joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Alkmaar

Cathair atá suite i dtuaisceart na hÍsiltíre is ea Alkmaar, agus é nasctha le hAmstardam trí Rijksweg 9 (mórbhealach an A9). Sa bhliain 2007 bhí 94,216 duine ina gcónaí sa chathair. Tá clú agus cáil ar fud an domhain ar mhargadh cáise traidisiúnta Alkmaar.

Turasóireacht 

Is díol spéise do thurasóirí é margadh cáise na cathrach, lonnaithe ag an Waagplein. Is éard ata sa Waagplein ná cearnóg taobh amuigh den "Waag", nó an teach meáite, ait inar ndéanadh gach saghas ábhar (cáis ach go háirithe) a mheá. Go traidisiúnta, bíonn an margadh ar siúl ar an gcéad Aoine in Aibreán, agus bíonn margadh deireanach an tséasúir ann ar an gcéad Aoine de Mheán Fómhair. Ní fíormhargadh é, ach taispeántas a léiríonn sean-traidisiún na cáiseoireachta, mar a bhí fadó in Alkmaar. Deanann sé ceiliúradh ar cháis thraidisiunta an réigiúin. Ní féidir cáis a cheannach ag an margadh féin, ach bíonn seastáin go flúirseach ina thimpeall, áit ar féidir an uile ní a cheannach, idir cáis agus cuimhneacháin.

Tá oifig turasóireachta na cathrach lonnaithe sa Waag, chomh maith le hiarsmalann cáise. Ina theannta sin, tá dhá amharclanna, pictiúrlann mhór, agus iarsmalanna éagsúla eile sa chathair (iarsmalann bheorach agus ceann eile go hiomlán bunaithe ar an ngrúpa "The Beatles" ina measc). Ó thaobh siamsaíochta oíche de, ta an t-uafás tithe tábhairne lonnaithe mórthimpeall ar an Waag.

Naisc Sheachtracha 
Suíomh oifigiúil Alkmaar

Cathracha san Ísiltír
Ollainn Thuaidh
Dlí Ohm

Maíonn dlí Ohm go bhfuil an sruth, i gciorcad leictreach, atá ag dul trí sheoltóir idir dhá phointe, i gcoibhneas díreach leis an difríocht poitéinsil (sé sin titim i voltas) trasna an dá phointe, agus i gcoibhneas inbhéartach leis an bhfriotaíocht eatarthu. 

Is riail bhunúsach í i gcúrsaí srutha leictrigh. “Má bhíonn foinse voltais mar chill leictreach nó dineamó ann, agus má cheanglaítear ceann amháin de sheoltóir miotalach líneach le teirminéal dearfach na foinse, is an ceann eile leis an teirminéal diúltach, sreabhann sruth leictreach tríd an seoltóir. Is é an voltas a fheidhmíonn chun an sruth a bhrú chun tosaigh. Is é dlí Ohm go bhfuil an sruth direach i gcomhréir leis an voltas idir cinn an tseoltóra, nó go bhfuil an cóimheas idir voltas (i voltais, V) is an sruth (in aimpéir, A) ina thairiseach” . 

Tugtar an fhriotaíocht ar an gcóimheas thuas, agus is é an t-óm (n) a aonad. Más beag an fhriotaíocht is maith an seoltóir chun seolta leictrigh, agus más an-mhór an fhriotaíocht ní shreabhann oiread ar fiú trácht air de shruth. 

Ainrnnítear an riail seo in onóir don eolaí Gearmánach Georg Ohm (1787-1854) a d'fhionn an ceangal I = V/R.

Tagairtí 

Fisic
Leictreachas
Emilie de Ravin

Is ban-aisteoir Astrálach í Emilie de Ravin a rugadh ar an 27ú Nollaig, 1981. Tá cáil ar de Ravin mar gheall ar a ról i gclár teilifíse de chuid ABC, Lost mar Claire Littleton agus mar Emily Kostich sa scannáin Brick.

Saol roimh Cáil 

Rugadh agus tógadh de Ravin i Mount Eliza, Victoria, na hAstráile. Rinne sí staidéar ar an bailé óna raibh sí naoi mbliana d'aois i scoil bhailé Christa Cameron i Melbourne agus mhúin a mháthar ón baile í. Nuair a bhí sí cúig-déag bliana d'aois ligeadh isteach san Austrailian Ballet School í, áit nach glacadh ach na dámhsóirí ab fhearr. Agus í ansin ghlac sí páirt i léiriúcháin de chuid an Austrailian Ballet agus Danceworld 301 chomh maith. Rinne de Ravin staidéir ar an aisteoireacht sa National Institute of Dramatic Art san Astráil agus le Prime Time Actors Studio i Los Angeles.

Gairm 

An chéad ról mór a bhí ag de Ravin ná mar Curupira sa clár teilifíse Beastmaster. I ndiaidh sin lean sí uirthi chun ról a fháil mar eachtráin/hibrid daonna, Tess Harding, sa clár teilifíse de chuid the WB, Roswell. Fuair sí an ról seo i Roswell mí amháin i ndiaidh di Los Angeles a shroiceadh agus ní raibh sí ach ocht mbliana déag d'aois ag an am. Níos déanaí, sa bhliain 2004, fuair sí páirt mar príomh-aisteoir sa i Lost mar Claire Littleston, bean torrach. Sa bhliain 2006 bhí páirt aici in dhá scannáin, Brenda Carter i The Hills Have Eyes, agus mar Emily Kostich i Brick, scannán a bhfuair fáiltiú ollmhór ag an Sundance Film Festival an bhliain sin. Sa bhliain 2007 fuair de Ravin onóir uaidh an Austrailians In Film Council, ghradam atá faighte ag leithéidí Nicole Kidman, Russell Crowe, Heath Ledger agus Hugh Jackman. Sa bhliain 2008 beidh de Ravin páirteach sna scannáin Ball Don't Lie agus The Perfect Game. Tá raflaí ann go mbeidh sí ag glacadh páirt Rosalie Hale san athchóiriú ar Twilight a mbeidh á dhéanamh go luath, ach níl sé seo cinntithe go fóill.

Saol pearsanta 

Phós de Ravin aisteoir, Josh Janowicz, ar 19ú Meitheamh 2006, ach scair siad óna chéile i Mí Eanáir, 2007. Tá an bheirt i mbun colscaradh a fháil.

Saothair aisteoireachta

Naisc Sheachtracha 

 Emilie-Online
 imdb Emilie de Ravin

De Ravin, Emilie
De Ravin, Emilie
Daoine beo
Michael Emerson

Is aisteoir Meiriceánach é Michael Emerson a rugadh ar an 7ú Meán Fómhair, 1954. Tá cáil air mar gheall ar a charachtair Ben Linus sa clár teilifíse Lost, de chuid ABC.

Emerson, Michael
Jorge Garcia

Is aisteoir é Jorge Garcia a bhfuil cáil air mar gheall ar a rólanna sa clár teilifíse Becker mar Hector Lopez agus ar Lost mar Hugo "Hurley" Reyes.
Rugadh Garcia ar 28ú Aibreáin, 1973 in Omaha, Nebraska sna Stáit Aontaithe.

Tagairtí

Aisteoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1973
Daoine beo
Maggie Grace

Rugadh Margaret Grace Denig (Maggie Grace) ar an 21ú Meán Fómhair, 1983 i gColumbus, Ohio sna Stáit Aontaithe. Is ban-aisteoir í a bhfuil cáil uirthi mar gheall ar a ról ar sraith theilifíse ABC, Lost mar Shannon Rutherford.

Tagairtí 

Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1983
Daoine beo
Home and Away

Is sobaldráma Astrálach é Home and Away (Sa Bhaile is i gCéin) a léirítear i Sydney na hAstráile ag Seven Network ón bhliain 1987 i leith. Dhírigh an clár ar charachtair Phippa agus Thom Fletcher a bhí i gceannas ar an Summer Bay Caravan Park agus a chónaigh ansin le scata páistí ar altramas, mhéadaigh scóip an chláir le himeacht aimsire cé go bhfuil sliocht na gcarachtar sin fós le feiscint sa chlár agus an Caravan park lárnach ann chomh maith. Craoltar an clár i mórán tíortha; an Ríocht Aontaithe, an Nua-Shéalainn, Éire, An Eastóin, an Fhrainc, an Iorua, an tSualainn, Iosrael agus roinnt mhaith tíortha de chuid na hÁise.

Tagairtí 

Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1987
Cláir Teilifíse Astrálach
Sobalchlár
Fight Like Apes

Banna roc-cheoil Éireannach is ea Fight Like Apes. Is iad seo na baill: 
 MayKay - amhránaí,cláradóir,sintéisóir
 Pockets - sintéisóir,samplaí,amhránaí
 Tom - dordghiotar
 Adrian - drumaí

Naisc Sheachracha 
 Suíomh MySpace

Tagairtí 

Ceoltóirí Éireannacha
Bannaí ceoil
Belfield

Áit í Belfield ar thaobh deiscirt Bhaile Átha Cliath, in Éirinn. Fuair sé an t-ainm "Belfield" ó theach Belfield agus Demense, ceann de na hocht airí a bhí ceannaithe nuair a bunaíodh an príomhchampas ag Coláiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath.

Moladh Belfield sular beartaíodh go mbeadh an t-aerphort Bhaile Átha Cliath lonnaithe i mBaile Choilín. Faoi láthair tá Belfield comhchiallach leis an gColáiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath toisc go bhfuil sé an suíomh ina bhfuil príomhchampas na Ollscoile sin (106 acra) suite. 

Sa tsuíomh sin atá páirc oifige Belfield, áit ina bhfuil Hewlett-Packard, agus Páirc Belfield, áit ina imríonn foireann sacair an Choláiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath.

Naisc 

 Wikimapia.org - Belfield
 An Coláiste Ollscoile UCD- suíomh gréasáin

Baile Átha Cliath
Samúraí

Ba théarma d'uasal-aicme mhíleata na Seapáine réamh-thionsclaithe é Samúraí. Tagann an focal ón mbriathar ársa samorau, a d'athraigh go saburau, a chiallaíonn "chun freastal" mar sin is searbhónta atá sa Samúraí, sé sin le rá gur searbhónta Thiarna atá ann. Bhí ardghradam acu agus pribhléidí speisialta ar nós dhá chlaíomh a chaitheamh. Chothaigh siad na cóid bushido de bhuanna comhraic, neamhshuim i bpian, agus dílseacht gan stad, ag gabháil do go leor cathanna áitiúla. Cé go raibh réamhtheachtaithe acu in oifigigh mhíleata agus riaracháin níos luaithe, tháinig na samúraí chun cinn go fírinneach le linn shogunate Kamakura, ag rialú ó c.1185–1333. Rinneadh an aicme pholaitiúil díobh, le cumhacht nach beag ach freagracht shuntasach freisin. Le linn an 13ú haois, bhunaigh na samurai iad féin mar laochra cumasacha i gcoinne na Mongols ionradh. Sna 1870idí b'ionann teaghlaigh samurai agus 5% den daonra. De réir mar a tháinig míleataigh nua-aimseartha chun cinn sa 19ú haois, bhí na Samúraí imithe i léig agus an-chostasach le coinneáil i gcomparáid leis an ngnáthshaighdiúir coinscríofa. Chuir Athchóiriú Meiji deireadh lena róil fheodacha, agus bhog siad isteach i róil ghairmiúla agus fiontraíochta. Fanann a gcuimhne agus a n-arm chun suntais i gcultúr móréilimh na Seapáine.

Féach Freisin 

 Ninja

Cultúr na Seapáine
Tarbh Suite

Fear naofa Suach ab ea Tarbh Suite (Suach: Tatanka Iyotake, Tatanka Iyotanka nó Ta-Tanka I-Yotank, Béarla: Sitting Bull, tugtaí an leasainm Slon-he nó "Mall" air freisin; t. 1831 – 15 Nollaig, 1890). Saolaíodh é in aice leis an Abhainn Grand i nDakota Theas, agus mharaigh na póilíní é ag Tearmainn Meiriceánach Dúchasach Standing Rock agus iad ag iarraidh é a chur faoi ghlas. 

Tá áit cháiliúil aige i stair Mheiriceánach agus i stair Mheiriceánach Dhúchasach mar gheall ar an pháirt a ghlac sa bhua in aghaidh Lt. Col. George Armstrong Custer agus an 7ú Reisimint Mharcra de chuid an Arm Meiriceánach ag Cath Little Bighorn ar an 25 Meitheamh 1876, rud a chonaic sé i mbrionglóid cheana féin.

Níos déanaí, chaith sé seal ag obair le Buffalo Bill Cody sa Wild West Show.

Tagairtí 

Stair na Stát Aontaithe
Daoine a rugadh i 1831
Básanna i 1890
Pálás Buckingham

Is é Pálás Buckingham príomháras cónaithe mhonarc na Breataine, mar atá, Eilís II. Cuirtear imeachtaí agus ócáidí stáit ar siúl sa Phálás agus is díol suime mór é do thurasóirí. Tógadh í ar dtús sa bhliain 1703 mar áras cónaithe do Dhiúc Buckingham, ach fuair Seoirse III é dó féin sa bhliain 1761. Bhíodh an t-ainm Teach Buckingham air, tráth.

Féach freisin

Tagairtí 
{{Reflist]}

Naisc Sheachtracha 
 Suíomh gréasáin oifigiúil an Pháláis

Cathair Westminster
Stair na Ríochta Aontaithe
Foirgnimh i Londain
Tögrög

Is é an tögrög (Mongóilis: төгрөг), nó tögrög na Mongóile, airgeadra na Mongóile . Is é MNT an cód ISO a bhaineann leis. Tháinig sé isteach ar 9 Nollaig 1925.

Airgead tirim 
 Nótaí: 1, 5, 10, 20, 50, 100, 500, 1000, 5000, 10 000, 20 000 tögrög
 Boinn: 20, 50, 100, 200, 500 tögrög

An Mhongóil
Airgead
Patsy Cline

B'amhránaí Meiriceánach í Patsy Cline (ainm baiste: Virginia Patterson Hensley; 8 Meán Fómhair, 1932 – 5 Márta, 1963). Ceol Tíre agus popcheol a bhí á chanadh aici, agus bhain sí clú agus cáil [[domhan|domhanda amach ag tús na 1960idí leis na hamhráin 
 "Walkin' After Midnight", 
 "I Fall to Pieces", 
 "She's Got You," 
 "Crazy," agus 
 "Sweet Dreams". 

Cailleadh í, áfach, i dtuairt eitleáin ag buaic a cáil sa bhliain 1963. Ní raibh ach scór go leith bliain slánaithe aici. 

Cline, Patsy
Cline, Patsy
Cline, Patsy
Cline, Patsy
Roy Scheider

B'aisteoir cáiliúil Meiriceánach é Roy Richard Scheider (10 Samhain 1932 – 10 Feabhra 2008). Bhain sé cáil amach i scannáin éagsúla, amhail Jaws leis an stiúrthóir mór le rá, Steven Spielberg, agus Marathon Man. Fuair sé bás in ospidéal i Little Rock, Arkansas, sna Stáit Aontaithe. Bhí cóireáil á cur air ansin le haghaidh ailse.

Scannáin 
    
 The Curse of the Living Corpse (1964)
 Paper Lion (1968)
 Stiletto (1969)
 Puzzle of a Downfall Child (1969)
 Loving (1970)
 Klute (1971)
 The French Connection (1971)
 The Seven-Ups (1973)
 Jaws (1975)
 Marathon Man (1976)
 Sorcerer (1977)
 Jaws 2 (1978)
 Last Embrace (1979)
 All That Jazz (1979)
 Still of the Night (1982)
 Blue Thunder (1983)
 Tiger Town (1983)
 2010: The Year We Make Contact (1984)
 The Men's Club (1986)
 The Egg's Sunset on the Upside Down Turned Ramp (1986)
 52 Pick-Up (1986)
 Cohen and Tate (1988)
 Listen to Me (1989)
 Night Game (1989)
 The Fourth War (1989)
 The Russia House (1990)
 Somebody has to Shoot the Picture (1990)
 Naked Lunch (1991)
 Wild Justice (1993)
 seaQuest DSV (1993) (clár teilifíse)
 Romeo is Bleeding (1994)
 The Peacekeeper (1996)
 Executive Target (1997)
 The Myth of Fingerprints (1997)
 The Rainmaker (1997)
 The Rage (1997)
 Plato's Run (1997)
 Evasive Action (1998)
 RKO 281 (1999)
 Falling Through (2000)
 Daybreak (2000)
 The Doorway (2000)
 Texas 46 (2002) aka The Good War (USA)
 Dracula II: Ascension (2003)
 The Punisher (2004)
 The Poet (2007)
 If I Didn't Care (2007)
 Dark Honeymoon (2008) (críochnaithe)
 Iron Cross (2008) (bailchríoch á cur air)

Tagairtí

Naisc Sheachtracha 

 Suíomh gréasáin oifigiúil a lucht leanúna
 Cuntas báis Scheider ag an BBC

Aisteoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1932
Básanna in 2008
Gary Neville

Is iar-imreoir sacair é Gary Neville (rugadh é ar an 18 Feabhra 1975 i Manchain Shasana). D'imir sé le Manchester United F.C.. Bhíodh sé ina bhall d'fhoireann náisiúnta Shasana.

Daoine as Manchain
Daoine a rugadh i 1975
Imreoirí sacair Shasana
Daoine beo
Cúigí na Mongóile

Tá an Mhongóil comhdhéanta as cúige (aimag) amháin is fiche. Tá stádas speisialta ag an bpríomhchathair, Ulánbátar.

Ballaonaid na Mongóile
Alofi

Is é Alofi príomhbhaile Niue. Sa bhliain 2001 bhí 614 duine ina gcónaí sa bhaile. Tá an baile comhdhéanta as dhá shráidbhaile, Alofi Thuas (256 duine) agus Alofi Theas (358 duine), áit ina bhfuil an rialtas suite. Tá an baile suite i gceartlár an chuain Alofi, ar chósta iarthair an oileáin.

Naisc sheachtracha 
 Stair Niue

Cathracha agus Bailte sa Nua-Shéalainne
Móinteach Mílic

Baile i gContae Laoise is ea Móinteach Mílic (Mountmellick as Béarla).

Naisc Sheachtracha 

 Suíomh gréasáin phobal Mhóinteach Mílic

Bailte i gContae Laoise
Santiago de Compostela

Is í Santiago de Compostela príomhchathair Chomhphobal féinrialaitheach na Gailíse. Tá sé suite in iarthuaisceart na Spáinne i gcúige A Coruña. Is í an ardeaglais ceann sprice na hoilithreachta a dtugtar Camino de Santiago uirthi. Ba Cathair San Séam an t-ainm a bhí ag na Gaeil ar an áit sa Mheánaois. 

Deirtear go dtagann an t-ainm compostela ó campus stellae na Laidine, i.e. "faiche réalta", rud a fhágann go gciallaíonn Santiago de Compostela "Naomh Séamus na faiche réalta". Tá baint ag an ainm leis an scéal gur tugadh cnámha Naomh Séamas anall ón Meánoirthear go dtí an Spáinn, áit ar cuireadh iad agus a bhfaca aoire réalt os a gcionn. Tógadh eaglais san áit agus ardeaglais ina dhiaidh sin.

Tá an ardeaglais in aice chearnóg mhór na seanchathrach. Ar an taobh eile den chearnóg tá Pazo de Raxoi (Pálás Raxoi), halla na cathrach agus áit chruinnithe Xunta (rialtas) na Gáilíse. Ar thaobh na láimhe deise de staighre na hardeaglaise tá Hostal dos Reis Católicos, óstán a thóg na Monarcaí Caitliceacha Isabella I agus Ferdinand II do na hoilithrigh (anois is parador é). 

Tá clú ar Ollscoil Santiago freisin.

Baisteadh ceann d'oird mhíleata na Spáinne, Ord Santiago, as an gcathair (ar nós Calatrava, Alcantara agus Montesa).

Tá sí ar an gcathair is mó báisteach san Eoraip de bharr na gaoithe láidre aniar ón Aigéan Atlantach agus na sléibhte a bheith timpeall air.

Inniu féin tugann oilithrigh as gach cearn a n-aghaidh ar an gcathair ar son thaisí an Naoimh.

Tagairtí 

Cathracha agus Bailte sa Ghailís
An Ghailís
Príomhchathracha na Spáinne
A Coruña

Is cathair i gcomhphobal féinrialaitheach na Gailíse in iarthuaisceart na Spáinne é A Coruña (Spáinnis: La Coruña, Gaeilge: Cathair na Cruinne).  Is í an dara cathair is mó sa Ghailís agus is í príomhchathair an chúige í.

Deirtear go háitiúil go tagann an t-ainm ón gColóin Ársa, nó Túr Earcail, a bhfuil fós ina seasamh inniu, ach ní aontaítear go huile leis an dtuairim seo. Teach solais a bhí ann ar feadh 2,000 míle bliain. In aice an túir, tá compás (Rosa de los Vientos- Rós na Gaoithe) le siombailí Ceilteacha a fhreagraíonn dona tíortha Ceilteacha uilig. Deirtear gur tháinig na chéad Ceiltigh (Clann Mhíle) go hÉireann ón áit seo fadó. Táthar ann a deireann go dtagann sé ón bhfocal "Coróin", agus nach gciallaíonn an "a" ach an t-alt sonrach mar an gcéanna as Gaeilge. Tóg faoi deara freisin an cosúlacht fuaimníochta idir "Coruña" ( [koˈɾuɲa] ) agus "Cruinne" ( [kɾʲɪna] ), tá daoine eile ann a dhéanann an nasc sin. 

Déanann roinnt daoine nasc idir Éire agus an Ghailí mar deirfiúr Ceilteach de bharr na cosúlachtaí: reiligúin céanna, aimsir fliusch, tírdhreach glas agus geilleagar bunaithe ar talamhaíocht agus iascaireacht. Tá club peil Ghaelach ann chomh maith leis an ain, Fillos de Breogán (Mic Bhreogán); agus tá Roinn Léann Éireannach ag Ollscoil A Coruña. Sa bhliain 2014, thairg banna cheoil Gailíseach, Luar na Lubre, albam darbh ainm Torre de Breoghán, le hamhráin bunaithe ar Mic Míle.  Is í Luimneach a chomhchathair. 

Is port an-ghnóthach í an chathair agus í suite ar an chósta Atlantach. Tá an chathair tábhachtach ó thaobh trádal talmhaíochta de ar fud an réigiúin. Tá scaglann ola ann chomh maith.

Tá clú agus cáil ar an chlub sacair, Deportivo de La Coruña, a bhfuil sa chéad sraith i sacar na Spáinne. Bhí an bua acu i gcoinne club sacair Shelbourne sa bhliain 2004.

Tagairtí 

Cathracha agus Bailte sa Ghailís
An Ghailís
Reachlainn

Is oileán é Reachlainn (Rathlin), atá suite deich gciliméadar ó chósta thuaidh Chontae Aontroma, Tuaisceart Éireann. Is é Reachlainn an áit is tuaisceartaí i dTuaisceart Éireann. Tá cuma L ar an oileán - tá achar 7 gcimiléadar ón gcósta thoir go dtí an cósta thiar agus achar 4 chiliméadar ón gcósta thuaidh go dtí an cósta theas. 

Níl ach 75 daoine ina gcónaí ar an oileán (daonáireamh 2001). Níl oileán eile i dTuaisceart na hÉireann le pobal buan.

Tá a lán éan mara ar Reachlainn, agus tá anaclann dúlra RSPB ann ar an oileán.

Stair 
Is ar Reachlainn a tharla an chéad sceimhle Lochlannach ar Éirinn, de réir Annálacha Ulaidh. D'fhoghlaigh na Lochlannaigh eaglais an oileáin agus loisc siad roinnt foirgneamh sa bhliain 795.

Rinneadh ár ar mhuintir Chlainn Mhic Dónaill a bhí ag lorg tearmainn ar Reachlainn sa bhliain 1575. Mharaigh na Sasanaigh gach fear, bean agus páiste den chlann. Cuireadh na céadta duine chun báis. 

Mharaigh Protastúnaigh de Chlann Mhic Cailín idir 100 agus 3,000 Caitlicigh de Chlann Mhic Dónaill ar Reachlainn sa bhliain 1642. Caitheadh na scórtha bean ó na haillte.

Naisg sheachtracha 
 Mionainmneacha Reachlainn (logainmneacha)

Oileáin na hÉireann
Oileáin Aontroma Chontae
Contae Aontroma
Irisleabhar na Gaedhilge

B'irisleabhar Gaeilge é Irisleabhar na Gaedhilge, a bhíodh á fhoilsiú ón mbliain 1882 go dtí 1909. Bhí sé ina thréimhseachán tábhachtach do lucht Athbheochan na Gaeilge sa tréimhse roimh bhunú Shaorstát Éireann. Bunaíodh an t-irisleabhar seo ag lucht Aondacht na Gaedhilge, eagraíocht a bunaíodh sa bhliain 1880.  Conradh na Gaeilge a bhí freagrach as an bhfoilseachán i ndiaidh 1884.

I measc na scríbhneoirí a bhíodh ag scríobh ann bhí Pádraig Mac Piarais, Dubhghlas de hÍde, An tAthair Peadar Ua Laoghaire, Úna Ní Fhaircheallaigh, An tAthair Eoghan Ó Gramhnaigh agus Eoin Mac Néill. I measc na n-ábhar a foilsíodh bhí filíocht, gearrscéalta, stair, béaloideas, amhráin, léirmheasanna leabhar, dinnseanchas, seanfhocail, ábhar d’fhoghlaimeoirí Gaeilge agus cur síos ar obair Chonradh na Gaeilge.

Eagarthóirí 

 ...
 Eoghan Ó Gramhnaigh (1891- )

Naisc sheachtracha =
 Corpas Irisleabhar na Gaedhilge
Irisí Gaeilge

Tagairtí
Club Chonradh na Gaeilge

Club sóisialta agus beár Gaelach is ea Club Chonradh na Gaeilge nó Club an Chonartha atá suite in íoslach cheanncheathrú Chonradh na Gaeilge, ag 6 Sráid Fhearchair i mBaile Átha Cliath 2, Éire. Cuirtear réimse fairsing d'imeachtaí cultúrtha Gaelacha ar siúl sa Chlub.

Bunaíodh An Club sa bhliain 1969.

Naisc Sheachtracha 
 Suíomh gréasáin an Chlub
 Leathanach Facebook an Chlub

Conradh na Gaeilge
Ourense (cúige)

Is cúige í Ourense atá suite in iarthuaisceart na Spáinne, in oirdhesiceart comhphobal féinrialaitheach na Ghailís. Tá teorainn aige leis an gcúige Pontevedra san iarthar, Lugo sa tuaisceart, León agus Zamora san oirthear, agus leis an bPortaingéil ó dheas. Le achar 7,278 km² is é an t-aon cúige talamhiata sa Gháilís.

Is í Ourense, príomhchathair an chúige, an t-aon áit lárnach le dlúth daoine; tá cónaí ar formhór muintir na háite faoin dtuath. 

Tá cónaí ar 343,768 ann, le 30% dóibh sa phríomhchathair. Tá 92 contae sa chúige, chomh maith le Ourense is iad Verín, Ribadavia, Allariz, A Rua, Carballiño, Viana do Bolo, agus Xinzo de Limia bailte tábhachtacha na háite.

Tá Ourense timpeallaithe ag sléibhte, agus dá bharr sin tá an cúige leithlisíthe i gcomparáid leis an gcósta dlúth doanrach agus talamh torthúil sa chuid eile den chomhphobal. San am a d'imigh romhainn bhí sé chomh iargúlta sin nach raibh slí taistil amach as an gcúige seachas taisteal ar traein go dtí gur tógadh mótarbhealach nua-aimseartha le déanaí. Fiú ar an teorann aneas leis an bPortaingéil, scarann na sléibhte an dá chúltúr.

Tagairtí 

Cúigí na Spáinne
An Ghailís
Celtic Connections (seó raidió)

Is clár raidió seachtainiúil é Celtic Connections sna Stáit Aontaithe. 

Craoltar Celtic Connections ó champas Ollscoil Illinois Theas. Ba é Bryan Kelso Crow an láithreoir sular bhfuair sé bás sa bhliain 2019. Ar an gclár cloistear ceol traidisiúnta ó Éire, Albain, agus Sasana. Le sin go minic bíonn ceol ó Meiriceá Thuaidh agus ó tíortha Eorpacha eile freisin. Craoltar an clár ag níos mó ná 100 stáisiún agus tá sé ar fáil ar líne ag siu.org.

Naisc sheachtracha 
 CelticConnectionsRadio.org 

Cláir raidió
Celtic Connections

Is féile i nGlaschú a bunaíodh sa bhliain 1994 í Celtic Connections .

Ní raibh go leor imeachtaí ag an gCeoláras Ríoga i nGlaschú i mí Eanáir agus mar sin chuir Colin Hynd féile ar bun le 66 imeacht. D'éirigh go maith léi agus cheiliúir an fhéile 25 bliain ar an bhfód isa bhliain 2018. 

Bhí an fhéile ar líne mar gheall ar an choróinvíreas in 2021 agus le meascán de cheolchoirmeacha fíorúla agus beo in 2022

Naisc sheachtracha 

 *leathanach baile Celtic connections

Tagairtí 

Ceol
Rage Against the Machine

Is banna ceoil é Rage Against the Machine a bunaíodh sa bhliain 1991 i Los Angeles, California, SAM. Is iad Zach De La Rocha (amhránaí), Tom Morello (giotár), Tim Comerford (dordghiotár) agus Brad Wilk (drumaí) na ceoltóirí atá sa bhanna. Meascann siad ceol hip hap, miotal trom agus func le chéile chun stíl shainiúil a dhéanamh. Iompraíonn a liricí teachtaireacht réabhlóideach pholaitiúil.

Saothar

Rage Against the Machine 
Is é an t-albam féin-teidealach an chéad album ó RATM. Scaoileadh é ar an tríú lá de Mhí na Samhna, 1992. Shroich sé platanam triarach agus eisíodh ceithre shingil as ("Killing in the Name", "Bombtrack", "Bullet in the Head" agus "Freedom").

Evil Empire 
Is é Evil Empire an dara albam ó RATM. Scaoileadh é ar an gcúigiú lá déag de mhí Aibreáin, 1996.

Tagairtí 

Racghrúpaí Meiriceánacha
Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1991
Beochan

Is é is beochan ann ná léiriú sciobtha de sheicheamh íomhánna socra leis an aidhm go n-aireofar go bhfuil siad ag gluaiseacht. Braitheann éifeacht gach uile caighdeán a chuireann pictiúir ag bogadh ar sheasmhacht físe – aga moille i bhfreagairt na súile do radharcanna, rud a fhágann íomhánna breise ar an tsúil. Má léirítear seicheamh d’íomhánna socra ag ráta sách scioptha, thar teorainn ar a thugtar an mhinicíocht chónasctha, airímid mothú radhairc leanúnach seachas na híomhánna aonaracha. Más difríochtaí beaga iad atá idir na híomhánna leanúnacha, aireofar mar ghluaiseachtaí iad.

Tugtar cartún ar bheochan atá déanta de líníochtaí. Is samplaí iad Tom agus Jerry agus Mobile Suit Gundam den chineál beochana seo.

Stair na beochana

Féach freisin 
 Fráma scannáin
 Scannánaíocht

Naisc Sheachtracha 

 Eolas ar an gcaoi a ndéantar scannán beochana 
 Stair na beochana 

Scannánaíocht
Dustin Turcaí

Carachtar puipéid Éireannach is ea Dustin Turcaí nó Dustin Hoffman ( nó Dustin an Turcaí uaireanta) (Béarla: Dustin the Turkey). Cé go dtugtar turcaí air, maíonn sé féin gur turcaí-bhultúr atá ann. An cháil is mó atá ar Dustin ná mar charachtar ar an gclár teilifíse do pháistí, The Den, a bhíonn á ar RTÉ 2. Tá sé páirteach sa chlár sin ó bhí 1990 ann. Ach aithnítear é as go leor rudaí éagsúla a bheith déanta aige mar charachtar grinn, lena n-áirítear, amhráin, físeáin, geamaireachtaí agus fógraí teilifíse. Roghnaíodh é le déanaí mar iarratasóir na hÉireann sa Chomórtas Eoraifíse don bhliain 2008, leis an amhrán Irelande Douze Pointe.

Singlí 

 The Christmas No. 1 (Zig agus Zag le Dustin Turcaí)
 Spanish Lady (le Ronnie Drew agus The Saw Doctors)
 Numb
 Rat Trap (le Bob Geldof)
 Christmas Tree
 Good Lookin' Woman (le Joe Dolan)
 Fairytale of New York (le Dervla Kirwan)
 32 Counties
 Christmas in Dublin
 Sweet Caroline
 Patricia the Stripper (le Chris de Burgh)
 True Christmas
 Fields of Athenry
 Harrell is a Lonely Dustin
 Irelande Douze Pointe

Albaim 

 Not Just A Pretty Face
 Dustin: Unplucked
 Faith Of Our Feathers
 Poultry In Motion
 Dustin's Greatest Hits
 Bling When You're Minging

Tagairtí

Naisc Sheachtracha 

 Físeán d'amhrán Dustin, a bhí sa chomórtas Eoraifíse i 2008

Láithreoirí teilifíse Éireannacha
Ceoltóirí Éireannacha
Amhránaithe Éireannacha
Puipéid Éireannacha
Fir Ghrinn Éireannacha
Coláiste Benildus

Bunaíodh Coláiste Benildus i 1966. Is meánscoil í, do bhuachaillí amháin. Tagann na daltaí go dtí an scoil ó Stigh Lorcáin, Dún Droma, Baile na nGabhair, Áth an Ghainimh, Baile an tSaoir agus An Chéim.

Imríonn an scoil go leor cluichí, ach is iad iománaíocht agus peile na príomh chluichí sa scoil. Imreoidh an foireann peile sinsear sa craobh ceannais, roinn A, Baile Átha Cliath. Bhuaigh an foireann in aghaidh Coláiste Eoin sa chluiche leath-ceannais.

Téann an Luas tríd na páirceanna den scoil.

Meánscoileanna in Éirinn
Stigh Lorgan

Is bruachbhaile i ndeisceart Bhaile Átha Cliath é Stigh Lorgan nó Stigh Lorcáin (Ghlactaí leis na leaganacha Tigh Lorcáin agus Teach Lorcáin san am atá caite ) (Béarla: Stillorgan ). Tá sé suite i limistéar Chontae Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin. 

Tá club de chuid Chumann Lúthchleas Gael, Cill Mochuda na Crócaigh suite ann. Bunaíodh an chéad ionad siopadóireachta in Éirinn i Stigh Lorgan sa bhliain 1966. Is é Coláiste Benildus an scoil is mó sa cheantar agus ta dhá ghaelcholáistí sa cheantar.

Rugadh William Orpen i Stigh Lorgan, is tá eastát tithíochta Orpen a ainmníodh ina onóir fós le feiceáil ann.

Tagairtí

Naisc Sheachtracha 

 Suíomh gréasáin Chlub Iománaíochta Chill Mochuda na Crócaigh
 Suíomh gréasáin Choláiste Oatlands i Stigh Lorgan
 Suíomh gréasáin Chlub Spóirt Glenalby
  

Bailte i gContae Bhaile Átha Cliath
Joan Baez

Is amhránaí, ceoltóir agus cumadóir amhrán í Joan Chandos Baez. Rugadh ar an 9 Eanáir 1941 í, in Oileán Staten, Nua-Eabhrac. Is soprano í, le réimse gutha trí ochtach, agus stíl ghuthach shainiúil aici. 

Bhain sí cáil amach ag tús na 1960idí mar amhránaí tíre. Cé gur chum sí roinnt amhrán (mar shampla Blessed Are, Diamonds & Rust) tá níos mó cáil aici ó bheith ag canadh amhrán cumtha ag daoine eile, Bob Dylan ach go háirithe, ach chan sí amhráin cumtha ag The Beatles, The Rolling Stones, Paul Simon agus cumadóirí nach iad freisin.

Ba gníomhaí sóisialta í i rith a saol. Bhí sí gníomhach ar son chearta daonna (sna Stáit Aontaithe agus i dtíortha eile), i gcoinne Chogadh Vítneam, i gcoinne an dá Chogadh Iarácach, ar son na timpeallachta, ar son chearta don lucht leispiach agus aerach agus in aghaidh phionós an bháis. Chaith sí tamall i bpríosún sa bhliain 1967 tar éis léirsithe i gcoinne Chogadh Vítneam. 

Rugadh a máthair in Albain agus a hathair i Meicsiceo. Ba bhaill de Chumann na gCarad é teaghlach Baez. Ba fisiceoir é athair Joan ach dhiúltaigh sé bheith páirteach i dtionscal na n-armadóireachta. 

Phós sí David Harris, gníomhaí frith-choinscríobh, sa bhliain 1968. Bhí mac amháin acu, Gabriel. Cuireadh deireadh cairdiúil leis an bpósadh sa bhliain 1973.

Naisc sheachtracha 
 JoanBaez.com - leathanach gréasáin Joan Baez
 Joan Baez ag canadh "It ain't me, babe" ón mbliain 1965 (youtube)

Tagairtí

Ceoltóirí tíre Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1941
Daoine beo
Serie A

Is é an Serie A an sraith peile is airde san Iodáil. Imríonn 20 clubanna san sraith. Ó nuair a thosaigh sé sa bhliain 1898, tá sé buaite ag seacht gclubanna déag.

Buaiteoirí 
 2020/21 Internazionale
 2019/20 Juventus
 2018/19 Juventus
 2017/18 Juventus
 2016/17 Juventus
 2015/16 Juventus
 2014/15 Juventus
 2013/14 Juventus
 2012/13 Juventus
 2011/12 Juventus
 2010/11 Milan
 2009/10 Internazionale
 2008/09 Internazionale
 2007/08 Internazionale
 2006/07 Internazionale
 2005/06 Internazionale
 2004/05 Gan buaiteoir
 2003/04 Milan
 2002/03 Juventus
 2001/02 Juventus
 2000/01 Roma
 1999/00 Lazio
 1998/99 Milan
 1997/98 Juventus
 1996/97 Juventus
 1995/96 Milan
 1994/95 Juventus
 1993/94 Milan
 1992/93 Milan
 1991/92 Milan
 1990/91 Sampdoria
 1989/90 Napoli
 1988/89 Internazionale
 1987/88 Milan
 1986/87 Napoli
 1985/86 Juventus
 1984/85 Hellas Verona FC
 1983/84 Juventus
 1982/83 Roma
 1981/82 Juventus
 1980/81 Juventus
 1979/80 Internazionale
 1978/79 Milan
 1977/78 Juventus
 1976/77 Juventus
 1975/76 Torino
 1974/75 Juventus
 1973/74 Lazio
 1972/73 Juventus
 1971/72 Juventus
 1970/71 Internazionale
 1969/70 Cagliari
 1968/69 Fiorentina
 1967/68 Milan
 1966/67 Juventus
 1965/66 Internazionale
 1964/65 Internazionale
 1963/64 Bologna
 1962/63 Internazionale
 1961/62 Milan
 1960/61 Juventus
 1959/60 Juventus
 1958/59 Milan
 1957/58 Juventus
 1956/57 Milan
 1955/56 Fiorentina
 1954/55 Milan
 1953/54 Internazionale
 1952/53 Internazionale
 1951/52 Juventus
 1950/51 Milan
 1949/50 Juventus
 1948/49 Torino
 1947/48 Torino
 1946/47 Torino
 1945/46 Torino
 1944/45 Dara Chogadh Domhanda
 1944 VV.F. Spezia
 1943/44 Dara Chogadh Domhanda
 1942/43 Torino
 1941/42 Roma
 1940/41 Bologna
 1939/40 Ambrosiana-Inter
 1938/39 Bologna
 1937/38 Ambrosiana-Inter
 1936/37 Bologna
 1935/36 Bologna
 1934/35 Juventus
 1933/34 Juventus
 1932/33 Juventus
 1931/32 Juventus
 1930/31 Juventus
 1929/30 Ambrosiana
 1928/29 Bologna
 1927/28 Torino
 1926/27 Gan buaiteoir
 1925/26 Juventus
 1924/25 Bologna
 1923/24 Genoa
 1922/23 Genoa
 1921/22 US Novese/Pro Vercelli
 1920/21 Pro Vercelli
 1919/20 Internazionale
 1916/19 Céad Chogadh Domhanda
 1915/16 Milan
 1914/15 Genoa
 1913/14 Casale
 1912/13 Pro Vercelli
 1911/12 Pro Vercelli
 1910/11 Pro Vercelli
 1909/10 Internazionale
 1909 Pro Vercelli
 1908 Pro Vercelli
 1907 Milan
 1906 Milan
 1905 Juventus
 1904 Genoa
 1903 Genoa
 1902 Genoa
 1901 Milan
 1900 Genoa
 1899 Genoa
 1898 Genoa

Sacar
Briotáis

Is baile beag í Briotáis ata suite idir Tamhlacht i mBaile Átha Cliath agus Baile Coimín i gContae Chill Mhantáin.

Bailte i gContae Bhaile Átha Cliath
An Ros, Co. Átha Cliath

Sráidbhaile i dtuaisceart Átha Cliath is ea An Ros (nó Ros Eo). Tá sé suite 25km ó lár na cathrach. Is cuid de Chontae Fhine Gall é freisin.

Ros, An
Dara Ó Cinnéide

Craoltóir agus iar-pheileadóir is ea Dara Ó Cinnéide, a rugadh i gContae Chiarraí ar an 25 Aibreán 1975. D'imir sé le Ciarraí idir 1994 agus 2005, agus tá trí bhonn buaite aige i gCraobh na hÉireann.

Ag imirt peile 
D'imir Ó Cinnéide a chéad chluiche idir-chontae in aghaidh Dhún na nGall sa tSraith Náisiúnta sa bhliain 1994. Bhuaigh sé Craobh na hÉireann den chéad uair sa bhliain 1997, nuair a bhuaigh Ciarraí ar Mhaigh Eo sa chluiche ceannais. D'aimsigh Ó Cinnéide dhá chúl agus cúig chúilín is fiche sa bhliain 2000, ceithre chúilín sa chluiche ceannais. Bhuaigh Ciarraí ar Ghaillimh sa chluiche sin. Bhí sé ina chaptaen ar an bhfoireann a fuair an lámh in uachtar i gcoinne Mhaigh Eo sa chluiche ceannais sa bhliain 2004. Agus é ag glacadh an choirn, thóg sé a óráid ar fad as Gaeilge.

Lean Ó Cinnéide ar aghaidh ag imirt lena chlub An Ghaeltacht go dtí an bhliain 2007.

Raidió agus teilifís 
Oibríonn sé ina léiritheoir ar an gclár An Saol Ó Dheas ar Raidió na Gaeltachta. Bíonn sé le feiceáil freisin uaireanta ar TG4 mar aoi ar na cláir spóirt.
Is é Dara Ó Cinnéide an láithreoir ar an irischlár seachtainiúil Seó Spóirt ar TG4 anois.

Féach freisin 
 Seó Spóirt

Tagairtí 

Peileadóirí Chiarraí
Craoltóirí Éireannacha
Daoine as Contae Chiarraí
Daoine a rugadh i 1975
Colúnaithe Éireannacha
Daoine beo
An Bhinn Bhorb

Sráidbhaile é an Bhinn Bhorb i gCo. Thír Eoghain. Tá sé suite direach ar an teorainn le contae Ard Mhacha. Tá an bhinn féin, as a bhfuil an sráidbhaile baiste, os cionn na habhann ar thaobh Thír Eoghain. Is ar a mullach sin atá an caisleán tógtha; cé gur seandún atá ann, is Sasanach de mhuintir Wingfield, sa 17ú haois a thóg an caisleán atá fós ann. 

Cath na Binne Boirbe, 1646: bhí bua ag Eoghan Rua Ó Néill anseo ar Munroe Shasana.

Bailte i gContae Thír Eoghain
Mol Ní Mhaoileoin (amhrán)

Amhrán tíriúil é Mol Ní Mhaoileoin (Béarla: Molly Malone, nó Cockles and Mussles) a bhfuil meas "amhrán náisiúnta Bhaile Átha Cliath" air. Is é is ábhar don amhrán ná scéal spéirbhean a bhí ina mangaire éisc sa chathair agus a fuair bás go hóg.

Stair 

Níl Mol Ní Mhaoileoin bunaithe ar aon phearsa stairiúil. Tháinig an bailéad a ó pheann James Yorkston ó Dhún Éideann timpeall na bliana 1880. Chraol TG4 clár faisnéis, “Scéalta Átha Cliath – Molly Malone”, sa bhliain 2011. Tá formhór na saineolaithe, dar leis an gclár seo, den tuairim gur cumadóireacht is ea scéal Mholly agus bhí trácht ar an amhrán seo san Albain den chéad uair.

An meascán den ghreann is den traigéid atá ann, is é faisean na linne is bun leis, nó bhí amhráin den chineál seo á gcumadh go fairsing san am, faoi thionchar O my darling Clementine.

Béaloideas 

Bíonn scéalta éagsúla ag dul timpeall faoi phearsa Mhol Ní Mhaoileoin, cuid acu ag tabhairt le fios go gcaitheadh sí na laethanta ag díol éisc  agus na hoícheanta ag dul le striapachas. De réir scéalta eile, bhí sí ar an mbeagán banmhangairí éisc nach raibh ag cleachtadh meirdreachais mar shlí bheatha breise.

Sa bhliain 1987, tógadh dealbh i Sráid Grafton i mBaile Átha Cliath le cuimhne a choinneáil ar Mhol Ní Mhaoileoin. Bíonn leasainmneacha leathgháirsiúla ag muintir na háite ar an dealbh, ós rud é go gcuireann sí in iúl go raibh cíocha móra éiritheacha ag Mol. Thairis sin, taispeánann an dealbh Mol ag caitheamh éadaí na seachtú haoise déag, nuair a bhí sé faiseanta ag na mná cuid mhór dá gcíocha a fhágáil ris.

An bailéad agus saol na cathrach 

Tá an sobalscéal Éireannach Fair City ainmnithe as tús an leagain Bhéarla den amhrán seo (In Dublin's fair city...). 

Is gnách le lucht tacaíochta Chumann Lúthchleas Gael i mBaile Átha Cliath, lucht tacaíochta fhoireann rugbaí Chúige Laighean, agus fhoireann rugbaí na hÉireann an t-amhrán a chanadh leis na lúthchleasaithe a spreagadh chun teagmhála.

Liricí as Gaeilge 

I mBaile Átha Cliath 
Ní fhaca mé riamh,
Aon chailín níos sciamhaí ná Mol Ní Mhaoileoin,
Ag stiúradh a barra,
Gach áit ins an chathair,
Le ruacain is sliogáin, is iad go breá beo!

Is iad go breá beo, is iad go breá beo,
Le ruacain is sliogáin, is iad go breá beo.

Ba mhangaire éisc í,
An cheird di ab éascaí,
Ós amhlaidh dá muintir ó chianta fadó,
Ag stiúradh a mbarra,
Gach áit ins an chathair,
Le ruacain is sliogáin, is iad go breá beo!

Is iad go breá beo, is iad go breá beo,
Le ruacain is sliogáin, is iad go breá beo.

Ach mo chreach is mo dhiachair, 
Fuair Mol bhocht an fiabhras,
Agus b'in i an chríoch a bhí le Mol Ní Mhaoileoin,
Ach tá taibhse sa chathair,
ag stiúradh a barra,
Le ruacain is sliogáin, is iad go breá beo!

Is iad go breá beo, is iad go breá beo,
Le ruacain is sliogáin, is iad go breá beo.

Féach ar 
 Ceol traidisiúnta na hÉireann

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil - Eolas faoin chlár ar shuíomh TG4

Tagairtí 

Amhráin Éireannacha
Baile Átha Cliath
Joe Higgins

Is iarpholaiteoir Éireannach é Joe Higgins (Gaeilge: Seosamh Ó hUiginn). Rugadh é ar an 1 Bealtaine 1949. Ba é Higgins an t-aon Teachta Dála ón Pháirtí Sóisialach idir 1997 agus 2007. Chaill sé a shuíochán san olltoghchán sa bhliain 2007, ach bhí sé ina TD arís ó 2011 go dtí 2016.

Luathshaol 
Rugadh é i Lios Póil i gContae Chiarraí sa bhliain 1949. D'fhreastail sé ar Scoil na mBráithre Chríostaí sa Daingean. I ndiaidh sin, thosaigh sé ag staidéar chun bheith ina shagart. Cuireadh go dtí coláiste cléireach i Minnesota sna Stáit Aontaithe san 1960í é mar chuid dá chuid oiliúna. Bhí agóidí frith-Chogadh Vitneaim agus an feachtas Chearta Sibhialta ar siúl ag an am agus bhí tionchar acu siúd ar a dhearcadh polaitiúil.

D'fhill sé go hÉireann agus bhain sé céim amach sa Bhéarla agus sa Fhraincis i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath. Chaith sé tamall ag múineadh i scoileanna lárchathracha i mBaile Átha Cliath.

Polaitíocht 
Chuaigh sé isteach i bPáirtí an Lucht Oibre nuair a bhí sé mar mhac léinn agus bhí sé gníomhach sa Militant Tendency (An Claonadh Míleatach), grúpa den eite chlé sa pháirtí. Dibríodh Higgins agus daoine eile san Militant Tendency sa bhliain 1989. Bhunaigh siad Militant Labour ach thosaigh an páirtí ar úsáid a bhaint as an ainm "An Páirtí Sóisialach" sa bhliain 1996.

Toghadh Higgins mar bhall de Chomhairle Chontae Fhine Gall sa bhliain 1991 agus bhí sé ina bhall den Chomhairle go dtí 2004. Toghadh é mar Theachta Dála sa bhliain 1997 i nDáilcheantar Bhaile Átha Cliath Thiar. Toghadh arís é in Olltoghchán 2002. 

Chaill sé a shuíochán sa bhliain 2007 ach d'éirigh leis é a bhuachan arís in Olltoghchán 2011, tar éis dó a bheith tofa mar Fheisire de chuid Pharlaimint na hEorpa ar son Bhaile Átha Cliath i 2009. Do thoghchán ginearálta 2011 tháinig aontas coiteann de chuid na heite clé, darbh ainm Comhghuaillíocht na hEite Clé Aontaithe le chéile le dul in iomaíocht leis na páirtithe eile.

Níor ghlac Higgins páirt san Olltoghchán 2016.

Conspóidí 
 Chaith Higgins mí i bpríosún sa bhliain 2003 mar gheall ar agóidí i gcoinne táillí ar bhailiúchán bruscar tí. 

 Bhí Higgins gníomhach i gcónaí ar son chearta na n-inimirceach .

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1949
Baill den 28ú Dáil
Baill den 29ú Dáil
Baill den 31ú Dáil
Daoine as Contae Chiarraí
Daoine as Baile Átha Cliath
Daoine beo
Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Scorbach

Is éard is scorbach ann ná galar a thagann ar dhaoine nach bhfuil ag fáil a ndóthain vitimín C (aigéad ascorbach) as a gcuid bia. Is iad na hairíonna a bhaineann leis an scorbach ná spotaí sa chraiceann agus cur fola na seicní smugacha. Má fhágtar an galar ag dul chun donais, tosóidh an drandal ag cur fola freisin, agus na fiacla ag titim amach. Iompóidh na spotaí sa chraiceann ina gcneánna oscailte, agus sa deireadh, gheobhaidh an t-othar bás.

Is galar é an scorbach a raibh aithne ag na sean-Ghréagaigh féin air. Bhíodh sé an-choitianta i measc na mairnéalach agus na bhfoghlaithe mara nach raibh teacht acu ar thorthaí ná ar chaora a mbeadh an vitimín iontu. Is fada a bhí a fhios ag na daoine go raibh lusanna ann a leigheasfadh an scorbach go sciobtha, ach ní bhfuarthas an chéad tuiscint ar an scorbach mar ghalar easpa roimh an ochtú haois déag. Sa bhliain 1753, áfach, d'fhoilsigh James Lind, lia de chuid Chabhlach na Breataine Móire, tráchtas faoin scorbach, agus é ag tagairt do na horáistí is do na torthaí ciotrais eile mar leigheas maith ar an scorbach.

Galair
An Bulla Thuaidh

Is oileán é An Bulla Thuaidh (nó Oileán an Tarbh Thuaidh) atá suite i mBá Bhaile Átha Cliath, beagnach comhthreomhar le cósta thuaidh na bá idir Cluain Tarbh agus Ráth Eanaigh. Tá an t-oileán 5 chiliméadar ar fad agus 800 méadar ar leithead. Tá trá ghainmheach ó cheann ceann an oileáin ar a chósta theas-thoir.

Stair 
Bhí fadhb i gcónaí ag Bá Bhaile Átha Cliath le líonadh le glár, go háirithe ag béal na Life agus ag an am céanna, bhí dhá oitir gainimh sa Bhá - an Bulla Thuaidh agus an Bulla Theas. Bhí oitir gainimh eatarthu freisin a bhí ag cur isteach ar longa ag seoladh go dtí Port Bhaile Átha Cliath. Tógadh dhá bhac chun an chuisle cuain a choimeád slán - Balla an Bhulla Theas agus Balla an Bhulla Thuaidh. Tógadh Balla an Bhulla Theas idir 1715 agus 1830 agus tógadh Balla an Bhulla Thuaidh idir 1820 agus 1825. Doimhníodh an chuisle cuain ag béal na Life ó 1.8m go dtí 4.8m sna 48 mbliana tar éis tógáil Bhalla an Bhulla Thuaidh. Leagadh an glár a scuabadh ón gcuisle cuain ar an mBulla Thuaidh agus thosaigh an t-oileán ag fás.

Teacht ar an Oileán 
Tá droichead adhmaid idir Cluain Tarbh agus an oileán. Tá cabhsa leathan idir Ráth Eanaigh agus an oileán.

Úsáid an Oileáin 
Tá pobal buan beag ar an oileán, agus dhá ghalf-chúrsa. Tá dealbh Réalta na Mara ag ceann Bhalla an Bhulla Thuaidh.

Tá an oileán liostáilte ag UNESCO mar thearmann bithsféir.

Bulla Thuaidh
Bulla Thuaidh
An Rinn (Contae Bhaile Átha Cliath)

Bruachbhaile de chuid Bhaile Átha Cliath is ea An Rinn (Ringsend as Béarla).

Bruachbhailte Bhaile Átha Cliath
François Mitterrand

Ba uachtarán na Fraince idir 1981 agus 1995 é François Mitterrand (26 Deireadh Fómhair, 1916 - 8 Eanáir, 1996). Ba shóisialaí go smior é.

Uachtaránacht 
Toghadh mar Uachtarán na Fraince é i mBealtaine 1981. Bhí ollbhua ag na sóisialaithe an bhliain sin.

Tagairtí 

Mitterrand, Francois
Mitterrand, Francois
Mitterrand, Francois
Wells Fargo

Is comhlacht seirbhísí airgeadais é Wells Fargo.

Stair 
Chuir an borradh mór a tháinig ar gheilleagar Chalifornia i ndiaidh gur thángthas ar ór ag Muileann Sutter i 1849 fás ar thionscal an iompair.

Bhunaigh Henry Wells agus William Fargo, i bpáirt le hinfheisteoirí eile, sa bhliain 1852 an comhlacht Wells Fargo le freastal ar éileamh an iompair.

D'iompar an comhlacht a chéad ualaí ó Chósta an Oirthir go dtí campaí mianadóireachta i gCailifornia.
Chomh maith le cúrsaí iompair bhí an comhlacht ag saothrú seirbhís baincéireachta.

D'ofráil Wells Fargo iasachtaí airgid dóibh siúd a bhí suim acu ór a cheannach agus a dhíol, rud a chuidigh go mór le fás gheilleagar Chalifornia.

Cóiste scitheanna an modh iompair ba ghnách leo a úsáid leis an deannach óir agus cáipéisí tabhtacha gnó a iompar.

Naisc sheachtracha 
 WellsFargo.com/about/history - Stair Wells Fargo ar an láithreán gréasáin oifigiúil

Comhlachtaí seirbhísí airgeadais
A Man for All Seasons

Dráma is ea A Man for All Seasons leis an drámadóir Sasanach Robert Bolt. Déantar cur síos sa dráma seo ar chás Thomas More, agus é ag iarraidh gan géilleadh d'fhorlámhas an Rí Anraí VIII ar an Eaglais Chaitliceach i Sasana, san 16ú haois. Cé gur cur síos drámata é an dráma seo, tá sé bunaithe ar chuid mhaithe dá raibh á rá agus á scríobh ag More go stairiúil. Rinneadh scannán de sa bhliain 1966, le Paul Scofield i bpáirt More, agus bhí Robert Bolt féin páirteach in ullmhú an scéil mar scannán. Thuill an scannán slám mór de ghradaim an Acadaimh.

Drámaí
Thomas More

Ba dhlíodóir agus státaire Sasanach é Naomh Thomas More nó Sir Thomas More (7 Feabhra 1478 – 6 Iúil 1535). Is é an cháil is mó atá air ná gur cuireadh chun báis é mar nach n-aithneodh sé forlámhas an Rí, Anraí VIII, ar an Eaglais Chaitliceach i Sasana. Ba mhairtíreach Caitliceach é mar gheall air seo agus rinneadh naomh den Eaglais Chaitliceach de.

Saol 
Ba scoláire agus scríbhneoir cumasach é agus ba é duine de na daonnachtaithe ba mhó lena linn. 

Is é an leabhar Utopia, an saothar is cáiliúla dá chuid.

Sa bhliain 1531 agus Moore ina Thiarna Seansailéir, bhí sé freagrach as Protastúnaigh a loscadh ag an stáca, mar eiricigh.

Básaíodh More  toisc gur dhiúltaigh sé glacadh leis an Acht Ceannais

Rinne Joanne Paul iarracht ar an Thomas More barántúil a scaradh amach ó na léirithe contrártha air a tháinig as an gconspóid creidimh sa séú céad déag. Is é an tátal a bhain sí nach bithiúnach ceartaiseach, nó laoch naofa, a bhí ann.  is beag cosúlacht atá idir an scéal agus ar tharla i ndáiríre, agus is  mór idir an miotas agus an fhírinne

Naisc Sheachtracha 

 Téacs Utopia as Béarla 
 Cuntas as Béarla ar shaol More, ón gCiclipéid Chaitliceach

Tagairtí 

Naoimh
Mairtírigh
Scríbhneoirí Sasanacha
Fealsúna Sasanacha
Daoine a rugadh i 1478
Básanna i 1535
An Ultais

Teanga Gearmáinice nó canúint, de chuid an Bhéarla nó na hAlbainise, í an Ultais (Ulster-Scots, Ulstèr-Scotch; ainmneacha eile a fheictear ar na meáin Ghaeilge is ea iad Albainis Uladh agus an Ullainnis) a labhraítear go príomha i gceantair thuaithe in oirthuaisceart an Dúin, i gContae Aontroma, in oirthear Chontae Dhoire agus in oirthear Dhún na nGall. Is léir go bhfuil an t-ainm "Ultais" bunaithe ar an ainm "Ullans" (a chum an polaiteoir Aontachtach Ian Adamson sna 1980idí. Tugann cainteoirí traidisiúnta "Scotch" ar a gcanúint.

Stair 

De ghnáth aithnítear cúig chanúint san Albainis, .i. Albainis Lárnach, Albainis an Tuaiscirt (a dtugtar "Doric" uirthi in amanna), Albainis na nOileán (Inse Orc agus Sealtainn), Albainis an Deiscirt, agus Albainis Uladh nó an Ultais. Is í Albainis Lárnach an chanúint a úsáideann dhá thrian de na cainteoirí. Scríobh an chuid is mó de na mórscríbhneoirí Albainise sa chanúint seo fosta, mar shampla, Allan Ramsay, Robert Fergusson, Robert Burns, agus R. L. Stevenson. Tá cás i bhfad níos láidre ag Albainis na nOileán agus Albainis an Tuaiscirt a bheith aitheanta mar theangacha ar leith ná atá ag Albainis Uladh.

Má ghlactar leis an Ultais mar theanga ar leith, is féidir a rá gur teanga Gearmáinice atá ann, cosúil leis an mBéarla, an Ollainnis, an Ghearmáinis agus na teangacha Lochlannacha. Mar sin, tá sí cosúil leo ar go leor bealaí. 

Bhí an Albainis á labhairt i gcúirt Ríocht na hAlban ón 14ú haois go dtí an 17ú haois (ba é Séarlas II an rí deireanach a raibh blas Albanach aige). Tháinig an teanga go hÉirinn in aimsir na bPlandálacha, ach tháinig an grúpa is mó le linn na 1690idí, am a raibh gorta in Albain.

Stadás 
Is cineál nó leagan réigiúnach den Albainis í an Ultais agus sainmhínítear í i reachtaíocht feidhmithe Chomhaontú Bhéal Feirste (Aoine an Chéasta) mar “an cineál Albainise a fhaightear i gcodanna de Thuaisceart Éireann agus i nDún na nGall”.

Aithníonn an Biúró Eorpach um Theangacha Neamhfhorleathana Albainis na hAlban agus an Ultais araon mar theangacha mionlaigh.

Fuair an dá leagan den Albainis a lán focal ar iasacht ó Ghaeilge na hAlban, ach is léir nach teangacha Gaelacha iad. De réir taighde a rinne Derrick McClure i 1995 agus Caroline Macafee i 1997, is focail Cheilteacha iad 0.8% de na focail san Albainis (d'fhéadfadh an figiúr seo a bheith rud beag ní b'airde i gcás na hUltaise).

Naisc sheachtracha 
 The Ulster-Scots Agency (Tha Boord o Ulstèr-Scotch)

Tagairtí 

Teangacha Thuaisceart Éireann
Teangacha na hÉireann
Ultais