hart Lane chun slí a dhéanamh don staidiam nua ar an suíomh céanna. Tá a gcuid talún oiliúna ar Hotspur Way i gCroí na dTóillí i mBuirg Londain na Bóithre. D'imir Tottenham i stiall den chéad (baile) de léinteanna bán agus shorts gorm navy ó shéasúr 1898-99. Is coileach é feathal an chlub a sheasann ar pheile, le mana Laidineach Audere est Facere ("Le Dare Is to Do").

Bunaíodh Tottenham i gCórsa FA i 1882 don chéad uair i 1901, an t-aon chlub neamh-Sraith é sin a dhéanamh ó bunaíodh Sraith na Peile i 1888. Ba é Tottenham an chéad chlub sa 20ú haois chun an League agus FA a bhaint amach Cup Double, a bhuaigh an dá chomórtas sa séasúr 1960-61. Tar éis an Corn FA a chosaint go rathúil i 1962, i 1963 bhí an chéad chlub Breataine acu chun comórtas club UEFA a bhuachan - Corn na mBuaiteoirí Corn na hEorpa. [4] Ba iad siúd a bhí buaiteoirí chéad Chumann UEFA i 1972, agus bhí siad mar an gcéad chlub Breataine chun dhá thrófaí mór Eorpacha éagsúla a bhuachan. Bailigh siad mór-chló amháin ar a laghad i ngach ceann de na sé fiche bliain ó na 1950í go dtí na 2000í - ní raibh ach gnóthachtáil ag Manchester United ach amháin. [5] [6] Go hiondúil, bhuaigh Spurs dhá theideal sraithe, ocht gCórtas FA, ceithre Corn Cup, seacht FA Community Shields, Corn amháin buaiteoirí Corn na hEorpa agus dhá Corn Corn UEFA. Tá iomaíocht fadtéarmach ag an gclub leis an gclub in aice láimhe Arsenal, le daingneáin ceann-le-ceann ar a dtugtar derby Thuaidh Londain.
 
Club peile atá suite i Londain, Sasana is ea Tottenham Hotspur Football Club. Tá an fhoireann ag imirt sa Premier League, agus is é White Hart Lane a staid baile. Tugtar Spurs orthu mar leasainm, agus na Lilywhites go minic freisin mar gheall ar na geansaithe bána.

An scuaid faoi láthair

Traenálaithe

Imreoirí móra

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil
 Martin Jol
 Nuacht is déanaí
 Topspurs
 My Eyes Have Seen the Glory
 THEspursweb.com 
 Stair Spurs
 Glory, Glory - Stair Tottenham Hotspur
 https://www.premierleague.com/clubs/21/Tottenham-Hotspur/overview 

Clubanna sacair Shasana
Tampere

Is í Tampere (Fionlainnis: Tampere, Sualainnis: Tammerfors) an tríú cathair is mó san Fhionlainn agus an chathair is mó sna tíortha Lochlannacha nach bhfuil suite cois farraige. Tá breis is dhá chéad míle de dhaoine ina gcónaí i dTampere, agus cúig chéad trí chiliméadar cearnach is fiche d'achar ann. Tá an chathair ag críochantaíocht leis na ceantair (kunta) Kangasala, Lempäälä, Nokia, Pirkkala, Vesilahti, Ylöjärvi, Kuru, Orivesi, agus Ruovesi.

Tá an chathair suite idir dhá loch - Loch Näsijärvi agus Loch Pyhäjärvi. Níl ach ocht méadar déag eatarthu, agus nascann an fánsruth Tammerkoski iad dá chéile i lár na cathrach.

Stair 

Cosúil le Béal Feirste agus Manchain, b'é an línéadach a rinne cathair mhór de Tampere. B'é an tAlbanach Séamas Mag Fhionnlaigh, nó James Finlayson, a bhunaigh monarcha línéadaigh Finlayson i dTampere sa bhliain 1820. Mar sin, is iad an lucht oibre, an tionsclaíocht, gluaiseacht an lucht oibre agus an Sóisialachas a d'fhág a mblas ar stair na háite ar fad. Tháinig tionsclaíocht eile sna sálaí ag an línéadach, go háirithe na ceártaí innealra. Nuair a bhí an línéadach ag borradh i dTampere mar thionscadal, ba nós Suomen Manchester nó Manchain na Fionlainne a thabhairt ar Tampere. Rinneadh "Manse" de Manchester i gcaint na ndaoine, agus sin é an leasainm atá ar Tampere inniu féin. Chuaigh daonra na háite in airde go sciobtha i ndiaidh theacht na tionsclaíochta, agus na scológa ag tarraingt ar an gcathair ar lorg saothair ó na ceantair thuaithe ina timpeall.

Sa bhliain 1918, chuir na Sóisialaigh agus na buirgéisigh cogadh cathartha san Fhionlainn, agus b'i dTampere a cuireadh an cath ba mhó sa chogadh sin. Bhí an troid go dona i gKalevankangas, i Messukylä agus i lár na cathrach. Básaíodh cuid mhór de na Gardaí Dearga i ndiaidh na gcathanna, agus cuireadh breis is deich míle acu i mbraighdeanas.

Oideachas 
Tá dhá ollscoil ag obair i dTampere, Ollscoil Tampere (Tampereen yliopisto) agus Ollscoil Teicneolaíochta Tampere. 

Cathracha agus bailte san Fhionlainn
Michael Dwyer

Náisiúnaí Éireannach ab ea Mícheál Ó Duibhir nó Michael Dwyer (1772 - 23 Lúnasa 1825). Ball de na hÉireannaigh Aontaithe ab ea é, agus bhí sé páirteach in Éirí Amach 1798.

Réabhlóidí 
Nuair a theip ar an Éirí Amach chúlaigh sé le buíon fear go Gleann Imeáil, agus throid siad ar feadh cúig bliana eile i Sléibhte Chill Mhantáin go dtí mí na Nollag 1803, nuair a theip ar éirí amach Robert Emmet i mBaile Átha Cliath.

Bhí ag éirí chomh maith sin le feachtas Uí Dhuibhir go raibh ar na húdaráis bóthar míleata a thógáil ón chathair isteach sna sléibhte, agus cúig bheairic air, sula raibh siad ábalta é a ghabháil. Tar éis mórán eachtraí d'aontaigh Ó Duibhir go ngéillfeadh sé a fhad is go dtabharfaí saorchead dó féin agus dá chuid fear go Meiriceá. Ach cuireadh i bPríosún Chill Maighneann é agus as sin chun na hAstráile é, lena bhean agus a gceathrar clainne.

San Astráil 
Bhí feirm aige ansin, ach bhí deacrachtaí aige leis na húdaráis arís. Cuireadh go hOileán Norfolk é ar feadh tamaill ach tugadh pardún dó agus d'fhill sé ar an fheirmeoireacht.

Bhí sé i gceannas ar na póilíní i gceantar in aice le Sydney, ach briseadh as a phost é mar gheall ar a chuid ólacháin. Bhí teach tábhairne aige ar feadh tamaill chomh maith, ach níor éirigh go maith leis. Bhí talamh á cheannach agus á dhíol aige ansin agus rinne sé go leor airgid chun teach phobail (séipéal) a thógáil. 

D'éag sé ar an 23 Lúnasa 1825. I 1898 nochtadh leacht mór ar a uaigh os comhair 200 míle duine.

Tagairtí 

Dwyer, Michael
Dwyer, Michael
Simón Bolívar

Bhí Simón Bolívar (nó Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Palacios),  24 Iúil 1783 - 17 Nollaig 1830, ina cheannaire réabhlóideach. Bhí ról lárnach ag Bolívar sa pholaitíocht i Meiriceá Theas sa 19ú haois, go háirithe i Veiniséala, Eacuadór, an Bholaiv, Panama agus An Cholóim.

Luathshaol
Rugadh Bolívar i gCaracas, Veiniséala ar an 24 Iúil 1783. Phós sé in 1802 ach fuair a bhean bás laistigh de bhliain agus níor phós sé arís. Bhain sé le teaghlach uasal a tháinig ar dtús as Tír na mBascach, agus rinne siad a saibhreas as mianaigh óir agus copair i Veiniséala ó 1632 i leith. Bhí Bolívar ábalta an saibhreas sin a úsáid chun na cogaí réabhlóideacha i Meiriceá Theas a mhaoiniú. 

Fuair Bolívar a chuid oideachais sa bhaile tar éis dá thuismitheoirí bás a fháil, agus bhí an-tionchar ag duine dá mhúinteoirí, Simón Rodriguez, ar an fhear óg.  

Chuaigh Bolívar chun na Spáinne i 1799 chun bailchríoch a chur ar a chuid oideachais. Ba ann a casadh a bhean, Maria Tereza, air. Chaith sé tamall ag obair do Napoléon Bonaparte.

El Libertador 
D'fhill Bolívar ar Veiniséala i 1807. Bhí sé páirteach sa troid in aghaidh Napoléon nuair a rinneadh rí na Spáinne de Joseph Bonaparte. D'fhógair an 'junta' i gCaracas a neamhspleáchas i 1810. Cuireadh Bolívar go Sasana ar mhisean taidhleoireachta.

I 1813 bhí Bolívar i gceannas ar ionradh míleata ar Veiniséala. Ghabh sé Mérida ar an 23 Bealtaine 1813, agus fógraíodh gurb é an Fuascailteoir (El Libertador) é. Lean cogadh a mhair sé bliana go dtí gur éirigh le Bolívar tír fheidearálach neamhspleách a chruthú darbh ainm Gran Colombia.  

Lean an troid in aghaidh na Spáinne ar feadh na mblianta eile. Saoradh Peiriú in 1824.  

Ar an 6 Lúnasa 1825 cuireadh Poblacht na Bolaive ar bun in ómós do Bolívar, agus scríobh sé bunreacht don tír nua. 

Theastaigh ó Bolívar tír mhór fheidearálach a bhunú a bheadh cosúil le Stáit Aontaithe Mheiriceá ach bhí an oiread sin easaontais ann gur fhógair sé é féin ina dheachtóir ar Gran Colombia i 1828. Lean an t-achrann ar aghaidh áfach. D'éirigh sé as oifig ar an 27 Aibreán 1830. 

Fuair Bolívar bás den eitinn ar an 17 Nollaig 1830.

Tagairtí 

Bolivar, Simon
Bolivar, Simon
Bolivar, Simon
Preispitéireachas

Is éard atá sa Phreispitéireachas ná cineál Protastúnachais agus foirm rialtas eaglaise. Tá na heaglaisí Preispitéireacha i measc na neaglaisí atá bunaithe ar mhúineadh Eoin Cailvín. Tá na Cúig Sola i measc phríomhphrionsabail an Phreispitéireachais .i. sola scriptura (an Bíobla amháin), sola gratia (grásta amháin), soli Deo gloria (an ghlóir do Dhia amháin), sola fide (creideamh amháin), agus solo Christo (i gCríost amháin).

Preispitéireachas timpeall an domhan

Éire 

In Éirinn tá ceithre sainchreideamhail priespitéireach. Oibrigh an eaglais priespitéireach in Éirinn trasna an bPoblacht na hÉireann agus an dTuaisceart Éireann le chéile.

Stair

Féach freisin  
 Reifirméisean

Tagairtí 

Cailvíneachas
Aoife Ní Thuairisg

Is láithreoir teilifíse í Aoife Ní Thuairisg. Rugadh agus tógadh in Indreabhán í. Thosaigh sí ag obair i TG4 i 1997. Sula raibh sí ag obair in earnáil na teilifíse, bhí a gnólacht féin aici, siopa soghluaiste milseán. 

Bhain sí cáil mhór amach mar láithreoir an chláir teilifíse faisin, Paisean Faisean, ar TG4. Ach spreagadh conspóid nuair a tuairiscíodh sna meáin chumarsáide gur dhiúltaigh Ní Thuairisg leagan aerach den chlár a chur i láthair, de bharr an chreidimh reiligiúnaigh atá aici mar dhuine d'Fhinnéithe Iáivé.

Naisc sheachtracha 
 Agallamh le hAoife Ní Thuairisg ar Beo.ie in Aibreán 2006

Tagairtí 

Láithreoirí teilifíse Éireannacha
Daoine beo
Nicolae Ceaușescu

Bhí Nicolae Ceaușescu (26 Eanáir, 1918 - 25 Nollaig, 1989) ina cheannaire cumannach ar an Rómáin idir 1965 agus a bháis sa bhliain 1989. Cuireadh Ceaușescu chun bás ar Lá Nollag, 1989 tar éis Réabhlóid na Rómáine 1989.

Tagairtí 

Ceannairí Cumannacha
An Rómáin
Daoine a rugadh i 1918
Básanna i 1989
Phoenix, Arizona

Is é Phoenix an phríomhchathair Arizona sa Stáit Aontaithe Mheiriceá. Is é freisin an 5ú cathair is mó daonra sa tír, agus an chathair is mó sa stát. Tá sí ar an bpríomhchathair stáit is mó daonra i Meiriceá agus an 3ú cathair is mó achair sa tír (tá Juneau, Alasca agus Cathair Oklahoma níos mó). Sa bhliain 2016, bhí 1,615,017 duine ina gcónaí sa chathair, agus bhí 4.3 milliíun duine san achar ardchathrach (sa bhliain 2010). Is é an phríomhchathair stáit amháin le daonra níos mó ná aon mhilliún cónaitheoirí. Tá Phoenix suite i gContae Maricopa, i lár an stáit.

Aeráid 
Tá aeráid Phoenix te agus tirim. Meán-uasteocht an lae 40.0 °C (104.0 °F) i mí Iúil agus meán-íosteocht na hoíche 6.1 °C (43.0 °F) i mí Eanáir. Is iad 50.0 °C (122.0 °F) an teocht is airde riamh sa chathair agus -8.3 °C (17.0 °F) an teocht is ísle ó thosach annálacha na haimsire.

Tagairtí

Naisc sheachtracha

Achar cathrach Phoenix
Arizona
Cathracha in Arizona
Príomhchathracha na SAM
Lárionaid daonra in Arizona
Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Cathracha sna Stáit Aontaithe
Cathracha atá lonnaithe sa ghaineamhlach
Cathracha is mó daonra sna Stáit Aontaithe
Cathracha is mó achair sna Stáit Aontaithe
Breandán Ó Doibhlin

Is urscéalaí, drámadóir, criticeoir, agus ollamh Éireannach é Breandán Ó Doibhlin. Rugadh é i dTír Eoghain i 1931. Bhí sé ina Ollamh le Fraincis i Maigh Nuad agus bhí an-bhaint aige le scoil chritice nua sa Ghaeilge. Néal Maidine agus Tine Oíche (1964) agus An Branar gan Cur (1979) na saothair is cáiliúla dá chuid. 

Is ceannródaí i gcritic na Gaeilge é Breandán Ó Doibhlin. Bhunaigh sé Scoil Chritice Mhá Nuad, a chuir corr i gcinniúint léirmheastóireacht litríocht na Gaeilge.

Saol 

Rugadh Breandán Ó Doibhlin i gContae Thír Eoghain sa bhliain 1931, agus d’fhreastail sé ar Choláiste Cholmcille i nDoire.  Fuair Ó Doibhlin oiliúint mar shagart i gColáiste Phádraig Mhá Nuad agus sa Róimh.  Tar éis dó iar-chéimeanna a chur i gcrích i bPáras agus i mBaile Átha Cliath, ceapadh mar Ollamh le Fraincis é i gColáiste Phádraig Mhá Nuad. 

Bhí sé ina Uachtarán ar Choláiste na nÉireannach i bPáras. 

Chevalier de l’Ordre National du Mérite agus Commandeur de la Légion d’Honneur atá ann de thairbhe a chuid oibre ar mhaithe le coibhneas cultúir na hÉireann agus na Fraince.

Litríocht 
Fáisceadh Scoil Chritice Mhá Nuad as an tuiscint a fuair Ó Doibhlin nuair a scríobh sé a chéad úrscéal, Néal Maidine agus Tine Oíche (1964), nach raibh treoir leitheoireachta nó scoil chritice ar bith ann don Ghaeilge.  Chonacthas don Doibhlinneach gur chuir sé sin bac ar leitheoirí litríocht na Gaeilge.

Bhí an Doibhlineach ina eagarthóir agus aistritheoir le tiontú Gaeilge Chaiticiosma na Vatacáine. 

Bhunaigh sé an Scoil Chritice Mhá Nuad sna seascaidí in éineacht le scoláirí agus sagairt a bhí i Má Nuad.  Thuill an scoil aitheantas mar acmhainn tábhachtach léirmheastóireachta.  Breathnaigh ar an ghearrthóg seo ina labhraíonn Breandán Ó Doibhlin faoina shaothar féin agus faoi Scoil Chritic Mhá Nuad.

Níos déanaí, scríobh sé An Branar gan Cur (1979), Aistí Critice agus Cultúir, Iníon Mhaor an Uachta, Gargantua, Manuail de Litríocht na Gaeilge Iml 1-5, srl.

D'aistrigh sé cuid mhór ábhair ón Fhraincis go Gaeilge, ina measc saothar le Rabelais agus La Fontaine.

Tháinig Festschrift amach i 1996-1997, Féilscríbhinn an Doibhlinigh san Irisleabhar Mhá Nuad (383 lch).

Saothar 
Aistí Critice agus Cultúir,

An Branar gan Cur (1979)

Fabhalscéalta La Fontaine, Breandán Ó Doibhlin a d’aistrigh, Coiscéim, 1997.

Gargantua

Iníon Mhaor an Uachta

Manuail de Litríocht na Gaeilge. Faisicil 1 - Ar imeall an Choncais, 1500 ar aghaidh

Manuail de Litríocht na Gaeilge. Faisicil 2

Manuail de Litríocht na Gaeilge. Faisicil 3

Manuail de Litríocht na Gaeilge. Faisicil 4

Manuail de Litríocht na Gaeilge. Faisicil 5

Néal Maidine agus Tine Oíche (1964)

srl srl

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1931
Daoine beo
Daoine as Contae Thír Eoghain
Cultúr na Fraince
Sagairtí Caitliceacha ón 20ú haois
Scríbhneoirí Gaeilge
Aistritheoirí Gaeilge
The Podge and Rodge Show

Clár siamsaíochta Éireannach do dhaoine fásta é The Podge and Rodge Show a craoladh dé Luan agus dé Máirt ar RTÉ 2. Cuireann dhá phuipéid i láthair é: Podge agus Rodge, agus is í Lucy Kennedy an "leas-láithreoir" ar an gclár. 

Is clár coiméideach é, ina ndéantar agallamh le daoine cáiliúla agus cuirtear ceisteanna drochbhéasacha orthu a chuireann náire ar na daoine faoi agallamh ó am go chéile. I measc na ndaoine a bhí ar an gclár bhí Bláthnaid Ní Chofaigh, Dicky Rock, Síle Seoige agus Keith Duffy.

I rith an chláir bíonn cluichí ar siúl leis an lucht féachana, agus bíonn Lucy Kennedy amuigh ar na sráideanna i mBaile Átha Cliath ag déanamh suirbhéanna do Phodge agus Rodge.

Thosaigh Podge agus Rodge amach ar The Den le Ian Dempsey sna 1990í agus chuaigh siad go A Scare at Bedtime with Podge and Rodge sa bhliain 1999, ach tá an sean-chlár críochnaithe inniu. Sa bhliain 2006 craoladh seó beo de chuid Podge & Rodge i Vicar Street darbh ainm Desperate for Housewives.

Tagairtí 

Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2006
Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 2010
Cláir Teilifíse Éireannacha
Cláir RTÉ
Cláir Cainte
Cláir siamsaíocht
Cláir Ghrinn
Tenochtitlán

Ba chathair ársa sa ghleann láir i Meicsiceo í Tenochtitlán, príomhchathair impireacht na nAstacach. Bunaíodh í timpeall 1345. Bhí an chathair lonnaithe ar oileán i lár Loch Texcoco. Bhí idir 200,000 is 300,000 duine ina gcónaí ann nuair a tháinig na Spáinnigh faoi stiúir Hernán Cortés ar an áit i 1520. 

Bhí ar na Spáinnigh teitheadh ón chathair ar an 30 Iúil 1520, an oíche ar a thugtar noche triste nó oíche brónach. Tháinig siad ar ais i 1521 agus ghabh Cortés an chathair tar éis léigear 3 mhí agus ghabh sé Cuauhtémoc, ceannaire na nAstacach. Scrios na Spáinnigh an chathair is bhunaigh siad Cathair Mheicsiceo ar an áit.

Tagairtí 

Meicsiceo
An Háig

Is í an Háig an phríomhchathair ar an Ollainn Theas san Ísiltír. Tá 500 000 duine (ó 1 Meán Fómhair 2011) ina gcónaí ann agus is í an tríú chathair is mó san Ísiltír, i ndiaidh Amstardam agus Rotterdam. Tá an Háig lonnaithe in iarthar na hÍsiltíre, i lár chomhchathair Haaglanden agus i gcúinne thiar theas de chuid na comhchathrach níos mó ar a dtugtar "Randstad". 

Tá an Háig mar shuíomh do rialtas, parlaimint agus Cúirt Uachtarach na hÍsiltíre, mar aon le Comhairle an Stáit, ach ní príomhchathair na hÍlstíre í os rud é gurb é Amstardam príomhchathair na tíre ó thaobh an bhunreachta de. Tá Rí Willem-Alexander na hÍsiltíre ina cónaí in Huis ten Bosch agus oibríonn sí i bPálás Noordeinde san Háig. Tá na hambasáidí eachtracha uile agus 150 eagraíocht idirnáisiúnta lonnaithe sa chathair, lena n-áirítear an Chúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta agus an Chúirt Choiriúil Idirnáisiúnta. Dá bhrí sin, is ceann de na príomhchathracha a óstálann na Náisiúin Aontaithe (in éineacht le Nua-Eabhrac agus leis an nGinéiv) í an Háig.

Stair 

Bunaíodh an Háig timpeall na bliana 1230 nuair a cheannaigh Floris IV, Cunta na hOllainne, talamh feadh linne (ar a dtugtar "Hofvijver" faoi láthair) d'fhonn cónaí seilge a thógáil. Sa bhliain 1248, shocraigh William II, Cunta na hOllainne agus Rex Romanorum, an cónaí a shíneadh go pálás. Fuair sé bás sa bhliain 1256 roimh an pálás a chur i gcrích, ach chríochnaigh a mhac Floris V codanna den phálás agus is é an Ridderzaal (Halla na Ridirí), atá fós ann faoi láthair, an chuid is suntasaí. Baintear úsáid as fós le haghaidh ócáidí polaitiúla, ar nós óráid bhliantúil an mhonairc ón ríchathaoir. Ón 13ú haois ar aghaidh, bhain cuntaí na hOllainne úsáid as an Háig mar a n-ionad riaracháin agus a gcónaí agus iad san Ollainn.

Ainm agus stádas 

Luadh an Háig don chéad uair mar 'Die Hage' i ndoiciméad ó 1242. Sa chúigiú haois, úsáideadh an teideal níos foirmiúla 'des Graven hage', sin 'coill an chunta' go litriúil. Mar sin, bhí fochialla ar nós 'fál an chunta, clós príobháideach nó tailte seilge' ag baint leis. Úsáideadh 's Gravenshage go hoifigiúil don chathair ón 17ú haois ar aghaidh. Faoi láthair, ní úsáidtear an teideal seo ach i ndoiciméid oifigiúla. Baineann an chathair féin úsáid as "Den Haag" i ngach cumarsáid eile.

Tíreolaíocht 

Tá ocht gceantar (stadsdelen) oifigiúla san Háig. Tá siad roinnte i gcodanna níos lú (wijken).
 Escamp
 Haagse Hout
 Laak
 Leidschenveen-Ypenburg
 Loosduinen
 The Hague Center
 Scheveningen
 Segbroek

Naisc Sheachtracha 

 Suíomh gréasáin oifigiúil na cathrach (As Ollainnis agus Béarla)

Tagairtí 

Háig, An
An Ísiltír
Amstardam

Is í Amstardam príomhchathair agus limistéar bhardasach is mó na hÍsiltire. Tá an chathair, dárb an t-ainm "Mokum" i gcanúint Amstardama (tágtha as an teanga Giudáis), i gcúige Ollainn Thuaidh, ar bhruach na habhann Amstal agus cois an Oibh. Bunaíodh í san 12ú haois mar shráidbhaile beag iascaireachta. Dhíorthaigh ainm na cathrach ó dhamba ("dam" in Ollainnis) amháin san Amstal ón 13ú haois. Fuair an bhaile cearta cathrach timpeall ar 14ú haois agus d'fhás go ceann de na cathracha tráchtála ar fud an domhain i Ré Órga na hOllainne. Ón deireadh na 16ú haois tháinig fús na daonra ar shíntí na cathrach. Mar sin de, thógadh fáinne na canálacha, a bhfuil ar an liosta UNESCO d'oidhreacht na cruinne agus iad ina ndíol spéise amháin na cathrach. Díolaí spéise eile atá músaeim, mar Ard-mhúsaem na hÍsiltíre, Músaem Cathrach, Músaem Van Gogh, Teach Áine Fráinc, na Ballaí. Tá clú agus cáil ar Amstardam mar gheall ar na dlíthe liobrálacha atá ann maidir le drugaí agus gnéas. Tá dá ollscoilte in Amstardam agus cónaítheoirí le naisiúntaí is dífriúla sa chruinne aici. Níl Parlaimint na hÍsiltíre suite in Amstardam; tá sí suite san Háig. 

Ar an chéad Eanáir 2012, bhí limistéar bhradasach Amstardama ina comhaireamh 790,044 cónaítheoirí. Lena ceirtleáin bhí timpeall 1.1 milliún daoine ina gcónaí in Amstardam ar feadh Lúnasa 2010 agus mar gheall ar sin, tá Amstardam i dtéarmaí daonra an chathair is mó san Ísiltír. Tá 2.3 milliún daoine ina gcónaí i Réigiún Amstardama, a n-áirítear measc nithe Almere, An Ghaoth, Sánstáit agus Puirmeirint. Tá Amstardam cathair amháin de Cathracha Teorann freisin. Roinneadh Amstardam i seacht gcuideanna cathrach, a bhí roinnte i gcomharsanachtaí eile.

Gailearaí

Tagairtí 

Cathracha san Ísiltír
An Ísiltír
Amstardam
Ollainn Thuaidh
An Meánoirthear

Is réigiún tíreolaíochta é An Meánoirthear. Is téarma ginireálta í seo, agus tá a lán tuairimí eile éagsúla faoin sainmhíniú.

Liosta tíortha 
Is iad na tíortha atá páirteach sa réigiún seo go traidisiúnta ná:
  Bairéin
  An Chipir
  An Éigipt
  An Tuirc
  An Iaráin 
  An Iaráic
  Iosrael
  An Iordáin
  Cuáit
  An Liobáin
  Óman
  Catar
  An Araib Shádach
  An tSiria
  Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha
  Poblacht Éimin
  Stát na Palaistíne (An Bruach Thiar agus Stráice Gaza)

Meánoirthear, An
Lionel Messi

Is imreoir peile idirnáisiúnta Airgintíneach é Lionel Andrés Messi (rugadh 24 Meitheamh, 1987 i Rosario, an Airgintín). D'imir sé le Newell's Old Boys ina chathair dhúchais ach bhog a thuismitheoirí go Barcelona agus é 11 bliain d'aois chun cóir a fháil ar mhí-eagar easpa hormón a bhí aige. Bhain sé páirt i dtriail don Barcelona agus é 13 bliain d'aois. Bhí sé chomh maith sin go raibh sé ag imirt do Barcelona B, an dara foireann, go luath ina dhiaidh sin. Fuair sé níos mó ná cúl ann mar mheán. D'imir sé a chéad chluiche don chéad fhoireann i nDeireadh Fómhair 2004 i gcoinne Espanyol agus fuair sé a chéad chúl i gcoinne Albacete ar an 1 Bealtaine 2005.

Tagairtí 

Imreoirí sacair na hAirgintíne
Daoine a rugadh i 1987
Daoine beo
Mark van Bommel

Is iar-imreoir sacair idirnáisiúnta Ollannach é Mark van Bommel (rugadh ar an 22 Aibreán 1977 i Maasbracht, san Ísiltír). D'imir sé le F.C. Barcelona, PSV Eindhoven, Bayern Munich, agus F.C. Internazionale Milano. Bhí sé ag imirt le PSV Eindhoven arís sa bhliain 2013 nuair a d'fhógair sé go raibh sé le héirí as an sacar.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1977
Imreoirí sacair na hÍsiltíre
Daoine beo
Frank Rijkaard

Is traenálaí agus iar-imreoir peile Ollannach é Franklin Edmundo Rijkaard (rugadh ar an 30 Meán Fómhair, 1962 é, in Amstardam, an Ísiltír). D'imir Rijkaard do Ajax Amsterdam, Real Zaragoza agus Milan, agus d'imir sé 73 uair don fhoireann idirnáisiúnta Ollannach, ag scóráil 10 gcúl.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1962
Traenálaithe sacair
Daoine beo
Eas Niagara

Is sraith easa móra é Eas Niagara (suíomh: 43°4′54.68″N, 79°4′19.5″W) atá suite ar an abhainn Niagara in oirthuaisceart Mheiriceá Thuaidh, ar an teorann idir na Stáit Aontaithe agus Ceanada. Tugtar an t-ainm Chutes Niagara dó as Fraincis. Is é an t-eas is láidre sna Stáit Aontaithe, agus b'fhéidir an ceann is cáiliúla ar an domhain.

Féach freisin 
 Eas Iguazu

Tíreolaíocht Cheanada
Tíreolaíocht na Stát Aontaithe
Easanna
Mosc

Is áit adhartha na Moslamach, lucht leanúna an reiligiúin Ioslam, é mosc. De ghnáth, úsáideann na Moslamaigh an t-ainm Arabach masjid (Araibis: مسجد). Is é an Masjid al-Haram mosc i Meice, An Araib Shádach an chéad mosc a bunaíodh.

Moscanna
Fíon

Is deoch meisciúil é fíon a déantar as caora finiúna agus sú na gcaor eile. Ídíonn giosta an siúcra sna caora agus déanann eatánól agus dé-ocsaíd charbóin de.

Tá stair fhada ag an bhfíon a théann siar na blianta chuig tús na staire scríofa. Is é an t-iarmsma fíona is mó cáil atá ar fáil ón réamhstair ná crúsca fhíon as an 5ú míle roimh Chríost. Ach más é sin an déantán is sine atá fágtha againn ó thraidisiún shaothrú an fhíona, is cinnte go dtéann an cultúir sin i bhfad níos faide siar sa stair ná sin.

Bhí fíon a shaothrú san Ais, san Ioráin, sa tSeoirse agus níos déanaí, san Éigipt chomh maith, ní nach ionadh. Bhí fíon fairsing san Impireacht Rómhánach agus mar gheall ar sin, i mbeagnach gach áit san Eoraip. 

Sa lá atá inniu ann, tá fíon á shaothrú i go leor tíortha ar fud an domhain. Tá clú ar tháirgí fíona thíortha na hEorpa: is iad an Fhrainc, an Spáinn, an Ghearmáin, an Ostair, an Ungáir agus an Phortaingéil a shaothraíonn an chuid is mó d'fhíon na hEorpa, agus is ag an Fhrainc atá an sciar is mó den mhargadh.

Tá fíon á tháirgead i dtíortha eile ar fud na cruinne, go háirithe i gCalifornia i Meiriceá Thuaidh, sa tSile agus san Airgintín i Meiriceá Theas, agus san Astráil.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Deochanna
Fíon
Hóiméar

Ba fhile Gréagach é Hóiméar a creidtear a scríobh an Íliad (Ἰλιάς) agus an Odaisé (Ὀδύσσεια). Rinne Monsignor Pádraig de Brún aistriúchán ar Odaisé Hóiméir, ina iomláine, agus is ceann de na saothair is spéisiúla agus is cumasaí riamh i genre an aistriúcháin Gaeilge.

Tagairtí 

Scríbhneoirí
Litríocht na Gréige
Daoine dalla
Juliano Belletti

Is iar-imreoir sacair é Juliano Belletti (rugadh 20 Meitheamh 1976 i Cascavel, an Bhrasaíl). D'imir sé le Chelsea. Thosaigh sé ag imirt le Cruzeiro na Brasaíle i 1993. Síníodh é do Bharça sa bhliain 2004.
Is cúlaí é.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1976
Daoine beo
Oleguer Presas

Is iar-imreoir sacair Spáinneach é Oleguer Presas Renom (rugadh 2 Feabhra 1980 Sabadell, i gCúige Barcelona) a d'imir mar chúlaí do F.C. Barcelona agus Ajax Amsterdam. Níl aon imní air a chuid tuairimí polaitiúla a chur i láthair. Rinne sé staidéar ar an eacnamaíocht in Universitat Autònoma de Barcelona.

Tagairtí 

Imreoirí sacair na Spáinne
Daoine a rugadh i 1980
Daoine beo
Manaus

Cathair sa Bhrasaíl is í Manaus. Tá sí suite in iarthuaisceart na tíre ar an abhainn Negro agus is í príomhchathair an Stát Amazonas. Is port tábhachtach í. Tá 2,020,301 duine ina gcónaí i Manaus agus 2,316,173 ina gcónaí sa cheantar cathrach. (daonáireamh 2010).

Stair 
Thosaigh Manaus mar dún beag, São José da Barra, sa bhliain 1669 le lonnaitheoirí Portaingéalacha. Ar 13 Samhain 1832, fuair an áit stádas baile leis an ainm Manaus. Tagann an ainm ón treibh dúchasach Manaós, seasann é ar Máthair Dé i dteanga áitiúil. Ar 24 Meán Fómhair 1848, fuair Manaus stádas cathrach leis an ainm Cidade da Barra do Rio Negro. Sa bhlain 1856, bhfuair an áit Manaus ar ais mar ainm. 

Cathracha sa Bhrasaíl
Cathracha
Albert Jorquera

Is iar-imreoir sacair Catalónach é Albert Jorquera Fortiá (rugadh ar an 3 Márta 1979 é i mBescanó (Girona). D'imir sé mar chúl báire le F.C. Barcelona, agus ina dhiaidh sin le Girona. D'éirigh sé as an spórt sa bhliain 2010.

Tagairtí 

Imreoirí sacair na Spáinne
Daoine a rugadh i 1979
Daoine beo
Joan Gamper

Ba bhunaitheoir an chlub sacair F.C. Barcelona é Hans-Max Gamper Haessig, a raibh aithne air sa Chatalóin mar Joan Gamper. Ba fhear spórtúil é ar fad a shaoil.

Luathshaol 
Rugadh é sa chathair Éilvéiseach Winterthur ar 22 Samhain 1877.  Ba rothaí é i Zurich ó bhí sé 12 bliain d'aois, ach d'éirigh sé as an rothaíocht agus dhírigh sé é féin ar an bpeil. Bhog sé ón Eilvéis go Lyon na Fraince i 1897, áit a d'imir sé rugbaí.

Barcelona 
I 1899 bhog sé go Barcelona agus chuir sé aithne ar na heachtranniagh eile a bhí ag cur fúthu sa chathair. 

Chinn sé ar chlub sacair a bhunú. Chuir sé fógra san iris Los Deportes ag lorg imreoirí dá chlub nua. Ar an 29 Samhain, bunaíodh Football Club Barcelona sa Gimnàs Solé ar an sráid Montjuïc del Carme uimhir 5. 

Ba iad dathanna chathair Zurich  a phioc na bunaitheoirí don chlub - dearg agus gorm.

D'imir Gamper don chlub ó 1899 go 1903. Ina dhiaidh sin, chaith sé sealanna ina uachtarán ar an gclub. 
Chuir Gamper lámh ina bhás féin ar an 30 Iúil 1930; bhí sé 53 bliain d'aois.

Tagairtí 

Gamper,Joan
Gamper,Joan
Gamper,Joan
Gamper,Joan
Pará

Stát de chuid na Brasaíle is ea Pará atá suite i dtuaisceart na tíre. Is í Belém an phríomhcathair agus is í Ana Júlia an Gobharnóir. Is iad Amapá, Maranhão, Tocantins, Mato Grosso, Amazonas agus Roraima na stáit in aice láimhe. Tá teorainn aici le Suranam agus leis an Ghuáin. Tá 5,181,570 duine ina gcónaí sa stát. 

Stáit na Brasaíle
Johan Cruyff

Iar-imreoir agus traenálaí peile Ollannach é Hendrik Johannes Cruijff, a bhfuil aithne air go hidirnaisiúnta mar Johan Cruyff (Amstardam, 25 Aibreán 1947 – Barcelona 24 Márta 2016). Glactar leis gur é an t-imreoir Ollannach ba fhearr riamh. Scríobhtar a sloinne bunaidh Cruijff leis an nguta Ollainnise «ij», nach bhfuil ann i go leor teangacha eile ar nós an Béarla, Spáinnis agus Fraincis. Mar sin, scríobhadh an sloinne Cruijff go hidirnaisiúnta mar Cruyff.

Beathaisnéis 
Chaith Cruyff a óige ag imirt le liathróid peile. Agus é 10 mbliana d'aois, tógadh isteach sa chlub Ajax Amsterdam in éineacht le 300 páiste eile. Fuair a athair bás agus é 12 bliana d'aois agus b'éigean dó éirí as an bpeil ar feadh tamaill. Dhá bhliain ina dhiaidh sin, fuair sé cara nua i gcruth choimeádaí páirce Ajax agus chabhraigh sé leis ina chuid oibre.

Clubanna mar imreoir 
 1964-1973: Ajax Amsterdam
 1973-1978: F.C. Barcelona
 1978-1979: Los Angeles Aztecs 
 1979-1981: Washington Diplomats 
 1981-1982: Levante UD 
 1982-1983: Ajax Amsterdam
 1983-1984: Feyenoord

Clubanna mar thraenálaí 
 1985-1988: Ajax Amsterdam
 1988-1996: F.C. Barcelona

Tagairtí 

Imreoirí sacair na hÍsiltíre
Traenálaithe sacair
Daoine as Amstardam
Daoine a rugadh i 1947
Básanna in 2016
Hamburg

Is é Hamburg (Gearmáinis Íochtarach: Hamborg) an dara chathair is mó sa Ghearmáin. Tá sí suite i dtuaisceart na tíre, idir Schleswig-Holstein agus Niedersachsen, ach ní bhaineann sí le ceachtar den dá stát sin, nó tá an chathair féin ina stát feidearálach de chuid na Gearmáine. Sin é an tuige go dtugtar "Cathair Shaor agus Hainseatach Hamburg" uirthi go hoifigiúil, nó Freie und Hansestadt Hamburg.

Tíreolaíocht agus stair 
Tá an chathair roinnte i seacht gceantar riaracháin (Bezirke), mar atá: Nord, nó an Tuaisceart; Eimsbüttel, Altona, Harburg, Bergedorf, agus Mitte, nó 
Lár na Cathrach.

Tá Hamburg ar an gcuan is mó sa Ghearmáin, rud a d'fhág a shliocht ar an áit riamh. Bhí pobal Síneach agus go leor pobail eachtrannacha eile i Hamburg i bhfad sular tosaíodh ag caint ar an "ilchultúrachas". Ón taobh eile de, leis na mairnéalaigh, tháinig an meirdreachas, agus is dócha gurb é ceantar na gclubanna oíche is na ndrúthlann, St. Pauli, an logainm is aithnidiúla sa chathair, i measc mhuintir na dtíortha coimhthíocha. B'ansin a thosaigh na Beatles ag teacht i láthair mar cheoltóirí, nuair a bhí siad ag seinm sa Star-Club ar phríomhshráid na ceathrún deirge, Die Grosse Freiheit. 

Is follasach gur lárionad tábhachtach cultúir í an chathair seo freisin.

Daoine 
B'as Hamburg do go leor scríbhneoirí nó ealaíontóirí clúiteacha:

 Wolfgang Borchert, file an tsíochánachais agus iar-shaighdiúir an airm Ghearmánaigh a fuair bás le heitinn go gairid i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda. B'é an dráma úd Draußen vor der Tür ("Amuigh ar an Tairseach") a thabhaigh a cháil iarbháis dó, agus é suite i Hamburg.

 Cé gur i München a rugadh é, is i Hamburg a d'fhás an aisteoir clúiteach Moritz Bleibtreu aníos.

 B'as Hamburg do na cumadóirí Johannes Brahms, Felix Mendelssohn Bartholdy agus Gustav Mahler.

Gailearaí

Naisc sheachtracha 
 Wikivoyage - Hamburg (en)
 Hamburg - Suíomh oifigiúil

Tagairtí 

Cathracha na Gearmáine
Stáit na Gearmáine
Football Club Internazionale Milano

Is club peile Iodálach é Football Club Internazionale Milano, ar a dtugtar Internazionale nó Inter de ghnáth. Imríonn dhá chlub ó chathair Mhilano i Serie A: Inter agus Milan. 44 ball de Mhilan a bhunaigh Inter sa bhliain 1908 toisc nár ghlacadar le forlámhas na n-Iodálach i Milan. Is é Inter an t-aon chlub amháin a d'imir i ngach séasúr Serie A. Tá sé ar an dara club is rathúla sa sraith: tá ocht gcraobh déag buaite aige. Bhuaigh Internazionale Corn na hEorpa sna blianta 1964, 1965 agus 2010.

Liosta trófaí

Náisiúnta 
 Serie A: 19
1909/10, 1919/20, 1929/30, 1937/38, 1939/40, 1952/53, 1953/54, 1962/63, 1964/65, 1965/66, 1970/71, 1979/80, 1988/89, 2005/06, 2006/07, 2007/08, 2008/09, 2009/10, 2020/21

 Coppa Italia: 6
1938/39, 1977/78, 1981/82, 2004/05, 2005/06, 2009/10

 Supercoppa italiana: 4
1989, 2005, 2006, 2008

Idirnáisiúnta 
 Corn na hEorpa: 3
1963/64, 1964/65, 2009/10

 Corn idir-ilchríochach: 2
1964, 1965

 Corn UEFA: 3
1990/91, 1993/94, 1997/98

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil an chlub

Clubanna sacair na hIodáile
Alex Ferguson

Bainisteoir agus iar-imreoir sacair Albanach is ea Sir Alex Ferguson OBE (rugadh Alexander Chapman Ferguson ar 31 Nollaig, 1941 i nGovan, Glaschú). Bhí Ferguson ina bhainisteoir ar Manchester United F.C. ó 1986, agus is é an bainisteoir is rathúil i sacar Sasanach. Bhí Ferguson ina bhainisteoir freisin leis na foirne Albanacha Aberdeen F.C., East Stirlingshire, St. Mirren agus an fhoireann náisiúnta féin ar feadh tamaill, tar éis báis Jock Stein.

Bhí tréimhse beagán rathúil ag Ferguson mar imreoir níos luaithe, ag imirt le Queen's Park, St. Johnstone, Dunfermline AFC, agus Falkirk. D'fhógair go raibh sé le héirí as Manchester United sa bhliain 2013.

Ferguson, Alex
Ferguson, Alex
Ferguson, Alex
Daoine beo
Daoine as Glaschú
Denis Irwin

Is iar-imreoir sacair Éireannach é Denis Irwin a rugadh i gCorcaigh ar 31 Deireadh Fómhair, 1965. Bhí rath ag Irwin ina pheileadóir le Manchester United F.C. i Sasana, agus le Foireann náisiúnta sacair Phoblacht na hÉireann. 

D'fhág Irwin na Red Devils sa bhliain 2002, agus d'ímir sé leis an bhfoireann Wolverhampton Wanderers go dtí 2004. Níos luaithe, thosaigh sé ag imirt le hOldham Athletic agus Leeds United F.C. Chuaigh sé go Old Trafford sa bhliain 1990.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Imreoirí sacair na hÉireann
Daoine a rugadh i 1965
Daoine beo
Old Trafford

Is staid na foirne sacair Sasanaí Manchester United F.C. é Old Trafford, atá suite i dTrafford, Manchain. Is é an staid sacair is mó sa tír. B'é iarimreoir Bobby Charlton a thug an leasainm cáiliúil “Theatre of Dreams” air. Imríodh Cluiche Ceannais UEFA in Old Trafford sa bhliain 2003, ina raibh an bua ag A.C. Milan.

Stair 
An mead is mó daoine a bhí ag Old Trafford n á ‘Wolverhampton Wanderers’ agu ‘Grimbsy town’ d’imir na FA cluiche leathcheannais í 1939 le 76,962 daoine ag an staid. An tinreamh ab ísle a bhí ann ná 13 duine, nuair a d’imir Stockport County agus Leicester City sa bhliain 1921. Ó 1941 go 1949 rohn an chlub ‘Maine Road’ le Manchester City mar ghaolar eitleáin gearmánacha. Thit bumaí ar Old Trafford sa dara cogadh domhanda.  Ba é ailtire Albanach darbh ainm ArchibaldLeitch a thóg Old Trafford. Bhí an tintreamh ab ísle ná 13 nuair a d’imir ‘Stockport County’ agus ‘Leicester city’ I roínn. Ó 1993, tá an foireann Manchester United ag rith an tollán dearg a imirt amach.

Óstáil Mórimeachtaí Spóirt 

 1966 FIFA World Cup
 1995 Rugby League World Cup
 UEFA Euro 1996
 2003 UEFA Champions League Final
 2012 Olympic Football Tournament
 2013 Rugby League World Cup
 UEFA Woman's Euro 2022
 2021 Rugby League World Cup

Staideanna spóirt i Sasana
Aachen

Cathair i dTuaisceart na Réine agus an Viostfáil, an Ghearmáin is ea Aachen (Fraincis Aix-la-Chapelle, Ollainnis Aken, Laidin Aquisgranum, Ripuaris Oche). Tá an chathair suite ar an dteorann leis an Ísiltír agus an mBeilg, 65km taobh thiar de Cologne. Tá 257,089 duine ina gcónaí sa chathair (2005).

Tá institiúid teicneolaíochta, RWTH Aachen, suite sa chathair, agus tar éis tamaill, fásadh tionscail ríomhaire agus bógearraí timpeall uirthi.

Stair 
Cheap na Rómhánaigh an t-ainm Aquis-Granum ar na fuaráin sulfar the in Aachen. Chaith Charlemagne Nollaig in Aachen i 768, agus 20 bliain ina dhiaidh sín, thóg sé séipéal ann agus níos déanaí rinne Ardeaglais Aachen de. Chaith Charlemagne bunús geimhreadh ann idir 800 agus a bhás i 814. Adhlacadh é san ardeaglais. 

I 936, corónaíodh impire é Otto I san ardeaglais. Corónaíodh Rí na Gearmáine iad na Impirí Naofa Rómhánach in Aachen as sin amach go dtí 1531 nuair a corónaíodh é Ferdinand I ann.

I rith na Meánaoiseanna, B'é Aachen ceann de na cathracha is mó san impireacht. D'fhan Aachen ina shaorchathair laistigh den Impireacht Naofa Rómhánach.

Tar éis an Chogaigh Tríocha Bliain, bhí tábhacht réigiúnach ach amháin agie.

Tagairtí 

Cathracha na Gearmáine
Margrethe II na Danmhairge

Is í Margrethe II (rugadh Margrethe Alexandrine Þórhildur Ingrid ar 16 Aibreán, 1940) banríon agus ceannstát na Danmhairge. 

Rugadh i bPálás Amalienborg i gCóbanhávan í, iníon leis an bPrionsa Corónach Frederik agus leis an mBanphrionsa Corónach Ingrid. D'fhreastail sé ar ollscoileanna éagsúla, Girton College i gCambridge 1960–61, ollscoil Aarhus 1961–1962, ab Sorbonne 1963, agus an London School of Economics 1965. Phós sí Francach, Henri Marie Jean André de Laborde de Monpezat, ar an 10 Mí an Mheithimh 1967. Tá beirt mhac acu, Frederik agus Joachim. Tháinig Margrethe i gcoróin ar an 14 Eanáir, 1972.

Tagairtí 

An Danmhairg
Daoine a rugadh i 1940
Daoine beo
Monarcaí
Tonnmharcaíocht

Is spórt uisce é tonnmharcaíocht ( surfáil nó marcaíocht mhaidhme uaireanta). Cleachtaítear é in agus ar roinnt soithí éagsúla. Ina measc tá clár maidhme, clár colainne, clár seoladh, cadhc, currach, agus fiú tocht ghaoth. Is é an bun-phrionsabal céanna a úsáidtear , brúnn fuinneamh na maidhme an marcach ar aghaidh.

Stair 
Tá stair an spóirt ársa seo chomh rúndiamhrach leis an spórt é féin. Níl a fhios go baileach cén áit ar ghineadh cultúr an spóirt chultais seo. Luath nó mall is cinnte gur tháinig feasacht chúrsaí mara ar aon dream a chur chun farraige riamh. Cosmuintir tír s'againn féin ina measc. Mhúnlaigh siad a gcuid currachaí agus naomhóga ag braith ar an gceantar farraige a raibh siad ar fónamh. Cinnte bhí an fheasacht chéanna de dhíth ar mhuintir chladaigh iarthair na hAfraice agus Peiriú. Go deimhin thug a sinsir siúd adhradh do mhaidhmeanna. Pé scéal tá rian an chultúr marcaíocht mhaidhme greanta go smior i gcultúr na hoileáin Hawai'i. Is gairdín pharthais iad na hoileáin chéanna don mharcach maidhme. Tá siad suite i gcroílár an Aigéin Chiúin gan foscadh ó suaitheadh na farraige móire. Ní nach ionadh mar sin gur ann a tháinig fás agus borradh faoin spórt seo. Ní amháin gur chleacht gnáthmhuintir na n-oileán an marcaíocht mhaidhme ach is cosúil gur deasghnáth ríoga a bhí ann chomh maith. Ba ag na taoisigh a bhí ceart a bhealaigh ar na maidhmeanna. Ba le theacht an Captaen James Cook chuig na hoileáin seo i 1778 a tháinig muintir na hEorapa agus muintir an domhain mhóir ar an spórt.

Clár maidhme 
In ainneoin tuiscint forleathan i measc daoine nach gcleachtann an mharcaíocht mhaidhme is fíor annamh a fhaightear clár déanta as adhmad sa lá atá inniu ann. Déantar formhór na gcláracha maidhme nua-aimseartha as cúr urethane (le snáth adhmaid mar spreacadh), snáthín gloine agus roisín polyester. Braitheann múnla agus fad an chláir ar stíl agus cumas an mharcaí. Tá raon idir chúig throigh agus aon troigh déag ag fad na gcláracha.

Rialacha 
Creid nó ná creid ar nós chuile spórt eile tá a rialacha féin ag baint le marcaíocht mhaidhme. Má bhíonn beirt ag ceasladh don mhaidhm chéanna caitheann an té is faide géilleadh don té is gaire don bhriseadh agus atá ina sheasamh. Is faoin té atá ag ceasladh amach i dtreo na maidhme an cúram marcaí eile a sheachaint.

Maidhmeanna 

Briseann maidhmeanna le neart agus fuinneamh éagsúil. Is iondúil go mbriseann maidhm réidh neamh rialta ar thránna. Meallann an cineál maidhme seo foghlaimeoirí don chuid is mó. Briseann maidhmeanna níos mó agus le níos mó fuinnimh ar ghob talún a síníonn amach sa bhfarraige. Ní mhór cumas réasúnta maith a bheith agat chun dul ar an gcineál seo maidhme. Is ar an gcineál seo maidhme atá an tóir is mó orthu. Briseann maidhme ollmhóra ar charraigeacha fo-thoinn a bhíonn suite don chuid is mó i bhfarraigí doimhne. Is féidir leis na maidhmeanna seo a bheith os cionn 100 troigh ar airde. Gan dabht mar sin is marcach ar leith a théann i ngleic leis na maidhmeanna seo.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh le heolas ginearálta faoi mharcaíocht mhaidhme 
 Suíomh oifigiúil mharcaíocht mhaidhme in Éirinn
 Suíomh le heolas faoi mharcaíocht mhaidhme in Éirinn

Spórt
Kevin Moran

Iar-pheileadóir Ghaelach agus iar-imreoir sacair Eíreannach is ea Caoimhín Bearnard Ó Moráin (Béarla: Kevin Bernard Moran) rugadh é ar an 29 Aibreán, 1956 i mBaile Átha Cliath). 

Tógadh i Rialto é, sular bhog sé a theaghlach ar aghaidh go dtí Bóthar an Mhíle Fhada in iarthar Bhaile Bhailcín.

Peil Ghaelach 
D'imir Moran peil Ghaelach ar dtús, agus bhuaigh sé cluiche ceannais na hÉireann le Baile Átha Cliath i 1976 agus 1977. Bronnadh gradam Sárimreoirí na Bliana ar Moran i 1976 agus bhain sé an tSraith Peile Náisiúnta le Baile Átha Cliath sa tséasúr 1976/77.

Sacar 
Bhí rath ag Moran ina thacaí san fhoireann Manchester United F.C. i Sasana, agus d'imir sé a chéad chluiche i gcoinne Southampton F.C. ar 20 Aibreán, 1979. Ba é Moran an chéad imreoir a fuair cárta dearg i gcluiche ceannais an Choirn F.A. sa bhliain 1985 i gcoinne Everton F.C.. Tar éis United, chaith Moran dhá bhliain ag imirt le Sporting Gijon agus Blackburn Rovers F.C..

Bhí Moran páirteach i bhfoireann sacair náisiúnta Phoblacht na hÉireann, agus ghlac sé páirt sna Coirn Dhomhanda i 1990 agus 1994.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 HILL16.IE (as Béarla)
 Muire na Dea Comhairle (as Béarla) 

Imreoirí sacair na hÉireann
Peileadóirí Bhaile Átha Cliath
Daoine as Baile Átha Cliath
Daoine a rugadh i 1956
Daoine beo