joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Armero (an Cholóim)

Is baile bardais é Armero sa Cholóim. Bunaíodh an baile sa bhliain 1895 agus scriosadh an baile iomlán in 1985 nuair a bhrúcht Nevado del Ruiz ar 13-16 Samhain 1985. Bhuail an chéad lahar an baile Armero i lár na hoíche ar 13 Samhain agus tháinig cúpla eile ina dhiaidh sin ar an 14 Samhain. Meastar gur maraíodh 23,000++ duine sa bhrúchtadh in iomlán, an chuid is mó nuair a buaileadh Armero; tugtar ‘tubaiste Armero’ ar an eachtra seo.

Inniu tá úirleachas (reilig) san áit a raibh an baile sa bhliain 1985, an 'Camposanto'.

Bhí 12,852 ina gcónaí sa bhardas in 2005.

Féach freisin 

 Lahar
 Tragóid Armero (1985)
 Bás Omayra Sánchez
 Nevado del Ruiz (bolcán sa Cholóim)

Tagairtí 

Síolta tíreolaíochta na Colóime
Tíreolaíocht na Colóime
Andrew Bowie

Is polaiteoir de Phàrtaidh Tòraidheach agus Aonaidheach na h-Alba é Andrew Bowie TP.

Tógadh é i Siorrachd Obar Dheathain, agus d’fhóin sé sa Chabhlach Ríoga ar feadh trí bliana go dtí gur theip air a thástáil mairnéalaigh a fháil. 
Toghadh é do Siorrachd Obar Dheathain an Iar agus Ceann Chàrdainn sa bhliain 2017, agus arís sa bhliain 2019 mar bhall de Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba.  Bhí sé ina bhall den Choiste Oibre agus Pinsean ó Dheireadh Fómhair 2017 go Meitheamh 2018 agus tá sé ina bhall de Choiste Gnóthaí na hAlban ó Bhealtaine 2020.  Tháinig sé chun bheith ina leaschathaoirleach ar Pháirtí Coimeádach na Ríochta Aontaithe i mí Iúil 2019. D'éirigh sé as an bpost seo mar agóid i gcoinne dréachta i 2021 tar éis chás Owen Paterson. D’eisigh sé an post seo sa bhliain 2021 mar agóid mar agóid i gcoinne  broghaisireachta  bainteach le hOwen Paterson .

Conspóid 
Scríobh sé réamhrá le ráiteas a mhol go n-athródh Rialtas Westminster beartas oideachais in Albain.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1987
 Daoine beo
 Alumni Oilthigh Obar Dheathain
 Daoine a cuireadh oideachas orthu in Acadamh  Inbhir Uraidh
 Daoine as Obar Bhrothaig
 Oifigigh an Chabhlaigh Ríoga
 Rúnaithe Príobháideacha Parlaiminte don Phríomh-Aire
Seán FitzPatrick

Iar-phríomhfheidhmeannach agus iarchathaoirleach Bhanc Anglo Irish ab ea Seán FitzPatrick (25 Bealtaine 1948 – 8 Samhain 2021). Bhí Seán FitzPatrick aitheanta as an mbaint a bhí aige leis an bhfás mear a tháinig ar Anglo Irish, agus ansin lena chliseadh sna blianta 2008/2009.

Gairm 
Mionbhanc tráchtála a bhí ann nuair a thosaigh FitzPatrick ag obair ann i 1986. 

Iasachtaí a thabhairt d'fhorbróirí maoine a bhí i gcuid shuntasach de ghnó an bhainc faoi stiúir Sheáin FitzPatrick agus b'in a rinne a aimhleas nuair a tháinig an cúlú eacnamaíochta in 2007/2008.  Faoin am a thit Anglo-Irish as a chéile, bhí sé ar an tríú banc ba mhó sa tír.

I mí na Nollag 2009, thuairiscigh Anglo Irish caillteanais €12.7 billiún agus aistríodh luach iasachtaí an bhainc go dtí an Ghníomhaireacht Náisiúnta um Bainistíocht Sócmhainní.

In 2010, dearbhaíodh FitzPatrick ina fhéimheach agus dúradh go raibh fiacha €147 milliún air. Urscaoileadh ón bhféimheacht é ceithre bliana ina dhiaidh sin.

Cuireadh FitzPatrick ar a thriail faoi dhó é faoi chaimiléireacht. Fuarthas neamhchiontach é in 2014 agus arís in 2017.

Cháin breitheamh an chaoi ar thug Oifig an Stiúrthóra um Fhorfheidhmiú Corparáideach faoin gcás in aghaidh Sheáin FitzPatrick a fhiosrú.

In 2019, díbríodh as Cuntasóirí Cairte Éireann agus gearradh fíneáil €25,000 air.

Bhuail taom croí Fitzpatrick agus d'éag 8 Samhain 2021, in aois 73 dó.

Féach freisin 

 Banc Anglo Irish

Tagairtí 

Básanna in 2021
Baincéirí
Coireanna
Daoine as Bré
Daoine a rugadh i 1948
Lucht gnó
Tzipi Hotovely

Is taidhleoir Iosraelach agus iarpholaiteoir í Tzipi Hotovely (  8 ) fheidhmíonn mar Ambasadóir reatha Iosrael chun na Ríochta Aontaithe .  D’fhóin sí mar Leas- Aire Gnóthaí Eachtracha, Aire Gnóthaí Diaspóra, Aire Gnóthaí lonnaíochtaí, agus mar bhall den  Knesset don pháirtí Likud.

Is iníon léinn dochtúireachta í Hotovely i nDámh an Dlí in Ollscoil Tel Aviv . Cleachtann sí an Giúdachas Ceartchreidmheach, agus  tá sí féin-thuairiscithe mar "religious right-winger".  Sa bhliain 2009, ba í an 18ú ball ab óige den Knesset. Bhí sí ina cathaoirleach ar Choiste an Knesset ar Stádas na mBan san 18ú Knesset, sula ndeachaigh sí leis an rialtas ag tús an 19ú Knesset sa bhliain 2013.

Beathaisnéis

Tagairtí
Dlíodóirí Iosraelacha
Daoine beo
Daoine a rugadh i 1978
Melanie Phillips

Is iriseoir, údar agus tráchtaire poiblí Briotanach í Melanie Phillips (rugadh 4 Meitheamh 1951). Thosaigh sí a gairm ag scríobh don Guardian agus New Statesman . Le linn na 1990idí, tháinig sí chun aitheantais le smaointe a raibh baint níos mó acu leis an eite dheas agus faoi láthair scríobhann sí do The Times, The Jerusalem Post, agus The Jewish Chronicle, ag clúdach saincheisteanna polaitiúla agus sóisialta ó thaobh peirspictíochta coimeádachais sóisialta de. Léiríonn  Phillips, ag lua Irving Kristol, í féin mar liobrálaí a bhí “mugged by reality”. 

Bhí Phillips le feiceáil mar phainéalaí ar chlár BBC Radio 4 The Moral Maze agus Question Time ar BBC One . Bronnadh Duais Orwell Prize for Journalism uirthi i 1996, agus í ag scríobh do The Observer .  I measc a cuid leabhar tá an cuimhní cinn Guardian Angel: My Story, My Britain .

Tagairtí

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1951
Candiru (comhlacht spiaireachta)

Is comhlacht teicneolaíochta lonnaithe i dTel Aviv é Candiru a tháirgeann teicneolaíocht faireachais agus chibearshlándála do chliaint rialtais.

Cuireann Candiru uirlisí cibearshlándála ar fáil atá in ann ríomhairí, freastalaithe, gléasanna soghluaiste, agus cuntais scamall a insíothlú. Is cosúil gurb é a speisialtacht insíothlú isteach ar ríomhairí, go háirithe iad siúd a bhfuil Windows OS á rith acu.

Tá cur síos ar an gcomhlacht  ag tabhairt le fios go bhfuil sé rúnmhar, 
deir Haaretz gur cheann de na comhlachtaí cibearchogaíochta is mistéirí in Iosrael é. Níl suíomh Gréasáin aige agus bíonn ar fhostaithe comhaontú um neamhnochtadh a shíniú agus gan a n-áit fostaíochta a nochtadh ar LinkedIn. Earcaíonn an comhlacht go mór mór ó Aonad 8200 de chuid Fhórsaí Cosanta Iosrael (FCI).

Ainmníodh an comhlacht i ndiaidh an candiru, iasc seadánach Amasónach a bhfuil cáil air mar gheall ar a chumas apacrafúil ionradh a dhéanamh ar an úiréadra daonna agus é a sheadánú. Úsáideann an comhlacht scáthchruth den iasc candiru mar a lógó.

Tagairtí
Frances Haugen

Is innealtóir sonraí agus eolaí Meiriceánach, bainisteoir táirge, agus sceithire í Frances Haugen (rugadh 1983/84  ). Nocht sí na mílte  doiciméid inmheánacha de chuid Facebook don Choimisiún um Urrúis agus Malartú agus don Wall Street Journal i 2021.

Luathshaol agus oideachas 
Tógadh í i gCathair Iowa, Iowa, áit ar fhreastail sí ar Horn Elementary agus Northwest Junior High School, agus bhain sí céim amach ó Iowa City West High School i 2002.    Ba dhochtúir í a hathair, agus rinneadh sagart Easpagóideach dá máthair tar éis gairme acadúil.  

Rinne Haugen staidéar ar innealtóireacht leictreach agus ríomhaireachta sa rang bunaithe i gColáiste Innealtóireachta Franklin W. Olin agus bhain sí céim amach i 2006.  Ina dhiaidh sin ghnóthaigh sí Máistir Riarachán Gnó ó Scoil Ghnó Harvard in 2011.

Gairmréim 

Daoine beo

 Cáineadh agus conspóidí Facebook
Scuabgheall Ospidéil na hÉireann (carthanas)

Bunaíodh an carthanas, Scuabgheall Ospidéil na hÉireann, sa bhliain 1930. Tháinig an Scuabgheall chun críche i 1986 agus Alan Dukes a bhí mar Aire Airgeadais ag an am.

Stair 
Ba é Joe McGrath (fear gnó agus gleacaí polaitiúil) bunaitheoir an Scuabghill, in éineacht le Richard Duggan (geallghlacadóir) agus Captain Spencer Freeman (margaíocht). 

Achtaíodh An tAcht um Oispidéil Phuiblí Dhéirciúla (Forálacha Sealadacha) a bhliain 1930.

Reáchtáladh an Scuabgheall don chéad uair ar 17 Samhain 1930. Ghnóthaigh triúr i mBéal Feirste £208,792 in iomlán, suim ollmhór ag an am.

Scannail 
Tharraing an Scuabgheall conspóid ó thús. Bhí an t-éilliú agus saibhriú pearsanta i réim fud fad an chórais ar feadh caoga bliain.  Ba dhíol náire don tír é fiú. Mhair an Scuabgheall níos mó ná na caoga bliain, agus tionchar pholaitiúil ollmhór aige.

Féach freisin 

 Joe McGrath

Tagairtí 

Carthanais
Carthanachtaí sláinte
Carthanais bunaithe in Éirinn
Scannail Pholaitiúla in Éirinn
Éilliú
Provincia de Lugo

Is cúige in iarthuaisceart na Spáinne é Provincia de Lugo (Gaeilge: Cúige Lugo) sa chuid thoir thuaidh de Comhphobal Féinrialaitheach na Gailíse. Roinneann sé teorann leis na cúigí seo a leanas; Ourense, Pontevedra, agus A Coruña, an phrionsacht Asturias, agus an Stát León, agus sa tuaisceart leis an Mhuir Chantabrach ( Bá na Bioscáine ).

Is é an daonra ná 331,327 (2018), a bhfuil an ceathrú cuid díobh ina gcónaí sa phríomhchathair Lugo . Lonnaíocht Cheilteach ársa a bhí sa phríomhchathair a ainmníodh in onóir an dia Lugh (féach Lyon ), a Laidiníodh ina dhiaidh sin mar Lucus Augusti, agus a tháinig chun bheith ar cheann de na trí phríomhionad tábhachtach Gailíseacha-Rómhánacha taobh le Braccara Augusta agus Asturica Augusta ( Braga agus Astorga faoi seach, sa la atá inniu ann). Tá 67 bhardas sa chúige.

Teangacha
Easpag (ficheall)

Is fear fichille é an t-easpag (♗, ♝) i gcluiche na fichille . Tosaíonn gach imreoir an cluiche le dhá easpag. Tosaíonn ceann amháin idir ridire an rí agus an rí, an ceann eile idir ridir na banríona agus an bhanríon. Is iad na cearnóga tosaigh c1 agus f1 i gcomhair an easpaig bháin, agus c8 agus f8 i gcomhair an easpaig dhuibh.

Socrúchán agus gluaiseacht 
Níl raonshrianta ar bith ag an easpag bogadh, ach tá sé teoranta do phas ar fiar. Ní féidir le heaspaig, cosúil le gach píosa eile seachas an ridire, léim thar fhir fichille eile. Gabhann easpag trí seilbh a ghlacadh ar chearnóg an namhaid. 

Féadfar na heaspaig a idirdhealú de réir cén sciatháin a dtosaíonn siad air, .i. easpag an rí agus easpag na banríona. Mar thoradh ar a bhogadh fiarthrasna, fanann gach easpag i gcónaí ar na cearnóga bána nó dubha, agus mar sin is coitianta freisin tagairt a dhéanamh dóibh mar easpaig ghealchearnógacha nó dúchchearnógacha.

Tagairt

 
 Fir fichille
Eagarthóireacht scannáin

Cuid chruthaitheach agus theicniúil den phróiseas iar-léiriúcháin de dhéantús scannán is ea an eagarthóireacht scannáin. Faightear an téarma ón bpróiseas traidisiúnta a bhaineann le bheith ag obair le scannáin a bhaineann úsáid níos mó agus níos mó as anteicneolaíocht dhigiteach .

Cuid chruthaitheach agus theicniúil den phróiseas iar-léiriúcháin de dhéantús scannán is ea eagarthóireacht scannáin. Faightear an téarma ón bpróiseas traidisiúnta a bhaineann le bheith ag obair le scannáin a bhaineann úsáid níos mó agus níos mó as teicneolaíocht dhigiteach.
Ridire (ficheall)

Fear fichille é an ridire (♘, ♞) sa chluiche fichille, agus léirítear é le ceann agus muineál capall. Tosaíonn gach imreoir le dhá ridire, a bhíonn suite idir na caisil agus na heaspaig i dtús an  chluiche.

Stair 
Tá an bogadh sainithe is sine d’aon fhear fichille ag an  ridire, in éineacht leis an rí agus an caiseal, agus tá a  bhogadh gan athrú ó aireagán an chluiche chaturanga san India timpeall an 6ú haois.  Tá fir den chineál céanna le fáil i mbeagnach gach cluiche den fhine fhichille. Bíonn  ma na Xiangqi agus janggi beagán níos srianta; ó thaobh coincheapa de, meastar go dtéann an fear tríd an gcearnóg ortagánach in aice láimhe, nach mór a bheith neamhshealbhaithe, seachas "ag léim". Fear gaolmhar eile is ea an keima sa chluiche  shogi, a ghluaiseann cosúil le ridire ach nach bhféadann a bhogadh ach dhá chearnóg  ar aghaidh agus cearnach amháin i leataobh ina dhiaidh sin, ag srianadh a bhogadh go dhá chearnóg fhéideartha.

Ainmneacha

Tagairt

 
 Fir fichille
Ceithearnach (ficheall)

Is é an ceithearnach (♙, ♟) an fear fichille is iomadúla i gcluiche na fichille agus, i bhformhór na gcúinsí, an ceann is laige. Go stairiúil is ionann iad agus saighdiúirí coise, nó go háirithe  tuathánaigh armtha nó fir píce.  Tosaíonn gach imreoir cluiche le hocht bpéire, ceann ar gach cearnóg den chéad rangm díreach os comhair na fir eile. (Tosaíonn na ceithearnach bhána ar a2, b2, c2, d2, e2, f2, g2, h2; na ceithearnaigh  dhubha ar a7, b7, c7, d7, e7, f7, g7, h7. )

Tagairtí

 
 Cluichí straitéise teibí
 Spóirt aonair
 Aireagáin Indiacha
 Cluichí cláir traidisiúnta
 Cluichí réitithe go páirteach
 Cluichí a bhaineann le chaturanga
 Fir fichille
Cluiche straitéise teibí

Is cluiche straitéise é an cluiche straitéise teibí nach bhfuil an téama tábhachtach ó thaobh taithí na himeartha.    Luíonn go leor de chláir chluichí clasaiceacha isteach sa chatagóir seo, lena n-áirítear: Ficheall, Go, Táiplis, Xiangqi, Shogi, Reversi, Merls, agus an chuid is mó de leaganacha Mancala   mar a dhéanann cluichí nua-aimseartha mar Dameo, Hive, Quoridor, agus YINSH .

Sainmhíniú 
 
 Cluichí cumais meabhraigh
Fridtjof Nansen

Biography with signature
Articles with hCards
Ileolaí Ioruach agus laureate Duais Síochána Nobel ab ea Fridtjof Wedel-Jarlsberg Nansen (Ioruais: [ˈFrɪ̂tːjɔf ˈnɑ̀nsn̩]; 10 Deireadh Fómhair 1861–13 Bealtaine 1930), a bhí ina thaiscéalaí, eolaí, taidhleoir agus dhaonnúil. Bhí sé i gceannas ar an bhfoireann a rinne an chéad thrasnú ar na Graonlainne i 1888. Bhuaigh sé cáil idirnáisiúnta tar éis dó domhanleithead thuaidh is airde de 86° 14′ a bhaint amach le linn a thurais Fram i 1893—1896. 

Polaiteoirí na hIorua
Básanna i 1930
Daoine a rugadh i 1861
Tubaiste bus sa Bhulgáir, 2021

Maraíodh 46 duine, dáréag paistí ina measc, nuair a tharla tubaiste bus sa Bhulgáir ar 23 Samhain 2021. Chuaigh an bus trí thine in iarthar na Bulgáire, go moch ar maidin ar mhórbhealach thart ar 40 ciliméadar ó dheas ón bpríomhchathair Sóifia.

Mar gheall gur maraíodh an tiománaí, ní raibh aon duine in ann doras an bhus a oscailt. Amach na fuinneoga a chuaigh na daoine a thug na cosa leo (seisear agus 52 ar bord). Bhí 52 paisinéir ar an mbus agus bhí dáréag den 46 duine a cailleadh faoi ocht mbliana déag.

Bhí an bus ag taisteal idir Iostanbúl sa Tuirc, agus Scóipé sa Mhacadóin Thuaidh, nuair a tharla an tubaiste. Tuigtear gur daoine de bhunadh na Macadóine Thuaidh agus na hAlbáine a bhí i bhformhór na marbh.

Féach freisin 

 An Mhacadóin Thuaidh

Tagairtí 

An Bhulgáir
2021

Timpistí bóthair agus eachtraí
An Mhacadóin Thuaidh
Cnagaire Magellanach

Cnagaire an-mhór is ea an cnagaire Magellanach  (Campephilus magellanicus) a bhíonn le fáil i ndeisceart na Sile agus in iardheisceart na hAirgintíne; maireann siad laistigh dá raon. Is é an speiceas seo an sampla is faide ó dheas den ghéineas Campephilus, a chuimsíonn an cnagaire impiriúil (C. principalis ) cáiliúil a bhfuil eabhairghobach,

Tuairisc 

Tá an cnagaire Magellanach 36 go 45 cm ar fhad. Meánn fireannaigh an speicis seo 312–369 g, agus na baineann 276–312 g. I measc na dtomhas caighdeánach, tá an corda sciatháin 20.5 go 23 cm, is é an t-eireaball 13.9 go 16.8 cm , is é an gob 4.3 go 6 cm, agus an tarsas 3.3 go 3.9 cm. Is é an cnagaire is mó i Meiriceá Theas agus ceann de na cnagairí is mó ar domhan. I measc na speiceas is eol a bheith ann, níl corp níos mó ach ag na baill neamh-nuathrópaiceacha den ghéineas Dryocopus agus an cnagaire púdraithe (Mulleripicus pulverulentus). Le díothacht dóchúil na gcnagairí C. principalis agus C. imperialis, is é an cnagaire Magellanach  an speiceas beo is mó den ghéineas Campephilus. Le meánmheáchan 339 g i bhfireannaigh agus 291 g i measc na mban, b’fhéidir gurb é an cnagaire is troime é atá ar marthain i Meiriceá.

Tagairtí
Cnagaire Magellanach
 Éin na Sile
 Éin na Patagonia
 Éin Tierra del Fuego
 Éin na n-Andes Theas
 Cnagaire Magellanach
Cnagaire impiriúil

Speiceas cnagaire is ea an cnagaire impiriúil ( Campephilus imperialis ) atá dúchasach i Mheicsiceo. Mura bhfuil an speiceas seo díofa, is é an speiceas cnagaire is mó ar domhan, ag  56-60 cm ar fad.  Fuair taighdeoirí amach go bhfuil a scileanna dreapadóireachta mall agus a ráta greadeitilte sciobtha i gcomparáid le cnagairí eile. Mar gheall ar an dlúthghaol tacsanomaíoch atá aige, agus a chosúlacht ó thaobh cuma de, leis an chnagaire impiriúil ( C. principalis ), uaireanta tugtar an cnagaire eabhairghobach Meicsiceach air, ach úsáidtear an t-ainm seo freisin don chnagaire Guatamalach atá ar marthain (C. guatemalensis). Is eol d’áitritheoirí dúchais Mheicsiceo an t-éan mór feiceálach seo le fada, agus tugadh cuauhtotomomi sa Nachuáitlis air, uagam ag na Tepehuán agus cumecócari ag na Tarahumara.

Tuairisc agus éiceolaíocht

Tagairtí
 cnagaire impiriúil
 Éin dúchasachca Mheicsiceo
 cnagaire impiriúil
 Ailt ina bhfuil gearrthóga físe
 Speicis i mbaol trí logáil
Ruairidh MacIlleathain (Scríbhneoir)

Tá Ruairidh Macllleathain ina chónaí in Inbhir Nis, cé go mbíonn sé chomh maith ag caitheamh tamaill ar a ' Thearmann (tír a shinsearacht) agus ar bord bád air taobh thiar na Gaeltachta. I ndiaidh bhlianta sa Tasmáin, mar a raibh sé ina dhuine - teagasc bith - eolais, ghluais Ruairidh agus a bhean Kerrie go dtí Albain ar son ' s go mbeadh an mbeirt chlainne tógtha le Gàidhlig (is tá siad le chéile líofa an - inniu, mar atá Kerrie!) Bhí Ruairidh na mac léinn ag Sabhal Mòr Ostaig ar feadh bliana sula d ' fuair sé post mar dhuine - nuacht ag a ' BBC in Inbhir Nis in 1992. D'fhág sé an BBC ag iarraidh a bheith ag obair ar a cheann féin i 1997 agus ón uair sin, tá sé tar éis a bheith i bhfeidhm i go leor gnó cé - cheangailte ris a ' Ghàidhlig - teagasc, rith chúrsaí, craoladh, scríobh, aithris scéalta is eile. Beidh daoine ar fud an t - saoil ag éisteacht leis na cláir raidió seachtainiúil aige - Litir do Foghlaimeoirí agus An Litir Bheag, agus tá ráchairt mhór ar na cúrsaí nádúir aige ina bhfuil sé a ' taispeántas a ' naisc láidir idir a ' Ghàidhlig agus timpeallacht na hAlban. Chuaigh stádas Ambasadóir na Gàidhlig a bhronnadh air ag Tionól Dhún Omhain i 2012. Tá Ruairidh ar roinnt scéalta clainne agus leabhrannan faoi logainmneacha a scríobh, agus bhuaigh an dara áit i nobhaileag aige - "An bhFulangaí" i gcomórtas Duais Dhomhnaill Meek i 2015. ' S é Cúig Leathanaigh na Seamróige a ' chéad úrscéal shlán aige. Bhuaigh sí Duais Dhòmhnaill Meek i 2018

Scríbhneoirí Albanacha
Daoine a rugadh i 1956
Daoine beo
Fanny Inama von Sternegg

Ealaíontóir mná a rugadh in Innsbruck, an Ostair, ab ea Fanny Inama von Sternegg ( 2 Iúil 1870 – 9 Samhain 1928). 

Thug sí faoi portráidí, ábhair neamhbheo agus stairiúla a phéinteáil.

D’éag sí in Innsbruck an 9 Samhain 1928.

Roinnt ealaíontóirí eile den tréimhse chéanna

Féach freisin 

 Ealaíontóir

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 Suíomh Gréasáin Biography.com

Péintéirí Ostaracha
Básanna i 1928
Daoine a rugadh i 1870
Diúcacht Württemberg

Diúcacht ab ea Diúcacht Württemberg (Gearmáinis: Herzogtum Württemberg) a bhí suite sa chuid thiar theas d’Impireacht Naofa Rómhánach. Bhí sí ina ball d’Impireacht Naofa Rómhánach ó 1495 go 1806. Bhí marthanas fada na diúcachta le breis agus trí chéad bliain go príomha mar gheall ar a méid, agus í a bheith níos mó ná a dlúthchomharsana. Le linn an Reifirméisin Protastúnaigh, bhí brú mór ar Württemberg ó Impireacht Naofa Rómhánach fanacht ina ball. Chuir Württemberg i gcoinne ionradh na Fraince arís agus arís eile sa 17ú agus san 18ú haois. Bhí Württemberg díreach i mbealach arm na Fraince agus na hOstaire a bhí i mbun na hiomaíochta fada idir Teaghlach na mBúrbónach agus Teaghlach Hapsburgach. Sa bhliain 1803, thug Napoléon ardú céime don duchtacht, as seo amach bhí sí le bheith ina Toghthóir Württemberg, d’Impireacht Naofa Rómhánach. Ar 1 Eanáir 1806, ghlac an Toghthóir deireanach an teideal Rí Württemberg. Níos déanaí sa bhliain sin, an 6 Lúnasa 1806, chuir an tImpire deireanach, Francis II, deireadh le (de facto) Impireacht Naofa na Róimhe.

Tagairtí
 
 Stáit agus críocha a bunaíodh i 1495
 Stáit agus críocha a díbhunaíodh i 1803
 Stair Württemberg
 Diúcacht Württemberg
 Ciorcal na Suáibe
 Léig na Suáibe
 Diúcacht Württemberg
 Diúcacht Württemberg
 Diúcacht Württemberg
 Diúcacht Württemberg
 Diúcacht Württemberg
 Diúcacht
Tubaiste i Muir nIocht, Samhain 2021

Tharla Tubaiste i Muir nIocht ar 24 Samhain 2021 nuair a báthadh 27 duine - imircigh ó thíortha éagsúla - agus iad ag iarraidh dul trasna na farraige idir an Fhrainc agus Sasana. Tugadh triúr ón uisce agus iad fós ina mbeatha.

Chuaigh an bád ina raibh siad faoi i Muir nIocht amach ó chalafort Calais. Ghlaoigh na teifigh  go leor uaireanta ar na seirbhísí éigeandála sa Fhrainc agus sa Bhreatain. Ach níor tugadh aird ar bith ar a n-iarratas.

Iascaire a chuir fios ar na húdaráis faoi dheireadh nuair a chonaic sé coirp ar barr uisce.

Cúlra 
Géarchéim gan réiteach ba ea líon na n-imirceach, as an Domhan Thoir den chuid is mó, a bhí ag iarraidh teacht chun na Breataine ón bhFrainc i mbáid bheaga gach aon lá sa bhliain 2021.

Áirítear gur éirigh le thart ar 25,000 duine an turas farraige a dhéanamh sa bhliain 2021 agus go mb'éigean do na seirbhísí éigeandála beagnach 8,000 eile a tharrtháil.

Freagra polaitiúil 
Dúirt na polaiteoirí go léir gur tragóid a bhí ann agus dúirt gur lucht gáinneála ar dhaoine a bhí freagrach as. Ach tá an scéal ina údar mór aighnis idir an Fhrainc agus an Bhreatain. Cuireann an dá thaobh i leith a chéile nach bhfuil siad ag déanamh a ndíchill leis an gceist a fhuascailt.

Féach freisin 

 Ar  18 Meitheamh 2000, thángthas ar 58 duine as an tSín marbh in aonad leoraí in Dover in Kent sa bhliain 2000
 Eachtra imirceach Essex (2019)
 Géarchéim imirceach na hEorpa

Tagairtí 

Teifigh
2021
Inimirce
Tubaistí de dhéantús an duine
Gáinneáil ar dhaoine
Eachtraí imirceacha
Stair na Ríochta Aontaithe
Scannail
Slat na ríghe

Príomhchomhartha údarás agus teannta insealbhaithe an rí Ghaelaigh ba ea slat na ríghe nó slat tighearnais.  Feictear é don chéad uair sa scéal Beatha Naomh Máedóic Fearna, ach glactar leis go raibh sé in úsáid i bhfad roimhe sin; agus don uair dheireanach in Éirinn go luath sa 17ú haois.  San Albain, baineadh úsáid as an slat go dtí an 13ú haois, ag insealbhuithe a ríthe deireanacha Gaelacha.  agus Tiarnaí Ghall-Ghaeil na nOileán go dtí an 15ú haois.

Tar éis ionradh na Normannach, d'éirigh Gaelaithe iad roinnt clann Angla-Normannach mar shampla De Búrca as Mac William Íochtar, agus glacadar le Slat na ríghe.

Tréithe agus siombalachas 
De réir cuir síos le Seathrún Céitinn, ba ghá don tslat bheith idir bhán (ag léiriú glaineachta) agus díreach (ag léiriú ceartais).

Deasghnáth 
Ar fud an domhain Ghaelaigh, bhíosh an t-aidhm céanna ag an Slat, ach is amhlaidh go n-athraíodh na sonraí ó áit go háit,  go suntasach ag té a mbronnadh é don tiarna nó rí nua.

 A note to the pedigree of the O'Mahonys at Lambeth, written by Sir George Carew, circa 1600/3:

 Parlaimint na hAlban 
Roimh Achtanna an Aontais 1707, bhíodh ann 'Uiséir na Slaite Báine' i bParlaimint na hAlban i nDún Éideann, a bhí ról aige cosúil le 'hUiséir na Slaite Duibhe' i bParlaimintí Sasana, Ríocht na Breataine Móire agus na Ríochta Aontaithe.

 Féach freisin 
 Suíomhanna ríoga Éireann
 Dún Tulaí Óige
 Ríthe Éireann
 Lord Great Chamberlain
 Lord High Steward of Ireland
 Peerage

 Foinsí 
 Bannerman, John, "The King's Poet and the Inauguration of Alexander III", in The Scottish Historical Review, iml.. 68, ui. 186, cuid 2 (Deireadh Fómhair. 1989): 120–149.
 –, "The Residence of the King's Poet", in Scottish Gaelic Studies XVII (1996): 24–35.
 Céitinn, Seathrún, Foras Feasa ar Éirinn (c. 1634), CELT
 Leabhar Clanranald, eag. & aistr. Alexander Cameron, in Reliquiæ Celticæ. Vol. II. Inverness. 1894, ll. 138–309.
 Dillon, Myles, "The consecration of Irish kings", in Celtica 10 (1973): 1–8.
 Ó Donnabháin, Seán (eag.) agus Duald Mac Firbis, The Genealogies, Tribes and Customs of Hy-Fiachrach. Baile Átha Cliath: Irish Archaeological Society. 1844, ll. 425–452.* FitzPatrick, Elizabeth, "An Tulach Tinóil" 
 –, Royal Inauguration in Gaelic Ireland c. 1100–1600: A Cultural Landscape Study. Boydell Press. 2004.
 Green, Alice Stopford, The Making of Ireland and its Undoing: 1200–1600. Londain: Macmillan. 1908.
 Kingston, Simon, Ulster and the Isles in the Fifteenth Century: the Lordship of the Clann Domhnaill of Antrim. Baile Átha Cliath: Four Courts Press. 2004.
 Mitchel, John, The Life and Times of Aodh O'Neill, Prince of Ulster. Nua-Eabhrac: Excelsior Catholic Publishing House. 1879.
 Nicholls, K. W., Gaelic and Gaelicized Ireland in the Middle Ages''. Baile Átha Cliath: Lilliput Press. 2nd edition, 2003.

Tagairtí 

Ríthe na hÉireann
Truailliú aeir in Delhi, India

Tá Delhi, India ar cheann de na háiteanna is measa ar domhan ó thaobh truaillithe aeir de. Is é an trácht is cúis le go leor den truailliú aeir, ach tá an-tionchar ag an talmhaíocht ar leibhéil truaillithe chomh maith.

Éiríonn na fadhbanna níos measa sa gheimhreadh gach aon uile bhliain. Ach sa bhliain 2021, bhí an toitcheo níos airde ná a bhí riamh. Mar gheall ar an dainséar, dúnadh scoileanna, oifigí agus monarchana. Bhí ar a lán daoine obair ón mbaile fiú.

Féach freisin 

 Truailliú aeir

Tagairtí 

Truailliú aeir
Athrú aeráide
An India
Suliformes

Ord éan is ea na Suliformes ar a dtugtar Phalacrocoraciformes uaireanta (baisteadh Christidis & Boles iad sa bhliain i 2008).

Ní mhaireann ach trí fhine: Pelecanidae, Balaenicipitidae, agus na Scopidae. Bogadh an fhine thrópaiceach Phaethontidae go dtí a n-ord féin: Phaethontiformes '. Taispeánann staidéar géineolaíochta go bhfuil dlúthbhaint ag an fhine Pelecaniformes leis na hArdeidae agus na Threskiornithidae. Agus tá baint ag na Suliformes go cianda leis na Pelecaniformes (na gainéid). .  

De réir Hackett et al . (2008), tá na Gaviformes, na Sphenisciformes (na piongainí), na Ciconiaid, na Suliformes agus na Pelecaniformes, tagtha chun cinn ón sinsear céanna.Tá an t-ord seo agus go leor eile neamhréitithe agus d’fhéadfadh sé athrú. 
Cládagram bunaithe ar obair Gibb, CG et al . (2013)

Finte 
Tá na finte seo a leanas faoi ord na Suliformes:

Tagairtí

Leabharliosta

Naisc sheachtracha
Ord (bitheolaíocht)

Sa tacsanomaíocht bitheolaíochta, is é an t-ord (Laidin: ordo)  céim tacsanomaíoch a úsáidtear i rangú na n-orgánach agus aitheanta de réir na gcód ainmníochta . Is iad na ranganna aitheanta in ord íslitheach: fearann, ríocht, fileam, rang, ord, fine, géineas agus speiceas, le hord ag luí isteach idir an rang agus an fhine.

Tagairtí
 
 Ainmníocht luibheolaíoch
 Tacsanomaíocht plandaí 
 Ainmníocht Zó-eolaíochta 
 Ainmníocht bhaictéarach
Accipitriformes

Ord éan is ea na Accipitriformes: clamhain, iolair, bultúir agus go leor eile. Tá thart ar 225 speiceas san ord seo.

Ar feadh tamaill, bhí an t-ord seo aontaithe leis na seabhaic laistigh den ord Falconiformes ach d’aontaigh roinnt údarás go raibh siad ar leithligh, dhá ord ar leithligh.     Taispeánann tástálacha ADN le déanaí nach bhfuil dlúthbhaint ag na seabhaic leis na hAccipitriformes, ach go bhfuil baint níos dlúithe acu leis na pearóidí agus na héin laistigh den ord Passeriformes .

Tagairtí
 Accipitriformes
Comhairle Fhioscach Chomhairleach na hÉireann

Bunaíodh Comhairle Fhioscach Chomhairleach na hÉireann (Irish Fiscal Advisory Council) ar 27 Samhain 2012 ar bhonn reachtúil, nuair a achtaíodh an tAcht um Fhreagracht Bhuiséadach, 2012 chun an Conradh ar Chobhsaíocht, ar Chomhordú agus ar Rialachas san Aontas Eacnamaíoch agus Airgeadaíochta, a chur i bhfeidhm sa Stát.  Roimhe sin, tháinig  an Chomhairle i bhfeidhm ar bhonn eatramhach sa bhliain 2011.

Tá an Chomhairle Fhioscach seo neamhspleách ar an rialtas.  Tá an Chomhairle ann de bharr Comhaontú Cobhsaíochta agus Fáis de chuid an Aontais, comhaontú a d’eascair as Conradh Maastricht. 

Bliain i ndiaidh bliana sna 2010idí, thug an Chomhairle le fios gurbh ábhar buartha é an méadú ar chaiteachas don mbliain a bhí fógartha sa gcáinaisnéis.

Baill 
I measc na baill sa bhliain 2018, bhí Séamus Coffey, Ollamh le heacnamaíocht i gCorcaigh; Sebastian Barnes, ón OECD agus iar-oibrí le Banc Shasana; Íde Kearney, ard-eacnamaí i mBanc Ceannais na hÍsiltíre; Michael Tutty ó Bhanc Infheistíochta na hEorpa; agus Martina Lawless ón ESRI.

Bhí Alan Barrett ina chomhalta den Chomhairle ó 2011 go 2015. Bhí John McHale ina Chathaoirleach air.

Féach freisin 

 Conradh Maastricht

Tagairtí 

Eacnamaíocht na hÉireann
Gníomhaireachtaí Rialtas na hÉireann
Próiseas eisiteirmeach

Sa teirmidinimic, cuireann an téarma próiseas eisiteirmeach síos ar phróiseas nó ar imoibriú a scaoileann fuinneamh ón gcóras go dtí a thimpeallacht, de ghnáth i bhfoirm teasa, ach freisin i bhfoirm solais (m.sh. spréach, lasair, nó splanc), leictreachas (m.sh. ceallra ), nó fuaim (m.sh. pléasc a chloistear agus hidrigin á dhó). Eascraíonn a sanasaíocht ón réimír Gréagach έξω (exō, a chiallaíonn "amach") agus an focal Gréigise θερμικός (thermikόs, a chiallaíonn "teirmeach"). 
Ba é Marcellin Berthelot a chum an téarma exothermique ar dtús.

A mhalairt de phróiseas a bhíonn i gceist i bpróiseas inteirmeach, próiseas a ionsúnn fuinneamh de ghnáth i bhfoirm teasa. Cuirtear an coincheap i bhfeidhm go minic sna heolaíochtaí fisiceacha ar imoibrithe ceimiceacha ina dtiontaítear  nascfhuinneamh ceimiceach go fuinneamh teirmeach (teas).

Tagairtí
 Próisis theirmmodinimiciúla
 Teirmidinimic cheimiceacha
Glútaitión

Is frithocsaídeoir é an glutathione i bplandaí, ainmhithe, fungais, agus roinnt baictéar agus archaea . Tá an glutathione in ann damáiste a chosc i gcomhpháirteanna ceallacha tábhachtacha de bharr speiceas ocsaigin imoibríoch amhail saorfhréamhacha, sárocsaídí, sárocsaídí lipíd agus trom-mhiotail.  Is tripheiptíd é le nasc gáma-pheiptíd idir an grúpa carbocsaile den taobhshlabhra glútamáite agus an chistéin. Tá an grúpa carbocsaile den iarmhair cistéine ceangailte le gnáthnasc peiptíde leis an glicín.

Tagairtí
 Tióil
 Peiptídí
 Frithocsaídeoirí
 Néaratharchuradóirí
Zolochiv

Baile in iarthar na hÚcráine é Zolochiv ( Gearmáinis : Solotschiw, Polainnis : Złoczów, Rómáinis : Zolociv) agus bhí sé mar chuid den Pholainn roimh 1945. Tá sé suite ag 147m os cionn na farraige,  in aice leis an abhainn Zolochivka, 91km ó Ghorodok, 63km ar shiúl ó Lviv, 87km ó Bhuchach agus 406km ó Chív, príomhchathair na tíre .  Taifeadadh an baile den chéad uair i 1424 agus fuair sé a chearta i 1523 . Tá daonra 23,900 sa chathair,  an 179ú baile is mó sa tír.

Daoine suntasacha 

 Abraham Schalit: ( 1898 - 1979 ) Seanadóir na nGiúdach.
 Weegee: ( 1899 - 1968 ) Grianghrafadóir.
 Marian Iwańciów: ( 1906 - 1971 ) Léaráidí.
 Roald Hoffmann : ( 1937 ), Ceimiceoir a bhuaigh Duais Nobel 1981 .
 Moyshe-Leyb Halpern: ( 1886 - 1932 ): Scríbhneoir.

Bailte nasctha leis 

 Schöningen

Naisc sheachtracha 

 Rialtas na Roinne 
 Rialtas Dúiche

Tagairtí 

Bailte san Úcráin
An Pholainn
Meirleach maccormicki

Éan mara mór san fhine meirleach mara  is ea meirleach maccormicki (Stercorarius maccormicki). Baisteadh é i ndiaidh an taiscéalaí agus máinlia cabhlaigh Robert McCormick, a bhailigh eiseamláir an chineáil ar dtús.

Tagairtí
 Meirligh
 Éin Antartaice
 Éin a thuairiscítear i 1893
 Tacsóin ainmnithe ag Howard Saunders
 Pol theas
John Selden (ileolaí, 1584–1654)

Ileolaí, fear léinn agus dlí-eolaí de chuid Shasana ab ea John Selden ( 16 Nollaig 1584– 30 Samhain 1654).

Saol 
Rugadh Selden i Salvington, Sussex.  Tar éis dó Ollscoil Áth na nDamh a fhágáil gan chéim, glaodh chun an Bharra as Cumann Onórach An Teampaill Laistigh air, sa bhliain 1612. Cé nach dtagadh sé i láthair na cúirte ach go hannamh, d'fhorbair Selden cleachtadh dlí mar thíolacóir agus comhairleoir dlí, agus d'éirigh go maith leis.

Is fearr aithne ar Selden mar pholaiteoir agus scoláire dlí. Cuireadh i bpríosún é mar dhuine a bhí taobh thiar d'Agóideacht 1621 (díreach mar a bhí sé maidir leis an Achainí um Chearta ina dhiaidh sin). 

Bhí Selden ina Fheisire roinnt uaire sna blianta dár gcionn (1624-25, 1626, 1628-40 mar bhall den Pharlaimint Fhada a toghadh sa bhliain 1640). 

Cé gur éirigh cúrsaí ní b'fhearr idir Selden agus Séarlas I i lár na 1630í, thaobhaigh sé leis an bParlaimint i rith an Chogaidh Chathartha, toisc gur cheap sé go raibh siad ní ba dhílse do bhunreacht ársa na tíre.

Fear léinn 
Mar fhear léinn, is fearr aithne ar Selden mar gheall ar an méid a rinne sé maidir le staidéar stair Shasana (go háirithe stair an bhunreachta,) dlí agus creideamh na nGiúdach agus an dlí idirnáisiúnta (thug a leabhar 'Mare Clausam' freagra ar an leabhar 'Mare Liberum' le Hugo Grotius).

The Selden Society 
D'ainmníodh The Selden Society as, ag am a bhunaithe sa bhliain 1887; is cumann léinn agus foilsitheoir é, a dhíríonn ar stair dlí Shasana.

D'fhoilsigh The Selden Society imleabhar amháin a bhaineann le dlí na hÉireann. Chuir an Dochtúir Andrew Lyall in eagar é (Irish Exchequer Reports 1716 - 1734, Selden Society vol. 125, 2008).

Féach freisin 

 Oilibhéar Cromail
 Cogadh Cathartha Shasana

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1584
Básanna i 1654
Alumni Ollscoil Oxford
Críostaithe
Dlíodóirí Shasana
Fir
Polaiteoirí na Ríochta Aontaithe (gan Tuaisceart na hÉireann)
Saineolaithe dlí
Scoláirí
Scríbhneoirí Sasanacha
Baineannach

Is é an baineannach (siombail: ♀) gnéas an orgánaigh a tháirgeannna na hubháin móra neamhghluaiste (ubhchealla), an cineál gaiméite (cill ghnéis) a chomhtháthaíonn leis an ngaiméit fhireann le linn atáirgthe gnéasaigh.

Tagairtí
Gnéas
 
 Mná
Braunau am Inn

Is sráidbhaile i dtuaisceart na hOstaire é  Braunau am Inn . Taifeadadh an baile den chéad uair sa bhliain 810 agus ainmníodh é mar bhaile i 1260, rud a chiallaíonn go bhfuil sé ar cheann de na cathracha is sine san Ostair. Tá sé suite ri taobh na habhann 'Inn', gar don teorainn leis an nGearmáin, sa cheantar ( Gearmáinis : Bezirk) Braunau am Inn féin, sa réigiún ( Gearmáinis:Land) Oberösterreich, san réigiún  ( Gearmáinis :Region) Innviertel . Fií roimh1779, ba chathair Bhavárach é. Tá sé suite ag 352m os cionn leibhéal na farraige, 225km ó Ghraz, 247km ó Vín, príomhchathair na tíre agus 52km ó Salzburg .  Tá daonra de 16,182 sa chathair. 

I

Daoine Cáiliúla 

 Adolf Hitler : ( 1889 - 1945 ).
 Ernst Kaltenbrunner: ( 1903 - 1946 ).

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 Rialtas Dúiche
 Rialtas na Roinne
An Eoraip
An Ostair
Declaratio Arbroathis

Is é Declaratio Arbroathis (Gaeilge: Gairm Obar Bhrothaig) an t-ainm a thugtar de ghnáth ar litir, dar dáta 6 Aibreán 1320 ag Obar Bhrothaig, a bhí scríofa ag barúin na hAlban. agus dírithe chuig an bPápa Eoin XXII  .  Is éard a bhí sa litir ná aisfhreagra an Rí Robert I  ar a choinnealbhá as neamhshuim a dhéanamh d’éileamh an phápa sa bhliain 1317 ar shos cogaidh a chur i bhfeidhm le linn Chéad Chogadh Saoirse na hAlban.  Dhearbhaigh an litir ársaíocht neamhspleáchais Ríocht na hAlban, ag séanadh iarrachtaí Shasana í a chur faoi smacht.

Naisc sheachtracha
Gairm Obar Bhrothaig. https://www.nrscotland.gov.uk/files/research/NRS_DoA_Gaelic_booklet_700_Spreads_WEB.pdf 
British Library. Robert Bruce and the Declaration of Arbroath 1385. https://www.bl.uk/learning/timeline/item99891.html

Tagairtí
Stair na hAlban
Ailt le téacs sa Laidin
Bob Dole

Ba pholaiteoir agus aturnae Meiriceánach é Robert Joseph Dole (22 Iúil 1923 - 5 Nollaig 2021) a rinne ionadaíocht do Kansas i Seanad na Stát Aontaithe ó 1969 go 1996. 

Bhí sé ina Cheannaire Poblachtach ar Sheanad na Stát Aontaithe le linn na 11 bliana deiridh dá thréimhse oifige, lena n-áirítear trí bliana neamh-chomhleanúnacha mar Cheannaire an Tromlaigh sa Seanad. 
Roimh a 27 bliain sa Seanad, d’fhóin sé i dTeach Ionadaithe na Stát Aontaithe ó 1961 go 1969. 

Ba é Dole ainmní uachtaránachta na Poblachta i dtoghchán 1996 agus ainmní leasuachtaráin i dtoghchán 1976.

Féach freisin 

 Seanad na Stát Aontaithe 
 Páirtí Poblachtach

Tagairtí

Básanna in 2021
Daoine a rugadh i 1923
Dlíodóirí Mheiriceá
Aturnaetha
Polaiteoirí na Stát Aontaithe
Eugene Parker

Ba réaltfhisiceolaí gréine Meiriceánach é Eugene Newman Parker (10 Meitheamh, 1927—15 Márta, 2022) a d’fhorbair - i lár na 1950idí - teoiric na gaoithe gréine forshonaí agus a thuar cruth na bíse Parker den réimse maighnéadach gréine sa Chóras Gréine seachtrach . Sa bhliain 1987, mhol Parker go bhféadfadh an ghrianchoróin  a théamh le “nanabhladhmanna ” beaga bídeacha, mionghníomhairí geala cosúil le grianbhladhmanna a tharlódh ar fud dhromchla na Gréine.

Cailleadh é ar 15 Márta 2022.

Leabhair 
 Cosmical Magnetic Fields: Their Origin and their Activity, 1979, Oxford University Press. .
 Spontaneous Current Sheets in Magnetic Fields: With Applications to Stellar X-rays, 1994, Oxford University Press. .
 Conversations on Electric and Magnetic Fields in the Cosmos, 2007, Princeton University Press. .

Tagairtí

Básanna in 2022
Réalteolaithe Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1927
Sgalpaigh na Hearadh

Is oileán amach ó chósta na Hearadh é an Sgalpaigh. (Béarla: Scalpay) Is é Beinn Sgorabhaig an pointe is airde ar an oileán. 

Bhí an t-oileán ceangailte leis na Hearadh le droichead sa bhliain 1997.  Chosain an droichead £ 6.4 milliún. Ba í Kirsty Moireasdan, 103 bliain d’aois, an chéad duine a thrasnaigh an droichead. 

Tógadh an chéad teach solais sna hOileáin Thiar an Sgalpaigh, ar an leithinis Eilean Glas, sa bhliain 1789 .

Daoine Cáiliúla 
 Anna Campbell, file
 Christina Morrison, Hymnwriter 
 Morag Macleod, taighdeoir 
 James MacLeod, scríbhneoir
 Seonaidh Fhionnlaigh 'an' ic Alasdair, file

Tagairtí 
 Oileáin amach ó Leòdhas agus na Hearadh
 Na Hearadh
Comhairle nan Eilean Siar
Oileáin na hAlban
Lagopus

Is géineas beag éan é Lagopus sa fhofhine cearca fraoigh ar a dtugtar tarmachan go coitianta . Tá trí speiceas beo sa ghéineas seo, le go leor fospeiceas taifeadta, iad go léir ina gcónaí i dtundra nó i gceantair fhuar ardtailte.

Tacsanomaíocht agus sanasaíocht 
Chuir an zó-eolaí Francach Mathurin Jacques Brisson an ghéineas Lagopus isteach in aithne sa bhliain 1760,  agus an chearc shailí ( Lagopus lagopus ) mar an speicis de chineál .   Faightear an t-ainm ghéineas Lagopus ó  na Sean-Ghréige (  ), rud a chiallaíonn " giorria ", +  (  ), "cos", ag tagairt do na cosa cleiteacha agus na ladhracha atá tipiciúil den ghrúpa fuar-oiriúnaithe seo (mar an an giorria Meiriceánach ). Bhí na buafhocail shonracha muta agus leucura ar feadh i bhfad mutp litrigh go mícheart mar mutus agus leucurus, sa tuairim mhícheart go seasann deireadh an fhocail Lagopus i gcomhair  na hinsce firinscní . Mar sin féin, mar théarma na Sean-Ghréigis  is inscne baininscneach í, agus caithfidh an buafhocal ar leith aontú leis sin, tá muta agus leucura baininscneach agus ceart. 

Tagann an t-ainm Béarla ptarmigan ó ainm i nGaeilge na hAlban don éan, , nach fios cén bunús atá leis. Cuireadh an p- leis mar gheall ar an tuairim mhícheart gur ón nGréigis a tháinig an focal, amhail is dá mbeadh baint ag an bhfocal leis an bhfocal Gréigise  ( pterón ), 'sciathán'.

Tagairtí
Gadaíocht sonraí

Is feiniméan atá ag fás é gadaíocht sonraí de bharr riarthóirí córais agus oibrithe oifige go príomha le rochtain ar theicneolaíocht mar fhreastalaithe bunachar sonraí, ríomhairí deisce agus liosta méadaitheach de ghléasanna láimhe atá in ann faisnéis dhigiteach a stóráil, mar shampla flaistiomántáin USB, iPodanna agus fiú ceamaraí digiteacha . Ós rud é go gcaitheann fostaithe go leor ama go minic ag forbairt teagmhálacha, faisnéis rúnda agus faoi chóipcheart don chuideachta a n-oibríonn siad dó, b’fhéidir go mbraitheann siad go bhfuil ceart éigin acu ar an bhfaisnéis agus go bhfuil claonadh acu cuid di a chóipeáil agus / nó a scriosadh nuair a fhágann siad an cuideachta, nó mí-úsáid a bhaint aisti agus iad fós i bhfostaíocht. Is féidir le coirpigh agus eagraíochtaí coiriúla faisnéis a dhíol agus a cheannach agus ansin a úsáid.  Mar mhalairt air sin, féadfaidh fostaí drochúsáida a  roghnú, mar shampla rochtain iontaofa a fháil ar fhaisnéis agus leas a bhaint aisti  d’aon ghnó chun mí -iompar an fhostóra a nochtadh. Ó thaobh an sochaí de, is féidir gníomh den sórt sin maidir le sceithireacht a fheiceáil mar rud dearfach

Samplaí de ghoid sonraí

Féach freisin 
 Deep Throat, Mark Felt agus scannal Watergate
 Páipéir Pheinteagáin
 Edward Snowden
 Mordechai Vanunu
 WikiLeaks

Naisc sheachtracha
Fíneáil breis £183m euro le gearradh ar an British Airways maidir le sárú sonraí.https://www.rte.ie/news/nuacht/2019/0708/1060795-fineail-l183m-le-gearradh-ar-british-airways-faoi-saru-sonrai/
USBs' Giant Sucking Sound
Readers Weigh In: Is the IPod a Threat or a Scapegoat?

Tagairtí
 Slándáil sonraí
 Goid
 Dlíthe sonraí
Aontas (tacartheoiric)

Sa thacartheoiric, is éard is an t-aontas (arna sonrú faoi ∪) de bhailiúchán de thacair ná an  tsraith ar fad d'eilimintí sa bhailiúchán.  Tá sé ar cheann de na hoibríochtaí bunúsacha trínar féidir tacair a chomhcheangal agus a bheith bainteach lena chéile. Tagraíonn aontas nialasach d’aontas de a náid (0) tacar agus tá sé, de réir sainmhínithe, cothrom leis an tacar folamh.

Chun míniú a fháil ar na siombailí a úsáidtear san alt seo, féach tábla na siombailí matamaitice .

Tagairtí 

Matamaitic
Ráca (uirlis)

Uirlis ghairdín nó feirme is ea ráca, a bhfuil lámh fhada uirthi agus fiacla trasna amuigh ann chun duilleoga nó féar a bhailiú, nó chun cré a réiteach.

Féach freisin 

 Uirlisí

Tagairtí 

Uirlisí
Garraíodóireacht
Brynrefail, Gwynedd

Is sráidbhaile i dtuaisceart Gwynedd  é   , gar do shráidbhaile níos mó Llanberis. Tá sé díreach in aice le mórbhealach an A4244 gar do cheann thuaidh Llyn Padarn, áit a bhfágann Abhainn Rhythallt an loch.

Sráidbhaile i dtuaisceart Gwynedd is ea Brynrefail (fuaimniú), gar do shráidbhaile mór Llanberis. Tá sé díreach in aice le mórbhealach an A4244 gar do cheann thuaidh an locha Llyn Padarn, áit a bhfágann an abhainn  Afon Rhythalltan loch.

Déanann Siân Gwenllian (Plaid Cymru) ionadaíocht ar an gceantar seo i bParlaimint na Breataine Bige (Senedd Cymru)agus is é Hywel Williams (Plaid Cymru) an Feisire Parlaiminte.   

Tógadh an sráidbhaile sa 19ú haois mar shráidbhaile na gcairéalaithe. Chuaigh an t-iarnród príobháideach a iompraíonn scláta ón cairéal Chwarel Dinorwig go dtí an calafort thar Brynrefail. Tá bunscoil agus oifig poist ann. Ba é seo suíomh bunaidh  na scoile Ysgol Brynrefail, ach athlonnaíodh é go sráidbhaile Llanrug in aice láimhe.

Naisc sheachtracha
 Grianghraif den cheantar

Tagairtí
 Sráidbhailte i nGwynedd
Moelfre, Ynys Môn

Féach freisin Moelfre (idirdhealú) .

Is sráidbhaile agus pobal é   ar chósta thoir Ynys Môn. Luíonn sé thart ar leath bealaigh ar an bhóthar idir Benllech agus Amlwch. Ba í an iascaireacht príomhshlí bheatha na n-áitritheoirí roimhe seo, ach is sráidbhaile saoire coitianta é anois. Is féidir an t-ainm Moelfre a rianú siar go Leabhar Bhreithiúnais na Breataine Bige sa bhliain 1306. Tá cuan beag ann, agus ní fada ón sráidbhaile tá oileán beag, Ynys Moelfre . Is féidir teacht ar an chosán cósta "Llwybr Arfordirol Ynys Môn" tríd an sráidbhaile. Tá 1,064 duine ina gcónaí i Moelfre de réir daonáireamh 2011. Tionóltar oícheanta ceoil i Moelfre áit a dtagann gach duine síos go dtí an trá chun damhsa agus canadh. Tá gníomhaíochtaí cosúil le péinteáil aghaidheanna agus boilgeoga a séideadh ar fáil freisin. Tá roinnt caiféanna i Moelfre ar nós Ans Pantry agus teach tábhairne an Kimmel Arms.

Tagairtí

Naisc sheachtracha
Grianghraif den cheantar
Categori: Pobail Ynys Môn
 
Categori: Pentrefi Ynys Môn
Taispeántas corntha

Maidir le margaíocht, tugtar taispeáint corntha ar chineál póstaeir a iompraítear corntha, agus á thaispeáint sa spás ina ndéantar an fhógraíocht nó an gníomh faisnéise.

Is éard atá sa rolla ná struchtúr alúmanaim le sprionga istigh ann a fhágann go bhfuil an rolla grafach istigh ann. Nuair a osclaítear an póstaer amach, socraítear é trí chrochadóir miotail agus daingnítear an bonn le cosa. Ar an mbealach seo is féidir é a iompar go héasca agus go sábháilte ionas gur féidir é a úsáid ar ócáidí éagsúla.

Tá múnlaí éagsúla díobh ar an margadh a chuimsíonn  taispeántais bheaga gur féidir a chur ar deasca go cinn níos mó a úsáidtear go minic i seastáin nó in imeachtaí. Ligeann roinnt múnlaí freisin duit grafaicí a athrú i gceann cúpla soicind.

Tagairtí

 Meáin fógraíochta
Happy Tree Friends

Sraith beoite coitianta ar líne is ea Happy Tree Friends (gaelige: Cairde crann sona) cruthaithe ag Mondo Media. Léirigh sé eachtraí brúidiúla agus macabare ainmhithe gleoite anthropomorfach.

Carachtair 
Tá os cionn 20 carachtar san iomlán sa tsraith seo cosúil le Cuddles, Giggles, Flippy, Flaky, Pop, Cub, Disco Bear, Lifty, Shifty, Cro-Marmot, Handy, Lumpy, Mime, The Mole, Nutty, Petunia, Russell, Sniffles, Splendid, Toothy, Lammy agus Mr. Pickles.

Cartúin
Cláir Ghrinn
Idirlíon
Speictream infheicthe

Is éard is speictream infheicthe  nó speictream solais ná gach a fheicimid sa speictream leictreamaighnéadach infheicthe, nó gach réad monacrómatach i solas infheicthe.  Ní féidir le duine ar bith a rá cad iad foircinn na  dtonnfhad a fheicimid: is é go laghdaíonn íogaireacht na súl de réir a chéile thar na blianta, agus tá gach duine difriúil freisin.   Dúirt an Coimisiún Idirnáisiúnta um Soilsiú go mbeadh radharc na súl an lucht féachana idir tonnfhaid i bhfolas go thart ar 380 nanaiméadar (nm), atá le feiceáil mar corcra, agus 780 nm, le feiceáil mar dhearg. Is í an speictream infheicthe an chuid is mó den fhuinneog radharcach - sraith tonnfhad ar féidir an atmaisféar iad a ionsú go héasca. Is é seo an réigiún den speictream leictreamaighnéadach ina bhfuil soilsiú gréine ag a leibhéal is airde chumhachta ar dhromchla an domhain. Déanann tonnfhaid níos giorra ná 380 nm damáiste do struchtúr móilíní orgánacha, cé go n -ionsúnn uisce - an dúil is coitianta ar domhan - iad siúd atá níos faide ná 720 nm3.

Idirghníomhaíocht an tSolais

Naisc sheachtracha 

 Fizikai Szemle Honlap
 Stjörnufræði

Tagairtí
Ruth Baumgarte

Ealaíontóir baineann Gearmánach ab ea Ruth Baumgarte ( 27 Meitheamh 1923 - 7 Feabhra 2013). 

Rugadh í i gCoburg agus chaith sí an chuid is mó dá saol mar shaoránach Gearmánach.

Fuair sí bás i mBielefeld .

Onóracha

Roinnt ealaíontóirí eile den tréimhse chéanna

Féach freisin 

 Ealaíontóir
 Liosta ealaíon agus ceardaíochta
 Liosta de na mná i Beathaisnéis na Breataine Bige

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 Suíomh Gréasáin Biography.com

Básanna in 2013
Daoine a rugadh i 1923
Ionsaí mianach, Dún Geanainn (1979)

Maraíodh ceathrar saighdiúir (William Beck (23), Keith Richards (22),Simon Evans (19) agus Allan Ayrton (21)) nuair a phléasc mianach talún ollmhór taobh amuigh de Dhún Geanainn (Dungannon), Contae Thír Eoghain ar 16 Nollaig 1979. Phléasc an buama seiftithe cois bóthair ar an mbóthar chuig Baile Uí Dhálaigh (Ballygawley).

Maraíodh saighdiúir Briotanach eile (Peter Grundy, 12) i bhFoirceal ar an lá céanna. Agus lámhachadh iarbhall UDR chomh maith (James Fowler (40)).

Cúlra 
Bhí an foréigean ag dul in olcas go mór ag an am agus Thatcher i gcumhacht

Féach freisin 

 Luíochán an Phointe (1979)

Tagairtí 

1979
Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí
Contae Thír Eoghain
Blàr mac Faoilteach

Tá Blàr mac Faoilteach ina shráidbhaile crochtóireacht i Loch Abar, ar an sean-bhóthar míleata idir An Gearasdan agus Ceann Loch Leamhain.

San 18ú haois bhí daonra de 800 ag fanacht ann, ach mar a tharla sa Ghaeltacht, tá sé seo laghdaithe go beagnach 50duine inniu.

Baineadh úsáid as an sruthán, Cìoch Innis (nó Cìochnis) a shníonn gar don sráidbhaile, mar fhoinse na cumhachta hidrileictreacha don chéad soilsiú sráide leictreach in Albain, ar phíomhshráid an Ghearasdain, Albain.

Bhí clú ar Bhlàr Mac Faoilteach go háitiúil mar cheann de na háiteanna deireanacha chun na Seanbhliana Úire sa Ghaeltachta a cheiliúradh ar 12 Eanáir go dtí na 1950í .
Ceantair a bhfuil cónaí ann in Albain
Ardeaglais Naomh Eugene

Is ardeaglais suite i gContae Dhoire í Ardeaglais Naomh Eugene.

Contae Dhoire
Ardeaglaisí Caitliceacha Rómhánacha in Éirinn
Ardeaglais Naomh Phádraig, Baile Átha Cliath

Is ardeaglais i mBaile Átha Cliath í Ardeaglais Naomh Phádraig, Baile Átha Cliath. Ardeaglais náisiúnta Eaglais na hÉireann atá inti.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Ardeaglaisí Anglacánacha in Éirinn
Foirgnimh i mBaile Átha Cliath