joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Clár Chlainne Mhuiris

Is baile é Clár Chlainne Mhuiris (Claremorris sa Bhéarla) i gContae Mhaigh Eo. Bhí 4,487 ina gcónaí ann sa bhliain 2016. Tá an baile ar an mbóthar N17 idir Shligeach is Gaillimh.

Tá stáisiún ag an iarnród idir Baile Átha Cliath agus Cathair na Mart ann (Stáisiún Chlár Chlainne Mhuiris)

Tá feachtas ar siúl faoi láthair chun an seanlíne traenach a théann tríd an baile, ó Shligeach go Luimneach, a athoscailt.

Is ann atá ceanncheathrú an fhoilsitheora Cló Mhaigh Eo

Clar Clainne Mhuiris
Foinse

Nuachtán Gaeilge is ea Foinse. Bhí sí ar fáil i gcló agus i bhfoirm dhigiteach, ach i Mí Meán Fómhair 2013 d'fhógair an foilsitheoir Móinéar Teo. nach mbeadh fáil ar an leagan clóbhuailte i ndiaidh na míosa sin. Dúradh, áfach, go leanfadh Foinse uirthi ag soláthar ábhair ar líne.

Stair 

Bhíodh an nuachtán á fhoilsiú ar an gCeathrú Rua i gConamara agus chlóbhuailtí i dTrá Lí, Co. Ciarraí, é. Foilsíodh Foinse den chéad uair sa bhliain 1996 agus dhún an t-úinéir Pádraig Ó Céitigh í sa bhliain 2009 de dheasca laghdú ar theacht isteach. D'fhógair sé nach raibh sé féin agus Foras na Gaeilge ar aon intinn faoi choinníollacha conartha nua. 

“Nuair a fógraíodh an conradh nua i mí Mhárta na bliana seo rinne Foinse iarratas le go bhféadfaí 160,000 cóip a dháileadh sa tseachtain in áit timpeall 5,000. Níor ghlac an Foras leis an bplean gnó seo agus thairg siad conradh ceithre bliana do Foinse bunaithe ar an struchtúr dáiliúcháin a bhí ann go dtí sin. Ní raibh Foinse ábalta riachtanais an chonartha nua a chomhlíonadh".

Tosaíodh á foilsiú arís sa bhliain 2009 agus gan baint ag Foras na Gaeilge le cúrsaí dáiliúcháin.  Bhí sí á scaipeadh saor in aisce leis an Irish Independent. 

Is é an t-ábhar atá le fáil in Foinse scéalta Gailge agus Gaeltachta, cúrsaí reatha, spóirt, taistil, gnó agus oideachais agus cultúir.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh gréasáin (Internet Archive)

Nuachtáin in Éirinn
Nuachtáin na Gaeilge
An Danóib

Is abhainn Eorpach í an Danóib. Is í an Danóib an dara habhainn is faide san Eoraip. Tosaíonn sí san Fhoraois Dhubh sa Ghearmáin, áit a dtagann dhá abhainn eile le chéile, an Bhrigach agus an Bhreg. Tagann deireadh léi sa Mhuir Dhubh.

Ainmneacha agus sanasaíocht
Sa Laidin, ar shlite éagsúla, tugadh Danubius, Danuvius nó Ister ar an Danóib.  Tá an t-ainm Laidine firinscneach, mar atá a hainmneacha Slavacha go léir, ach amháin an tSlóivéinis (tá ainm na Réine firinscneach sa Laidin, an chuid is mó de na teangacha Slavacha, chomh maith leis an nGearmáinis). Tá an t-ainm  Gearmánach Donau  baininscneach, toisc gur ath-léirmhíníodh go bhfuil an iarmhír -ouwe "bogach" ann.

Úsáideann na nuatheangacha a labhraítear in imchuach na Danóibe ainmneacha a bhaineann le Dānuvius: Gearmáinis: Donau ; Bavárais: Doana; Siléisis: Důnaj; Sorbais Uachtarach: Dunaj; Seicis: Dunaj; Slóvaicis: ​​Dunaj ; Polainnis: Dunaj ; Ungáiris: Duna ; Slóivéinis: Donava ; Seirbea-Chróitis:Dunav (Дунав) ;Rómáinis: Dunărea; Bulgáiris: Дунав (Dunav); Rúisis: Дунай (Dunaj); Úcráinis: Дунай (Dunaj); Gréigis: Δούναβης; Iodáilis: Danubio.

Tagairtí
Tíreolaíocht
Danóib, An
3 Eanáir

Is é an 3 Eanáir an tríú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 362 lá fágtha sa bhliain nó 363 i mbliain bhisigh.

Féilte 
 Eaglais Chaitliceach Rómhánach - Naomh Genevieve

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 106 RC — Cicearó, státaire, dlíodóir agus fealsamh Rómhánach (r.43 RC)
 1851 — Viggo Johansen, ealaíontóir Danmhargach
 1874 — Joseph Murphy, polaiteoir Éireannach
 1880 — Francis Browne, grianghrafadóir Éireannach
 1883 — Clement Attlee, príomh-aire na Ríochta Aontaithe (b.1967)
 1890 — James Colbert, polaiteoir Éireannach
 1892 — J. R. R. Tolkien, scríbhneoir Sasanach (b.1873)
 1894 — ZaSu Pitts, ban-aisteoir
 1901 — Ngô Đình Diệm, ceannaire ar Vítneam Theas
 1907 — Ray Milland, aisteoir Meiriceánach-Breatnach
 1923 — Bud Tingwell, aisteoir Astrálach
 1926 — George Martin, léiritheoir ceoil
 1929 — Sergio Leone, stiúrthóir scannán Iodálach
 1938 — Jaswant Singh, polaiteoir Indiach
 1939 — Billy Fox, polaiteoir Éireannach
 1942 — John Thaw, aisteoir Sasanach Meiriceánach
 1946 — John Paul Jones, ceoltóir (Led Zeppelin)
 1956 — Mel Gibson, aisteoir
 1963 — Stewart Hosie, polaiteoir Briotanach
 1969 — Michael Schumacher, tiománaí Foirmle a hAon
 1974 — Kate McKinnon, fuirseoir agus ban-aisteoir Meiriceánach
 1977 — Marc Ó Cathasaigh, polaiteoir Éireannach
 1980 — Kate O'Connell, polaiteoir Éireannach
 1983 — Katie McGrath, ban-aisteoir Éireannach
 1988 — Jonny Evans, peileadóir Éireannach Tuaisceartach
 1989 — Mícheál Ó Cathail, iománaí Éireannach
 1996 — Cian Lynch, iománaí Éireannach
 2003 — Greta Thunberg, gníomhaí timpeallachta Sualannach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 236 — Pápa Anterus
 1525 — Vasco da Gama, taiscéalaí Portaingéalach
 1823 — Jean Joseph Amable Humbert, ginearál Francach
 1895 — Roibeard Shipboy Mac Ádhaimh, fear gnó Preispitéireach agus gníomhaí ar son na Gaeilge
 1946 — William Joyce ("Lord Haw Haw"), craoltóir Naitsíoch a cuireadh chun báis (r.1906)
 1967 — Jack Ruby, úinéir club oíche a dhúnmharaigh Lee Harvey Oswald (r.1911)
 1973 — Ria Mooney, aisteoir
 1995 — Philip Burton, polaiteoir Éireannach
 1999 — Jerry Quarry, dornálaí Meiriceánach
 2003 — Flóra Kádár, ban-aisteoir Ungárach
 2007 — Michael Yeats, polaiteoir agus mac le W. B. Yeats (r.1921)
 2008 — John O'Donohue, scríbhneoir, file, sagart, agus fealsamh Éireannach
 2016 — John McDade Howell, scoláire Meiriceánach

Imeachtaí eile 
 1602 - Cath Chionn tSáile
 1921 - Tháinig Parlaimint na hIndia le chéile an chéad uair.
 1964 - Tháinig an Banphrionsa Margaret agus Tiarna Snowdon ar cuairt go hÉirinn.
 1940 - Tar éis feachtais buamála den IRA sa Bhreatain sa bhliain 1939, agus "An Éigeandáil" nó Ré na Práinne ar tí tosaithe, rith Rialtas na hÉireann reachtaíocht práinne sa Dáil chun imtheorannú a chur ar bun

0103
Eanáir, 03
2 Meán Fómhair

Is é an 2 Meán Fómhair an 245ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 246ú lá i mbliain bhisigh. Tá 120 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 Vítneam - Lá Náisiúnta

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1812 — Kirkpatrick Macmillan, ceapadóir Albanach
 1838 — Liliʻuokalani, banríon agus cumadóir ceoil Haváíoch
 1877 — Frederick Soddy, radaicheimicí Sasanach
 1883 — Alexander Haslett, polaiteoir Éireannach
 1913 — Bill Shankly, Bainisteoir agus imreoir sacair Albanach (b. 1981)
 1927 — Risteárd Ó Glaisne, iriseoir agus scríbhneoir Éireannach
 1952 — Jimmy Connors, imreoir leadóige
 1961 — Carlos Valderrama, imreoir sacair Colómach
 1962 — Keir Starmer, polaiteoir Briotanach agus Cheannaire ar Pháirtí an Lucht Oibre 
 1963 — Sue Cleaver, ban-aisteoir Briotanach
 1964 — Keanu Reeves,  aisteoir Ceanadach
 1965 — Lennox Lewis, dornálaí Briotanach-Ceanadach
 1979 — Alexander Povetkin, dornálaí Rúiseach
 1982 — Joey Barton, peileadóir sacair
 1988 — Cóilín Ó Riain, iománaí Éireannach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1022 — Máel Sechnaill mac Domnaill, Ard-Rí na hÉireann
 1836 — William Henry, ceimicí Sasanach
 1865 — William Rowan Hamilton, 60, eolaí (r. 1805)
 1973 — J. R. R. Tolkien, 81, scríbhneoir (r. 1892)
 1992 — Barbara McClintock, eolaí Meiriceánach (r. 1902)
 2001 — Christiaan Neethling Barnard, máinlia cairdiach as an Afraic Theas
 2014 — James White, polaiteoir Éireannach
 2015 — Alan Kurdi, páiste trí bliana a fuair bás nuair a d'iompaigh a bhád béal faoi

Tarluithe eile 
 31 RCh - Cath Actium, bua Octavio i gcoinne Marc Antonio agus Cléópatra i gcath mara sa Ghréig
 1945 - Shínigh an tSeapáin ordú géillte ag cur deireadh leis an Dara Cogadh Domhanda
 1963 - Chuir an Gobharnóir George Wallace bac ar dhídheighilt ag Scoil Dara Leibhéal Tuskegee in Alabama
 1998 - Tharla timpiste eitleáin Swiss Air 8 km ón Albain Nua. Maraíodh 229 sa timpiste

0902
Meán Fómhair, 02
Gob an Choire

Baile in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo is ea Gob an Choire (Achill Sound as Béarla). Tá sé suite ar Acaill, ar an taobh thoir den oileán. Ceanglaíonn Droichead Mícheál Dáibhéad le leithinis an Chorráin agus mórthír Chontae Mhaigh Eo.

Saol 
Go hoifigiúil, cuid de Ghaeltacht Mhaigh Eo atá ann, cé go bhfuil Béarla níos forleithne i nGob an Choire faoi láthair. 

Tá teach cúirte an oileáin i nGob an Choire in aice le stáisiún na ngardaí díreach roimh an droichead isteach ar an oileán. 

Is beag crann atá le fáil in Acaill seachas coill Ghleann Dairbhre in aice le Gob an Choire.

Béaloideas 
De réir na scéalta, fadó ní bhíodh hata ag gach duine san oileán ach bhíodh hata ag an bpobal. Bhíodh an hata seo ar crochadh ar phósta i nGob an Choire i dtreo go mbeadh éinne a bhí ar a bhealach chun an bhaile mhóir é a chaitheamh agus a chur ar ais ar an bpósta agus é ar a bhealach abhaile.

Stair 
Tógadh an chéad dhroichead chun Oileán Acla a cheangal le Co. Mhaigh Eo sa bhliain 1887. Ainmníodh an droichead in ómós do Michael Davitt, a bhunaigh Conradh na Talún. 

Seacht mbliana ina dhiaidh sin, sa bhliain 1894, leathnaíodh líne iarnróid Chathair na Mart - Baile Uí Fhiacháin chomh fada leis an mbaile. 

Mar thoradh ar na forbairtí sin, bhí Acaill níos inrochtana, cé go raibh tragóid i gceist leis an dul chun cinn seo freisin. Bhí coirp na n-íospartach ó thragóid bhá Chuan Mó ar an gcéad turas ar an líne iarnróid chun an oileáin. Bádh 32 duine. 

Ar an 17 Meán Fómhair 1937, cailleadh deichniúr daoine óga as Acaill i dtine i scioból in aice le Cathair Cheann Tulaich (Kirkintilloch) in Albain. Ag piocadh fataí a bhí siad ('tattie howkers’). Tháinig na deirfiúracha go léir slán as...ina gcónaí i dteachín in aice leis na buachaillí. Iompraíodh na coirp ar an líne idir Cathair na Mart agus Gob an Choire, an t-aistear deireanach a rinneadh ar an gcuid seo den iarnród choíche.

Íomhánna

Tagairtí 

Acaill
Bailte i gContae Mhaigh Eo
Gaeltacht Chontae Mhaigh Eo
An Eachléim

Dar leis an Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch ar Úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht, stádas Gaeltachta ag leibhéal C a bheadh ag an gceantar thart ar an Eachléim. Dá mbeadh dhá theaghlach eile sa toghroinn ag cáiliú faoi dheontas Scéim Labhairt na Gaeilge, bheadh an Eachléim i dteideal aitheantas i gCatagóir B.

Sráidbhaile beag tuaithe is ea Eachléim ina bhfuil na gnáthfhoirgnimh, mar shampla bunscoil, siopa agus séipéal Tá ionad oidhreachta, Ionad Deirbhile Eachléim, suite ann.

D'eascair an t-ainm seo as na focail each (capall) agus léim, mar deirtear gur léim capall miotasach ó oirthear an cheantair chun an iarthair agus gur mar sin a thugtar Eachléim ar an talamh idir an dá áit.

Naisc Sheachtracha 

 Ionad Deirbhile
 Canúint Eachléim

Tagairtí 

Bailte i gContae Mhaigh Eo
Gaeltacht Chontae Mhaigh Eo
Angola Avante

Is é Angola Avante! (Ar Aghaidh Leat, A Angóla!) an t-amhrán náisiúnta Angóla. D'uchtadh i 1975 nuair a bhuadh neamhspleáchas ón Phoirtingéil.

Bunleagan sa Phortingéilis 
Ó Pátria, nunca mais esqueceremos 
Os heróis do quatro de Fevereiro.
Ó Pátria, nós saudamos os teus filhos
Tombados pela nossa Independência.
Honramos o passado e a nossa História,
Construindo no Trabalho o Homem novo,
(athabair an dá líne deireadh)

CURFÁ
Angola, avante!
Revolução, pelo Poder Popular!
Pátria Unida, Liberdade,
Um só povo, uma só Nação!
(athabair curfá)

Levantemos nossas vozes libertadas
Para glória dos povos africanos.
Marchemos, combatentes angolanos,
Solidários com os povos oprimidos.
Orgulhosos lutaremos Pela Paz
Com as forças progressistas do mundo.
(athabair an dá líne deireadh)

CURFÁ

Aistriúchán Gaeilge 
A athairthír, ní déanfaimid dearmad go brách
Na Laochra an ceathrú lá de Fheabhra.
A athairthír, beannaímid bhur mic
A d'éag chun ár neamhspleách. 
Oirmhinnímid an caite agus ár stair
Nuair, lenár obair, tógaimid an Fear Nua.
(athabair an dá líne deireadh)

CURFÁ
Ar aghaidh leat, a Angóla!
Reabhlóid trí cumhacht na ndaoine!
Tír Aontasach, Saoirse, 
Cineál Amháin, Tír Amháin!
(athabhair an curfá)

Éirimis ár nglóir saora
Don ghlóir cineáil na hAfraice.
Marseáilimis, fianna Angólacha,
In éineacht le daoine faoi bhos.
Troidfimid ar son siocháin
In éineacht leis na bhforsaí fórasach an domhain.
(athabair an dá líne deireadh)

CURFÁ

Naisc sheachtracha 
Comhad MIDI 

Amhráin Náisiúnta
Príomh-Oifig Staidrimh na hÉireann

Is gníomhaireacht rialtais í Príomh-Oifig Staidrimh na hÉireann atá freagrach as an daonáireamh náisiúnta i bPoblacht na hÉireann. Ina theannta sin bailíonn sí a lán staidrimh eile chun cabhair a thabhairt don rialtas. Chuir an tAcht Staidrimh 1993 an ghníomhaireacht go hoifigiúil i mbun, chun an uimhir oifigí a bhfuil staidrimh á bhailiú acu a laghdú. Tá an oifig freagrach don Taoiseach, agus tá a ceanncheathrú suite i gCorcaigh.

Stair 
Tá stair fhada ag staitisticí na hÉireann. Cuireadh tús sa chéad leath den 19ú haois le staitisticí a choinneáil, mar shampla:
 Daonáireamh cuimsitheach deichbhliantach ó 1841;
 Daonáireamh Talmhaíochta bliantúil ó 1849;
 Staitisticí pósta ó 1845;
 Staitisticí breitheanna agus básanna ó 1864.

Tar éis bhunadh Saorstát na hÉireann i 1922, bunaíodh Brainse Staitisticí sa Roinn nua Tionscail agus Tráchtála trí chónascadh ar na brainsi seo:

 Brainse Staitisticí agus Intleachta a bhí ann ó 1900 in Iar-Roinn Tionscail agus Treoir Theicniúil na hÉireann;
 Brainse Staitisticí agus Faisnéise (bunaithe i 1919) de Roinn na hÉireann den Aireacht Saothair i Londain.

Bhí an Brainse Staitisticí seo freagrach as formhór staitisticí oifigiúla na hÉireann a chur le chéile suas go Meitheamh 1949 nuair a aistríodh é go dtí an Príomh-Oifig Staidrimh (ar a thugtar an CSO de ghnáth as Béarla) agus bunaíodh mar oifig ar leith í. Bhí an Oifig nua seo lonnaithe i Roinn an Taoisigh le neamhspleáchas na seirbhíse staitisticí a chinntiú.

Naisc seachtracha 
 Suíomh Oifigiúil

Údaráis Rialtais na hÉireann
Baile an Róba

Baile is ea Baile an Róba (Ballinrobe as Béarla) i ndeisceart Chontae Mhaigh Eo.

Bailte i gContae Mhaigh Eo
Baile an Chaisil

Baile in oirthuaisceart Chontae Mhaigh Eo is ea Baile an Chaisil (Ballycastle as Béarla). Bhí cónaí ar 234 duine i shráidbhaile mBaile an Chaisil sa bhliain 2011. Bhí cónaí ar 659 duine i dtoghroinn Baile an Chaisil sa bhliain 2011.  

Bailte i gContae Mhaigh Eo
Gaeltacht Chontae Mhaigh Eo
Béal Átha hAmhnais

Baile is ea Béal Átha hAmhnais (Ballyhaunis as Béarla) i ndeisceart Chontae Mhaigh Eo. Bhí 3,008 duine ina gcónaí i mBéal Átha hAmhnais sa bhliain 2011. Tá inimircigh 42% den daonra, 2,312 daoine, Polannaigh and Pacastánaigh an formhór acu. Tá Éireannaigh 40% den daonra.

Creideamh 

 Séipéal Naomh Pádraig

Beal Atha Amhnais
Béal Easa

Baile i dtuaisceart Chontae Mhaigh Eo is ea Béal Easa (Foxford as Béarla). Bhí 1,326 duine ina gcónaí i mBéal Easa sa bhliain 2011.

Beal Easa
8 Iúil

Is é an 8 Iúil an 189ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 190ú lá i mbliain bhisigh. Tá 176 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 Cillian Naofa
 Eilís Naofa, banríon na Portaingéile

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1557 — Philip Howard, 20ú hIarla Arundel, uasal Sasanach agus naomh Caitliceach
 1577 — Peter Paul Rubens, péintéir Pléimeannach
 1621 — Jean de La Fontaine, fabhalscéalaí Francach († 1695)
 1851 — Arthur John Evans, seandálaí Sasanach
 1857 — Alfred Binet, síceolaí Francach
 1870 — Robert Alexander Stewart MacAlister, seandálaí Éireannach
 1885 — Hugo Boss, dearthóir faisin Gearmánach
 1889 — Eugene Pallette, aisteoir
 1894 — Pyotr Leonidovich Kapitsa, fisiceoir Sóivéadach
 1895 — Igor Yevgenevich Tamm, fisiceoir Rúiseach
 1906 — Philip Johnson, ailtire Meiriceánach
 1914 — Jyoti Basu, polaiteoir Indiach
 1923 — Seán P. Mac Uilliam, polaiteoir Éireannach († 2007)
 1925 — Vincent Buckley, file Astrálach
 1948 — Ruby Sales, gníomhaí Meiriceánach
 1958 — Ayman Asfari, duine gnó
 1958 — Kevin Bacon, aisteoir Meiriceánach
 1958 — Tzipi Livni, polaiteoir Iosraelach
 1959 — Patsy McGlone, polaiteoir i dTuaisceart Éireann
 1962 — Pádraig Ó Sionnaigh, iománaí Éireannach
 1974 — Darragh O'Brien, polaiteoir Éireannach de chuid Fianna Fáil
 1976 — Ellen MacArthur, seoltóir Sasanach
 1980 — Robbie Keane, imreoir sacair
 1986 — Pól Ó Floinn, imreoir peil Ghaelach
 1991 — Virgil van Dijk, imreoir sacair

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 689 — Naomh Cilian, Naomh Éireannach (r. 640)
 1153 — Pápa Eoghan III (r. 1807)
 1277 — Baibars, Sultán na hÉigipte
 1623 — Pápa Gréagóir XV, (r.1554)
 1695 — Christiaan Huygens, 66, matamaiticeoir, réalteolaí, ceapadóir agus fisiceoir (r. 1629)
 1822 — Percy Bysshe Shelley, file Sasanach
 1954 — George Gardner, dornálaí Meiriceánach
 1956 — John Keating, polaiteoir Éireannach
 1967 — Vivien Leigh, ban-aisteoir Briotanach
 1973 — Arthur Calwell, polaiteoir Astrálach
 1975 — Lennart Skoglund, peileadóir Sualannach
 1979 — Michael Wilding, aisteoir Sasanach
 1979 — Robert Burns Woodward, Ceimicí orgánach Meiriceánach (r. 1917)
 1979 — Sin-Itiro Tomonaga, Fisicí (r. 1906)
 1981 — Joe McDonnell, stailceoir ocrais (r. 1951)
 1994 — Kim Il-sung, Ardcheannaire Dhaonphoblacht Dhaonlathach na Cóiré (r. 1912)
 1996 — Luis Manuel Rodríguez, dornálaí Cúbach
 2006 — June Allyson, ban-aisteoir Meiriceánach
 2012 — Ernest Borgnine, aisteoir Meiriceánach
 2022 — José Eduardo dos Santos, Uachtarán Angóla ó 1979 go 2017
 2022 — Larry Storch, fuirseoir Meiriceánach
 2022 — Shinzō Abe, Státaire Seapánach agus Príomh-Aire faoi dhó

Tarluithe eile 
 1487 - Thosaigh aistear Vasco da Gama go dtí an India.
 1971 - Mharaigh Arm na Breataine beirt fhear i nDoire i dTuaisceart Éireann.
 1996 - Gortaíodh seachtar, 3 páiste ina measc, nuair a rinne fear ionsaí orthu le machete ag scoil naíonáin i Wolverhampton, Sasana.
 2005 - D'aontaigh ceannairí an G8 caoga billiún dollar a thabhairt do na tíortha forfhásacha.

0708
Iúil, 8
Leic Ainimhe

Sráidbhaile agus baile fearainn in iarthar Chontae Mhaigh Eo timpeall 2km thiar ó Mhuraisc is ea Leic Ainimhe nó Leac an Anfa (Béarla: Lecanvey nó Leckanvy). Tá eaglais Chaitliceach ann, maraon le trá bheag (le Cé Leic Ainimhe) agus teach tábhairne.

Bailte i gContae Mhaigh Eo
Muraisc

Barúntacht agus baile in iarthar Chontae Mhaigh Eo is ea Muraisc  (Murrisk as Béarla).

Príomhbhailte 

 Cathair na Mart, Cluain Cearbán

Sráidbhailte 

 Bun Abhann, Bun Dorcha
 Ceathrú an Uisce
 Doire an Chaoith, Delphi
 Imleach
 Lainn Mhór, Leac an Anfa
 Oirimh
 An Nuachabháil
 Tamhnaigh Ard

Tíreolaíocht 

 Abhainn na hOirimhe
 Binn an Charragáin, An Bhinn Ghorm
 Cruach Phádraig, Cuan Mó, An Caoláire Rua, Cnoc Maol Réidh
 Dúloch
 Fionnloch
 Loch an Mhothair, Loch Coinnile, Loch Ghleann Cuillinn, Loch Ghleann an Bhua
 Oileán Chliara, Oileán na Cathrach, Inis Toirc, Inis Deala

Bailte i gContae Mhaigh Eo
Muraisc
Pont Abhann

Baile i dtuaisceart Chontae Mhaigh Eo is ea Pont Abhann (Pontoon as Béarla).

Bailte i gContae Mhaigh Eo
Baile an Tobair

Baile beag i ndeisceart Chontae Mhaigh Eo is ea Baile an Tobair (Ballintubber as Béarla).

Bailte i gContae Mhaigh Eo
Mark Durkan

Polaiteoir i dTuaisceart Éireann is ea Mark Durkan (rugadh ar an 26 Meitheamh 1960 é) a bhíodh ina cheannaire ar Pháirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre (SDLP) ó 2001 go 2010. Sular cuireadh Tionól Thuaisceart Éireann ar fionraí, bhí sé ina LeasChéad-Aire.

Tá Durkan ina Fheisire do thoghlach an Fheabhail, an suíochán céanna a bhí ag John Hume roimh ré. Choiméad sé a shuíochán in Ollthoghchán na Breataine 2005 d'ainneoin brú láidre de chuid Shinn Féin agus an gabháil go bhuaigh Sinn Féin an suíochán.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1960
Daoine beo
Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste
Alumni Ollscoil Uladh
Baill Fhine Gael
Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Daoine as Contae Dhoire
Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Fir
Náisiúnaithe Éireannacha
15 Deireadh Fómhair

Is é an 15 Deireadh Fómhair an 288ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 289ú lá i mbliain bhisigh. Tá 77 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 Eaglais Chaitliceach Rómhánach - Naomh Treasa Ávila

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 70 RC — Veirgil file Rómhánach (b.19 RC)
 1608 — Evangelista Torricelli, fisiceoir is matamaiticeoir Iodálach
 1763 — Éadbhard Mac Gearailt, uaslathaí Éireannach (b.1798)
 1829 — Asaph Hall, réalteolaí Meiriceánach
 1844 — Friedrich Nietzsche, fealsamh Gearmánach (b.1900)
 1858 — John L. Sullivan, dornálaí Meiriceánach
 1867 — Fujishima Takeji, péintéir Seapánach
 1869 — Francisco Largo Caballero, polaiteoir Spáinneach
 1881 — P. G. Wodehouse, úrscéalaí (b.1975)
 1908 — John Kenneth Galbraith, eacnamaí Meiriceánach (b.2006)
 1917 — Annraoi Ó Liatháin, scríbhneoir Éireannach
 1917 — Kevin Boland, polaiteoir Éireannach
 1919 — Seosamh Ó hÉanaí, amhránaí Éireannach
 1924 — Lee Iacocca, fear gnó Meiriceánach
 1926 — Michel Foucault, fealsamh Francach
 1940 — Peter Charles Doherty, imdhíoneolaí Astrálach
 1943 — Penny Marshall, ban-aisteoir agus stiúrthóir scannán Meiriceánach
 1944 — David Trimble, polaiteoir i dTuaisceart Éireann
 1944 — Sali Berisha príomh-aire na hAlbáine
 1947 — Alan Chambers, polaiteoir as Béal Feirste
 1948 — Chris de Burgh, amhránaí Éireannach
 1971 — Andy Cole, imreoir sacair Sasanach
 1971 — Mohammad Yasin, polaiteoir Briotanach
 1977 — David Trezeguet, imreoir sacair Francach
 1979 — Paul Robinson, imreoir sacair Sasanach
 1989 — Anthony Joshua, dornálaí Sasanach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1582 — Naomh Treasa de Ávila, naomh Caitliceach
 1614 — Robert Smythson, ailtire Briotanach
 1804 — Antoine Baumé, ceimiceoir Francach
 1910 — Stanley Ketchel, dornálaí Meiriceánach
 1919 — Adolf W. Edelsvärd, ailtire Sualannach
 1934 — Raymond Poincaré, státaire Francach (r.1860)
 1940 — Lluís Companys, polaiteoir Catalónach (r.1882)
 1945 — Eoin Mac Néill, polaiteoir agus scoláire Éireannach
 1964 — Máire Ní Ghuairim, múinteoir, scríbhneoir, agus amhránaí Éireannach
 1980 — Ronnie Bunting, ball den IRA; ball den INLA
 1983 — Pat O'Brien, aisteoir Meiriceánach
 1998 — Iain Mac a' Ghobhainn, file agus úrscéalaí Albanach
 2018 — Paul Allen, fiontraí gnó Meiriceánach

Tarluithe eile 
 1815 - Chuir Napoléon Bonaparte tús lena dheoraíocht ar oileán San Héilin san Aigéan Atlantach
 1976 - Tugadh téarma príosúin 35 bliain do bheirt fhear ón UVF maidir leis an mbaint a bhí acu le dúnmharú an Miami Showband

1015
Deireadh Fómhair, 15
12 Eanáir

Is é an 12 Eanáir an 12ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 353 lá fágtha sa bhliain nó 354 i mbliain bhisigh.

Féilte 
 Eaglais Chaitliceach Rómhánach - Naomh Tatiana

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1729 — Edmund Burke, scríbhneoir, fealsamh, polaiteoir (b.1797)
 1809 — Leopoldo O'Donnell, uasal Spáinneach
 1815 — Seán Ó Mathúna, polaiteoir náisiúnach Éireannach agus scoláire
 1880 — Proinsias Ó Fathaigh, polaiteoir Éireannach
 1885 — Tomás Ághas, ceannaire Óglaigh na hÉireann (b.1917)
 1893 — Hermann Göring, polaiteoir agus ceannaire Gearmánach (b.1946)
 1894 — Georges Carpentier, dornálaí Francach
 1897 — Eugene O'Brien, polaiteoir Éireannach
 1907 — Sergey Pavlovich Korolyov, ceannródaí roicéad is innealtóir aeraspáis Úcránach
 1910 — Luise Rainer, ban-aisteoir Meiriceánach
 1910 — Patsy Kelly, ban-aisteoir Meiriceánach
 1916 — Liam Ahern, polaiteoir Éireannach
 1924 — Matti Kassila, stiúrthóir scannán
 1930 — Michael Browne, polaiteoir Éireannach
 1933 — Michael Aspel, láithreoir teilifíse Sasanach
 1944 — Joe Frazier, Dornálaí Meiriceánach (b. 2011)
 1946 — Hazel Cosgrove, Lady Cosgrove, breitheamh Briotanach
 1947 — Mícheál Ó Siadhail, file Éireannach
 1949 — Murakami Haruki, Scríbhneoir Seapánach
 1949 — Ottmar Hitzfeld, imreoir sacair agus bainisteoir Gearmánach
 1951 — Kirstie Alley, ban-aisteoir Meiriceánach
 1961 — Brian Stanley, polaiteoir Éireannach
 1968 — Junichi Masuda, cumadóir Seapánach
 1968 — Michael Moynihan, polaiteoir Éireannach
 1969 — David Mitchell, úrscéalaí Sasanach
 1969 — Robert Prosinečki, imreoir sacair agus bainisteoir Crótach
 1971 — Vernon Forrest, dornálaí Meiriceánach
 1972 — Zachary Ansley, aisteoir Ceanadach
 1973 — Hande Yener, amhránaí Turcach
 1974 — Melanie Chisholm, amránaí Sasanach
 1991 — Pixie Lott, amhránaí Sasanach
 1993 — Zayn Malik, ceoltóir Sasanach
 1996 — Ella Henderson, amhránaí Sasanach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1565 — Siobhán Nic Gearailt, Cuntaois Urumhan, cuntaois Éireannach
 1834 — William Wyndham Grenville, polaiteoir agus Príomh-Aire na Breataine
 1877 — Wilhelm Friedrich Benedikt Hofmeister, luibheolaí Gearmánach
 1976 — Agatha Christie, úrscéalaí (r. 1890).
 1981 — Bang Bang, duine corr aitheanta i mBaile Átha Cliath sna 50idí agus sna 60idí
 1991 — Keye Luke, aisteoir
 1997 — Charles Brenton Huggins, fiseolaí Meiriceánach
 1999 — James Hession, polaiteoir Éireannach
 2002 — Robert Francis Ruttledge, éaneolaí Éireannach

Tarluithe eile 
 1966 - Craoladh an chéad chlár den tsraith teilifíse Batman.

0112
Eanáir, 12
9 Bealtaine

Is é an 9 Bealtaine an 129ú lá den bhliain de réir an fhéilire Ghréagóra nó an 130ú lá i mbliain bhisigh. Tá 236 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 An tAontas Eorpach - Lá na hEorpa
 An Rómáin - Lá na Saoirse

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1800 — John Brown, daonfhuascailteoir Meiriceánach
 1828 — Charles Kickham, úrscéalaí (b.1882)
 1860 — J. M. Barrie, scríbhneoir Albanach
 1874 — Howard Carter, seandálaí Sasanach
 1883 — Tadhg Ó Scanaill, aisteoir agus scríbhneoir Éireannach
 1896 — Austin Clarke, filí, drámadóir, úrscéalaí (b.1974)
 1919 — Joseph Bermingham, polaiteoir Éireannach
 1922 — Seán Casey, polaiteoir Éireannach
 1930 — Joan Sims, aisteoir Sasanach
 1936 — Albert Finney, aisteoir Sasanach
 1936 — Glenda Jackson, ban-aisteoir agus iarpholaiteoir Sasanach
 1936 — Terry Downes, Dornálaí Sasanach (b. 2017)
 1938 — Bernard Alliot, scríbhneoir Francach
 1943 — Vince Cable, Polaiteoir de chuid Pháirtí Daonlathach Liobrálach sa Ríocht Aontaithe
 1949 — Billy Joel, amhránaí
 1956 — Brendan Howlin, polaiteoir Éireannach de chuid Pháirtí an Lucht Oibre
 1974 — Pan Yueming, aisteoir Síneach
 1975 — Chris Diamantopoulos, aisteoir Ceanadach
 1983 — Gilles Müller, imreoir leadóige Lucsamburgach
 1995 — Dominick Cunningham, gleacaí Briotanach
 1996 — Grace Reid, tumadóir Albanach
 1998 — Douglas Luiz, imreoir sacair Brasaíleach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1805 — Friedrich Schiller, scríbhneoir Gearmánach (r. 1759)
 1850 — Joseph Louis Gay-Lussac, Ceimicí agus fisicí (r. 1778)
 1916 — Tomás Ceannt, náisiúnaí Éireannach (r.1865)
 1931 — Albert Abraham Michelson, 78, fisiceoir (r.1852)
 1939 — An Bhantiarna Mary Heath, eitleoir Éireannach
 1962 — Peadar Cowan, polaiteoir Éireannach
 1978 — Aldo Moro, polaiteoir Iodálach
 1981 — Margaret Lindsay, ban-aisteoir
 1984 — Maureen O'Carroll, polaiteoir Éireannach
 1998 — Alice Faye, ban-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach
 2008 — Nuala O'Faolain, Iriseoir Éireannach (r. 1940)
 2013 — Andrew Simpson, seoltóir Briotanach
 2019 — Freddie Starr, aisteoir agus fuirseoir Sasanach (r. 1943)
 2020 — Little Richard, Amhránaí Meiriceánach (r. 1932)

Tarluithe eile 
 1955 - Ligeadh an Ghearmáin Thiar isteach in Eagraíocht Chonradh an Atlantaigh Thuaidh
 1979 - Maraíodh 18 agóideoir nuair a scaoil na póilíní urchair leo ag agóid i gcoinne an rialtais i San Salvador

0509
Bealtaine, 09
19 Deireadh Fómhair

Is é an 19 Deireadh Fómhair an 292ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 293ú lá i mbliain bhisigh. Tá 73 lá fágtha sa bhliain.

Féilte

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1871 — Walter Bradford Cannon, fiseolaí Meiriceánach (b. 1945)
 1882 — Umberto Boccioni, péintéir agus dealbhóir Iodálach (b. 1916)
 1888 — Conchur Ó Colbaird, reibiliúnach Éireannach (b. 1916)
 1899 — Miguel Ángel Asturias, scríbhneoir agus taidhleoir Guatamalach (b. 1974)
 1903 — Honor Crowley, polaiteoir Éireannach (b. 1966)
 1910 — Subramanayan Chandresekhar, réaltfhisicí Indiach-Mheiriceánach (b. 1995)
 1911 — John de Courcy Ireland, staraí agus scríbhneoir (b.2006) 
 1916 — Jean Dausset, imdhíoneolaí Francach (b. 2009)
 1933 — S. Albert Kivinen, fealsamh Fionlannach
 1940 — Michael Gambon, aisteoir Sasanach de phór na hÉireann
 1945 — John Lithgow, aisteoir Meiriceánach
 1946 — Philip Pullman, údar Sasanach
 1962 — Evander Holyfield, dornálaí Meiriceánach
 1966 — Meldrick Taylor, dornálaí
 1969 — Pedro Castillo, Uachtarán Pheiriú
 1969 — Trey Parker, beochantóir, scríbhneoir, agus stiúrthóir scannán
 1971 — Olga Sukhenko, polaiteoir Úcránach (b. 1922)
 1976 — Omar Gooding, aisteoir Meiriceánach
 1978 — Ruslan Chagaev, dornálaí Úisbéiceastánach
 1981 — Heikki Kovalainen, tiománaí carr rásaíochta Fionlannach
 1993 — Seán Mac Gafraidh, imreoir peil Ghaelach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1216 — Eoin Shasana, rí ar Shasana (r.1166)
 1303 — Pápa Boniface VIII, Pápa ó 1294 go 1303 (r. 1235)
 1562 — Gabriel Fallopius, anatamaí Iodálach (r. 1523)
 1595 — Philip Howard, 20ú hIarla Arundel, uasal Sasanach agus naomh Caitliceach (r. 1557)
 1745 — Jonathan Swift, 77, file, aorthóir, eaglaiseach (r.1667)
 1875 — Charles Wheatstone, fisiceoir Briotanach (r. 1802)
 1932 — Frank Carney, polaiteoir Éireannach (r. 1896)
 1985 — Anton Christoforidis, dornálaí Gréagach (r. 1917)
 1987 — Igor Newerly, scríbhneoir Polannach (r. 1904)
 1990 — Jerry Cronin, polaiteoir Éireannach (r. 1925)
 1996 — Bobby Rackard, iománaí Éireannach (r. 1927)
 2002 — Pádraig Ua Maoileoin, scríbhneoir Éireannach (r. 1913)
 2004 — Kenneth Iverson, ríomheolaí Ceanadach (r.1920)
 2014 — Lynda Bellingham, ban-aisteoir Briotanach (r. 1948)
 2018 — Patsaí Dan Mag Ruaidhrí, Rí Thoraí ó 1993 go 2018 (r. 1944)
 2021 — Patrick Byrne, polaiteoir Éireannach (r. 1925)

Tarluithe eile 
 1989 - Scaoileadh saor as an bpríosún an Guildford 4. Ciontaíodh san éagóir iad as dhá bhuama a phléasc in dhá theach tábhairne i Guildford agus i Woolwich
 2004 - Fuadaíodh an oibrí cabhrach Margaret Hassan, as Gaillimh ó dhúchas, agus í ar a bealach chun na hoibre san Iaráic

1019
Deireadh Fómhair, 19
30 Meitheamh

Is é an 30 Meitheamh an 181ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 182ú lá i mbliain bhisigh. Tá 184 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 Poblacht Dhaonlathach an Chongó: Lá na Saoirse

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1685 — John Gay - file agus drámadóir (b 1732)
 1791 — Felix Savart, fisiceoir Francach
 1899 — Madge Bellamy, ban-aisteoir
 1904 — Glenda Farrell, ban-aisteoir
 1911 — Czesław Miłosz, scríbhneoir aistí agus file liriciúil (b 2004)
 1917 — Susan Hayward, ban-aisteoir (b 1975)
 1956 — David Alan Grier, aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach
 1956 — David Lidington, polaiteoir Briotanach
 1960 — Jack McConnell, polaiteoir
 1960 — Jack McConnell, polaiteoir
 1963 — Thomas Buchanan, polaiteoir as Contae Thír Eoghain
 1965 — Gary Pallister, imreoir sacair Sasanach
 1966 — Mike Tyson, iar-dhornálaí Meiriceánach
 1975 — Ralf Schumacher, tiománaí Foirmle a hAon
 1983 — Cheryl, amhránaí Sasanach
 1983 — Katherine Ryan, fuirseoir Ceanadach
 1984 — Fantasia Barrino, ban-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach
 1985 — Michael Phelps, snámhóir Meiriceánach
 1990 — Dušan Lajović, imreoir leadóige Seirbiach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1709 — Edward Lhuyd, ársaitheoir agus teangeolaí Breatnach
 1856 — Pierre Sanfourche-Laporte, dlíodóir Francach
 1919 — John William Strutt, An Tiarna Rayleigh, Fisiceoir Sasanach (r. 1842)
 1926 — Eva Gore-Booth, scríbhneoir agus gníomhaí Éireannach
 1961 — Lee De Forest, ceapadóir Meiriceánach
 2003 — Buddy Hackett, aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach
 2003 — Constance Smith, ban-aisteoir Éireannach
 2003 — Robert McCloskey, 88, scríbhneoir (r. 1914)
 2017 — Barry Norman, Léirmheastóir scannán (R. 1933)
 2017 — Simone Veil, polaiteoir agus giúistís Fhrancach

Tarluithe eile 
 1944 - Cath Cherbourg sa Dara Cogadh Domhanda - bua na Meiriceánach

0630
Meitheamh, 30
Trá Lí

Baile i dtuaisceart Chontae Chiarraí in Éirinn is ea Trá Lí () nó Tráigh Lí (). Is é an baile contae é, agus é ar an mbaile is mó sa chontae freisin. Bunaíodh sa tríú haois déag é.
Bhí 22,744 duine ina gcónaí i dTrá Lí (bruachbhailte san áireamh) sa bhliain 2006. 

Bailte i gContae Chiarraí
Bailte contae i bPoblacht na hÉireann
Tionól Thuaisceart Éireann

Is é Tionól Thuaisceart Éireann ná tionól a cuireadh ar bhun de réir Chomhaontú Aoine an Chéasta i 1998. Is é roinnt cumhacht idir náisiúnaithe agus aontachtaithe bonn an tionól. Chuireadh ar cheall é a lán uaireanta de réir easaontais idir na páirtí aontachtaithe agus náisiúnaithe.

De réir Chomhaontú Aoine an Chéasta, is gá don dá phobal cumhacht a roinnt eatarthu - .i. is gá Céad-Aire a bheith ón bpairtí is mó agus an LeasChéad-Aire a bheith ón páirtí is mó ón bpobal eile. Ina theannta sin ní féidir le haon vóta a theacht isteach mura vótáil an dá pobal dó. Ní foláir dona airí a bheith roinnte idir an dá pobal freisin.

Beachtaíochtaí an Tionól 
Ón tús, bhí an Páirtí Aontachtach Daonlathach (DUP) ag cáineadh an tionól agus d'iarr siad ar a lucht leanúna votáil 'ní' sa reifreann chun é a chur ar bhun. Dúirt siad nár cheart cumhacht a thabhairt do Shinn Féin, a bheith scheimlitheoirí ina shúile. Ba é Martin McGuinness an chéad Aire Oideachais agus rinne a lán duine magaidh faoi go mbeadh sé ag cleachtadh conas gunnaí a lámhadh.

Chomh maith le sin, dúirt a lán daoine gur ceap magaidh é toisc go raibh sé ar cheall chomh coitianta.

Bhí sé ar na comhaltaí iad féin a ainmniú mar 'náisiúnaithe', 'aontachtaí' nó 'eile' chun ábhair vóta.

Féach freisin 

 Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2022

Ranna 

 An Roinn Airgeadais agus Pearsanra
 An Roinn Cultúir, Ealaíon agus Fóillíochta
 An Roinn Fiontar, Trádála agus Infheistíochta
 An Roinn Fostaíochta agus Foghlama
 An Roinn Oideachais
 An Roinn Comhshaoil
 An Roinn Sláinte, Seirbhísí Sóisialta agus Sábháilteachta Poiblí 
 An Roinn Talmhaíochta agus Forbartha Tuaithe
 Státseirbhís Thuaisceart Éireann

Tagairtí 

Polaitíocht Thuaisceart Éireann
Tionól Thuaisceart Éireann
27 Feabhra

Is é an 27 Feabhra an 58ú lá den bhliain de réir an fhéilire Ghréagóra. Tá 307 lá fágtha sa bhliain nó 308 i mbliain bhisigh.

Féilte 
 An Phoblacht Dhoiminiceach - Lá Náisiúnta

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1807 — Henry Wadsworth Longfellow, file (b.1882)
 1881 — Sveinn Björnsson, 1ú uachtarán na hÍoslainne (b.1952)
 1899 — Charles Herbert Best, eolaí leighis
 1902 — John Steinbeck, scríbhneoir Meiriceánach
 1905 — Franchot Tone, aisteoir Meiriceánach
 1907 — Cosslett Ó Cuinn, sagart agus aistritheoir Éireannach
 1910 — Joan Bennett, ban-aisteoir Meiriceánach
 1913 — Paul Ricoeur, fealsamh Francach
 1928 — Airiél Searón, polaiteoir Iosraelach
 1929 — Richie Ryan, polaiteoir Éireannach
 1930 — Joanne Woodward, ban-aisteoir agus léiritheoir Meiriceánach
 1932 — Elizabeth Taylor, aisteoir Sasanach (b. 2011)
 1941 — Paddy Ashdown, Polaiteoir de chuid an Páirtí Daonlathach Liobrálach (b. 2018)
 1942 — Robert Grubbs, ceimicí orgánach Meiriceánach
 1946 — Miguel Angel Cuello, dornálaí Airgintíneach
 1957 — Timothy Spall, aisteoir Sasanach 
 1958 — Maggie Hassan,  seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá 
 1962 — Adam Baldwin, aisteoir Meiriceánach
 1972 — Jason Byrne, fuirseoir Éireannach
 1980 — Chelsea Clinton, pearsa polaitíochta sna Stáit Aontaithe
 1992 — Filip Krajinović, imreoir leadóige Seirbiach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1130 — Pápa Honorius II, Pápa ó 1124 go 1130
 1601 — Anne Line, mairtíreach Caitliceach Sasanach
 1845 — Thomas James Mulvany, péintéir Éireannach
 1887 — Alexander Borodin, 69, cumadóir ceoil (r.1833)
 1906 — Colm de Bhailís, 109, cumadóir amhráin (r.1833)
 1936 — Ivan Petrovich Pavlov, fiseolaí Rúiseach
 1952 — Helena Concannon, polaiteoir Éireannach
 1973 — Bill Everett, cruthaitheoir greannán Meiriceánach
 1976 — Kálmán Kalocsay, scríbhneoir (r.1891)
 1993 — Lillian Gish, ban-aisteoir Meiriceánach
 2002 — Spike Milligan, fuirseoir, scríbhneoir agus ceoltóir (r.1918)
 2015 — Leonard Nimoy, aisteoir (b. 1931)
 2017 — Peter Mathews, polaiteoir Éireannach

Tarluithe eile 
 1907 - Osclaíodh an Phríomh-Chúirt Choiriúil The Old Bailey i Londain.
 1974 - Foilsíodh den chéad uair an irisleabhar People.

0227
Feabhra, 27
An Rúis

Is tír leath-Eorpach, leath-Áiseach í an Rúis (ainm oifigiúil: Cónaidhm na Rúise). Is í an tír is mó ar domhan, le hachar 17,075,400 km², beagnach dhá oiread níos mó ná an chéad tír eile, is é sin, Ceanada. Is í an t-ochtú tír is mó maidir le daonra. Is é Moscó an phríomhchathair. Is í an Rúisis an teanga oifigiúil, siúd is go bhfuil an dúrud teangacha eile á labhairt ag na mionlaigh ar fud na tíre.

Bhí sí ar an tír cheannasach in Aontas na bPoblachtaí Sóivéideacha Sóisialacha (APSS) agus is iomaí duine sa Rúis a airíonn uaidh cumhacht na Rúise sna laethanta a bhí. Is é Vladimir Putin uachtaráin den tír agus i 2022, rinne sé ionsú ar an Úcráin.

Stair 
Príomhalt: Stair na Rúise

Déimeagrafaic

Teangacha

Labhraítear 100 teanga difriúla. Is í an Rúisis an t-aon teanga oifigiúil ach tá 27 teanga mhionlach atá aitheanta. De réir an daonáirimh sa bhliain 2002, bhí 142.6 milliún duine ábalta Rúisis a labhairt de na 143.8 milliún duine ar fad sa Rúis (99.1%). Is í an Tatairis an dara teanga is mó le 5.5 milliún cainteoirí. Is í an Úcráinis an tríú teanga is mó agus 1.8 milliún cainteoirí aici. Tá an Rúisis ar cheann de sé theanga oifigiúla na Náisiún Aontaithe.

Oideachas

Tá córas oideachais saor i gcóir gach duine mar chuid den bhunreacht. Ó 1990 tá córas 11 bhliain i réim. Sa bhliain 2004 chaith rialtas na Rúise 3.6% de GDP na tíre ar an oideachas.

Reiligiún   

Níl aon daonáireamh oifigiúil i gcóir reiligiúin ach tá na figiúirí seo bunaithe ar suirbhéanna. I Lúnasa ceap ARENA gur Críostaithe iad (Ceartchreidmhaigh, Caitlicigh agus Protastúnaigh araon) iad 46% den daonáireamh. Ceapann Levada go bhfuil 76% den daonra sa Rúis ina gCríostaithe. De réir POF tá 65% ina Chríostaithe agus de réir PRC 73.6%.

Baineann timpeall 95% de pharóistí Ceartcreidmheacha sá Rúis leis an Eaglais Cheartchreidmheach Rúiseach.

Is iad an Chríostaíocht Cheartchreidmheach, Ioslam, Giúdachas agus Búdachas na reiligiúin traidisiúnta sa tír. 

Is é an tIoslam an dara reiligiún is mó sa Rúis. In iomlán tá 9,400,000 Moslamach sa Rúis (6.5%) i 2012 (níl an figiúr seo ró-chruinn mar ní chlúdaínn sé na Stáit Mhoslamacha traidisiúnta, .i. Chechnya agus Ingushetia. Seo hiad na stáit (a bhí clúdaithe sa suirbhé) le níos mó ná 10% Moslamach: Kabardino-Balkaria (49%),  Bashkortostan (38%), KarachayCherkessia (34%), Tatarstan (31%), Yamalia (13%), Orenburg Oblast (11%), Adygea (11%) agus Cúige na hAstracáine (11%). Tá daonra Moslamach idir 1-2% sa chuid is mó de na stáit sa tSibéir.

Cultúr

Litríocht
 Príomhalt: Litríocht na Rúise
Is í litríocht na Rúise litríocht na Rúise féin agus a cuid deoraithe, agus litríocht Rúisise na dtíortha a bhain leis an Rúis nó leis an Aontas Sóivéadach.

Spórt
Beidh Corn an Domhain Sacair 2018 insan Rúis.

Caidreamh iasachta 

Sa bhliain 2009 bhí caidreamh ag an Rúis le 191 tíortha agus bhí ambasáidí i 144 tíortha.

Gailearaí

Tagairtí

Naisc sheachtracha

An Rúis
Críoch Lochlann

Is iad na tíortha i gCríoch Lochlann ná an tSualainn, an Iorua agus an Danmhairg. Tagraíonn an téarma 'Críoch Lochlann' do na naisc chultúrtha agus stairiúla idir na tíortha seo.

Uaireanta, áirítear an Ghraonlainn, an Fhionlainn, agus an Íoslainn ar thíortha Chríoch Lochlann freisin. Tá cúiseanna maithe leis an úsáid seo, agus an dlúthchaidreamh atá ag na tíortha seo le Críoch Lochlann. Is fearr na tíortha Tuaisceartacha nó na tíortha Nordacha a thabhairt ar na tíortha seo in éineacht le fíor-Chríoch Lochlann, áfach.

Is é is bunús leis an ainm Gaeilge ar na tíortha seo ná Rogaland. Cúige in iarthar na hIorua is ea Rogaland.

Tíreolas 

Tá geograife Chríoch Lochlann iontach ilghnéitheach. Gnéithe suntasacha iad na fiordanna ar fud chósta na hIorua, na sléibhte Lochlannacha, na hísleáin sa Danmhairg, agus na hoileánraí Sualannacha agus Ioruacha. Má chuirtear an Fhionlainn san áireamh, is féidir na moiréin (na hoigheardheascthaí, an lorg a d'fhág oighir na hOighearaoise ina ndiaidh) a lua freisin. 

Tá an aeráid éagsúil chomh maith, nó is í aeráid mhuirí an chósta thiar an cineál aeráide is dual don Danmhairg, do dheisceart na Sualainne agus do chuid mhaith de chósta thiar na hIorua. De bharr na báistí oragrafaí (is é sin, an dóigh a dtosaíonn na scamaill ag cur fearthainne agus iad ag dul suas fána na sléibhte) tá an fhrasaíocht an-láidir in iarthar na hIorua ach go háirithe. Is é an cineál aeráide atá ann i lár Chríoch Lochlann ná aeráid fhliuch na hilchríche. 

Críoch Lochlann
Idirnáisiúntas Sóisialach

Is éard atá san Idirnáisiúntas Sóisialach (nó IS) ná eagraíocht idirnáisiúnta de pháirtithe polaitíochta a sheasann don daonlathas sóisialach agus don tsóisialachas daonlathach. Tá foireann rúnaíochta an Idirnáisiúntais lonnaithe i Londain. I measc a chuid ballpháirtithe tá Páirtí Lucht Oibre na Breataine Móire, Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre (Tuaisceart Éireann), Páirtí Lucht Oibre Phoblacht na hÉireann, Páirtí Sóisialta Daonlathach na Gearmáine, Sóisialaigh Dhaonlathacha na Stát Aontaithe, Páirtí Lucht Oibre na hAstráile, Páirtí Nua Daonlathach Cheanada, agus go leor eile.

Stair 

Téann stair an Idirnáisiúntais Shóisialaigh ar ais go dtí bunú an Dara hIdirnáisiúntas, sa bhliain 1889. Tháinig scoilt ar an Idirnáisiúntas seo nuair a phléasc an Chéad Chogadh Domhanda amach, agus hathbhunaíodh, mar Idirnáisiúntas na Sóisialach agus an Lucht Oibre, sa bhliain 1923 é. Le linn an Dara Cogadh Domhanda, cuireadh cuid mhaith de bhallpháirtithe an Idirnáisiúntais seo faoi chois, agus tháinig sé le chéile arís i ndiaidh an chogaidh. Ba ansin a fuair sé an t-ainm atá ar an eagraíocht inniu.

Sna blianta i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda, chuidigh an tIdirnáisiúntas Sóisialach le bunú nó athbhunú páirtithe daonlathacha sóisialacha i dtíortha a bhí ag teacht chucu arís i ndiaidh tréimhse fhada a chaitheamh ina ndeachtóireachtaí, ar nós na Portaingéile agus na Spáinne. Sna hochtóidí, bhí cuid mhór de bhallpháirtithe an Idirnáisiúntais ag tacú leis na Saindinistithe i Nicearagua, agus an páirtí seo i ndiaidh naimhdeas na Stát Aontaithe a tharraingt air lena chuid polasaithe cléacha. Idir an dá linn, d'fháiltigh an tIdirnáisiúntas an páirtí Saindinistíoch mar bhallpháirtí, maille le páirtithe áirithe iar-Chumannacha, ar nós na nDaonlathach Clé ón Iodáil agus FRELIMO ó Mhósaimbíc.

Fo-bhalleagraíocht de chuid an Idirnáisiúntais Shóisialaigh is ea Páirtí na Sóisialaithe Eorpacha, is é sin, faicsean na sóisialaithe daonlathacha ar an bPairlimint Eorpach. 

Sa bhliain 2006, is é Giorgos Papandreou, cathaoirleach Ghluaiseacht Pan-Heilléineach na Sóisialaithe, atá i gceannas ar an Idirnáisiúntas Sóisialach. Tháinig sé i gcomharbas ar António Guterres, an Sóisialach Portaingéalach a bhí san oifig chéanna ón mbliain 1999 ar aghaidh.

Nasc seachtrach 
 Idirnáisiúntas Sóisialach - súiomh oifigiúil (Béarla, Fraincis agus Spáinnis)

Sóisialachas
Páirtí an Lucht Oibre (Éire)

Is páirtí polaitiúil Éireannach é Páirtí an Lucht Oibre (Béarla: The Labour Party ).

Bunaíodh é sa bhliain 1914. Ba iad Séamas Ó Conghaile, Séamas Ó Lorcáin agus William O'Brien a bhí i mbun a bhunaithe agus a bhí chun tosaigh i stair luath an pháirtí.

De réir Bhunreacht an Pháirtí, is páirtí sóisialach daonlathach é Páirtí an Lucht Oibre. Seasann siad ar son "saoirse, comhphobal, ionnanas agus daonlathas". Meastar gurb ar an eite chlé atá an páirtí, agus iad ag tacú le cearta lucht oibre níos láidre, dáileadh níos cothroime den tsaibhreas, agus leibhéalta níos airde de chaitheamh poiblí. Meastar chomh maith gur páirtí liobrálach é i dtaobh na gceisteanna sóisialta, iad ag tacú mar shampla le haisghairm an ochtú leasú sa reifreann a ritheadh i bPoblacht na hÉireann i 2018.

Is é an páirtí is sine i bPoblacht na hÉireann. Bhí sé sa rialtas seacht n-uaire ó bunaíodh é - gach uair mar bhall sóisearach de chomhrialtas. Bhí Pádraic Ó Coinín ina cheannaire ar an pháirtí idir 2002 agus 2007.

Faoi láthair, tá 7 suíochán acu i nDáil Éireann (6 ón olltoghchán agus ceann amháin buaite i bhfothoghchán), agus 5 i Seanad Éireann. 

San Eoraip, tá siad ailínithe le Páirtí Sóisalach na hEorpa.

Stair

I dTús an 20ú hAois
Cé go raibh tacaíocht áirithe ag an bpáirtí seo thuaidh agus theas, níor toghadh aon bhall dá chuid sna Sé Chontae. Chinn siad gan seasamh in éadan Shinn Féin sna toghcháin i 1918 agus i 1921 i dTuaisceart Éireann agus d'fhág sin nach raibh aon duine acu sa Dáil.   Is soiléir anois go raibh an polasaí ina chonstaic mhór ar pháirtí nua a thosú.

Toghchán ceannaireachta, 2014
Ar 26 Bealtaine 2014, d'éirigh Mac Giollamóir mar cheannaire an pháirtí.

Iarrthóirí
Ceannasaíocht
Joan Burton
Alex White

Leas-Cheannaire
Ciara Conway
Alan Kelly
Michael McCarthy
Seán Sherlock

Tagairtí

Ceannairí 
Séamus Ó Conghaile (1912-1916) 
Tomás MacSeáin (1917–1927)
Tomás S. Ó Conaill (1927–1932)
Liam Ó Neachtain (1932–1960)
 Breandán Mac Fheorais (1960–1977)
Proinsias Mac Bhloscaidh (1977–1981)
 Mícheál Ó Laoire (1981–1982)
 Risteard Mac An Earraigh (1982–1997)
Ruairí Ó Cuinn (1997–2002)
 Pádraic Ó Coinín (2002–2007)
 Éamon Mac Giollamóir (2007–2014)
Siobhán de Burtún (2014–2016)
Breandán Ó hAmhlain (2016-2020)
Alan Ó Ceallaigh (2020-2022)
Ivana Bacik (2022-)

Leas-Cheannairí* 
 Séamus Mac an Tuile (1981–1982)
 Barry Ó Deasúnaigh (1982–1989)
 Ruairí Ó Cuinn (1989–1997)
 Breandán Ó hAmhlain (1997–2002)
 Liz Mac Mánais (2002–2007)
 Siobhán de Burtún (2007–2014)
 Alan Ó Ceallaigh (2014–2016)

Bhí an ról tréighte i 2017 ag an gComhdháil Náisiúnta.

Sa Rialtas 
 1948–1951 le Fine Gael, Clann na Poblachta, Clann na Talmhan agus Lucht Oibre Náisiúnta
 1954–1957 le Fine Gael agus Clann na Talmhan
 1973–1977 le Fine Gael
 1981–1982 le Fine Gael
 1982–1987 le Fine Gael
 1992–1994 le Fianna Fáil
 1994–1997 le Fine Gael agus Daonlathas Clé
 2011– le Fine Gael

Suíomh Idirlín 
 http://www.labour.ie - Suíomh Oifigiúil
 http://www.labouryouth.ie - Suíomh Oifigiúil an Ógra na Lucht Oibre

Tagairtí 

Páirtí an Lucht Oibre
Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann
Stair na hÉireann
Páirtithe polaitíochta a bhunaíodh sa bhliain 1912
Údarás na Gaeltachta

Is éard atá i gceist le hÚdarás na Gaeltachta ná gníomhaireacht fhorbartha do cheantair Ghaeltachta Phoblacht na hÉireann, a bhfuil sé de dhualgas uirthi an Ghaeilge a choinneáil beo sa Ghaeltacht trí fhostaíocht a sholáthar do mhuintir na Gaeltachta ina réigiún dúchais féin.

Stair 
Tháinig an tÚdarás i gcomharbas ar Ghaeltarra Éireann, a raibh an misean céanna aige, ach amháin nach raibh ionadaithe tofa ag muintir na Gaeltachta ar bhord stiúrtha na gníomhaireachta sin. Bunaíodh an tÚdarás sa bhliain 1980, i ndiaidh feachtas agóidíochta sa Ghaeltacht.

Eagraíocht 
Tá fiche duine ar bhord stiúrtha an Údaráis. Is é vóta mhuintir na Gaeltachta a thoghann seachtar déag acu, agus an triúr eile ceaptha ag an Aire Gaeltachta. Bíonn toghcháin an Údaráis ar siúl sa Ghaeltacht uair in aghaidh cúig bliana. 

Tá oifigí réigiúnda ag an Údarás i gContae Dhún na nGall, i gContae Chorcaí, i gContae Chiarraí, agus i gContae Mhaigh Eo. Sna Forbacha i gConamara atá príomhoifig an Údaráis.

Nasc seachtrach 
 Údarás na Gaeltachta - suíomh oifigiúil

Tagairtí 

Udaras na Gaeltachta
Udaras na Gaeltachta
Comharchumainn