An Chipir

Is tír agus oileán sa Mheánmhuir Thoir í an Chipir (Gréigis: Κύπρος, translit Kypros IPA:. [Cipros]; Tuircis: Kibris IPA: [kɯbɾɯs]), go hoifigiúil Poblacht na Cipire (Gréigis: Κυπριακή Δημοκρατία, translit Kypriakí Demokratía; Tuircis:. Kibris Cumhuriyeti). Is í an t-oileán is mó de réir daonra agus an tríú hoileán is mó de réir achair sa Mheánmhuir. Tá sí suite laisteas den Tuirc, laistiar den tSiria agus den Liobáin, laistiar lastuaidh d’Iosrael agus den Phalaistín, lastuaidh den Éigipt, agus lastoir laisteas den Ghréig.

An ghníomhaíocht is luaithe an duine ar eolas ar na dátaí oileán go thart ar an Mílaoise RC 10ú. Seandálaíochta fós ón tréimhse seo san áireamh an sráidbhaile dea-chaomhnaithe Neoiliteach de Khirokitia, agus tá an Chipir baile chun roinnt de na toibreacha uisce is sine sa domhan. Socraíodh an Chipir ag Gréagaigh Mícéineacha in dhá dtonnta sa 2ú Mílaoise RC. Mar láthair straitéiseach sa Mheán-Oirthear, bhí ar áitiú ina dhiaidh sin cumhachtaí móra éagsúla, lena n-áirítear na empires na Assyrians, Egyptians agus Persians, ónar urghabhadh an t-oileán in 333 RC ag Alastar Mór. riail ina dhiaidh sin ag Ptolemaic Egypt, an Clasaiceach agus Oirthear na Impireacht Rómhánach, caliphates Arabach ar feadh tréimhse gearr, an dynasty Fraince Lusignan agus na Veinéiseacha a bhí ina dhiaidh, ag níos mó ná trí chéad bliain de riail Otamánach idir 1571 agus 1878 (de jure go dtí 1914). 

Cuireadh an Chipir faoi riaradh na Breataine atá bunaithe ar Choinbhinsiún na Cipire i 1878 agus atá i gceangal go foirmiúil ag an Bhreatain i 1914. Cé go ndearna na Cipirigh Turcacha suas 18% den daonra, tháinig an deighilt an Chipir agus a chruthú stáit Tuirce i dtuaisceart mar pholasaí Cipire Tuircis ceannairí agus an Tuirc sna 1950í. ceannairí na Tuirce ar feadh tréimhse Mhol an annexation na Cipire go dtí an Tuirc mar measadh go raibh an Chipir "síneadh ar Anatolia" acu; tamall ó shin an 19ú haois, an chuid is mó daonra Cipire Gréige agus a eaglais Cheartchreidmheach bhí ag leanúint aontas leis an nGréig, a tháinig chun bheith ina pholasaí náisiúnta na Gréige sna 1950í. I ndiaidh foréigean náisiúnach sna 1950í, tugadh Chipir neamhspleáchas i 1960. I 1963, an 11-bliain foréigean intercommunal idir Cypriots Gréigis agus Cypriots Tuircis thosaigh, a díláithrithe níos mó ná 25,000 Cypriots Tuircis agus thug an deireadh ionadaíochta na Cipire Tuircis sa phoblacht. An 15 Iúil 1974, a bhí ar stáitse coup d'état ag náisiúnaithe Gréigis Cipire  agus gnéithe den junta míleata na Gréige [19] in iarracht ar enosis, ionchorprú na Cipire isteach sa Ghréig. An gníomh seo deasctha ionradh na Tuirce na Cipire, [20] a ba chúis le gabháil de chríoch an lae inniu Thuaisceart Chipir míosa le teacht, tar éis sos cogaidh titim, agus an dí-áitiú de níos mó ná 150,000 Cypriots Gréigis agus 50,000 Cypriots Tuircis.  A stát Turcach na Cipire ar leith sa tuaisceart Bhunaigh dearbhú aontaobhach i 1983; Cuireadh an t-aistriú dhaoradh go forleathan ag an bpobal idirnáisiúnta, leis an Tuirc ina n-aonar ag aithint an stát nua. Tá na himeachtaí agus an staid pholaitiúil mar thoradh air nithe a bhaineann le díospóid leanúnach.

Poblacht na Cipire Tá de jure faoi cheannasacht ar an oileán ar fad, lena n-áirítear a chuid uiscí teorann agus limistéar eacnamaíoch eisiach, cé is moite de na Limistéir Bhunáite Fhlaitheasacha Akrotiri agus Dhekelia, a fhanann faoi smacht na Breataine de réir na Londain agus Zürich Comhaontuithe. Mar sin féin, is é an Poblacht na Cipire de facto dheighilt ina dhá phríomhchuid: an limistéar faoi rialú éifeachtach Phoblacht, atá suite i ndeisceart agus in iarthar, agus atá comhdhéanta thart ar 59% d'achar an oileáin; agus an taobh ó thuaidh, á riar ag an féin-dearbhaithe Phoblacht na Tuirce i dTuaisceart na Cipire, a chlúdaíonn thart ar 36% d'achar an oileáin. Eile is ea beagnach 4% d'achar an oileáin clúdaithe ag an crios maolánach na Náisiún Aontaithe. Measann an pobal idirnáisiúnta an chuid ó thuaidh den oileán mar chríoch Phoblacht na Cipire áitiú ag fórsaí Tuircis. Is é an slí bheatha féachaint air mar neamhdhleathach faoin dlí idirnáisiúnta, arb ionann bhforghabháil neamhdhleathach de chríoch an AE ó tháinig an gCipir ina comhalta den Aontas Eorpach.

Is Chipir cheann scríbe turasóireachta móra sa Mheánmhuir. Le chun cinn, geilleagar ardioncaim agus an-ard tInnéacs um Fhorbairt Dhaonna, Tá Poblacht na Cipire ina bhall den gComhlathas ó 1961 agus bhí sé ina dhuine de bhunaitheoirí Ghluaiseacht Neamh-ailínithe go dtí chuaigh sé san Aontas Eorpach an 1 Bealtaine 2004. Ar an 1 Eanáir 2008, chuaigh Poblacht na Cipire an limistéar euro.

Sanasaíocht 
Is é an tagairt is luaithe agus céim bainte amach go dtí an Chipir an 15ú haois RC Mycenaean Gréigis, ku-pi-ri-JO, a chiallaíonn "Cipire". (Gréigis: Κύπριος), scríofa i Líneach B syllabic script Tá an fhoirm clasaiceach na Gréige ar an t-ainm Κύπρος (Kypros).

Is é an sanasaíocht an t-ainm anaithnid. I measc na moltaí:

an focal Gréigise le haghaidh an crann cufróg Meánmhara (sempervirens Cupressus), κυπάρισσος (kypárissos)

an t-ainm Gréagach de na plandaí henna (Lawsonia alba), κύπρος (Kypros)

focal Eteocypriot do copar. Georges Dossin, mar shampla le fios, go bhfuil fréamhacha i an focal Sumerian le copar (zubar) nó chun cré-umha (kubar), ó na taiscí mór de méine copar le fáil ar an oileán.

Trí trádála thar lear, tá an t-oileán a ainm a thugtar don fhocal Laidine Clasaiceach don copar tríd an frása AES Cyprium, "miotal na Cipire", ina dhiaidh sin a ghiorrú chun cuprum. 

Is é an demonym caighdeánach a bhaineann le Chipir nó a muintir nó cultúr Cipire. Na téarmaí na Cipire ach agus Cyprian a úsáid freisin, cé go níos lú go minic.

Stair

Réamhstairiúil agus Ársa Chipir 
Tá an suíomh is luaithe ina ndeimhnítear gurb ann gníomhaíocht dhaonna maidir leis an gCipir Aetokremnos, atá suite ar chósta theas, rud a léiríonn go raibh Hunter-cnuasaitheoirí atá gníomhach ar an oileán ó thart ar 10,000 RC, le pobail sráidbhaile socraithe ag dul ó 8200 RC. Le teacht an chéad duine comhghaolú agus go gcailleann sé na hippos dwarf agus elephants dwarf. Toibreacha uisce amach ag seandálaithe sa Chipir iarthair a chreidtear a bheith i measc an duine is sine ar domhan, dar dáta ag 9,000 go 10,500 bliain d'aois. 

Le linn an maireann Cré-Umhaoise taithí acu ar an oileán dhá tonnta na lonnaíochta Gréige. An chéad tonn éard a trádálaithe Mycenaean na Gréige a thosaigh ag tabhairt cuairte Chipir timpeall 1400 RC.  Tá tonn mhór lonnaíochta Gréigis chreidtear a tharla tar éis an tubaiste Chré-umha Aois Mycenaean Ghréig 1100-1050 RC, leis an oileáin ag dul carachtar Gréigis den chuid is mó ón tréimhse seo. áitíonn Chipir ról tábhachtach i miotaseolaíocht na Gréige a bheith ar an áit bhreithe Aphrodite agus vernalis, agus baile chun an Rí Cinyras, Teucer agus Pygmalion. Ag tosú san 8ú haois RC coilíneachtaí Phoenician Bunaíodh ar chósta theas na Cipire, in aice le lá atá Larnaca agus Salamis. 

An Chipir ag suíomh straitéiseach sa Mheán-Oirthear.  Bhí sé Rialaigh ag Assyria chun tosú haois i 708 RC, roimh seal gairid faoi riail hÉigipte agus riail sa deireadh Peirsis in 545 RC.Na Cypriots, faoi stiúir Onesilus, ri Salamis, chuaigh a Gréagaigh eile sna cathracha Iónach le linn an Éirí Amach Iónach nár éirigh leo i 499 RC i gcoinne an Impireacht Achaemenid. a bhí faoi chois ag an éirí amach, ach tá an Chipir bhainistiú a choimeád ar bun leibhéal ard neamhspleáchais agus d'fhan dírithe i dtreo an domhain Gréige.

bhí conquered an t-oileán ag Alastar Mór in 333 RC. Tar éis a bháis agus an roinn ina dhiaidh sin a impireacht agus cogaí i measc a chomharbaí, tháinig Chipir chuid den Impireacht Hellenistic na Ptolemaic hÉigipte. Ba le linn na tréimhse seo go raibh an t-oileán go hiomlán Hellenized. In 58 RC Chipir gurb amhlaidh a fuair Phoblacht na Rómhánach.

Meánaoiseanna 

Nuair a roinneadh an Impireacht Rómhánach an Oirthir agus an Iarthair páirteanna isteach in 395, bhí Chipir chuid an Oirthir Rómhánach, nó Byzantine Impireacht, agus go mbeadh sé mar sin go dtí an Crusades 800 bliain ina dhiaidh sin. Faoi riail Byzantine, d'fhorbair an treoshuíomh na Gréige a bhí le rá ó antiquity an láidir charachtar Hellenistic-Chríostaí a leanann de bheith ina sainmharc chomhphobal na gCipireach Gréige.

Ag tosú i 649, d'fhulaing an Chipir ó ruathair devastating sheol arm Muslim ón Levant, a lean ar aghaidh ar feadh an 300 bliana atá le teacht. Bhí go leor ruathair piratical tapa, ach bhí daoine eile ionsaithe ar scála mór inar maraíodh go leor Cypriots agus saibhreas mór rinneadh as nó a scriosadh.

Níl aon eaglaisí Byzantine a maireachtáil ón tréimhse seo; Maraíodh na mílte duine, agus go leor cathracha - mar shampla Salamis -. Scriosadh agus ní atógadh Rinneadh athchóiriú riail Byzantine i 965, nuair a scóráil Impire Nikephoros II Phokas victories cinntitheach ar thalamh agus ar muir. 

I 1191, le linn na Tríú Crusade, gabhadh Richard I Shasana oileán ó Isaac Komnenos na Cipire Bhíodh sé é mar bhonn soláthair mór go raibh réasúnta sábháilte ó na Saracens. Bliain ina dhiaidh sin a dhíol Richard an oileán leis an Templar Ridirí, á glacadh acu, ar éirí amach fuilteach, ar a seal díoladh é go Guy ar Lusignan. raibh aitheantas dá dheartháir agus comharba Aimery mar Rí na Cipire ag Henry VI, Impire Naofa Rómhánach.

I ndiaidh bhás i 1473 de James II, an Lusignan rí seo caite, Poblacht na Veinéise ghlac rialú an oileáin, agus an rí nach maireann baintreach Veinéiseach, Banríon Catherine Cornaro, reigned mar figurehead. Veinéis i gceangal go foirmiúil Ríocht na Cipire in 1489, tar éis an abdication Catherine. Na Venetians daingne Niocóis trí thógáil na Ballaí na Nicosia, agus úsáidtear é mar ionad tábhachtach tráchtála. Le linn riail Veinéiseach, an Impireacht Ottoman raided minic Chipir. In 1539 scrios an Ottomans Limassol agus mar sin eagla an ceann is measa, an Venetians daingnithe freisin Famagusta agus Kyrenia.

Cé go raibh an aristocracy Lusignan Fraince an aicme shóisialta ceannasach sa Chipir ar feadh na tréimhse mheánaoiseach, bhí an toimhde iar nach Gréagaigh gcaitear ach amháin mar serfs ar an oileán Tá a thuilleadh a mheas ag lucht acadúil a bheith cruinn. Glactar leis anois gur chonaic an tréimhse mheánaoiseach líon Cypriots Gréigis mhéadú ardaithe go dtí na haicmí uachtair, céimeanna a lár ag fás na Gréige,  agus an Lusignan teaghlaigh ríoga fiú Gréagaigh marrying. San áireamh anseo Rí Eoin II na Cipire a phós Helena Palaiologina.

An Chipir faoin Impireacht Ottoman 
In 1570, ionsaí Ottoman lánscála le 60,000 trúpaí a tugadh an t-oileán faoi smacht Ottoman, in ainneoin friotaíocht righin ag na háitritheoirí na Nicosia agus Famagusta. Fórsaí ottoman ghabháil Chipir massacred leor áitritheoirí Críostaí na Gréige agus Airméinis.  Scriosadh An mionlach Laidine roimhe seo agus thóg an chéad athrú déimeagrafach suntasach ó antiquity siúl leis an ghlóthach a pobal Moslamach.  Saighdiúirí a throid sa concas socraithe ar an oileán agus peasants agus ceardaithe Tuircis Tugadh bhreith leat chuig an oileán ó Anatolia. Seo pobal nua san áireamh dhíbir freisin treibheanna Anatolian, "neamh-inmhianaithe" daoine agus baill "deacracht-cuid" sects Moslamach éagsúla, chomh maith le roinnt de athraíonn nua ar an oileán. 

Na Ottomans deireadh leis an gcóras feudal roimhe sin i bhfeidhm agus i bhfeidhm ar an gcóras muiléad leis an gCipir, faoina raibh pobail neamh-Muslim rialú ag a n-údaráis reiligiúnacha féin. I cúlú ó na laethanta de riail Laidine, infheistíodh ceann an Eaglais na Cipire mar cheannaire ar an daonra Cipire Gréige agus d'fheidhmigh mar idirghabhálaí idir Christian Cypriots Gréigis agus na n-údarás Ottoman. Chinntigh an stádas go raibh an Eaglais na Cipire in ann deireadh a chur leis an encroachments leanúnach ar an Eaglais Chaitliceach Rómhánach. [65] Ba riail Ottoman na Cipire ag amanna indifferent, ag amanna leatromach, ag brath ar na temperaments na Sultans agus oifigigh áitiúla, agus thosaigh an t-oileán níos mó ná 250 bliain de mheath eacnamaíochta. 

An cóimheas idir Muslims Críostaithe fluctuated i rith na tréimhse an forlámhas Ottoman. In 1777-1778, ionann 47,000 Moslamachs tromlach thar an oileáin 37,000 Críostaithe. De réir 1872, d'ardaigh an daonra ar an oileán go dtí 144,000, a chuimsíonn 44,000 Muslims agus Críostaithe 100,000. [68] Tá an daonra Moslamach san áireamh go leor rialaithe criptithe-Críostaithe, lena n-áirítear an Linobambaki, pobal criptithe-Chaitliceach a tháinig chun cinn mar gheall ar ghéarleanúint reiligiúnach den phobal Caitliceach na húdaráis Ottoman; an bpobal, ba chomhshamhlú isteach sa Turcach na Cipire a pobal i rith riail na Breataine. 

Chomh luath agus a bhris an Cogadh na Saoirse Gréagach amach in 1821, d'fhág roinnt Cypriots Gréigis i gcás na Gréige a bheith ar an fórsaí na Gréige. Mar fhreagra, an rialtóir Ottoman na Cipire gabhadh agus a fhorghníomhófar 486 Cypriots feiceálach Gréige, lena n-áirítear an Ardeaspag Cipire, Kyprianos, agus ceithre easpaig eile.  Sa 1828, an chéad uachtarán nua-aimseartha na Gréige Ioannis Kapodistrias iarr aontas na Cipire leis an nGréig, agus thóg éirí amach mion go leor ar siúl. [73] Imoibriú le misrule Ottoman mar thoradh ar uprisings ag Cypriots Gréige agus na Tuirce araon, cé go raibh aon cheann rathúil. Tar éis na céadta bliain na faillí ag an Oileáin na dTurcach, an mbochtaineacht gan staonadh de chuid is mó de na daoine, agus na bailitheoirí cánach riamh i láthair bhreoslaítear náisiúnachas na Gréige, agus ag an smaoineamh 20ú haois ar enosis, nó comhar, leis an nGréig nua neamhspleách a bhí fréamhaithe go daingean i measc Cypriots Gréigis. Uimhearthacht

Faoin riail Ottoman, bhí uimhearthacht, rolla na scoile agus litearthacht rátaí uile ísle. I dtíortha áirithe, fós na leibhéil ísle leibhéal caipitil dhaonna éigin tar éis riail Ottoman dar críoch. Ba iad an Ghréig agus an Chipir aon eisceacht, a bhíonn siad na bearta céanna de chosáin a glacadh faoi bheartais oideachais Ottoman. Sa dá thír (An Ghréig agus an Chipir), tháinig méadú uimhearthacht go tapa i rith an fhichiú haois. 

 
Ballstáit den Aontas Eorpach
Chipir, An
C
Ballstáit Chomhlathas na Náisiún