joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Trasfhoirmeoir

Séard atá i gceist le trasfhoirmeoir nó claochladán ná gléas leictreach a aistríonn fuinneamh idir dhá chiorcad nó níos mó trí mheán ionduchtú leictreamaighnéadach.

Gléas fíorthábhachtach i gcórais srutha ailtéarnaigh (SA) is ea trasfhoirmeoir. Nuair a shreabhann sruth ailtéarnach i gcorna, gintear réimse ailtéarnach maighnéadach i dtimpeallacht an chorna sin. Má chuirtear corna eile sa timpeallacht, tagann an dara corna faoi thionchar an réimse athraithigh, agus ionduchtaítear voltas ann. Is féidir an ceangal idir an voltas V1 a chuirtear i bhfeidhm ar an gcéad chorna (an corna príomhúil) le n1 imchastaí is an voltas V2 a ionduchtaítear sa dara corna (an corna tánaisteach) le n2 imchastaí a scríobh mar V1/V2 = n1/n2. Cóimheas na n-imchastaí is ea an cóimheas n1/n2. Trasfhoirmeoir atá sa chóras seo. De ghnáth méadaítear an réimse a thrasnaíonn an corna tánaisteach le croíleacán bogiarainn a chur i gcroílár an dá chorna. Cuimsíonn an croíleacán seo formhór an fhloisc mhaighnéadaigh a ghineann an corna príomhúil, agus stiúrann tríd an gcorna tánaisteach é. Nuair is mó n2 ná n1, is mó V2 ná V1 agus tugtar trasfhoirmeoir uaschéimneach air. Is trasfhoirmeoir íoschéimneach é nuair is lú n2 ná n1 agus is lú V2 ná V1. Bíonn an sruth sa chiorcad tánaisteach níos lú ná an príomhshruth nuair is trasfhoirmeoir uaschéimneach atá i gceist. Is tábhachtach an toradh seo nuair a bhíonn an custaiméir i bhfad ón ngineadóir. De bhrí gur fada an cúrsa, tarlaionn ídiú cumhachta i bhfriotaíocht na sreinge tarchurtha agus méadaíonn an t-ídiú seo de réir cearnú an tsrutha thánaistigh. Má laghdaítear an sruth, is mór an choigilt cumhachta dá bharr. Mar sin, is gnách do sholáthróirí leictreachais an chumhacht a tharchur ar ardvoltas — ar ardteannas, mar a deirtear — agus mar sin le sruth íseal. Gar don dineamó gineadóra, baintear úsáid as trasfhoirmeoir uaschéimneach chun an voltas a ardú go luach ard mar 11 kV nó fiú 220 kV. Tarchuirtear an chumhacht ar feadh na sreinge fada go dtí an custaiméar ar ardvoltas agus le luach íseal srutha. Ansin, gar d'áitreabh an chustaiméara, laghdaítear an voltas le trasfhoirmeoir íoschéimneach, roimh an gcumhacht a sholáthar ag 220 V.

Cumhacht
Fuinneamh
Leictreachas
Trasghéineach

Aidiacht chun cur síos ar orgánach saorga ina bhfuil cóipeanna breise DNA ón ngné chéanna nó DNA coimhthíoch ó ghné eile neamhghaolta. Déantar a leithéid sa tsaotharlann trí DNA a chur isteach i siogóit nó cealla ar bhealaí éagsúla, agus ansin ligean dóibh forbairt go normálta. Is plandaí trasghéineacha iad barra a mionathraíodh go géiniteach. Na muca a forbraíodh i gcomhair trasphlandú croí do dhaoine, is trasghéineach iad maidir le próitéiní daonna ar leith.
Trasghnéasach

Duine a d'athraigh a (h)iompar, a c(h)uma fhisiciúil, is a c(h)olainn (trí mháinliacht, nó hormóin a ionghabháil) chuig na tréithe sin a bhaineann leis an ngnéas eile. Foirm athrú inscne is ea an t-athrú seo, a dhéanann duine le hanatomaíocht normálta a thuigeann go bhfuil sé/sí normálta go fisiciúil, ach ar mian leis/léi athrú don ghnéas eile.

Cheap Magnus Hirschfeld an focal transsexualismus sa Ghearmáinis in 1923 (agus David Oliver Cauldwell transsexual i mBéarla in 1949). 

Bhí an céad obráid trasghnéasach in 1930 sa Ghearmáin, le Magnus Hirschfeld i mbun. 

Is iad Lili Elbe, Christine Jorgensen, Lou Sullivan, Sandy Stone, Patrick Califia, Susan Stryker, Kate Bornstein, S. Bear Bergman, Buck Angel, Janet Mock, Laverne Cox, Caitlyn Jenner, agus Jonathan Rachel Clynch daoine trasghnéasach cáiliúla

Féach ar 
 Léinn trasinscnigh
 Genderqueer
 LADT

Trasghnéasachas
Socheolaíocht
Trasnaíocht

Feiniméan a tharlaíonn san fhisic nuair a théann dhá thonn den mhinicíocht chéanna, nó minicíochtaí an-ghar dá chéile, trí phointe ag an am céanna. Forshuíonn an dá thonn ar a chéile, agus is ionann a dtarlaíonn is suimiú an dá thonn ag gach meandar. Braitheann an patrún trasnaíochta ar phais choibhneasta na dtonnta. Iarmhairtí trasnaíochta is ea béimeanna san fhuaim agus díraonadh san fhuaim is an solas. Chun trasnaíocht a bhrath le solas, is gá solas ar dhath amháin (tonnfhad amháin) ó fhoinse amháin a chur trí dhá scoiltín chomhthreomhara i mbac teimhneach, agus an dá chuid a thagann trí na scoiltíní a chaitheamh ar scáileán. Feictear frainsí comhthreomhara dorcha is geala ar an scáileán, ag léiriú trasnaíochta cuidithí (frainse geal) mar a mbíonn an dá thonn ón dá scoiltín i bpas le chéile, agus trasnaíocht mhillteach (frainsí dorcha) mar a mbíonn an dá thonn leath-thonnfhad as comhphas. Rinne an fisiceoir  Sasanach Thomas Young an turgnamh seo den chéad uair i 1801, léiriú cumasach ar nádúr tonnach an tsolais.
Trasnaíocht bhreac

Teicníocht a úsáidtear i réalteolaíocht optúil is infridhearg chun íomhánna ardghéire a tháirgeadh. Déanann sí an-chuid nochtaí gearra a phróiseáil ar bhealach a bhaineann amach iarmhairtí mionghluaiseachtaí neamhrialta (glioscarnach) de bharr suaiteachta san atmaisféar.
Trasnamhéadar

Feiste atá bunaithe ar mhonatóiriú an phatrún trasnaíochta a dhéanann dhá léas thonnacha solais as foinse solais amháin. Má tharlaíonn athruithe i léas amháin, mar shampla ag taisteal trí ghás ar leith, tarlaíonn athruithe sa phatrún trasnaíochta. Baintear feidhm as an bhfeiniméan seo i staidéar sreabhadh gás, tolláin gaoithe, is plasmafhisic. Is saghas trasnamhéadair an léasarghíreascóp fáinne. Tá brathadóirí tonn imtharraingthe ann atá bunaithe ar thrasnamhéadair atá in ann díláithrithe chomh beag le 10-18 m a thomhas. Sna radaiteileascóip eagair, is féidir na comharthaí a ghlactar ó na miasa glactha a chur le chéile ar mhodh trasnaíochta is an taifeach a fheabhsú go mór.
Tréadaíocht

Slí bheatha feirmeoireachta ar sainiúil di tógáil tréada ainmhithe, cosúil le heallach, caoirigh, camaill, réinfhianna, gabhar nó lámaí. Coitianta go leor in aeráidí tirime sléibhtiúla, nó aeráidí an-fhuara nach bhfuil oiriúnach le haghaidh talmhaíochta. Tá grúpaí ann a dhéanann an dá shaghas feirmeoireachta. Is daoine fáin cuid mhaith de na treibheanna tréadacha, a thaistealaíonn chun talamh mhaith féaraigh a aimsiú. Agus iad ag taisteal úsáideann siad ainmhithe chun earraí a iompar. D'éirigh cuid acu ina dtrádálaithe fadtriallacha tábhachtacha. Le linn tréimhse an choilíneachais, cuireadh bac suntasach ar imirce na ndaoine tréadacha i dtíortha áirithe. Uaireanta leathnaigh talmhaíocht isteach ar chimíneacht na tréadaíochta (mar a tharla in Uganda is réigiún na Másaíoch in oirthear na hAfraice) agus d'fhulaing na tréadaithe gortaí marfacha, is fulaingíonn fós.
Treapánadh

Ceann de na hobráidí máinliachta is luaithe, dronuilleog nó diosca cnáimhe a bhaint ó bhoghta na blaoisce chun an brú san inchinn de bharr briseadh na blaoisce a mhaolú. Cásanna réamhstairiúla ar eolas ón Eoraip, Meiriceá Thuaidh is Theas, réigiún an Aigéin Chiúin, an Afraic is an Áise. An ionstraim a d'úsáidtí, a dtugtar treifín uirthi anois, úsáidtear go coitianta fós í in obráidí néaramháinliachta.
Treasach

An tréimhse is luaithe den dá thréimhse sa ré Chéineasóch, 65-2 milliún bliain ó shin. Roinntear í i 5 chuid: pailéicéineach, eocéineach, olagaicéineach, mícéineach, agus plícéineach. Go luath sa tréimhse tharla tógáil ollmhór sléibhte (na hAlpa, na Himileithe, na hAindéis, na Creagaigh) agus rinneadh éagsúlacht mhór i measc na mamach.
Tréidliacht

Eolaíocht a phléann le galair ainmhithe, a gcóireáil is a seachaint. Baineann sí go príomha le hainmhithe ceansaithe is ainmhithe i zúnna. Bíonn cumainn tréidliachta i gcuid mhaith tíortha, agus fo-ghrúpaí chun díriú ar ainmhithe ar leith, mar shampla capaill nó ainmhithe beaga baile. Bunaíodh Cumann Domhanda Tréidliachta i 1863 le déileáil le ceisteanna idirnáisiúnta, agus ó 1958 tá an Cumann Domhanda Tréidliachta d'Ainmhithe Beaga ann.

 
Eolaíochtaí sláinte
Tréimhse iompair

An t-eatramh ó ghiniúint go breith in ainmhí beoshíolraitheach. Tarlaíonn fás is forbairt an tsutha taobh istigh den bhroinn sa tréimhse sin. De ghnáth, réasúnta tairiseach i gcás cineáil ar leith.
Tréimhse shionadach

An meánam a thógann sé ar phláinéad filleadh ar an ionad céanna i leith an Domhain ina fhithis. Maidir leis an nGealach, 29.53 lá, an t-eatramh ama idir dá ghealach úra leanúnacha.
Tréleictreach

Ábhar neamhsheoltach a n-ailíníonn nó a bpolaraíonn na móilíní ann faoi iarmhairt réimse leictrigh a chuirtear i bhfeidhm air. Tugtar tairiseach tréleictreach an ábhair ar chóimheas an luchta stóráilte ag toilleoir leis an ábhar sin idir na plátaí is an luchta stóráilte ag an toilleoir céanna le folús idir na plátaí. Bunúsach i ndéanamh toilleoirí.
Treo-aimsitheoir

Feiste a chinneann an treo a bhfuil comhartha raidió ag teacht isteach chuici, ar féidir a úsáid chun loingseoireachta (mar shampla, an compás raidió ar long is eitleán). Rothlaíonn aeróg lúibe go nglactar an comhartha is treise, agus tugann sé sin treo tarchurtha an chomhartha sin. Déantar an rud céanna ó ionad eile, agus ón dá líne a fhaigheann an loingseoir is féidir leis suíomh an stáisiún tarchuir a chinneadh. Is féidir ionad an ghlacóra a aimsiú ó chomharthaí a ghlacadh ó dhá stáisiún fhosaithe tarchuir agus an dá threo sin a chinneadh.
Treoirchód

Na treoracha bunúsacha, scríofa sa chóras heicsidheachúlach, ar féidir leis an ríomhaire iad a thuiscint agus feidhmiú dá réir. Is annamh a scríobhann ríomhchláraitheoir go díreach sa chód seo: scríobhann siad i dteanga díolama atá sainiúil don ríomhaire nó ceann de na teangacha ardleibhéil atá ar fáil.
Treorú támhúil

Córas uathoibríoch loingseoireachta a úsáidtear i ndiúracáin threoraithe, eitleáin is fo-mhuireáin a bhraitheann ar chlaonadh réada chun leanúint ar feadh líne dírí (táimhe). Braitear aon athrú i luas nó treo na feithicle, cuirtear iad seo i gcomparáid sa ríomhaire leis an ngluaiseacht is gá, agus ceartaítear an ghluaiseacht go huathoibríoch ansin.
Tréscaoilteacht

Airí maighnéadach ábhar. Cóimheas an fhloscdhlúis mhaighnéadaigh, B, san ábhar agus neart an réimse mhaighnéadaigh, H, a cuireadh i bhfeidhm air. Úsáidtear an tsiombail μ di, agus is é a haonad ná hanraí in aghaidh an mhéadair (H m-1). Mar sin, B = μ H. Tréscaoilteacht folúis, μ0 = 4 π × 10-7 H m-1, tairiseach bunúsach a thagann san áireamh an t-am ar fad sa mhaighnéadas. In ábhair pharamaighnéadacha, μ > μ0 agus an floscdhlús níos mó ná i bhfolús. In ábhair fhearómaighnéadacha, μ > > μ0 agus an floscdhlús i bhfad níos mó ná i bhfolús. In ábhair dhiamaighnéadacha, μ < μ0 agus an floscdhlús níos lú ná folús. Tá gaol bunúsach idir tréscaoilteacht mhaighnéadach folúis, μ0, agus ceadaíocht leictreach folúis, ε0, mar seo: 1/c2 = μ0 ε0 (is é c luas tairiseach forleata solais i bhfolús). 

Leictreachas
Maighnéadas
Richard Trevithick

Innealtóir is ceapadóir a rugadh in Egloshal i gCorn na Breataine ab ea Richard Trevithick (1771-1833). I 1796-1801 cheap sé carráiste gaile a rith ó Cambourne go Melindrukkya, agus i 1803 rith ó Leather Lane go Paddington i Londain.
Damba na dTrí Mhám

An damba is mó ar domhan is ea Damba na dTrí Mhám, ar abhainn Iaing-Tsí ag áit darb ainm na Trí Mhám i lár na Síne. 

Rinneadh loch timpeall 500 km ar fhad agus asáitíodh 1.2 milliún duine sa scéim, a sholáthróidh níos mó ná 8 n-oiread na cumhachta leictrí a sholáthraíonn córas iomlán na soláthróirí leictreachais in Éirinn, agus trí oiread níos mó ná damba iomráiteach an Grand Coulee sna Stáit Aontaithe. 

Maireann beagnach 8% de dhaonra an domhain i ngleann Iaing-Tsí. Chomh maith le soláthar leictreachais, tá sé i gceist go gcabhróidh an damba ollmhór leis na tuilte millteanacha a tharlaíonn go tréimhsiúil sa ghleann céanna a chosc nó a choimeád faoi smacht.

Comhshaol 
Tá an-chuid ceisteanna comhshaoil ag baint leis an scéim seo, maille le húafás asáitiú an oiread sin daoine. Clúdaíonn an damba cuid de na Trí Mhám, a bhí fíorálainn agus ina ndlúthchuid d'fhinscéalta na Síne le 3,000 bliain. Iompraíonn abhainn Iaing-Tsí os cionn 500 milliún tonna de dhríodar gach bliain. 

Seans maith go líonfar an loch ar thaobh uachtarach an damba go tapa le glár, ionas nach mbeidh sé inseolta agus nach mbeidh an oiread céanna cumhachta hidrileictrí le fáil uaidh thar na blianta.

Stair 
Moladh Damba na dTrí Mhám den chead uair i 1919, ach níor críochnaíodh go dtí 2006 é

Tagairtí 

Dambaí
Taiscumair
Triacla

Táirge a fhaightear ó mholás, a úsáidtear chun cístí is maróga a mhilsiú. Sa phróiseas scagtha, dorchaíonn an molás ón órshúlach go dtí an triacla dubh.
Triail oibiachtúil

Triail a mheasúnaítear is a mharcáiltear de réir rialacha beachta gan breith shuibiachtúil an triailteora a bheith san áireamh. Bíonn an scéim marcála bunaithe ar fhreagraí inghlactha réamhshocraithe. Go minic déanann duine eile seachas an triailteoir an mharcáil, rud a fheabhsaíonn an oibiachtúlacht.
Trialacha teilgeacha

Sa tsíceolaíocht, trialacha conspóideacha chun pearsantacht duine a mheasúnú. Cuirtear ábhar doiléir, athbhríoch nó neamhstruchtúrtha os comhair duine, agus iarrtar air cur síos ar cad a fheiceann sé. Ceaptar go léiríonn na tuairiscí seo go neamhchomhfhiosach tréithe meabhracha an duine, ach ar an drochuair, braitheann na freagraí ar fhonn an duine agus ar eachtraí a tharla dó le déanaí. Triail cháiliúil mar seo is ea teicníocht sícidiagnóise Rohrschach, ina gcuirtear 10 smál dúigh siméadrach déthaobhach os comhair duine. Tá trialacha eile ann ina gcumann duine scéalta mar gheall ar phictiúir nó a gcríochnaíonn sé abairtí.
Triantáin iomchuí

Dhá thriantán ar féidir ceann acu a fhorshuíomh ar an gceann eile. Bíonn dhá thriantán iomchuí má bhíonn gach taobh de thriantán amháin cothrom le taobh amháin den triantán eile, má bhíonn gach ceann de dhá thaobh de thriantán amháin cothrom leis an taobh comhfhreagrach den triantán eile is na huillinneacha idir na taobhanna sin cothrom freisin, má bhíonn taobh amháin i dtriantán amháin cothrom le taobh sa triantán eile is dhá uillinn i gceann acu cothrom le dhá uillinn sa cheann eile, nó má bhíonn dronuillinn sa dá thriantán, na taobhagáin cothrom is taobh amháin eile i gceann acu cothrom le taobh comhfhreagrach sa cheann eile.
Triantán (gléas ceoil)

Gléas ceoil ón seansaol, déanta anois as slat cruach i bhfoirm triantáin agus cúinne amháin fágtha oscailte. Buailtear go tréimhsiúil in am é le buailteoir gairid miotail chun fuaim ard ghlinn d'airde éiginnte a dhéanamh.
Triantánacht

Is brainse den mhatamaitic í an triantánacht a bhaineann leis na gaolta idir taobhanna is uillinneacha triantáin, bunaithe ar an bhfíoras go mbíonn dhá thriantán cosúil le chéile má bhíonn dronuillinn acu araon is uillinn amháin eile cosúil freisin. Sainmhínitear na feidhmeanna triantánúla mar choibhneasa na dtaobhanna i dtriantán dronuilleach. Is iad na feidhmeanna is coitinne, síneas (taobh urchomhaireach/taobhagán), comhshíneas (taobh cóngarach/taobhagán), agus tangant (taobh urchomhaireach/taobh cóngarach). Maidir le triantáin nach mbíonn dronuillinn iontu, is iad na torthaí is úsáidí ná an fhoirmle sínis a/sin A = b/sin B = c/sin C, agus an fhoirmle comhshínis a2 = b2 + c2 – 2 b c cos A.
Triathghás

Is iad na triathgháis an grúpa nialasach nó deireanach ar chlár peiriadach na ndúl. Tugtar gáis thámha orthu freisin. Is gáis iad go léir ag gnáth-theochtaí. Cheaptaí ar feadh i bhfad nach raibh siad in ann dul i gcomhdhúile ceimiceacha, agus is ar an ábhar seo a tugadh an aidiacht "triath-" orthu. Inniu áfach tá na ceimiceoirí in ann comhdhúile a dhéanamh a bhfuil ceann de na triathgháis is troime (an xeanón, go tipiciúil) ina chomhchuid iontu, ach tá ocsaídeoirí thar a bheith láidir de dhíth le sin a dhéanamh. Cuimsíonn an grúpa an héiliam, an neon, an t-argón, an crioptón, an xeanón, agus an radón. Tá an t-oganasan, dúil throm shaorga radaighníomhach nár sintéisíodh ach le déanaí, suite sa ghrúpa chéanna i dtábla peiriadach na ndúl, ach is deacair a rá, an triathghás é dháiríre, nó bíonn na hiarmhairtí coibhneasaíocha ag cur an chórais pheiriadaigh as a riocht ag dúile atá chomh trom sin - thairis sin tá an t-oganasan chomh éagobhsaí is nach féidir mórán a fháil amach faoina shaintréithe ceimiceacha pé scéal é. 

Is é is cúis le támhacht cheimiceach na dtriathghás ná go bhfuil ocht leictreon—ochtréad iomlán—ar an sceall leictreon is faide amuigh acu (amach ón héiliam, nach bhfuil áit ach do dhá leictreon ar an t-aon sceall leictreon amháin aige). Tá an struchtúr seo iontach cobhsaí, agus a lán dúl ceimiceach ag iarraidh an t-ochtréad a bhaint amach ina gcuid comhdhúl—rud a dtugtar riail an ochtréid air. (I gcás an neoin, níl áit ar an sceall leictreon is faide amuigh aige ach d'ocht leictreon pé scéal é.)

Baintear úsáid as na triathgháis sa teicneolaíocht, nuair a bhíonn atmaisféar támh ag teastáil—atmaisféar nach bhfuil araiciseach chun imoibriúcháin cheimicigh agus a bhfuil de chlaonadh ann maolú ar imoibriúchán na ndúl eile. Is sna lampaí is mó a fheicimid na gáis seo in úsáid—neonlampaí mar shampla.

Triathgháis
Triathmhiotail

Miotail a bhíonn neamhimoibríoch go hintreach agus nach bhfuil tugtha don chreimeadh go héasca. Is samplaí maithe ór, platanam is airgead. Tá alúmanam is cróimiam frithchreimneach de bharr an chiseal ocsaíde a fhoirmíonn ar a ndromchlaí, agus tugtar triathmhiotail fhulangacha orthu.
Tribeolaíocht

Staidéar ar na feiniméin a bhaineann le sleamhnú dromchla amháin thar dhromchla eile. Tagann frithchuimilt, bealú is caitheamh isteach sa scéal.
Tricíne

Cruinnphéist a fheidhmíonn mar sheadán i stéig bheag an duine. Tarlaíonn an t-ionfhabhtú de bharr feoil amh nó chnagbhruite a ithe, muiceoil go háirithe.
Trident

Arm balaistíoch diúractha de chuid cabhlach na Stát Aontaithe, a lainseáiltear ó fhomhuireán. Tháinig an chéad leagan, Trident C-4, i bhfeidhm i 1980 i ndiaidh diúracáin Polaris is Poseidon. Bhí an dara leagan, Trident D-5, níos mó, agus tháinig i bhfeidhm i 1989. Chuir cabhlach na Breataine i bhfeidhm é i lár na 1990idí. Tá raon 11,000 km ag an leagan seo, agus iompraíonn ceann amháin 14 feithicil scartha buamála, gach ceann indírithe go neamhspleách ar a chéile. Tá córas treoraíochta támhúla réaltaí ar an bpríomhdhiúracán is na fo-dhiúracáin, ionas go bhfuil sé chomh cruinn le diúracáin a lainseáiltear ón talamh, bíodh is go lainseáiltear é ó fhomhuireán faoin bhfarraige is é faoi ghluaiseacht. 

Diúracáin
Trífhosfáit adanóisín

Móilín ardfhuinnimh a dhéantar as an imoibriú idir adainín, riobós is aigéad trífhosfarach is ea trífhosfáit adanóisín (ATP). Comhdhúil bhunúsach i stóráil fuinnimh i gcealla plandaí is ainmhithe. Stóráiltear an fuinneamh ann nuair a shintéisítear é as défhosfáit adanóisín (ADP), agus fuasclaítear é nuair a chuirtear an t-imoibriú sa treo eile.
Tríghlicríd

Príomhchomhdhúil cheimiceach a fhaightear i saill chothaitheach agus stórais sna fíocháin saille sa cholainn. Bíonn móilín gliosróil, C3H8O3, cónasctha le 3 aigéad sailleach, den chuid is mó ina slabhra d'fhad 14-20.
Tríliopaít

Artrapód bunúsach muirí atá imithe in éag is a fhaightear iontaisithe. Bíonn 3 eitre shainiúil ar feadh a cholainne a thugann an cruth tríliopach dó. Faightear an iliomad saghas go forleathan ón tréimhse Chaimbriach (600 milliún bliain ó shin) síos go dtí an tréimhse Pheirmeach (timpeall 230 milliún bliain ó shin). Fad mion suas go dtí 1 m acu. D'áitrigh sí grinneall na farraige den chuid is mó, ach ba phlanctóin iad ar snámh san uisce cuid acu.
Trínítreatolúéin

Is ardphléascach é trínítreatolúéin (TNT, C7H5N3O6). Déantar trí tholúéin a níotráitiú le haigéad nítreach is aigéad sulfarach é. Solad, le leáphointe 82 °C, a úsáidtear chun sliogáin is buamaí a líonadh. An t-ardphléascach míleata is éifeachtaí agus is éasca le hionramháil.
Triceamónóis

Inmhíolú scannáin mhúcasach na faighne le prótasón le lascnaidí is ea an Triceamónóis.  

Is cúis ghreannta is silte fhaighnigh é, agus is féidir é a aistriú go dtí úiréadra fir le linn teagmhála gnéasaí.

Tagairtí 

Galair agus ionfhabhtuithe gnéas-tarchurtha
Trióid

Feadán folúsach leictreonach le 3 leictreoid ann, anóid dhearfach, catóid leictreonastaithe, agus greille rialaithe laofa go diúltach i leith na catóide. Rialaíonn an trióid sreabhadh na leictreon ón gcatóid don anóid. Is féidir í a fheidhmiú mar aimplitheoir nó ascaltóir.
Triomach

Tréimhse fhada aimsire tirime, i gcomhar de ghnáth le frithchioclón bacainneach ina mbíonn an t-imghalú níos mó ná an fhrasaíocht, a chuireann tús le heasnamh fliuchrais san ithir. 

Claonadh ag réigiúin áirithe, tailte loiscneacha is leathloiscneacha go príomha, go dtarlóidh triomach iontu, agus bíonn ganntanas bia is fulaingt uafásach dhaonna ansin.

Tíreolaíocht 
Is féidir go dtarlóidh triomach i dtír ar bith má theipeann an bháisteach.

Sa tSaiheil ar imeall theas an tSahára, ní bhfuarthas i 1968-1972 ach báisteach bhliantúil a bhí 50% de mheánbháisteach 1931-1960: bhí gorta thar a bheith marfach ann. 

Áiteanna eile a bhfuil claonadh chun triomaigh iontu is ea iarthar is lár na Stát Aontaithe, codanna den Astráil is san Afraic Theas.

Tíreolaíocht
Aimsir
Téamh domhanda
Athrú aeráide
Tríopas

Ruipleog, réamhbholg athchogantaigh a úsáidtear mar bhia, an cogansach (tríopas simplí) is an mogall (tríopas cíorach). Sa bhFrainc is in Éirinn stobhtar é le hoinniúin, glasraí eile is spíosraí.
Tríphaca

Ar dtús, córas 3 bhrat eibleacht grianghrafadóireachta ar dhá nó 3 bhunscannán iompartha chun claonchló dathanna deighilte a tháirgeadh le nochtadh amháin sa cheamara. Faoi seo, tá an tríphaca iomlánaithe tar éis teacht go hiomlán ina ionad.
Tríphaca iomlánaithe

Ábhar i gcomhair grianghrafadóireachta daite, le 3 bhrat eibleachta ar an mbunscannán céanna. Tugtar monapaca air freisin. I scannán claonchló nó aisiompaithe, bíonn an brat uachtarach íogair don solas gorm, an brat láir don solas glas, agus an brat íochtarach don solas dearg. Tar éis réalta, agus é á phróiseáil, cruthaítear íomhánna daite i ngach ciseal i ndathanna atá comhlántach lena mbuníogaireachtaí.
Tríréad

Grúpa de thriúr amhránaithe nó ionstraimithe, nó dréacht ceoil i gcomhair grúpa mar sin. I dtríréad téide, bíonn veidhlín, vióla, agus dordveidhil de ghnáth. I dtríréad pianó, bíonn pianó in ionad an vióla. I measc na gcumadóirí cáiliúla, scríobh Haydn, Mozart is Beethoven dréachta ceoil mar seo.
Tríréim

Rámhlong chogaidh Mheánmhara de bhunús Gréagach, a mbíodh 3 shraith maidí rámha aici. Bhíodh sí in ann 9 muirmhíle a bhaint amach. Feistithe le seol cearnach le húsáid nuair a bheadh an ghaoth fabhrach, a tosach feistithe le starr fhada láidir faoi bharr na farraige chun longa eile a shá.
Triteacál

Hibrid shaorga cruithneachta is seagail a thugann toradh is caighdeán gráinne gar dóibh siúd a bhaineann cruithneacht amach, ach i gcreasa fuara nach bhfásfadh ach seagal ann roimhe. A shaothrú ag leathnú sa Pholainn agus sa Rúis. De réir dealraimh, oiriúnaithe d'aeráid the thirim freisin. 

Talmhaíocht
Feirmeoireacht
Bia
Tritiam

Iseatóp trom hidrigine a bhfuil prótón is dhá neodrón sa núicléas aige in ionad aon phrótón amháin is ea an tritiam. Núiclíd radaighníomhach é an tritiam agus is í an leathré atá aici ná 12.3 bliain. Ní bhfaightear sa nádúr é ach ar éigean, ach cruthaítear é in imoibrithe núicléacha, ina measc imoibrithe comhleáite is buamaí núicléacha. Úsáidtear cuid mhaith i dtaighde bitheolaíoch é.

Stair

Ba iad Ernest Rutherford, Mark Oliphant agus Paul Harteck a d'aithin an tritiam an chéad uair riamh, sa bhliain 1934, agus iad ag bombardú deoitéiriam (iseatóp trom nádúrtha na hidrigine) le deoitéaróin (is é sin, le núicléis deoitéiriam). Ní raibh siad in ann tritiam a aonrú, áfach: níor éirigh an t-éacht sin ach le Luis Alvarez agus Robert Cornog cúig bliana ina dhiaidh sin, agus ba iadsan a d'aithin gur núiclíd radaighníomhach a bhí sa tritiam. Rith sé le Willard Libby go bhféadfaí úsáid a bhaint as an tritiam le haois an uisce nó an fhíona a shocrú (dátú radaiméadrach, mar a thugtar air).

Meath radaighníomhach

Tá cúpla luach éagsúla turgnamhacha socraithe do leathré an tritiam, ach is é an luach oifigiúil a thugann Institiúid Náisiúnta na gCaighdeán agus na Teicneolaíochta (NIST, saotharlann eolaíochta Roinn na Trádála sna Stáit Aontaithe) ná 4,500 ± 8 lá (12.32 ± 0.02 bliain). Nuair a thiocfaidh meath radaighníomhach ar an tritiam, is éard a gheofar ná héiliam-3 (dhá phrótón agus aon neodrón amháin), leictreon agus leictreon-fhrithneoidríonó. Mar sin, is é an cineál meath atá i gceist ná béite-mheath den chineál is coitianta. Is é an fuinneamh a scaoilfear sa phróiseas seo ná 18.6 keV. Glacann an leictreon a chuid féin den fhuinneamh seo mar fhuinneamh cinéiteach (fuinneamh gluaiseachta), 5.7 keV ar meán, agus is é an leictreon-fhrithneoidríonó a iompróidh leis an chuid eile de. De ghnáth ní féidir leis na leictreoin (na béite-cháithníní) a thagann as an tritiam ach fad sé mhilliméadar a chur díobh san aer, agus ní rachaidís tríd an tsraith is faide amach den chraiceann ach an oiread, an tsraith atá comhdhéanta as cillíní marbha. Chomh híseal is atá leibhéal an fhuinnimh i mbéite-mheath an tritiam, tá an núiclíd seo oiriúnach d'iarrachtaí le dearbhmhais an neoidríonó a thomhas (núiclíd eile a úsáidtear ar an dóigh chéanna is ea réiniam-187).

Chomh lag is a bhíonn fuinneamh radaíochta an tritiam is deacair an radaíocht a thagann as comhdhúile tritiam a aithint gan dul i dtuilleamaí áiritheora leachtaigh dhrithlíochtaí.

Táirgíocht

Is é an modh táirgíochta tritiam is mó a úsáidtear ná gníomhachtú litiam-6 le neodróin. Nuair a bhuailfidh neodrón núicléas de chuid iseatóp seo an litiam, is éard a gheofar ná núicléas gnáth-héiliam (héiliam-4), núicléas tritiam agus neodrón. Sórt eamhnú atá i gceist mar sin. Is féidir an tritiam seo a scaoileadh agus a idirleathadh taobh istigh den chineál ceirmeachta ar a dtugtar ceirmeacht phórúcháin, agus is cuma faoi fhuinneamh an neodróin ansin. Imoibriú eisiteirmeach é eamhnú seo an litiam, is é sin táirgeann sé fuinneamh - 4.8 MeV in aghaidh an núicléis.
Tríú Sruth

Saghas ceoil a bhfuil sé mar aidhm ag lucht a chleachtaithe stíleanna ardcheol an iarthair, an snagcheoil is ceolta eitneacha éagsúla a thabhairt le chéile. I measc na gcumadóirí a bhaineann leis tá André Hodeir (1921-), John Lewis (1920-2001) agus Günther Schuller (1925-).
Trom (crann)

Crann nó tor duillsilteach den chineál Sambucus, a fhásann 10 m ar airde. An-fhorleathan. An choirt eitreach, cosúil le corc. Na duilleoga urchomhaireach cleiteach, na duilleoigíní fiaclach. Na bláthanna bánbhuí i gcrobhaingí móra barrleata, 10-20 cm ar leithead. Na caora scothchorcra/dubh ag deireadh an tsamhraidh, agus déantar fíon is glóthach astu. Gach cuid eile den chrann nimhiúil. Sa sean-am is iomaí leigheas a dheantaí as codanna éagsúla de.

Tá Baile Átha Troim ainmnithe dó.

Crainn
Trom bosca

Speiceas mailpe le duilleoga roinnte go cleiteach i 3-5 dhuilleoigín scoite. Na bláthanna fireanna is baineanna ar chrainn dhifriúla, na bláthanna fireanna le hantair dhearga fheiceálacha. Dúchasach d'oirthear Mheiriceá Thuaidh. Crann coitianta sráide foirmeach le duilleoga ilbhreaca buí is glasa.
Trombóis

Cruthú téachtán fola taobh istigh d'fhuileadán de bharr bac codánach nó iomlán. An chéad chéim a tharlaíonn is ea cruthú na próitéine fibrin ón réamhtheachtaire intuaslagtha fibrinigin, Déanann an fibrin mogall ina mbíonn cealla dearga fola is pláitíní gafa, agus déanann sé sin dallán a chuireann stop le rith na fola. Gníomhachtaítear an t-athrú ó fhibrinigin go fibrin trí shraith einsimí, 13 fachtóirí téachta is ian cailciam, a thiomáineann na himoibrithe easa ar aghaidh. Tosaíonn an próiseas casta seo le tadhall na fola le hionad damáiste don fhuileadán nó fíochán, nó le paiste artairiscléaróise. Is féidir le trombóis tarlú taobh istigh d'aon artaire nó féith sa cholainn. Tarlaíonn stróc de bharr trombóise sna hartairí ceirbreacha is ionfharchtadh míocairdiach de bharr trombóise in artairí corónacha sa chroí. Má tharlaíonn trombóis i bhféith, is féidir go mbrisfidh sí saor agus eambólas a dhéanamh. 

Haemaiteolaíocht
Trombóis
Téachtadh
Trombóis domhainfhéithe

Téachtán fola i bhféitheacha doimhne na gcos. Ní bhíonn sí marfach inti féin, ach má ghluaiseann an trombóis suas chuig an gcroí, féadfaidh sí cuid d'artaire corónach a chosc agus taom marfach croí a thosú. Féadfaidh sí dul isteach in artaire inchinne chun tús a chur le stróc. 

Féadfaidh sí dul isteach in artaire sna scamhóga chun a n-éifeacht a laghdú agus tús a chur le taom croí. 

Meastar go n-éascaíonn eitiltí fada ar eitleán an téachtadh is bun leis. Ní haon chabhair go mbíonn paisinéir fáiscthe róghar don suíochán os a chomhair amach is na cosa gan bogadh ar feadh i bhfad, go mór mór má thiteann sé ina chodladh. 

Bíonn an t-aer sa chábán tirim, rud a bhaineann uisce, mar allas is gal san anáil, as an gcolainn, a thiubhaíonn an fhuil, agus a éascaíonn an téachtadh fola freisin. Go minic ní bhíonn an gnáthchodán ocsaigine san aer céanna, agus ní maith é sin ach an oiread. 

Déanann ól alcóil an scéal níos measa fós. Is fearr má bhogann an paisinéir a chosa ó am go chéile, nó má shiúlann sé mórthimpeall an chábáin anois is arís. Cabhraíonn dáileog bheag aspairín sa ghnó cosanta seo, agus uisce úr a ól.

Tagairtí 

Neamhoird fola
An Teochrios

Reigiún aeráideach mórthimpeall an mheánchiorcail is ea An Treochris (malairt leagan:Na Trópaicí). Síneann an réigiún ó Thrópaic an Phortáin (23.5° ó thuaidh) go Trópaic an Ghabhair (23.5° ó dheas). Ag grianstad an tsamhraidh bíonn an Ghrian díreach os cionn na trópaice thuaidh, ag dul isteach faoi chomhartha stoidiacach an Phortáin. Mar an gcéanna maidir leis an trópaic theas ag grianstad an tsamhraidh ó dheas (is an gheimhridh ó thuaidh). Go ginearálta bíonn an teocht ard sa chrios seo, thar 20 °C ar an meán. Sna trópaicí taise, bíonn báisteach bhliantúil níos mó ná 2,000 mm, sa mhí is tirime chomh beag le 50 mm. Foraoisí báistí an fásra is coitinne iontu. Sna trópaicí fliucha/tirime bíonn níos mó séasúrachais ann, báisteach mheánach níos mó ná 1,000 mm sa bhliain agus thar 50 mm sa mhí ar feadh 5 mhí ar a laghad. Is é an sabhána an gnáthfhásra sna réigiúin seo.
Trópaisféar

An ciseal is ísle d'atmaisféar an Domhain, ón dromchla suas go dtí airde 8-16 km. Sa trópaisféar laghdaíonn an teocht de réir mar a mhéadaíonn an airde, síos go dtí timpeall -72 °C ar an meán idir shamhradh is gheimhreadh. Sa trópaisféar a mhairimíd agus a tharlaíonn an aimsir: báisteach, sneachta, gaotha, scairdsruthanna, stoirmeacha. Tarlaíonn meascadh ceartingearach go gasta ann agus sruthlú tapa den aer is truailliú san aer ann. De bharr an mheasctha is na haimsire seo, de ghnáth is féidir leis an trópaisféar aon truaillithe a ghlanadh amach taobh istigh de sheachtain nó mar sin.
Trópastad

An teorainn idir an trópaisféar is an strataisféar, an dá chiseal is lú d'atmaisféar an Domhain. Tarlaíonn an trópastad ag an airde a dtosaíonn an teocht, a bhí ag laghdú de réir na hairde ar dtús, ag fanacht tairiseach agus ansin ag méadú leis an airde. Is é an ciseal ózóin os a chionn is bun go príomha leis an inbhéartú teochta sa trópastad.
Trosc Murray

Iasc mór uisce úir a fhaightear in aibhneacha is locha na hAstráile. Suas le 1.8 m ar fhad, an cholainn téagartha le ceann mór is gialla láidre, dúghlas breactha le gorm. Iasc maith spóirt.
Truailliú

Cur isteach ábhar dochrach, go díreach nó go hindíreach, sa chomhshaol. Braitheann déine an truaillithe ar nádúr is méid an truailleáin, agus an láthair ina dtarlaíonn sé.  

Éiríonn leasuithe talún ina dtruailleáin nuair a úsáidtear farasbarr díobh agus a bhíonn siad tiubhaithe i rith uisce isteach i srutháin, ionas go maraítear éisc ann.  

Bíonn saghsanna éagsúla truaillithe ann, ina measc,  

truailliú an aeir (mar shampla, báisteach aigéadach, deatach san aer, sceithgháis inneall, astitim radaighníomhach), truailliú an uisce úir (mar shampla, scaoileadh eisiltigh cheimicigh nó radaighníomhaigh ó thionscail isteach in aibhneacha, rith leasuithe talún i srutháin is locha), truailliú na mara (mar shampla, doirteadh ola ó thancaeir, dumpáil ábhar plaisteach ó loingseoireacht), truailliú torainn (mar shampla, torann aerárthach is tógála), truailliú na talún (mar shampla, dumpáil ábhar tocsaineach nó baolach sa talamh), truailliú radharcach (tógáil i láthair álainn), truailliú an spáis (mar shampla, satailítí ídithe is blúirí satailíte ina mílte i bhfithisí timpeall an Domhain), agus a lán eile.

Tagairtí 

Truailliú
Truailliú ola

Go mór mór, an dochar don fharraige is an cósta de bharr doirteadh ollmhór as tancaeir ola. I 1967 scoilt an tancaer Torrey Canyon ar chósta Chorn na Breataine agus dhoirt 100,000 tonna ola sa bhfarraige. I 1978 shuigh an Amoco Cadiz ar chósta na Briotáine agus dhoirt 220,000 tonna. I 1979 phléasc an tancaer Betelgeuse i gCuan Bheanntraí: cailleadh 49 duine is doirteadh suas le 120,000 tonna ola sa chuan. I 1989 shuigh an t-olltancaer Exxon Valdez ar sceir gar do chósta Alasca agus dhoirt 45,000 tonna sa réimse luachmhar iascaireachta i gCaolas an Phrionsa Liam. Tharla doirteadh do-mheasta ollmhór i Murascaill na Peirse is Cúáit tar éis an chéad chogadh san Iaráic i 1991. I 1993 chuaigh an tancaer Braer ar na carraigeacha ar Inse Shealtainn in Albain agus dhoirt 85,000 tonna ola. Tharla an eachtra ola is measa fós i 2010 i Muir Chairib amach ó chósta New Orleans nuair a phléasc rige ola de chuid comhlacht BP ar an ngrinneall ag doimhneacht 1.5 km. Cailleadh 13 duine sa phléasc, agus meastar gur sceitheadh timpeall 500,000 tonna ola aimhe isteach sa mhuir. Bíonn na drochthorthaí ar eachtraí mar seo an-fhadtéarmach de bhrí go dtruaillíonn siad an slabhra bia chomh hiomlán sin.
Trumpa sliogáin

Seilide mór muirí a fhaightear i bhfarraigí éadoimhne thart ar sceireacha coiréil. Bíonn an sliogán banríona flúirseach i Muir Chairib: bailítear é mar bhia, agus díoltar an bhlaosc mar dheismireán.
Daniel Chee Tsui

Fisicí a rugadh i Henan na Síne is ea Daniel Chee Tsui, a rugadh ar 28 Feabhra 1939. Bhronn Ollscoil Chicago dochtúireacht air sa bhliain 1967. Tá sé ag obair ag Bell Labs in Princeton, New Jersey ón mbliain 1968 i leith. Le Robert Laughlin is Horst Störmer, bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice i 1998 as a shaothar chun iarmhairt chodánach Hall a fhionnadh sa bhliain 1982.

Nascanna seachtracha 
Dírbheathaisnéis Tsui ag suíomh an Choiste Nobel

Daoine a rugadh i 1939
Fisiceoirí Síneacha
Fisiceoirí Meiriceánacha
Daoine beo
Tua-iasc

Iasc beag, comhdhlúite go láidir, le colainn dhomhain cosúil le tua. Dhá chineál ann: an tua-iasc domhainuisce, agus an tua-iasc fionnuisce eitilte ó Mheiriceá Láir is Theas ar féidir leis fíoreitilt a dhéanamh le bualadh a n-eití móra brollaigh.
Tuairimíocht

Sa mhatamaitic, toradh a chreidtear a bheith fíor ach nach bhfuil cruthú aimsithe fós air agus a thairgtear mar dhúshlán fiúntach. De ghnáth bíonn cuid mhaith fianaise ar fáil gur féidir go bhfuil sé fíor, agus uaireanta bíonn sé fíor i gcuid mhaith cásanna ar leith. Uaireanta baineann so-chreidteacht mhaith intreach leis an gcoincheap. Uaireanta eile, aidhmeanna clár uaillmhianach taighde a bhíonn i gceist, a dtuigtear go mb'fhéidir go mbeadh mionathruithe suntasacha de dhíth chun an toradh ceart fíor a aimsiú. Ba thuairimíocht cháiliúil teoirim dheireanach Fermat, a cruthaíodh sna 1990aidí, ach is tuairimíocht cháiliúil eile hipitéis Riemann, nár aimsíodh cruthú fós uirthi.
Tuaradh

Baint an datha amach ó theicstílí, páipéar nó ábhair eile. Rinneadh go traidisiúnta ar theicstílí é trí nochtadh do sholas na Gréine go dtí an 18ú céad. Tar éis fionnadh an chlóirín ag Carl Scheele (1742-1786) i 1774 agus cumas tuartha an chlóirín ag Berthollet i 1785, rinneadh tuaradh le ceimiceáin den chuid is mó. Baineadh feidhm as méid ollmhór púdar tuartha thar na blianta gur cuireadh clóirín íon saor is fochlóirít sóidiam ina ionad sna 1920idí. Tá tuarthóirí optúla ann freisin: ní bhaineann siad seo an dath chun siúil, ach is amhlaidh a chuireann siad astaíocht fhluairiseach le bundath na teicstíle.
Tuarthóir

Glantóir a úsáidtear nuair nach féidir smál a thuaslagadh. Feidhmíonn sé ar na móilíní a chinneann dath an smáil, baineann iad chun an smál a fhágáil gan dath, ach ar an éadach fós.
Tuaslagán

Pas aonfhoirmeach, leachtach de ghnáth, ina bhfuil níos mó ná comhábhar amháin. Nuair a bhíonn barraíocht de chomhábhar amháin i láthair, tugtar an tuaslagóir air sin. Tugtar tuaslagáití ar na mionchomhábhair. Is tuaslagáin sholadacha cuid mhaith cóimhiotal ina mbíonn adaimh miotal éagsúil scaipthe go randamach ar fud struchtúr an bhunmhiotail. 

Ceimic Fhisiceach
Tuaslagóir

An phríomhchuid de thuaslagán. Go minic luaitear uisce mar thuaslagóir uilíoch, ach luaitear an téarma céanna maidir le hábhair orgánacha sho-ghalaithe, cosúil le haicéatón is aicéatáit eitile, a úsáidtear i bpéinteanna is greamacháin.

Ceimic Fhisiceach
Tuaslagthacht

An oiread d'ábhar amháin (an tuaslagáit) is féidir a thuaslagadh in ábhar eile (an tuaslagóir). Tomhaistear é mar an mais uasmhéideach nó an oiread mól den tuaslagáit a thuaslagann in aonad toirte den tuaslagóir.

Airíonna ceimiceacha
Tuiltreach

Ábhar atá fosaithe ag abhainn ach neamhtháite. Bíonn raon méide inti, ó chré trí ghlár is gaineamh go dtí gairbhéal. De ghnáth bíonn sí sraithrannaithe ina cisil de gach méid, agus páirteagail an ábhair cruinn sféarúil.
Comhairle Baile Ghlaschu

Ceantar chomhairle de chuid na hAlban an Ríocht Aontaithe is ea Comhairle Baile Ghlaschu.

Príomhbhaile 

 Glaschú

Bailte 

 Áirdan, Achadh an t-Seagail, Áth Bruic, Allt an Fhuairainn
 Baile Aindrea, Both Lobharnaig, Baile Bháillidh, Barr a' Mhullaich, Baile Úistein, Baile a' Cháirn, Baile na Drochaid, Baile Chreig, Bun a' Chroit, Baile Cruic, Am Baile Sear, Baile a' Ghobhainn, Baile MacUisdein, Brae na Partaig, Buthan Phollaig, Baile Raibeart Ruadh, Baile Nighean Sheadna, Baile Samhraidh, Bruach Chluaidh
 Cnoc Dubh, A' Challtainn, Camadh Láthaich, Cair Dhómhnaill, Cathair Mhanach, An Cárn Maol, Cárn an Teine, A' Chloch, Caisteal Mheilc, Coille Chart, Cnoc Chorcair, Coille Challtainn, Crois Mo Liubha, An Cnoc Garbh, Cnoc a' Ghobhainn, Cnoc na Caillich, Ceann a' Chnuic, Cnoc Iórdain, Ceann Ceanais, Cnoc Mhoire, Cnoc Florida, Cnoc nan Cnóthan, Cealbhainn a Tuath, Cnoc an t-Sagairt, Cnoc nan Cnóthan a Deas, Ceann a' Bhaile, Cnoc Vernon
 Dail Mheárnaig, Druim a' Chapaill, Druim Ruighe, An Dún Breac, Drochaid Chaol-Aibhne, Dail Chealbhainn
 An Eochair
 Fearann Anna, Fearann na Doire
 Gart Sgadan, Gort a' Bhaile, Glaschú Lár na Cathrach
 Hileantan
 Innis Bhán
 An Leathad Fada
 Mór-Ghlaschú
 Páirc a' Chnuic, Páirc Rígh, Páirc na Móna, Pártaig, Parkhead, Pollag, Páirc na Banríghinn, Páirc Choinein
 An Ruadh Ruigh
 Seasnag
 An Taigh Sean, Toll na Croise

Tíreolaíocht 

 Abhainn Cheilbhinn 
 Baile Phádraig
 An Chluaidh, Crois Tearain, Cnoc Ghille-Seoch, Cnoc Baile nan , Crois Naoimh Sheórsa
 Druim Ruigh, Drochaid Chaol-Aibhne
 Fearann na h-Éilde
 Sráid na Banrighinn, Sráid Earra-Ghàidheal, Sráid an Diúic

Cultur  

 Árd-Shráid
 Conservatoire Ríoghail na h-Alba, Canál Foirthe agus Cluaidh, Coille Phollaig an Iar, Cnoc an t-Sagairt & Darnlaidh
 Doire Fhuath-Mhuc
 Gailearaidh Ealaín Úr-nósach, Gailearaidh Ealain is Taig-tasgaidh Kelvingrove, Gárradh Lusan Ghlaschú
 Hileantan an Ear, Hileantan an Iar
 Ionad Taisbeanaidh
 Lúchairt a' Phobaill
 Naomh-Theanú
 Ollscoil Ghlaschú, Oilthigh Cailleannach Glaschú, Oilthigh Srath Chluaidh
 Páirc Hampden, Páirc na Banríghinn, Páirc Kelvingrove, Páirc Dúthcha Pollok, Páirc Phosail & Taigh a' Pháirc
 Port-adhair Eadar-náiseanta Ghlaschú, Port-adhair Ghlaschú Phreastabhaig, Pairéad Alexandra, Páirc Mhic Suail
 Rathad Bhuthain
 Seómraichean na Cathrach, Stéisean Sráid na Banríghinn, Sgoil Gháidhlig Ghlaschú, Stéisean Meadhan Ghlaschú, Stéisean Bhusaichean Bochanan, Sráid na Drochaid
 Talla Consairt Ríoghal Ghlaschú, Taigh-tasgaidh Taobh na h-Aibhne, Talla Chaol-Aibhne

Ceantair chomhairle na hAlban
Comhairle Baile Ghlaschu
Tuin chainte

Séis urlabhra a chruthaítear trí phatrúin shainiúla airde in abairtí. Bíonn feidhmeanna éagsúla aici, le struchtúir gramadaí a bhéimniú (ag ardú i gceisteanna, mar shampla, ag ísliú i ráitis), seasamh an chainteora a chur in iúl (mar shampla, a ghanfhiosaíocht, a chomhbhrón, a íoróin), agus a chanúint a bhéimniú.
Tuinnín eite buí

Speiceas tuinnín atá forleathan in uiscí dromchlacha na farraige trópaicí is measartha te. Suas le 2 m ar fhad, stráice órga ar feadh taobh na colainne, na heití droma is an eite thimpireach buí. Itheann sé éisc dhromchlacha, ina measc éisc eitilte is preabairí chomh maith le scuideanna is crústaigh. Iascaireacht an-trom á déanamh air.
Tuirbín

Go bunúsach, roth cothromaithe le líon maith lann ar thrasghearradh eiteoige, suite go gathach ar a fhleasc. Nuair a ritheann sreabhán go haiseach thar na lanna sin, cuireann sé sin an roth ag rothlú ar a sheafta. Is féidir an rothlú seo a úsáid chun obair fhóinteach sheachtrach a dhéanamh. Nuair is galuisce an sreabhán, tugtar tuirbín gaile ar an inneall. Le huisce mar shreabhán, is tuirbín uisce é. In eitleán turbascairde, suitear an gástuirbín ionas go bhfaightear sá chun tosaigh ó dhíbirt na sceithghás ar gcúl. In eitleán turbailiáin, tiomáineann na sceithgháis tuirbín le comhsheafta le lián, rud a fheabhsaíonn a éifeacht ag luasanna ísle thar éifeacht na scairde amháin.
Tuirmeiric

Is éard atá i gceist le Tuirmeiric ná planda ilbhliantúil atá dúchasach d'oirdheisceart an India. Tá gaol aige le sinséar is ararút oirthear na hIndia. Fásann an gas 1 m ar airde. Na bláthanna le liopaí buí, iompartha go tiubh ar spíce le brachtanna bána is bándearga. Saothraítear í i gcomhair a riosóm méith cumhra, a mheiltear chun boladh is dath ar leith a thabhairt do phúdar curaí. Táirgtear dath buí uaithi freisin. 

Spíosraí
Tuirpintín

Tom nó crann beag duillsilteach a fhásann 10 m ar airde, dúchasach do réigiún na Meánmhara is iardheisceart na hÁise. Na duilleoga leathrúil cleiteach le 3-9 duilleoigín, na bláthanna bídeach i gcleití ascallacha, na torthaí coiréalach/dearg. Tálann sé ábhar roisíneach leathleachtach a shileann as sú-adhmad cónaiféar, meascán d'ola tuirpintín is roisín. Úsáidtear mar thuaslagóir is gníomhaí triomaithe i bpéinteanna is vearnaisí é. Agus é an-íon, úsáidtear sa mhíochaine é.
Túis

Crann nó tom síorghlas a fhásann suas le 6 m ar airde, dúchasach don tSomáil. Na duilleoga cleiteach le duilleoigíní ubhchruthacha, brúite le chéile i dtreo cinn na gcraobhóg, na bláthanna bán le 5 pheiteal. Faightear roisín cumhra ó ghearrthacha sa choirt. Tugtar an t-ainm céanna ar mheascán gumaí is spíosraí a thugann boladh cumhra is í ag dó. Úsáidtear go forleathan iad araon i ndeasghnátha reiligiúnda.

Plandaí
Triúr Saoithe
Tumadóir mór

Ciaróg mhór shnasta a fhaightear i ngnáthóga uisciúla mar larbhaí is ciaróga fásta. An chiaróg fhásta suas le 38 mm ar fhad. Sáinníonn sé aer faoina chumhdaigh sciathán chun gur féidir leis análú faoin uisce. Na cosa deiridh cosúil le céaslaí. Creachadóir ar fheithidí, larbhaí, moilisc is éisc bheaga.

Feithidí
Tumadóireacht domhainfharraige

Is éard is tumadóireacht domhainfharraige ann ná dul síos go grinneall na farraige agus fanacht ann ar feadh tréimhsí réasúnta fada le haghaidh taiscéalta, tarrthála nó tógála. 

Cheap Augustus Siebe (1788-1882) an chulaith aerdhíonach tumadóireachta i 1837. I gcultacha nua-aoiseacha tumadóireachta, bíonn clogaid snáthghloine le fuinneoga radhairc, agus bróga ualaithe le haghaidh cobhsaíochta. 

Análaíonn an tumadóir aer, nó meascán ocsaigine is héiliam, a chaidéalaítear síos dó ón mbád ar an dromchla. Le cultacha armúrtha tumadóireachta, is féidir le tumadóir a bheith ag obair ar a chompord chomh domhain le 700 m agus brú an aeir timpeall gnáthbhrú an atmaisféir. 

De ghnáth oibríonn tumadóirí i bpéirí, gach duine ag faire ar a chompánach. Tá teileachumarsáid idir an bheirt faoin uisce agus leis na daoine sa bhád fíorthábhachtach. Baintear feidhm as clog tumadóireachta i gcomhair oibre fadtéarmaí faoin uisce, cosúil le cothabháil bhunstruchtúr ardán rige ola. 

Tumadóireacht
Tumadóireacht scúba

Snámh faoin uisce le cabhair gaireas glanscartha riospráide faoin uisce (uathscamhóg). Oifigeach Francach cabhlaigh, Jacques Yves Cousteau, agus innealtóir, Emil Gagnan (1900-1979), a shaothraigh an chéad cheann i 1943. Bunaíodh Cónaidhm Dhomhanda na nGníomhaíochtaí Faoi Uisce i 1959.
Tundra

Crios fásra gan chrainn ó thuaidh i dtreo an Mhoil Thuaidh ó na foraoisí (an taiga) i Meiriceá Thuaidh, an Eoraip is an Áise. Den chuid is mó, bíonn sé foleagtha le buanreo, agus is é a bhíonn sa bhfásra ná caonaigh, crotail, ilbhliantóga luibheacha, toim chranda, is féir. Bíonn an séasúr fáis an-ghairid, ach te a dhóthain chun an sneachta a leá is ciseal gníomhach an bhuanreo a choscairt. Bíonn na logáin sheascannacha a tharlaíonn ansin ina ngnáthóga an-fhabhracha do phóraithe na muiscítí.
Tungstáit iarnúil

Mianrach d'iarann is mangainéis, (Fe, Mn)WO4. An príomh-mhianrach tungstain. Faightear mar chriostail thablacha nó cnaipí donna i bpeigmeataítí is féitheacha hidriteirmeacha í.
Teagmhas Tunguska

Pléascadh an-chumasach nádúrtha, a tharla go híseal san atmaisféar os cionn na Sibéire i ngleann Tunguska, ab ea an Teagmhas Tunguska, ar an 30 Meitheamh 1908.

Scrios 
Leagadh b’fhéidir 80 milliún crainn go talamh. Leacaigh an phléasc beagnach 3,000 ciliméadar cearnach den fhoraois,  agus adhnadh dóiteáin thar achar níos mó fós, i réimse iargúlta den tSibéir. Meastar go raibh an pléascadh coibhéiseach le pléascadh buama núicléach dhá mheigeatonna, nó a bheith ar cóimhéid le 20 H-bhuama.  

Ar ámharaí an tsaoil, ní raibh duine ar bith ina chónaí in Tunguska an uair sin sa bhliain 1908 (maríódh triúr b'fhéidir).

Cúis 

Phléasc dreigít san aer is cosúil. Ní bhfuarthas aon rian de smionagar astaróidigh ann, rud a mhúsclódh an smaoineamh gur ábhair sho-ghalaithe a bhí ann.

Tuigtear anois gur imbhualadh dreigíte (nó núicléas cóiméid bhig nó astaróidigh) leis an atmaisféar a bhí ann.

Féach freisin 

 Teoiric na catastróife 
 Dreigeoideach 2030 nó astaróideach 2000 SG344
 Astaróideach

Tagairtí  

An Rúis
Dreigeoidigh
Turbard

Leathóg Eorpach atá forleathan ar ghrinnill ghaineamhacha chladaí thoir thuaidh an Atlantaigh. Suas le 1 m ar fhad, bándonn le paistí is spotaí dorcha. Itheann sé éisc bheaga den chuid is mó. An-mhaith mar iasc inite, agus gabhtar é le línte is i líonta.
Turbhior

Modh clóbhuailte inghearrtha (intaglio) ina n-inghearrtar an pláta miotail le brú díreach le bior cruach. Ba é Rembrandt an sármháistir, a chuingrigh greanadh turbheara le gnátheitseáil go minic.
Turcaid

Fosfáit hidriúil alúmanaim is copair a chumtar ar dhromchla carraige le cuid mhaith alúmanaim inti. Úsáidtear mar sheoid í. Ní minic i bhfoirm chriostalta í. A dath idir glas is gorm na spéire, ina maiseanna nó ina bhféitheacha, agus í teimhneach le breo céiriúil.
Túrmailín

Mianra coimpléascach bóraisileacáite a chuimsíonn sóidiam, cailciam, iarann, maignéisiam is miotail eile, a fhaightear i gcarraigeacha doigheartha is meiteamorfacha. Cruthaíonn sé criostail phriosmacha chrua dhlútha. Úsáidtear é i gcriostail phísileactreacha, mar ghníomhaí scríobach, agus mar sheoid.
Turraing

Téarma ginearálta ar staid shíceolaíoch imeagla nó cumha a tharlaíonn i ndiaidh taisme tobainne, tubaiste nó báis. Sa mhíochaine, is staid chliniciúil í ina mbíonn brú is imshruthú na fola róbheag chun an inchinn is na horgáin eile a choinneáil ag feidhmiú. Is féidir go dtarlóidh sí mar gheall ar chailliúint fola, caidéalú easnamhach na fola ag an gcroí, nó toilleadh na bhfuileadán a mhéadú go tobann chun gur féidir leo i bhfad níos mó fola a chuimsiú ná mar is gnách. Má tharlaíonn cur trom fola i ndiaidh tráma, is féidir go dtarlóidh turraing mar nach leor gnáthchrapadh na bhfuileadán chun an chailliúnt i dtoirt na fola a chúiteamh. Is féidir go dtarlóidh teip i gcoinneáil an bhrú fola is gá mar thoradh ar theip ghéar an chroí de bharr ionfharchtaidh mhiócairdiach. Uaireanta tarlaíonn leathadh mínormálta na bhfuileadán de bharr seipticéime, agus titeann brú na fola dá thoradh.
Turraing anaifiolachtach

Frithghníomh ailléirgeach, chomh láidir sin go bhféadfaidh duine bás a fháil uaidh is ea turraing anaifiolachtach. 

Corrábhar próitéine nó eile a itheann duine nó a fhaigheann sé trí instealladh, mar shampla, feidhmíonn sé mar antaigin. Bíonn antashubstaintí ar fud na colainne: imoibríonn an antaigin leo siúd, agus spreagann sé seo an frithghníomh. Anois is arís bíonn an frithghníomh seo an-láidir. 

Luaitear cnónna áirithe is anlann soighe, mar shampla, mar antaiginí a bhféadfaidh sé tarlú mar thoradh orthu. Ní tharlaíonn an frithghníomh céanna i ngach duine, nó ní tharlaíonn sé in aon chor in an-chuid daoine. De réir a chéile táthar ag lipéadú bianna a fhéadfaidh é seo a dhéanamh, chun rabhadh a thabhairt.

Tagairtí 

Galair riospráide
Ailléirgeolaíocht
Éigeandálaí leighis
Turtar (ríomhaireacht)

Sa ríomhaireacht, gaireas leictrimheicniúil línithe. Rialaíonn an ríomhaire a mhionghluaiseachtaí. De ghnáth bíonn an teanga chláraithe LOGO bainteach lena úsáid, i gcomhthéacs bunoideachais de ghnáth.