Martin Luther King

Gníomhaí polaitiúil as Atlanta, Georgia, Stáit Aontaithe Mheiriceá ab ea Martin Luther King, Jr. (15 Eanáir, 1929 – 4 Aibreán, 1968). Ba cheannaire an-tábhachtach é King i rith Ghluaiseacht Chearta Sibhialta Mheiriceá sna 1950í agus sna 1960í. Tá cáil air de bharr a chuid oibre ar son chearta daonna na nGormach i Stáit Aontaithe Mheiriceá.

Muintir agus cúlra 
Rugadh King in Atlanta, Georgia don Oirmhinneach Martin Luther King Sinsearach agus Alberta Williams King. Bhain sé céim amach i Socheolaíocht (Baitsiléir Ealaíon) ag Coláiste Moorehouse sa bhliain 1948. Bhí an tUachtarán Benjamin Mays, ceannaire de chuid ghluaiseacht na gcearta sibhialta, ina dhuine de mhúinteoirí King i Moorehouse. Bhain sé céim eile amach i gCliarscoil Diagachta Crozer (Baitsiléir sa Diagacht) sa bhliain 1951. 

Sa bhliain 1955 fuair sé céim dochtúireachta (Ph.D.) sa Diagacht Chórasach ó Ollscoil Bhostúin. Nuair a bhí sé ar an Ollscoil léigh sé faoi Mahatma Gandhi agus bhí sé an-tógtha lena chuid smaointe faoi feachtasaíocht shíochánta.

Phós King Coretta Scott ar 18 Meitheamh, 1953. Rinne athair King searmanas na bainise i dteach thuismitheoirí Scott i Marion, Alabama.

Bhí ceathrar clainne ag King agus Scott:
 Yolanda Denise (17 Samhain, 1955, Montgomery, Alabama)
 Martin Luther III (23 Deireadh Fómhair, 1957, Montgomery, Alabama)
 Dexter Scott (30 Eanáir, 1961, Atlanta, Georgia)
 Bernice Albertine (28 Márta, 1963, Atlanta, Georgia)

Dála a n-athar, bhí gach duine acu mar cheannairí de chuid ghluaiseacht na gcearta sibhialta. Tá tuairimí difriúla acu, áfach, ar cheisteanna éagsúla.

Cailleadh bean King, Coretta Scott, ar 30 Eanáir, 2006.

Polaitíocht

 Ar an 1 Nollaig 1955, dhiúltaigh Rosa Parks dul go cúl an bhus agus suíochán a thabhairt d’fhear den chine geal. Gabhadh í agus fuarthas ciontach as mí-iompar í, in aghaidh an dlí áitiúil. An oíche dár gcionn, chruinnigh caoga taoisigh den chine gorm le chéile chun an eachtra a phlé, agus labhair sagart anaithnid, den ainm Martin Luther King leo. Shocraigh siad baghcat a eagrú in aghaidh an chórais bus i Montgomery.  Spreag an agóid seo an mionlach go mór agus thosaigh an troid in aghaidh an chiníochais sna Stáit Aontaithe i ndáiríre.  Cuireadh Martin Luther King sa phríosún ar feadh 381 lá agus fad a bhí sé istigh sa phríosún fuair daoine dubha cead suí cibé áit a bhí siad ag iarradh ar an mbus.
 Ar an 28 Lúnasa 1963, thug Martin Luther King a óráid cáiliúil "I Have A Dream" i Washington, D.C.

7 Márta 1965ː buaileadh go fíochmhar dream a bhí ag agóidíocht ar mhaithe le ceart vótála do dhaoine dubha, ag  droichead Edmund Pettus ar U.S. Route 80, idir Selma agus Montgomery.   ‘Domhnach na Fola’ a tugadh ar an eachtra.
 Ar an 21 Márta 1965, chuir Martin Luther King tús le mórshiúl agóide eile ó Selma go Montgomery, Alabama;  87 km in iomlán ar U.S. Route 80; ar an 25 Márta, shroich an lucht agóide  Montgomery agus bhí 25,000 duine ann, a tháinig as áiteacha ar fud na tíre. 
6 Lúnasa 1965ː Shínigh an tUachtarán Lyndon Johnson an tAcht um Chearta Vótála.
 Sa bhliain 1967, scríobh sé "Christmas Sermon on Peace".
Ar an 28 Márta 1968, chuaigh Martin Luther King go dtí Memphis, Tennessee don léirsiú “Is Fear Mé” (bhí plaiceaird á n-iompar ag na léirsitheoirí, "I am a man"). Bhí drochrudaí á dtuar do King faoi áfach.  Ní raibh an Southern Christian Leadership Conference sásta nuair a d'fhill King chuig Memphis.  Bhí eagla orthu go dtiocfadh foréigean as an agóid seo. Agus nuair a d'imigh an lucht máirseála leo níos déanaí, ionsaíodh iad gan taise gan trócaire. Caitheadh daoine a fuarthas i mbun creachta (mharaigh na póilíní buachaill 16 bliain le gunna gráin.

Feallmharú
Feallmharaíodh King ar an 4 Aibreán, 1968 i Memphis, Tennessee. Bhris círéibeacha amach tar éis feallmharú Martin Luther King.

D'admhaigh James Earl Ray go raibh sé ciontach. Bhí tuairimí ciníocha ag Ray, (ba mhionchoirpeach é).  Ar an 10 Márta 1969, gearradh téarma príosúin 99 bliain ar Ray as King a fheallmharú.

Oidhreacht 
In imeacht na mblianta, tá scéalta agus conspóidí eile tagtha amach faoi shaol Martin Luther King – idir scéalta faoi radaireacht i measc ban agus a chlaonta polaitiúla. Ach níl aon amhras faoi thábhacht a bheartaíochta ar son cearta sibhialta sna Stáit Aontaithe ná níl aon amhras faoin athrú chun feabhais a chur sé ar stair na tíre sin.

Onóracha
 Bhuaigh King  Duais Nobel na Síochána sa bhliain 1964. 
 Bonn Uachtaránach na Saoirse (1977, iarbháis)
 Bhronn An tUachtarán Jimmy Carter Bonn Uachtaránach na Saoirse air sa bhliain 1977. * Bonn Óir na Comhdhála (2004, iarbháis) 

Ceiliúrtar Lá Martin Luther King timpeall an 15 Eanáir (a bhreithlá) gach bliain i SAM.

Féach freisin 

 I Have a Dream, óráid de chuid Martin Luther King (1963)

Leabharliosta 
 Stride toward freedom; the Montgomery story (1958)
 The Measure of a Man (1959)
 Strength to Love (1963)
 Why We Can't Wait (1964)
 'Where do we go from here: Chaos or community? (1967)
 The Trumpet of Conscience (1968)
 A Testament of Hope : The Essential Writings and Speeches of Martin Luther King, Jr. (1986)
 The Autobiography of Martin Luther King, Jr. (1998), ed. Clayborne Carson

Tagairtí

Daoine a rugadh i 1929
Básanna i 1968
Críostaithe
Daoine feallmharaithe
Daoine Meiriceánacha
Gníomhaithe cearta daonna
Meiriceánaigh Afracacha
Protastúnachas