Teoiric an ionchais

I seiceolaíocht chognaíoch cuireann teoiric an ionchais síos ar an mbealach a roghnaíonn daoine idir roghanna chúlaíocha a bhaineann le riosca , i gcás ina bhfuil dóchúlacht na dtorthaí neamhchinnte.  Deir an teoiric go ndéanann daoine cinntí bunaithe ar luach féideartha na gcaillteanas agus na nghnóthachan seachas an toradh deiridh, agus go ndéanann daoine meastóireacht ar na gcaillteanais agus na ngnóthachain seo ag baint úsáide as roinnt  heorastaice.  Tá an tsamhail tuairisciúil : déanann sé iarracht roghanna ón bhfíorshaol a mhúnlú, seachas cinntí optamacha, mar shamhlacha normatacha. 

Cruthaíodh an teoiric sa bhliain 1979 agus d'fhorbair  Daniel Kahneman agus Amos Tversky í mar cur síos níos cruinne  ó thaobh na síceolaíocha sa chinnteoireacht, i gcomparáid le teoiric na háirgiúlachta ionchais. Sa chéad fhoirmliú, tagraíodh an téarma ionchas chuig crannchur. Tugadh " páipéar ceannródaíoch san eacnamaíocht iompraíochta " ar an bpáipéar "Prospect Theory: An Analysis of Decision under Risk" (1979).

Léirshamhail 

Cuireann an teoiric síos ar na próisis chinntí in dhá chéim:  

 Le linn na céime tosaigh 'ar a nglaoitear eagarthóireacht'', déantar torthaí an chinnidh a ordú de réir heorastaice áirithe.     
Go háirithe, socraíonn daoine na torthaí a mheasann siad a bheith coibhéiseach, leagtar pointe tagartha agus ansin measann siad torthaí níos lú mar chaillteanais agus cinn níos mó mar ghnóthachain. Tá sé mar aidhm ag an gcéim eagarthóireachta aon éifeachtaí frámaíochta a mhaolú. Tá sé mar aidhm aige freisin éifeachtaí aonrúcháin a thagann go minic ó chlaonadh daoine aonair, dóchúlacht leantacha a scaradh amach, seachas iad a chóireáil le chéile. Is féidir breathnú ar an bpróiseas eagarthóireachta mar chodáil, theaglaim, dheighilt, chealú, shimpliú agus aimsiú an cheannais.
Sa chéim mheasúnaithe ina dhiaidh sin, iompraíonn daoine iad féin amhail is dá ndéanfadh siad luach (áirgiúlacht) a ríomh, bunaithe ar na torthaí féideartha agus a dóchúlacht faoi seach, agus ansin ríomhfadh siad an rogha eile a raibh níos mó áirgiúlachta aige.

Seo an fhoirmle a ghlacann Kahneman agus Tversky don chéim mheasúnaithe (ar a mhodh is simplí) mar a leanas: 

i gcás inarb é {\ displaystyle V} V áirgiúlacht iomlán nó ionchasach na dtorthaí don phearsa aonair a dhéanann an cinneadh, {\ displaystyle x_ {1}, x_ {2}, \ ldots, x_ {n}} x_ {1}, x_ Is iad na torthaí féideartha {2}, \ ldots, x_ {n} agus {\ displaystyle p_ {1}, p_ {2}, \ dots, p_ {n}} p_ {1}, p_ {2}, \ dots, p_ {n} a dóchúlachtaí faoi seach agus {\ displaystyle v} v is feidhm a shannann luach le toradh. Tá an luachfheidhm a théann tríd an bpointe tagartha s-chruthach agus neamhshiméadrach. Bíonn claonadh ag daoine agus is fearr leo caillteanais a sheachaint ná gnóthachain choibhéiseacha a fháil. (caillghráin). Tá sé seo difriúil ó hipitéis 
na háirgiúlachta ionchaise, ina mbíonn an gníomhaire réasúnach fuarthé don phointe tagartha. San hipitéis háirgiúlachta ionchaise, is cuma leis an duine cén caoi a ndéantar toradh an chaillteanais agus an ghnóthachain a chumadh. Is éard is feidhm le {\ displaystyle \ pi} \ pi ná feidhm dhóchúlachta ualaithe agus léiríonn sí an smaoineamh go mbíonn claonadh ag daoine dul thar fóir nuair a titeann imeachtaí dóchúlachta beaga amach, ach is minic a bhíonn a mhalairt fíor maidir le dóchúlachtaí móra. Lig do {\ displaystyle (x, p; y, q)} {\ displaystyle (x, p; y, q)} ionchas a chuir in iúl toradh {\ displaystyle x} x le dóchúlacht {\ displaystyle p} p agus toradh {\ displaystyle y} y le dóchúlacht {\ displaystyle q} q agus is gnáth ionchas rud ar bith le dóchúlacht {\ displaystyle 1-pq} {\ displaystyle 1-pq}. Más rud é {\ displaystyle (x, p; y, q)} {\ displaystyle (x, p; y, q)} is ionchas rialta (ie, bíodh {\ displaystyle p + q <1} {\ displaystyle p + q <1}, nó {\ displaystyle x \ geq 0 \ geq y} {\ displaystyle x \ geq 0 \ geq y}, nó {\ displaystyle x \ leq 0 \ leq y} {\ displaystyle x \ leq 0 \ leq y }), ansin:{\ displaystyle V (x, p; y, q) = \ pi (p) \ nu (x) + \ pi (q) \ nu (y)}

Nótaí

Tuilleadh léitheoireachta 

 Easterlin, Richard A. "An bhfeabhsaíonn an Fás Eacnamaíoch an Lot Daonna?" , in

Naisc sheachtracha 

 Réamhrá do Theory Prospect 
 Teoiric na Radharc 
Pages with unreviewed translations