joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Eoghanacht Ghleanndamhnach

Géag na nEoghanacht, ríthe na Mumhan le linn na 5ú-10ú haoiseanna, ab ea an Eóganacht Ghleanndamhnach. Ainmnithe as Gleanndamhnach (Gleannúir, Contae Chorcaí) a bhí siad.  De shliocht Aonghusa mhic Nadh Fraoigh, an chéad rí Críostaí na Mumhan, ab ea iad, trína mhac Eochaidh mac Aonghasa agus a gharmhac, Criomhthann Sreamh mac Eochada.

Measadh gur bhall de chiorcal istigh na nEoghanacht ab ea an Eoghanacht Ghleanndamhnach, i dteannta leis an Eoghanacht Chaisil agus an Eoghanacht Áine.  Dháileadh an trí ghéag seo ríogaíocht na Mumhan eatarthu sa 7ú agus formhór den 8ú haoiseanna.

De réir rollaí na ríthe don 6ú haois, thagadh gach rí as an ngéag Gleanndamhnach.  Dóibh siúd bunaithe ar na Sioncronachtaí Laud, ámh, is dócha go bhfuil claonadh ann, óir gur scríobhadh iad i Mainistir Chluana, Contae Chorcaí, i lár na 8ú haoise, mainistir a bhíodh ag taibhiú leis an ngéag Gleanndamhnach.

Fuair rí deireanach na géaga Gleanndamhnaigh sa bhliain 821.  Níos deireanaí, tháinig an chlann Uí Chaoimh i gceannas

Seo a leanas ríthe Caisil agus na Mumhan de chuid na hEoghanachta Gleanndamhnaigh:
 Coirpre Cromm mac Crimthainn, bás 577
 Cathal mac Áedo, bás 627
 Cathal Cú-cen-máthair, bás 665
 Finguine mac Cathail, bás 696
 Ailill mac Cathail, bás 701
 Cathal mac Finguine, bás 742
 Artrí mac Cathail, bás 821

Foinsí
 Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Charles-Edwards, T. M. (2000), Early Christian Ireland, Cambridge: Cambridge University Press,  
 Ireland's History in Maps le Dennis Walsh

Tagairtí

Ríthe na Mumhan
Eoghanachta
Eoghanacht Áine

Géag Eoghanachta na Mumhan, i gceannas le linn na 5ú–12ú haoiseanna, ba ea an Eoghanacht Áine (Cliach).  De shliocht Ailealla mhic Nadh Fraoigh, deartháir Aonghasa mhic Nadh Fraoigh, an chéad rí Críostaí na Mumhan, ba ea iad.

Ainmnithe as an gcnoc le taobh an tsráidbhaile, Cnoc Áine, in oirthear Contae Luimnigh, atá siad.  Faightear an tuath seo, darb ainm Cliú, i lár  na Déise Bige.  Príomhionad eaglasta na Mumhan ab ea an sráidbhaile in aice láimhe, Imleach Iubhair, i rith na haimsire úd.

Measadh gur bhall de chiorcal istigh na nEoghanacht ab ea an Eoghanacht Áine, i dteannta leis an Eoghanacht Ghleanndamhnach agus an Eoghanacht Chaisil.  Dháileadh an trí ghéag seo ríogaíocht na Mumhan eatarthu sa 7ú agus formhór den 8ú haoiseanna.  

Sa 7ú agus 8ú haoiseanna, ba é muintir Uí Éanna, de shliocht Éanna mhic Criomhthainn ua Ailealla, príomhchlann na hEoghanachta Áine.  Ba é Cenn Fáelad hua Mugthigirn ar dhuine desna ríthe dearanacha na Mumhan ón teaghlach seo.  Faoin 12ú haois, ba é muintir Uí Chiarmhaic agus/nó Uí Chiarba an phríomhchlann.  Cuireadh ó rath iad le hionradh na Normannach ar Éirinn.

Foinsí
 Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Charles-Edwards, T. M. (2000), Early Christian Ireland, Cambridge: Cambridge University Press,  
 Ireland's History in Maps le Dennis Walsh

Tagairtí

Ríthe na Mumhan
Eoghanachta
Ioncam airmheánach

Is éard is ioncam airmheánach ann ná an méid a roinneann an dáileadh ioncaim ina dhá ghrúpa chomhionanna, le hioncam os cionn an mhéid sin ag leath, agus an leath  eile ar ioncam faoi bhun an mhéid sin. Is  éard is meánioncam ( Meán (matamaitic) ) an méid a fhaightear trí ioncam comhiomlán go léir an ghrúpa a roinnt ar líon na n-aonad sa ghrúpa sin. Is é Mód an ioncaim ná an t-ioncam is minice a tharlaíonn i ndáileadh ioncaim ar leith . 

Is féidir ioncam meánach a ríomh de réir ioncam teaghlaigh, trí ioncam pearsanta, nó le haghaidh grúpaí déimeagrafacha sonracha.

Ollioncam teaghlaigh meánach de réir tíre 

 Féach freisin na liostaí tíre san alt ioncaim teaghlaigh .
Alison Croggon

File Astrálach, drámadóir, úrscéalaí fantaisíochta agus leabhrógaí is ea Alison Croggon (rugadh 1962).

Beatha agus saothar
Rugadh Croggon i gCúige an Transvaal san Afraic Theas, agus d’aistrigh an teaghlach go Sasana roimh dóibh cur fúthu san Astráil, in Ballarat ar dtús agus ansin in Melbourne. Bhíodh Croggon ag obair mar iriseoir ag an Sydney Morning Herald. 

Bhain an chéad chnuasach dánta aici, This is the Stone, Duais Anne Elder agus Duais Mary Gilmore. Thug breithiúna Dhuais Liteartha The Australian/Vogel moladh dá nóibhille Navigatio in 1995, agus foilsíodh ceithre úrscéal léi sa tsraith fantaisíochta Pellinor. 

Tá sí ina heagarthóir ar an iris ar líne Masthead agus scríobhann sí léirmheasanna drámaíochta. 

Tá leabhróga scríofa aici do cheoldrámaí le Michael Smetanin, Gauguin: A Synthetic Life agus The Burrow, saothair a léirigh Chamber Made den chéad uair ag an 2000 Melbourne Festival agus ag an Perth Festival faoi seach. Scríobh sí leabhróg do cheoldráma le Iain Grandage, The Riders, agus í bunaithe ar úrscéal le Tim Winton, saothar a léiríodh in Melbourne in 2014.

Chuir na cumadóirí Michael Smetanin, Christine McCombe, Margaret Legge-Wilkinson agus Andrée Greenwell ceol le dánta léi.  Léirigh an Melbourne Festival, The Red Shed Company (Adelaide) agus an ABC Radio drámaí léi.

Tá sí ina cónaí in Melbourne lena fear céile Daniel Keene, drámadóir, agus triúr clainne.

Sliocht

Saothair

Filíocht
 
 
 
  sliocht

Nóibhille

Úrscéalta fantaisíochta

The Books of Pellinor

  (Published in the US as The Naming (Candlewick Press, )

Úrscéal aonair

Leabhróga
 (1995) The Burrow, 
 (2000) Gauguin (a synthetic life)
 (2014) The Riders

Nótaí

Naisc sheachtracha
Theatre Notes Weblog
Dánta taifeadta ag Poetry Archive
Agallamh

Scríbhneoirí Astrálacha
Filí Astrálacha
Daoine a rugadh i 1962
Daoine beo
CRISPR

Is éard is CRISPR ( /k r ɪ s p ər / ) ann ná  tacar de  sheichimh ADN a fhaightear laistigh de ghéanóim na n-orgánach prócarótach amhail baictéir agus aircéigh.(Acrainm is ea an téarma díorthaithe ón bhfrása  clustered regularly interspaced short palindromic repeats') .  Díorthaítear na seichimh seo as bloghanna ADN de bhaictéarafagaigh a rinne ionfhabhtú ar an phrócarótach roimhe sin agus a úsáidtear chun ADN a bhrath agus a scriosadh as baictéarafagaigh chomhchosúla le linn ionfhabhtuithe ina dhiaidh sin. Dá bhrí sin tá ról lárnach ag na seichimh seo i gcóras cosanta frithvíreasach (ie anta-fagach)  na bprócarótach. 

Einsím is ea Cas9 (nó "CRISPR-próitéin ghaolmhara 9") a úsáideann seichimh mar threoir chun  snáitheanna sonracha ADN a aithint agus a scoilt atá comhlántach le seicheamh CRISPR. Tá na heinsímí Cas9 mar aon le seichimh CRISPR mar bhonn den bhiteicneolaíocht ar a dtugtar CRISPR-Cas9 gur féidir é a úsáid chun géinte a chur in eagar in orgánaigh.  Tá raon leathan feidhmeanna sa phróiseas eagarthóireachta seo, lena n-áirítear taighde  bunúsach bitheolaíoch , forbairt táirgí biteicneolaíochta, agus cóireáil galair.   

Is córas imdhíonachta prócarótacha é an córas CRISPR-Cas a thugann frithsheasmhacht in aghaidh eilimintí géiniteacha eachtracha ar nós iad siúd atá i bplasmaidí agus i mbaictéarafagaigh    a sholáthraíonn cineál imdhíonachta  faighte . Cuidíonn RNA, ina bhfuil an spásaire seichimh,  le Cas (CRISPR gaolmhar) próitéin na  próitéiní pataigineach eachtracha a aithint agus a ghearradh. Gearrann próitéiní Cas ARN-treoraithe ARN coigríche.  Faightear CRISPR i dtuairim is 50% de ghéanóim bhaictéaracha sheicheamhaithe agus beagnach 90% d'  aircéigh seicheamhacha.

Tagairtí
Córas imdhíonachta
Bitheolaíocht mhóilíneach
Biteicneolaíocht
Nicholas Parsons

B'aisteoir Sasanach é Christopher Nicholas Parsons (a rugadh ar an 10 Deireadh Fómhair 1923 agus fuair bás ar an 28 Eanáir 2020). 

Aisteoirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1923
Básanna in 2020
Foghlaim Chomhtháite Ábhar agus Teangacha

Is cur chuige é foghlaim chomhtháite ábhar agus teangaa ( FCÁT ) (Béarla: Content and language integrated learning (CILL))   chun ábhar a fhoghlaim trí theanga bhreise (eachtrach nó dara teanga), mar sin ag teagasc an ábhair agus na teanga araon.

Bunús  FCÁT 
Chum David Marsh an téarma CLIL sa bhliain 1994 mar mhodheolaíocht cosúil le tumoideachas teangacha agus teagasc ábharbhunaithe  . Ba é an smaoineamh a bhí aige ná "scáth-théarma" a chruthú a chuimsíonn cineálacha éagsúla úsáide teanga mar mheán teagaisc.  Cuireadh an mhodheolaíocht i bhfeidhm i gcomhthéacs gnó i go leor tíortha agus glacadh leis go forleathan mar chur chuige éifeachtach. San Iodáil mar shampla, tá sé á úsáid mar mhodh luathaithe chun coincheapa bainistíochta i mBéarla a mhúineadh do lucht gnó. I measc lucht freastail agus cleachtóirí FCÁT tá an Dr Maurizio Morselli, gairmí Acmhainní Daonna agus Cóiste Feidhmiúcháin, a chreideann “go gcruthaíonn an cur chuige tumtha hibrideach seo torthaí i bhfad níos géire agus mealann sé  lucht féachana fásta féinspreagtha a bhfuil buneolas agus tuiscint acu ar an sprioctheanga ".

FCÁT agus tumoideachas 
Tá CLIL bunaithe go bunúsach ar phrionsabail mhodheolaíochta a bhunaigh taighde ar thumoideachas teangacha . D'aithin an Coimisiún Eorpach go bhfuil an cur chuige seo an-tábhachtach  mar: "Is féidir leis deiseanna éifeachtacha a sholáthar do dhaltaí a gcuid scileanna teanga nua a úsáid  anois díreach, seachas iad a fhoghlaim anois le húsáid níos déanaí. Osclaíonn sé doirse ar theangacha do raon níos leithne foghlaimeoirí, ag cothú féinmhuiníne i bhfoghlaimeoirí óga agus iad siúd nár éirigh go maith leo le teagasc foirmiúil teanga san oideachas ginearálta. Soláthraíonn sé teagmháil leis an teanga gan am breise a bheith ag teastáil sa churaclam a bheith ag teastáil, rud a d'fhéadfadh a bheith ina ábhar spéise ar leith i suíomhanna gairme. " Baineann an cur chuige seo le hábhair mar stair, tíreolaíocht, scileanna bainistíochta / coincheapa srl. a fhoghlaim trí theanga bhreise. D'fhéadfadh sé a bheith an-rathúil i bhfoghlaim teangacha agus in ábhair eile a fheabhsú, agus cabhrú le páistí dearcadh dearfach a fhorbairt dóibh féin mar fhoghlaimeoirí teanga. 

Dá bhrí sin, chinn Coimisiún na hEorpach oiliúint múinteoirí a chur chun cinn chun "… inniúlachtaí teanga a fheabhsú go ginearálta, chun teagasc na n-ábhar neamhtheangeolaíochta i dteangacha iasachta a chur chun cinn".

Cuspóirí FCÁT

Iolrachas téarmaí

Féach freisin 

 Tumoideachas 
 Oideachas dátheangach 
 Teagasc bunaithe ar ábhar

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 Coimisiún na hEorpa suíomh CLIL 
 Láithreán gréasáin ECLIL
Droichead Rose Fitzgerald Kennedy

Is droichead thar An Bhearú é Droichead Rose Fitzgerald Kennedy, an droichead is faide in Éirinn.

Ainm
Tógann sé a ainm ó Rose Fitzgerald Kennedy, máthair Uachtarán na Stát Aontaithe John F. Kennedy le clann ó Bhaile Uí Dhonnagáin.

Osclaíodh an droichead, ag iompar an N25 in Eanáir 2020.

References

Contae Chill Chainnigh
Droichid
Contae Loch Garman
Andóra i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse

Ghlac Andóra páirt i Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse don chéad uair sa bhliain 2004.

Iomaitheoirí

Tagairtí 

Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Paindéim COVID-19

Is paindéim leanúnach de ghalar coróinvíreas 2019 (COVID-19) é Paindéim COVID-19 (nó Cóivid-19). Sainaithníodh den chéad uair í i mí na Nollag 2019 in Wuhan, príomhchathair chúige Hubei na Síne. 

D’fhógair an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (EDS) ráig éigeandála idirnáisiúnta sláinte poiblí ar an imní idirnáisiúnta an 30 Eanáir 2020 agus d’aithin sí í mar phaindéim an 11 Márta 2020. 

Ón 9 Bealtaine 2021 amach, tuairiscíodh níos mó ná 157 milliún cás ar fud 220 tír agus críoch, agus fuair níos mó ná 3 milliún duine bás dá bharr. Tá níos mó ná 93 milliún duine tar éis biseach a fháil. Is iad Oileáin Cook an tír is déanaí inar thuairiscíodh cás den phaindéim, ar 4 Meitheamh 2021.

Cúlra

Iarmhairtí 
Mar thoradh ar an bpaindéim, bhí cur isteach mór socheacnamaíoch domhanda, imeachtaí spóirt, reiligiúnacha, polaitiúla agus cultúrtha a chur siar nó a chealú. Dúnadh scoileanna agus ollscoileanna ar bhonn náisiúnta nó áitiúil i 197 tír, ag dul i bhfeidhm ar thart ar 99.9 faoin gcéad de dhaonra mac léinn an domhain. 

Bhí mífhaisnéis faoin víreas scaipthe ar líne, agus tharla eachtraí de sheineafóibe agus idirdhealú i gcoinne mhuintir na Síne agus i gcoinne iad siúd a fheictear a bheith Síneach nó gur as ceantair a bhfuil rátaí arda ionfhabhtaithe iad.

Paindéim choróinvíreas COVID-19 de réir tíre agus críche

Féach freisin 
 Paindéim COVID-19 i bPoblacht na hÉireann
 Paindéim COVID-19 i dTuaisceart Éireann

Tagairtí 

Coronaviridae
An tSín
Owney Madden

Ba drongadóir Sasanach de phór na hÉireann é Owen Vincent Madden, a rugadh ar an 18 Nollaig, 1891 i Leeds, Sasana agus fuair bás ar an 24 Aibreán, 1965.

Diaspóra Éireannach
Daoine a rugadh i 1891
Básanna i 1965
Coiriúlacht eagraithe sna Stáit Aontaithe
Dearnadóireacht

Is é an rud atá i gceist le dearnadóireacht ná cinniúint a insint nó fáistine a dhéanamh le stríoca na dearnan (bas na láimhe).

Bíodh is gur cladhairí formhór na ndaoine a dhéanann dearnadóireacht, táthar ann i measc lucht na críostaíochta a chreideann gur fíor fáistineacht den saghas seo, agus gur ón diabhal a thagann an chumhacht chuige.

Tagairtí 

Draíocht
Fáistineacht
Mortal Engines Quartet

Is é Mortal Engines Quartet (Hungry City Chronicles; Predator Cities, Predator Cities Quartet) ainm an phríomhcharachtair i sraith leabhar do pháistí leis an údar Sasanach Philip Reeve.

Liosta Leabhar
Tá seacht leabhar sa tsraith:
 Mortal Engines 
 Predator's Gold
 Infernal Devices
 A Darkling Plain

Scannáin 
Scannánaigh an comhlacht úd Universal Pictures/MRC na leabhair ar fad faoi Mortal Engines, dha cheann faoin leabhar deireanach.

Naisc Sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil 
 Suíomh oifigiúil Philip Reeve

Tagairtí 

 
 

Predator Cities
Neoigineach

Tréimhse gheolaíoch is ea an Neoigineach (go neamhfhoirmiúil an Tresach Uachtair nó an Treasach déanach) a  hair thar 20.45 milliún bliain ó dheireadh na Tréimhse Pailéigéine 23.03 milliún bliain ó shin (MBOS) go dtí tús na Tréimhse Ceathartha 2.58 MBOS. Roinntear an Neoigineach ina dhá sealad, an Méicéineach níos luaithe agus an Pléicéineach níos déanaí. Dearbhaíonn roinnt geolaithe nach bhfuil an Neoigineach leagtha amach go soiléir ón tréimhse gheolaíoch nua-aimseartha, an  Ceathartha . Chum an pailé-ointeolaí Ostarach Moritz Hörnes  (1815–1868) an téarma "Neoigineach" sa bhliain 1853.

Tagairtí

 Neoigineach
.02
 Tréimhsí geolaíochta
When We All Fall Asleep, Where Do We Go?

Is é When We All Fall Asleep, Where Do We Go? an céad albam stíudío ó ceolteorí 's cumadóir amhráin Meirichaneach Billie Eilish. Scaoileadh amach é ar 29 Martá 2019, le Taifead Darkroom 's Interscope í na S.A.M agus Taifead Polydor sa R.A. Scriobh Eilish an chuid is m den amhrainí lena deithair Finneas O'Connell. Chuir O'Connell an albam ar fail ina stiúideo seomra beag i bPáirc Highland, Los Angeles.  

Is albam Pop, Popleictreach agus Pop ailean é, le tioncharaí Hip-Hop agus Tíonscaloch. Déanann an albam theama óg nua-aimsearthá, féinmharú, andúil, crá croi agus sláinte mheabhrach, ag úsáid grann agus úafas ina lireachacha.

Tá sé singlí ar an albam: "Bad Guy", "Bury a Friend", "all the good girls go to hell", "You should see me in a crown", "Wish you were gay" agus "when the party's over". Chuaigh Eilish ar turas de an albam, mar Turas "When we all fall asleep" agus Turas domhain "Where do we Go?". D'éirigh go seoigh leis an albam ar eisiúint, chuaigh an albam go #1 ina lán tíreanna san cead seachtain. Mar Meitheamh 2019, Díol an albam 1.3 milliún ciop sa S.A.M. In Cainéad, bhí an albam an taifead is fearr i 2019. Rinne an albam Eillish an ceolteoír béan aonad is óg a téim go #1 sa R.A. 

Bhí an albam rath criticiúl freisin. Bhuaigh an albam "Albam ó an Bhlian" agus "Albam fonnadoireach pop is Fearr" ag an Dámhachtainí Gramadaí 2020. Bhuaigh "Bad Guy" "Taifead ó an bhlian" agus "Amhrain ó an bhlian". Bhuaigh Finneas "Leíthrethoir ó an bhlian, Níl-Clasiceach" freisin.

Liósta Rían 
Gach amhráin á scríofa ag Billie Eillish Ó'Connell agus Finneas Ó'Connell, ach ín ait fogra.
Pailéigéin

Tréimhse gheolaíoch agus córas is ea an Phailéigéin nó Pailéigéineach, (nó go neamhfhoirmiúil an Treasach Íochtair  nó an Treasach Luath) a chlúdaíonn an tréimhse idir 43 milliún bliain ó dheireadh na Tréimhse Cailcí 66 milliún bliain ó shin (Mbós) go dtí tús na Tréimhse Neoigineach 23.03 Mbós. Tús na Ré Caenasóí is ea í den Aeón Fanarasóch reatha. Baineadh úsáid as an téarma is túisce an tréimhse Threasach chun an tréimhse ama atá clúdaithe ag an Phailéigéin agus ina dhiaidh sin an tréimhsí Neoigineacha a shainiú; d'ainneoin nach n-aithnítear a thuilleadh mar théarma stratigraffach foirmiúil, tá 'Treasach' le fáil go forleathan i litríocht eolaíochta an domhain agus tá sé fós in úsáid go neamhfhoirmiúil. Is í an Phailéigéin an ceann is suntasaí mar gurb í an t-am ina ndearna mamaigh éagsúlú ó fhoirmeacha sách beag  simplí, go grúpa mór ainmhithe éagsúla i ndiaidh an olldíothaithe Chailcigh-Phailéigéinigh a chríochnaigh an Tréimhse Chailceach roimhe seo.    

I

Aeráid agus tíreolaíocht

Flóra agus fána

Geolaíocht

Ábharthacht an tionscail ola

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 Microfossils Paleogene: 180+ íomhá de Foraminifera 
 Paleogene (scála croineolaíochta)
Thin Lizzy (albam)

Is cead albam stíudío banna rac Éireannach leis an aim céanna é Thin Lizzy,

a scaoileadh í 30ú Aibreán 1971. Tháinig an I.P New Day amach tar éis é ar 20ú Lúnasa 1971, a léirigh agus a thaiféad ag Nick Tauber ag Stíudíó Decca ar 14-17ú Iúil 1971. Bhí na amhránaí ar an IP san áireamh ar vérsíúní níos núai an albam.

Cúlra 
Thaifead an banna an albam thar thréimhse 6 lá, ó 4-9ú Eanáir 1971. Thaifeád an banna an albam í Stíudío Decca, Hampstead Lathair, Londain, Sásanach. Léirigh Cott English an albam. Is albam rac-gormacha agus agus racceoil tír. Bhí an albam ag scaoileadh faoin Laipéad Decca (Eíre,Sasanách) agus London (S.A.M, Caneada)

Fáilte 
Chuir Eduardo Rivadavia (Allmusic) an albam síos mar "aisteach go leor, séimh" agus scriobh sé fuaimeann cúpla amhránaí "trí chéile agus nach bhfuil críochnaithe". Ach, Chuir sé  "Look what the Wind Blew In" síos mar "giota faoi rudaí le téacht".Dúirt sé go raibh "cead liriceach iontach" [Phil] Lynott ar an rian bonús "Dublin" ó New Day I.P freisin.  Thuig leireoir Ceanadach Martin Popoff an cíneal trialách an albam, "ag tarraing ó rudaí seachtrathá gormachá 's neamh-míotal" agus bhuail sé na píosaí "an-déas a scríofa, an-Gaeilge [agus] an ó croí."

Tionchar 
Sheint Cass McCombs "Honesty is no Excuse" ar a t-albam 2013 Big Wheel and Others.

Liosta Rian 
Gach amhrán a scríofa ag Phill Lynott, ach ín áit sonraithé.

Versíun athmhástrigh agus leaithnaithe (11ú Sámhain 2011) 

C

Sínglí 

 "The Farmer"/"I need You" - 7" (1970)
 New Day I.P: "Dublin"/"Remembering Part 2"/ "Old Moon Madness"/ "Thing's ain't Working out at the Farm" - 7" (1971)

Péarseanrá

Thin Lizzy 

Phillip Lynott- Fonnadóireachtá, giotár dord, giotár rithime, giotár acústach.
 Eric Bell - Priomh-giotár, 12-sréang,
 Brian Downey - Drumaí, cnágadh

Ceolteorí eilé 

 Ivan Raymonde- Mellotron ar "Honesty is no excuse"
 Eric Wrixon- Méarchlar ar "The Farmer"
 Gary Moore- Giotar eile ar rian 16-19
 Midge Ure- Fonnadoireachta eile agus giotár ar rian 16-19

Léirithé 

 Scott English- Léiroir
 Peter Rynston - innealtóir

Thin Lizzy
Albaim Thin Lizzy
Albaim a cuireadh amach sa bhliain sa bhliain 1971
COVID-19

Is galar tógálach é COVID-19, a sainaithníodh den chéad uair i mí na Nollag 2019 i Wuhan, príomhchathair chúige Hubei na Síne. Scaip COVID-19 ar fud an domhain go tapa.

Tréithe an ghalair 

I measc na tréithe coitianta, tá fiabhras, casacht agus giorra anála. I measc na siomptóim eile, tá tuirse, pian sna matáin, buinneach, scornach tinn, cailliúint boladh, agus pian bhoilg. De ghnáth bíonn an t-am ó nochtadh do theacht na siomptóm thart ar chúig lá. ach féadfaidh sé a bheith idir dhá lá agus ceithre lá dhéag.

Scaipeadh 

Scaiptear an víreas go príomha idir daoine le linn dlúth-theagmhála, go minic trí bhraoiníní beaga a tháirgtear trí chasacht, ag sraothartach nó ag caint. Cé go dtáirgtear na braoiníní seo agus iad ag anáil amach, is gnách go dtiteann siad go talamh nó ar dhromchlaí. D’fhéadfadh daoine a bheith ionfhabhtaithe freisin trí dhul i dteagmháil le dromchla éillithe agus ansin a n-aghaidh. 

Is féidir leis an víreas maireachtáil ar dhromchlaí ar feadh suas le 72 uair an chloig uaireanta (athraitheach ar fad).

Ionfhabhtú a chosc 
I measc na mbeart a mholtar chun ionfhabhtú a chosc tá níochán láimhe go minic, fad fisiceach a choinneáil ó dhaoine eile (go háirithe uathu siúd a bhfuil comharthaí orthu), casacht agus sraothartach a chlúdach le fíochán nó uillinn inmheánach, agus lámha gan scaoileadh a choinneáil ar shiúl ón duine. Moltar maisc a úsáid.  

Is éard atá i gceist le bainistíocht cóireáil comharthaí, cúram tacúil, aonrú agus bearta turgnamhacha.

Stair
Ceaptar go raibh bunús ainmhíoch ag an víreas,  Ní fios cén bunús iarbhír, ach faoi mhí na Nollag 2019 ba é tarchur duine go duine ba chúis le leathadh an ionfhabhtaithe. 

Léirigh staidéar ar na chéad 41 cás de COVID-19 dearbhaithe, a foilsíodh in Eanáir 2020 in The Lancet, gurb é an 1 Nollaig 2019. an dáta is luaithe ar thosaigh na hionfhabhtuithe. Thuairiscigh foilseacháin oifigiúla ón EDS gur thosaigh na hionfhabhtuithe is luaithe ar 8 Nollaig 2019.

Dhearbhaigh an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (EDS) gur ráig Éigeandála Sláinte Poiblí de Imní Idirnáisiúnta an ráig 2019-2020 agus an paindéim an 11 Márta 2020.

Amhail an 15 Aibreán 2020, tuairiscíodh níos mó ná 2 mhilliún cás ar fud 210 tír agus críoch, agus fuair níos mó ná 128,000 bás dá bharr. Tá níos mó ná 501,000 duine tar éis aisghabháil.

Féach freisin 
Coróinvíreas
Paindéim COVID-19

Tagairtí

Naisc sheachtracha
 Galar coróinvíreas (COVID-19) le Eagraíocht Dhomhanda Sláinte

Coronaviridae
Galair riospráide
Galair thógálacha
Paindéim COVID-19
Fearghas Mór

Gan bheith measctha leis an Rí seanscéalach, Fergus (fl. 330 BC), féach Fergus I (seanscéalach).

Rí seanscéalach Dhál Riada ba ea Fearghas Mór mac Eirc (Sean-Ghaeilge Fergus Mór mac Eirc).  Earc Dhál Riada ba ea a athair.

Cé gur féidir a chuid staire a phlé, níl aon amhras ann faoina thábhacht i leith mhiotas bunaithe na hAlban.  Maíonn rialóirí na hAlban ó Cináed mac Ailpín go dtí an lá atá inniu ann gur de shliocht Fhearghais Mhóir iad.

Luath-fhoinsí
Faightear sa taifead stairiúil,  dá laghad é, ach iontráil amháin i nAnnála Tiarnaigh, don bhliain 501, a deir:
Fergus Mor mac Earca cum gente Dal Riada partem Britaniae tenuit, et ibi mortuus est. (Ghlac Fearghas Mór mac Eirc, le muintir Dháil Riata, cuid den Bhreatain, agus fuair sé bás ann.)
Is ainmneacha níos deireanaí iad ámh, idir Fergus, Erc agus Dál Riata, scríofa síos tamall fada tar éis na 6ú haoise.  Cé go molann na hannála go ndearna na Gael ó Éirinn ionsaí ar Albain (Earra-Ghàidheal), ní mheastar inniu gur fíor iad.

Faightear ginealach Fearghasa i liostaí ríthe Dáil Riata agus na hAlban, mar shampla i Seanchas Fear Alban agus sa Duan Albanach.  Deir an Seanchas gur glaodh Mac Nisse Mór ar Fhearghas.  Téann na foinsí seo siar is dócha go dtí na 10ú agus 11ú haoiseanna faoi seach, tuairim is 20 nó 30 glúin i ndiaidh saol Fearghasa mar a bheadh.

Sa Seanchas agus sa Duan, deirtear gurbh é Etc mac Eochach Muinremuir athair Fhearghasa.  Tugtar i liosta Meán-Ghaeilge ríthe na hAlban ginealach fada Fearghasa : 
[Fergus] m. h-Eircc m. Echdach Muinremuir m. Óengusa Fir m. Feideilmid m. Óengusa m. Feideilmid m. Cormaicc, agus sé ghlúin is daichead sa bhreis.

Cé go tugann na hannála úd fianaise a thacaíonn le tábhacht Fhearghasa sa mheánaois, ní hionann sin agus fianaise dá shaol stairiúil.  Le fírinne, níl ach trácht ar rí amháin na hAlban ón 6ú haois as lua na linne, Ceretic of Alt Clut, agus breathnaíonn sin fiú ar ghluais níos deireanaí sa Litir chuig Coroticus le Naomh Pádraig.  I measc na chéad ríthe Dáil Riada a bhfuiltear sáchchinnte gur stairiúil iad, tá garmhic Fhearghasa, Gabhrán agus Comhghall, mhic Dhomhanghairt, nó b'fhéidir a fhionnó, Aodhán mac Gabhráin.

Creideann roinnt daoine gur mhaígh Fearghas gur de shliocht Rí Artúir King  é, ach molann an staraí John Morris ina ionad sin gur tugadh cead d'Fhearghas lonnú in Albain, mar cónaidhmeach Artúir, ina sciath chosanta in aghaidh na gCruithneach.

Féach freisin
 Gofraid mac Fergusa, pearsa a moltar gur mac Fearghasa é
 Clan Fergusson, Kilkerran House, Earra Gael, Alba

Foinsí
 Broun, Dauvit, "Dál Riata" in Michael Lynch (ed.), The Oxford Companion to Scottish History. Oxford UP, Oxford, 2001. 
 Campbell, Ewan, "Were the Scots Irish?" in Antiquity, 75 (2001), ll. 285–292.
 Foster, Sally M., Picts, Gaels, and Scots: Early Historic Scotland.  Birlinn, Dún Éadain, 2014.

Naisc sheachtracha
 CELT: Corpus of Electronic Texts ar Coláiste na hOllscoile, Corcaigh:
Genealogies ó Rawlinson B 502
Annála Ulaidh 
Annála Tiarnach
Betha Shenáin meic Geirginn ó Leabhar Leasa Mhóir
 George Buchanan, Rerum Scoticarum Historia; James Aikman (aistr.) ar Google Books

Tagairtí

Ulaid
Ríthe Dáil Riada
Tuathal Balbh Ó Gallchóir

Saighdiúir agus agus tiarna ab ea Tuathal Balbh Ó Gallchóir sa 16ú haois (? -  1 Feabhra 1541). Bhí sé ar na daoine ba chumhachtaí de mhaithe Thír Chonaill . Deir na hAnnála gur shaoi é. 

Murab ionann is formhór thiarnaí na hÉireann, ghéill sé do theagasc na hEaglaise i dtaca le dortadh fola, cé gur iomaí cath a raibh sé páirteach iontu. B’fhearr leis bránna (i.e. gialla) a thabhairt leis ná ár a dhéanamh. Chuaigh seanmóir bráthar go mór i bhfeidhm ar Thuathal Balbh agus é óg, más fíor do na hAnnála, agus chloígh sé leis an teagasc sin go deireadh a shaoil.  

Bhí muintir Ghallchóir le fáil timpeall Ráth Bhoth agus Thír Aodha in oirthear Dhún na nGall agus ba iad lucht tí na nDomhnallach iad. Bhí baint ag príomhchraobh na muintire le Baile na Glaice. 

 (Annála na gCeithre Máistrí, 1541) Tuathal Balbh mac Sheáin mhic Ruairí Uí Ghallchobhair, saoi duine a bhí ar theannmhaithibh oireachta Thíre Conaill a d'éag (1 Februarii), fear ba mhaith gal agus gaisce gan go marbhadh nó go mudhadh daoine, mar ní dheachaigh sé i dtroid nó i dtachar nach mbíodh bránna leis. Ba sea faoi deara dó sin go raibh sé araile aimsir ina óige ag éisteacht le seanmóir agus le proiceipt bráthar sonrach do bhráithribh Dhúin na nGall, agus do chuala á phriodchadh nár mhaith do rochtain fochraige daoine do mharbhadh ná dortadh a bhfola, gonadh aire sin do chinn sé ina mheanmain gan goin duine, agus do chomhaill de ghréas insan gcéin do ba bheo.

Nótaí

Uaisleacht Éireannach
Daoine as Contae Dhún na nGall
Saighdiúirí Éireannacha
Meiningí

Is iad na meiningí, (Sean-Ghréigis: μῆνιγξ, sa chló Rómhánach: mēninx, go litriúil. scannán) na trí scannán a chlúdaíonn an inchinn agus corda an dromlaigh. I mamaigh, is iad na meiningí an dura mater, an aracnóideach, agus an pia mater ( Gaeilge:an mháthair bhúidh ). Tá sreabhán ceirbreach suite sa spás foaracnóideach idir an   aracnóideach agus an pia mater. Is í príomhfheidhm na meiningí ná lárchóras na néaróg a chosaint.

tagairtí
 
 Anatamaíocht an droma
 Ceann agus muineál an duine
Cluain Ruacháin

Is baile fearainn 8 km (5 míle) lasmuigh de  Chaisleán Riabhach  i  gContae Ros Comáin é Cluain Ruacháin nó Cloonroughan as Béarla. Tá sé suite gar don N60 ar an bhealach go dtí an Caisleán Riabhach ar thaobh amháin agus Béal Átha Mó i  gContae na Gaillimhe ar an taobh eile.

Tá baile fearainn eile darb ainm Cluain Ruacháin i gContae Ros Comáin freisin idir Tuilsce agus Ail Finn.

Féach freisin

 An Caisleán Riabhach
 Contae Ros Comáin
 Comhairle Contae Ros Comáin
 Club CLG Naomh Caoimhín Chaisleán Riabhach
 Ospidéal Ollscoile Ros Comáin
 Ros Comáin–Gaillimh (Dáilcheantar)
 Stáisiún an Chaisleáin Riabhaigh Stáisiún traenach
 Béal Átha Mó Co. na Gaillimhe
  An N60

Contae Ros Comáin
Portach Bhaile Shéamais

Is portach é Portach Bhaile Shéamais (Béarla: Jamestown Bog) atá suite sa pharóiste is mó in Éirinn (ó thaobh achair de), An Bóthar Mín, Contae na Mí.

Is sainchomhartha tíre é an portach ar fud thuaisceart na hEorpa agus is foinse teasa, oibre agus áineasa é dóibh siúd a bhfuil an t-ádh orthu cónaí iontu.

Tá siúlóid nua ar fud an phortaigh agus feicfidh tú daoine ag cleachtadh go rialta sa cheantar mar go bhfuil sé ar eolas go maith go bhfuil an portach nasctha le biotáillí agus "Finscéal Naomh Ultan" ina chairdín áitiúil toisc gur thóg sé toibreacha do dhaoine an pharóiste.

Contae na Mí
Notre Dame School, Baile Atha Cliath

Scoil phríobháideach, Chaitliceach Rómhánach do chailíní i Notre Dame School i mBaile an Teampaill, Baile Átha Cliath, Éire. Bhunaigh Siúracha Notre Dame des Missions i sa bhliain 1953.  Dhún sí i mí an Mheithimh 2019 mar gheall ar dheacrachtaí airgeadais tar éis cinneadh a bheith déanta ag Siúracha Notre Dame des Misean an t-oideachas a fhágáil in Éirinn sna 2000í luatha, agus ghlac an Notre Dame Schools Trust Ltd seilbh uirthi ina dhiaidh sin.   

Bhí táillí bliantúla scoile in 2015 thart ar € 4,300 in aghaidh na bliana.

Alumni suntasacha 

 Mary Lou McDonald, polaiteoir

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 Suíomh gréasáin
Eochaidh Ó hEodhasa

File dearscnaithe ba ea Eochaidh Ó hEodhasa (d’éag 9 Meitheamh 1612) lena linn agus maítear gur sháraigh sé na scríbhneoirí ab fhearr i measc fhilí a chomhaimsire, Tadhg Dall Ó hUiginn agus Fearghal Óg Mac an Bhaird. Tá sé ráite freisin go mbeadh tús curtha ag Ó hEodhasa le ré nua san fhilíocht fiú mura mbeadh teipthe ar Ghaeil i ndiaidh Chionn tSáile.

Beatha 

Is dócha gurbh i mBaile Uí Eodhasa, Contae Fhear Manach, a rugadh é. Deartháir leis ba ea Giolla Brighde Ó hEodhasa, nó gaol gairid. Bhí a athair, Maoileachlainn Óg, ina fhile agus eisean is mó a chuir oiliúint air. D’fhreastail sé ar scoil i Leath Chuinn agus chaith tamall i mbun staidéir i dTuamhumhain. Faoin am sin bhí sé ina ollamh. Bhí eolas aige ar Laidin agus ar litríocht ársa na Gaeilge, agus thuig sé an gradam a bhí dlite don ollamh. 

Mar ollamh ag Mag Uidhir Fhear Manach a chaith sé cuid mhór dá shaol. Is iad na pátrúin a bhí aige Cúchonnacht (a d’éag in 1589), Aodh, a mhac siúd (a d’éag in 1600), agus leasdeartháir Aodha, Cúchonnacht, a d’imigh chun na Róimhe leis na hiarlaí in 1607 agus a fuair bás in Genova ar an 12 Lúnasa 1608.

Luaitear é in 1585–6 i measc na ndaoine ar tugadh pardún dóibh i bhFear Manach. Tháinig sé féin agus Aodh Mag Uidhir le chéile den chéad uair timpeall 1586, agus shocraigh siad go gcuirfeadh Eochaidh ceathrú ag moladh Aodha i ngach dán a chumfadh sé. Bhronn Aodh feirm air sa Chorrán in aice le Béal Átha na Mallacht (cé nach raibh Eochaidh ró-shásta léi).

Siúd ó dheas le Cúchonnacht Mag Uidhir é agus na Spáinnigh tagtha i dtír, ach bhí air teacht ar ais agus é gortaithe. Thóg sé dhá mhí air teacht aniar as. Bhí áthas air nuair a tháinig Séamas I i gcoróin in 1603, mar a bhí ar an aos léinn i gcoitinne agus na Stíobhartaigh ina ríthe ar Éirinn. Ach mheath a dhóchas air.

D’aithin sé mar fhile go raibh malairt saoil ann. In 1603 scríobh sé an dán “Ionmholta malairt bhisigh” agus é ag moladh meadarachtaí aiceanta seachas dán díreach (i ndáiríre nó a mhalairt).

Ba é an dán is deireanaí uaidh an ceann a scríobh sé do Mhaolmhuire Ó Raghallaigh in 1610. Bronnadh 210 acra air in bPlandáil Uladh in 1610–11. Fuair sé bás ar an 9 Meitheamh 1612. Tá an méid seo ráite in Gearr-Annála Fhear Manach (1566–1625): 

Ó hEoghasa darbh ainm Eochaidh, ardollamh oirdheirc i ndán agus i bhfoghluim agus i ngéarintleacht na healaíona Gaeilge agus biatach maith agus fear tí aíoch go comhchoiteann, duine mór-ainmneach ag Gaelaibh agus ag Gallaibh, d’éag. 

Ní deirtear gur phós sé, cé gur chuir sé suim i Róis Ní Thuathail, baintreach Fhiachaidh mac Aodha Uí Bhroin, tráth agus gur scríobh sé dhá dhán di.

Sliocht as “Ionmholta malairt bhisigh” 

Ionmholta malairt bhisigh:
tárraidh sinde 'san amsa
iomlaoid go suarrach sona,
do-chuaidh a sochar dhamhsa.

Do thréig sind sreatha caola
foirceadal bhfaobhrach ffrithir
ar shórt gnáthach grés robhog,
is mó as a moltar sinde.

Nótaí 

 Filí na hÉireann
Básanna i 1612
Gleann Bhriain

Is paróiste beag é Gleann Bhriain (Béarla: Glenbrien) atá suite leath bealaigh idir baile Inis Córthaidh agus an tAbhallort, i gcontae Loch Garman.

Bailte i gContae Loch Garman
Billy Bremner

Ba pheileadóir é William John "Billy" Bremner (9 Nollaig 1942 – 7 Nollaig 1997). D'imir sé ar son Leeds United ar feadh tréimhse fhada agus bhuaigh sé roinnt trófaithe. Ba é ceann dena himreoirí is fearr riamh ag an gclub agus chruthaíodh dealbh dó lasmuigh do Elland Road.

Imreoirí sacair Albannacha
An Carraigín Corr

Is baile fearainn é An Carraigín Corr, suite i dtuaisceart Contae Liatroma. Tá loch ann i lár an bhaile fearainn.
Ráith

Is baile fearainn in iarthuaisceart Dhún na nGall é Ráith. Tá sé suite cois farraige agus feictear an Earagail ón áit bheag seo.

Féach Freisin 
 An Ráith

Naisc sheachtracha 
 logainm.ie
Werner II, Cunta Habsburg

Ba é Werner II Habsburg (a fuair bás an 19 Lúnasa 1167) an Cunta Habsburg, ar a dtugtar Werner III freisin, agus uaidhsean a shíolraigh an rísliocht Teaglach Habsburg. Ba é mór-sean-seanathair Rí Rudolph I na Gearmáine é.   

Ba mhac an Chuntais Otto II Habsburg agus Hilla de Pfirt é. Phós Werner Ida Von Homberg.  

Tá cáil air as a bheith páirteach i gCogadh Chomharbas Bhregenz 1164 – 1166.   

Fuair sé bás in aice le Tusculum tar éis Cath Mhonte Porzio .   

Athair an Chuntais Albrecht III Habsburg agus an Easpaig Otto II de Konstanz (1165–1174) ab ea é . Phós a iníon Richenza an  Ludwig I., Graf von Pfirt .
Emo Court

Is teach mór nuachlasaiceach é Emo Court nó Cúirt Ioma i gContae Laoise. Dearadh an ailtire James Gandon an teach i 1790 do John Dawson, an chéad Iarla Cúil an tSúdaire. Bíonn an teach oscailte do chuairteoirí de ghnáth, ach dúnadh an teach sa bhliain 2020. Táthar leis an teach a oscailt arís i 2021, agus na tailte timpeall an fhoirgnimh ar oscailt do chuairteoirí cheana.

Stair
Chuaigh an t-ailtire, James Gandon, a bhí díreach críochnaithe lena chuid oibre ar Theach an Chustaim agus ar na Ceithre Cúirteanna i mBaile Átha Cliath, i mbun oibre ar Chúirt Ioma in 1790. Ainneoin sin, níor críochnaíodh an foirgneamh atá ina sheasamh ansin anois go ceann 70 bliain ina dhiaidh sin.

Bhí an t-eastát mar áit chónaithe ag iarlaí Chúl an tSúdaire nó gurbh éigean dóibh imeacht as Éirinn go buan de bharr Chogadh na Saoirse. Ghlac na hÍosánaigh seilbh ar an áit roinnt blianta ina dhiaidh sin, agus is ann a cuireadh oiliúint ar thart ar 500 nóibhíseach de chuid an oird nuair a bhí sí mar Nóibhíseacht ag Proibhinse na hÉireann.

Ghlac an Maor Cholmeley-Harrison seilbh ar Chúirt Ioma sna 1960idí agus rinne sé athchóiriú iomlán uirthi. D’oscail sé na gairdíní áille agus an fearann páirce don phobal agus i ndeireadh na dála bhronn sé an t-eastát go léir ar mhuintir na hÉireann in 1994.

Nasc seachtrach
Emo Court ag suíomh Heritage Ireland. Dáta rochtana: 21 Meitheamh 2021

Tagairtí 

Contae_Laoise
Tithe móra in Éirinn
An Ghráig, Contae Laoise

Is sráidbhaile in Éirinn é An Ghráig. Tá sé suite in iardheisceart na tíre i gContae Laoise. Tá sé ar theorainn Cheatharlach. Mar gheall ar seo tá go leor argóintí ann maidir le cibé ar chóír don Ghráig a bheith i Laois nó i gCeatharlach.

Contae Cheatharlach
Contae Laoise
Alan Dillon

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Chaisleán an Bharraigh é Alan Dillon. Tá sé 37 bliain d’aois. Rugadh sé ar an 28ú Meán Fómhair 1982. Is as Ballintubber i Maigh Eo é. Tá sé ina bhall de Fine Gael. Tá sé pósta le Ashling. D’imir sé peile le Maigh Éo , chomh maith le  Baile An Tobair CLG. D’éirigh sé as an bpeil i 2017. D’imir sé ar feadh 18 mbliana. Fuair sé dhá ghradam All Star,  i 2006 agus 2012. Tá céim san eolaíocht cógaisíochta agus céim sa mata agus bitheolaíocht aige.

Daoine a rugadh i 1982
Baill den 33ú Dáil
Daoine beo
An Chrannaigh

Is áit bheag í Cranny suite i gContae an Chláir. Níl mórán ann ar chor a bith seachas oifig an phoist. Is é Coolmeen GAA an fhoireann áitiúil agus bhuaigh siad craobh i 1958 agus 1964.
Baile Mhuighe Móire

Is baile fearainn é Baile Mhuighe Móire (nó Baile Mhaí) i gContae Laoise. Tá sé suite idir an tsráidbhaile Buiríos Mór Osraí agus Maighean Rátha i lár an chontae.  Níl ach cúpla céad daoine ina gcónaí ann. 

Bhí oifig an phoist ann tráth ach anois níl ach séipéal agus bunscoil ann. Tá an baile fearainn seo suite ag bun na sléibhte Sliabh Bladhma. Tá radharcanna áille le feiceáil timpeall an bhaile fearainn seo. Anois, áfach tá ainm níos comhaimseartha agus níos giorra ar an mbaile fearainn seo darbh ainm 'An Paidhc'.
Loscadh Mór Meireki (1657)

Scriosadh cathair mheánaoiseach Edo (Tokyo inniu) nuair a réab Dóiteán Mór Meireki (明暦の大火, Meireki no taika) trí lár na cathrach, idir 2-5 Márta 1657.

Mhair an tubaiste trí lá agus maraíodh b’fhéidir 100,000. D’úsáid na daoine adhmad chun a lán de na foirgnimh a thógáil sa chathair. Bhí adhmad sna cosáin, fiú! 

Réab Loscadh Mór Londan tamaill níos déanaí, i 1666 ach bhí an líon taismeach i bhfad níos lú.

Tagairtí 

Dóiteáin
Tokyo
Stair na Seapáine
1657
Michelle Paisley Reed

Is údar as Sacramento, California í Michelle Paisley Reed atá dhá úrscéal, ceithre leabhair neamhfhicsin agus dhá script scannáin bunaithe ar an tsícé agus spioradáltachta scríofa aici.

Tús a shaoil 

Rugadh Michelle Paisley Reed in Seattle, Washington an 11 Lúnasa 1968. D’fhreastail sí ar an ardscoil in Fairfield, California, thoir-thuaidh de San Francisco, agus bhain sí amach Baitiléir Ealaíon sa Bhéarla le summa cum laude ó Ollscoil Stáit California, Sacramento.

Gairm 

Tar éis dí céim a bhaint amach ón ollscoil i 1994, d’oibrigh sí mar thuairisceoir agus  eagarthóir gné-altanna leis an Benicia Herald agus Contra Costa Times in Walnut Creek, CA. Ina dhiaidh sin bhí sí ina stiúthóir ar  eagraíocht neamhbrabúis ar son páistí; stiúrthóir cláir le haghaidh Richmond  YMCA; agus stiúrthóir do Renaissance ClubSport in Walnut Creek. 

Bhain Paisley amach teastas mar mhúinteoir ióga in 2002 agus d’oscail sí a stuidió ióga féin darbh ainm Yoga Junction. Bhí an stuidió lonnaithe i gCathair Suisun ar dtús agus in Green Valley ina dhiaidh sin. D’oibrigh sí ar a céad leabhar in 2005-2006 agus foilsíodh Yoga for a Broken Heart: A Spiritual Guide to Healing from Break-up, Loss, Death or Divorce in éineacht leis an gcomhlacht foilseacháin Findhorn Press in 2007.

Céad leabhar

Yoga for a Broken Heart: A Spiritual Guide to Healing from Break-up, Loss, Death or Divorce (2007)

Úrscéalta

All in Her Head (2011)

All Over It (2012)

Leabhair Power of 10

Manifesting Miracles and Money: How to Achieve Peace, Purpose, and Plenty Without Getting in Your Own Way (2017)

Peace Is Power: A Course in Shifting Reality Through Science and Spirituality (2017)

Keep Your Spirits Up: A Simple Guide to Lift Your Vibes Sky-high Without Struggle or Pain (2018)

Tagairtí

Féach freisin

 Esther Hicks
 Neale Donald Walsch
 Paddy McMahon

Naisc Sheachtracha 

  Michelle Paisley Reed- suíomh gréasáin
 We are The Power of 10- suíomh gréasáin
 We are The Power of 10- Youtube

Daoine beo
Scríbhneoirí as California
Daoine a rugadh i 1968
Scríbhneoirí Meiriceánacha
Luíochán Chill Mhichíl

Ba é Luíochán Chill Mhichíl ar 28 Samhain 1920  i gContae Corcaigh an luíochán ba mhó le linn Chogadh na Saoirse.  Maraíodh seisear ball déag  de Rannán Póilíní Cúnta (an RIC, Auxiliaries nó Dúchronaigh) gar do Chill Mhichíl,  idir Dún Mánmhaí agus Maigh Chromtha.

Cúlra 

Ar an 21 Samhain tharla sléacht Dhomhnach na Fola i mBaile Átha Cliath (21 Samhain), agus seachtain ina dhiaidh sin, luíochán Chill Mhichíl.

An luíochán 
Óglaigh de chuid Airm Phoblacht na hÉireann, faoi stiúir Tom Barry, a bhí freagach as.  Rinne an colún reatha de Bhriogáid Chorcaí Thiar luíochán agus mharaigh siad seachtar Póilíní Cúnta déag den ochtar déag, a bhí faoi cheannas Chigire Ceantair an RIC Francis Crake.

D’áitigh Tom Barry go diongbháilte gur lig na Póilíní Cúnta orthu go raibh siad ag géilleadh ag pointe amháin sa chomhrac, sular thosaigh siad ag troid arís. De thoradh na calaoise sin, d’áitigh Barry, maraíodh beirt dá fhir a tháinig amach as an áit ina raibh siad i bhfolach.

Mar gheall ar an bhfeillbheart sin, shocraigh sé gan príosúnaigh ar bith a ghlacadh. Mhaígh lucht cáinte Barry gur chum sé an scéal faoin ngéilleadh bréagach chun bonn cirt a thabhairt le sléacht réamhbheartaithe. 

Cibé rud a tharla sa cheo cogaidh, rinneadh bearta díoltais go luath ina dhiaidh sin.

Iarmhairt 
Ba léir go raibh feachtas míleata na Óglach chun dul i dtreise. Thit buille an díoltais gan mhoill: cuireadh contaetha Chorcaí, Thiobraid Árann, Chiarraí agus Luimnigh faoi dhlí míleata. Ar an 11/12 Nollaig, creachadh agus loscadh lár chathair Chorcaí. Níor léir fonn ar bith a bheith ar cheachtar den dá thaobh céim ar gcúl a thabhairt.

Tar éis na n-eachtraí seo, níorbh fhéidir an chogaíocht a shainmhíniú níos mó go simplí mar bheart de chuid na bpóilíní. Coinbhleacht mhíleata a bhí inti.

Féach freisin 

 Sléacht Dhomhnach na Fola

 Creachadh agus loscadh lár chathair Chorcaí.

Tagairtí 

Stair Chontae Chorcaí
1920 in Éirinn
Constáblacht Ríoga na hÉireann
Eachtraí míleata le linn Chogadh na Saoirse (Éire)
Luíocháin
Yvonne Farrell

Ailtire agus acadóir Éireannach is ea Yvonne Farrell a rugadh sa bhliain 1951. Chomhbhunaigh sí Grafton Architects, comhlacht ar bhronnadh an gradam World Building of the Year air sa bhliain 2008 as an bhfoirgneamh a hear siad d'Ollscoil Bocconi in Milano na hIodáile. Bhuaigh a comhlacht freisin an chéad RIBA International Prize sa bhliain 2016 as a bhfoirgneamh ar son Universidad de Ingeniería y Tecnología in Líoma, Peiriú, chomh maith leis an Royal Gold Medal sa bhliain 2020. Sa bhliain 2017 ceapadh ise agus Shelley McNamara ina léiritheoirí don 16ú Venice Biennale della Architectura i 2018. Bronnadh an Pritzker Architecture Prize uirthise agus ar McNamara sa bhliain 2020.

A saol agus gairmré
Rugadh Farrell sa bhliain 1951 ar an Tulach Mhór i gContae Uíbh Fhailí. Rinne sí staidéar san Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, ag baint céim amach sa bhliain 1974. Bhunaigh sí Grafton Architects i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1978 in éineacht le Shelley McNamara. Comhbhunaigh sí Group 91, a bhí taobh thiar d'athbheochan Barra an Teampaill i mBaile Átha Cliath sna 1990idí.

Tagairtí

Naisc sheachtracha
Suíomh Grafton Architects, arna rochtain ar 6 Márta 2020 

Ailtirí Éireannacha
Daoine a rugadh i 1951
Daoine beo
Maxwell Henry Close

Ba chléireach de chuid Eaglais na hÉireann agus geolaí é Maxwell Henry Close (1822 - 12 Meán Fómhair 1903) a chuir le caomhnú na Gaeilge in Éirinn .

Saol 
Rugadh é i mBaile Átha Cliath, Éire, mac Henry Samuel Close, dlíodóir mór le rá a dtáinig a mhuintir as Dhroim Beannchair i gContae Ard Mhacha . Fuair sé a chuid oideachais ag Weymouth agus ag Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, áit ar bhain sé céim amach sa bhliain 1846; agus dhá bhliain ina dhiaidh sin chuaigh sé isteach in orduithe naofa . 

Ar feadh bliana, bhí sé ina choimeádaí ar All Saints, Northampton; ó 1849 go 1857 bhí sé ina reachtaire ar Shangton i Leicestershire ; agus ansin ar feadh ceithre bliana bhí sé ina choimeádaí ar Waitham-on-the-Wolds.

Nuair a fuair a athair bás sa bhliain 1861 d'fhill sé ar Bhaile Átha Cliath, agus ag tabhairt a chuid seirbhísí d'eaglaisí éagsúla sa chathair, chaith sé a dhúthracht nach mór le gníomhaíochtaí liteartha agus eolaíochta, agus go háirithe le geolaíocht oighreach na hÉireann, ar a raibh sé aitheanta mar saineolaí . Tá a pháipéar, a léadh os comhair Chumann Ríoga na hÉireann in 1866, ar Oighriú Ginearálta na hÉireann ( Béarla:General Glaciation of Ireland) ina chur síos ardoilte é ar éifeachtaí an oighriúcháin, agus an fhianaise a chruthaigh éifeachtaí an oighir ar an tírdhreach. Níos déanaí, phléigh sé bunús na ngairbhéal ardaithe ina bhfuil sliogáin, in aice le Baile Átha Cliath, agus chuir sé in iúl go raibh siad carntha ag oighear ar snámh nuair a bhí an talamh faoi uisce. 

Sa bhliain 1872, d'fhoilsigh George H Kinahan agus Maxwell Close páipéar tábhachtach dar teideal The Glaciation of Iar-Connaught and its Neighbourhood in the Counties of Galway and Mayo. Foilseachán príobháideach a bhí ann, agus léarscáil mhór ann a thaispeánann patrún na stríoc oighreach thar Chonamara agus deisceart Mhaigh Eo . 

Bhí sé ina chisteoir ar feadh tamaillín den Acadamh Ríoga na hÉireann, ina bhall gníomhach de Chumann Ríoga Bhaile Átha Cliath, agus ina uachtarán ar Chumann Ríoga Geolaíochta na hÉireann in 1878. Tharraing réalteolaíocht agus fisic, chomh maith le sean-theanga agus seaniarsmaí na hÉireann, a aird. Bhí sé ar dhuine den bheirt Chisteoirí Oinigh ar an Society for the Preservation of the Irish Language (Gaeilge: Cumann Buan-Choimeádta na Gaeilge) agus ina bhall bunaidh den Aontas Gaelach ( Béarla: Gaelic Union), eagraíocht a chabhraigh sé le hairgeadú. I dtreo dheireadh an naoú haois déag bhí sé ina Chisteoir ar an dá chumann seo.  Bhí sé ina bhall an-luath de Chonradh na Gaeilge, (Béarla: The Gaelic League), agus thacaigh sé ó thaobh airgeadais de.  Ina uacht, d'fhág sé £ 1,000 chun foclóir Gaeilge a fhoilsiú bunaithe go príomha ar na sean-lámhscríbhinní. Foilsíodh an chéad imleabhar i 1913 agus an imleabhar deiridh i 1973.

Fuair Close bás i mBaile Átha Cliath an 12 Meán Fómhair 1903.

Tagairtí 

Básanna i 1903
Daoine a rugadh i 1822
Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Mór Mumhan

Banríon céile na Mumhan agus iníon an rí, Aodh Beannán ab ea Mór Mhumhan (Sean-Ghaeilge Mór Muman), nó Máthair Mhór, de réir luathlitríocht na nGael.  

Ainmnítear cúige Mumhan aisti, agus creidtear gur máthairdhia eoihéimirithe na cúige í, go háirithe desna hEoghanachta.  Tá aithne uirthi fosta faoin ainm Mugain, agus d'fhéadfadh é gurb ionann í agus Anu agus Mór-Ríoghain.

Seanchais

Mór Muman 7 Aided Cuanach meic Ailchine
Caomhnaítear an seanscéal Mór Muman 7 Aided Cuanach meic Ailchine ("Mór Mumhan agus Anbhás Chuanach mhic Ailchine") sa Leabhar Laighneach.  Moltar go dtéann an scéal siar go dtí an 10ú nó níos luaithe.

Insítear sa scéal gur cuireadh, Mór faoi gheis, agus go ndeachaigh sí ar fána ar fud na hÉireann le dhá bhliain sular tháinig sí go Caiseal agus cúirt ríoga Fighin mhín mhic Aodha Dhuibh.  Oíche amháin, luigh Finghin léi agus tháinig a chuimhne ar ais.  Ar maidin, thug Finghin di fallaing agus dealg na banríona.  Scar sé óna bhanríon go dtí sin, iníon rí na nDéise, agus tháinig Mór i gcomharbacht uirthi, óir go pór níos fearr.

Tar éis bás Finghin, phós Mór Mumhan Cathal mac Aodha.  Cheap tiomsaitheoir an scéil de thaisme ámh gurbh é an Cathal úd ná a gharmhac, Cathal mac Finguine.

Dinnseanchas Aoí
The Dinnseanchas Aoi say of Fingen and Mór:
{|class=wikitable
|- valign=top
| width=50% |
Is ferr d'andrib Inse Fáil
Mór, ingen Aéda Bennáin.
Ferr Fíngen inná cech fer
mimmarédi dar Femen.

|
Is fearr í de mhná Inse Fáil
Mór iníon Aodha Bheannáin.
Is fearr é Finghin ná gach fear
a théann thar Femen.
|}

Mis
Tá scéal mar an gcéanna an maidir le Mis, a bhfuil Sliabh Mis ainmnithe aisti.  D'fhéadfadh é gurb ionann í Mór.  Deirtear go ndeachaigh Mis as a meabhair agus gur mhair sí ina haonar go fiáin sna sléibhte.  Tháinig sí chuici féin tar éis di bualadh agus luí le cláirsí darbh ainm Dubh Rois.

Is dócha go bhfuil mar móitíf ag na scéalta seo ná an loathly lady, ina thagann bandia an fhlaithis ar an bhfód i riocht cailligh, go dtagann rí dlisteanach agus pógann sé í, agus leis sin, éiríonn sí arís ina bean álainn.

Mór agus Lear
Insítear i scéal eile gur tháinig Mór agus a fear chéile Lear i dtír ag An Daingean agus gur lonnaigh siad i nDún Mór.  Lá amháin, chuaigh Mór ag dreapadh go barr Sliabh an Iolair, chun go bhfeice sí an tír inar chónaigh sí.  'Rugadh gearr' uirthi ámh, agus shuigh sí ar a gogaide chun steall fuail a dhéanamh.  Deirtear go ndearna a cuid múin dá bharr na hailteanna a ghearann sléibhte na Mumhan.  Ag bun an tsléibhe tá áit darb ainm Tigh Mhóire.

Faightear go minic i seanscéalta an móitíf seo ina chruthaíonn bandia an tírdhreach.

Bandia
Creidtear gurb ionann Mór Muman is agus Mughain, agus san áireamh tréithe Méabha agus Mór-Rioghana.  Glaoitear uirthi scaití ach amháin Mumha, a thugann go soiléir le fios a nasc le cúige Mumhan.

Meastar freisin gur bandia flaitheas í Ruithchern, deirfiúr Móire.  Is ise laoch an scéil caillte Aithed Ruithcherne la Cuanu mac Cailchin.

Bás
Tá bás Mhór Mumhan iníon Aodha Bheannáin taifeadta i nAnnála Uladh don bhliain 632 agus i nAnnála Tiarnaigh'' don bhliain 636.

Foinsí

Tuilleadh le léamh

Tagairtí

Miotaseolaíocht na nGael