joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
1813



Tarluithe

Breitheanna 
 19 Eanáir — Henry Bessemer, innealtóir Sasanach
 26 Eanáir — Juan Pablo Duarte, bunaitheoir na Poblachta Doiminicí
 22 Bealtaine — Richard Wagner, cumadóir Gearmánach (b. 1882)
 6 Meán Fómhair — Isaac Butt, polaiteoir (b. 1879)
 19 Meán Fómhair — Manuel Antonio Sanclemente, scríbhneoir Colómach (b. 1902) 
 10 Deireadh Fómhair — Giuseppe Verdi, cumadóir Iodálach (b. 1901)

Básanna 
 22 Meitheamh — Anton Graff, portráidí Eilbhéiseach (r. 1736)
 4 Meán Fómhair — James Wyatt, ailtire Sasanach

Blianta
1815



Tarluithe 
 8 Eanáir – Cogadh 1812: Cath New Orleans
 26 Feabhra – D'éalaigh Napoléon Bonaparte ó Elba
 18 Meitheamh – Cogaí Napoléon: Cath Waterloo

Breitheanna 
 12 Eanáir — Seán Ó Mathúna, polaiteoir náisiúnach Éireannach agus scoláire
 1 Aibreán — Otto von Bismarck, státaire Gearmánach (b. 1898)
 8 Aibreán — Andrew Graham, réalteolaí Éireannach
 16 Lúnasa — Eoin Bosco, naomh Caitliceach Iodálach (b. 1888)
 7 Meán Fómhair — John McDouall Stuart, taiscéalaí Briotanach
 1 Samhain — Crawford Williamson Long, dochtúir Meiriceánach
 2 Samhain — Charles Boole, matamaiticeoir agus fealsamh Briotanach (b. 1864)
 3 Samhain — Seán Mistéal, náisiúnaí Éireannach (b. 1875)

Básanna 
 21 Eanáir — Matthias Claudius, file Gearmánach (r. 1740)
 9 Feabhra — Ellen Hutchins, luibheolaí Éireannach
 22 Feabhra — Smithson Tennant, ceimiceoir Briotanach
 24 Feabhra — Robert Fulton, innealtóir Meiriceánach (r. 1765)

Blianta
5 Iúil

Is é an 5 Iúil an 186ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 187ú lá i mbliain bhisigh. Tá 179 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 An Ailgéir - Lá na Saoirse (1962)
 An Airméin - Lá an Bhunreachta (1995)
 Oileán Mhanann - Laa Tinvaal ("Lá Tinbheal", 1266)
 Rinn Verde - Lá na Saoirse (1975)
 Veiniséala - Lá na Saoirse (1811)

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1795 — Benjamin Morrell, taiscéalaí Meiriceánach
 1849 — William Thomas Stead, iriseoir Briotanach
 1853 — Cecil Rhodes, plandóir Sasanach a bhunaigh stát na Róidéise i ndeisceart na hAfraice (b. 1902)
 1885 — André Lhote, dealbhóir agus péintéir Francach
 1911 — Georges Pompidou, Uachtarán na Fraince (b. 1974)
 1926 — Salvador Jorge Blanco, Uachtarán na Poblachta Doiminicí
 1991 — Gavin James, ceoltóir Éireannach
 1928 — [[Pierre Mauroy], Phríomh-Aire na Fraince (b. 2013)
 1936 — Alan Kelly, peileadóir agus bainisteoir Éireannach
 1936 — Brendan Halligan, polaiteoir Éireannach
 1939 — Hugh Byrne, polaiteoir Éireannach
 1946 — Gerardus 't Hooft, fisiceoir teoiriciúil Ísiltíreach
 1950 — Huey Lewis, Amhránaí Meiriceánach
 1951 — Roger Wicker, polaiteoir Meiriceánach
 1953 — Jörg Tauss, polaiteoir Gearmánach
 1954 — Don Stark, aisteoir Meiriceánach
 1958 — Veronica Guerin, iriseoir Éireannach (b. 1996)
 1967 — Anne Frater, file Gaeilge as Albain
 1969 — Michael O'Neill, imreoir sacair as Tuaisceart Éireann
 1973 — Róisín Murphy,  amhránaí, cumadóir amhrán 
 1975 — Hernán Crespo, imreoir sacair Airgintíneach
 1976 — Arthur Spring, polaiteoir Éireannach
 1977 — Nicolas Kiefer, imreoir leadóige Gearmánach
 1979 — Amélie Mauresmo, imreoir leadóige Francach
 1979 — Shane Filan, amhránaí Éireannach
 1979 - Stilian Petrov, imreoir sacair
 1985 — Megan Rapinoe, imreoir sacair Meiriceánach
 1987 — Gerard Barrett, stiúrthóir scannán

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1816 — Dorothy Jordan, 54, aisteoir Éireannach agus bean luí Uilliam IV na Ríochta Aontaithe (r. 1761)
 1833 — Joseph Nicéphore Niepce, ceimicí Francach
 1911 — George Johnston Stoney, fisiceoir Éireannach (r. 1826)
 1930 — Bryan Cooper, polaiteoir Éireannach
 1945 — John Curtin, polaiteoir Astrálach agus 14ú Príomh-Aire na hAstráile
 1948 — Carole Landis, ban-aisteoir
 1969 — Walter Adolph Gropius, ailtire Gearmánach
 1993 — Tomás Mag Uidhir, poblachtánach agus polaiteoir Éireannach

Tarluithe eile 
 1811 - D'fhógair Veiniséala a neamhspleáchas ón Spáinn
 1830 - Rinne an Fhrainc ionradh ar an Ailgéir
 1884 - Ghlac An Ghearmáin seilbh ar Chamarún
 1865 - Bhunaigh William Booth Arm an tSlánaithe i Londain
 1981 - Gortaíodh suas le 30 póilín i Learpholl na Breataine nuair a bhris círéib agus bradaíocht amach ansin

0705
Iúil, 05
1816



Tarluithe

Breitheanna 
 1 Eanáir — Manuel Murillo Toro, polaiteoir Colómach
 12 Aibreán — Cathal Gabhán Ó Dubhthaigh, náisiúnach Éireannach, iriseoir, file agus polaiteoir Astrálach
 21 Aibreán — Charlotte Brontë, úrscéalaí agus file Sasanach
 29 Nollaig — Carl Ludwig, fiseolaí Gearmánach (b. 1895)

Básanna 
 24 Aibreán — James Orr, file Éireannach
 5 Iúil — Dorothy Jordan, aisteoir Éireannach agus bean luí rí Uilliam IV (r. 1761)
 7 Iúil — Richard Brinsley Sheridan drámadóir Éireannach (r. 1751)
 3 Lúnasa — François-André Vincent, péintéir Francach
 29 Deireadh Fómhair — Art Ó Néill, cruitire Éireannach

Blianta
21 Samhain

Is é an 21 Samhain an 325ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 326ú lá i mbliain bhisigh. Tá 40 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 An Bhanglaidéis - Lá na bhFórsaí Cosanta

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1312 — Éadbhard III Shasana, Rí Shasana
 1643 — René Robert Cavelier La Salle, taiscéalaí Francach
 1694 — Voltaire (François Marie Arouet), scríbhneoir agus fealsamh Francach (b.1778)
 1761 — Dorothy Jordan, aisteoir Éireannach agus bean luí an rí Liam IV (b.1816)
 1767 — Tomás Ruiséil, comhbhunaitheoir agus ceannaire ar na hÉireannaigh Aontaithe
 1787 — Samuel Cunard, fear gnó Ceanadach
 1844 — William Máirtín Ó Murchadha, polaiteoir agus fear gnó Éireannach
 1854 — Beinidict XV, pápa ar an Eaglais Chaitliceach idir 1914 agus 1922 (b.1922)
 1878 — Gustav Radbruch, polaiteoir Gearmánach
 1882 — Thomas J. O'Connell, ceardchumannaí agus polaiteoir Éireannach
 1887 — Seosamh Pluincéad, file agus náisiúnaí Éireannach (b.1916)
 1898 — René Magritte, péintéir Beilgeach
 1905 — Robert William Alexander, scríbhneoir Éireannach
 1929 — Niall Tóibín, aisteoir agus fuirseoir Éireannach
 1931 — Lewis Roberts Binford, seandálaí Meiriceánach
 1935 — Derek Bell, ceoltóir The Chieftains (b.2002)
 1942 — Michael Cavanaugh, aisteoir Meiriceánach
 1944 — Richard Durbin, polaiteoir Meiriceánach
 1945 — Goldie Hawn, aisteoir, stiúrthóir agus léiritheoir Meiriceánach
 1951 — John N. Kennedy, polaiteoir Meiriceánach
 1952 — Eamonn Coghlan, lúthchleasaí Éireannach 
 1965 — Björk Guðmundsdóttir, amhránaí agus cumadóir
 1968 — Antonio Tarver, dornálaí Meiriceánach
 1970 — Torsten Haß, file, drámadóir, úrscéalaí, scríbhneoir agus leabharlannaí
 1985 — Carly Rae Jepsen, amhránaí Ceanadach
 1986 — Fiachra Breathnach, imreoir peil Ghaelach
 1989 — Daithí Ó Treasaigh, iománaí Éireannach
 1990 — Jack Chambers, polaiteoir Éireannach
 1994 — Miyu Kato, imreoir leadóige Seapánach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1835 — Benjamin Desha, polaiteoir Meiriceánach
 1835 — James Hogg, file agus úrscéalaí Albanach
 1856 — Lev Perovski, daonchara agus mianreolaí Rúiseach
 1916 — Franz Josef I, Impire na hOstaire (r.1830)
 1920 — Risteárd Mac Aoidh, poblachtánach Éireannach
 1931 — Philip Shanahan, Polaiteoir Éireannach
 1945 — Robert Benchley, scríbhneoir agus aisteoir Meiriceánach
 1948 — James O'Mara, Polaiteoir Éireannach
 1959 — Max Baer, dornálaí Meiriceánach
 1970 — Chandrasekhara Venkata Raman, fisiceoir Indiach
 1970 — Michael Heffernan, polaiteoir Éireannach
 2015 — Bob Foster, dornálaí Meiriceánach
 2017 — David Cassidy, Aisteoir Meiriceánach (r. 1950)
 2017 — Rodney Bewes, aisteoir Briotanach

Tarluithe eile 
 1920 - Tharla sléacht i bPáirc an Chrócaigh inar maraíodh 13 duine. Bhí an Cogadh Angla-Éireannach faoi lánseol ag an am agus níos luaithe sa lá maraíodh 14 oifigeach faisnéise Briotanach. Tugadh Domhnach na Fola ar na heachtraí seo.
 1974 - Phléasc buama de chuid an IRA i mBirmingham sa Bhreatain. Maraíodh 20 duine
 1980 - D'fhéach 82 milliún duine ar an gclár Dallas chun a fháil amach cé a scaoil urchur le JR.

1021
Samhain, 21
1818



Tarluithe

Breitheanna 
 6 Aibreán — Aasmund Olavsson Vinje, údar agus iriseoir Ioruach
 29 Aibreán — Alastair II na Rúise, Impire na Rúise
 17 Meitheamh — Charles François Gounod, cumadóir Francach
 30 Iúil — Emily Brontë, úrscéalaí agus file Sasanach
 12 Meán Fómhair — Richard Jordan Gatling, dearthóir arm tine Meiriceánach
 27 Meán Fómhair — Hermann Kolbe, ceimiceoir Gearmánach
 24 Nollaig — James Prescott Joule, fisiceoir agus grúdaire Sasanach
 28 Nollaig — Carl Remigius Fresenius, ceimiceoir Gearmánach
 Feabhra (Níl an lá ar eolas) – Frederick Douglass, daonuasclóir agus údar Meiriceánach (b. 1895)
 25 Márta – Jacob Burckhardt, staraí Eilvéiseach (b. 1897)
 5 Bealtaine – Karl Marx, fealsamh polaitíochta Gearmánach (b. 1883)
 1 Iúil – Ignaz Semmelweis, lia Ungárach (b. 1865)
 28 Iúil – Gaspard Monge, matamaiticeoir Francach (r. 1746)
 29 Deireadh Fómhair – Cáitríona Ní hAodha, an chéad opera diva dár tháinig as Éirinn (b. 1861)
 24 Nollaig – James Prescott Joule, fisiceoir Sasanach (b. 1889)

Básanna 
 10 Bealtaine — Paul Revere, thírghráthóir Meiriceánach agus gabha geal (báistíodh é ar 1 Eanáir 1735)
 Gan an dáta ar eolas – Art Ó Néill, cláirseoir Éireannach (r. 1734)

Blianta
31 Bealtaine

Is é an 31 Bealtaine an 151ú lá den bhliain de réir an fhéilire Ghréagóra nó an 152ú lá i mbliain bhisigh. Tá 214 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 Lá Domhanda Saor ó Thobac

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1744 — Richard Lovell Edgeworth, polaiteoir Angla-Éireannach
 1819 — Walt Whitman, file Meiriceánach (b.1892)
 1857 — Pápa Pius XI, pápa (b.1939)
 1883 — Seán Gibbons, polaiteoir Éireannach
 1887 — Saint-John Perse, File agus taidhleoir Francach  (b. 1975)
 1894 — Fred Allen, fuirseoir Meiriceánach
 1908 — Don Ameche, aisteoir Meiriceánach
 1922 — Denholm Elliott, aisteoir
 1930 — Clint Eastwood, scannánóir
 1931 — John Robert Schrieffer, fisiceoir Meiriceánach
 1937 — Máire Uí Ruairc, polaiteoir
 1938 — John Prescott, Polaiteoir de chuid Pháirtí an Lucht Oibre sa Ríocht Aontaithe
 1941 — Louis J. Ignarro, Cógaseolaí 
 1948 — John Bonham, ceoltóir le Led Zeppelin (b.1980)
 1948 — Lynda Bellingham, ban-aisteoir Briotanach
 1955 — Joe Longthorne, amhránaí Sasanach
 1955 — Tommy Emmanuel, giotáraí
 1963 — Viktor Orbán, príomh-aire an Ungáir
 1973 — Natalia Koroleva, amhránaí Rúiseach
 1976 — Colin Farrell, aisteoir
 1996 — Normani Kordei, amhránaí Meiriceánach
 2001 — Iga Świątek, imreoir leadóige Polannach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1085 — Pápa Greagóir VII, Pápa ó 1073 go 1085
 1224 — Cathal Crobhdhearg Ó Conchúir, Rí Chonnacht
 1524 — Thomas Howard, 2ú Diúc Norfolk, uasal Briotanach
 1809 — Franz Joseph Haydn, cumadóir Ostarach
 1922 — Joseph McGuinness, polaiteoir Éireannach
 1972 — Alexander McCabe, polaiteoir Éireannach
 1976 — Jacques Monod, bitheolaí Francach
 1983 — Jack Dempsey, Dornálaí Gael-Mheiriceánach (r. 1919)
 1997 — Lionel Booth, polaiteoir Éireannach
 2000 — Tito Puente, ceoltóir (r.1923)
 2006 — Raymond Óg Davis, Ceimicí (r. 1914)
 2014 — Joseph Dowling, polaiteoir Éireannach

Tarluithe eile 
 1941 - Buamáladh Baile Átha Cliath leis an Luftwaffe.
 1973 - Vótáil Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá gan maoiniú a chur ar fáil do bhuamáil na Cambóidé.
 1985 - Chuir Cumann Sacair Shasana cosc ar chlub sacar imirt ar an Mór-roinn de bharr tubaiste Heysel.
 1998 - D'fhág Geri Halliwell slán leis an mbanna ceoil, an Spice Girls.

0531
Bealtaine, 31
1820



Tarluithe

Breitheanna 
 17 Eanáir — Anne Brontë, úrscéalaí agus file Sasanach
 8 Feabhra — William Tecumseh Sherman, ginearál Meiriceánach
 24 Márta — Alexandre Edmond Becquerel, fisiceoir Francach
 27 Aibreán — Herbert Spencer, fealsamh Sasanach (b. 1903)
 12 Bealtaine — Florence Nightingale, banaltra Shasanach (b. 1910)
 2 Lúnasa — John Tyndall, Fisiceoir Éireannach
 6 Deireadh Fómhair — Jenny Lind, amhránaí ceoldráma Sualannach (b. 1887)
 28 Samhain — Friedrich Engels, Fear gnó, eolaí sóisialta agus réabhlóidí Gearmánach

Básanna 
 29 Eanáir — Seoirse III na Ríochta Aontaithe, rí (r. 1738)
 12 Aibreán — Arthur Young, scríbhneoir Sasanach
 6 Meitheamh — Henry Grattan, polaiteoir (r. 1746)
 19 Meitheamh — Joseph Banks, luibheolaí Sasanach (r. 1743)
 3 Meán Fómhair — Benjamin Henry Latrobe, ailtire Briotanach-Mheiriceánach (r. 1764)

Blianta
Chester A. Arthur

B'é Chester Alan Arthur (5 Deireadh Fómhair 1829 – 18 Samhain 1886) an 21ú uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bhí sé i bhfeidhmeannas ón 20 Meán Fómhair 1881 go dtí an 3 Márta 1885. Ceapadh é mar Uachtarán i ndiaidh feallmharaithe James Garfield sa bhliain 1881.

Tagairtí

Daoine a rugadh i 1829
Básanna i 1886
Uachtaráin na Stát Aontaithe
Leasuachtaráin na Stát Aontaithe
Futbol Club Barcelona

Club spóirt atá suite i mBarcelona, sa Chatalóin, agus sa Spáinn, is ea Futbol Club Barcelona a bunaíodh i 1899. Cé go bhfuil aithne ar an gclub mar gheall ar a fhoireann sacair, tá foirne gairmiúla i dtrí spórt eile acu - cispheil, liathróid láimhe agus haca rollála. Tugtar Barça ar an gclub chomh maith mar leasainm. Imríonn siad a gcuid cluichí sacair sa Nou Estadi del Futbol Club Barcelona (an Camp Nou), ceann de mhór-staideanna an domhain le hacmhainn 98,600. 

Is é mana an chlub ná el Barça és més que un club, sé sin is níos mó ná club é an Barça.

Stair 
Bhunaigh Éilvéiseach darb ainm Hans Kamper an club in éineacht le grúpa Sasanach sa bhliain 1899. Bhí Kamper chomh gafa sin le náisiúnachas na Catalóine gur athraigh sé a ainm go Joan Gamper. Ba chuid de na clubanna a bhunaigh an tsraith Spáinneach i 1928 iad in éineacht le Real Madrid agus Athletic Bilbao agus bhuaigh siad an chéad sraith i 1929. 

Ba chúl taca le náisiúnachas na Catalóine an club le linn deachtóireacht Franco, tréimhse ina rinneadh iarracht an Chatalóinis is siombail eile na Catalóil tá Barcelona a chur faoi chois.

Osclaíodh an Camp Nou i 1957 agus tá spás ann do 99,354 lucht féachana faoi láthair.

Bhuaigh an club an Corn Eorpach don chéad uair i 1992 i Wembley, Londain, i gcoinne Sampdoria na hIodáile. Ba é sin buaicphoine an ré órga faoina bhainisteoir agus iar-imreoir Ollannach Johan Cruyff, tréimhse ina bhuaigh siad ceithre shraith náisiúnta i ndiaidh a chéile, ó 1991 go 1994. 

Bhuaigh siad Sraith na Seaimpíní don dara huair i bPáras i gcoinne Arsenal Shasana ar an 17 Bealtaine 2006, cúpla seachtain tar éis sraith na Spáinne a bhuachaint don dara huair faoi stiúir Frank Rijkaard. Sa bhliain 2009, bhuaigh an club Copa del Rey, sraith na Spáinne, agus Sraith na Seaimpíní.

Geansaí peile agus urraíocht 

Caitheann an fhoireann lógó UNICEF, ní mar gheall ar aon táille a íocadh, ach toisc go seasann an club gualainn ar ghualainn le UNICEF inár dtiomantas do pháistí an domhain.

Go dtí seo, thug an comhpháirtíocht € 19 milliún ar ioncam do chláir UNICEF a fheabhsaíonn saol do leanaí ar fud an domhain. In 2016, dhoimhnigh UNICEF an comhpháirtíocht le FC Barcelona le tuilleadh roghanna a iniúchadh chun cumhacht an spóirt a úsáid chun torthaí inbhuanaithe agus scála mór do leanaí a sheachadadh.

Duaiseanna

Foireann

An scuad faoi láthair (2021-2022)

Imreoirí móra

Féach freisin 
 Séasúr 2005 - 2006
 Séasúr 2008 - 2009

Nasc seachtrach 
 FC Barcelona - suíomh Greasáin oifigiúil an chlub

Tagairtí 

An Chatalóin
19 Márta

Is é an 19 Márta an 78ú lá den bhliain de réir an fhéilire Ghréagóra nó an 79ú lá i mbliain bhisigh. Tá 287 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 An Phortaingéil, an Spáinn, an Iodáil - Lá na nAithreacha

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1619 — Richard Archdekin, Íosánach Éireannach sa 17ú haois
 1721 — Tobias Smollett, úrscéalaí (b.1771) 
 1813 — David Livingstone, taiscéalaí (b.1873) 
 1821 — Richard Francis Burton, taiscéalaí, scríbhneoir, agus saighdiúir Sasanach
 1848 — Wyatt Earp, oifigeach dlí (b.1929) 
 1890 — Ho Chi Minh, réabhlóidí agus státaire (b.1969)
 1899 — Aksel Sandemose, údar Ioruach
 1900 — Jean Frédéric Joliot-Curie, eolaí Francach
 1905 — Albert Speer, ailtire agus ball de Pháirtí Náisiúnta Sóisialach Lucht Oibre na Gearmáine (b.1981)
 1928 — Patrick McGoohan, aisteoir
 1943 — Mario José Molina, ceimiceoir Meicsiceach
 1943 — Mario Monti, eacnamaí agus polaiteoir Iodálach
 1944 — Sirhan B. Sirhan, feallmharfóir Robert F. Kennedy
 1952 — Harvey Weinstein, léiritheoir scannán 
 1955 — Bruce Willis, aisteoir Meiriceánach
 1963 — Mark Dearey, polaiteoir Éireannach
 1973 — Michael Devine, peileadóir Éireannach
 1980 — Lee Naylor, imreoir sacair Sasanach
 1984 — Gary Twigg, imreoir sacair Albanach
 1991 — Seán Ó Comdhain, iománaí Éireannach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1687 — René Robert Cavelier La Salle, taiscéalaí Francach
 1702 — Liam III Shasana, Rí Shasana, na hAlban, agus na hÉireann
 1721 — Pápa Clemeint XI (r. 1649)
 1801 — Ambrós Ó hUiginn, riarthóir coilíneach Éireannach-Spáinneach
 1902 — Manuel Antonio Sacramento, Uachtarán na Colóime
 1930 — Arthur Balfour, 81, príomhaire na Ríochta Aontaithe (r.1848)
 1943 — Fujishima Takeji, péintéir Seapánach
 1950 — Edgar Rice Burroughs, 74, údar (r.1875)
 1974 — Austin Clarke, filí, drámadóir, úrscéalaí (r.1896)
 1987 — Louis de Broglie, fisiceoir Francach
 1988 — Máirtín Ó Direáin, file Éireannach (r.1910)
 2008 — Arthur C. Clarke, 90, scríbhneoir ficsin eolaíochta, cumadóir (r.1917)
 2008 — Paul Scofield, aisteoir Sasanach
 2021 — Thomas Cavalier-Smith, bitheolaí Sasanach

Tarluithe eile 
 1953 - Craoladh na Gradaim an Acadaimh ar an teilifís don chéad uair.
 1982 - Tháinig mangairí dramh-mhiotail ón Airgintín i dtír ar Oileán Georgia Theas, coilíneacht de chuid na Breataine, agus  d'ardaigh siad an bhratach Airgintíneach.
 1992 - Tugadh le fios go raibh Diúc agus Bandiúc York le scaradh óna chéile.
 1996 - Fuair Nelson Mandela colscaradh ó Winnie Mandela. Bhí siad pósta 38 bliain.
 2003 - Chuir an chomhghuáillíocht tús leis an gcogadh in aghaidh na hIaráice.

0319
Márta, 19
An Chatalóin

Is comhphobal féinrialaitheach in oirthuaisceart na Spáinne í an Chatalóin (Catalóinis: Catalunya, Ocsatáinis: Catalonha, Spáinnis: Cataluña). Tá stádas aige mar Náisiún agus d'fhógair parlaimint an chomhphobail neamhspleáchas sa bhliain 2017.  

Tá ceithre cúige sa chomhphobal: Barcelona, Girona, Lleida, agus Tarragona.  Is í Barcelona an phríomhchathair agus an chathair is mó. Tá Barcelona mar an dara bardas is mó sa Spáinn.  Tá trí theanga oifigiúil sa chomhphobal; An Chatalóinis, An Ocsatáinis agus An Spáinnis.

Stair 
Féach freisin Stair na Catalóine

Neamhspleáchas  
Ar an 27 Deireadh Fómhair, 2017, d'fhógair Parlaimint na Catalóine neamhspleáchas i ndiaidh reifrinn. Vótáil Seanad na Spáinne chun riail dhíreach a chur i bhfeidhm agus fuair siad réidh le parlaimint na Catalóine trí thoghcháin ar an 21 Nollaig. Ar an 2 Samhain cuireadh 7 iar-airí an rialtais i bprisiún ar chúis "réabhlóid agus mí-úsáid airgid poblí", agus theith airí eile go tíortha éagsúla, Uachtaráin Carles Puigdemont ina measc.

Tír Eolas 
Tá teorainn aige leis an bhFrainc agus Andóra ó thuaidh, Aragón san iarthiar,  agus Valencia ó dheas. San oirthear tá 580 cm de chósta na Meánmhara aige. 

Tá achar 32,114 Cm² le daonra oifigiúil 7,522,596 aige sé sin 234 duine gach ciliméadar.

Aonaid Riaracháin  

Is iad na cúigí na haonaid riaracháin is sine sa Chatalóin. Tógann siad ainm phríomhchathair an chúige. Bunaíodh an comhphohbal trí aontú foirmiúil na ceithre cúigi:

Faoi bhun na cúigí tá 41 contaetha nó Comarcas atá rialaithe ag comhairle chontae nó consell comarcal. Séard atá i gceist ná bailiúcháin bardais ag eagrú go hoifigiúil maidir le dualgaisí agus seibhisí ar leith. Bhíodh Gleann Aran mar chontae ach ón mbliain 2015 tá stádas ar leith aige mar aonán críche féinrialaitheach. 

Tá 948 bardais faoi láthair. Rialann ajuntament an bardas agus toghfar é gach ceithre bhliana sna toghcháin áitiúil. De ghnáth bíonn an comhairle bardais ag suí in Halla an Bhaile (ajuntament, casa de la ciutat nó casa de la vila).

Daonra

Cultúr

Teanga  
Tá trí theanga oifigiúla á labhairt sa réigiún: Catalóinis a bhfuil mar theanga dúchais ag beagnach leathchuid de mhuintir an chomhphobail, chomh maith leis an Spáinnis, agus an Aranais, canúint de chuid na hOcsatáinise a labhraítear sa ghleann d'Aran i gcoirnéal beag iargiúlta sa chuid is faide siar ó thuaidh den chomhphobal atá suite díreach in aice na teorann leis an bhFrainc.

Tagairtí 

 
Catalóin
24 Meitheamh

Is é an 24 Meitheamh an 175ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 176ú lá i mbliain bhisigh. Tá 190 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 Éire - Lá Fhéile Eoin
 An Laitvia - Jāņi
 An Liotuáin - Joninės
 Québec - Fête Nationale du Québec

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1239 — Éadbhard I Shasana, Rí Shasana
 1313 — Giovanni Boccaccio, údar agus file Iodálach
 1795 — Ernst Heinrich Weber, síceolaí Gearmánach
 1850 — Horatio Kitchener, saighdiúir (b.1916)
 1852 — Friedrich August Johannes Löffler, baictéareolaí Gearmánach
 1874 — Úna Ní Fhaircheallaigh, scoláire Éireannach
 1895 — Jack Dempsey, Dornálaí (b. 1983)
 1910 — Teddy Yarosz, dornálaí Meiriceánach
 1915 — Frederick Hoyle, réalteolaí Sasanach
 1927 — Martin Lewis Perl, Fisiceoir Meiriceánach (b. 1927)
 1936 — Paul L. Smith, aisteoir Meiriceánach
 1938 — Abülfaz Elçibay, státaire Asarbaiseánach (b.2000)
 1941 — Julia Kristeva, fealsamh agus feimineach agus síocanailísí Bulgárach-Francach
 1944 — Julian Holloway, aisteoir Briotanach
 1947 — Peter Weller, aisteoir Meiriceánach
 1958 — Jean Charest, polaiteoir Ceanadach
 1975 — Joe Carey, polaiteoir Éireannach de chuid Fine Gael
 1976 — Catherine Noone, polaiteoir Éireannach
 1977 — Amir Talai, fuirseoir Meiriceánach
 1978 — Shunsuke Nakamura, imreoir sacair Seapáineach
 1982 — Kevin Nolan, imreoir sacair Sasanach
 1987 — Lionel Messi, imreoir sacair Airgintíneach
 1991 — Déin Ó Brosnacháin, iománaí

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1519 — Lucrezia Borgia, 39, Iodálach (r. 1480)
 1908 — Grover Cleveland, 71, 22ú agus 24ú uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá (r. 1837)
 1954 — Peter Hughes, polaiteoir Éireannach
 1975 — Frank MacDermot, polaiteoir Éireannach
 1987 — Jackie Gleason, fuirseoir agus aisteoir Meiriceánach
 2014 — Eli Wallach, aisteoir Meiriceánach

Tarluithe eile 
 1973 - D'éirigh Eamon de Valera as a phost mar Uachtarán na hÉireann
 1986 - Thug ceannaire an DUP an Dochtúir Ian Paisley foláireamh go raibh Tuaisceart Éireann ar tí cogadh cathartha
 1993 - D'éirigh Michael Mates, aire i dTuaisceart Éireann, as a phost de bharr an bhaint a bhí aige leis an bhfear gnó Asil Nadir

0624
Meitheamh, 24
1 Nollaig

Is é an 1 Nollaig an 335ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 336ú lá i mbliain bhisigh. Tá 30 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 Lá Domhanda SEIF

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1743 — Martin Heinrich Klaproth, ceimiceoir Gearmánach (b.1817)
 1792 — Nikolai Lobachevsky, matamaiticeoir Rúiseach (b.1856)
 1889 — Michael Hayes, polaiteoir Éireannach
 1889 — Seán O'Grady, polaiteoir Éireannach
 1896 — Georgy Zhukov, ginearál Rúiseach
 1912 — Minoru Yamasaki, ailtire Meiriceánach
 1931 — Mervyn Taylor, polaiteoir agus dlíodóir Éireannach
 1935 — Woody Allen, scríbhneoir, aisteoir agus déantóir scannán
 1940 — Brendan Toal, polaiteoir Éireannach
 1940 — Richard Pryor, fuirseoir agus aisteoir Meiriceánach
 1941 — Jesús Moncada, scríbhneoir Spáinneach
 1945 — Bette Midler, ceoltóir agus aisteoir
 1946 — Patrick Gallagher, polaiteoir Éireannach
 1949 — Pablo Escobar, tiarna drugaí Colómach
 1955 — Pádraig Ó Spealáin, imreoir peile Gaelaí
 1958 — Gary Peters, polaiteoir Meiriceánach
 1958 — Mary Mooney, polaiteoir Éireannach
 1963 — Paul Bradford, polaiteoir Éireannach
 1973 — Lombardo Boyar, aisteoir Meiriceánach
 1976 — Tomasz Adamek, dornálaí Polannach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1056 — Flann Mainistreach, File agus staraí
 1135 — Anraí I Shasana, rí Shasana agus Diúc na Normainne (r.1068/69)
 1555 — Georg Bauer, mianreolaí Gearmánach
 1666 — James Ware, staraí
 1825 — Alastair I, 57, impire na Rúise (r.1777)
 1830 — Pápa Pius VIII, pápa ar an Eaglais Chaitliceach idir 1829 agus 1830 (r.1761)
 1936 — Hugh Kennedy, abhcóide, breitheamh, agus polaiteoir Éireannach
 1941 — George Wolfe, polaiteoir agus feirmeoir Éireannach
 1947 — Godfrey Harold Hardy, matamaiticeoir Briotanach
 1955 — Fred McDonogh, polaiteoir Éireannach
 1959 — Caitlín Brugha, polaiteoir Éireannach
 2018 — Ken Berry, aisteoir Meiriceánach
 2020 — Brian Kerr, An Tiarna Kerr den Tamhnach Mhór, breitheamh Briotanach

Tarluithe eile 
 1955 - Dhiúltaigh Rosa Parks dul go dtí cúl an bhus
 1966 - D'eisigh oifigí poist sa Bhreatain stampaí Nollag don chéad uair riamh
 1974 - Maraíodh 92 duine i dtimpiste eitleáin ag Aerfort Idirnáisiúnta Dulles i Washington DC

Tagairtí 

1201
Nollaig, 01
23 Nollaig

Is é an 23 Nollaig an 357ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 358ú lá i mbliain bhisigh. Tá 8 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 An tSeapáin - 天皇誕生日 (Tennō tanjōbi)

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1777 — Alastair I, impire na Rúise (b.1825)
 1881 — Juan Ramón Jiménez, file Spáinneach
 1896 — Máiréad Ní Ghráda, scríbhneoir Éireannach
 1911 — Niels Kai Jerne, imdhíoneolaí Danmhargach
 1915 — Jean Brooks, ban-aisteoir
 1918 — Helmut Schmidt, Seansailéir Iarthar na Gearmáine ó 1974 go 1982
 1933 — Akihito, impire na Seapáine
 1963 — Terry Weeks, amhránaí Meiriceánach
 1964 — Gerard Hogan, breitheamh Éireannach
 1967 — Otis Grant, dornálaí Ceanadach
 1971 — Corey Haim, aisteoir Ceanadach
 1976 — Giba, imreoir eitpheile Brasaíleach
 1979 — Kenny Miller, imreoir sacair
 1997 — Marc Ó Colmáin, iománaí Éireannach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1565 — Conrad von Gesner, nádúraí Eilvéiseach
 1834 — Thomas Malthus, 68, eacnamaí agus fealsamh polaitíochta (r.1766)
 1948 — Hideki Tojo, polaiteoir agus saighdiúir Seapánach
 1949 — Arthur Eichengrün, ceimiceoir Gearmánach
 1962 — Michael Kilroy, polaiteoir Éireannach
 2001 — Mark Clinton, polaiteoir Éireannach
 2013 — Mikhail Kalashnikov, leifteanant-ghinearál in arm an Aontais Shóivéadaigh

Tarluithe eile 
 1972 - Scrios crith talún Managua, Nicearagua. Maraíodh os cionn 10,000 duine
 1888 - Tar éis achrainn le Paul Gauguin, bhain Vincent van Gogh píosa as a chluas

1223
Nollaig, 23
1827



Tarluithe

Breitheanna 
 5 Aibreán — Georg Voigt, staraí Gearmánach
 5 Aibreán — Joseph Lister, máinlia Sasanach (b. 1912)
 4 Bealtaine — John Hanning Speke, oifigeach airm Sasanach
 29 Bealtaine — Timothy Daniel Sullivan, polaiteoir Éireannach
 5 Nollaig — Marie Henri d'Arbois de Jubainville, staraí agus focleolaí Francach (b. 1910)

Básanna 
 18 Eanáir — François Fournier-Sarlovèze, ginearál Francach
 5 Márta — Alessandro Volta, fisiceoir Iodálach (r. 1745)
 26 Márta — Ludwig van Beethoven, cumadóir Gearmánach (r. 1770)
 26 Meitheamh — Samuel Crompton, ceapadóir Sasanach (r. 1753)
 14 Iúil — Augustin Jean Fresnel, innealtóir agus fisiceoir Francach
 14 Samhain — Thomas Addis Emmet, dlíodóir agus polaiteoir Gael-Mheiriceánach

Blianta
1828



Tarluithe 
 3 Nollaig – Toghadh Andrew Jackson mar seachtú huachtarán SAM

Breitheanna 
 28 Eanáir — Julián Trujillo Largacha, polaiteoir Colóimeach (b. 1888)
 8 Feabhra — Jules Verne, scríbhneoir Francach (b. 1905)
 20 Márta — Henrick Johan Ibsen, drámadóir agus file Ioruach (b. 1906)
 8 Bealtaine — Jean Henri Dunant, daonchara Eilvéiseach
 9 Bealtaine — Charles Joseph Kickham, úrscéalaí Éireannach (b. 1882)
 6 Meán Fómhair — Alexander Butlerov, ceimiceoir Rúiseach
 9 Meán Fómhair — Leo Tolstoy, scríbhneoir Rúiseach (b. 1910)

Básanna 
 16 Aibreán — Francisco Goya, péintéir Spáinneach, (r. 1746)
 4 Nollaig — Robert Jenkinson, 2ú Iarla Learpholl, polaiteoir agus Príomh-Aire na Breataine
 timpeall 22 Meán Fómhair – Shaka Zulu, taoiseach Súlú (r. t. 1787)
 19 Samhain – Franz Schubert, cumadóir ceoil (r. 1797)

Blianta
Grover Cleveland

Ba é Stephen Grover Cleveland (18 Márta, 1837 – 24 Meitheamh, 1908) an 22ú agus 24ú uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bhí sé i bhfeidhmeannas ón 4 Márta, 1885 go dtí an 3 Márta, 1889 agus 4 Márta, 1893 go dtí an 3 Márta, 1897. 

Ba é Grover Cleveland, in 1892, an t-aon iar-uachtarán riamh ar Stáit Aontaithe Mheiriceá ar éirigh leis an ceann is fearr a fháil ar an té a bhuaigh air chun an post a fháil arís.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1837
Básanna i 1908
Uachtaráin na Stát Aontaithe
1837



Tarluithe

Breitheanna 
 18 Márta — Grover Cleveland, 22ú agus 24ú uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá (b. 1908)
 8 Meitheamh — Ivan Kramskoi, ealaíontóir Rúiseach
 23 Samhain — Johannes Diderik van der Waals, fisiceoir Ollannach (b. 1923)

Básanna 
 20 Eanáir — John Soane, ailtire Sasanach
 10 Feabhra — Alexander Pushkin, scríbhneoir An Rúis (r. 1799)
 31 Márta — John Constable, péintéir Sasanach (r. 1776)
 20 Meitheamh – Rí Liam IV na Ríochta Aontaithe (r. 1765)

Blianta
Benjamin Harrison

B'é Benjamin Harrison IV (20 Lúnasa, 1833 – 13 Márta, 1901) 23ú uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bhí sé i bhfeidhmeannas ó 4 Márta, 1889 - 3 Márta, 1893.

Luathsaol 
B'é William Henry Harrison a sheanathair, 9ú uachtarán na Stát Aontaithe Mheiriceá. 

Rugadh Benjamin Harrison i North Bend, Ohio ag John Scott Harrison (níos déanaí feisire ó Ohio sa Chomhdháil na Stát Aontaithe) agus Elizabeth Ramsey Irwin. 

D’fhreastail Harrison ar Ollscoil Miami (Oxford, Ohio). Bhí sé ina bhall de Phi Delta Theta, bráithreachas san ollscoil.  Bhain sé céim amach i 1852. 

Thosaigh Harrison ag obair mar dlíodóir i Cincinnati, Ohio, agus d'aistrigh sé do dtí Indianapolis i 1854.

Polaitíocht
 Brú ar mhaithe le caomhnaitheacht.  Thacaigh Harrison, agus an Comhdháil na Stát Aontaithe ag an am, srianadh trádála. Feisire sa Chomhdháil, agus cosantaí, ba ea William McKinley. Thóg sé taraif custam isteach sa bhliain 1890.

 Reachtaíocht in aghaidh trustaí. Shínigh Harrison an dlí Sherman in aghaidh trustaí ar an 2 Iúil, 1890.

 Impiriúlachas. Tháinig Hawaii faoi thionchar na Stáit Aontaithe.

Níor atoghadh Harrison ina uachtarán sa bhliain 1892.

Tagairtí

Daoine a rugadh i 1833
Básanna i 1901
Uachtaráin na Stát Aontaithe
20 Lúnasa

Is é an 20 Lúnasa an 232ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 233ú lá i mbliain bhisigh. Tá 133 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 An Ungáir - Lá le Stiofán (lá fhéile náisiúnta)

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1779 — Jöns Jakob Berzelius, ceimiceoir Sualannach (b. 1848)
 1833 — Benjamin Harrison, 23ú uachtarán na Stát Aontaithe (b. 1901)
 1873 — Eliel Saarinen, ailtire Fionlannach (b. 1950)
 1877 — Ned Maddrell, iascaire Manannach (b. 1974)
 1890 — H. P. Lovecraft, scríbhneoir Meiriceánach (b. 1937)
 1894 — Samuel O'Flaherty, polaiteoir Éireannach (b. 1930)
 1901 — Salvatore Quasimodo, scríbhneoir Iodálach (b. 1968)
 1910 — Eero Saarinen, ailtire (b. 1961)
 1923 — Jim Reeves, amhránaí ceol tíre Meiriceánach (b. 1964)
 1928 — Jean-Marie Le Pen, polaiteoir Francach 
 1929 — Caoimhín Ó hIfearnáin, imreoir peil Ghaelach (b. 2013)
 1930 — Kieran Crotty, polaiteoir Éireannach (b. 2022)
 1930 — Mícheál Ó Muircheartaigh, tráchtaire CLG 
 1933 — George John Mitchell Jr., polaiteoir Meiriceánach
 1935 — Ron Paul, polaiteoir Meiriceánach
 1936 — Hideki Shirakawa, eolaí Seapánach
 1941 — Slobodan Milošević, polaiteoir Iúgslavach/Seirbiach (b. 2006)
 1942 — Isaac Hayes, amhránaí Meiriceánach (b. 2008)
 1944 — Rajiv Gandhi, Príomh-Aire na hIndia ó 1984 go 1989
 1948 — Robert Plant, amhránaí
 1949 — Phil Lynott, ceoltóir Éireannach (b. 1986)
 1958 — Nigel Dodds, polaiteoir Briotanach
 1962 — Steve Daines, polaiteoir Meiriceánach
 1974 — Amy Adams, ban-aisteoir Meiriceánach
 1981 — Ben Barnes, aisteoir agus amhránaí Briotanach
 1983 — Andrew Garfield, aisteoir Briotanach-Meiriceánach
 1984 — Chris Hazzard, polaiteoir i dTuaisceart Éireann
 1992 — Demi Lovato, aisteoir agus ceoltóir Meiriceánach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1040 — Donnchadh I na hAlban, Rí na nAlbanach
 1887 — Jules Laforgue, file Francach
 1914 — Pius X, pápa (r. 1883)
 1917 — Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Bäyer, ceimiceoir Gearmánach
 1939 — Tadhg Ó Scanaill, múinteoir Éireannach
 1953 — Seán Broderick, polaiteoir Éireannach
 1957 — Risteard Ó Foghludha, scoláire, eagarthóir, agus iriseoir Éireannach
 1961 — Percy Williams Bridgman, fisiceoir Meiriceánach
 1995 — Hugo Pratt, úrscéalaí grafach Iodálach
 2001 — Frederick Hoyle, réalteolaí Sasanach
 2016 — Detlev Blanke, teangeolaí Gearmánach agus saineolaí ar Esperanto

Tarluithe eile 
 1860 - D'imigh Robert O'Hara Burke agus William Wills ó Mhelbourne chun siúl trasna na hAstráile, an chéad turas a dhéanfadh Eorpaigh. Cé gur éirigh leo, cailleadh an bheirt ag filleadh dhóibh.
 1988.  Maraíodh 8 saighdiúirí i mBaile Uí Dhálaigh agus gortaíodh 28, nuair a phléasc buama de chuid an IRA, buama seiftithe fágtha ar thaobh an bhóthair.
 2008 - Maraíodh 153 duine agus gortaíodh 19 i dtimpiste eitleáin i Maidrid.
0820
Lúnasa, 20
13 Márta

Is é an 13 Márta an 72ú lá den bhliain de réir an fhéilire Ghréagóra nó an 73ú lá i mbliain bhisigh. Tá 293 lá fágtha sa bhliain.

Féilte

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1593 — Georges de la Tour, péintéir Francach
 1615 — Pápa Innocentius XII (b. 1700)
 1764 — Charles Grey, 2ú Iarla Grey, Príomh-Aire Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann
 1855 — Percival Lowell, réalteolaí Meiriceánach
 1857 — Pat Nally, riarthóir CLG
 1873 — Joe Walcott, dornálaí Briotanach
 1878 — Pádraig Mac Artáin, poblachtánach agus polaiteoir Éireannach
 1892 — Richard O'Connell, polaiteoir Éireannach
 1899 — John Hasbrouck Van Vleck, Fisicí  (b. 1980)
 1900 — Giorgos Seferis, file (b 1971)
 1903 — Joseph Blowick, polaiteoir Éireannach
 1924 — Myrtle Allen, cócaire, múinteoir, agus scríbhneoir Éireannach
 1930 — Don Cockburn, iriseoir agus láithreoir Éireannach
 1939 — Neil Sedaka, ceoltóir Meiriceánach
 1949 — David Neilson, aisteoir Briotanach
 1949 — Sian Elias, breitheamh Nua-Shéalannach
 1954 — Michael Lowry, polaiteoir Éireannach
 1957 — John Hoeven, polaiteoir Meiriceánach
 1957 — Patricia McKenna, polaiteoir Éireannach
 1960 — Adam Clayton,  ceoltóir Éireannach
 1961 — Derek O'Brien, polaiteoir Indiach
 1971 — Annabeth Gish, ban-aisteoir Meiriceánach
 1976 — Dejan Zavec, dornálaí Slóivéanach
 1978 — Abdusamet Yigit, scríbhneoir Ioruach
 1984 — Steve Darcis, imreoir leadóige Beilgeach
 1988 — Valeria Milova, cóiréagrafaí agus damhsóir Eastónach
 1990 — Sasha Clements, ban-aisteoir Ceanadach
 1993 — Tyrone Mings, imreoir sacair Sasanach
 1997 — Risteard Ó Laocha, iománaí Éireannach
 2004 — Cori Gauff, imreoir leadóige Meiriceánach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1842 — Henry Shrapnel, ginearál Briotanach
 1881 — Alastair II na Rúise, Impire na Rúise
 1901 — Benjamin Harrison, 67, 23ú uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá (r.1833)
 1956 — Alfie Byrne, polaiteoir Éireannach
 1959 — Bernard Butler, polaiteoir agus múinteoir Éireannach
 1965 — Patrick Giles, polaiteoir Éireannach
 1978 — John Cazale, aisteoir Meiriceánach
 1983 — Marianella García Villas, polaiteoir agus dlíodóir Salvadórach
 2002 — Hans-Georg Gadamer, fealsamh Gearmánach
 2006 — Jimmy Johnstone, 61, imreoir sacair le Celtic Football Club (r.1944)
 2010 — Jean-Joseph Sanfourche, ealaíontóir Francach
 2021 — Marvelous Marvin Hagler, dornálaí Meiriceánach
 2022 — William Hurt, aisteoir agus scannánóir Meiriceánach

Tarluithe eile 
 1961 - Scannal spíodóireachta Portland: Cuireadh i leith triúr fear agus beirt bhan ag spiadóireacht do Mhoscó.
 1996 - Maraíodh 16 leanbh nuair a déanadh sléacht i scoil i nDùn Bhlàthain san Albain.

0313
Márta, 13
24 Deireadh Fómhair

Is é an 24 Deireadh Fómhair an 297ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 298ú lá i mbliain bhisigh. Tá 68 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 An tSaimbia - Lá na Saoirse

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1633 — Séamas II agus VII, rí Shasana, Albain agus Éireann (b. 1701)
 1844 — Karl Lueger, polaiteoir Ostarach (b. 1910)
 1872 — Peter O'Connor, lúthchleasaí Éireannach (b. 1957)
 1882 — Sybil Thorndike, ban-aisteoir Briotanach (b .1976)
 1891 — Rafael Trujillo, deachtóir ar an bPoblacht Dhoiminiceach (b.1961)
 1930 — Jack Angel, guthaisteoir Meiriceánach (b. 2021)
 1931 — Lee E. McMahon, ríomheolaí Meiriceánach (b. 1989)
 1932 — Robert Mundell, eacnamaí Ceanadach (b. 1999)
 1939 — F. Murray Abraham, aisteoir Meiriceánach 
 1947 — Kevin Kline, aisteoir Meiriceánach
 1954 — Malcolm Turnbull, polaiteoir, dlíodóir, agus fear gnó Astrálach agus 29ú Príomh-Aire na hAstráile
 1954 — Mike Rounds, polaiteoir Meiriceánach
 1956 — Jeff Merkley, polaiteoir Meiriceánach
 1967 — Esther McVey, polaiteoir Briotanach
 1973 — Billy Woods, imreoir sacair Éireannach
 1982 — Griogair Labhruidh, amhránaí traidisiúnta Gaelach
 1985 — Wayne Rooney, imreoir sacair Sasanach
 1986 — John Ruddy, imreoir sacair Sasanach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 996 — Hugues Capet na Fraince, rí na Fraince (r.~940)
 1593 — Arthur Grey, 14ú Barún Gray de Wilton, uasal Sasanach (r. 1536)
 1601 — Tycho Brahe, réalteolaí (r.1546)
 1799 — Karl Ditters von Dittersdorf, 59, cumadóir ceoil (r.1739)
 1847 — James MacCullagh, matamaiticeoir Éireannach (r. 1809)
 1869 — Joseph Jackson Lister, fisiceoir Briotanach (r. 1786)
 1922 — George Cadbury, fear gnó Sasanach (r. 1839)
 1957 — Christian Dior, dearthóir faisin Francach (r. 1905)
 1983 — Anthony Barry, fear gnó agus polaiteoir Éireannach (r. 1901)
 1984 — Tomás Laighléis, seanchaí as Mionlach, Contae na Gaillimhe (r. 1895)
 1985 — László Biró, ceapadóir Ungárach (r. 1899)
 1991 — Gene Roddenberry, léiritheoir teilifíse (r.1921)
 2005 — Rosa Parks, 92, gníomhaíoch cearta sibhialta (r.1913)
 2010 — Carey Joyce, polaiteoir Éireannach (r. 1922)
 2015 — Maureen O'Hara, ban-aisteoir agus amhránaí Gael-Mheiriceánach (r. 1920)
 2021 — James Michael Tyler, aisteoir Meiriceánach (r. 1962)

Tarluithe eile 
 1945 - Bunaíodh na Náisiúin Aontaithe tar éis an Dara Cogadh Domhanda
 1964 - Bhain Tuaisceart Rhóidéis neamhspleáchas amach mar Phoblacht na Saimbia
 2003 - Tháinig deireadh le seirbhís paisinéirí Concorde

1024
Deireadh Fómhair, 24
5 Meán Fómhair

Is é an 5 Meán Fómhair an 248ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 249ú lá i mbliain bhisigh. Tá 117 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 An India - Lá na Múinteoirí

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1638 — Louis XIV, Rí na Fraince agus Navarre (b. 1715)
 1735 — Johann Christian Bach, cumadóir ceoil (b. 1782)
 1847 — Jesse James, meirleach (b. 1882)
 1906 — Máirín Ní Mhuiríosa, scoláire, iriseoir agus file Éireannach (b. 1982)
 1912 — John Cage, cumadóir ceoil "avant garde" Meiriceánach (b. 1992)
 1931 — Torstein Slungård, polaiteoir Ioruach (b. 2009)
 1935 — Maya Widmaier-Picasso, iníon Pablo Picasso 
 1939 — George Lazenby, aisteoir Astrálach
 1939 — Mark Killilea, Óg, polaiteoir Éireannach (b. 2018)
 1940 — Raquel Welch, ban-aisteoir Meiriceánach 
 1946 — Freddie Mercury, amhránaí (b. 1991)
 1946 — Lily Brett, scríbhneoir Astrálach
 1951 — Michael Keaton, aisteoir Meiriceánach
 1952 — Marie-Louise O'Donnell, craoltóir agus polaiteoir Éireannach
 1968 — Tom Sheahan, polaiteoir Éireannach
 1980 — Jennifer Carroll MacNeill, polaiteoir Éireannach
 1980 — Kevin Simm, amhránaí agus cumadóir Sasanach
 1980 — Marianna Madia, polaiteoir Iodálach
 1987 — Pilib Mac Mathúna, imreoir peil Ghaelach
 1989 — Páidí Ó Briain, iománaí Éireannach
 1991 — Skandar Keynes, aisteoir
 1996 — Sigrid, amhránaí agus cumadóir Ioruach
 2001 — Bukayo Saka, imreoir sacair Sasanach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1902 — Rudolf Virchow, paiteolaí Ghearmánach (r. 1821)
 1941 — William Desmond, polaiteoir Éireannach 
 1957 — Christopher Byrne, polaiteoir Éireannach (r. 1886)
 1964 — Elizabeth Gurley Flynn, polaiteoir Meiriceánach (r. 1890)
 1997 — Georg Solti, 84, stiúrthóir ceoil (r. 1912)
 1997 — An Mháthair Treasa, 87, bean rialta agus duaiseoir Nobel (r. 1910)
 1998 — Billy Soose, dornálaí Meiriceánach (r. 1915) 
 2017 — Don Cockburn, iriseoir agus láithreoir Éireannach (r. 1930)
 2017 — Nicolaas Bloembergen, fisicí Ollannach (r. 1920)
 2021 — Sarah Harding, amhránaí agus ban-aisteoir Briotanach (r, 1981)

Tarluithe eile 
 1666 - Deireadh leis an Dóiteán Mór i Londain
 1771 - Thug Benjamin Franklin cuairt ar Bhaile Átha Cliath. Chuir an bochtanas iontas air.

0905
Meán Fómhair, 05
William McKinley

Ba é William McKinley (29 Eanáir 1843 – 14 Meán Fómhair 1901) an 25ú uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá. Toghadh ina uachtarán é ar an 3 Samhain 1896. Insealbhaíodh William McKinley mar Uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá.ar an 4 Márta 1897. 
Scaoil Leon Czolgosz urchar le McKinley ar an 5 Meán Fómhair 1901 agust fuair sé bás ar an 14 Meán Fómhair den bhliain chéanna.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1843
Básanna i 1901
Uachtaráin na Stát Aontaithe
Daoine feallmharaithe
10 Eanáir

Is é an 10 Eanáir an 10ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 355 lá fágtha sa bhliain nó 356 i mbliain bhisigh.

Féilte

Daoine a rugadh an lá seo 
 1431 — Pápa Alexander VI, Pápa ó 1492 go 1503
 1449 — Lorenzo de' Medici, polaiteoir agus daonnachtaí Iodálach
 1814 — Aubrey Thomas de Vere, file agus criticeoir (b.1902)
 1843 — Frank James, eisreachtaí Meiriceánach (b.1915)
 1878 — Diarmuid Lynch, polaiteoir Éireannach
 1880 — Manuel Azaña, polaiteoir Spáinneach (b.1940)
 1904 — Ray Bolger, aisteoir Meiriceánach
 1916 — Sune Karl Bergström, bithchemiceoir Sualannach
 1922 — Juan Antonio Villacañas, scríbhneoir, criticeoir agus file Spáinneach
 1934 — Leonid Kravchuk, polaiteoir Úcránach
 1936 — Robert Woodrow Wilson, réalteolaí Meiriceánach
 1944 — William Sanderson, aisteoir Meiriceánach
 1945 — Rod Stewart, Amhránaí Sasanach 
 1950 — Roy Blunt, polaiteoir Meiriceánach
 1953 — Pat Benatar, amhránaí Meiriceánach
 1959 — Chris Van Hollen, polaiteoir Meiriceánach
 1960 — Brian Ó Comhain, 12ú Taoiseach
 1960 — John Mann, polaiteoir Briotanach
 1963 — Mark Pryor, polaiteoir Meiriceánach
 1966 — Bert Cooper, dornálaí Meiriceánach
 1973 — Félix Trinidad, dornálaí Pórtó Ríceach
 1976 — Iasan Scorlóg, peileadóir
 1977 — Michelle O'Neill, polaiteoir i dTuaisceart Éireann
 1978 — Gavin McCann, imreoir sacair Sasanach
 1981 — Jared Kushner, fear gnó Meiriceánach agus ball den teaghlach Trump
 1983 — Liam Kearney, peileadóir Éireannach
 1986 — Kirsten Flipkens, imreoir leadóige Beilgeach
 1992 — Emmanuel Frimpong, imreoir sacair Gánach
 1993 — Seán Ó Caoilte, imreoir peil Ghaelach
 1996 — Ayeisha McFerran, imreoir haca Éireannach
 2004 — Kaitlyn Maher, ban-aisteoir Meiriceánach

Daoine a fuair bás an lá seo 
 309 — Pápa Miltiades
 681 — Pápa Agatho
 1276 — Pápa Gréagóir X (r. 1271)
 1654 — Nicholas Culpeper, astralaí is lia Sasanach
 1778 — Carl von Linné, luibheolaí Sualannach (r.1707)
 1862 — Samuel Colt, Ceapadóir (r. 1814)
 1864 — Nicholas Callan, fisiceoir Éireannach
 1878 — William Stokes, dochtúir Éireannach
 1941 — John Lavery, Ealaíontóir (r. 1856)
 1951 — Sinclair Lewis, scríbhneoir agus drámadóir Meiriceánach
 1967 — Radhabinod Pal, breitheamh Indiach
 1971 — Coco Chanel, dearthóir faisin Francach (r. 1883)
 1984 — Seán Mac an tSaoi, polaiteoir Éireannach & 5ú Tánaiste (r.1889)
 1985 — Mary Kenneth Keller, bean rialta Chaitliceach Rómhánach Meiriceánach
 1986 — Jaroslav Seifert, scríbhneoir, file, iriseoir agus aistritheoir Seicslóvacach
 1991 — Terence Boylan, polaiteoir Éireannach
 2016 — David Bowie, Amhránaí agus aisteoir Sasanach (r. 1947)
 2017 — Steven McDonald, garda Meiriceánach

Imeachtaí eile 
 49 RC - Thrasnaigh Iúil Caesar abhainn an Rubicone, ag cur tús le cogadh leis an Róimh.
 1922 - Tógadh Art Ó Gríofa mar uachtarán ar Shaorstát Éireann.

0110
Eanáir, 10
6 Meitheamh

Is é an 6 Meitheamh an 157ú lá den bhliain de réir an fhéilire Ghréagóra nó an 158ú lá i mbliain bhisigh. Tá 208 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 An tSualainn - Féile Náisiúnta (Sveriges nationaldag nó svenska flaggans dag)

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1265 — Dante Alighieri, file, scríbhneoir, agus fealsamh as Flórans
 1599 — Diego Velázquez, péintéir (b.1660)
 1606 — Pierre Corneille, drámadóir (b.1684)
 1687 — Giambattista Pittoni, Italian Old Master péintéir
 1799 — Alexander Pushkin, file Rúiseach
 1850 — Karl Ferdinand Braun, Fisicí (b. 1918)
 1868 — Robert Falcon Scott, taiscéalaí Sasanach
 1875 — Thomas Mann, scríbhneoir (b.1955)
 1880 — Liam Tomás Mac Cosgair, céad Uachtarán an Choiste Feidhmeannaigh i Saorstát Éireann (b.1965)
 1894 — Harry Greb, dornálaí Meiriceánach
 1900 — Pádraig Mac Gréine, múinteoir agus bailitheoir béaloidis Éireannach
 1918 — Kenneth Connor, aisteoir Sasanach
 1933 — Heinrich Rohrer, Fisicí (b. 2013)
 1934 — Ailbhe II na Beilge
 1943 — Richard Smalley, Ceimicí (b. 2005)
 1947 — David Blunkett, Polaiteoir de chuid Pháirtí an Lucht Oibre sa Ríocht Aontaithe 
 1951 — Tadhg Ó Dúshláine, file agus scoláire Éireannach
 1956 — Björn Borg, imreoir leadóige
 1966 — Maselino Masoe, dornálaí Samóch
 1967 — Paul Giamatti, aisteoir Meiriceánach
 1967 — Tristan Gemmill, aisteoir Sasanach
 1970 — Montell Griffin, dornálaí Meiriceánach
 1980 — Colin Moran, imreoir peil Ghaelach
 1985 — Sebastian Larsson, imreoir sacair Sualannach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1820 — Henry Grattan, 74, polaiteoir (r. 1746)
 1832 — Jeremy Bentham, 84, fealsamh (r. 1748)
 1870 — Ferdinand Petrovich von Wrangel, taiscéalaí Rúiseach
 1936 — Éamonn Ó Dúgáin, polaiteoir agus dlíodóir Éireannach (r. 1874)
 1961 — Carl Jung, 86, síciatraí (r. 1875)
 1968 — Robert F. Kennedy, 42, polaiteoir (r. 1925)
 1974 — Blanche Yurka, ban-aisteoir Meiriceánach
 1982 — Caitlín Maude, 42, scríbhneoir, file, aisteoir agus gníomhaíoch Gaeilge (r. 1941)
 1996 — George Davis Snell, Géineolaí (r. 1903)
 2005 — Anne Bancroft, 73, ban-aisteoir (r. 1931)
 2009 — Jean Dausset, imdhíoneolaí Francach
 2011 — Declan Costello, dlí-eolaí agus polaiteoir Éireannach

Tarluithe eile 
 1944 - D Day nó Lá L nó Oibríocht Neiptiúin: Tháinig 24,000 saighdiúirí i dtír sa Fhrainc chun troid in aghaidh na Gearmáine.
 1968 - Feallmharaíodh an seanadóir Robert Kennedy i gCalifornia.
 1984 - Maraíodh 300 duine nuair a rinne trúpaí India ruathair ar an dTeampall Órga in Amritsar a bhí faoi chois ag Saícigh.

0606
Meitheamh, 06
13 Deireadh Fómhair

Is é an 13 Deireadh Fómhair an 286ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 287ú lá i mbliain bhisigh. Tá 79 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 Eaglais Chaitliceach Rómhánach - Fontanalia

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1472 — Lucas Cranach, péintéir agus déantóir priontaí Gearmánach (b. 1553)
 1566 — Richard Boyle, 1ú Iarla Chorcaí, 'An tIarla Mór' (b.1643)
 1821 — Rudolf Virchow, lia, réamhstairí, bitheolaí agus polaiteoir (b.1902)
 1878 — Patrick Joseph Hartigan, file Astrálach )b. 1952)
 1889 — Pádraig de Brún, cléireach agus matamaiticeoir (b.1960)
 1921 — Yves Montand, aisteoir (b.1991)
 1925 — Margaret Thatcher, polaiteoir Briotanach (b.2013)
 1933 — Tom Bingham, breitheamh Briotanach (b. 2010)
 1934 — Nana Mouskouri, ceoltóir  
 1941 — Paul Simon, ceoltóir Meiriceánach
 1958 — Jamal Khashoggi, iriseoir Arabach Sádach (b 2018)
 1958 — Maria Cantwell, polaiteoir Meiriceánach
 1965 — Doug Beattie, saighdiúir agus polaiteoir Sasanach
 1969 — Rose Conway-Walsh, polaiteoir Éireannach
 1970 — Rónán Mullen, polaiteoir Éireannach
 1971 — Sacha Baron Cohen, fuirseoir agus aisteoir Sasanach
 1978 — Aidan Davitt, polaiteoir Éireannach
 1979 — Wes Brown, imreoir sacair
 1980 — David Haye, dornálaí Briotanach
 1988 — Scott Jamieson, Imreoir sacair na hAstráile
 1989 — Alexandria Ocasio-Cortez, polaiteoir Meiriceánach
 1992 — Shelby Rogers, imreoir leadóige Meiriceánach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1944 — Jean Trémoulet, tiománaí carr rásaíochta Francach (r. 1909)
 1944 — Robert Rowlette, polaiteoir agus dochtúir Éireannach (r. 1873)
 1972 — Hugh Doherty, polaiteoir Éireannach (r. 1903)
 1974 — Ed Sullivan, láithreoir teilifíse Meiriceánach (r.1901)
 1987 — Walter Houser Brattain, fisiceoir Meiriceánach (r. 1902)
 1989 — Patrick McAuliffe, polaiteoir Éireannach (r. 1914)
 1999 — Mícheál Ó hAirtnéide, file Éireannach (r. 1941)
 2003 — Bertram Brockhouse, fisiceoir Ceanadach (r. 1918)
 2016 — Dario Fo, aisteoir, drámadóir, fuirseoir, amhránaí, agus gníomhaí Iodálach (r. 1926)

Tarluithe eile 

1013
Deireadh Fómhair, 13