joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Thomas Jefferson

Ba é Thomas Jefferson (13 Aibreán 1743 - 4 Iúil 1826) 3ú uachtarán na Stát Aontaithe Mheiriceá. Bhí sé i bhfeidhmeannas ón 4 Márta 1801 go dtí an 4 Márta 1809. I rith a théarma oifige, cheannaigh sé críoch Louisiana ón Fhrainc in 1803. In 1808 stad sé an trádáil sclábhaí eachtraí.

Eolas Beathaisnéiseach 
Ba iad Peter Jefferson agus Jane Randolph a thuismitheoirí. Bhain sé amach céim ag an Coláiste Liam agus Mháire (1760-62).

Tagairtí 

Básanna i 1826
Daoine a rugadh i 1743
Leasuachtaráin na Stát Aontaithe
Uachtaráin na Stát Aontaithe
James Madison

Ba é James Madison (16 Márta 1751 - 28 Meitheamh 1836) 4ú uachtarán na Stát Aontaithe Mheiriceá. Bhí sé i bhfeidhmeannas ón 4 Márta 1809 go dtí an 4 Márta 1817.

Tagairtí 

Básanna i 1836
Daoine a rugadh i 1751
Uachtaráin na Stát Aontaithe
16 Márta

Is é an 16 Márta an 75ú lá den bhliain de réir an fhéilire Ghréagóra nó an 76ú lá i mbliain bhisigh. Tá 290 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 Eaglais Chaitliceach - Naomh Abban

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1481 — Baldassare Tommaso Peruzzi, péintéir Iodálach
 1751 — James Madison, 4ú uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá (b.1836)
 1774 — Matthew Flinders, loingseoir agus cartagrafaí Sasanach
 1789 — Georg Ohm, eolaí Gearmánach (b.1854)
 1839 — Sully Prudhomme, file Francach
 1918 — Frederick Reines, Fisiceoir (b. 1998)
 1953 — Isabelle Huppert, ban-aisteoir Francach
 1953 — Richard Stallman, gníomhaíoch ar son saoirse na mbogearraí
 1954 — Jimmy Nail, aisteoir Sasanach
 1959 — Jens Stoltenberg, polaiteoir agus eacnamaí Ioruach
 1964 — Yōko Kanno, ceoltóir agus cumadóir Seapánach
 1971 — Alan Tudyk, aisteoir Meiriceánach
 1977 — Dónal Óg Ó Cíosóg, iománaí Éireannach
 1977 — Steve Jones, láithreoir teilifíse Breatnach
 1984 — Aisling Bea, fuirseoir Éireannach
 1986 — Neil Gray, polaiteoir Albanach
 1987 — Diarmuid O'Carroll, peileadóir Éireannach
 1989 — Theo Walcott, imreoir sacair
 1990 — Simon Zebo, imreoir rugbaí Éireannach
 1992 — Fintan Warfield, polaiteoir Éireannach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 37 — Tiberius Claudius Nero Caesar, impire Rómhánach (r.46 RC)
 1804 — Henrik Gabriel Porthan, staraí Fionlannach
 1841 — Felix Savart, fisiceoir Francach
 1914 — Charles Albert Gobat, polaiteoir agus dlíodóir Eilvéiseach
 1930 — Miguel Primo de Rivera, ginearál agus deachtóir míleata Spáinneach (r.1870)
 1940 — Selma Lagerlöf, scríbhneoir Sualannach
 1955 — Patrick McCarvill, polaiteoir Éireannach
 1957 — Constantin Brâncuși, dealbhóir Rómánach
 1961 — Kathleen O'Callaghan, polaiteoir agus scoláire Éireannach
 1978 — Thomas Byrne, polaiteoir Éireannach
 2003 — Rachel Corrie, gníomhaí frithchogaidh Meiriceánach
 2021 — Peter Freeman, ilionstraimaí Meiriceánach

Tarluithe eile 
 1872 - D'imir Wanderers agus Royal Engineers i gcoinne a chéile sa chéad chluiche ceannais do Chorn an FA.
 1966 - Láinseáileadh Gemini 8 le Neil Armstrong agus David Scott.
 1978 - Fuadaíodh iar-Phríomh Aire na hIodáile Aldo Moro sa Róimh.
 1988 - Mharaigh gunnadóir triúr agus ghortaigh sé 50 duine ar a laghad agus iad ag freastal ar shochraid ball den IRA a maraíodh i Giobráltar.

0316
Márta, 16
25 Feabhra

Is é an 25 Feabhra an 56ú lá den bhliain de réir an fhéilire Ghréagóra. Tá 309 lá fágtha sa bhliain nó 310 i mbliain bhisigh.

Féilte 
 Cuáit - Lá Náisiúnta

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1564 — Galileo Galilei, matamaiticeoir, fisiceoir, réalteolaí, agus fealsamh Iodálach
 1682 — Giovanni Battista Morgagni, anatamaí Iodálach
 1841 — Pierre-Auguste Renoir, péintéir Francach (b.1919)
 1845 — George Reid, polaiteoir Astrálach agus 4ú Príomh-Aire na hAstráile
 1857 — Friedrich Reinitzer, luibheolaí Ostarach
 1871 — Lesya Ukrainka, file agus scríbhneoir Úcránach
 1891 — Éamonn Ó Dálaigh, réabhlóidí Éireannach
 1899 — Leo Weisgerber, teangeolaí Gearmánach
 1934 — Bernard Bresslaw, aisteoir Briotanach
 1934 — Michael Fairman, aisteoir Meiriceánach
 1937 — Tom Courtenay, aisteoir Sasanach
 1943 — George Harrison, ceoltóir Sasanach (b.2001)
 1950 — Néstor Kirchner, iar-Uachtarán na hAirgintíne
 1952 — Joey Dunlop, gluaisrothaí (b.2000)
 1953 — José María Aznar, polaiteoir Spáinneach
 1953 — Maurice Cummins, polaiteoir Éireannach
 1964 — Lee Evans, aisteoir Sasanach
 1965 — Carrot Top, fuirseoir Meiriceánach
 1970 — Julie Hesmondhalgh, ban-aisteoir Sasanach
 1974 — Dominic Raab, Polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe
 1981 — Park Ji-Sung, imreoir sacair as an gCóiré Theas
 1990 — Lúcás Ó Fearghaill, iománaí Éireannach
 1994 — Eugenie Bouchard, imreoir leadóige Ceanadach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1294 — Cúbla Cán, bunaitheoir agus Impire Ríshliocht Yuan
 1601 — Robert Devereux, 2ú Iarla Essex, uasal Sasanach
 1852 — Thomas Moore, file (r.1779)
 1908 — Marco Aurelio Soto, Uachtarán Hondúras
 1928 — William O'Brien, polaiteoir Éireannach (r.1852)
 1942 — Barney Mellows, polaiteoir Éireannach
 1950 — George Richards Minot, dochtúir Meiriceánach
 1971 — Theodor Svedberg, ceimiceoir Sualannach
 1975 — Elijah Muhammad, ceannaire reiligiúnach Meiriceánach
 1983 — Tennessee Williams, drámadóir Meiriceánach (r.1911)
 1984 — Roger Couderc, iriseoir Francach
 1994 — Jersey Joe Walcott, dornálaí Meiriceánach
 1999 — Glenn Theodore Seaborg, eolaí Meiriceánach
 2001 — Donald Bradman, cruicéadaí Astrálach
 2003 — Tom O'Higgins, Polaiteoir Éireannach (r. 1916)
 2009 — George Coburn, polaiteoir Éireannach
 2010 — Henry Barron, breitheamh Éireannach
 2016 — Tony Burton, aisteoir Meiriceánach
 2017 — Bill Paxton, aisteoir Meiriceánach (r. 1955)

Tarluithe eile 
 1994 - rinne an dochtúir Giúdach, Baruch Goldstein, sléacht ar 29 Palaistíneach a bhí ag guí in Heabrón. 
 2006 - Círéibí i mBaile Átha Cliath.

0225
Feabhra, 25
28 Bealtaine

Is é an 28 Bealtaine an 148ú lá den bhliain de réir an fhéilire Ghréagóra nó an 149ú lá i mbliain bhisigh. Tá 217 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 An Asarbaiseáin - Lá na Poblachta (Հանրապետության օր)
 An Airméin - Lá na Poblachta (Respublika Günü)
 Na hOileáin Fhilipíneacha - Lá na Brataí Náisiúnta

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1660 — Seoirse I, Rí na Breataine Móire agus na hÉireann (b.1727)
 1759 — William Pitt Óg, státaire Briotanach
 1779 — Thomas Moore, file (b.1852)
 1824 — Thomas Croke, Ard-Easpag Caitiliceach (b.1902)
 1853 — Carl Larsson, péintéir Sualannach
 1874 — Rowland Harry Biffen, luibheolaí Briotanach
 1890 — Seán Brady, polaiteoir Éireannach
 1908 — Ian Fleming, údar (b.1964)
 1912 — Patrick White, scríbhneoir Astrálach a rugadh i Sasana
 1940 — Maeve Binchy, Scríbhneoir Éireannach (r. 1940)
 1942 — Stanley Ben Prusiner, bithcheimicí Meiriceánach
 1944 — Gladys Knight, amhránaí Meiriceánach
 1944 — Rudy Giuliani, polaiteoir Meiriceánach
 1944 — Sondra Locke, ban-aisteoir
 1945 — John Fogerty 
 1958 — Pat Sheehan, polaiteoir as Béal Feirste
 1962 — James Michael Tyler, aisteoir Meiriceánach
 1964 — David Baddiel, fuirseoir Briotanach
 1965 — Máire Ní Chochláinn, 19ú Tánaiste na hÉireann
 1968 — Kylie Minogue, amhránaí agus aisteoir
 1971 — Marco Rubio, polaiteoir Meiriceánach
 1973 — José Luis López, dornálaí Meicsiceach
 1973 — Ryan Tubridy, láithreoir teilifíse
 1980 — Mark Feehily, amhránaí Éireannach
 1985 — Niall Ó Donnghaile, polaiteoir Éireannach
 1990 — Nathan Carter, amhránaí ceol tíre Éireannach
 1991 — Matt Richardson, láithreoir agus fuirseoir Sasanach
 1992 — Adrian Breen, iománaí Éireannach
 1994 — Sarah Lavin, cliathreathaí Éireannach
 1996 — Ryan Lawrie, amhránaí Briotanach
 1999 — Cameron Boyce (b. 2019)
 2001 — Jacob Ramsey, imreoir sacair Sasanach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1805 — Luigi Boccherini, 62, cumadóir (r. 1743)
 1849 — Anne Brontë, Scríbhneoir Sasanach (r. 1820)
 1878 — John Russell, 1ú Iarla Russell, príomh-aire na Ríochta Aontaithe (r. 1792)
 1937 — Alfred Adler, síciatraí ceannródaíoch Ostarach
 1972 — Éadbhard VIII, 77, Rí na Breataine Móire (r. 1894)
 1975 — Ezzard Charles, dornálaí Meiriceánach
 1984 — Eric Morecambe, 62, fuirseoir (r. 1926)
 2007 — Toshikatsu Matsuoka, 62, polaiteoir
 2010 — Gary Coleman, aisteoir agus fhuirseoir Meiriceánach (r. 1968)
 2014 — Maya Angelou, file agus údar Meiriceánach
 2018 — Jens Skou, ceimiceoir Danmhargach

Tarluithe eile 
 1389 - Cath Cosaive, inar throid Seirbiagh agus a gcomhghuaillí Críostaí i gcoinne na dTurcach Otamánach. Maraíodh Impire Murad I agus Prionsa Lazar na Seirbia sa chath.
 1961 - Bunaíodh Amnesty International, eagraíocht chearta an duine.
 1974 - Thit an tóin as an gcéadthionól i dTuaisceart Éireann. D'éirigh an ceannaire Brian Faulkner as oifig.
 1998 - Bhí olc ar an domhan nuair a tugadh le fios gur phléasc an Phacastáin buama núicléach faoin talamh.

0528
Bealtaine, 28
13 Bealtaine

Is é an 13 Bealtaine an 133ú lá den bhliain de réir an fhéilire Ghréagóra nó an 134ú lá i mbliain bhisigh. Tá 232 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 Fidsí - Lá Rotuma

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1655 — Pápa Innocentius XIII, Pápa ó 1721 go 1724
 1730 — Charles Watson-Wentworth, Príomh-Aire na Breataine
 1792 — Pius IX, pápa ar an Eaglais Chaitliceach (b.1878)
 1842 — Arthur S. Sullivan, cumadóir ceoil (b.1900)
 1854 — Dáithí Coimín, gníomhaí ar son na Gaeilge sa 19ú haois
 1857 — Ronald Ross, lia Sasanach a rugadh san India
 1882 — Georges Braque, péintéir agus dealbhóir Francach
 1883 — Georgios Papanikolaou, lia agus paiteolaí (b.1962)
 1889 — Patrick Murphy, polaiteoir Éireannach
 1891 — Patrick Hogan, polaiteoir Éireannach
 1894 — Ásgeir Ásgeirsson, uachtarán na hÍoslainne (b.1972)
 1907 — Daphne Du Maurier, scríbhneoir Briotanach
 1914 — Joe Louis, dornálaí Meiriceánach
 1924 — Harry Schwarz, gníomhaí as an Afraic Theas
 1933 — Aglaé, aisteoir agus amhránaí Ceanadach
 1933 — Martin O'Donoghue, polaiteoir Éireannach
 1937 — Trevor Baylis, ceapadóir Sasanach
 1939 — Harvey Keitel, aisteoir Meiriceánach
 1950 — Stevie Wonder, amhránaí 
 1954 — Johnny Logan, ceoltói
 1956 — Richard Madeley, láithreoir teilifíse Sasanach
 1977 — Tom Cotton, polaiteoir Meiriceánach
 1986 — Maksim Sidorov, caiteoir meáchain Rúiseach
 1986 — Robert Pattinson, aisteoir Sasanach 
 1988 — Órlaithí Flynn, polaiteoir Éireannach
 1993 — Debby Ryan, amhránaí agus ban-aisteoir Meiriceánach
 1993 — Romelu Lukaku, Imreoir sacair Beilgeach
 1993 — Seán Ó hAnmhuire, iománaí Éireannach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1832 — Georges Cuvier, Nádúraí, zó-eolaí agus pailé-ointeolaí Francach
 1835 — John Nash, ailtire Briotanach
 1878 — Joseph Henry, eolaí Meiriceánach
 1884 — Cyrus Hall McCormick, ceapadóir agus fear gnó Meiriceánach
 1961 — Gary Cooper, aisteoir (r.1901)
 1964 — Diana Wynyard, aisteoir Sasanach (r.1906)
 1972 — Frank Loughman, polaiteoir Éireannach
 1972 — Paddy Forde, polaiteoir Éireannach
 1999 — Eugene Timmons, polaiteoir Éireannach
 2001 — R. K. Narayan, údar Indiach
 2002 — Ruth Cracknell, ban-aisteoir Astrálach
 2015 — Derek Davis, craoltóir Éireannach
 2019 — Doris Day, aisteoir Meiriceánach (r. 1922)

Tarluithe eile 
 1897 - Sheol Guglielmo Marconi an chéad teileagraf gan sreang
 1981 - Scaoileadh ceithre urchair leis an bPápa Eoin Pól II os comhair na mílte duine sa Róimh

0513
Bealtaine, 13
26 Bealtaine

Is é an 26 Bealtaine an 146ú lá den bhliain de réir an fhéilire Ghréagóra nó an 147ú lá i mbliain bhisigh. Tá 219 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 An Pholainn - Lá na Máithreacha (Dzień Matki)
 An tSeoirsia - Lá Náisiúnta (დამოუკიდებლობის დღე)

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1478 — Pápa Clemeint VII (b. 1534)
 1623 — William Petty, eacnamaí, eolaí agus fealsúnaí Sasanach (b. 1687)
 1817 — Denis Florence MacCarthy, file Éireannach
 1863 — Bob Fitzsimmons, dornálaí Briotanach
 1886 — Al Jolson, aisteoir agus amhránaí Meiriceánach
 1894 — Paul Lukas, aisteoir Ungárach-Meiriceánach
 1895 — Patrick Beegan, polaiteoir Éireannach
 1899 — Séamus Ó Duilearga, béaloideasaí Éireannach
 1903 — John Healy, polaiteoir Éireannach
 1904 — George Formby, aisteoir Sasanach (b. 1961)
 1907 — John Wayne, aisteoir Meiriceánach (b.1979)
 1916 — Kieran Egan, polaiteoir Éireannach
 1917 — Anton Christoforidis, dornálaí Gréagach
 1926 — Miles Davis, cheoltóir, cumadóir agus trumpadóir snagcheoil  (b. 1991)
 1948 — Stevie Nicks, ceoltóir Meiriceánach
 1949 — Jeremy Corbyn, Polaiteoir Briotanach
 1949 — Ward Cunningham, ríomhchláraitheoir 
 1960 — Doug Hutchison, aisteoir Meiriceánach
 1964 — Lenny Kravitz, ceoltóir Meiriceánach
 1971 — Matt Stone, beochantóir agus aisteoir Meiriceánach
 1972 — Alan White, drumadóir Sasanach
 1986 — Michael Oher, peileadóir Meiriceánach
 1989 — Thomas Fabbiano, imreoir leadóige Iodálach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1296 — Pápa Celestine V, Pápa in 1294
 1703 — Samuel Pepys, scríbhneoir Shasanach (r.1633)
 1976 — Martin Heidegger, fealsamh Gearmánach
 1991 — Miles Davis, trumpadóir snagcheoil (r. 1926)
 2006 — Kevin O'Flanagan, fear spóirt agus lia Éireannach (r.1919)
 2017 — Zbigniew Brzezinski, comhairleoir slándála don uachtarán Meiriceánach Jimmy Carter
 2020 — Tony Scannell, aisteoir Éireannach
 2022 — Ray Liotta, aisteoir Meiriceánach

Tarluithe eile 
 1897 - Foilsíodh Dracula, an t-úrscéal le Bram Stoker, don chéad uair
 1994 - Phós Michael Jackson agus Lisa Marie Presley sa Phoblacht Dhoiminiceach
 2000 - Sa Liobáin, chuaigh lucht Hezbollah i mbun ceiliúrtha tar éis tarraing siar trúpaí Iosrael

0526
Bealtaine, 26
6 Meán Fómhair

Is é an 6 Meán Fómhair an 249ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 250ú lá i mbliain bhisigh. Tá 116 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 An tSuasalainn - Lá na Saoirse

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1766 — John Dalton, ceimiceoir agus fisiceoir (b. 1844)
 1773 — François Fournier-Sarlovèze, ginearál Francach (b. 1827)
 1813 — Isaac Butt, polaiteoir (b. 1879)
 1828 — Alexander Butlerov, ceimiceoir Rúiseach (b. 1886)
 1868 — Heinrich Häberlin, ball de Chomhairle Chónaidhme na hEilvéise (b. 1947)
 1870 — Frederick George Donnan, eolaí Éireannach (b. 1956)
 1888 — Joseph P. Kennedy, Sr., fear gnó agus polaiteoir Meiriceánach (b. 1969)
 1892 — Edward Victor Appleton, fisiceoir Sasanach (b. 1965)
 1927 — Godfrey Timmins, polaiteoir Éireannach (b. 2001)
 1949 — Iris Robinson, polaiteoir as Béal Feirste
 1958 — Jeff Foxworthy, fuirseoir Meiriceánach
 1959 — Ronnie Cowan, polaiteoir Albanach
 1965 — Christopher Nolan, scríbhneoir agus file Éireannach (b. 2009)
 1966 — Emil Boc, polaiteoir Rómánach
 1971 — Dolores Ní Ríordáin, amhránaí Éireannach
 1973 — Carlo Cudicini, imreoir sacair
 1978 — Curse, rapálaí Gearmánach
 1980 — Joseph Yobo, imreoir sacair Nigéarach
 1980 — Samuel Peter, dornálaí Nigéarach
 1983 — Stephen Kelly, imreoir sacair
 2002 — Leylah Annie Fernandez, imreoir leadóige Ceanadach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1181 — Pápa Alaisdir III, Pápa ó 1159 go 1181
 1832 — Charles Meynier, péintéir Francach (r. 1768)
 1959 — Kay Kendall, ban-aisteoir Sasanach (r. 1927)
 1998 — Akira Kurosawa, scannánóir (r. 1910)
 2007 — Luciano Pavarotti, teanór (r. 1935)
 2008 — Anita Page, ban-aisteoir Meiriceánach (r. 1910)
 2018 — Burt Reynolds, aisteoir Meiriceánach (r. 1936)
 2019 — Robert Mugabe, Uachtarán na Siombáibe (r. 1924)

Tarluithe eile 
 1966 - Sádh Príomh-Aire na hAfraice Theas, Hendrik Verwoerd. Eisean a chruthaigh polasaithe ciníocha apairtéid san Afraic Theas
 1972 - Cluichí Oilimpeacha i München: Maraíodh 11 lúthchleasaithe ó Iosrael
 1997 - Adhlacadh an Bhanphrionsa Diana

0906
Meán Fómhair, 06
8 Samhain

Is é an 8 Samhain an 312ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 313ú lá i mbliain bhisigh. Tá 53 lá fágtha sa bhliain.

Féilte

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1656 — Edmond Halley, réalteolaí, matamaiticeoir, meitéareolaí, agus fisiceoir Sasanach (b. 1742)
 1739 — Henrik Gabriel Porthan, staraí Fionlannach (b. 1804)
 1847 — Bram Stoker, scríbhneoir Éireannach (b.1847)
 1866 — Herbert Austin, polaiteoir Briotanach (b. 1941)
 1884 — Hermann Rorschach, síciatraí is néareolaí Eilvéiseach (b. 1922)
 1905 — Conrad Hal Waddington, bitheolaí Briotanach (b. 1975)
 1922 — Christiaan Neethling Barnard, máinlia cairdiach as an Afraic Theas (b. 2001)
 1923 — Jack St Clair Kilby, innealtóir leictreach Meiriceánach (b. 2005)
 1927 — Ken Dodd,  fhuirseoir Sasanach (b. 2018)
 1927 — Patti Page, amhránaí Meiriceánach (b. 2013)
 1931 — Seán French, polaiteoir Éireannach (b. 2011)
 1939 — Elizabeth Dawn, ban-aisteoir Sasanach (b. 2017)
 1957 — Alan Curbishley, iar-imreoir agus bainisteoir sacair
 1961 — Seán Ó hEochaidh, polaiteoir Éireannach
 1966 — Gordon Ramsay, cócaire
 1975 — Tara Reid, ban-aisteoir Meiriceánach
 1978 — Jane Danson, ban-aisteoir Briotanach
 1981 — Joe Cole, imreoir sacair Sasanach
 1994 — Ramkumar Ramanathan, imreoir leadóige Indiach
 1995 — Cara Hunter, polaiteoir Éireannach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1618 — Walter Raleigh, uaslathaí Sasanach (r. ~1552)
 1949 — Mary Georgina Barton, ealaíontóir Éireannach (r. 1861)
 1953 — Ivan Alekseyevich Bunin, scríbhneoir Rúiseach (r.1870)
 1960 — George Chip, dornálaí Meiriceánach (r. 1888)
 1978 — Norman Rockwell, maisitheoir Meiriceánach (r.1894)
 1995 — Neil Blaney, polaiteoir Éireannach (r. 1922)
 2009 — Vitaly L. Ginzburg, fisiceoir Rúiseach (r. 1916)
 2021 — Seán FitzPatrick, fear gnó Éireannach (r. 1948)

Tarluithe eile 
 1793 - Osclaíodh an Palás de Louvre don phobal
 1960 - Toghadh John F. Kennedy ina uachtarán i Meiriceá
 1966 - Toghadh Ronald Reagan mar Ghobharnóir ar California
 1973 - Cuireadh deireadh le Cogadh na dTrosc idir an Íoslainn agus Sasana don dara huair
 1987 - Maraíodh aon duine dhéag agus gortaíodh trí scór i mbuama Inis Ceithleann

1108
Samhain, 08
14 Samhain

Is é an 14 Samhain an 318ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 319ú lá i mbliain bhisigh. Tá 47 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 Eagraíocht Dhomhanda Sláinte - Lá Domhanda Diaibéitis
 Lá Fhéile Lorcán Ua Tuathail

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1650 — Liam III Shasana (Liam Oráiste), rí ar Shasana, Albain agus Éirinn (b.1702) 
 1719 — Leopold Mozart, cumadóir ceoil (b.1787) 
 1776 — René Joachim Henri Dutrochet, dochtúir Francach (b. 1874)
 1840 — Claude Monet, péintéir (b.1926)
 1889 — Jawaharlal Nehru, ceannaire Indiach (b.1964)
 1891 — Frederick Grant Banting, fiseolaí Ceanadach (b. 1941)
 1896 — Mamie Eisenhower, Céadbhean na Stát Aontaithe (b. 1969)
 1900 — Aaron Copland, cumadóir ceoil Meiriceánach (b. 1990)
 1904 — Dick Powell, aisteoir Meiriceánach (b. 1963)
 1906 — Louise Brooks, ban-aisteoir Meiriceánach (b. 1985)
 1908 — Joseph McCarthy, polaiteoir as Wisconsin (b. 1957)
 1922 — Boutros Boutros-Ghali, 6ú Ard-Rúnaí na Náisiún Aontaithe (b. 2016)
 1951 — Dominique de Villepin, polaiteoir agus iar-phríomhaire na Fraince 
 1952 — John Mac Menamin, breitheamh Éireannach
 1952 — Ray Sharkey, aisteoir Meiriceánach (b. 1993)
 1954 — Condoleezza Rice, polaiteoir Meiriceánach
 1958 — Pat O'Neill, polaiteoir Éireannach
 1959 — Paul McGann, aisteoir Sasanach
 1964 — Patrick Warburton, aisteoir Meiriceánach
 1970 — Bert Schenk, dornálaí Gearmánach
 1972 — Josh Duhamel, aisteoir Meiriceánach
 1973 — Dana Snyder, fuirseoir Meiriceánach
 1980 — Séamas Ó Raghaill, iománaí Éireannach
 1989 — Lorcán Mac Lochlainn, iománaí agus imreoir peil Ghaelach
 1996 — Borna Ćorić, imreoir leadóige Crótach
 1998 — Sofia Kenin, imreoir leadóige Meiriceánach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1716 — Gottfried Leibniz, 70, fealsamh (r.1646)
 1827 — Thomas Addis Emmet, dlíodóir agus polaiteoir Gael-Mheiriceánach (r 1764)
 1831 — Georg Wilhelm Friedrich Hegel, fealsamh Gearmánach (r. 1770)
 1946 — Manuel de Falla, 69, cumadóir ceoil (r.1876)
 1965 — Allen Balcom DuMont, innealtóir leictreonach Meiriceánach (r. 1901)

Tarluithe eile 
 1851 - Foilsíodh Moby Dick 
 1932 - Cuirtear éarlaisí leabhair nó dearbháin bronntanais ar díol don chéad uair i Sasana 
 1969 - Theilg Apollo 12
 1973 - Phós Áine, Banphrionsa Ríoga agus Mark Philips in Abtheach Westminster
 1998 - Phós Carmen Electra agus Dennis Rodman i Las Vegas

Tagairtí

1114
Samhain, 14
5 Nollaig

Is é an 5 Nollaig an 339ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 340ú lá i mbliain bhisigh. Tá 26 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 An Téalainn - Lá na nAithreacha agus breithlá an Rí Bhumibol Adulyadej

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1782 — Martin Van Buren, 8ú uachtarán na Stát Aontaithe (b.1862)
 1827 — Marie Henri d'Arbois de Jubainville, staraí Francach
 1839 — George Armstrong Custer, oifigeach marcra Meiriceánach (b.1876)
 1841 — Marcus Daly, fear gnó Meiriceánach
 1863 — Paul Painlevé, matamaiticeoir agus polaiteoir Francach
 1868 — Arnold Sommerfeld, fisiceoir Gearmánach
 1890 — Patrick Finucane, polaiteoir Éireannach
 1901 — Walt Disney, léiritheoir scannán (b.1966)
 1901 — Werner Heisenberg, fisiceoir teoiriciúil Gearmánach
 1905 — Frank Pakenham, 7ú hIarla an Longfoirt, polaiteoir Briotanach
 1945 — Joanne Burns, file Astrálach
 1947 — Tony Gregory, polaiteoir (b.2009)
 1969 — Sajid Javid, Polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe
 1971 — Kali Rocha, ban-aisteoir Meiriceánach
 1975 — Ronnie O'Sullivan, Imreoir snúcair gáirmiúil
 1982 — Craig Farrell, imreoir sacair Sasanach
 1996 — Seán Mac Beinéid, iománaí Éireannach
 1997 — Maddie Poppe, amhránaí agus ceoltóir Meiriceánach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1170 — Owain Gwynedd, Rí Gwynedd
 1784 — Phillis Wheatley, file Meiriceánach
 1791 — Wolfgang Amadeus Mozart, cumadóir ceoil Ostarach (r. 1756)
 1911 — Valentin Serov, péintéir Rúiseach
 1924 — S. Subramania Iyer, dlíodóir Indiach
 1925 — Władysław Reymont, úrscéalaí Polannach
 1926 — Claude Monet, péintéir Francach (r.1840)
 1953 — James Coburn, polaiteoir Éireannach
 1971 — Nicholas Egan, polaiteoir Éireannach
 1973 — Robert Alexander Watson-Watt, fisiceoir
 2007 — Karlheinz Stockhausen, cumadóir Gearmánach (r.1928)
 2013 — Nelson Mandela, státaire Afracach Theas (r. 1918)
 2014 — Jackie Healy-Rae, pholaiteoir Éireannach
 2021 — Bob Dole, polaiteoir Meiriceánach

Tarluithe eile 
 1492 - Céadchuairt Chríostóir Colambas go Meiriceá
 1933 - Cuireadh deireadh le toirmeasc an óil in SAM, (Stáit Aontaithe Mheiriceá)

1205
Nollaig, 05
15 Nollaig

Is é an 15 Nollaig an 349ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 350ú lá i mbliain bhisigh. Tá 16 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 An Ísiltír - Koninkrijksdag (1954)
 Sprantais - Zamenhofa Tago
 Stáit Aontaithe Mheiriceá - Bill of Rights Day (1791)

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 37 — Nearó, impire na Róimhe (b.68) 
 1421 — Anraí VI Shasana, Rí Shasana
 1832 — Gustave Eiffel, innealtóir (b.1923)
 1852 — Henri Becquerel, fisiceoir Francach
 1859 — L. L. Zamenhof, lia agus focleolaí (b.1917)
 1862 — Nonpareil Dempsey, dornálaí Gael-Mheiriceánach
 1916 — Maurice Wilkins, ceann de fhionnachtaithe struchtúr DNA (b.2004)
 1923 — Freeman John Dyson, fisicí Sasanach
 1932 — Edna O'Brien, úrscéalaí agus gearrscéalaí
 1949 — Don Johnson, aisteoir agus amhránaí Meiriceánach
 1951 — Joe Jordan, imreoir sacair agus bainisteoir Albanach
 1954 — Mark Warner, polaiteoir Meiriceánach
 1964 — Michael Le Vell, Aisteoir Sasanach
 1975 — Aaron Flahavan, imreoir sacair Sasanach
 1981 — Paolo Lorenzi, imreoir leadóige Iodálach
 1981 — Roman Pavlyuchenko, imreoir sacair
 1982 — Charlie Cox, aisteoir Sasanach
 1989 — Aaron Cresswell, imreoir sacair Sasanach
 1993 — Antoine Ó Ceallaigh, iománaí Éireannach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1560 — Francis II na Fraince, Rí na Fraince
 1675 — Johannes Vermeer, péintéir Ísiltíreach
 1753 — Richard Boyle, 3ú hIarla Burlington, ailtire Sasanach (r. 1694)
 1882 — Maolra Seoighe, fear as Contae Mhaigh Eo a ciontaíodh agus a crochadh go héagórach as dúnmharú i 1882
 1890 — Tatanka Iyotake (Sitting Bull), fear naofa Sioux (r.~1831)
 1913 — Moltke Moe, béaloideasaí Ioruach
 1925 — Amadou M’barick Fall, dornálaí Seineagálach
 1958 — Wolfgang Pauli, fisiceoir agus buaiteoir Dhuais Nobel
 1959 — Seán Goulding, polaiteoir Éireannach
 1963 — Oscar Traynor, polaiteoir Éireannach
 1966 — Conn Ward, polaiteoir Éireannach
 1966 — Walt Disney, léiritheoir scannán (r.1901)
 1968 — Jess Willard, dornálaí
 1984 — Lennard Pearce, aisteoir Briotanach
 2012 — Páidí Ó Sé, imreoir peil Ghaelach agus bainisteoir
 2019 — Monique Leyrac, ban-aisteoir agus amhránaí Ceanadach

Tarluithe eile 
 1906 - Osclaíodh an Líne Piccadilly i Londain
 1974 - Tugadh isteach luasteorainneacha nua sa Bhreatain chun ídiú breosla a laghdú
 2001 - Athosclaíodh Túr Claonta Pisa tar éis obair athailínithe a mhair os cionn 11 bliain

1215
Nollaig, 15
12 Márta

Is é an 12 Márta an 71ú lá den bhliain de réir an fhéilire Ghréagóra nó an 72ú lá i mbliain bhisigh. Tá 294 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 Oileáin Fharó - Grækarismessa
 Oileán Mhuirís - Lá na Saoirse (1968)

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1133 — Anraí II Shasana, rí Sasanach
 1685 — George Berkeley, fealsamh Éireannach (b.1753)
 1824 — Gustav Robert Kirchhoff, fisiceoir Gearmánach
 1863 — Gabriele d'Annunzio, scríbhneoir Iodálach
 1881 — Väinö Tanner, Príomh-Aire na Fionlainne (b.1966)
 1918 — Pádraig Faulkner, Polaiteoir Éireannach (r 2012)
 1922 — Jack Kerouac, Údar agus file Meiriceánach (r. 1969)
 1925 — Leo Esaki, fisiceoir Seapánach
 1944 — Patsaí Dan Mag Ruaidhrí, Rí Thoraí ó 1993 go 2018
 1946 — Frank Welker, aisteoir Meiriceánach
 1946 — Liza Minnelli, ban-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach
 1947 — Mitt Romney, Polaiteoir agus fear gnó Meiriceánach
 1948 — James Taylor, amhránaí agus giotáraí Meiriceánach
 1951 — Pádraig Ó Cíobháin, scríbhneoir Éireannach
 1960 — Donny Lalonde, dornálaí Ceanadach
 1962 — Graham Stuart, polaiteoir Briotanach
 1968 — Aaron Eckhart, aisteoir Meiriceánach
 1968 — Tammy Duckworth, polaiteoir Meiriceánach
 1971 — Luis Galarreta, polaiteoir Peiriúch
 1973 — Mark Daly, polaiteoir Éireannach
 1975 — Amanda Milling, polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe
 1977 — Ben Kenney, ceoltóir Meiriceánach
 1992 — Ciara Mageean, reathaí meánraoin Éireannach
 1992 — Pádraig Breathnach, iománaí Éireannach
 1994 — Christina Grimmie, amhránaí Meiriceánach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 417 — Pápa Innocentius I, (r. 378)
 604 — Pápa Gréagóir I (r. 540)
 1843 — Robert Murphy, matamaiticeoir agus fisicí Éireannach
 1914 — George Westinghouse, ceapadóir agus fear gnó Meiriceánach
 1943 — Gustav Vigeland, 73, dealbhóir (r.1869)
 1948 — George Noble Plunkett, an Cunta Pluincéad náisiúnaí agus polaiteoir Éireannach (r.1851)
 1951 — Joseph Mongan, polaiteoir Éireannach
 1954 — James B. Lynch, polaiteoir Éireannach
 1962 — Tomás Ó Dubhghaill, Uachtarán Shinn Féin
 1970 — Sydney Minch, polaiteoir Éireannach
 1970 — Tadhg Crowley, polaiteoir Éireannach
 1974 — Billy Fox, polaiteoir Éireannach
 2015 — Terry Pratchett, údar (r. 1948)

Tarluithe eile 
 1894 - Díoladh an chéad buidéal gloine Coca Cola.
 1969 - Phós Paul McCartney agus Linda Eastman i Londain.
 1993 - Maraíodh beagnach 200 duine nuair a phléasc buamaí i Mumbai san India.
 1994 - D'oirnigh Eaglais Shasana sagairt baineanna don céad uair
 1999 - Cailleadh an veidhleadóir cáiliúil Yehudi Menuhin in aois 82 bliain.

0312
Márta, 12
29 Meán Fómhair

Is é an 29 Meán Fómhair an 272ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 273ú lá i mbliain bhisigh. Tá 93 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 Eaglais Chaitliceach Rómhánach - Lá Fhéile Michíl (Michaelmas)

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1547 — Miguel de Cervantes, scríbhneoir Spáinneach (b.1616)
 1571 — Caravaggio, péintéir Iodálach
 1725 — Robert Clive, polaiteoir Sasanach (b.1774)
 1838 — Henry Hobson Richardson, ailtire Meiriceánach
 1873 — Liam Ó Maolruanaidh, scríbhneoir Éireannach
 1899 — László Biró, ceapadóir Ungárach
 1901 — Enrico Fermi, fisiceoir Iodálach
 1904 — Greer Garson, ban-aisteoir Briotanach-Meiriceánach
 1907 — Gene Autry, aisteoir agus amhránaí Meiriceánach
 1931 — James Watson Cronin, fisiceoir Meiriceánach
 1935 — Jerry Lee Lewis, ceoltóir Meiriceánach
 1936 — Silvio Berlusconi, príomh-aire na hIodáile
 1942 — Bill Nelson, polaiteoir Meiriceánach
 1942 — Ian McShane, aisteoir Sasanach
 1943 — Lech Wałęsa, státaire, gníomhaí, agus iar-Uachtarán na Polainne
 1950 — Kathy Sinnott, polaiteoir Éireannach
 1955 — Joe Donnelly, polaiteoir Meiriceánach
 1961 — Julia Gillard, polaiteoir agus dlíodóir Astrálach agus 27ú Príomh-Aire na hAstráile
 1975 — Ollie Cahill, imreoir sacair
 1976 — Andriy Shevchenko, imreoir sacair
 1988 — Kevin Durant, cispheileadóir Meiriceánach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1327 — Éadbhard II Shasana, Rí Shasana; rugadh in Caernarfon é
 1833 — Ferdinand VII na Spáinne (r.1784)
 1890 — Jean-Baptiste Alphonse Karr, iriseoir, úrscéalaí agus dramadóir Francach
 1902 — Émile Zola, scríbhneoir Francach (r.1840)
 1910 — Winslow Homer, péintéir Meiriceánach
 1931 — William Orpen, ealaíontóir Éireannach
 1934 — Pádraig Ua Duinnín, foclóirí Éireannach
 1967 — Carson McCullers, scríbhneoir Meiriceánach
 1970 — Mark Killilea, Mór, polaiteoir Éireannach
 1972 — Kathleen Clarke, polaiteoir Éireannach
 1977 — Hans Habe, scríbhneoir Gearmánach (r.1911)
 1980 — Eugene O'Brien, polaiteoir Éireannach
 1981 — Bill Shankly, imreoir sacair agus bainisteoir Albanach
 1990 — Patrick Tierney, polaiteoir Éireannach
 1997 — Roy Lichtenstein, ealaíontóir Meiriceánach (r.1923)
 2010 — Tony Curtis, aisteoir scannán Meiriceánach
 2012 — Hebe Camargo, láithreoir teilifíse Brasaíleach

Tarluithe eile 
 1789 - Bunaíodh Arm Stáit Aontaithe Mheiriceá
 1829 - Chuaigh Póilíní Shasana amach ar phatróil ar na sráideanna don chéad uair riamh
 1979 - Thug an Pápa Eoin Pól II a chéad chuairt ar Éirinn.

0929
Meán Fómhair, 29
Live 8

Ba sraith ceolchoirmeacha é Live8 a tharla ar an 2 Iúil, 2005, fiche bliain tar éis LiveAid. D'eagraigh Bob Geldof an dá eachtra. Le LiveAid, ba iad deonacháiní carthanacha a bhí i gceist, mar a dúirt Geldof "Tabhair dúinn do fheisigh airgead", ach le Live8, dúirt sé "Níor mhaith linn d'airgead, ba mhaith linn do ghuth". Ba cheartlár an fheachtais brú a chur ar cheannairí an G8 chun fiacha na tíortha is boichte a scriosadh, níos mó cabhrú a thabhairt do thíortha bochta agus rialacha trádála a cheartú. Bhí 10 ceolchoirm ar siúl ar an lá, .i.:
 Hyde Park, Londain,
 Mary Fitzgerald Square, Newtown, Johannesburg, 
 Siegessäule, Beirlín, 
 Circus Maximus, An Róimh, 
 Museum of Art, Philadelphia, S.A.M., 
 Park Place, Barrie, Ceanada, 
 An Chearnóg Dhearg, Moscó, 
 Château de Versailles, Páras, agus 
 Makuhari Messe, Tóiceo.

Sheinn 1,000 ealíontóirí sna ceolchoirmeacha agus bhí thart ar 2.2 billiún duine ag féachaint nó ag éisteacht leis na heachtraí. Chuir an tsraith ceolchoirmeacha tús le seachtain agóidí agus taispeáintí, go háirithe i nDún Éideann, an áit a raibh cruinniú an G8 ag tarlú an bhliain úd. Bhí ceolchoirm i nDún Éideann ar an 6 Iúil, 2005, lá an cruinnithe.

Féach freisin 
 Make Poverty History

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil Live 8

Ceolchoirmeacha
Clasaicigh

Stair agus cultúr an domhain chlaisicigh, sé sin an tSean-Ghréig is an Róimh.
Eacnamaíocht

Is brainse den eolaíocht shóisialta í an eacnamaíocht a bhaineann le cúrsaí an gheilleagair. Tagann an focal ón nGréigis (oikos nó teach agus nomos nó dlí). Thug an staraí Thomas Carlyle "an eolaíocht ghruama" uirthi sa naoú chéad déag.

Díríonn an eacnamaíocht ar iompar agus idirghníomhú na ngníomhairí eacnamaíocha agus conas a oibríonn na ngeilleagar. Ag teacht leis an bhfócas seo, is minic a dhéanann  príomh-téacsleabhair idirdhealú idir micreacnamaíocht agus maicreacnamaíocht. 

Anailísíonn an eacnamaíocht an geilleagar ar fad (a chiallaíonn táirgeadh comhiomlán, tomhaltas, coigiltis, agus infheistíocht) agus na saincheisteanna a dhéanann difear dí, lena n-áirítear dífhostaíocht na n-acmhainní (saothair, caipiteal, agus talamh), boilsciú, fás eacnamaíoch, agus na beartais phoiblí a thugann aghaidh ar na saincheisteanna seo (beartais airgeadaíochta , fioscacha, agus eile).

Micreacnamaíocht 
Scrúdaíonn an micreacnamaíocht iompar na n-eilimintí bunúsacha sa gheilleagar, lena n-áirítear gníomhairí aonair agus margaí, ar na hidirghníomhaíochtaí, agus torthaí na n-idirghníomhaíochtaí. D'fhéadfadh a bheith san mar gníomhairí aonair, mar shampla; teaghlaigh, gnólachtaí, ceannaitheoirí, agus díoltóirí.

Féach freisin 
Soláthar agus éileamh

Tagairtí
Alastar Mór

Ba rí ar ríocht sean-Ghréigeach na Macadóine é Alastar III na Macadóine (Gréigis: Αλέξανδρος Γʹ ὁ Μακεδών, Aléxandros III ho Makedȏn; 20/21 Iúil 356 RC – 10/11 Meitheamh 323 RC),  ar a dtugtar freisin Alastar Mór (Gréigis: Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας, Aléxandros ho Mégas). Ba mhac le Pilib II agus comharba air é. Tháinig sé i gcoróin nuair a bhí sé 20 sa bhliain 336 RCR agus bhí sé i mbun feachtas míleata ar fud an Iarthair na hÁise agus na hÉigipte ar feadh an chuid is mó de réimis.   

Tar éis dó an choróin a bhaint amach, thosaigh sé feachtas in aghaidh na bPeirseach sa bhliain 334 RCR a mhair aon bhliain déag. Bhunaigh sé an Domhan Heilléanaíoch, an tréimhse inar leath cultúr agus tionchar na nGréagach ar fud an domhain chlasaicigh. Ceann de na h-impireachtaí ba mhó a bhí ann riamh ab ea impireacht Alastair. Ghabh Alastar smacht ar an Éigipt, chloígh sé na Peirsigh i gcath Gaugamela agus bhain coróin na Peirse amach. Lean sé ar aghaidh go dtí an India. Fuair sé bás agus é ina fhear óg sa bhliain 323.

Tagairtí 

Alastar Mór
Daoine a rugadh i 356 RC
Básanna i 323 RC
Bunaitheoirí cathracha
Monarcaí na Peirse
An tSean-Ghréig
Daoine LADT
Rialtas

Córas rialaithe ina bhfuil grúpa daoine ceaptha chun tír a rialú is ea rialtas.

Bíonn cumhacht ag rialtas rialacháin agus reachtaíocht a fheidhmiú agus a fhorghníomhú in eagraíochtaí nó i ngrúpaí shibhialta, chorparáideacha, reiligiúnda, agus acadúla.

Go hiondúil, bíonn rialtas comhdhéanta de leibhéil éagsúla, lena n-áirítear rialtas áitiúil, rialtas réigiúnach, agus rialtas náisiúnta nó lárnach.

Cineálacha rialtas 
 Ainrialtacht — easpa nó ceal rialtais.
 Daonlathas — rialú rialtais ina mbíonn cumhacht ag na daoine agus iad i gcumhacht. Is féidir leo féin ( daonlathas díreach) nó a n-ionadaithe (daonlathas ionadaíoch), bheith i gcumhacht.
 Comhshochaíocht Daonlathas comhshochaíochtúil ina mbíonn ionadaíocht ráthaithe ag grúpaí mionlaigh. Is minic a moltar an cineál rialtais seo chun coinbhleacht a réiteach, i gcásanna ina mbíonn sochaithe scoilte go domhain. Féachtar ar an téarma "cumhachtroinnt" mar théarma comhchiallach, cé go teicniúil níl ann ach cineál amháin den cumhachtroinnte.
 Forlámhas — duine amháin ag rialú, agus na daoine ina ngéillsinigh nó ina sclábhaithe aige/aici.
 Deachtóireacht — duine uilechumhachtach ag rialú na tíre.
 Monarcacht — duine amháin ag rialú agus a bhfuair an ról trí oidhreacht. Beidh a pháiste/paiste is sine ina léiroidhre.
 Olagarcacht — grúpa beag daoine leis an suim chéanna acu nó atá gaolta lena chéile i gceannais.
 Plútacratachas — rialú i lámha an lucht rachmais.
 Dialathas — rialú i lámha scothghrúpa reiligiúnach.

Tagairtí
Liosta glaochód idirnáisiúnta

Seo liosta de ghlaochóid ar fud an domhain.

Liosta na nglaochód

Crios 1 
 1 - Stáit Aontaithe Mheiriceá
 1 - Ceanada
 1-242 Na Bahámaí
 1-246 Barbadós
 1-284 Oileáin Bhriotanacha na Maighdean
 1-345 Na hOileáin Cayman
 1-767 Doiminice
 1-809 agus 1-829 An Phoblacht Dhoiminiceach
 1-473 Grenada
 1-876 Iamáice
 1-664 Montsarat
 1-787 agus 1-939 Pórtó Ríce
 1-869 San Críostóir-Nimheas
 1-758 San Lucia
 1-784 San Vincent
 1-868 Oileán na Tríonóide agus Tobága
 1-340 Oileáin Stát Aontaithe na Maighdean

Crios 3 - An Eoraip 
 30 - An Ghréig
 31 - An Ísiltír
 32 - An Bheilg
 33 - An Fhrainc
 34 - An Spáinn
 350 - Giobráltar
 351 - An Phortaingéil
 352 - Lucsamburg
 353 - Poblacht na hÉireann 
 354 - An Íoslainn
 355 - An Albáin 
 356 - Málta
 357 - An Chipir
 358 - An Fhionlainn
 359 - An Bhulgáir
 36 - An Ungáir 
 37 - (ba le hOirthear na Gearmáine é - clúdaithe anois ag glaochód na Gearmáine 49)
 370 - An Liotuáin 
 371 - An Laitvia 
 372 - An Eastóin
 373 - An Mholdóiv
 374 - An Airméin
 375 - An Bhealarúis 
 376 - Andóra
 377 - Monacó
 378 - San Mairíne
 379 - Cathair na Vatacáine
 38 - (ba leis an Iúgslaiv é roimh scaradh dó)
 380 - An Úcráin 
 381 - Seirbia
 382 - Montainéagró
 385 - An Chróit
 386 - An tSlóivéin
 387 - An Bhoisnia-Heirseagaivéin 
 389 - An Mhacadóin Thuaidh
 39 - An Iodáil

Crois 4 - An Eoraip 
 40 – An Rómáin
 41 – An Eilvéis
 420 – Poblacht na Seice
 421 – An tSlóvaic
 423 – Lichtinstéin
 43 – An Ostair
 44 – An Ríocht Aontaithe
 45 – An Danmhairg
 46 – An tSualainn
 47 – An Iorua
 48 – An Pholainn
 49 – An Ghearmáin

Glaochód idirnáisiúnta
Dante Alighieri

Dante Alighieri nó Dante (29 Bealtaine 1265, Flóiréans - 23/24 Meán Fómhair 1321, Ravéanna), scríbhneoir is polaiteoir, céad mhórfhile na hIodáilise ar a dtugtar il sommo poeta. Rugadh é i bhFlóiréans i 1265, fuair sé bás i Ravéanna i 1321 ina dheoraí.

Scríobh sé an Choiméide Dhiaga, ceann de mhórshaothair litríocht an domhain.

Chuir an Moinsíneoir Pádraig de Brún Gaeilge ar an gCoiméide Dhiaga, saothar a foilsíodh sa bhliain 1963.

Tagairtí 

Litríocht Iodálach
Scríbhneoirí Iodálacha
Daoine a rugadh i 1265
Básanna i 1321
29 Feabhra

Is é an 29 Feabhra an 60ú lá den bhliain de réir an fhéilire Ghréagóra. Tá 306 lá fágtha sa bhliain.

Féilte

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1160 — Pápa Innocentius III, Pápa ó 1198 go 1216
 1468 — Pápa Pól III (b. 1549)
 1792 — Gioachino Rossini, scríbhneoir ceoldrámaí Iodálach
 1840 — Seán Pilib Ó Maolchalann, innealtóir Éireannach
 1860 — Herman Hollerith, innealtóir (b.1929)
 1920 — Michèle Morgan, ban-aisteoir Francach
 1976 — Ja Rule, ceoltóir rap
 1984 — Philip McGuinness, iománaí agus imreoir peil Ghaelach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 468 — Pápa Hilarius
 1944 — Pehr Evind Svinhufvud, uachtarán na Fionlainne (r.1861)
 1976 — Liam Cunningham, polaiteoir Éireannach

Tarluithe eile 
 1992 - Reifreann i mBosnia-Heirseagaivéin um an neamhspleáchas náisiúnta

0229
Feabhra, 29
James Monroe

Ba é James Monroe nó Séamus Rothach  (28 Aibreán 1758 - 4 Iúil 1831) 5ú uachtarán na Stát Aontaithe Mheiriceá. Bhí sé i bhfeidhmeannas ón 4 Márta 1817 go dtí an 4 Márta 1825.

Monroe, James
Monroe, James
Monroe, James
4 Márta

Is é an 4 Márta an 63ú lá den bhliain de réir an fhéilire Ghréagóra nó an 64ú lá i mbliain bhisigh. Tá 302 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 Pennsylvania - Charter Day (Lá Chairte, 1681)
 Vermont - Admission Day (Lá Iontrála, 1791)

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1417 — Pápa Pól II, Pápa ó 1464 go 1471
 1678 — Antonio Vivaldi, Cumadóir Iodálach (b 1741)
 1769 — Muhammad Ali na hÉigipte, gobharnóir Otamánach ar an Éigipt
 1778 — Robert Emmet, ceannaire réabhlóideach Éireannach (b.1803)
 1864 — Daniel Mannix, easpag Caitliceach
 1898 — Emmet Daltún, réabhlóidí Éireannach (b.1978)
 1920 — George Coburn, polaiteoir Éireannach
 1923 — Patrick Moore, réalteolaí amaitéarach (b. 2012)
 1932 — Miriam Makeba, amhránaí
 1935 — Don Davern, polaiteoir Éireannach
 1936 — Jim Clark, Tiománaí Foirmle a hAon ó Albain (b. 1968)
 1944 — Bobby Womack, amhránaí agus ceoltóir Meiriceánach
 1948 — Shakin' Stevens, amhránaí Breatnach
 1951 — Kenny Dalglish, Iar-imreoir sacair Albanach
 1954 — François Fillon, polaiteoir agus Príomh-Aire na Fraince
 1954 — Willie Thorne, iarimreoir snúcair
 1958 — Patricia Heaton, ban-aisteoir Meiriceánach
 1958 — Tina Smith, polaiteoir Meiriceánach
 1964 — Brian Mac Amhlaidh, polaiteoir Éireannach
 1964 — Peadar Ó Fiannachta, iománaí Éireannach
 1967 — Derek Mooney, láithreoir raidió agus teilifíse Éireannach
 1968 — James Lankford, polaiteoir Meiriceánach
 1982 — Landon Donovan, imreoir sacair Meiriceánach
 1988 — Laura Siegemund, imreoir leadóige Gearmánach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 561 — Pápa Pelagius I 
 1447 — Pápa Eoghan IV, Pápa ó 1431 go 1447
 1832 — Jean-François Champollion, scoláire Francach
 1939 — Oswald Freisler, dlíodóir Gearmánach
 1948 — Antonin Artaud, aisteoir Francach
 1952 — Charles Scott Sherrington, fiseolaí Sasanach (r. 1857)
 1978 — John Meighan, polaiteoir Éireannach
 1986 — Éamonn Mac Giolla Iasachta, ginealeolaí Éireannach
 1994 — John Candy, fuirseoir agus aisteoir (r.1950)
 2011 — Simon van der Meer, fisiceoir Ísiltíreach
 2019 — Keith Flint, Amhránaí Sasanach (r. 1969)
 2019 — Luke Perry,  aisteoir Meiriceánach (r. 1966)
 2020 — Javier Pérez de Cuéllar, 5ú Ard-Rúnaí na Náisiún Aontaithe
 2022 — Shane Warne, cruicéadaí Astrálach

Tarluithe eile 

 1386 - Tháinig Władysław II Jagiełło (Jogaila) i gcoróin mar Rí na Polainne.
 1877 - Léirigh an Bhailé Impiriúil na Rúise Lebedinoye Ozero (Лебединое Озеро; "Swan Lake") don chéad uair i Moscó.
 1975 - Déanadh ridire de Charlie Chaplin ag searmanas as Pálás Buckingham.
 1977 - Maraíodh 1,570 duine i Búcairist de bharr crith talún.
 1999 - Chuaigh an leabhar a scríobh Monica Lewinsky faoina caidrimh le Bill Clinton ar díol.

0304
Márta, 04
1831



Tarluithe

Breitheanna 
 25 Eanáir — Ivan Shishkin, péintéir tírdhreacha Rúiseach
 7 Bealtaine — Richard Norman Shaw, ailtire Albanach
 10 Meán Fómhair — Diarmaid Ó Donnabháin Rossa, réabhlóidí Éireannach as Iarthar Chorcaí
 19 Samhain — James A. Garfield, 20ú uachtarán na Stát Aontaithe (b. 1881)
 gan dáta -Tarbh Suite, taoiseach agus fear naofa de chuid na Sioux, i Meiriceá (b. 1890)

Básanna 
 4 Iúil — James Monroe, 5ú uachtarán na Stát Aontaithe (r. 1758)
 14 Samhain — Georg Wilhelm Friedrich Hegel, fealsamh Gearmánach
 8 Nollaig — James Hoban, ailtire Éireannach (r. timpeall 1758)

Blianta
1826



Tarluithe 
 15 Eanáir – Foilsíodh an chéad uimhir de Le Figaro nuachtán Francach (seachtainiúil ag an tús).

Breitheanna 
 19 Eanáir — Erasmus Zahl, fear gnó Ioruach
 15 Feabhra — George Johnstone Stoney, fisiceoir Éireannach (b. 1911)
 13 Iúil — Stanislao Cannizzaro, ceimiceoir Iodálach (b. 1910)
 16 Meán Fómhair — José Eusebio Otalora, polaiteoir Colómach
 17 Meán Fómhair — Georg Friedrich Bernhardt Riemann, matamaiticeoir Gearmánach
 24 Samhain — Carlo Collodi, scríbhneoir Iodálach

Básanna 
 29 Márta — Johann Heinrich Voss, file Gearmánach (r. 1751)
 4 Iúil — John Adams 2ú uachtarán na Stát Aontaithe (r. 1735)
 4 Iúil — Thomas Jefferson 3ú uachtarán na Stát Aontaithe (r. 1743)
 10 Iúil — Louis Daguerre, ealaíontóir agus grianghrafadóir Francach (r. 1787)

Blianta
20 Feabhra

Is é an 20 Feabhra an 51ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 314 lá fágtha sa bhliain nó 315 i mbliain bhisigh.

Féilte

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1742 — James Gandon, ailtire Briotanach
 1751 — Johann Heinrich Voss, file Gearmánach (b.1826)
 1794 — William Carleton, úrscéalaí Éireannach (b.1869)
 1844 — Ludwig Boltzmann, fisiceoir Ostarach
 1880 — James Walsh, polaiteoir Éireannach
 1882 — Pádraic Ó Conaire, scríbhneoir Éireannach (b.1928)
 1883 — Seán Ó Ruadháin, scríbhneoir Éireannach
 1898 — Enzo Ferrari, dearthóir gluaisteáin rása Iodálach
 1908 — Florence Wycherley, polaiteoir Éireannach
 1927 — Hubert de Givenchy, dearthóir faisin Francach
 1927 — Sidney Poitier, aisteoir Meiriceánach 
 1930 — Paul Schuster, scríbhneoir Gearmáinise ón Rómáin
 1935 — Bríd Rodgers, polaiteoir Éireannach
 1940 — Jimmy Greaves, peileadóir Sasanach
 1941 — Buffy Sainte-Marie, ceoltóir Ceanadach
 1942 — Mitch McConnell, polaiteoir Meiriceánach
 1946 — Brenda Blethyn, ban-aisteoir Briotanach
 1948 — Ivano Dionigi, Laidineach Iodálach, múinteoir agus scoláire
 1949 — Ivana Trump, Iar-mhainicín 
 1951 — Gordon Brown, Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe
 1967 — David Herman, aisteoir Meiriceánach
 1967 — Kurt Cobain, ceoltóir Meiriceánach (b.1994)
 1978 — Cory Spinks, dornálaí Meiriceánach
 1980 — Arthur Abraham, dornálaí Airméanach-Gearmánach
 1980 — Artur Boruc, imreoir sacair
 1981 — Caoimhe Archibald, Polaiteoir Gaeilge Shinn Féin as Cúil Raithin
 1981 — Tony Hibbert, imreoir sacair Sasanach
 1988 — Rihanna, amhránaí
 1990 — Anjli Mohindra, Aisteoir Sasanach
 1991 — Sally Rooney, údar Éireannach
 1994 — Kateryna Kozlova, imreoir leadóige Úcránach
 2003 — Olivia Rodrigo, amhránaí agus aisteoir Meiriceánach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1431 — Pápa Máirtín V (r.1369)
 1920 — Robert Edwin Peary, ceannasaí cabhlaigh is taiscéalaí Meiriceánach
 1926 — William Ganly, sagart agus gníomhaí ar son na Gaeilge san Astráil
 1957 — Richard Wilson, polaiteoir agus feirmeoir Éireannach
 1985 — Clarence Nash, aisteoir Meiriceánach
 1991 — Kenneth Hurlstone Jackson, teangeolaí Sasanach
 1993 — Ferruccio Lamborghini, tionsclaí Iodálach
 1994 — Burt Lancaster, aisteoir Meiriceánach (r.1913)
 2005 — Hunter S. Thompson, scríbhneoir agus iriseoir Meiriceánach (r.1937)
 2009 — Christopher Nolan, scríbhneoir agus file Éireannach (r.1965)
 2015 — Proinnsias de Priondargást, polaiteoir Éireannach

Tarluithe eile 

0220
Feabhra, 20
William J. Clinton

Ba é William "Bill" Jefferson Clinton (William Jefferson Blythe III, ar 19 Lúnasa, 1946 a rugadh é) an 42ú Uachtarán na Stát Aontaithe Mheiriceá sa tréimhse 1993 go dtí 2001. 

Deirtear gur thuig Clinton go raibh sé ag iarraidh a bheith ina pholaiteoir tar éis óráid Bernadette Devlin a chloisteáil sa bhliain 1969.

Roimh bheith ina Uachtarán dó, chaith sé cúig sheal mar Ghobharnóir Arkansas (1978-1992).

Scannal
Sa bhliain 1998, bhí sé líomhnaithe go raibh caidreamh gnéis ag Bill Clinton le hintéirneach an Tigh Bháin, Monica Lewinsky.. Chruthaigh an scannal deacrachtaí don rialtas ag an am.
 Ar an 17 Lúnasa 1998, d'admhaigh Bill Clinton go raibh “caidreamh speisialta” (códfhocal do "comhghlacaireacht") aige le Monica Lewinsky, a bhí ag obair sa White House sna blianta 1995-1996.
 Ar an 21 Meán Fómhair 1998, foilsíodh fianaise Bill Clinton maidir lena chaidreamh le Monica Lewinsky.
 Ar an 4 Márta 1999, chuaigh leabhar a scríobh Monica Lewinsky faoina caidrimh le Bill Clinton ar díol. Bhí an leabhar ina shiocair scannail agus tharraing se náire ar Clinton.  Chroith an scannal muinín san uachtarán.  Tháinig an freasúra i dtír go mór ar an scannal. Ach ina ainneoin sin, d'fhan Clinton  in oifig go dtí deireadh a théarma.

Tagairtí

Gobharnóirí Arkansas
Clinton, William J.
Clinton, William J.
Daoine beo
Hillary Clinton

Polaiteoir Meiriceánach is ea Hillary Rodham Clinton. Rugadh mar Hillary Diane Rodham ar 26 Deireadh Fómhair, 1947 i Chicago, Illinois.  Is ball den Pháirtí Daonlathach í. 

Ba í Clinton an First Lady ón bhliain 1993 go dtí 2001 agus a fear céile, Bill Clinton, ina Uachtarán. Bhí sí ina seanadóir sóisearach ó Nua-Eabhrac ó 2001 go dtí 2009. Rinne sí iarracht ainmniúchán an Pháirtí Dhaonlathaigh a fháil don toghchán uachtaránachta i mí na Samhna 2008, ach fuair Barack Obama an bua uirthi. Rúnaí Stáit na Stát Aontaithe a bhí inti ó 21 Eanáir, 2009 go dtí 1 Feabhra, 2013. 

Sheas sí d'uachtaránacht na Stát Aontaithe sa bhliain 2016 ach theip uirthi sa toghchán náisiúnta.

Saol luath
Rugadh Hillary Rodham in Chicago sa bhliain 1947. Tógadh í sa chathair sin agus in Park Ridge, Illinois, fo-bhaile de chuid Chicago. Den chreideamh Módhach iad a muintir.

Bhí spéis aici sa pholaitíocht nuair a bhí sí ar scoil agus ar an ollscoil.

Bhain sí céim amach sa dlí in Ollscoil Yale sa bhliain 1973. Dhá bhliain ina dhiaidh sin, phós sí Bill Clinton, fear a bhí ar an ollscoil léi. Bhog an bheirt acu go hArkansas. Toghadh Bill Clinton mar ghobharnóir ar an stát úd, agus rugadh Chelsea Clinton, an t-aon pháiste acu, le linn a chéad théarma.

Chabhraigh sí le páirtí a hathar, na Poblachtaigh. Tar éis tamaill, d’fhág sí an páirtí Poblachtach mar ní raibh sí sásta le cuid de na polasaithe a bhí acu. Thosaigh sí ag obair do na Daonlathaigh.

A saol sa pholaitíocht 
Bhí Hillary sa Seanad idir 2001 agus 2009 mar ionadaí do stát Nua-Eabhrac.

Cara dílis d’Éirinn is ea Hillary. Is minic a thagann sí ar cuairt chuig Éirinn. Léiríonn sí suim i gcónaí i gcúrsaí síochána i dTuaisceart Éireann.

Sa toghchán náisiúnta sa bhliain 2016, ba iarrthóir an Pháirtí Dhaonlathaigh í Hillary Clinton d'uachtaránacht na tíre. Fuair sí 48.1% de na vótaí i gcoinne 46.0% le haghaidh iarrthóir an Pháirtí Phoblachtaigh, Donald Trump. Fuair Trump níos mó vótaí sa choláiste toghcháin (304 i gcoinne 227 do Hillary Clinton), áfach, agus d'fhág sin eisean i dteideal na huachtaránachta.

Naisc sheachtracha 

 http://www.hillaryclinton.com/ Suíomh Idirlín a feachtais uachtaránachta

Tagairtí  

Clinton, Hillary Rodham
Clinton, Hillary Rodham
Clinton, Hillary Rodham
Daoine beo