joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Bongó (antalóp)

Antalóp le hadharca bíseacha atá dúchasach don Afraic mheánchiorclach. Donn le stríoca tanaí bána ingearacha, ribí righne ingearacha ar feadh an dromlaigh, dhá spota bhána ar gach leiceann, líne bhán ag ceangal na súl. Áitríonn sé foraois dhlúth de ghnáth.

Tagairtí 

Mamaigh
Bonn (roth)

Adhartán ciorclach a bhíonn greamaithe le fleasc rotha chun creathanna feithicle de bharr athruithe ar dhromchla an bhóthair a mhaolú is an t-aistear a dhéanamh compordach. Is boinn aeir an chuid is mó díobh anois, feadáin sholúbtha iontu agus iad séidthe is stalctha le haer faoi ardbhrú. I gcuid díobh bíonn feadán inmheánach. Déantar an chuid is mó de na boinn as cuingir chomhshuite de rubar, uigí (níolóin nó poileistear) is ceimiceáin eile. Cheap Robert William Thompson an bonn aeir agus fuair paitinn air i 1845. Ach lean boinn rubair sholadaigh go forleathan go dtí 1888 nuair a rinne John Boyd Dunlop boinn aeir a bhí cosúil le boinn an lae inniu, agus d'éirigh leis iad a úsáid go rathúil ar an rothar.
Bonn (matamaitic)

Sa mhatamaitic, an uimhir a bhfuil córas na n-uimhreacha bunaithe uirthi, an uimhirbhonn. Na huimhreacha i ngnáthúsáid, is uimhreacha deachúla iad, ar bhonn 10 leis an 10 siombail 0-9. Sa chóras deachúil scríobhtar gach uimhir in iolraí de chumhachtaí 10, mar seo : 547 = 5 × 102 + 4 × 101 + 7 × 100 = 54710. Baintear feidhm as uimhreacha dénártha, ar bhonn a dó le dhá shiombail 0-1, i ríomhairí.
Bonn (píosa miotail)

Píosa miotail leata, i bhfoirm ciorcail, croise nó eile, le comhartha nó inscribhinn air, a bhuailtear nó a theilgtear chun eachtra nó ócáid a chomóradh, nó mar luach saothair ar éacht i gcogadh nó éigeandáil, spórt nó eachtra chultúrtha.
Bonsaí

Teicníocht chun plandaí a chur ó fhás ina bhfanann gach cuid díobh — na gais, na duilleoga is na bláthanna—i gcomhréir. Déantar é trí na plandaí a fhás i bpotaí beaga agus na fréamhacha a bhearradh go cúramach chun an fás a theorannú. Speisialtacht Sheapánach.
Bópal

Cathair phlódaithe san India, áit ar sceith níos mó ná 30 tonna den cheimiceán nimhiúil meitilisicianáit i 1984 as monarcha Union Carbide ina ndéantaí feithidicídí. I bhfoirm gáis a bhí an t-ábhar tocsaineach seo, agus d'imoibrigh sé go fíochmhar le haon fhliuchras ar na hainniseoirí a tháinig i dteagmháil leis. Fuair níos mó ná 7,000 duine bás de bharr na tubaiste seo, leath díobh go luath ina dhiaidh. Le fada ina dhiaidh sin, níor cheap na saineolaithe go mbeadh iarmhairt an áir leath chomh huafásach is a bhí. Níor thuig siad gur féidir leis an meitilisicianáit treá go domhain sna fíocháin gan imoibriú is dochar a dhéanamh don dromchla amháin. Bhí na daoine a tháinig slán go díreach tar éis na tubaiste faoi léigear le blianta ag an iliomad galar marfach i ngach aon bhall dá gcolainn. Faoi seo táthar den tuairim gur féidir leis an tocsain seo ceangal a dhéanamh le glútaitíón, ceimiceán a chosnaíonn na scamhóga is fíocháin eile i gcoinne tocsainí, ach a d'iompair an tocsain seo go frithchosúil go domhain isteach sna fíocháin.

An India
Bór

Tonn ard ghéar taoide i gcaol atá ag cúngú is ag éirí éadomhain de réir a chéile. Tá samplaí cáiliúla i gCaol Bhriostó Shasana agus Bá Fundy ar chósta thoir Cheanada. Bíonn an bór cosúil le balla uisce, ardú an-tapa na farraige taobh thiar de is sruthanna an-tapa suas an abhainn.
Bóraihidríd

Ainian a chuimsíonn bórón is hidrigin, go príomha BH4-. Is gníomhaí tábhachtach dí-ocsaídithe bóraihidríd sóidiam, NaBH4.
Bóráin

Comhdhúile bóróin is hidrigine, arb é débhóráin, B2H6, an ceann is simplí. Comhdhúile ardfhuinnimh iad a úsáideadh mar bhreosla roicéad. Ocsaídítear iad go dtí aigéad bórach tríd an imoibriú B2H6 + 1½ O2 → 2 H3BO3. Tugtar carbóráin nó carbabóráin ar chomhdhúile ina bhfuil CH+ in ionad BH.
Gutzon Borglum

Dealbhóir a rugadh i St. Charles, Idaho ab ea John Gutzon de la Mothe Borglum (25 Márta 1867 – 6 Márta 1941). Imircigh Mhormónta ón Danmhairg ab iad a thuismitheoirí. Bhain sé cáil as a shaothair ollmhóra, cosúil leis an dealbhóireacht cuimhneacháin náisiúnta ar Shliabh Rushmore.

Daoine a rugadh i 1867
Básanna i 1941
Dealbhóirí Meiriceánacha
Timthriall Born-Haber

Is timthriall fuinnimh é timthriall Born-Haber, bunaithe ar dhlí Hess, a thaispeánann an ceangal idir fuinneamh laitíse solaid ianaigh is a theas déanmhaíochta, i dtéarmaí airíonna na n-adamh aonarach. Ainmníodh é i ndiaidh an dá eolaí Gearmánacha Max Born agus Fritz Haber, a d’fhorbair é sa bhliain 1919.  Rinne Kasimir Fajans é a fhoirmiú go neamhspleách freisin agus foilsíodh i gcomhthráth é san eagrán céanna den iris chéanna.  
Baineann an timthriall le comhdhúil ianach a fhoirmiú ó imoibriú miotail ( go minic le dúile sa Ghrúpa I nó Ghrúpa II) le halaiginí nó le dúile neamh-mhiotalacha eile mar ocsaigin.

De bhrí go bhfuil an fuinneamh iomlán a ídítear i bpróiseas ar bith neamhspleách ar an gconair a leantar sa phróiseas, is féidir aon chainníocht anaithnid sa timthriall a dhéanamh amach más eol na cainníochtaí eile.

Baintear leas as timthriall Born-Haber chun eantalpacht laitíse a ríomh, trí chomparáid a dhéanamh idir an t-athrú caighdeánach eantalpachta ar fhoirmiú chomhdhúil ianach (ó na dúile) leis an eantalpacht a theastaíonn chun iain ghásacha a dhéanamh as na dúile.

Is é is eantalpacht laitíse ann ná an t-athrú eantalpachta nuair a chomhshóitear aon mhól de chomhdhúil ianach ina n-iain ghásacha (imoibriú intéirneach).
Mar shampla; NaCl(s)→ Na+(g) + Cl–(g)

Is imoibriúchán intéirneachh é seo mar go bhfuil
fuinneamh de dhíth le fórsaí aomtha idir na hiain a shárú agus iad a dheighilt.

Tagairtí
 Ceimic sholadstaide
 Teirmiceimic
 Fritz Haber
 1916 san eolaíocht
 1916 sa Ghearmáin
 Max Born
Thyrsites atun

Spéiceas fada caol den ronnach nathartha is ea Thyrsites atun (Snúc). Tá droim dúghorm air agus bolg airgeata. D’fhéadfadh sé a bheith chomh fada le 200 cm, cé nach bhfuil mórán snúc níos faide ná 75 cm. Sa Leathsféar Deisceartach atá sé le fáil agus maraítear é mar iasc tráchtála. Tugtar baracútach (“barracouta”) air san Astráiláise, cé nach bhfuil gaol aige leis an mbaracúdach.

Tá sé le fáil in aice le scairbheanna ilchríochacha nó timpeall oileán agus itheann sé crústaigh, ceifealapóid agus iasc beag ar nós ainseabhaithe agus pilséar. Bíonn snúic ina mbáire cois tóna nó sa mheánuisce, nó in aice barr uisce istoíche. Is fearr leis uisce atá idir 13 °C agus 18 °C. 

Tá an snúc le fáil amach ó chósta na Namaibe agus ó chósta chúigí na Rinne Thiar agus na Rinne Thuaidh san Afraic Theas. Thugadh na coilínigh Ollannacha a tháinig sa bhliain 1652 “zee snoek” (nathair mhara) air. Tá sé coitianta sna huiscí is fuaire den Leathsféar Deisceartach.

Tagairtí 
 Thyrsites atun: Fishbase.org

 ITIS.gov - Thyrsites atun (Euphrasen, 1791)

Féach freisin 
 Bád cútach

Éisc
Alexander Borodin

Cumadóir ceoil is eolaí a rugadh i gCathair Pheadair ab ea Alexander Porfiryevich Borodin (12 Samhain 1833 – 27 Feabhra 1887). I measc a shaothar tá ceoldráma nár críochnaíodh, Kniaz Igor (An Prionsa Igor), ina bhfuil na damhsaí cáiliúla Polaiveitseacha, agus 3 shiansa.

Daoine a rugadh i 1833
Básanna i 1887
Cumadóirí Rúiseacha
Ceimiceoirí Rúiseacha
Borógach

Saghas mismíne atá dúchasach don Eoraip is an Mheánmhuir, ach a fhaightear i Meiriceá Thuaidh freisin. Na gais dreaptha mata-fhoirmithe, na duilleoga eadrom glas, na bláthanna liathchorcra. An boladh láidir, rud beag cosúil le miontas piobair. Úsáidtear in anraithí is búistí sa chistin é. Fástar uaireanta mar phlanda plásóige é. Moltar é, i bhfoirm tae chaoin spíosraithe, mar leigheas luibhe. Ach tá a chuid olaí nimhiúil agus féadfaidh siad a bheith marfach ach farasbarr de a ionghabháil. 

Plandaí
Borradh stoirme

Ardú leibhéal na farraige go háitiúil, nuair a bhíonn gaotha ag séideadh i dtreo an chladaigh agus laghdú brú san atmaisféar de bharr stoirme.  

Déantar an chuid is mó den dochar ó thuilte i stoirmeacha gaoithe, tíofúin is stoirmeacha móra eile trí bhorradh stoirme.

Tubaistí 
 Ar feadh cóstaí na hIndia is na Síne, maraíodh na céadta míle mar gheall ar bhorrthaí stoirme. 
 Tharla an borradh is milltí sa taobh seo den Domhan sa Mhuir Thuaidh i ngeimhreadh 1953 nuair a d'éirigh leibhéal na farraige 3 m ar chósta na hOllainne. 
 Oíche na Gaoithe Móire in Éirínn: Ba spéirling a shéid trasna na hÉireann gan rabhadh an 6 Eanáir 1839 í. Fuair idir 250 agus 300 duine bás is cosúil.

Tagairtí 
 

Aimsir
Mara
Stoirmeacha
Borráiste gorm

Planda láidir bliantúil a fhásann 60 cm ar airde, cumhdaithe le ribí righne bána, dúchasach do lár na hEorpa is réigiún na Meánmhara. Na duilleoga garbh ubhchruthach. Na bláthanna 2 cm ar trastomhas, geal gorm cromtha, le 5 pheiteal spréite is antair dhubha. Saothraítear mar luibh é. Boladh cúcamair óna dhuilleoga brúite.

Plandaí
Borrnathair

Nathair a áitríonn talamh féaraigh. Dhá speiceas ann. An bhorrnathair atá dúchasach don Afraic is an Meánoirthear, bíonn sí suas le 2 m ar fhad, an cholainn ramhar breac donn, an tsiorarnach an-ard; séideann sí amach an cholainn nuair a scanraítear í. An abhacbhorrnathair ó iardheisceart na hAfraice, bíonn sí 30 cm ar fhad.

Nathracha
Bosca dubh

Aonad iomlán i gcóras leictreonach nó ríomhaireachta nach gá don úsáideoir an ciorcad taobh istigh de a thuiscint go hiomlán. 

Tugtar an t-ainm céanna ar thaifeadán eitilte ar aerárthach.

Tagairtí 

Leictreonaic
Ríomhaireacht
Carl Bosch

Ceimicí a rugadh i gKöln na Gearmáine ab ea Carl Bosch (27 Lúnasa 1874 – 26 Aibreán 1940). Ceapadh ina uachtarán ar chomhlacht ceimiceach IG Farbenindustrie é sa bhliain 1925.  

Roinn sé Duais Nobel na Ceimice le Friedrich Bergius sa bhliain 1931 as a shaothar i gceapadh is saothrú modhanna ceimiceacha ardbhrú, próiseas Haber-Bosch go príomha (deartháir céile le Fritz Haber ab ea é), chun amóinia a tháirgeadh ó nítrigin ón aer agus hidrigin ó uisce is gal fhorthéite.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1874
Básanna i 1940
Ceimiceoirí Gearmánacha
Buaiteoirí Dhuais Nobel
Bóthar an tSíoda

Bealach (bealaí, le fírinne) ársa trádála ó oirthear na Síne go lár na hÁise is an Eoraip. Ón 2ú céad AD chuaigh an bealach is fearr eolas air ó chathair Xi'an thar cheann iartharach an Bhalla Mhóir, ag trasnú soir gaineamhlach iarthar na Síne roimh dhul trí cathair Kashi is thar teorainn (an lae inniu) isteach sa Chirgeastáin agus tríd an Táidsíceastáin, an Úisbéiceastáin, an Afganastáin, an Tuircméanastáin, an Iaráin (ainmneacha nárbh ann dóibh ag an am, ar ndóigh) is trí chathair Hamadān i dtreo Bhagdad, as sin chuig cósta thoir na Meánmhara, nó Iostanbúl i mblianta déanacha an Bhóthair. Mar mhalairt ar shíoda fuair an tSín fíonchaora, cadás, castáin inite, alfalfa is pomagrainítí. Scaip teicneolaíochtaí na Síneach i bpórú leamhan síoda, bruithniú iarainn, déanamh páipéir is uisciú soir don Eoraip ar feadh an Bhóthair. Thug an Bóthar an Búdachas don tSín. Bhí tionchar suntasach ag trádáil an tsíoda ar gheilleagar impireacht na Róimhe, mar dhéantaí íocaíocht le miotail luachmhara. Meastar go raibh cúlchiste óir na Síne níos mó faoi 10 AD ná Eoraip na Meánaoise. Is dócha gur chuir Bóthar an tSíoda le titim na Róimhe.
Sandro Botticelli

Péintéir sa luath-Athbheochan a rugadh i bhFirenze na hIodáile mar Alessandro Filipepi ab ea Sandro Botticelli (1 Márta 1445 – 17 Bealtaine 1510). I measc a shárshaothar tá Nascita di Venere (Breith Véineas) is Primavera (an tEarrach), agus cuid de na freascónna sa Séipéal Sistíneach sa Vatacáin. 

Daoine a rugadh i 1445
Básanna i 1510
Péintéirí Iodálacha
Bougainvillea

Tom nó crann adhmadach dreaptha atá dúchasach do Mheiriceá Theas. Na duilleoga ubhchruthach. Na bláthanna feadánach, i dtríonna, timpeallaithe ag brachtanna cosúil le peitil, liathchorcra, corcra, maigeanta, dearg, flannbhuí, bándearg nó bán. Fástar mar mhaisiúchán é i réigiúin theo i ngach tír.

Plandaí
Boulle

Teicníocht maisithe troscán ina ndéantar inleagadh an-ghreanta de phrás, blaosc toirtíse, néamhann is adhmad daite. Tugadh isteach sa bhFrainc ón Iodáil é sa 16ú céad, agus thug André Charles Boulle (1642-1732) is a chlann mac chun foirfeachta é.
Matthew Boulton

Innealtóir a rugadh i mBirmingham Shasana ab ea Matthew Boulton (3 Meán Fómhair 1728 – 17 Lúnasa 1809). I gcomhar le James Watt, bhunaigh sé monarcha chun innill gaile a dhéanamh sa bhliain 1774. D'fheabhsaigh sé innealra chun monadh a dhéanamh.

Daoine a rugadh i 1728
Básanna i 1809
Innealtóirí Sasanacha
Nicolas Bourbaki

Ainm cleite ar ghrúpa matamaiticeoirí Francacha den chuid is mó: Henri Cartan (1904-2008), Claude Chevalley (1909-1984), Jean Dieudonné (1906-1992), André Weil (1906-1998) is eile. Chinneadar sna 1930idí tráchtas ar ghlanmhatamaitic a scríobh a leagfadh an t-ábhar amach go cruinn loighciúil ó na bunphrionsabail. Thosaigh foilsiú Eléments de Mathématique (Uraiceacht na Matamaitice) i 1939 agus lean ar aghaidh go dtí na 1980idí.

Matamaiticeoirí Francacha
Jean-Baptiste Joseph Boussingault

Ceimicí a rugadh i bPáras ab ea Jean-Baptiste Joseph Boussingault (1802-1887). Thaispeáin sé den chéad uair go n-ionsúnn plandaí nítrigin ón ithir agus carbón ó dhéocsaíd charbóin san aer.
Bovidae

Clann mamach athchogantach crúbach ina bhfuil 128 speiceas, ina measc eallach is antalóip. Itheann siad trí ghreim a fháil ar fhásra lena dteanga is é a ghearradh lena bhfiacla íochtaracha. Adharca ar an bhfireannach fásta, agus an baineannach fásta, de ghnáth. Croíleacán cnámhach sna hadharca le truaill ábhair adharcaigh.

Mamaigh
William Bowles

Nádúraí, ceimicí is réalteolaí a rugadh gar do Chorcaigh ab ea William (Guillermo) Bowles (1720 – 23 Bealtaine 1780). Thaisteal sé sa bhFrainc is sa Ghearmáin chun staidéar a dhéanamh ar stair an dúlra. Thug rialtas na Spáinne údarás dó mianaigh na tíre sin a bhreithniú, bailiúchán stair an dúlra a dhéanamh, saotharlann cheimiceach a bhunú, agus na mianaigh mearcair in Almadén a athbheochan. Thaispeáin sé nach cóimhiotal iarainn is óir é platanam, agus scríobh An Introduction to the Natural History and Physical Geography of Spain (Bunléargas ar Stair Dúlra is Geografaíocht Fhisiciúil na Spáinne, 1775). Mar thoradh, bhí rí na tíre sásta Comhairle Stair an Dúlra a bhunú i 1752, agus Músaem Stair an Dúlra i Maidrid i 1753 is Bowles mar phríomheolaí ann. I Maidrid a d'éag sé sa bhliain 1780.

Daoine a rugadh i 1720
Básanna i 1780
Eolaithe Éireannacha
Paul Boyer

Ceimicí a saolaíodh i bProvo, Utah is ea Paul Delos Boyer, a rugadh ar 31 Iúil 1918. Rinne sé taighde lena chomhghleacaí John Walker ar an meicníocht einsíme is bun le sintéis trífhosfáit adanóisín (ATP). De thoradh an tsaothair seo roinn siad Duais Nobel na Ceimice le Jens Skou i 1997.

Daoine a rugadh i 1918
Daoine beo
Ceimiceoirí Meiriceánacha
Brach

Leacht bhuí a fhoirmíonn i ndiaidh athlasta áitiúil, cosúil le heaspa, nó ar dhromchla gortaithe, a tháirgeann ionfhabhtú le baictéir áirithe (baictéir phíghineacha). Cuimsíonn sé fíochan marbh, cealla bána fola is miocrorgánaigh.
Bracht

Duilleog mhodhnaithe díreach faoi bhun blátha nó iombhlátha. Glas de ghnáth, ach is féidir go mbeidh sé gealdaite agus cosúil le peiteal, mar atá sa phoinséitia.

Plandaí
Bradaí

Úsáideoir ríomhaire a dhéanann cumarsáid le húsáideoirí eile thar an Idirlíon go mailíseach le heolas pearsanta nó gnó faoi rún a fháil gan chead, agus go minic chun víreas a scaipeadh i mbogearraí is comhaid an ghlacadóra. Tá sé seo mídhleathach in an-chuid tíortha ach coitianta, ionas gur gá d'úsáideoirí a ríomhairí a chosaint le bogearraí balla dóiteáin.
Bradán fearna

Ball de ghrúpa iasc bunúsach a fhaightear in uiscí úra is muirí sa leathsféar thuaidh. An cholainn fadaithe armtha le línte de lanna troma cnámhacha. An ceann barrchaol, sprochaillí fada faoi bhun an bhéil, an t-eireaball neamhshiméadrach leis an maothán uachtarach níos mó ná an ceann íochtarach. 1-5 m ar fhad. Tá iascaireachtaí tábhachtacha trádálacha bunaithe ar chineálacha ar leith. Itear na huibheacha mar chaibheár. Tá baol a ndíofa ann, ar bhonn trádálach ar aon nós, i réigiún Mhuir Chaisp de bharr póitseála is ró-iascaireachta.

Naisc sheachtracha 
 Eolas ag FishBase i dtaobh Acipenser
 Suíomh Idirlín an World Sturgeon Conservation Society
 Sturgeon feeding on the remains of a fish at Eccleston Delph, Lancashire England – Foireann íomhánna ar Flickr

Éisc
James Bradley

Réalteolaí a rugadh i Sherborne Shasana ab ea James Bradley (Márta 1693 - 13 Iúil 1762). I 1729 d'fhoilsigh sé a ghrinnithe ar iomrall an tsolais ó réalta, a mhínigh sé i dtéarmaí luas an Domhain ina fhithis timpeall na Gréine is luas críochta an tsolais, an chéad chruthú braite ar theoiric Copernicus go raibh an Domhan ag fithisiú na Gréine. I 1748 thaispeáin sé nach raibh claonadh ais an Domhain leis an éiclipteach tairiseach. 

Réalteolaithe Sasanacha
Daoine a rugadh i 1693
Básanna i 1762
Johannes Brahms

Cumadóir ceoil a rugadh i Hamburg na Gearmáine ab ea Johannes Brahms (7 Bealtaine 1833 – 3 Aibreán 1897). D'oibrigh sé sa Vín ó 1853 ar aghaidh.

Saothar 
I measc a shárshaothar tá 4 shiansa, dhá choinséartó pianó, coinséartó veidhlín, cuid mhaith ceol seomra is pianó, agus cuid mhaith amhrán. Is é an saothar córúil is cáiliúla léis Ein deutsches Requiem (Éagnairc Ghearmánach, 1869).

Saol 
Foirfeoir ceart a bhí ann: Chuir sé cuid mhaith dá luathshaothar ó fháil.

Tháinig ailse ae air agus d’éag 1897 sa Vín (an Ostair-Ungáir ag an am), in aois 63 dó.

Tagairtí

Daoine a rugadh i 1833
Básanna i 1897
Cumadóirí Gearmánacha
Braille

Clóchóras a dhear Louis Braille i 1829 chun gur féidir le daoine dalla léamh is scríobh i dteanga scríofa. Sraith ceall atá ann, le maitrís 3 × 2 de phoncanna cabhraithe i ngach cill, ar féidir a bpatrún a bhrath leis na méara. Sa bhunchóras, seasann patrún ar leith do gach litir, uimhir, marc poncaíochta is oiread beag focla. Tá córais ríomhaire ar fáil anois le téacs scríofa a aistriú go cló Braille is a mhalairt.

Scríbhneoireacht
Braisle chruinneogach

Saithe seanréaltaí eagraithe go sainiúil mar a bheadh i sféar dlúth. Cuimsíonn sí 10,000 suas go dtí na milliúin réalta a cruthaíodh ag an am céanna go luath i stair ár réaltra. Tá níos mó ná 100 díobh ar eolas i mBealach na Bó Finne.
Braisle nótaí

Is éard is braisle nótaí ann sa cheol, grúpa nótaí cóngaracha, ar ghléas méarchláir ach go háirithe, a fhuaimnítear le chéile ar son a n-iarmhairtí buailte nó sonda. Faightear braislí i gceol chumadóirí an 20ú céad cosúil le Cowell is Bartók, ach i sonáidí Scarlatti freisin. 

Ceol
Braisle oscailte

Grúpa de na céadta réaltaí réasúnta óg (de réir cineáil, níos lú ná cúpla céad milliún bliain d'aois) a cruthaíodh ag an am céanna is atá fós gar dá chéile. Tugtar braisle réaltrach ar a leithéid freisin. Tá timpeall 1,000 díobh i mBealach na Bó Finne. Samplaí is ea an Phléadach is an Hiádach.
Braisle réaltaí

Grúpa réaltaí a bhaineann le chéile go fisiciúil sa spás. I mbraislí oscailte nach bhfuil dlúth le chéile is iad i bplána an réaltra, ní bhíonn ach idir cúpla dosaen is cúpla céad iontu, agus iad óg go leor. Faightear braislí dlútha cruinneogacha scaipthe i bhfáinne timpeall réaltraí. Bíonn siad seo cruinn, na céadta míle réalta iontu is iad an-sean, chomh sean leis an réaltra féin.
Joseph Bramah

Ceapadóir agus glasadóir a rugadh i Stainborough Shasana ab ea Joseph Bramah (13 Aibreán 1748 – 9 Nollaig 1814). Cheap sé fáisceán hiodrálach, meaisín chun uimhreacha a chur ar bhancnótaí, agus glas sábhála a d'fhan gan piocadh ar feadh 50 bliain.

Ceapadóirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1748
Básanna i 1814
Donato Bramante

Ailtire agus péintéir a rugadh gar d'Urbino na hIodáile ab ea Donato Bramante (Donato di Pascuccio d'Antonio, c 1444 – 11 Aibreán 1514). Leag sé amach an scéim chun an Vatacáin is baisleac Pheadair a athchóiriú (1505–1506). Tionchar láidir aige ar ailtireacht na hAthbheochana san Iodáil.

Ailtirí Iodálacha
Péintéirí Iodálacha
Daoine a rugadh i 1444
Básanna i 1514
Bran (iasc)

Iasc fionnuisce le colainn ramhar a fhaightear in aibhneacha socra is locha ar thalamh íseal i dtuaisceart na hEorpa. Suas le 60 cm ar fhad.

Éisc
Bran (arbhar)

An cumhdach cosanta timpeall ar shíol arbhair. Mar gheall ar a thoilleadh mór snáithíní, tá sé ag éirí níos coitianta mar chomhábhar i mbianna daoine. Timpeall 12% den síol.
Branchiopoda

Rang crústach uisciúil a fhaightear den chuid is mó in uiscí intíre, ó fhionnuisce go dtí uisce an-salannda, agus ó am go chéile sa bhfarraige. Feidhmíonn na géaga ar an gcabhail, atá cosúil le duilleoga, mar ghaireas chun bia a bhailiú is mar gheolbhaigh. Timpeall 820 speiceas ar eolas, agus cuimsíonn siad ribí róibéis torbáin, ribí róibéis siógacha, ribí róibéis brealláin, is dreancaidí uisce. 

Deiceapóid
Georges Braque

Péintéir a rugadh in Argenteuil na Fraince ab ea Georges Braque (13 Bealtaine 1882 – 31 Lúnasa 1963). Duine de bhunaitheoirí an Chiúbachais, a chomhoibrigh le Picasso (1908-1914). Tar éis an chéad chogadh domhanda shaothraigh sé stíl neamhgheoiméadrach leath-theibí dá chuid féin.

Daoine a rugadh i 1882
Básanna i 1963
Péintéirí Francacha
Brassica

Gné plandaí a chuimsíonn cuid mhaith glasraí tábhachtacha, ina measc tornapa, mustard, agus go háirithe cabáiste, cóilis, brocailí is bachlóga Bruiséile, a shíolraíonn ón gcabáiste fiáin Brassica oleracea.

Plandaí
Braiteoir optúil

Braiteoir a aimsíonn solas agus a athraíonn ina chomharthaí leictreonacha é. Braiteoirí an-oiriúnacha solais is ea na súile, a bhraitheann raon leathan leibhéal solais ach thar raon teoranta tonnfhad. Nuair a thiteann solas ar an reitine sa tsúil, gintear ríoga leictreacha sa néaróg optach. Téann na ríoga don inchinn len iad a bhrath agus pé brí atá iontu a bhaint astu. I measc na mbraiteoirí saorga optúla tá na cealla fótaileictreacha, a fhéadfaidh a bheith íogair do thonnfhaid infridhearga, infheicthe nó ultraivialaite, agus na solasmhéadair fhótagrafacha. 

Gléasanna optúla
Brathadóir bréige

Ceanglaítear leictreoidí is brathadóirí eile le duine, agus léiríonn frithghníomhuithe ainneonacha ar cheisteanna go bhfuil sé faoi strus. Ach ní ghlactar leis go huilíoch go léiríonn sé sin gur breagach na freagraí a thugann sé ar na ceisteanna sin.
Brathadóir cáithníní

Feistí chun cáithníní fo-adamhacha a bhrath is a aithint i dturgnaimh fhisic na gcáithníní. Deartar iad chun an fuinneamh iomlán, an cóimheas luchta/maise, an luas, an t-ionad, is an t-am a thomhas. Níl aon fheiste amháin in ann na tomhais éagsúla seo a dhéanamh, agus mar sin bíonn roinnt aonad scoite sna brathadóirí seo de ghnáth, gach aonad le cainníocht amháin a thomhas. Cuingrítear is comhghaolaítear iad i ríomhaire ansin.
Werner von Braun

Eolaí ceannródaíoch roicéad a rugadh i Wyrzysk na Polainne (Wirsitz na Gearmáine ag an am) ab ea Werner Magnus Maximillan Freiherr von Braun (23 Márta 1912 - 16 Meitheamh 1977). Ó 1936, ina stiúrthóir ar shaotharlann thaighde roicéad i bPeenemünde. Shaothraigh sé na roicéid V-2 a lainseáladh ar Londain i 1944. Tar éis an dara cogadh domhanda d'oibrigh sé sna Stáit Aontaithe, agus bhí freagrach as an roicéad a lainseáil an chéad satailít shaorga Mheiriceánach i 1958.

Fisiceoirí Gearmánacha
Innealtóirí aeraspáis Gearmánacha
Innealtóirí aeraspáis Meireacánacha
Daoine a rugadh i 1912
Básanna i 1977
Breallach

Ainm coiteann ar raon moileasc débhlaoscach is ea breallach. Cuimsíonn sé an t-ollbhreallach, an breallach bogbhlaoscach, agus an breallach maighdeogach.

Moileasc
Bréidín

Fabraic gharbh throm olla le caitheamh ar an taobh amuigh. Rinneadh den chéad uair i ndeisceart na hAlban é, agus bhí cuid mhaith patrún difriúil ar an margadh. Cuir Bantiarna Dhún Mór déantúsaíocht an bhréidin ar aghaidh ar oileán na Hearadh sna 1850idí, agus d'éirigh léi a chur ina luí ar uaslathas na Breataine é a chaitheamh. Tá cuma thíriúil ar bhréidín traidisiúnta na Hearadh, ach bíonn na dearaí nua-aoiseacha ildaite agus níos éadroime.
Breiseáin ghealaithe fhluairiseacha

Ábhair gan dath a ionsúnn uigí go héasca agus a astaíonn solas gorm nó gormghlas nuair a imbhuaileann solas ultraivialait iad. Cealaíonn sé seo buíocht nádúrtha na n-uigí, chun dathanna glana geala a chaomhnú. Comhábhair riachtanacha in an-chuid glantach.
Breiseán (bia)

Aon cheimiceán, fiú vitimín, a shuimítear le bia le linn a phróiseála nó a ullmhaithe. Den chuid is mó, ceimiceán a shuimítear chun aidhm ar leith a bhaint amach. Cuimsíonn sé leasaithigh chun cosc a chur ar mhilleadh ag baictéir, frithocsaídeoirí a chuireann cosc ar bhréine a theacht ar shaill, ábhair dathaithe chun an dath a mhodhnú mar is mian, milseoirí, agus blastáin chun blas ar leith a bhaint amach. Is ábhair nádúrtha a bhformhór, ach tá cuid bheag díobh saorga. Bíonn dlíthe i gcuid mhaith tíortha leis na hábhair seo is a n-úsáideanna a rialú. Le blianta anuas tá daoine ag éirí imníoch faoi na hábhair shaorga seo agus ag éileamh nach mbeidh ach breiseáin nádúrtha in úsáid.
Breisia

Carraig gharbh dhríodrach, meascán atá comhdhéanta as carraig ghéar, táite le chéile ag maitrís mhínghráinníneach. Tarlaíonn sé de ghnáth trí phróisis áitiúla cosúil le maidhmeanna talún is éascthaí geolaíocha a scoilteann na carraigeacha. 

Carraigeacha
Bremsstrahlung

Radaíocht chosctha, radaíocht leictreamaighnéadach a astaíonn cáithníní luchtaithe is iad á luasmhoilliú de réir mar a thaistealaíonn siad trí dhamhna. Mar shampla, má theilgtear leictreoin isteach i luaidhe táirgtear Bremsstrahlung, ar radaíocht X-ghathach é. Is é seo an phríomh-mhodh caillte fuinnimh a bhíonn ag cáithníní ardfhuinnimh.
Gunna Bren

Meaisínghunna éadrom, gunna caighdeánach arm na Breataine sa dara cogadh domhanda. Tagann an t-ainm ó Brno i bPoblacht na Seice mar ar dearadh é, agus Enfield Shasana mar a ndearnadh na milliúin díobh.

Meaisínghunnaí
Marcel Lajos Breuer

Ailtire is dearthóir a rugadh i bPécs na hUngáire ab ea Marcel Lajos Breuer (1902-1981). I gceannas ar an gceardlann troscáin sa Bauhaus sa Ghearmáin ó 1924 ar aghaidh. Dhear sé an chéad chathaoir nua-aoiseach cruach feadánaí. Chomhoibrigh sé le Walter Gropius sna Stáit Aontaithe ó 1937. Dhear sé foirgneamh UNESCO i bPáras. Rinne sé éacht oibre i ndearadh troscáin leis an iliomad ábhar is teicníochtaí nua. 

Ailtirí Ungáracha
Ailtirí Meiriceánacha
Dearthóirí troscáin
Daoine a rugadh i 1902
Básanna i 1981
Henri Edouard Prosper Breuil

Seandálaí a rugadh i Mortain na Fraince ab ea Henri Edouard Prosper Breuil (1877-1961). Spéis ar leith aige in ealaín na bpluaiseanna, agus bhí sé freagrach as na pluaiseanna maisithe i gCombarelles is Font-de-Gaume sa Dordogne a nochtadh i 1901. Chuir a shaothar tús leis an staidéar ar ealaín Phailéiliotach.

Seandálaithe Francacha
Daoine a rugadh i 1877
Básanna i 1961
David Brewster

Fisicí Albanach ab ea David Brewster (11 Nollaig 1781 – 10 Feabhra 1868). Rinne sé taighde ar pholarú solais. Cheap sé an córas dia-optrach chun an soilsiú ó thithe solais a fheabhsú. B'fhéidir gurb é a cheap an cailéideascóp.

Fisiceoirí Briotanacha
Daoine a rugadh i 1781
Básanna i 1868
Brícín

Breosla i gcnap aonfhoirmeach, a dhéantar trí ghual donn nó púdraithe nó móin phúdraithe a chomhbhrú is a chomhtháthú le ceanglóir indóite.
Brífít

Roinn plandaí neamhfheadánacha a bheireann spóir, a chuimsíonn os cionn 25,000 speiceas, ina measc caonach, aelus is cornlach. Cealla seoltacha acu gan aon fhíorfhíochán feadánach. Riosóidigh acu, fiafháis cosúil le snáithí, a cheanglaíonn an planda síos is a sheolann uisce don phlanda, ach nach fréamhacha iad. Má bhíonn duilleoga orthu ní bhíonn iontu ach tiús cille amháin, agus tiús beagán níos mó sa dual lárnach. Is í an phríomhghlúin ná an ghaiméitifít, tallas nó planda beag duilleogach. Táirgtear gaiméití fireanna (antairidiamaí) is baineanna (arcagóiniamaí), agus iompraítear iad go díreach ar dhromchla an phlanda nó strúchtúir choimpléascacha ingearacha ar ghais mhaothanacha. Is é a bhíonn sa ghlúin spóraifíteach ghearrthéarmach ná spórchochall fadghasach a fhásann díreach suas ón arcagóiniam toirchithe. Tarlaíonn atáirgeadh neamhghnéasach freisin trí gheimí, filiméid ilcheallacha a tháirgtear i gcupáin ar leith ar fhoircinn duilleog nó gais ar leith, agus is féidir leo seo fás ina phlanda nua neamhspleách, díreach mar a dhéanann bleibeanna ó phlandaí bláfara. Plandaí tíre den chuid is mó is ea na brífítí, go minic eipifíteach (ag fás ar phlanda eile, cé nach seadán é). Bíonn siad an-íogair don triomú, agus is gá uisce chun na gaiméití a chur le chéile san atáirgeadh gnéasach, agus mar sin, bíonn siad teorannaithe do ghnáthóga taise nó fliucha. Glactar leis go forleathan gur plandaí tábhachtacha táscaire íad maidir le truailliú aeir, uisce is talún.

Aicmiú Bhriaifítí 
Ní grúpa monaifhíliginiteach atá sna briaifítí ach tá trí grúpa ann, na 
Marchantiophyta, Anthocerotophyta, agus Bryophyta.

Rangú na Bryophyta 
 Aelusanna
 Caonaigh

Plandaí
Brillín

Cuid de na baill bhaineanna sheachtracha giniúna, ina bhfuil fíochán inardaithe timpeallaithe cuid mhaith le matán. Is coibhéiseach é leis an bpéineas fireann, ach ní iompraíonn sé an t-úiréadra. Borrann sé le spreagadh tadhaill. I róin is ainmhithe áirithe eile, cuimsíonn sé cnámh bheag.
Tástáil chruais Brinell

Tomhas ar chruas miotail, ainmnithe as an innealtóir Sualannach Johann August Brinell (1849-1925). Brúitear sféar crua cruach isteach i ndromchla an ábhair atá le tástáil faoi fhórsa cinnte inatáirgthe chun logán ciorclach a dhéanamh sa dromchla. Tugann trastomhas an logáin seo tomhas ar an gcruas.
Briocht

I bhfisic na gcáithníní, an 4ú saghas den airí atá ag cuairc ar a dtugtar blas, ceann de na cáithníní fo-adamhacha. Tairgeadh an t-airí seo ó thaobh teoirice de i 1964 agus fionnadh é i 1974. Is é an cuarc coimhthíoch a mhalairt blais. Uimhir chandamach inmheánach (C) a imchoimeádtar sna hidirghníomhuithe leictreamaighnéadacha is láidre, ach nach n-imchoimeádtar in idirghníomhuithe laga, is ea an blas seo. C = +1 i gcás na mbriochtchuarc, agus bíonn briochtchuarc amháin ar a laghad i ngach briochtcháithnín. Cuimsíonn sé gach ball de chlann na mbriochtchuarc D-mhéasóin, nó na frithbhriochtchuairc.
Briseadh (innealtóireacht)

Sa bhfisic is an innealtóireacht, teip ábhair atá faoi strus meicniúil. Is amhlaidh a tharraingítear na cisil adamh amach óna chéile, agus roimh bhriseadh, i gcás an chuid is mó d'ábhair, tagann díchumadh laisteach agus ansin díchumadh plaisteach ar an ábhar. Nuair is strus inteannta a bhíonn i gceist, tarlaíonn an briseadh nuair a bhíonn sé seo níos mó ná neart inteannta an ábhair.
Briseadh (cnámh)

Sa mhíochaine, briseadh i leanúnachas cnáimhe. De ghnáth tarlaíonn a leithéid de bharr fórsa sheachtraigh, ach is féidir go dtarlóidh de bharr galair (briseadh paiteolaíoch), cosúil le hailse cnáimhe a chuireann isteach ar struchtúr is ábhar na cnáimhe. Tarlaíonn briseadh cnáimhe i bhfoirmeacha éagsúla, ó bhriseadh trasnach líne caoile gan díláithriú (briseadh scolbach) go dtí briseadh dian ina mbristear an chnámh i roinnt mionphíosaí (briseadh spruánach). Bíonn cumas fiúntach ag cnámha a bpíosaí a athaontú, ach braitheann an chóireáil is an toradh ar cé chomh maith is a dhéantar na fo-phíosaí a ailíniú leis an mbunchnámh is a choinnítear iad mar sin le linn an athaontaithe. Má ailíníonn na píosaí go maith, is féidir iad a choinneáil in áit le cléithín simplí le linn an athaontaithe. Ach i gcás bristí créachtacha is bristí díláithrithe, is féidir go mbeidh gá le láimhsiú sa tréimhse athaontaithe, nó bioráin is scriúnna miotalacha chun na píosaí cnáimhe a choinneáil ailínithe is le chéile.
Briseadh spontáineach siméadrachta

I gcórais fhisiciúla, laghdú na siméadrachta ar bhealach neamhréamhinste de réir mar a athraíonn an córas chuig córas le fuinneamh níos lú. Mar shampla, nuair a fhuaraítear ábhar fearómaighnéadach faoi bhun a theochta Curie, ailíníonn a chuid adamh chuig staid le fuinneamh níos lú agus siméadracht níos lú. Is prionsabal tábhachtach é i bhfisic na gcáithníní, réamhinsint mhaiseanna na gcáithníní W is Z, agus teoiric na n-idirghníomhuithe laga go háirithe.
Bristeoir oighir

Long a dheartar chun oighear a ghlanadh amach as bealaí uisce le loingeas a ligean tríothu. Briseann an t-oighear trí thosach a chabhlach treisithe a thiomáint go fuinniúil i gcoinne an oighir agus an t-oighear briste a bhrú i leataobh. In úsáid go forleathan i gCeanada, an Rúis agus Muir Bhailt.
Briúlán

Planda díreach ilbhliantúil a dhéanann dois, dúchasach don Eoraip, iarthar na hÁise is tuaisceart na hAfraice is ea an briúlán (Rosa pimpinellifolia). Na duilleoga bunata den chuid is mó, rud beag scothghorm, cleiteach le duilleoigíní ubhchruthacha fiaclacha; na bláthanna i gceann cruinneogach le 4 shiopal, gan aon pheiteal. Fásann an briúlán sailéid 40 cm ar airde, le bláthanna glasa nó imir chorcra. Boladh an chúcamair óna fhásra brúite. Is mó an briúlán mór, a fhásann 60 cm ar airde agus a mbíonn bláthanna dúdhearga air. 

Tá sé dúchasach do chóstaí na hEorpa Thiar agus na hAfraice Thiarthuaidh. Fásann sé ar dhumhcha gainimh agus in aice le haolchloch. Tá dlúthbhaint ag an mbriúlán le hAlbain, sa dara háit i ndiaidh an bhfeochadán mar shiomból den tír úd.

Rosaceae
Plandaí
Brocailí

Planda glas sa bhfine cabáiste a fhástar i gcomhair na mbláthanna anabaí a itear mar ghlasra.
Tagann an focal 'brocailí' ón uimhir iolra den fhocal Iodálach 'broccolo', rud a chiallaíonn "bláthbharr ar chabáiste", agus is í an foirm bhídeach de 'brocco' í, rud a chiallaíonn "ionga bheag" nó "péacán". 
Beirítear nó galaítear brocailí go minic ach féadfar é a ithe  amh.

Rangaítear brocailí san ghrúpa saothróige 'Italica', san speiceas Brassica oleracea. Bíonn bláthchinn móra, de ghnáth glas i ndath, eagraithe i struchtúr ar aon dul le crann, ag leathadh amach ó ghas tiubh inite aige. Bíonn mais na mbláthcheann timpeallaithe ag duilleoga. Bíonn brocailí cosúil le  cóilis, grúpa saothróige éagsúla den speiceas céanna.

Tagairtí
Glasraí duille
Saothróga na mbiaphlanda
Plandaí inite
Glasraí bláthracha
Plandaí
Brocaire

Madra beag misniúil tí. Póraítear é le haghaidh na seilge, seilg an tsionnaigh go háirithe. Ar dtús, chuirtí isteach sa bhrocach i ndiaidh na creiche é. Go traidisiúnta, bíonn sé ionsaitheach coinneálach neamheaglach. Cuid mhaith pór ann anois. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Brocaire Albanach

Madra le colainn fhada is cosa an-ghearra. An t-eireaball gearr suas in airde. An ceann fada le malaí, croiméal is féasóg. Na cluasa gearra in airde. An fionnadh dubh tiubh guaireach ag síneadh go talamh, beagnach. Brocaire Obar Dheathain is ea an cineál le fionnadh an-gharbh.

Póir mhadraí
Mamaigh
Brocaire Bedlington

Pór Briotanach madra le soc barrchaol, gan clár éadain le feiceáil, le radharc cliathánach. An fionnadh catach, de ghnáth mílítheach, ach uaireanta liath nó donn. Cros-síolraíodh an bunphór gearrchosach leis an bhfuipéad chun an fhoirm nua-aoiseach le cosa níos faide a tháirgeadh.

Mamaigh
Póir mhadraí
Brocaire Bhostúin

Is pór madra é brocaire Bhostúin a saothraíodh sna Stáit Aontaithe trí bhrocairí eile a chrosphórú le tarbhghadhair. Beag, le cliabhrach domhain. Na cluasa mór, an ceann cruinn, an muineál ramhar. An fionnadh gearr, bán is donn, nó bán is dubh.

Mamaigh
Póir mhadraí
Brocaire Breatnach

Brocaire a saothraíodh sa Bhreatain Bheag ó bhrocairí Sasanacha. An fionnadh flannbhuí/donn is bán, tiubh. Beagnach gan aon eireaball. An t-aon bhrocaire a aimsíonn. Inneach maith ann. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Brocaire carn

Brocaire a saothraíodh i dtuaisceart na hAlban chun sionnaigh a ruaigeadh as a bpoill. Beag le cosa gearra. An fionnadh donn tiubh mosach. Na cluasa ceartdíreach is an dreach airdeallach.

Mamaigh
Póir mhadraí
Brocaire Gaelach

Brocaire meánach gníomhach le fionnadh garbh scothdhearg/crón. Na cluasa bog, in airde. Barr an tsoic timpeallaithe le scuab gruaige fada. Sciotar an t-eireaball, ach é níos faide ná i mbrocairí eile.

Gailearaí grianghraf 

Mamaigh

Póir mhadraí
Brocaire Sealyham

Madra a shaothraigh John Owen Tucker Edwardes sa Bhreatain Bheag sa 19ú céad agus é ag iarraidh brocaire chomh fíochmhar is ab fhéidir. An cholainn fada is na cosa gearr, an t-eireaball gearr is díreach suas, an ceann fada le malaí, croiméal is féasóg, na cluasa fada ar luascadh, an fionnadh tiubh mílítheach guaireach.

Mamaigh
Póir mhadraí
Brocaire sionnach

Brocaire fuinniúil Briotanach, le cliabhrach domhain, soc biorach is cluasa boga fillte in airde. Sciotar an t-eireaball de ghnáth is é óg. Bán le marcanna dubha nó donna, beagnach i gcónaí. Dhá fhoirm ann: guaireach is leabhair. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Brocaire teorann

Brocaire a saothraíodh sna cnoca ar an teorainn idir Albain is Sasana chun sionnaigh a sheilg. Beag is gníomhach. An soc soladach smutach, na cluasa beaga, an fionnadh tiubh docht guaireach. Órga nó scothdhearg/donn de ghnáth. 

Mamaigh
Póir mhadraí
Brocaire Yorkshire

Brocaire beag Briotanach. Gruaig fhada thanaí dhonn nó ghormliath. Téann a fhionnadh go talamh. A cheann le cluasa móra díreach suas is gruaig fhada orthu.

Mamaigh
Póir mhadraí
Bróg-ghob

Éan mór liath, cosúil le corr bhán le ceann mór. An gob an-leathan an-domhain, cosúil le bróg. Áitríonn sé riasca lár na hAfraice. Oíchí. Itheann sé veirteabraigh bheaga, moilisc is splíonach.

Éin
Maurice de Broglie

Fisicí a rugadh i bPáras ab ea Louis César Victor Maurice de Broglie (27 Aibreán 1875 – 14 Iúil 1960). Rinne sé taighde ceannródaíoch ar speictrim X-ghathacha.

Daoine a rugadh i 1875
Básanna i 1960
Fisiceoirí Francacha
Louis de Broglie

Fisiceoir a rugadh i nDieppe na Fraince, de chlann uasal ab ea Louis Victor Pierre Raymond de Broglie (1892-1987). Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice sa bhliain 1929 as a thaighde ceannródaíoch ar nádúr tonnach an leictreoin (tonnta de Broglie).

Fisiceoirí Francacha
Bróidnéireacht

Maisiú éadaí le fuáil, ealaín chomh seanda sin go bhfeictear sa phéintéireacht ar bhallaí tuamaí Éigipteacha í. Dhéantaí an fhuáil de láimh ar an mbunfhabraic, agus saothraíodh leibhéal ard ealaíne ar bhaill shaibhre éadaigh is feistis tí sa Mheánoirthear, an India is an Cianoirthear. San Eoraip rinneadh samplaí suntasacha ar éadaí sagart is brait altóra. Sampla cáiliúil is ea Taipéis Bayeux ón 11ú céad. Scil ab ea í a bhíodh riachtanach don ghnáthbhean i ndéanamh éadaí is feisteas. Maireann lámhbhróidnéireacht fós mar cheird, ach inniu déantar bróidnéireacht le meaisíní ríomhrialaithe den chuid is mó, atá in ann patrúin fhíorchoimpléascacha a dhéanamh.
Bróiméileach

Ball de chlann an anainn. Eipifítí de ghnáth, méith le duilleoga spíonacha, an-choiteann i gceannbhrat na foraoise trópaicí thar aon áit eile. Suntasach as an taiscumar uisce a bhailíonn siad i lár cupánchruthach chnota na nduilleog. Is féidir go mbeidh sé seo an-mhór, suas le 20 lítear, a ionsúnn an planda trí ribí ar na duilleoga. Soláthraíonn sé gnáthóg d'fhoirmeacha eile beatha (feithidí, débheathaigh is plandaí uisciúla, cuid acu nach maireann in áit ar bith eile) go minic i réigiúin nach mbíonn mórán uisce mhairbh iontu.

Plandaí
Broimfhéar

Féar ilbhliantúil neamhlonrach glas leis an iliomad riosóm dreaptha. Dúchasach do na réigiúin mheasartha. Na spícíní suite faobhrach, le gas ar an spíce docht caoldíreach. Fiaile choinneálach atá an-deacair le stoitheadh.

Plandaí
Broinceachtáis

Riocht ainsealach ina mbíonn na broncais ata, agus a n-éiríonn siad calctha le múcas is ionfhabhtaithe arís is arís eile. Mar thoradh air seo déanann duine casacht seile brachúla, agus faigheann babhtaí niúmóine arís is arís eile. Féadfaidh an riocht seo tarlú mar thoradh ar ghalair bhunúsacha cosúil le fibróis chisteach, bruitíneach, triuch nó eitinn.
Broincileathóirí

Oibreáin, cosúil le haidréanailéin, isipréanailín is salbútamól, a leathann na broncais sna scamhóga agus a fhéadfaidh cabhrú le cóireáil duine le plúchadh. Níl na broincileathóirí uile sábháilte a ndóthain le húsáid i gcoinne an phlúchta, áfach. Baintear feidhm chliniciúil as salbútamól i bhfoirm aerasóil, agus as sailmeitearól is afoirmeitearól. Mar sin féin. tá conspóid ann maidir lena n-úsáid gan stéaróidigh. Tá fianaise ann go laghdaíonn siad na siomptóim ach nach gcuireann stop leis an ngalar bunúsach, agus imní go mb'fhéidir go bhfuil na hoibreáin seo freagrach as méadú i ngalracht plúchta i dtíortha an iarthair. 

Leigheas
Broit

Is éard is broit ann ná leathóg mhór a fhaightear ar bhunanna gaineamhacha in uiscí éadoimhne (10-75 m síos) in oirthuaisceart an Atlantaigh is an Mheánmhuir, den chuid is mó (Scophthalmus rhombus). Suas le 60 cm ar fhad. An dá shúil ar an taobh clé, an béal mór cuartha, gainmheach donn le baill dhubha is bhána. Iasc maith bia.

Éisc
Broncascópacht

Scrúdú díreach ar an traicé is an broncas le broncascóp solúbtha snáthoptaice, a chuirtear isteach faoi ainéistéise áitiúil nó ghinearálta sna conairí riospráide. Is féidir bithóipsí fíochán a thógáil leis an ngléas seo freisin.
Brontóitéiriam

Mamach iníortha crúbach atá imithe in éag agus a fhaightear iontaisaithe ón ré Olaigaicéineach i Meiriceá Thuaidh. An cholainn an-mhór, cosúil le srónbheannach. 2.4 m ar airde ag na guaillí. Dís adharc cnámhach ar an gceann. Is dóigh go n-itheadh sé fásra bog.
Il Bronzino

Péintéir a rugadh i Monticello na hIodáile ab ea Il Bronzino (Agnolo di Cosimo di Mariano (17 Samhain 1503 – 23 Samhain 1572). D'oibrigh sé i bhFirenze, agus rinne portráidí de chuid mhaith de chlann Medici is de Dante (1265–1321), Boccacio (1313–1375) is Petrarch (1304–1374).

Daoine a rugadh i 1503
Básanna i 1572
Péintéirí Iodálacha
Adriaen Brouwer

Péintéir a rugadh in Oudenaarde na Beilge ab ea Adriaen Brouwer (c 1605-1638). Ba iad príomhthéamaí a phéintéireachta ná beatha an tábhairne, siamsaíocht faoin tuath, agus gach saghas ragairneálaí.

Daoine a rugadh i 1605
Básanna i 1638
Péintéirí Beilgeacha
Lancelot Brown

Garraíodóir pictiúrtha a rugadh i gKirkdale Shasana ab ea Lancelot Brown (1715-1783). Freagrach as dearadh is forbairt na ngairdíní i bPalás Blenheim is Gairdíní Kew, ina ndearna sé aithris ar an nádúr, den chuid is mó. Tharraing sé cáil air féin mar ‘Capability Brown’. 

Garraíodóirí
Daoine a rugadh i 1715
Básanna i 1783
Robert Brown

Luibheolaí a rugadh i Monadh Rois na hAlban ab ea Robert Brown (21 Nollaig 1773 – 10 Meitheamh 1858). An chéad duine a d'aithin an núicléas mar bhunús na cille, i 1831. D'fhionn sé an bhrúnghluaisne níos déanaí. Ó mhí na Nollag sa bhliain 1801 go mí na Bealtaine den bhliain 1805 rinne sé taighde luibheolaíochta san Astráil, ag déanamh cur síos ar 3,500 speiceas plandaí, 2,000 díobh nár cuireadh síos orthu roimhe sin.

Daoine a rugadh i 1773
Básanna i 1858
Luibheolaithe Albanacha
Raidhfil uathoibríoch Browning

Meaisínghunna éadrom gásfhuinnmhithe a dhear an gabha gunnaí Meiriceánach John Moses Browning (1855-1926) i 1917. Táirgeadh i gcuid mhaith tíortha é go dtí na 1950idí. Raon 600 m a bhí aige agus piléarlann 20 urchar.
Brú atmaisféarach

Feidhmíonn meáchan an atmaisféir brú, a dtugtar an brú atmaisféarach air, ag dromchla an Domhain. Is é meánluach an bhrú atmaisféaraigh seo ag leibhéal na farraige 1013 bar nó 101.3 kPa. Laghdaíonn an brú seo le hairde is ardú teochta. Úsáidtear baraiméadar chun an brú atmaisféarach a thomhas. Tá an tomhas seo bunúsach sa mheitéareolaíocht.
Brú fola

An brú a fheidhmíonn an fhuil i gcoinne ballaí na bhfuileadán. Gintear an brú seo nuair a chrapann matáin an chroí, agus gineann brú athraitheach tréimhsiúil brú na fola. Tómhaistear brú na fola le sfigmeamanaiméadar go hiondúil. Tá cufa sa ghléas seo a fhilltear thart ar an ngéag uachtarach is a theanntar go gcuireann sé stop ar éigin leis an gcuisle i gcaol na láimhe, agus mar sin le sreabhadh na fola in artairí na géige. Tomhaistear an brú sa chufa ansin, agus is é sin an brú uasmhéideach fola, an brú siostólach. Ansin ligtear an t-aer amach as an gcufa go mall. An brú sa chufa ag a bhfilleann sreabhadh leanúnach san artaire i gcaol na láimhe, tugtar an brú diastólach air sin. Tomhaiseann an sfigmeamanaiméadar an brú i milliméadar mearcair (mm Hg), agus de ghnáth scríobhtar an toradh mar seo: 120/80, is é sin, brú siostólach 120 mm Hg, is brú diastólach 80 mm Hg.

Fuil
Fiseolaíocht
Brú gaile

An brú a imríonn an ghal mórthimpeall ar leacht nó solad. Bíonn leacht nó solad timpeallaithe ag gal an ábhair chéanna i gcónaí agus í i gcothromaíocht leis. Mar shampla, bíonn brú galuisce cothrom le timpeall 0.2% de bhrú an atmaisféir ag teocht an tseomra. Méadaíonn an brú gaile nuair a mhéadaíonn an teocht.
James Bruce

Taiscéalaí a rugadh san Eaglais Bhreac, Albain ab ea James Bruce (4 Nollaig 1730 - 27 Aibreán 1794). I 1770 shroich sé foinse na Níle Goirme.

Taiscéalaithe Albannacha
Daoine a rugadh i 1730
Básanna i 1794
Max Bruch

Cumadóir ceoil a rugadh i gKöln na Gearmáine ab ea Max Christian Friedrich Bruch (6 Eanáir 1838 – 2 Deireadh Fómhair 1920). Cáil air as a choinseartó veidhlín i mionghléas G, agus an Schottische Fantasie (Fantaisíocht Albanach). Fuiair sé bás i mBeirlín.

Daoine a rugadh i 1838
Básanna i 1920
Cumadóirí Gearmánacha
Anton Bruckner

Cumadóir ceoil is orgánaí a rugadh in Ansfelden na hOstaire ab ea Anton Bruckner (4 Meán Fómhair 1824-11 Deireadh Fómhair 1896). Cáil mhór air as a 9 siansa (ceann nár chríochnaigh sé san áireamh), 4 aifreann iontach, agus cuid mhaith cumadóireachta córúla. 

Cumadóirí Ostaracha
Daoine a rugadh i 1824
Básanna i 1896
Pieter Brueghel

Péintéir Pléimeannach a rugadh i mBrueghel gar do Breda na hOllainne ab ea Pieter Brueghel (c 1520-1569). Aithnítear é mar an bpéintéir ba chruthaithí bhunúla de phéintéirí Pléimeannacha an 16ú céad. Dhírigh sé ina shárshaothair ar bheatha na dtuathánach. Tugtar Sean-Pieter air mar gur phéintéir an mac ba shine leis, Pieter Óg Brueghel (c 1564-1637), a dhírigh ar ghadaithe, diabhail is cailleacha ina chuid péintéireachta. Ba phéintéir freisin an mac ab óige leis, Jan Brueghel (1568-1625), a bhain cáil amach as a phéintéireacht ar ábhair neamhbheo, bláthanna, radhairc tíre is téamaí reiligiúnda. 

Básanna i 1569
Péintéirí Ollannacha
Bruig

Soitheach seoil le dhá chrann is rigéar cearnach. An-choiteann ó lár an 18ú céad ar aghaidh, ag iompar guail ó thuaisceart Shasana go Londain. Úsáidtear iad fós mar shoithigh traenála.
Bruigintín

Soitheach seoil le dhá chrann, rigéar cearnach chun tosaigh, is rigéar cúil ar fhad an bháid. In úsáid go forleathan go déanach sa 19ú céad, ach annamh anois.
Bruithniú

Próiseas ina bhfaightear miotal óna mhianach trí théamh, ag baint feidhm as breosla a bhaineann comhábhair eile an mhianaigh amach ag an am céanna (mar shampla an ocsaigin óna ocsaídí) agus as flosc a chabhraíonn le heisíontas a bhaint. Is dócha gurb é copar an chéad mhiotal a fuarthas ón mianach, agus bhruithnítí stán, luaidhe is airgead anallód. Gualach ab ea an breosla is an t-oibreán dí-ocsaídithe uilíoch gur thosaigh úsáid an chóic sa 18ú céad. Bhíodh tarraingt fhórsáilte in úsáid sna foirnéisí sa ré chlasaiceach, agus i bhfad na haimsire forbraíodh an fhoirnéis soinneáin as sin. Tá an-chuid foirmeacha bruithnithe trí dhó breosla ann, agus bealaí leictreacha téimh in úsáid freisin, mar a dhéantar le halúmanam.
Bruitisme

Ceol todhchaíoch Francach sna 1920idí inar bhain na cumadóirí feidhm as crag-ghléasanna is leictreonaic chun innealra a chur in iúl. Mar shampla, ina Ballet Mécanique (Bailé Meicniúil, 1926) bhain Antheil feidhm as 8 bpianó, pianó meicniúil, 4 shiolafón, dhá chlog leictreacha, dhá lián eitleáin, tamtam, 4 dhord-druma, agus bonnán.
Bruth

Tonnta a ghin an ghaoth, tar éis briseadh ar uisce tanaí. De ghnáth cuimsíonn an téarma an raon iomlán tonn ar uisce tanaí, ó na bristigh go dtí an lapadaíl. Ach i dtéarmaíocht chruinn na heolaíochta, úsáidtear an téarma ar na ballaí clamparacha uisce a dhéanann tonnta atá ag briseadh. De réir mar a thaistealaíonn tonnta a cruthaíodh amach ón gcladach isteach ar uisce níos tanaí, eiríonn siad níos airde rite go sroicheann riteacht chriticiúil ag a mbíonn siad éagobhsaí, agus ansin briseann siad. Tarlaíonn sé seo de réir cineáil nuair a éiríonn doimhneacht an uisce cothrom le timpeall 1.3 oiread airde na toinne. Nuair a bhriseann an tonn gluaiseann na páirteagail uisce díreach i dtreo an chladaigh, agus bruth a bhíonn ann ansin.
Bruth rua

Is fungas seadánach é bruth rua, a thagann mar líonra snáithíneach idir cealla an phlanda óstaigh. Thar 4,000 speiceas ann, cuid acu seadánach ar ghránbharra tráchtálacha.

Fungais
Brúthomhsaire

Feadán i bhfoirm crúca a dtugtar feadán Bourdon air. Nuair a bhíonn an brú taobh istigh den fheadán níos mó ná an brú taobh amuigh, tosaíonn an feadán ag díriú. Tarchuirtear an ghluaiseacht seo trí luamháin is giaranna chun snáthaid a chasadh timpeall diaile grádaithe. Tá braiteoir micreascópach brú ann, scannán sileacain, níos lú ná 10 μm ar tiús agus friotóirí bídeacha leabaithe ann. Nuair a athraíonn an brú ar thaobh amháin den scannán seo athraíonn friotaíocht na bhfriotóirí, agus is féidir an t-athrú friotaíochta seo a ghrádú in aonaid brú. 

Folús
Brúthomhsairí