joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Robert William Alexander

Ba scríbhneoir Éireannach é Robert William Alexander (ainm cleite gnách: Joan Butler) (21 Samhain 1905 – 17 Nollaig 1979). Maidir leis na húrscéalta a scríobh sé faoin ainm cleite Joan Butler, d'fhorbair Alexander stíl ghreannmhar le macallaí na n-údar Thorne Smith agus P. G. Wodehouse.

Saol
Rugadh Robert ar an 21 Samhain 1905, i dteach a mhuintire in Ascaill an Iarnróid, Cill Fhionntáin, Contae Bhaile Átha Cliath, roinnt 12 km taobh thoir-thuaidh de chroílár na cathrach. Innealtóir leictreach ab ea athair Robert, a d'oibrigh le 'Mór-Iarnród an Tuaiscirt in Éirinn'. Reáchtáil an chuideachta 'Trambhealach leictrithe Chnoc na Teamhrach', a rith idir Cill Fhionntáin agus Stáisiún Iarnróid Bhinn Éadair, a d'oscail sa bhliain 1901. Ba é an teaghlach Alexander an chéad theaghlach a ghlac seilbh i gceann de na tithe a bhí tógtha ag an gcuideacht le haghaidh na n-innealtóirí, in Ascail an Iarndóid. D'fhan an teaghlach Alexander socraithe ansin le linn óige Robert.
Ba é Robert (Bobby) an ceathrú mac agus an leanbh is óige, Mary an ceann is sine, agus John (Jack) agus Ellen Christina (Eileen) ina dhiaidh sin. Rugadh a dtuismitheoirí, James agus Ellen, i bPort Láirge agus bhog siad go Baile Átha Cliath nuair a phós siad.

Rogha Foilseachán

 All Change 
 Full House 
 Double Figures
 The Light Lover
 Space To Let
 The Old Firm
 Paper money 
 Gilt Edged 
 Bed And Breakfast 
 Lucky Dip 
 Ready cash 
 Trouble Brewing 
 Inside work 
 Unnatural Hazards 
 Deep Freeze 
 Mixed Pickle
 Home run 
 Soothing syrup
 El tiro por la culata (Half shot) 
 Donde menos se piensa salta un heredero 
 The Heavy Husband 
 Team Work 
 Shirty Work 
 The heavy husband 
 Cloudy Weather 
 Ground bait 
 Sheet Lightning 
 Rapid Fire 
 Landed Gentry 
 A celebration: Sixty years of children's reading 1925-1985 
 Bridal Suite 
 Something Rich Set Fair 
 Heat Haze 
 Half Holiday 
 Strictly Speaking''

Tagairtí 

Scríbhneoirí Éireannacha
Daoine a rugadh i 1905
Básanna i 1979
Lannach glas

Is iasc é an lannach glas. Is baill d'fhine na Mugilidae iad. 

Éisc
Bochar

Is iasc é an bochar. Is baill d'fhine na Labridae iad. 

Éisc
Sleamhnóg airgid

Is iasc í an sleamhnóg airgid. Is baill d'fhine na Stromateidae iad. 

Éisc
Dioscliosta Niall Horan

Is éard atá i dioscliosta an amhránaí agus scríbhneoir amhrán Éireannach Niall Horan ná albam stiúideo amháin, trí shingil mar ealaíontóir ceoil aonréadach.

Albaim

Albaim stiúideo

Albaim beo

Ceirníní Leathfhada

Singlí

Mar Ealaíontóir Ceoil

Singlí bolscaireachta

Singlí eile

Tagairtí 

Niall Horan
Dioscliostaí
Mac siobháin carraige

Is iasc é an mac siobháin carraige. Is baill d'fhine na Gobiidae iad. 

Éisc
Cnúdán glas

Is iasc é an cnúdán glas. Is baill d'fhine na Triglidae iad. 

Éisc
Pus tairbh

Is iasc é an pus tairbh. Is baill d'fhine na Cottidae iad. 

Éisc
Gnamhán

Is iasc é an gnamhán. Is baill d'fhine na Liparidae iad. 

Éisc
Súmaire Cornach

Is iasc é an t-súmaire Cornach. Is baill d'fhine na Gobiesocidae iad. 

Éisc
Cyril Chathair Alastair

Is naomh é Cyril Chathair Alastair. Rugadh é i 376 i Theodosios, an Éigipt agus fuair sé bás i 444.

Tagairtí 

Naoimh
Daoine a rugadh i 376
Básanna i 444
Dochtúirí an Eaglais
Spéirling Franklin

Stoirm ghaoithe a bhuail Meicsiceo ab ea Spéirling Franklin. Cumadh Spéirling Franklin ar an 7 Lúnasa mar an séú stoirm de Shéasúr na hairicíní an tAtlantach 2017. Ba é Franklin an chéad spéirling den séasúr. Ní bhfuair éinne bás mar thoradh uirthi.

Franklin
Spéirling Jose (2017)

Stoirm ghaoithe a bhuail Stáit Aontaithe Mheiriceá ab ea Spéirling Jose. Cumadh Spéirling Jose ar an 5 Meán Fómhair mar an deichiú stoirm de Shéasúr na hairicíní an tAtlantach 2017. Ba é Jose an cúigiú spéirling den séasúr. Fuair duine amháin bás mar thoradh uirthi.

Jose
Spéirling Katia (2017)

Stoirm ghaoithe a bhuail Meicsiceo ab ea Spéirling Katia. Cumadh Spéirling Katia ar an 9 Meán Fómhair mar an t-aonú stoirm déag de Shéasúr na hairicíní an tAtlantach 2017. Ba é Katia an séú spéirling den séasúr. Fuair 3 bás mar thoradh uirthi.

Katia
Spéirling Nate (2017)

Bhuail Spéirling Nate réigiún Mhuir Chairib ar an 4 Deireadh Fómhair 2017,  an ceathrú stoirm déag de Shéasúr na hairicíní an tAtlantach 2017. Ba é Nate an naoú spéirling den séasúr. Fuair 45 bás mar thoradh uirthi.

Féach freisin 

 Spéirlingí

Tagairtí 

Séasúr na hairicíní 2017
Tubaistí i Meiriceá Thuaidh
Aktobe

Cathair in iarthar na Casacstáine is ea Aktobe (Casaicis: Ақтөбе, Aqtöbe). Tá sé suite i ngleann Abhainn an Ilek. "Cnoc gheal" an chiall don ainm sin, as an suíomh ina chuir na Rúisigh dúnfort ar bun sa bhliain 1869. Bhí 371,546 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2013.

An Chasacstáin
Cathracha sa Chasacstáin
Cyril Iarúsailéim

Naomh is ea Cyril Iarúsailéim. Rugadh é i 313 i gCaesarea Maritima agus fuair sé bás i 386 in Iarúsailéim, Syria Palaestina.

Tagairtí 

Naoimh
Daoine a rugadh i 313
Básanna i 386
Dochtúirí an Eaglais
Sól coiteann

Is iasc é an sól coiteann. Is baill d'fhine na Soleidae iad. 

Éisc
Leith

Is iasc í an leith. Is baill d'fhine na Pleuronectidae iad. 

Éisc
Féileacán fáinlearrach

Is feithid é an Féileacán fáinlearrach. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Féileacáin
Bánóg uaine

Is feithid í an bhánóg uaine. Ball d'ord na Pieridae atá ann. 

Féileacáin
Bánóg bheag

Is feithid í an bhánóg bheag. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Féileacáin
Bánóg choille

Is feithid í an bhánóg choille. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Féileacáin
Buíóg chróch

Is feithid í an bhuíóg chróch. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Féileacáin
Ruán beag

Is feithid é an ruán beag. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Féileacáin
Áilleán

Is feithid é an t-áilleán. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Féileacáin
Fritileán péarlach

Is feithid é an fritileán péarlach. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Féileacáin
Seán na Damaisce

Is naomh  é Seán na Damaisce. Rugadh é sa bhliain 675 nó 676 san Damaisc, Cailifeacht Umayyad. Fuair sé bás ar 4 Nollaig, 749, in Iarúsailéim.

Tagairtí 

Naoimh
Básanna i 749
Dochtúirí an Eaglais
Tammy Wynette

Amhránaí ab ea Tammy Wynette  (a rugadh Virginia Wynette Pugh 5 Bealtaine, 1942 i dTremont, Mississippi– 6 Aibreán 1998, agus fuair bás i Nashville, Tennessee, na Stáit Aontaithe).

Tagairtí 

Ceoltóirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1942
Básanna i 1998
Confédération Africaine de Football

'Séard is Confédération Africaine de Football nó CAF (Confederation of African Football) ná comhlachas riaracháin sacair na hAfraice. Tá caoga sé cumann sacair náisiúnta mar bhall. Eagraíonn sé comórtais náisiúnta agus clubanna.

Bunaíodh CAF sa bhliain 1957. Ba é Abdel Aziz Abdallah Salem chéad uachtaráin an chomhlachais. Faoi láthair is é Ahmad Ahmad uachtarán CAF. Is é 6ú Deireadh Fómhair, an Éigipt ceanncheathrú an chomhlachais.

Naisc sheachtracha 
 Leathanach baile an CAF
CONCACAF

'Séard is Confederation of North, Central American and Caribbean Association Football nó CONCACAF ná comhlachas riaracháin sacair Meiriceá Thuaidh. Tá daichead aon cumann sacair náisiúnta mar bhall. Eagraíonn sé comórtais náisiúnta agus clubanna.

Bunaíodh CONCACAF sa bhliain 1961. Ba é Ramón Coll Jaumet chéad uachtaráin an chomhlachais. Faoi láthair is é Victor Montagliani uachtarán CONCACAF. Is é Miama, Florida ceanncheathrú an chomhlachais.

Naisc sheachtracha 
 Leathanach baile an CONCACAF
Confederación Sudamericana de Fútbol

'Séard is South American Football Confederation nó CONMEBOL (Confederación Sudamericana de Fútbol nó Confederação Sul-Americana de Futebol) ná comhlachas riaracháin sacair Mheiriceá Theas. Tá deich gcumann sacair náisiúnta mar bhall de ann. Eagraíonn sé comórtais náisiúnta agus clubanna.

Bunaíodh CONMEBOL sa bhliain 1916. Ba é Héctor Rivadavia Gómez chéad uachtaráin an chomhlachais. Faoi láthair is é Alejandro Dominguez uachtarán CONMEBOL. Is é Luque, Paragua, ceanncheathrú an chomhlachais.

Naisc sheachtracha 
 Leathanach baile an CONMEBOL
An tSomáilis

Is í an tSomáilis an teanga a labhraíonn formhor muintir na Somáile agus na Somálaigh sna tíortha in aice láimhe. Is teanga Cúiseach í agus í an dara teanga Cúiseach is mó a labhraítear ar domhan í (i ndiaidh na hOraimise). Is teanga oifigiúil na Somáile agus Críoch Shomáile í agus tá stádas aici mar theanga aitheanta sa Chéinia, i nDiobúití agus san Aetóip. Le tús an Cogadh Cathartha Somálach sna 1990idí, tháinig go leor Somálaigh ar imirce go dtí an Eoraip, Mericeá Thuaidh agus an Meánoirthear. Mar gheall ar sin, ta diaspóra mór a labhraíonn an teanga ar fud an domhain. Go hoifigiúil, úsáidtear an Aibítir Laidineach sa tSomáilis.

Stair 
Go stairiúil, bhí a scripteann féin ag an tSomáilis ach tá siad caillte le fada. Le déanaí, d'úsáid an teanga an Aibítir Arabach agus Wadaad chomh maith leis an Aibitír laidinieach. Sa bhliain 1972, ghlac an rialtas an Aibitír Laidineach go hoifigiúil. D'athraigh an teangeaolaí Shire Jama Ahmed an aibítir a chinntiú go raibh sé oiriúnach don Somáilis.

Roghnaíodh an tSomáilis mar theanga oifigiúil na Somáile sa bhliain 1973 agus d'éiligh an Chúirt Réabhlóideach Uachtarach go n-úsaidfeadh an teanga in oideachas agus i riarachán. Chomh maith le sin, cheap bunreacht Críoch Shomáile an teanga mar theanga oifigiúil sa bhliain 2001.

Gramadach

Deilbhíocht 
Is teanga gleanúna í an tSomáilis a úsáideann infhilleadh. Cuirtear iarmhíreanna éagsúla ag deireadh na focail mar alt cinnte. Tá -ki nó -ka curtha ag deireadh ainmfhocail fhirinscneacha agus tá -ti nó -ta curtha ag deireadh ainmfhocail bhaininscneacha sa tuiseal dearbhach. 

Chomh maith leis an tuiseal dearbhach, tá trí tuiseal eile sa teanga; an tuiseal ainmneach, an tuiseal ginideach agus an tuiseal gairmeach.

Comhréir 
Dé ghnáth,  is é ord na bhfocal a úsáidtear sa teanga ná: Ainmní - Cuspóir - Briathar.

Tagairtí 

An tSomáil
Diobúití
Críoch Shomáile
An Aetóip
An Chéinia
Teangacha Cúiseacha
Fritileán dúghlas

Is feithid é an fritileán dúghlas. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Féileacáin
Fritileán geal

Is feithid é an fritileán geal. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Féileacáin
Fritileán réisc

Is feithid é an fritileán réisc (Euphydryas aurinia). Ball d'ord na Lepidoptera i bhfine na Nymphalidae atá ann. Dúchasach do na réigiúin Palartacha den tseandomhan, chomh fada ó dheas le hÉirinn san iarthar agus leis an Mongóil san oirthear. Áirítear mar speiceas faoi bhagairt é.

Féileacáin
Fritileán fraoigh

Is feithid é an fritileán fraoigh. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Féileacáin
Breacfhéileacán coille

Is feithid é an breacfhéileacán coille. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Féileacáin
Bede

Naomh is ea Bede, a rugadh i 673 i dTyne and Wear agus a fuair bás ar 26 Bealtaine 735, i Jarrow, Ríocht Northumbria.

Tagairtí 

Naoimh Shasanacha
Daoine a rugadh i 673
Básanna i 735
Dochtúirí an Eaglais
Cailifeacht Umayyad

Ba an Chailifeacht Umayyad (an Araibis: ٱلْخِلافَةُ ٱلأُمَوِيَّة‎‎, a chiallaíonn. Al-Khilāfatu al-ʾUmawiyyah), dara den ceithre chailifeachtaí mhóra bunaithe tar éis an bháis Muhammad. 

Cailifeacht Umayyad
An tIoslam
Antonio Onofri

Ba pholaiteoir agus taidhleoir na San Mairíne é Antonio Onofri (a rugadh 1759, a fuair bás an 26 Feabhra 1825), a bhí ina figiúr lárnach i saol polaitiúil na tíre sa chéad leath den 19ú hAois. Bhain a chuid "críonnacht agus tírghrá" le linn an tréimhse dúshlánach seo i stair na Poblachta amach dealbh dó sa Halla Chomhairle Phoiblí; chomh maith le sin, thuill sé an cur síos "Athair dá chuid tír".

Saol 
Ba bhall é theaghlaigh ársa a bhí tionchar iontach á imirt acu ar dán na Phoblachta ar feadh na gcéadta bliain. Bhain sé amach oideachas críochnúil i bhfealsúnacht agus dlí. I 1787, bhísé ceaptha mar rúnaí stáit, agus sa bhliain 1789 bhí sé tofa ina bhall den Chomhairle Mór agus Ginearálta. I rith a ghníomhréim fada, ceapadh sé freisin mar Captaen Ríoga seacht n-uaire.

Tá éacht Onofri ceangalta ach go háirithe le cúrsaí polasaithe eachtrach, ina bhaineadh amach aitheantas do San Mairíne ag roinnt tíortha Eorpacha eile. I 1797, nuair a bhí campa ag Napoleon Bonaparte ag Pesaro (nach fada ó San Mairíne), diúltaíodh go grástúil ofráil ó toscaire an Ghinearáil, Gaspard Monge, go bhfórlíonóidh fearann na tíre. 

Sin ráite, ghlac Onofri le 15,000 "quintal" chruithneachta agus gealltanas ceithre ball airtléire. Níor seoladh na gunnaí móra riamh, sa dheireadh. Chuir Onofri faoi deara dar le taithí San Mairíne go raibh sé mar an coisint is mó a bhí acu gan fearann chomharsan a shántú Sheas Onofri ar an rogha stuama sin leis an argóint: "críochnaíonn cogaí, ach fanann comharsana. Tá sé ráite gur bhfág an rogha sin an Poblacht slán ó dhrochthorthaí i ndiaidh threascartha Napoleon.

Sa bhliain 1798, shínigh Onofri conradh le Poblacht Róimhe faoi cúrsaí trádála agus caidreamh cairdiúla. Cúple mí ina dhiaidh sin, rinneadh an méid céanna leis an bPoblacht Ciosalpach. Shroicheadh comhaontú cosúil le Phoblacht na hIodáile, a ghlac áit an dhá ceann thuas, i mí Meithimh 1802.

Ar 26 Bealtaine 1805, arís ina Chaptaein Ríoga, d'fhreastail sé ar coróineacht Napoleon Bonaparte mar Rí na hIodáile in [[Milano]], agus fuair sé éisteacht lách leis an Impire reatha.

I ndiaidh Comhdháil Vín, chabhair Onofri le caidreamh maith a cruthú le Louis XVIII, Charles X and Louis Philippe. Chomh maith le sin, rinne sé idirbheartíocht ar son na tíre, í á chur faoi fábhar an bPápa Leo XII. Tar éis éisteacht le Onofri, scríobh an Pápa chuig na Captaein Ríoga iad a thabhairt faoina "chairdeas dóibh agus na coinbhinsiúin ársa a athnuachan leo".

Tionchar 
I 2005, reáchtáladh comóradh 180 bliana bháis Onofri agus rinneadh bonn airgid €5 speisialta.

Tagairtí 

Polaiteoirí as San Mairíne
Daoine a rugadh i 1759
Básanna i 1825
San Mairíne
Stair na hIodáile
Donnóg aille

Is feithid í an donnóg aille. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Féileacáin
Fáinneog

Is feithid í an Fáinneog. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Féileacáin
Geatóir

Is feithid é an geatóir. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Féileacáin
Donnóg fhéir

Is feithid í an donnóg fhéir. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Féileacáin
Ephrem an tSiriach

Naomh is ea  Bede. Rugadh é i 306 i Nusaybin é agus fuair sé bás ar 9 Meitheamh 373, san Edessa.

Tagairtí 

Naoimh Siriacha
Daoine a rugadh i 306
Básanna i 373
Dochtúirí an Eaglais
George Jones

Amhránaí ab ea George Glenn Jones a rugadh ar an 12 Meán Fómhair, 1931, i Saratoga, Texas, agus fuair bás ar an 26 Aibreán, 2013 i Nashville, Tennessee. 

Ceoltóirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1931
Básanna in 2013
Lámhach Sutherland Springs

Tharla, ar an 5 Samhain, 2017, ollsléacht san eaglais First Baptist Church i Sutherland Springs, Texas, timpeall 20 mílte (30 km) soir den chathair San Antonio. Maraíodh 26, nuair a scaoil Devin Patrick Kelley (in aois 26 dó agus de shliocht Éireannach) daoine a bhí ag guí san eaglais First Baptist in Sutherland Springs. Éadulaingt reiligiúnach, go príomha, a bhí taobh thiar den ionsaí ar an gcéad dul síos. Ach dúirt Donald Trump ag an am go raibh Kelley glan as a mheabhair.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Ollsléachtanna‎
Stair Texas
2017
Fraochán mór

Is feithid é an fraochán mór. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Féileacáin
Fraochán beag

Is feithid é an fraochán beag. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Féileacáin
Stiallach corcra

Is feithid é an stiallach corcra. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Féileacáin
Stiallach donn

Is feithid é an stiallach donn. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Féileacáin
Stiallach uaine

Is feithid é an stiallach uaine. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Féileacáin
Peadar Canisius

Naomh Caitliceach is ea Peadar Canisius a rugadh ar 8 Bealtaine 1521 i Nijmegen agus a fuair bás ar 21 Nollaig 1597, i bhFribourg, an Eilvéis.

Tagairtí 

Naoimh Dúitseacha
Daoine a rugadh i 1521
Básanna i 1597
Dochtúirí an Eaglais
Copróg bheag

Is feithid í an chopróg bheag. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Féileacáin
Gormán coiteann

Is feithid é an gormán coiteann. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Féileacáin
Féileacán gorm na cailce

Is feithid é an fhéileacán gorm na cailce. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Ní fhaightear an speiceas seo in Éirinn.

Féileacáin
Gormán cuilinn

Is feithid é an gormán cuilinn (Celastrina argiolus). Is ball d'ord na Lepidoptera é. Dúchasach don Eoraip uilig, do thuaisceart na hÁise agus thuaisceart na hAfraice. Féileacán náisiúnta na Fionlainne atá ann.

Féileacáin
Gertrude Mhór

Is naomh í Gertrude. Rugadh í ar 6 Eanáir, 1256 in Eisleben, Impireacht Naofa Rómhánach í agus fuair sí bás i 1302, i Helfta, an tSacsain.

Tagairtí 

Naoimh Gearmánacha
Daoine a rugadh i 1256
Básanna i 1302
Léimneoir beag

Is feithid é an léimneoir beag. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Féileacáin
Léimneoir mór

Is feithid é an léimneoir mór. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Féileacáin
Donnán

Is feithid é an donnán. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Féileacáin
Léimneoir breacbhallach

Is feithid é an léimneoir breacbhallach. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. Ní fhaightear an speiceas seo in Éirinn.

Féileacáin
Eoin na Croise

Naomh Caitliceach is ea Eoin na Croise, a rugadh i 1542 i bhFontiveros, an Spáinn agus a fuair  bás ar 14 Nollaig 1591, in Úbeda, an Spáinn.

Tagairtí 

Naoimh Spáinneacha
Daoine a rugadh i 1542
Básanna i 1591
Dochtúirí an Eaglais
Hank Williams

Amhránaí ab ea Hiram "Hank" Williams  a rugadh ar an 17 Meán Fómhair, 1923 Mount Olive, Contae Butler, Alabama, agus fuair bás ar an 1 Eanáir, 1953, in Oak Hill, West Virginia, na Stáit Aontaithe). 

Ceoltóirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1923
Básanna i 1953
Leamhan tí donn

Is feithid é an leamhan tí donn. Ball d'fhine na Oecophoridae atá ann. 

Feithidí
Leamhain
Mearleamhan taibhsiúil

Is feithid é an mearleamhan taibhsiúil (Hepialus humuli). Ball d'fhine na Hepialidae atá ann. Faightear é ar fud na An  Eoraip, cés moite den oirdheisceart.

Feithidí
Leamhain
Leamhan gíománach

Is feithid é an leamhan gíománach. Ball d'fhine na Lasiocampidae atá ann. 

Feithidí
Leamhain
Conach súileach

Is feithid é an conach súileach. Ball d'fhine na Sphingidae atá ann. 

Feithidí
Leamhain
Rinnbhuí

Is feithid é an rinnbhuí. Ball d'fhine na Notodontidae atá ann. 

Feithidí
Leamhain
Buamáil bhus Poso, 2004

Ionsaí sceimhlitheoireachta ab ea 2004 Poso Buamáil bhus a tharla san tSulaivéis, an Indinéis, ar an 13 Samhain 2004. Díritear bus ag taistil go sráidbhaile Críostaí an Silancak. Bhí seisear maraithe agus triúr gortaithe sa phléasc.

Tagairtí 

An Indinéis
Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Robert Bellarmine

Naomh Caitliceach is ea Robert Bellarmine. Rugadh é ar 4 Deireadh Fómhair 1542 i Montepulciano, san Iodáil agus fuair sé bás ar 17 Meán Fómhair 1621, sa Róimh.

Tagairtí 

Naoimh Iodálacha
Daoine a rugadh i 1542
Básanna i 1621
Dochtúirí an Eaglais
Starraicín iarainn

Is feithid é an starraicín iarainn. Ball d'fhine na Notodontidae atá ann. 

Feithidí
Leamhain
Leamhan clúmhach bán

Is feithid é an leamhan clúmhach bán. Ball d'fhine na Lymantriidae atá ann. 

Feithidí
Leamhain
Leamhan galach

Is feithid é an leamhan galach. Ball d'fhine na Erebidae atá ann. 

Feithidí
Leamhain
Leamhan tíograch garraí

Is feithid é an leamhan tíograch garraí. Ball d'fhine na Erebidae atá ann. 

Feithidí
Leamhain
Eirmín bán

Is feithid é an eirmín bán. Ball d'fhine na Erebidae atá ann. 

Feithidí
Leamhain
Croí-is-dairt

Is feithid é an croí-is-dairt (Agrotis exclamationis). Ball d'fhine na Noctuidae atá ann. 

Feithidí
Leamhain
Fo-eite bhuí mhór

Is feithid í an fho-eite bhuí mhór. Ball d'fhine na Noctuidae atá ann. 

Feithidí
Leamhain
Albertus Magnus

Naomh is ea Albertus Magnus. Rugadh é i 1200 i Lauingen agus fuair sé bás ar an 15 Samhain, 1280, i gKöln, Impireacht Naofa Rómhánach.

Tagairtí 

Naoimh Gearmánacha
Albertus Magnus
Daoine a rugadh i 1200
Básanna i 1280
Dochtúirí an Eaglais
Póilíní Reiligiúnach Ioslamach

Is aonad coireanna tromchúiseacha oifigiúil é Póilíní Reiligiúnach Ioslamach (an Araibis: مطوع‎‎ muṭawwiʿ, iolra مطوعون muṭawwiʿūn – as an Araibis chlasaiceach: mutaṭawwiʿa/muṭṭawwiʿa) na stáit Ioslamacha éigean a chuireann, ar son an stát, dlí Sharia i bhfeidhm maidir le iompar reiligiúnach (moráltacht), nó proiceaptaí na Wahhabism.

An tIoslam
An Araib Shádach
Póilíní
Leamhan súildonn geal-líneach

Is feithid é an leamhan súildonn geal-líneach. Ball d'fhine na Noctuidae atá ann. 

Feithidí
Leamhain
Miodóg liath

Is feithid í an mhiodóg liath. Ball d'fhine na Noctuidae atá ann. 

Feithidí
Leamhain
Prásach

Is feithid í an phrásach (Diachrysia chrysitis). Ball d'fhine na Noctuidae atá ann. 

Feithidí
Leamhain
Leamhan airgeadúil Y

Is feithid é an leamhan airgeadúil Y. Ball d'fhine na Noctuidae atá ann. 

Feithidí
Leamhain
Fo-eite dhearg

Is feithid í an fho-eite dhearg. Ball d'fhine na Erebidae atá ann. 

Feithidí
Leamhain
Ionsaí Saint-Quentin-Fallavier, 2015

Tharla ionsaí sceimhlitheoireachta ar an 26 Meitheamh i Saint-Quentin-Fallavier, i ngar den Lyon, an Frainc, nuair a dhícheannaigh Yassin Salhi a fhostóir Hervé Cornara agus thiomáin a veain ina sorcóirí gáis ag monarcha gháis i Saint-Quentin-Fallavier, a phléascadh agus gortaithe beirt daoine eile.

Tagairtí

2015 sa Fhrainc
Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Labhrás Brindisi

Naomh Caitliceach is ea Labhrás Brindisi, a rugadh mar Giulio Cesare Russo ar 22 Iúil 1559 i mBrindisi, Ríocht Napoli agus a fuair bás ar 22 Iúil 1619, i Liospóin na Portaingéile. Sagart agus diagaire ilteangach a bhí ann. Bhí sé ina bhiocáire ginearálta ar an Ord Caipsíneach. D'fhreastail sé mar nuinteas an Phápa roinnt uaireanta.

Tagairtí 

Naoimh Iodálacha
Daoine a rugadh i 1559
Básanna i 1619
Dochtúirí an Eaglais
Leamhan péitseogach

Is feithid é an leamhan péitseogach. Ball d'fhine na Drepanidae atá ann. 

Feithidí
Leamhain
Smaragaid mhór

Is feithid í an smaragaid mhór. Ball d'fhine na Geometridae atá ann. 

Feithidí
Leamhain
Cairpéad ruaghlas

Is feithid é an cairpéad ruaghlas. Ball d'fhine na Geometridae atá ann. 

Feithidí
Leamhain
Dairleamhan scolbach

Is feithid é an dairleamhan scolbach. Ball d'fhine na Geometridae atá ann. 

Feithidí
Leamhain
Leamhan ruibheach

Is feithid é an leamhan ruibheach. Ball d'fhine na Geometridae atá ann. 

Feithidí
Leamhain
An buí breac

Is feithid é an buí breac. Ball d'fhine na Geometridae atá ann. 

Feithidí
Leamhain
Ladhróg

Is feithid í an ladhróg. Ball d'fhine na Geometridae atá ann. 

Feithidí
Leamhain
Scothóg dharach

Is feithid í an scothóg dharach. Ball d'fhine na Geometridae atá ann. 

Feithidí
Leamhain
Leamhan umbrach breac

Is feithid é an Leamhan umbrach breac. Ball d'fhine na Geometridae atá ann. 

Feithidí
Leamhain
Brocóg

Is feithid í an bhrocóg. Ball d'fhine na Geometridae atá ann. 

Feithidí
Leamhain
Preabaire

Is feithid é an preabaire. Ball d'ord na Entomobryomorpha atá ann. 

Feithidí
Seabhcaí an deiscirt

Is feithid é an t-seabhcaí an deiscirt.

Feithidí
Seabhcaí donn

Is feithid é an t-seabhcaí donn (Aeshna grandis). Cineál snáthaide móire é.

Feithidí
Snáthaid mhór impireach

Is feithid í an tsnáthaid mhór impireach.

Feithidí
Snáthaid mhór órfháinneach

Is feithid í an snáthaid mhór órfháinneach.

Feithidí
Ruagaire leathan

Is feithid é an ruagaire leathan.

Feithidí
Seán Ávila

Naomh Caitliceach is ea Seán Ávila, a rugadh ar 6 Eanáir 1499 in Almodóvar del Campo, Provincia de Ciudad Real agus a fuair bás ar an 10 Bealtaine 1569, i Montilla, Córdoba, an Spáinn.

Tagairtí 

Naoimh Spáinneacha
Daoine a rugadh i 1499
Básanna i 1569
Dochtúirí an Eaglais
Troisième République (An Fhrainc)

Ba í an Troisième République (Gaeilge: 'An Tríú Poblacht') an córas rialtais a bhí i bhfeidhm sa bhFrainc ón mbliain 1870 go dtí an bhliain 1940. Do bunaíodh an Tríú Poblacht i ndiaidh chliseadh na Fraince sa gcogadh idir an Fhrainc agus an Phrúis, rud a chur deireadh leis an Second Empire (Gaeilge: 'Dara hImpireacht na Fraince'), agus ba é Réimeas Vichy a tháinig i ndiaidh na Tríú Poblachta féin.

An chéad chóras rialtais a raibh rath fadtréimhseach air sa bhFrainc ó thús Réabhlóid na Fraince sa mbliain 1789 ab ea an Troisième République. I gcaitheamh na mblianta a tháinig i ndiaidh thurnamh mhonarcacht na Fraince, do bunaíodh seacht gcóras rialtais sa bhFrainc: trí mhonarcacht bhunreachtúla; dhá phoblacht, a mhair dhá bliana déag agus ceithre bliana; agus dhá impireacht. Tugann na deacrachtaí a bhí agesna Francaigh teacht ar chóras rialtais buan soiléiriú ar bhraiteoireacht na hAssemblée nationale (Gaeilge: 'An Tionól Náisiúnta'), ónar theastaigh naoi mbliana - ón mbliain 1870 go dtí an bhliain 1879 - chun deireadh oifigiúil a chur leis an mbunreacht monarcachta a bhí i bhfeidhm roimh thús an Chogaidh Fhranc-Phrúisigh agus bunreacht nua, sin le rá an tríú bunreacht poblachta, a mholadh.

Is as bua na Prúise ar an bhFrainc a tháinig an Tríú Poblacht, agus is fé scáth an aighnis a bhí idir an Ghearmáin agus an Fhrainc a mhair an Phoblacht go dtí gur tháinig deireadh léi ar an 11ú lá d'Iúil sa mbliain 1940, lá ar dhein an Marascal Pétain chef de l'État français (Gaeilge: 'Ceann Stát na Fraince') dó féin.

Tagairtí 

Iar-thíortha na hEorpa
Stair na Fraince
Scimire earrdhubh

Is feithid é an scimire earrdhubh (Orthetrum cancellatum). Cineál snáthaide mhóir í.

Feithidí
Sciobaire coiteann

Is feithid é an sciobaire coiteann.

Feithidí
Sciobaire cosdubh

Is feithid é an sciobaire cosdubh (Sympetrum sanguineum). Cineál snáthaide móire atá ann. Maireann sé ar fud na hEorpa agus soir tríd an tSibéir, agus san Afraic Thuaidh freisin. Is fearr leis gnáthóga ina mbíonn locháin d'uisce ciúin.

Feithidí
Smaragaid umha-dhaite

Is feithid í an smaragaid umha-dhaite.

Feithidí
Snáthaid mhór lorgearrach

Is feithid í an snáthaid mhór lorgearrach.

Feithidí
Hildegard von Bingen

Is naomh í Hildegard von Bingen. Rugadh í i 1098 i mBermersheim vor der Höhe, Impireacht Naofa Rómhánach.  Fuair sí bás ar 17 Meán Fómhair 1179, i mBingen am Rhein.

Tagairtí 

Naoimh Gearmánacha
Daoine a rugadh i 1098
Básanna i 1179
Dochtúirí an Eaglais
Waylon Jennings

Amhránaí ab ea Waylon Arnold Jennings (a rugadh ar an 15 Meitheamh, 1937 i Littlefield, Texas, agus fuair bás ar an 13 Feabhra, 2002, i Chandler, Arizona, na Stáit Aontaithe).

Tagairtí 

Ceoltóirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1937
Básanna in 2002
Conway Twitty

Amhránaí ab ea Conway Twitty (a rugadh Harold Lloyd Jenkins ar an 1 Meán Fómhair, 1933 i bhFriars Point, Mississippi, agus fuair bás ar an 5 Meitheamh, 1993, i Springfield, Missouri, na Stáit Aontaithe). 

Ceoltóirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1933
Básanna i 1993
Brídeog bhandach

Is feithid í an bhrídeog bhandach.

Feithidí
Brídeog

Is feithid í an bhrídeog.

Feithidí
Béchuil ghormghlas

Is feithid í an bhéchuil ghormghlas.

Feithidí
Béchuil ghorm stríocach

Is feithid í an bhéchuil ghorm stríocach.

Feithidí
Béchuil earrghorm

Is feithid í an bhéchuil earrghorm (Ischnura elegans). Dúchasach agus sách comónta sa chuid is mó den Eoraip.

Feithidí
Gréagóir Narek

Naomh is ea Gréagóir Narek, a rugadh i 951 i Narek, an Airméin agus a fuair bás ar an 1003, i Narekavank, an Airméin.

Tagairtí 

Naoimh Airméanacha
Daoine a rugadh i 951
Básanna i 1003
Dochtúirí an Eaglais
Marty Robbins

Amhránaí ab ea Martin David Robinson  (a rugadh ar an 26 Meán Fómhair, 1925 i Glendale, Arizona, agus fuair bás ar an 8 Nollaig, 1982, i Nashville, Tennessee, na Stáit Aontaithe). 

Ceoltóirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1925
Básanna i 1982
Réabhlóid na hUngáire 1956

Éirí amach ar fud na tíre i gcoinne an rialtais Daon-Phoblacht na hUngáire agus a bpolasaithe a chuir na Sóivéidí i bhfeidhm ab ea an Réabhlóid na na hUngáire 1956 (Ungáiris: 1956-os forradalom nó 1956-os felkelés).

Cúlra 
Thosaigh réabhlóid oscailte de bharr na mblianta deacra a bhí ag muintir na tíre faoi riail na gCumannaithe. Bhí cúiseanna láidre le fearg mhuintir na hUngáire. Faoin chumannachas cuireadh a reiligiún faoi chois, scriosadh a ngeilleagar agus rinneadh satailt ar a gcearta.

Imeachtaí 
Thosaigh an réabhlóid ar an 23 Deireadh Fómhair agus mhair sí go dtí 10 Samhain 1956.

 23 Deireadh Fómhair:

Tháinig mic léinn amach ar na sráideanna agus leasuithe á n-éileamh acu.

 26 Deireadh Fómhair:

Ceapadh Imre Nagy (Cumannaí measartha) mar cheannaire in áit Matyas Rakosi (Cumannaí radacach).

 1 Samhain:

D’fhógair Nagy go mbeadh toghcháin shaora ilpháirtí sa tír agus go raibh an Ungáir ag tarraingt amach as Comhaontú Vársá.

 4 Samhain:

Oibríocht “Iomghaoth” san Ungáir: Tháinig 6,000 tanc Rúiseach trasna na teorann.

Rinne na Sóivéadaigh ionradh ar na sráideanna i mBúdaipeist.

 Sna laethanta ina dhiaidh:

Maraíodh níos mó na 3,000 duine sa troid.

Rinne Nagy iarracht tearmann a fháil in Ambasáid na hIúgslaive ach gabhadh agus cuireadh chun báis é.

Ceapadh Janos Karar ina áit agus tháinig an tír faoi stiúir na gCumannach arís. Ag an phointe seo cuireadh roinnt leasuithe i bhfeidhm.

Freagairt na Rúise 
Bhí freagairt na Sóivéadach ar ‘Réabhlóid na hUngáire’ ina cheacht do na stáit eile a bhí faoina smacht gan aithris a dhéanamh uirthi. Léirigh freagairt na Rúise nach raibh sí sásta cead a thabhairt do thír ar bith Comhaontú Vársá a fhágáil

mar:

• Bheadh bearna fágtha sa Chuirtín Iarainn agus bheadh sé ní b’fhusa ionsaí a dhéanamh ar an Rúis.

• Teoiric an Domanó ó pheirspictíocht na gCumannaithe. Dá ligfí do thír amháin fágáil bheadh tíortha eile ag súil lena leanúint.

Freagairt an Iarthair 
Le linn na géarchéime ina dtír bhí muintir na hUngáire ag súil le cuidiú ó thíortha an Iarthair. Níor tháinig, áfach, ach focail agus briathra. Bhí roinnt fáthanna leis sin a bheith amhlaidh:

• Bhí Géarchéim Chanáil Shuais ar siúl agus na cumhachtaí iartharacha gafa léi. Rinne an Bhreatain agus an Fhrainc ionsaí ar an Éigipt mar gur ghlac Uachtarán Nassar na hÉigipte seilbh ar an chanáil (ar leo í) le maoin a sholáthar a rachadh chun tairbhe eacnamaíche na hÉigipte.

• Bhí feachtas toghcháin ar siúl i Meiriceá don uachtaránacht.

• Mhothaigh an tIarthar go mbeadh sé ní ba chontúirtí dúshlán na Rúise a thabhairt in Oirthear na hEorpa ná mar a bheadh sé a ndúshlán a thabhairt san Áise.

Geopholaitíocht 
Léirigh eachtraí 1956 nach raibh athrú polasaí ar bith ag baint leis an cháineadh a rinne Cruistsiof ar Stailín.

Labhair Cruistsiof faoi cómhaireachtáil shíochánta. Ach i ndáiríre, bhí sé i gceist aige rudaí a fhágáil mar a bhí.

Léirigh imeachtaí i mBeirlín go raibh sé seo amhlaidh.

Féach freisin 

 An Cogadh Fuar

Tagairtí 

Stair na hUngáire
Réabhlóidí
An Cogadh Fuar
1956
Thomas Carlyle

Scríbhneoir Albanach ab ea Thomas Carlyle a rugadh in Eaglais Fheichein, Dùn Phris, Albain ar an 4 Nollaig 1795 agus fuair bás ar an 5 Feabhra 1881 i Londain, Sasana. Fealsamh, scríbhneoir aoire, aistí, aistritheoir, staraí, matamaiticeoir agus múinteoir a bhí ann. Áirítear é mar dhuine de phríomhthráchtairí sóisialta a linne. Is iomaí léacht dár thug sé san aois Victeoireach a fuair fáilte is moladh óna lucht éisteachta. Saothar cáiliúil leis a d'eascair as ceann de na léachtanna úd ná On Heroes, Hero-Worship, and The Heroic in History ina maíonn sé go bhfuil a leithéid agus "Fear Mór" ann a bhfuil tábhacht stairiúil leis: "History is nothing but the biography of the Great Man". Carlyle an duine a bhaist "an eolaíocht dhuairc" ar 
an eacnamaíocht.

Naisc sheachtracha
Áit a bhreithe, National Trust for Scotland. Arna rochtain ar 20 Samh. 2017.

Daoine a rugadh i 1795
Básanna i 1895
Scríbhneoirí Albanacha
Gailseach choiteann .

Is feithid í an ghailseach choiteann ..

Feithidí
Fríd scéithe na sceiche gile

Is feithid í an fhríd scéithe na sceiche gile.

Feithidí
Fríd scéithe ghlas

Is feithid í an fhríd scéithe ghlas (Palomena prasina).

Feithidí
Fríd scéithe alabhreac

Is feithid í an fhríd scéithe alabhreac.

Feithidí
Fríd sásair

Is feithid í an fhríd sásair.

Feithidí
Cipíneach uisce

Is feithid i ngéineas na Ranatra é an cipíneach uisce. Tá timpeall is 100 speiceas de ann agus iad scaipthe ar fud an domhain nach mór. Is é R. linearis an speiceas is coitianta san Eoraip.

Feithidí
Míol seile cuaiche léana

Is feithid é an míol seile cuaiche léana (Philaenus spumarius).

Feithidí
Míol pónaire

Is feithid é an míol pónaire (Aphis fabae). Is cineál aifide é.

Feithidí
Aifid róis

Is feithid í an aifid róis.

Feithidí
Cuil fhearnóige

Is feithid é an cuil fhearnóige.

Feithidí
Lásóg

Is ainm coitianta é lásóg (Béarla: lacewing) ar fheithidí áirithe san ord Neuroptera.

Feithidí
Cuil scairpe

Is feithid í an cuil scairpe.

Feithidí
Billie Jo Spears

Amhránaí ab ea Billie Jo Spears a rugadh ar an 14 Eanáir, 1937, i mBeaumont, Texas, Kentucky agus fuair bás ar an 14 Nollaig, 2011 i Vidor, Texas, na Stáit Aontaithe. Fuair sí bás de bharr ailse.

Ceoltóirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1937
Básanna in 2011
Keith Barron

B'aisteoir Sasanach é Keith Barron (a rugadh ar an 8 Lúnasa 1934 agus fuair bás ar an 15 Samhain 2017).

Tagairtí

Féach freisin

Naisc sheachtracha 

Aisteoirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1934
Básanna in 2017
Liosta séasúir The X-Files

Tá 11ú séasúr ag an tsraith theilifíse fhicsin eolaíochta Meiriceánach The X-Files, a bhí déanta idir an bhliain 1993 (an chéad séasúr) agus 2016 (an 10ú séasúr), agus níl scannán an 11ú tséasúir déanta fós. Chraoladh borradh an deichiú séasúir sa bhliain 2006, le 6 eipeasóidí breise san áireamh. Sa bhliain 2017, fógraíodh go hoifigiúil Fox a d'fhillfeadh an tsraith le haghaidh aonú séasúr déag le 10 eipeasóidí, agus ag cur amach ar feadh an séasúr teilifíse 2017-2018.

Séasúr 1

Craoladh an chéad séasúr The X-Files idir 10 Meán Fómhair 1993 agus 13 Bealtaine 1993 ag tosú leis an eipeasóid "Pilot".

Séasúr 2

Craoladh an dara séasúr The X-Files idir 16 Meán Fómhair 1994 agus 19 Bealtaine 1995 ag tosú leis an eipeasóid "Little Green Men".

Séasúr 3

Craoladh an tríú séasúr The X-Files idir 22 Meán Fómhair 1995 agus 17 Bealtaine 1996 ag tosú leis an eipeasóid "The Blessing Way".

Séasúr 4

Craoladh an ceathrú séasúr The X-Files idir 4 Deireadh Fómhair 1996 agus 18 Bealtaine 1997 ag tosú leis an eipeasóid "Herrenvolk".

Séasúr 5

Craoladh an cúigiú séasúr The X-Files idir 2 Samhain 1997 agus 17 Bealtaine 1998 ag tosú leis an eipeasóid "Redux".

Séasúr 6

Craoladh an séú séasúr The X-Files idir 8 Samhain 1998 agus 16 Bealtaine 1999 ag tosú leis an eipeasóid "The Beginning".

Séasúr 7

Craoladh an seachtú séasúr The X-Files idir 7 Samhain 1999 agus 21 Bealtaine 2000 ag tosú leis an eipeasóid "The Sixth Extinction".

Séasúr 8

Craoladh an t-ochtú séasúr The X-Files idir 5 Samhain 2000 agus 20 Bealtaine 2001 ag tosú leis an eipeasóid "Within".

Séasúr 9

Craoladh an naoú séasúr The X-Files idir 11 Samhain 2001 agus 19 Bealtaine 2002 ag tosú leis an eipeasóid "Nothing Important Happened Today".

Séasúr 10

Craoladh an deichiú séasúr The X-Files idir 24 Eanáir 2016 agus 22 Feabhra 2016 ag tosú leis an eipeasóid "My Struggle".

Séasúr 11
Níl scannán an 11ú tséasúir déanta fós (sceidealaithe a bheith ag scannánaíocht a dhéanamh i mhí Eanáir, 2018).

Eipeasóidí

Tagairtí

Naisc sheachtracha

The X-Files
Séasúir The X-Files
The X-Files (sraith teilifíse)
Míoltóg thaibhsiúil

Is feithid í an mhíoltóg thaibhsiúil sa ghéineas Chaoborus.

Feithidí
Cuil Mharcais

Is feithid í an chuil Mharcais.

Feithidí
Beach-chuil

Is feithid í an bheach-chuil.

Feithidí
Cuil ladrannúil

Is feithid í an chuil ladrannúil.

Feithidí
Carrchuil ghlas

Is feithid í an charrchuil ghlas.

Feithidí
Cuil fheola

Is feithid í an chuil fheola.

Feithidí
Cuil tí

Is feithid í an chuil tí.

Feithidí
Cuil bhuí

Is feithid í an chuil bhuí.

Feithidí
Foiche choiteann

Is feithid í an fhoiche choiteann. Ball d'fhine na Vespidae atá ann. 

Seangáin
Feithidí
Bumbóg earr-rua

Is feithid í an bhumbóg earr-rua. Ball d'fhine na Apidae atá ann. 

Seangáin
Feithidí
Ciaróg dheá an róis

Is feithid í an chiaróg dheá an róis. Ball d'fhine na Scarabaeidae atá ann. 

Feithidí
Cearnamhán

Is feithid é an cearnamhán (Melolontha melolontha). Ball d'fhine na Scarabaeidae atá ann. 

Feithidí
Damhán uisce

Is damhán alla é an damhán uisce. Ball d'fhine na Cybaeidae atá ann. 

Damháin Alla
Ciaróg thíograch uaine

Is feithid í an chiaróg thíograch uaine. Ball d'fhine na Carabidae atá ann. 

Feithidí
Gealdoirb mhór

Is feithid í an ghealdoirb mhór nó Hydrophilus piceus. Ball d'fhine na Hydrophilidae atá ann, is é sin fine na gciaróg bualtraí.

Cur síos
Tá an ghealdoirb mhór ar na feithidí uisce is mó. Is féidir í a bheith níos faide ná 5 ceintiméadar agus níos leithne ná 2 cm. Bíonn an cholainn dubh le loinnir scothghlas nó ar dhath olóige. Bíonn ag shúile ag gobadh amach agus aintéiní air a bhíonn idir scothdhearg agus dubh.

Dáileadh
Tá ann chiaróg seo dúchasach don réigiún pailé-arctach agus faightear í i gcuid mhór den Eoráise, ón Lochlainn ó dheas go dtí an Afraic Thuaidh, soir isteach sa Rúis, agus chomh fada soir ó dheas leis an India. Níl a dháiliúchán leanúnach a thuilleadh mar tá sí díothaíthe in áiteanna, san Iorua agus i Lucsamburg, mar shampla. Bíonnn an ghealdoirb teoranta i roinnt áiteanna eile go corrghnáthóga.   

Feithidí
Daol adharcach

Is feithid é an daol adharcach. Ball d'fhine na Lucanidae atá ann. 

Feithidí
Ciaróg fhoiche

Is feithid í an chiaróg fhoiche. Ball d'fhine na Cerambycidae atá ann. 

Feithidí
Ciaróg thoirtíseach

Is feithid í an chiaróg thoirtíseach. Ball d'fhine na Chrysomelidae atá ann. 

Feithidí
Ceathracha mairtírigh an Sasana agus an Bhreatain Bheag

Ba dream fir agus mná Caitliceacha iad na ceathracha mairtírigh an Sasana agus an Bhreatain Bheag curtha chun báis le haghaidh tréas agus  cionta bainte le chéile idir 1535 agus 1679. Bhí a lán acu daortha chun báis ag seóthriailacha, nó le triail ar bith.

The martyrs

 Naomh John Almond
 Naomh Edmund Arrowsmith
 Naomh Ambrose Barlow
 Naomh John Boste
 Naomh Alexander Briant
 Naomh Edmund Campion
 Naomh Margaret Clitherow
 Naomh Philip Evans
 Naomh Thomas Garnet
 Naomh Edmund Gennings
 Naomh Richard Gwyn
 Naomh John Houghton
 Naomh Philip Howard
 Naomh John Jones
 Naomh John Kemble
 Naomh Luke Kirby
 Naomh Robert Lawrence
 Naomh David Lewis
 Naomh Anne Line
 Naomh John Lloyd
 Naomh Cuthbert Mayne
 Naomh Henry Morse
 Naomh Nicholas Owen
 Naomh John Payne
 Naomh Polydore Plasden
 Naomh John Plessington
 Naomh Richard Reynolds
 Naomh John Rigby
 Naomh John Roberts
 Naomh Alban Roe
 Naomh Ralph Sherwin
 Naomh Robert Southwell
 Naomh John Southworth
 Naomh John Stone
 Naomh John Wall
 Naomh Henry Walpole
 Naomh Margaret Ward
 Naomh Augustine Webster
 Naomh Swithun Wells
 Naomh Eustace White

Naoimh
Don Williams

Amhránaí ab ea Donald Ray Williams (a rugadh ar an 27 Bealtaine, 1939 i bhFloydada, Texas, agus fuair bás ar an 8 Meán Fómhair, 2017 i Mobile, Alabama, na Stáit Aontaithe).

Tagairtí 

Ceoltóirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1939
Básanna in 2017
Buck Owens

Amhránaí ab ea Alvis Edgar "Buck" Owens Jr. (a rugadh ar an 12 Lúnasa, 1929 i Sherman, Texas agus fuair bás ar an 25 Márta, 2006, i mBakersfield, California, na Stáit Aontaithe). 

Ceoltóirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1929
Básanna in 2006
Janet Museveni

Is Céadbhean na Poblachta Uganda í Janet Kataaha Museveni.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh idirlín pearsanta oifigiúil

Uganda
Polaiteoirí Ugandacha
Daoine a rugadh i 1948
Daoine beo
IMDb

Is bunachar sonraí ar líne  é IMDb (Béarla: Internet Movie Database, Buanchar Sonraí Scannáin Idirlín) a bhaineann leis na scannáin, cláir teilifíse, cláir físeáin, agus físchluichí. Tá foireann aisteoirí agus foireann scannáin, carachtair fhicseanúla, snáithí scéil, beathaisnéisí, plotaí scéil, mioneolas agus fíricí fánacha faoi na scannáin san áireamh ar an suíomh seo. Is é fochuideachta an chomhlachta Amazon. Ó mhí na Samhna 2017, tá thart ar 4.6 milliún teideal ag IMDb (lena n-áirítear eipeasóidí), 8.2 milliún duine sa bhunachar sonraí, chomh maith le 80 milliún úsáideoir cláraithe.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil

Scannánaíocht
Amazon (comhlacht)
Amazon.com
Bunachair shonraí ar líne
Bunachair shonraí scannánaíochta
Bunachair shonraí teilifíse
Damhán alla peaslín

Is damhán alla é an damhán alla peaslín. Ball d'fhine na Atypidae atá ann. 

Damháin Alla
Seilide donnliopach

Is moileasc é an tseilide donnliopach.

Moileasc
Seilide garraí

Is moileasc é an tseilide garraí.

Moileasc
Clais-sliogán piobarach

Is moileasc é an clais-sliogán piobarach (Scrobicularia plana).

Moileasc
John Hillerman

Aisteoir Meiriceánach ab ea John Benedict Hillerman a rugadh ar an 20 Nollaig, 1932 i Denison, Texas agus fuair bás ar an 9 Samhain, 2017 i Houston, Texas. 

Aisteoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1932
Básanna in 2017
John Almond

Is naomh Caitliceach é John Almond. Rugadh é i 1577 in Allerton, Merseyside.  Cuireadh chun báis é ar an 5 Nollaig 1612, i dTyburn, Londain.

Tagairtí 

Naoimh Sasanacha
Daoine a rugadh i 1577
Básanna i 1612
Mairtírigh Sasanacha
Edgware Road

Is bóthar é Edgware Road suite i ngar den Sráid Oxford , Londain. 

Cathair Westminster
Edmund Arrowsmith

Naomh Caitliceach is ea  Edmund Arrowsmith. Rugadh é ar an 1585 i Haydock agus cuireadh chun báis é ar an 28 Lúnasa 1628, i Lancaster, Sasana.

Tagairtí 

Naoimh Sasanacha
Daoine a rugadh i 1585
Básanna i 1628
Mairtírigh Sasanacha
Cuachma shleabhcáin

Is moileasc í an chuachma shleabhcáin (Peringia ulvae nó uaireanta Hydrobia ulvae). Seilmide atá inti. Dúchasach do chóstaí na hEorpa.

Moileasc
Fínicín Eorpach

Is moileasc é an fínicín Eorpach.

Moileasc
Slipéar mara

Is moileasc é an tslipéar mara.

Moileasc
Bairneach mín

Is moileasc é an bairneach mín (Patella pellucida).

Moilisc
Joan Sims

Ba bhan-aisteoir Sasanach í Irene Joan Marion Sims (a rugadh ar an 9 Bealtaine 1930 i Laindon, Essex agus fuair bás ar an 27 Meitheamh 2001 i Chelsea, Londain). 

Ban-aisteoirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1930
Básanna in 2001
Charles Hawtrey

B'aisteoir Sasanach é George Frederick Joffre Hartree (a rugadh ar an 30 Samhain 1914 i Hounslow, Middlesex agus fuair bás ar an 27 Deireadh Fómhair 1988 i nDeal, Kent). 

Aisteoirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1914
Básanna i 1988
Cedd

Naomh is ea Cedd a rugadh sa bhliain 620 i Northumbria agus a fuair bás ar 26 Deireadh Fómhair 664, i Lastingham.

Daoine a rugadh i 620
Básanna i 664
Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Easpaig
Naoimh Sasanacha
Ambrose Barlow

Naomh Caitliceach is ea Ambrose Edward Barlow, a rugadh i 1585 in Chorlton-cum-Hardy, Manchain, Lancashire. Fuair sé bás ar an 10 Meán Fómhair 1641, i Lancaster, Lancashire.

Tagairtí 

Naoimh Sasanacha
Daoine a rugadh i 1585
Básanna i 1641
Dioscliosta Sam Smith

Is éard atá i dioscliosta an amhránaí agus cumadóir amhrán Sasanach Sam Smith ná dhá halbam stiúideo, seinn leabhraithe amháin agus trí shingil déag mar ealaíontóir ceoil aonréadach.

Albaim

Albaim Stiúideo

Albaim athmheasctha

Ceirníní Leathfhada

Singlí

Mar Ealaíontóir Ceoil

Mar Gné-Ealaíontóir Ceoil

Singlí bolscaireachta

Singlí eile ar na cairteacha

Físeáin Ceoil

Tagairtí 

Dioscliostaí
Bodalach buí

Is moileasc é an bodalach buí.

Moileasc
Giorria mara

Is moileasc é an giorria mara.

Moileasc
Ruacan coiteann

Is moileasc é an ruacan coiteann.

Moileasc
Oisre Eorpach coiteann

Is moileasc é an oisre Eorpach coiteann.

Moileasc
ATP World Tour 2018

Is liosta é seo de na eachtraí a tharla nó a tharlóidh sa bhliain 2018 i leadóg ar an ATP World Tour. Bhuaigh Rafael Nadal na craobhacha is mó le 5 le Novak Đoković ag bua an airgead is mó le $15,967,184 agus na pointí is mó le 9,045 pointe.

Ba é Novak Đoković na bliana agus Alex de Minaur imreoir nua na bliana.

Eanáir

Feabhra

Márta

Aibreán

Bealtaine

Meitheamh

Iúil

Lúnasa

Meán Fómhair

Deireadh Fómhair

Samhain

Tagairtí 

Leadóg i 2018
Scian mhara fhaighneogach

Is moileasc í an scian mhara (Ensis siliqua).

Moileasc
Grand Prix 1970

Is liosta é seo de na eachtraí a tharla sa bhliain 1970 i leadóg ar an Grand Prix. Bhuaigh Rod Laver na craobhacha is mó le 4 agus bhuaigh Cliff Richey an airgead is mó le £25,000 agus na pointí is mó le 60 pointe.

Aibreán

Bealtaine

Meitheamh

Iúil

Lúnasa

Meán Fómhair

Deireadh Fómhair

Samhain

Nollaig

Tagairtí 

Leadóg i 1970
Grand Prix 1971

Is liosta é seo de na eachtraí a tharla sa bhliain 1971 i leadóg ar an Grand Prix. Bhuaigh Ilie Năstase agus Stan Smith na craobhacha is mó le 4 agus bhuaigh Stan Smith na pointí is mó le 187 pointe.

Aibreán

Bealtaine

Meitheamh

Iúil

Lúnasa

Meán Fómhair

Deireadh Fómhair

Samhain

Nollaig

Tagairtí 

Leadóg i 1971
Kenneth Connor

B'aisteoir Sasanach é Kenneth Connor (a rugadh ar an 6 Meitheamh 1918 Islington, Londain agus fuair bás ar an 28 Samhain 1993 i Harrow theas). 

Aisteoirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1918
Básanna i 1993
Grand Prix 1972

Is liosta é seo de na eachtraí a tharla sa bhliain 1972 i leadóg ar an Grand Prix. Bhuaigh Stan Smith na craobhacha is mó le 9 agus bhuaigh Ilie Năstase an airgead is mó le £21,000 agus na pointí is mó le 659 pointe.

Feabhra

Márta

Aibreán

Bealtaine

Meitheamh

Iúil

Lúnasa

Meán Fómhair

Deireadh Fómhair

Samhain

Tagairtí 

Leadóg i 1972
Grand Prix 1973

Is liosta é seo de na eachtraí a tharla sa bhliain 1973 i leadóg ar an Grand Prix. Bhuaigh Ilie Năstase na craobhacha is mó le 14 agus  an airgead is mó agus na pointí is mó.

Nollaig 1972

Bealtaine

Meitheamh

Iúil

Lúnasa

Meán Fómhair

Deireadh Fómhair

Samhain

Nollaig

Tagairtí 

Leadóg i 1973
Grand Prix 1974

Is liosta é seo de na eachtraí a tharla sa bhliain 1970 i leadóg ar an Grand Prix. Bhuaigh Jimmy Connors agus Guillermo Vilas na craobhacha is mó le 7 agus bhuaigh Guillermo Vilas an airgead is mó le $219,844 agus na pointí is mó le 746 pointe.

Nollaig 1973

Bealtaine

Meitheamh

Iúil

Lúnasa

Meán Fómhair

Deireadh Fómhair

Samhain

Nollaig

Tagairtí 

Leadóg i 1974
Grand Prix 1975

Is liosta é seo de na eachtraí a tharla sa bhliain 1975 i leadóg ar an Grand Prix. Bhuaigh Manuel Orantes na craobhacha is mó le 6 agus bhuaigh Guillermo Vilas an airgead is mó le $237,392 agus na pointí is mó le 850 pointe. Ba é Arthur Ashe imreoir na bliana agus Vitas Gerulaitis imreoir nua na bliana.

Nollaig 1974

Bealtaine

Meitheamh

Iúil

Lúnasa

Meán Fómhair

Deireadh Fómhair

Samhain

Nollaig

Tagairtí 

Leadóg i 1975
Chad of Mercia

Naomh is ea Cedd, a rugadh sa bhliain 634 i Northumbria agus a fuair bás ar an 2 Márta 672, i Lichfield, Staffordshire.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 634
Básanna i 672
Naoimh Sasanacha
Grand Prix 1976

Is liosta é seo de na eachtraí a tharla sa bhliain 1976 i leadóg ar an Grand Prix. Bhuaigh Jimmy Connors na craobhacha is mó le 7 agus na pointí is mó le  pointe agus bhuaigh Raúl Ramírez an airgead is mó le $190,000. Ba é Björn Borg imreoir na bliana agus Wojciech Fibak imreoir nua na bliana.

Nollaig 1975

Bealtaine

Meitheamh

Iúil

Lúnasa

Meán Fómhair

Deireadh Fómhair

Samhain

Nollaig

Tagairtí 

Leadóg i 1976
Grand Prix 1977

Is liosta é seo de na eachtraí a tharla sa bhliain 1977 i leadóg ar an Grand Prix. Bhuaigh Guillermo Vilas na craobhacha is mó le 16, an airgead is mó le $635,000 agus na pointí is mó le 2,047 pointe. Ba é Björn Borg imreoir na bliana agus Tim Gullikson imreoir nua na bliana.

Nollaig 1976

Eanáir

Feabhra

Márta

Aibreán

Bealtaine

Meitheamh

Iúil

Lúnasa

Meán Fómhair

Deireadh Fómhair

Samhain

Nollaig

Eanáir 1978

Tagairtí 

Leadóg i 1977
Cuachma

Is moileasc í an chuachma.

Moileasc
Cuachma chon

Is moileasc í an chuachma chon (Nucella lapillus). Seilide mara atá i gceist. Dúchasach do chóstaí na hEorpa agus iarthuaisceart Mheiriceá Thuaidh. Itheann sé diúilicíní agus garbháin carraige.
 

Moileasc
Cláirseach cheirtlíneach

Is moileasc í an chláirseach cheirtlíneach (Armadillidium vulgare). Dúchasach do thíortha na Meánmhara, ach faightear iad anois i ndeisceart na hÉireann agus Shasana, chomh maith le háiteanna i Meiriceá Thuaidh. Is créatúirí iad nach ndéanann aon dochar, agus uaireanta coimeádtar mar pheataí iad. 

Arthropoda
Portán dearg

Is artrapód é an portán dearg. 

Deiceapóid
Portán clismín

Is moileasc é an portán clismín.

Deiceapóid
Bernard Bresslaw

B'aisteoir Sasanach é Kenneth Charles Williams  (a rugadh ar an 25 Feabhra 1934 i Stepney, Londain agus fuair bás ar an 11 Meitheamh 1993 i Regent's Park, Londain). 

Aisteoirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1934
Básanna i 1993
Peter Butterworth

B'aisteoir coiméadach Sasanach é Peter William Shorrocks Butterworth (a rugadh ar an 4 Feabhra 1919 agus fuair bás ar an 16 Eanáir 1979 i gCoventry). Aithnítear é as a pháirt sna scannáin Carry On. Bhí sé go rialta ar chláracha do pháistí idir raidió agus theilifís. Rinne sé an pháirt Monk ar Doctor Who. Bhí sé pósta ar Janet Brown, aisteoir freisin.

Rinne na Gearmánaigh príosúnach de le linn an Dara Cogadh Domhanda. Rinne sé roinnt iarrachtaí éaló ó champaí géibhinn sa Ghearmáin. D'éirigh leis uair amháin agus bhain sé 27 míle slí amach sular ghabh leaid de chuid Óige Hitler é.

Aisteoirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1919
Básanna i 1979