joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Scoilteadh catalaíoch

Ní mór na móilíní hidreacarbóin i bpeitriliam a bhriseadh síos (a scoilteadh) ina móilíní níos lú chun go mbeidh siad inúsáidte. Déantar é seo sa scaglann ola tríd an bpeitriliam a dhriogadh. Ach is féidir leis an scoilteadh tarlú ar bhealaí éagsúla, agus mar sin baintear feidhm as catalaígh ar leith chun taobhú le bealaí ar leith chun peitreal, díosal nó olaí eile a tháirgeadh.
Scoilteanna hidriteirmeacha

Toibreacha teo ar ghrinneall na farraige ar feadh na scoiltghleannta ar na sceireacha aigéanacha is i scoilteanna bolcánacha eile. Go minic deascann suilfídí is ocsaídí miotal ón tuaslagán hidriteirmeach te (timpeall 350 °C) a thagann amach ar an ngrinneall, agus tógann siad sin struchtúir suas le 10 m ar airde a dtugtar simléirí orthu. Bíonn tiúchan ard suilfíd hidrigine san uisce hidriteirmeach, agus is bunús é sin le méid ollmhór baictéar a ocsaídíonn sulfar. Bíonn na baictéir seo ag bun biashlabhra ilghnéitheach farraige a bhíonn lonnaithe mórthimpeall ar na scoilteanna hidriteirmeacha, ceann annamh nach mbraitheann ar fhótasintéis nó radaíocht na Gréine mar bhunfhoinse fuinnimh.
Scoiltghleann

Umar fadaithe i screamh an Domhain is ea scoiltghleann, agus é teorannaithe ag éisc normálta. Réigiún ina bhfuil teannas sa screamh de bharr na plátaí teicteonacha screimhe a bheith ag gluaiseacht amach óna chéile. Dlúthbhaint aige le bolcánacht, cosúil le sliabh Kilimanjaro i scoiltghleann oirthear na hAfraice. Tarlaíonn a leithéid ar feadh na sceireacha i lár na n-aigéan freisin.
Triail Scopes

Triail múinteoir meánscoile, John Thomas Scopes, i stát Tennessee, SAM i 1925 ab ea Triail Scopes. Cuireadh i leith Scopes gur mhúin sé an éabhlóid bhitheolaíoch ina rang, rud a bhris dlí sa stát sin a shainordaigh go múinfí scéal litriúil an chruthaithe de réir an Bhíobla amháin. B'ócáid mhór phoiblí an triail, agus craobhscaoileadh í ar an raidió, fiú. De bhrí gur ghlac cuid mhaith daoine go raibh comhshinsir ag daoine is moncaithe, tugadh triail na moncaithe uirthi. Fuarthas Scopes ciontach agus gearradh fíneáil $100 air. Níor aisghairmeadh an dlí sin go dtí 1967.
Scornlus

Ball de ghné éagsúil plandaí bliantúla is luibheacha ilbhliantúla, cuid acu íseal leata, cuid acu díreach in airde, go minic ag foirmiú tortán, dúchasach don leathsféar thuaidh. Na duilleoga an-chaol go dtí beagnach ciorclach. Na bláthanna cloig cúigmhaothánach, de ghnáth mór feiceálach, gorm beagnach i gcónaí, ach uaireanta bándearg nó bán, ina n-aonar nó i mbláthraí fada. Is é an toradh ná capsúl le póir a shileann síolta mar a bheadh piobarán ann. Suas le 300 speiceas ar eolas, agus fástar an-chuid speiceas mar mhaisiúchán.

Plandaí
George Gilbert Scott

Ailtire a rugadh i nGawcott Shasana, treoirailtire na hathbheochana Gotaí sa Bhreatain ab ea Sir George Gilbert Scott (13 Iúil 1811 – 27 Márta 1878). Dhear sé Leacht Cuimhneacháin Albert (1862–1863), stáisiún is óstán Naomh Pancras (1865) i Londain, agus Ollscoil Ghlaschú (1865). Thosaigh sé ag dearadh teach na mbocht ach rinne sé saincheird ina dhiaidh sin de shéipéil agus d'ardeaglaisigh. Cuirtear 800 bhfoirgneamh ar fad ina leith.

Gailearaí

Daoine a rugadh i 1811
Básanna i 1878
Ailtirí Sasanacha
Screamh an Domhain

Ciseal seachtrach den litisféar a luíonn ar an maintlín. Roinntear ina dhá fho-chiseal é: an sial seachtrach atá tanaí ar ghrinneall na n-aigéan ach domhain ar na hilchríocha, agus an sioma faoi sin, a chuimsíonn an chuid is mó den screamh faoi na haigéin is na hilchríocha.
Screamhchruachan

Bealach chun uirlisí is comhbhaill cruach a bhíonn in úsáid íditheach, cosúil le giaranna, a chruachan. Téitear an comhbhall in atmaisféar nó i dtadhall le hábhar (mar shampla, ola hidreacarbóin) a athraíonn comhdhéanamh an dromchla chuig cóimhiotal níos crua. Mar shampla, téitear cóimhiotail alúmanaim in atmaisféar amóinia a thugann nítrigin isteach sa chiseal dromchlach len é a chruachan.
Screamhuisce

Uisce atá i láthair sna carraigeacha póiriúla cosúil le gaineamhchlocha is aolchlocha. Is féidir go n-éiríonn sé ó uisce a shíothlaigh síos ón dromchla (uisce meitéarach), a bhí ann nuair a leagadh síos an charraig mhoirtiúil (uisce comhaoiseach), nó ó ionsánna doigheartha (uisce nua-ghinte). Tugtar an maoschlár ar an leibhéal faoin talamh a bhfuil na carraigeacha faoina bhun sáithithe le huisce, agus faightear toibreacha nádúrtha mar a sroicheann an maoschlár dromchla an Domhain.
Scríobach

Ábhar crua, garbh nó géar a úsáidtear i meilt, gearradh is snasadh ábhar nach bhfuil chomh crua sin. Ábhair nádúrtha scríobacha is ea diamant, corandam, éimear, gaineamh, bláithliag is cailc (agus gach ceann sa liosta sin níos boige ná an ceann roimhe). I bhfeidhmeanna áirithe, déantar meascán de scríobach i bhfoirm púdair is uisce nó ola, múnlaítear le stroighin ina roth nó ina bharra é, nó greamaítear an púdar ar pháipéar nó éadach le gliú.
Scriostóir

Long chogaidh thapa a dearadh go déanach sa 19ú céad chun báid toirpéad a scriosadh. Ó shin modhnaíodh í cuid mhaith agus baineadh feidhmeanna éagsúla aisti, chun fomhuireáin a sheilg, i gcomhair luachála is ionsaí, mar long tionlacain, agus mar sciath cosanta do long mhór chogaidh. Sa lá atá inniu ann, iompraíonn scriostóirí diúracáin threoraithe is gunnaí cumasacha.
Scriú-ghiúis

Cineál mór crann is tom fíorghlas, dúchasach do na trópaicí sa Seandomhan. Cosúil le pailmeacha amuigh. Na stoic tacaithe le fréamhacha aerga, na duilleoga saigheadchruthach, na bláthanna beag i spáideog cosanta le spáidín mórthimpeall uirthi. Tá an toradh anannchruthach stáirseach agus, i ngnéithe áirithe, inite mar thoradh aráin.
Scriúphéist

Is éard ata i gceist le scriúphéist na céim larbhach chuileoige a fhaightear i Meiriceá Thuaidh is Theas. Seadánach ar fhíocháin mamach, daoine san áireamh. Tochlaíonn sí cuas sa chraiceann agus itheann fíochán beo is marbh. Is féidir léi damáiste suntasach a dhéanamh, a bheith ina trúig bháis don ainmhí, fiú. 

Cuileoga seadánacha
Scúnar

Is éard atá i scúnar ná soitheach seoil le níos mó ná crann amháin, gach ceann le rigín ar feadh an tsoithigh. De ghnáth bíonn na crainn ar comhairde, ach nuair nach bhfuil ach dhá chrann air, bíonn an crann tosaigh níos giorra.
Seabha-seabha

Pór madra a saothraíodh sa tSín roimh 1000 RC. An cholainn trom le fionnadh tiubh is moing cosúil le moing leoin, an teanga gorm, an t-eireaball lúbtha thar a dhroim. Choinnítí iad i dteampaill, agus phóraítí iad le dreach chrua chun teitheadh a chur ar na hainspridí. Tugadh isteach san Eoraip sa 18ú céad é.

Mamaigh
Póir mhadraí
Glenn Theodore Seaborg

Ceimicí núicléach a rugadh in Ishpeming, Missouri ab ea Glenn Theodore Seaborg (1912-1999). Ar an bhfoireann a d'fhionn na dúile trasúránacha plutóiniam (1940), aimeiriciam is ciúiriam (1944). Tríd an dá dhúil dheireanacha a imbhualadh le halfacháithníní, chruthaigh sé beircéiliam is calafoirniam i 1950. Bhuaigh sé Duais Nobel na Ceimice le Edwin McMillan i 1951. Cathaoirleach Choimisiún um Fhuinneamh Adamhach na Stát Aontaithe 1961-1971. Ainmníodh an dúil nua shaorga seaboirgiam as i 1994.

Ceimiceoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1912
Básanna i 1999
Séabú

Eallach clóis i ndeisceart na hÁise agus codanna den Afraic. De ghnáth le dath buídhonn, liath, dubh nó donnrua. A adharca bun os cionn is a chluasa crochta. Cruit gheireach ar na guaillí, craiceann trom ar crochadh anuas ón scornach. De réir traidisiúin, beannaithe san India. Níos frithsheasmhaí do ghalair thropaiceacha ná póir Eorpacha. Tugtar eallach Bráman orthu freisin. Crosphóraithe le heallach i dtíortha thart ar Mhurascaill na Peirse.
Seach-chonair croí is scamhóg

Gaireas chun obair caidéalaithe an chroí a ghlacadh ón gcroí féin agus obair riospráide na scamhóg a ghlacadh ó na scamhóga chun gur féidir an croí a stopadh le haghaidh obráide air (mar shampla, chun comhla saorga a ionphlandú in ionad comhla fhabhtaigh). Úsáidtear caidéil chun an fhuil a thiomáint trí phíobáin, déanta as plaistigh ar leith, agus meaisín ocsaiginithe chun ocsaigin a chur isteach sa bhfuil roimh í a chaidéalú isteach sa cholainn chun dé-ocsaíd charbóin a bhaint aisti nuair a fhilleann sí ón gcolainn. Scagtar an fhuil, agus coinnítear ag teocht oiriúnach an t-am ar fad is í ag taisteal tríd an meaisín, go minic ar feadh uaireanta an chloig.
Seachmall

Fíorspreagadh céadfach a mbaintear ciall chontráilte as. Mar shampla, d'fhéadfaí ainmhithe fíochmhara a fheiceáil i scáthanna creathánacha i seomra dorcha, nó guthanna drochaigeanta a chloisteáil i bhfuaimeanna sileadh sconna.
Seacht nIontas an Domhain Ársa

Na tógálacha saorga is cáiliúla in allód: Pirimidí na hÉigipte, Gairdíní Crochta na Bablóine, Másailéam Halacarnasas, Teampall Artaimíse in Eifeasas, Colasas Ródas, Dealbh Shéas in Oilimpia, Faras Chathair Alastair. 

Seacht nIontas an Domhain Ársa
Séadaire cairdiach

Sa chroí, tá cealla sa nód sinatriach a dhípholaraíonn is a pholaraíonn go spontáineach tréimhsiúil timpeall uair gach soicind, agus spreagann an próiseas leictreach seo dípholarú / polarú de réir eagair i ngach cill sa chroí. 

Mar thoradh ar na hathruithe leictreacha seo, crapann matáin an chroí timpeall uair gach soicind, agus feidhmíonn na cealla sa nód sinatriach mar shéadaire nó maor ama an chroí. 

Má tharlaíonn fabht sa chóras seo, cuirtear cosc ar chrapadh tréimhsiúil an chroí agus is baolach é sin do dhuine. 

I gcás nach féidir an mí-ord a réiteach le drugaí, ionphlandaítear séadaire cairdiach saorga chun duine a shábháil, ascaltóir leictreonach, fuinnmhithe le batairí, a chuirtear faoin gcraiceann agus a cheanglaítear le leictreoidí atá greamaithe leis an gcroí. 

Leis seo is féidir rithim normálta buailte is craptha an chroí agus caidéalú fola na beatha timpeall na colainne a choinneáil.

Stair 
Ar an 8 Deireadh Fómhair 1958, bhí séadaire cairdiach inmheánach ionphlandáilte don chéad uair, san Institiúid Karolinska i bpríomhchathair na Sualainne, Stócólm.

Tagairtí
Seadeolaíocht

Is éard is seadeolaíocht ann ná an disciplín eolaíoch a bhaineann le staidéar a dhéanamh ar bhitheolaíocht na seadán agus na galair sheadánacha , lena n-áirítear dáileadh, bithcheimic, fiseolaíocht, bitheolaíocht mhóilíneach, éiceolaíocht, éabhlóid agus gnéithe cliniciúla na seadán, lena n-áirítear freagairt an óstaigh ar na hoibreáin sin.

Go ginearálta, cuimsíonn na seadáin víris is baictéir, iad siúd atá neamhurchóideach is iad siúd a chuireann tús le galair, ach de ghnáth bíonn an staidéar teorannaithe do phrótasóin (aiméibí is eile), péisteanna, artrapóid a dhéanann dochar do dhaoine trí nimh a dhéanamh, fuil a dhiúl is galair a iompar (mar shampla, corrmhíolta, míoltóga gainimh is míolta), nó maireachtáil ar an gcraiceann agus tochas is galar an tochais a chur air (mar shampla, míolta cartáin).

Tagairtí 

Bitheolaíocht
Seadóg

Toradh ciotrasach is ea an tseadóg, agus í 10-25 cm ar trastomhas, comhchruinn nó piorrachruthach, le craiceann scothghlas/buí is laíon milis bándearg nó buí. Craiceann tanaí nó liathdhearg ar chuid de na cineálacha. Fástar sna trópaicí iad den chuid is mó. Dúchasach do Bharbadós mar hibrid nádúrtha a tharla de thaisme idir an oráiste milis agus an pomaló.

Torthaí
Sealap

Dreapaire ilbhliantúil le fréamhacha tiúbracha is gais bhliantúla chúplacha is ea an sealap. Na duilleoga croíchruthach nó triantánach, na bláthanna tonnadóirchruthach bándearg corcairdhearg. Dúchasach do Mheicsiceo. Tagann an t-ainm ó chathair Xalapa (Jalapa) i Meicsiceo. Táirgeann na fréamhacha roisíneacha druga purgóideach.

Plandaí
Sealtannach

Is é is sealtannach ann ná an capall is láidre de na póir uile a saothraíodh ar Inse Shealtainn is Orc in Albain. Is féidir leis dhá oiread a mheáchain féin a tharraingt. 0.9 m ar airde, tacúil le cosa gearra, an mhoing is an t-eireaball fada.

Capaill
Séamafór

Cód is gaireas comharthaíochta i gcomhair cumarsáid amhairc. Ceanglaítear géag nó dhó le cuaille ingearach agus oibrítear go meicniúil iad, sin nó bíonn dhá bhratach i ngreim láimhe ag duine fad a rí uaidh. Gluaistear na géaga/bratacha i bplána ceartingearach go dtí sraith ionad. Freagraíonn gach ionad do litir san aibítir, uimhir nó marc poncaíochta. Bhíodh an córas in úsáid go forleathan i gcomhair teileaghrafaíocht amhairc, ar muir go háirithe, roimh theacht chun cinn an leictreachais.
Seamaí

Gabharantalóp ó dheisceart na hEorpa is ea an seamaí (Rupicapra rupicapra). Tugadh isteach don Nua-Shéalainn é freisin. Donn le paistí mílítheacha ar an aghaidh nó an muineál, na hadharca gearr is na barra camtha ar gcúl. Áitríonn sé sléibhte achrannacha. Bhaintí feidhm as a chraiceann tráth chun leathar seamaí a dhéanamh, ach faightear é seo ó ghabhair is caoirigh anois. 

Mamaigh
Seamair chré

Seamair le gais ina seasamh díreach nó ag dreapadh. Na duilleoga urchomhaireach, lansa-chruthach nó ubhchruthach, go minic fiaclach. Na bláthanna aonarach nó ina spící, gorm nó bán, le feadán gearr is 4 pheiteal, an ceann uachtarach mór is an ceann íochtarach beag.
Seamaisein

Liút Seapánach le muineál fada caol is 3 shreang síoda nó níolóin a bhaintear le figín eabhair. Úsáidtear de ghnáth é le canadh a thionlacan.
Seamsóg

Planda ilbhliantúil atá dúchasach don Eoraip is réigiúin mheasartha san Áise. Na duilleoga le 3 dhuilleoigín croíchruthach. Blas aigéadach uirthi. Na bláthanna, ar ghais fhada, ar chruth tonnadóra, bán nó liathchorcra. Cuireann sí suas le scáth. Tugtar an tseamair coille uirthi freisin. 

Plandaí
Seandálaíocht chomhshaoil

Staidéar ar chomhshaolta ón am atá imithe, agus imoibrithe éiceolaíocha idir daoine, ainmhithe is plandaí thar na haoiseanna. Is iad bunábhair an staidéir ná cnámha is fiacla ainmhithe, pailin is plandaí caomhnaithe, agus iarmhair seilidí, iasc, feithidí, ithreacha is moirtithe.
Seandálaíocht na Síne

Thángthas ar na hiarsmaí antrapóideacha Síneacha is seanda gar do Xian chomh déanach le 1964. Aimsíodh na hiarsmaí homainideacha is seanda ar Domhan, le fianaise ar chóras beatha, gar do Bhéising sna 1920idí. Léirigh na hiarsmaí go raibh sinsir na Síneach ansin sa ré Mhéisiliteach (25,000-8000 RC). Fuarthas iarsmaí Neoiliteacha (6000-4000 RC) i níos mó ná 100 tochailt idir Xian is Luoyang i 1921. Tochlaíodh príomhchathair rítheaghlach Shang (16ú-11ú céad RC) gar d'Anyang ó na 1930idí. I 1955 tochlaíodh adhlacthaí carbaid ó rítheaghlach Zhou (11ú-5ú céad RC). Tá cáil ar an 6,000 gardaí ceirmeacha ar thomhas nádúrtha a fuarthas i dtuama an impire Qin Shihuangdi ón 3ú céad RC i 1974. Ó thochailtí, fuarthas an-chuid eolais ar rítheaghlach Han (3ú céad RC-3ú céad AD), iarsmaí tábhachtacha Búdacha ón 5ú céad, agus réada ón tSeapáin, an Pheirs, is an Bhiosáint i dtuamaí ríoga Tang ón 8ú céad. Is féidir go bhfuil na hiarsmaí seandálaíochta ón tSín ionchurtha le hiarsmaí na hÉigipte. 

Seandálaíocht na Síne
Seangán bán

Feithid bheag shóisialta a thógann neadacha in adhmad lofa nó a dhéanann tulaigh talún a fhéadfaidh a bheith cuid mhaith méadar ar leithead, ag cuimsiú na milliún feithidí. Bíonn struchtúr sainaicmeach na coilíneachta forbartha go maith. Bíonn na seangáin oibre seasc de ghnáth, dall le heipideirm bhog bhán; na seangáin chogaidh seasc le cinn mhóra is gialla láidre; na seangáin fhásta (na hiomágónna) sciathánach is na foirmeacha atáirgeacha le súile cumaisc. Sa phutóg, tá baictéir neamhurchóideacha a chuireann ar a chumas ceallalós san adhmad a dhíleá. Timpeall 2,000 speiceas ann, agus is fadhb ollmhór eacnamaíochta iad sna trópaicí mar a ndéanann siad damáiste d'fhoirgnimh adhmaid is barra.
Seangán duillghearrtha

Seangán a itheann fungais, ag maireachtáil i siombóis leo le 25 milliún bliain. Caitheann siad a gcuid ama ag gearradh duilleog glas is á gcogaint, ag cothú na bhfungas a chlúdaíonn ballaí a logán le duilleoga coganta. Ramhraíonn na fungais as cuimse. Bíonn dreamanna seangán (seangáin oibre) ag tabhairt aire do na barra fungas taobh istigh dá nead ithreach, á ngortghlanadh is á mbaint ag am cuí chun na larbhaí is an treibh i gcoitinne a chothú. Faightear iad sna trópaicí sa Domhan Úr.
Seangán léigiúnach

Seangán trópaiceach le súile laghdaithe nó gan súile. Déanann siad coilíneachtaí ollmhóra a thóraíonn foráiste le chéile, a athraíonn ionad a nide go minic. Bíonn nead bíobháige acu, déanta as seangáin bheo, chun an cráinseangán gan sciatháin is an t-ál a chosaint.
Seanócraitéas

Fealsamh is eolaí Gréagach a rugadh sa Chalcadóin ab ea Seanócraitéas (Gréigis: Ξενοκράτης; c 395–314 RC). Rinne sé staidéar faoi Phlatón, agus tháinig i gcomharbacht air mar cheann ar a acadamh.

Fealsúna Gréagacha
Seapánach (laicear)

Aithris Eorpach ar laicear an oirthir, a dhéantar trí chisil de vearnais cópail a chur ar an dromchla. Bhí troscán á sheapánadh ón 17ú céad, agus earraí stáin i dtionscail i Sasana ón 18ú céad.
Searbhán muc

Planda bliantúil nó débhliantúil a fhásann 1.2 m ar airde, dúchasach do dheisceart na hEorpa. Na bunduilleoga maothánach, na duilleoga uachtaracha lansa-chruthach, ag fáisceadh an ghais ag a mbun. Na bláthchinn gorm, i gcrobhaingí de 2-3 cinn. Garghaol aige leis an siocaire. Fástar go forleathan mar phlanda sailéid é, agus bíonn foirmeacha briosca i nduilleoga na gcineálacha saothraithe.
Seargadh

Coibhéis an díchothú sa duine fásta san óige. Tarlaíonn sé tar éis leathbhliain beatha de thoradh uireasa próitéine is fuinnimh ionghafa. Bíonn na páistí a bhuailtear leis an-tanaí seargtha.
Seargadh ríse

Galar fungasach a dhéanann loit ar dhuilleoga, gais is panacail na ríse. Bíonn cailliúint shuntasach, fiú cliseadh an bhairr i rís páirce báite mar thoradh air. É seo ba chúis leis an ngorta sa Bheangáil sna 1940idí déanacha nuair a fuair na milliúin bás in oirthear na hIndia is an Bheangáil Thoir (an Bhanglaidéis anois). Annamh anois mar gur tugadh isteach saghsanna frithsheasmhacha.
Seasaman

Planda ilbhliantúil a fhásann 60 cm ar airde. Is dócha go bhfuil sé dúchasach d'oirdheisceart na hÁise. Na duilleoga urchomhaireach, de ghnáth liopach faoina mbun is ailtéarnach os a gcionn. Na bláthanna timpeall 3 cm ar fhad, bán le marcanna corcra nó buí, aonarach in ascaill na duilleoige. An toradh ina chochall leathfhada. Saothraítear i dtíortha teo é ar son na síolta, a úsáidtear i gcócaireacht, agus mar fhoinse ola i margairín is déanamh gallúnaí is cosmaidí.
Seasmain

Tom caol nó dreapaire adhmadach, uaireanta síorghlas. Na bláthanna feadánach, le liopaí ag leathadh amach. Caor an toradh uirthi. Sa tseasmain geimhridh, tom síorghlas de dhúchas Síneach, tá 3 dhuilleoigín ar gach duilleog is bláthanna geala, buí sa gheimhreadh. Ar sheasmain an tsamhraidh, dreapaire duillsilteach de dhúchas Áiseach, tá duilleoga cleiteacha is bláthanna bána, cumhra sa samhradh.
SECAM

Córas códaithe i gcomhair teilifíse daite, a saothraíodh sa bhFrainc sna 1960idí, a cuireadh i bhfeidhm in oirthear na hEorpa freisin. Gintear dhá chomhartha difríocht datha agus tarchuirtear iad ar línte ailtéarnacha. Bíonn moill-líne sa ghlacadóir chun gur féidir an dá chomhartha seo a chur le chéile arís roimh an íomhá a léiriú, ach le laghdú éigin sa ghéire datha.
Seiceáil phaireachta

Modh simplí chun earráidí a bhrath i sonraí digiteacha tarchurtha. I ngach beart bíonn giotán paireachta a shocraítear chun cur in iúl an uimhir chorr nó réidh d'aonta atá ann. Déantar an giotán seo a sheiceáil nuair a ghlactar é chun deimhin a dhéanamh de go bhfuil sé comhsheasmhach. Ní bhraithfidh sé seo gach earráid. Mar shampla, braithfidh má bhíonn giotán amháin mícheart, ach ní bhraithfidh má bhíonn dhá cheann mícheart. Inniu úsáidtear córais níos casta iontaofa den chuid is mó, cosúil le cóid Hamming.
Seicheamh

Sa mhatamaitic, tacar ordaithe uimhreacha ionas gur féidir an n-ú téarma a scríobh i gcónaí mar fheidhm de n. I seicheamh comhbhreise, más é a an chéad téarma is d an comhbhreis, is é an n-ú téarma ná a + (n-1) d. Is sraith í suim na dtéarmaí sa seicheamh. Mar sin, is í an tsraith easpónantúil ná 1 + x/1! + x2/2! + x3/3! + x4/4! + …. 

Matamaitic
Seicheamh geoiméadrach

Seicheamh uimhreacha ina bhfuil cóimheas tairiseach idir aon téarma is an téarma ina dhiaidh. Déanann na téarmaí 1, 2, 4, 8 seicheamh geoiméadrach. Is sraith gheoiméadrach í 1 + 2 + 4 + 8. Más é a an chéad téarma is r an cóimheas tairiseach, is é an nú téarma ná arn-1, agus is é suim na dtéarmaí sa seicheamh ná a[(rn-1-1)/(r-1)]. Más r < 1 bíonn an tsuim cothrom le a/(1-r) nuair a éiríonn n an-mhór.
Seicheamh uimhríochtúil

Seicheamh ina mbíonn difríocht thairiseach idir gach aon téarma is an chéad téarma eile. Tugtar sraith uimhríochtúil ar shuim na dtéarmaí i seicheamh uimhríochtúil. Mar sin, is seicheamh uimhríochtúil 2, 5, 8, 11, 14, agus is í an tsraith uimhríochtúil chomhfhreagrach 2 + 5 + 8 + 11 + 14. Go ginearálta, más é a an chéad téarma i seicheamh uimhríochtúil agus d an chomhdifríocht idir na téarmaí leanúnacha, is é an seicheamh a, (a + d), (a + 2d) ... + (a + (n-1) d) ..., agus is í sraith na n téarmaí n [2 a + (n-1) d]/2.
Seile

Tál na bhfaireog seileach i bhfeithidí is veirteabraigh tíre. Sna veirteabraigh is tuaslagán soiléir salann is próitéiní í, go minic greamaitheach. Bíonn múicin inti, rud a ghreamaíonn bia le chéile is a bhealaíonn an scornach chun slogadh siar a éascú. Uaireanta, i ndaoine go háirithe, bíonn an éinsím alfa-amaláis inti, a chabhraíonn le díleá stáirsí. Bíonn frith-théachtáin i láthair i seile feithidí fuilsúiteacha.
Seileaic

Roisín a fhaightear ó thál na feithide Tachardia lacca. Baintear úsáid as tuaslagáin de mar vearnaisí agus i snasán Francach.
Seimilín

Is é is seimilín ná tuaslagán téite de phlúr na cruithneachta crua, dúram. Baintear feidhm as chun pasta is milseán ar bhainne a dhéanamh.

Cruithneacht
Séinne

Druga scaoilteach a fhaightear ó fhaighneoga is duilleoga triomaithe cineálacha ar leith de Cassia, grúpa mór crann is tom atá dúchasach don Afraic is an Áise, a shaothraítear i réigiúin eile. Ar na cineálacha is forleithne a fhástar. Foinse séinne Alastair is ea Cassia acutifolia, tom a fhásann níos mó ná 90 cm ar airde, dúchasach don Afraic ón Éigipt go dtí an Nigéir. Na duilleoga le 3-7 péire duilleoigín ubhchruthach, na bláthanna le 5 pheiteal buí le féitheacha dearga i gcrobhaingí fada.
Seipeal

Is é is seipeal ann ná ceann de na fáinní is seachtraí de na codanna bláfara, a dtugtar an chailís ar an struchtúr iomlán. Glas de ghnáth, saor nó uaireanta cónasctha, tugann na seipil cosaint don bhláth agus é ag teacht i mbláth. Róil eile aige uaireanta, ag méadú is ag éirí geal, agus ag feidhmiú mar pheiteal.

Plandaí
Bláthanna
Plandaí garraí
Moirfeolaíocht phlandaí
Gnéasacht phlandaí
Córas atáirgthe
Pailniú
Seirbheachóras

Córas atá rialaithe ag seirbhimheicníocht, fearas aschuir ardchumhachta atá rialaithe ag comhartha ordaithe ó fhearas ísealchumhachta ionchuir. Ceartaíonn an seirbheamótar an difríocht idir an t-aschur éilithe is an fíoraschur, ag baint feidhm as siarchothú. Dá thoradh sin aimplítear an iarracht. Samplaí is ea coscadh is stiúradh cumhachtchúnta. De réir a chéile tá micrifhearais nó micrimheaisíní ag teacht in úsáid mar ghníomhróirí i seirbheachórais chun réada in innill, tionsclaíochtaí is obráidí máinliachta a bhogadh go cruinn trí fhaid an-bhídeacha.
Seirbheal

Ball oíchí de chlann na gcat, dúchasach don Afraic Theas. An muineál caol fada is an t-eireaball gearr. Mílítheach le spotaí dorcha (uaireanta beag, uaireanta mór). Dubh ar uaire, aonarach. Áitríonn sé an sabhána gar do shrutháin, agus itheann creimirí, éin is antalóip bheaga.
Seirbhís Eolais Comhshaoil

Oifig phoiblí eolais de chuid an Roinn Comhshaoil, Oidhreachta is Rialtais Áitiúil (ENFO).
Seirbil

Is éard is seirbil inti ná saghas luiche atá dúchasach don Afraic, an meánoirthear is lár na hÁise. Na cosa deiridh fada, an t-eireaball fada fionnaitheach. 

Maireann sí i ngrúpaí sóisialta, áitríonn tír oscailte thirim, tochlaíonn poill le maireachtáil iontu. Itheann sí síolta, fréamhacha is bianna eile (itheann cuid acu ainmhithe eile, péisteanna is creimirí). Is peata coitianta cineál amháin, an tseirbil Mhongólach.

Múirídigh
Mamaigh
Séiream

Iarmhar aon leacht ainmhí tar éis na comhpháirteanna soladacha a dheighilt is a bhaint. Úsáidtear an téarma go príomha do shéiream na fola daonna, sreabhán trédhearcach scothbhuí, deighilte ó phlasma téachtaithe. Baintear feidhm as séiream ina bhfuil na hantashubstaintí cuí chun cosaint a thabhairt i gcoinne galar sainiúil, cosúil le tífeas is teiteanas.
Seireardú

Próiseas chun cruach a chosaint ar chreimeadh, ainmnithe as a cheapadóir Sasanach Sherard Cowper-Coles (1866-1935). Téitear an réad cruach i bpúdar mín since go dtí teocht atá rud beag faoi bhun leáphointe na since. Cruthaítear malgam ar an dromchla ionas gur sinc íon ciseal seachtrach an réada, ag céimniú chuig cóimhiotal iarainn/since, greamaithe leis an gcruach. Is dromchla an-fhrithchreimthe é seo, an-oiriúnach i gcomhair péinteála.
Séireatoinin

Ceimiceán, ar monaimín é, atá dáilte go forleathan sa cholainn, go háirithe sa bhfuil, an inchinn is cealla ar leith sa phutóg. Sintéisítear é ón aimínaigéad tripteafan. Ról suntasach aige in hoiméastáis, agus dealraíonn sé go bhfeidhmíonn sé mar néaratharchuradóir sa néarchóras lárnach. Tagann sé san áireamh i gcodladh, fonn, tál prólachtaine, agus na rithimí laethúla.
Séireolaíocht

Brainse den mhíochaine ina ndéantar anailísiú ar shéiream, ar thóir fianaise ar ionfhabhtú trí antashubstaintí nó miocrorgánaigh a bhrath.

Déantar tástáil shéireolaíoch nó tástáil antasubstainte uaireanta ar shampla fola ó dhuine. I gcás mar shampla, Covid-19, is cosúil go n-inseoidh an tástáil fola má bhí Covid-19 ort agus é curtha díot agat. Má bhí, meastar go mbeidh imdhíonacht éigin agat go ceann tamaill ar an ngalar.

Tagairtí 

Fuil
Cúram sláinte
Seiriceán

Larbha an leamhan síoda, a shníomhann an cocún síoda, a dhíorthaítear síoda tráchtála uaidh. Itheann na larbhaí duilleoga maoildeirge. Chun an síoda a dhéanamh, bogtar an cocún le huisce agus díchornaítear é go meicniúil. Is féidir suas le 3 km de shnáithín síoda a fháil as. Ní bhfaightear an leamhan síoda ceansaithe sna réigiúin fhiáine sa nádúr a thuilleadh.
Seirt

Foirm mhínghráinníneach silice, SiO2, ina bhfuil na criostail grianchloiche chomh bídeach sin nach bhfuil siad infheicthe le micreascópacht optúil. Cruthaitear go sainiúil í ar ghrinneall na farraige trí charnadh is athchriostalú blaoscanna na ndiatóm is na Radiolaria. Faightear freisin í coincréitithe in aolchloch.
Séis

Bunghné ceoil, leanúint airdí, eagraithe in ord éigin intuigthe. I gceol an iarthair, ní fhaightear an tséis neamhspleách ar na bunchodanna eile, an armóin is an rithim, ach amháin i gcantaireacht eaglasta is cuid de na hamhráin béaloidis. Idir timpeall 1675 is 1925 tháinig inspioráid shéiseach, an cumas foinn mhaithe a chumadh, le bheith níos tábhachtaí luachmhaire mar chomhartha éagoitinne an chumadóra. Déanann cuid mhaith cumadóirí a bpearsantacht cheolmhar a chur in iúl ar bhealaí eile, le húsáid innigh, rithime is eile.
Seiseamhán

Ionstraim optúil chun fad uilleacha a thomhas, go háirithe uillinn airde na Gréine os cionn bun na spéire ag meán lae chun domhanleithead áite a dhéanamh amach. Braitheann an féachadóir bun na spéire trí theileascóp, agus ag an am céanna, an Ghrian trí scáthán atá greamaithe le géag ar stua grádaithe. Is féidir an scáthán a bhogadh thar an stua chun go dtarlaíonn comhthitim íomhá na Gréine is bhun na spéire. Nuair a úsáidtear ar tír é, baintear feidhm as linn mearcair mar bhun saorga spéire. In aerárthaigh, baintear úsáid as leachtleibhéal.
Seismeagraf

Sonraí a thaifeadtear mar ghrafanna le seismeaméadar, ionstraim a bhraitheann is a thomhaiseann tonnta seismeacha ó chrith talún i bhfad i gcéin, nó pléascthaí i screamh an Domhain. Rinneadh an chéad seismeagraf sa tSín i 132 AD.
Seismeolaíocht

Eolaíocht ina ndéantar staidéar ar na tonnta seismeacha faoi thalamh a ghineann creathanna talún, brúchtaí bolcán nó pléascthaí eile ar an talamh nó faoina bun. Baineann siad sin go bunúsach le gluaiseacht na n-ilchríoch, ina snámhann plátaí ollmhóra teicteonacha go mall ar an maintlín ar bharr croíleacán te leachtach an Domhain. Imbhuaileann siad le chéile agus fodhuchtann ceann amháin faoi bhun an chinn eile. De réir mar a chuimlíonn siad i gcoinne a chéile, cuirtear tús le creathanna talún, agus go minic tarlaíonn bolcáin ag áiteanna mar sin freisin. Is féidir tonnta mar seo a bhrath le seismeagraif íogaire i bhfad i gcéin óna bhfoinse, agus baintear feidhm astu chun pléascthaí trialacha núicléacha faoin talamh a fháil amach, is i sirtheoireacht mhianach ag geolaithe. Trí staidéar ar thonnta seismeacha is mó a fhaighimid eolas ar an taobh istigh den Domhan. 

Seismeolaíocht
Seitse

Cuileog bheag a fhaightear i réigiúin thrópaiceacha na hAfraice. Déanann a béal próboscas cosúil le snáthaid. Beireann sí greim béil ar veirteabraigh agus maireann ar a bhfuil. An-suntasach i míochaine daoine is tréidliacht, mar iompraíonn sí suanghalar na hAfraice (do dhaoine) agus an galar géar nó ainsealach nagana i mbeithígh is capaill. Tharla eipidéimí tábhachtacha go luath sa 20ú céad, agus ráigeanna eile go minic ó shin. Ba bhac mór seo ar úsáid capaill is daimh tarraingthe i dtaiscéaladh na hAfraice ag Eorpaigh.
Sellafield

Windscale, lá dá raibh, ionad núicléach i gCumbria Shasana ar chósta Mhuir Éireann. Taobh leis tá an stáisiún núicléach ginte leictreachais Calder Hall (le himoibreoir gásfhuaraithe a bhí i bhfeidhm i 1956-2003). Déanann sé próiseáil is athphróiseáil ar fhuíoll núicléach, agus stóráil ar fhuíoll radaighníomhach ardfhuinnimh is ardbhaoil. Tosaíodh ar a dhíchoimisiúniú i 2005, ach i 2009 fógraíodh go dtógfar stáisiún núicléach nua ann.

Cumbria
Tíreolaíocht na Sasana
Nikolai Semenov

Ceimicí a rugadh i Saratov na Rúise ab ea Nikolai Nikolayevich Semenov (Rúisis: Никола́й Никола́евич Семёнов; 15 Aibreán 1896 – 25 Meán Fómhair 1986). Rinne sé taighde ar iarmhairtí drugaí ar chealla baictéar, cinéitic imoibrithe ceimiceacha (maidir le himoibrithe slabhrúla go háirithe), pléascthaí is dó, agus lasracha. Roinn sé Duais Nobel na Ceimice le Cyril Hinshelwood i 1956 as an saothar ar chinéitic imoibrithe. 

Ceimiceoirí Rúiseacha
Daoine a rugadh i 1896
Básanna i 1986
Aloys Senefelder

Ceapadóir, aisteoir agus drámadóir Gearmánach a rugadh i bPrág ab ea Johan Aloys Senefelder (6 Samhain 1771 – 26 Feabhra 1834). De thaisme a d'fhionn sé teicníocht na liteagrafaíochta nuair a scríobh ar aolchloch le peann bealaidh (1796).

Ceapadóirí Gearmánacha
Aisteoirí Gearmánacha
Drámadóirí Gearmánacha
Daoine a rugadh i 1771
Básanna i 1834
Seoilítí

Mianraí alúmanaisileacáite hidriúla, déanta as iathchloch. Cuimsíonn siad sóidiam, potaisiam, cailciam is bairiam. Sainstruchtúir cabhail oscailte ar féidir le gáis, iain is móilíní idirleathadh go héasca tríothu. Déantar criathair mhóilíneacha astu agus ianmhalartóirí chun uisce a bhogadh. Tábhachtach mar chatailísí in imoibrithe orgánacha.
Seol láimhe

Seol fíodóireachta a oibrítear de láimh. I dtíortha forbartha tionsclaíocha, bíonn a leithéid in úsáid beagnach go hiomlán ag fíodóirí ceirde is dearthóirí, ach i dtíortha níos lú forbartha is tábhachtach é ó thaobh eacnamaíochta de.
Seoltóir leictreach

Ní mór luchtanna leictreacha inghluaiste a bheith san ábhar seo. I struchtúr criostalta na miotal bíonn na leictreoin dhiúltacha i scamall inghluaiste timpeall ar na hiain dho-ghluaiste, agus feidhmíonn an scamall leictreon mar fhoinse luchta inghluaiste. Tá na leictreoin fíorbheag, agus is féidir leo gluaiseacht go héasca tríd an miotal. Mar sin, nuair a ghluaiseann na leictreoin dhiúltacha seo go haontreoch, is sruth díreach a chomhdhéanann siad, agus deirtear go sreabhann an sruth sa treo eile os comhair treo na leictreon. In ábhair criadóireachta bíonn go leor leor luchtanna leictreacha dáilte thart san ábhar, ach iad go léir do-ghluaiste. Ní féidir sruth leictreach a sheoladh trí ábhar den saghas seo, agus is inslitheoir maith é. Sna hábhair pholaiméireacha ní bhíonn aon lucht inghluaiste san ábhar ach an oiread, agus mar sin is inslitheoir é. Is féidir sruth leictreach a sheoladh in ábhair leachtacha má sholáthraítear iompróirí inghluaiste luchta iontu. Mar shampla, i dtuaslagán leictrilíte bíonn iain dhearfacha is dhiúltacha go flúirseach ann agus iad go léir inghluaiste go maith, ionas gur féidir sruth leictreach a iompar go héasca ann. Muna mbíonn aon saghas luchta inghluaiste sa leacht, inslitheoir is ea é. I ngás simplí ní bhíonn aon lucht inghluaiste, agus mar sin is inslitheoir é. Ach is féidir sruth a sheoladh trí ghás má instealltar iain nó leictreoin sa ghás, nó má ianaítear móilíní an gháis féin, mar a tharlaíonn i splanc tintrí. Ansin feidhmíonn na luchtanna inghluaiste seo mar iompróirí luchta, agus iompaíonn an gás ina sheoltóir maith. Is féidir fiú folús atá ina shárinslitheoir a athrú ina sheoltóir trí leictreoin a instealladh ann.
Seoltóir tintrí

Bealach chun foirgnimh is struchtúir arda a chosaint ar splancanna tintrí. Tugtar slat tintrí air freisin. Stiall nó slat chopair a bhíonn ann, ceann amháin de ag gobadh suas ón bpointe is airde den fhoirgneamh. Bíonn an ceann íochtarach ceangailte leis an talamh trí chábla le friotaíocht an-íseal. Aon splanc tintrí a bhuaileann ceann uachtarach an tseoltóra, seoltar go sábháilte í ar feadh an bhealach ísealfhriotaíochta seo don talamh.
Seomra neamh-mhacallach

Seomra ina mbíonn gach dromchla líneáilte le struchtúir is ábhair a ionsúnn fuaim is nach bhfrithchaitheann an fhuaimthonn. Tugtar seomra marbh air freisin. Aon fhuaim a ghintear sa seomra seo, ní fhaightear aon mhacalla uaithi. Áisiúil chun turgnaimh fhuaimiúla a dhéanamh a gcuirfeadh fuaimeanna frithchaite isteach ar na torthaí.
Septoria

Dhá ghalar cruithneachta atá gaolmhar le chéile agus a laghdaíonn an cumas fótaisintéise (i nduilleoga an phlanda maidir le galar amháin díobh, sna diasa sa chás eile), rud a chuireann tús le cailliúint mhór toraidh. Scaipeann an dá ghalar trí stealladh na spór ó fhíocháin ionfhabhtaithe, agus bíonn siad níos troime i gcineálacha le gais ghearra. Smachtaítear iad le spraeanna fungaicídeacha, ach is gá an spraeáil a dhéanamh ag an am ceart.
Georges Seurat

Péintéir a rugadh agus a fuair bás i bPáras na Fraince ab ea Georges-Pierre Seurat (2 Nollaig 1859 – 29 Márta 1891). Ghnóthaigh sé cáil as a theicníocht péinteála, pointíleachas nó deighilteachas dathanna, inar thóg sé an pictiúr leis na mílte spotaí bídeacha datha. Sampla cáiliúil uaidh is ea Une Baignade, Asniéres (Ag Snámh, Asnières, 1883-1884). 

Péintéirí Francacha
Daoine a rugadh i 1859
Básanna i 1891
Sèvres

Monarcha ríoga Fhrancach phoircealláin, a bunaíodh i Vincennes timpeall 1740 is a bhog go Sèvres i 1756. Tháirg sí poirceallán sómasach bogtaois, agus poirceallán cruathaos ó 1769. Ar dtús tháirg sí figiúir áille i ngréithre briosca bána neamhghlónraithe, ach ba é speisialtacht na monarchan gréithre le painéil a péinteáileadh go fíorálainn ar chúlraí a bhí daite go saibhir le hórú greanta.
Carl Keenan Seyfert

Réalteolaí ó na Stáit Aontaithe ab ea Carl Keenan Seyfert (11 Feabhra 1911 - 13 Meitheamh 1960). An chéad duine a thug faoi deara, i 1943, go raibh réaltraí ann le núicléis lonracha.

Réalteolaithe
Daoine a rugadh i 1911
Básanna i 1960
Sfalairít

Mianra suilfíd since (ZnS), gan dath más íon í. Go minic bíonn iarann ann, rud a dhorchaíonn an dath. Faightear i bhféitheacha hidriteirmeacha í, de ghnáth i gcomhar le gailéin is mianraí airgid. An príomh-mhianach since.
Sféar bráisléadach

Cruinneog neamhaí, a d'úsáid na réalteolaithe Gréagacha den chéad uair, ina léirítear an spéir le creatlach lom de chiorcail thrasnaíocha, agus an Domhan i lár baill. Tábhachtach anallód chun ionaid réaltaí a thomhas. Tógadh an chéad cheann Síneach sa 4ú céad RC, agus bhí ceann ar 20 tonna meáchain acu san 11ú céad. D'fhéadfadh go raibh eolas air san Eoraip faoin mbliain A.D. 1300. Forbraíodh échun buntús na réalteolaíochta a theagasc; níor measadh riamh é a bheith ina uirlis chruinn ach bhí meas ar a cháilíochtaí maisiúla. Is é atá ann creatchruinneog de linte samhailteacha a sheasann don domhan agus dá fhadlinte.
Sféar neamhaí

Is éard is sféar neamhaí ann ná sféar samhailteach mórthimpeall ar an Domhan a úsáidtear mar fhráma tagartha chun ionad reann neamhaí sa spéir a shainiú.

Luíonn a mhoil thuaidh is theas díreach os cionn Moil Thuaidh is Theas an Domhain, agus is ionann plána mheánchiorcal an Domhain is plána mheánchiorcal an sféir neamhaí.

Réalteolaíocht sféarúil
Sfigmeamanaiméadar

Gaireas chun brú na fola a thomhas go hindíreach. Cuirtear cufa inteannta rubair timpeall na géige (an ghéag uachtarach de ghnáth) agus teanntar é go dtí nach féidir an chuisle a bhrath (leis an steiteascóp) a thuilleadh. Glactar an brú sa chufa ansin mar an mbrú siostólach (brú na fola nuair a chrapann na matáin sna méadailíní). Tráitear an cufa go mall ansin go gcloistear an chuisle arís, agus is é an brú sa chufa ansin an brú diastólach (an brú fola sna hartairí idir buailtí an chroí). Léitear an brú sa chufa ó airde colún mearcair nó le manaiméadar leictreonach.
Sgraffito

Teicníocht san ealaín ina leagtar dath amháin anuas ar dhath eile agus a scríobtar dearadh tríd. Mhaisítí foirgnimh Meánaoise is Athbheochana le dhá chiseal plástair, ceann bán is ceann daite, agus chuirtí an maisiúchán scríobtha leis sin. Uaireanta dhéanadh ealaíontóirí meánaoiseacha péinteáil anuas ar órdhuille chun iarmhairtí den saghas céanna a bhaint amach.
Gairdíní Shalimar

Gairdín cáiliúil a dhear ardmhógal na hIndia, Nur Jahan, dá bhean chéile i 1616. Leagtha amach ar 4 lochtán taobh le loch Dal i gCaismír na hIndia.
Ravi Shankar

Seinnteoir siotáir a rugadh i mBenares na hIndia ab ea Ravi Shankar (7 Aibreán 1920 - 11 Nollaig 2012). Trí thaifid is coirmeacha ceoil in an-chuid tíortha, rinne sé éacht chun ceol clasaiceach na hIndia a chur in iúl do phobal an Domhain.

Ceoltóirí Indiacha
Daoine a rugadh i 1920
Básanna in 2012
Claude Shannon

Matamaiticeoir feidhmeach a saolaíodh i nGaylord, Michigan ab ea Claude Shannon (30 Aibreán 1916 - 24 Feabhra 2001). D'fhoilsigh sé páipéar ceannródaíoch, A Symbolic Analysis of Relay and Switching Circuits (Anailís Shiombalach ar Chiorcaid Athsheachadta is Lasctha, 1938) ar conas eolas a láimhseáil le meaisín, mar is féidir le cainníochtaí eile. Ba bhunúsach a thionchar ar fhorbairt ríomhairí is a struchtúr, agus teoiric an eolais. I gcomhar le Warren Weaver, d'fhoilsigh sé leabhar cáiliúil, The Mathematical Theory of Communication (Teoiric Mhatamaiticiúil na Cumarsáide, 1949).

Matamaiticeoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1916
Básanna in 2001
Karl Barry Sharpless

Ceimicí a rugadh i Philadelphia is ea Karl Barry Sharpless (1941-). Le Ryoji Noyori is William Knowles, bhuaigh sé Duais Nobel sa cheimic i 2001 as saothar ar chatalú ciriúil chun drugaí croí, frithbheathaigh, is drugaí frithathlasta a fheabhsú go mór. D'fhorbair sé modh simplithe iontaofa chun comhdhúile cógaseolaíochta a shintéisiú, a dtugtar cniogcheimic air. 

Ceimiceoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1941
Daoine beo
Richard Norman Shaw

Ailtire a rugadh i nDún Éideann ab ea Richard Norman Shaw (1831-1912). Treoraí sa chlaonadh ón stíl Victeoireach ar ais don dearadh Seoirseach níos traidisiúnta. Samplaí dá chuid saothair is ea New Scotland Yard (1888) agus Óstán Piccadilly (1905) i Londain.
Alan Shepard

An chéad spásaire de chuid na Stát Aontaithe, a rugadh in East Derry, New Hampshire ab ea Alan Bartlett Shepard (1923-1998). Tharla a eitilt fhofhithiseach i spáschochall Mercury, Freedom 7, i 1961. Bhain sí airde 185 km amach, agus mhair 15 nóiméad. Ceannasaí ar fhoireann Apollo 14 a tháinig i dtír ar an nGealach i 1971. 

Spásairí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1923
Básanna i 1998
Thomas Sheraton

Caibinéadaire a rugadh i Stockton-on-Tees Shasana ab ea Thomas Sheraton (1751 – 22 Deireadh Fómhair 1806). Tháirg sé raon dearaí nua-chlasaiceacha a d'fhág rian láidir ar stíl chomhaimseartha troscáin. Duine den triúr dearthóirí troscáin i Sasana san 18ú haois é: Thomas Sheraton, Thomas Chippendale agus George Hepplewhite.

Dearthóirí troscáin
Daoine a rugadh i 1751
Básanna i 1806
Hideki Shirakawa

Ceimicí a rugadh i dTóiceo ar an 20 Lúnasa 1936 is ea Hideki Shirakawa. Tháinig sé, de thimpiste, ar pholaicéitiléin, polaiméir sheoltach, i 1967. Le Alan MacDiarmid is Alan J. Heeger, bhuaigh sé Duais Nobel na Ceimice sa bhliain 2000 as a shaothar chun polaiméirí seoltacha a fhionnadh is a fhorbairt.

Naisc sheachtracha
 Beathaisnéis Dhuais Nobel
 A léacht Duais Nobel

Daoine a rugadh i 1936
Daoine beo
Ceimiceoirí Seapánacha
William Shockley

Fisicí a rugadh i Londain, a d'oibrigh sna Stáit Aontaithe ab ea William Bradford Shockley (13 Feabhra 1910 – 12 Lúnasa 1989). I 1947 chuidigh sé le ceapadh an trasraitheoir pointe teagmhála, rud a chuir tús le réabhlóid sa leictreonaic —cúrsaí raidió, teilifíse, teileachumarsáide is ríomhaireachta — agus réabhlóid iarmharach sa saol. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice le Bardeen is Brattain i 1956.

Fisiceoirí Meiriceánacha
Daoine as California
Daoine a rugadh i 1910
Básanna i 1989
Henry Shrapnel

Oifigeach Briotanach airtléire ab ea Henry Shrapnel (3 Meitheamh 1761 - 13 Márta 1842). Timpeall 1793 cheap sé an sliogán srapnail mar bhuama frithdhaonna. Phléasc sé seo le linn a eitilte le gráin mharfacha luaidhe is píosaí miotail eile a scaipeadh go forleathan.

Saighdiúirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1761
Básanna i 1842
Siabhraigin

Druga a spreagann siabhránacht, cosúil le deannach na n-aingeal, aimíd dé-eitile aigéid liséirgigh (LSD), beacáin draíochta, agus meascailín (péóité). Ainm eile orthu is ea drugaí sícideileacha. Tá cuid acu a fhaightear sa nádúr is a bhíodh in úsáid i seanleighis is searmanais reiligiúnda ón seaman, cuid eile in úsáid go neamhdhleathach, go forleathan sna 1960idí-1970idí.
Sial

An chuid uachtarach de screamh an Domhain, atá lán de shilice is alúmana. Comhdhéanann sé an chuid is mó den screamh, agus luíonn ar an sioma.
Sianaít

Carraig dhoigheartha gharbhghráinníneach a chuimsíonn iathchloch is cornbhleind, agus roinnt bitíte.
Siansa

Saothar ceolfhoirne, a thosaigh san 18ú céad bíodh is go raibh an téarma in úsáid roimhe sin le ciall eile. Sna siansaí clasaiceacha de chuid Haydn, Mozart, Beethoven is Schubert, bhí 4 ghluaiseacht, gluaiseacht mhear i bhfoirm sonáide, gluaiseacht mhall, minit nó scherzo, agus an críochcheol, go minic i bhfoirm sonáide cosúil leis na gcéad ghluaiseacht. Sa 19ú céad athraíodh an struchtúr seo cuid mhaith. Mar shampla, tá 5 ghluaiseacht i siansa fantaiseach de chuid Berlioz, mar a rinne Beethoven ina 9ú Siansa inar bhain sé feidhm as cór is amhránaithe aonair. Rinne cumadóirí eile a leithéid, Mahler go háirithe. Sa 20ú céad rinne cumadóirí athruithe móra eile sa struchtúr, agus chum Sibelius siansa aonghluaiseachta (a 7ú Siansa, 1924) ag an am céanna a bhí Stravinsky ag tabhairt an tsiansa chlasaicigh ar ais. 

Ceol
Sibhéid

Clann mamach feoiliteach ina bhfuil 17 speiceas, an chuid is mó díobh san Áise. Faightear eastóscadh muscach ó tháil fhaireogacha speiceas ar leith, agus úsáidtear é i gcumhráin chun seasmhacht an bholaidh a fhadú.
Sícanailís

Is foirm den tsíciteiripe atá i gceist le síocanailís a chruthaigh an néareolaí ón Ostair Sigmund Freud. Teoiric is cleachtadh cliniciúil sa bhfoirm síceolaíochta a leagann béim ar na gnéithe neamhchomhfhiosacha de bheatha mheabhrach an duine.

Stair 
Sa chóireáil, arbh é Freud an ceannródaí inti, déantar iarracht deireadh a chur le comhrac trí phearsantacht duine a athrú i dtreo dearfach. Thug Freud an coincheap isteach chun feidhm a bhaint as brionglóidí duine le tuiscint níos fearr a fháil ar na mothúcháin is doimhne aige. Leag sé béim ar staidéar inbhreithnitheach an duine féin. 

Thairg sé Freud, Alfred Adler is Jung moltaí ar na próisis shíceolaíocha normálta is mhínormálta.  

Bunaíodh an chéad Chumann Sícanailíse san Ostair, ach de réir a chéile d'éirigh an tsícanailís i bhfad níos cumasaí údarásaí sna Stáit Aontaithe ná san Eoraip.

Na laigí 
Seo na laigí a bhaineann le síocanailís a úsáid leis an dúlagar a chóireáil: 
 Tá an teiripe ag brath ar chuimhní an chliaint ar aois an pháiste – is féidir iad seo a bheith míchruinn nó curtha as a riocht, rud ar a dtugtar ‘bréagchuimhní”. 
 Tá am de dhíth leis an tsíocanailís a dhéanamh thar thréimhse fhada ama, mar sin de tá sé costasach cionn is gur féidir go mbeidh a lán seisiún i gceist sula mothaíonn cliaint go bhfuil siad ag éirí níos fearr

Tagairtí
Sícea-chógaseolaíocht

Eolaíocht a phléann le meicníochtaí, úsáidí is fo-iarsmaí drugaí a athraíonn feidhmeanna síceolaíocha is iompair.
Síceapaiteolaíocht

I síciatracht is síceolaíocht chliniciúil, aon fhoirm ghalair mheabhraigh nó mearbhall intinne.
Síceolaíocht chognaíoch

Is éard atá i gceist le síceolaíocht chognaíoch ná brainse síceolaíochta ina ndéantar staidéar ar na próisis mheabhracha arda (cuimhne, aire, teanga, réasúnú is eile). Bítear ag saothrú meicníochtaí cosúil le stóir chuimhne is lascthaí aire, agus baintear feidhm go minic as meafar an ríomhaire.

Cognaíocht
Síceolaíocht
Síceolaíocht chomparáideach

Staidéar ar na difríochtaí idir speicis ainmhithe, daoine ina measc, maidir le hiompar is cumais shíceolaíocha. Go traidisiúnta, dhéantaí iarracht grúpaí veirteabrach a rangú de réir intleachta, agus an gaol idir intleacht is méid na hinchinne is airíonna eile a mheasúnú. Ach glactar leis anois nach féidir na speicis éagsúla a chur in ord ar scála amháin intleachta, go mbraitheann cumais speicis ar leith cuid mhaith ar oiriúnuithe sainiúla do chúinsí comhshaoil ar leith.
Síceolaíocht fhiseolaíoch

Staidéar ar na próisis fhiseolaíocha san inchinn is an cholainn a bhíonn mar bhun leis an iompar is an aireachtáil shíceolaíoch. Cuimsíonn sé seo fiseolaíocht na gcéadfaí, staidéar ar ghníomhaíocht leictreach is cheimiceach na hinchinne, iarmhairtí drugaí is hormón, na ceangail idir neamhoird fhiseolaíocha is shíceolaíocha, agus torthaí damáiste don inchinn.
Síceolaíocht fhóiréinseach

Feidhmeanna síceolaíochta sa dlí. I measc na gceisteanna a bhíonn idir camáin, tá folláine intinne cosantóirí is daoine eile a bhaineann le cásanna dlí, cúram leanaí is seandaoine, sláinte intinne phríosúnach, agus cosaint an phobail ar choirpigh atá ar mire.
Síceolaíocht forbartha

Brainse den tsíceolaíocht ina ndéantar staidéar ar fhorbairt bhitheolaíoch, shóisialta is intleachtach haoine ón am roimh bhreith is i rith na beatha. Tugtar aird ar leith ar fhorbairt pháistí óga mar a mbíonn na hathruithe tuisceana an-soiléir. Leagtar béim ar fheidhm na forbartha, na hathruithe a bhíonn coitianta do gach duine ag staideanna éagsúla na beatha.
Síceolaíocht mhínormálta

Staidéar ar nádúr is bunús staideanna mínormálta síceolaíocha chun teoiricí ginearálta ar neamhoird a aimsiú in ábhair mar phearsantacht, intleacht is iompar sóisialta. I gcontrárthacht leis seo, bíonn an bhéim i síceolaíocht is síciatracht chliniciúil ar mheasúnú is cóireáil an duine aonair.

Síceolaíocht mhínormálta
Síceolaíocht oideachais

Saothraíodh í seo sa 20ú céad chun modh oibre síceolaíoch a fheidhmiú le foghlaim a thuiscint. Ar dtús bhí síciméadracht lárnach sa scéal, agus tástáil páistí chun páistí malla a aithint is oideachas speisialta a sholáthar dóibh. Ach níl glacadh le hoideachas scartha a thuilleadh, agus anois bíonn an disciplín seo i mbun cabhair a thabhairt do mhúinteoirí cláir oideachais a dhearadh do pháistí aonair is comhairle a thabhairt do scoileanna i bpleanáil a seirbhísí.
Síceolaíocht thurgnamhach

Brainse den tsíceolaíocht a bhraitheann ar thurgnaimh chun fadhbanna taighde a réiteach. Tháinig sí chun cinn ar dtús ag deireadh an 19ú céad chun fianaise thurgnamhach ar fheiniméin mheabhracha a chur in ionad tuairimíochta mar bhunús leis an tsíceolaíocht.

Síceolaíocht
Síciatracht bhitheolaíoch

Brainse den tsíciatracht a chuireann béim ar neamhoird sa chóras fiseolaíoch mar chúis le galar meabhrach, agus airíonna bithcheimiceacha, cogaseolaíocha is néaréolaíocha an ghalair is na cóireála air.
Sícifisic

Modhanna oibre a bhunaigh Gustav Fechner i 1860 chun na gaolta idir spreagadh fisiciúil is mothúcháin a mhíniú i bhfoirm dlíthe. Forbraíodh tomhais ar íogaireacht ina dteicníochtaí diana, bunaithe ar theoiric brath comharthaí, agus léiríonn siad teorainneacha na haireachtála a éiríonn as airíonna an ghairis chéadfaigh. Níl na saineolaithe ar aon intinn faoi na modhanna grádaithe sna tomhais seo, a dhéanann iarracht méid na hiarmhairte a thomhas de réir méid an spreagtha. Baintear feidhm as an dá mhodh oibre chun cumais aireachtála a thomhas maidir le haireachtáil na haghaidhe, an ghutha, an cheoil, íomhánna is eile.
Síciméadracht

Brainse den tsíceolaíocht is ea an tsíciméadracht ina ndéantar tomhais ar airíonna síceolaíocha, intleacht, cumais, pearsantacht, staideanna foinn go príomha. Déantar is caighdeánaítear na tástálacha síciméadracha go han-chúramach chun go mbeidh na torthaí chomh hiontaofa éifeachtach agus is féidir.