Ginealas Éireannach

Déanann  Ginealas Éireannach  taighde agus staidéir ar dhaoine agus ar theaghlaigh a thagann as Éirinn ó dhúchas.

Bunús 
Chothaítí ginealas na nGael ar a laghad ó thús an ré stairiúil in Éirinn.  Ag oirniú rí, creidtear gur aithrisíodh baird agus filí a shinsearacht, chun a chearta a mhaíomh.  Le teacht na scríbhneoireachta, caomhnaíodh an béaloideas sna mainistreacha, scríofa ag na manaigh i dteannta leis na hannála.

D'fhorbair nós an ghinealais go déanach sa mheánaois, i saothair amhail is Leabhar Uí Mhaine, Senchus fer n-Alban, Leabhar Bhaile an Mhóta, De Shíl Chonairi Móir, an Leabhar Laighneach, Leabhar Cloinne Maoil Ruanaidh agus Leabhar Ginealaigh Uí Chléirigh.  Bhain an nós barr a réime amach le Leabhar na nGinealach, scríofa i nGaillimh idir na blianta 1649–1650.

I dtosach faoin bhFéineachas,  bhí cuspóir dáiríre ag ginealas chun cearta dlí agus seilbh talún a dheimhniú.  De réir a chéile, tugadh faoi dá ghrá féin ag na haicmí léannta Gaelacha.  As c. 1100 ar aghaidh, d'éirigh roinnt clann amhail is Uí Chléirigh, Mhic Fhirbhisigh, Uí Dhuibhgeannáin, Mhic Aodhagáin agus Mhic an Bhaird ina staraithe gairmiúla.  Fuataigh iad ag clanna móra, san áireamh Uí Chonchúir, Uí Néill, Uí Dhomhnaill, Uí Cheallaigh, Mhic Mhurchadha Caomhánach, Mhic Cárthaigh, Uí Bhriain, Uí Mhaoil Seachlainn agus Mhic Giolla Phádraig, chomh maith le clanna Angla-Éireannacha amhail FitzGerald, de Buitléir, de Búrca, Plunkett, Nugent agus Bermingham.

Clanna eaglasta oidhreachtúla ba ea roinnt acu amhail is Mhic Fhirbhisigh agus Uí Dhuibhgeannáin, agus rítheaghlaigh cuireadh as ba ea eile (Uí Chléirigh, Mhic an Bhaird, Uí Dhomhnalláin), arbh éigean dóibh gairm nua a fháil (féach freisin clanna leighis Éireannacha).

A bhuí leis an seanchas seo, tá mion-eolas ann ar bhunús agus stair de go leor treibheanna of agus teaghlaigh na hÉireann.  Tá cleachtadh an ghinealais Dia tábhachtach i measc mhuintir na hÉireann féin agus an diaspóra.  Meastar i measc staraithe amhail is Dáibhí Ó Cróinín agus Nollaig Ó Muraíle go bhfuil ann i nginealas na hÉireann ná an corpus náisiúnta is mó san Eoraip.

Teagasc ginealaigh Éireannach 
Thar na cianta, ar cúiseanna bolscaireachta, forbraíodh teagasc ginealaigh ag na baird a mhaígh gur de shliocht Mhíl Espáine gach Gael. Rinne seo neamhaird ar nósanna éagsúla eile, fiú má chonacthas iad ina saothair féin. 

Téann an teagasc siar go dtí na 
10ú – 12ú haoiseanna, mar a léirítear i saothair le hEochaid ua Flainn (936–1004); Flann Mainistreach (bás 25ú Samhain 1056); Tanaide (bás c. 1075); agus Gilla Cómáin mac Gilla Samthainde (beo 1072).  Tugadh go leor acu i Leabhar Gabhála na hÉireann isteach.

Forbraíodh an nós ó ghlúin go glúin ag staraithe amhail is Seán Mór Ó Dubhagáin (bás 1372), Gilla Íosa MacFhirbhisigh (beo 1390–1418) agus Flann Mac Aodhagáin (beo 1640).  Faoin mbliain 1600, bhí sinsir bhréagacha tugtha fiú do chlanna Angla-Éireannacha, níos Gaelaí ná na Gaeil féin.

 The first Irish historian who questioned the reliability of such accounts Ba é Dubhaltach Mac Firbhisigh (maraithe 1671) an chéad staraí a raibh amhras air faoi na ginealaigh úd.  Feictear ina mhór-shaothair Leabhar na nGinealach leaganacha éagsúla difriúla.  Murab ionann is Foras Feasa ar Éirinn le Seathrún Céitinn, ní dhearna sé iarracht sheacht a chur ar a chuid ábhair.  Ina ainneoin, ghlacadh gan cheistiú staraithe chomh déanach is Eugene O'Curry (1794–1862) agus John O'Donovan (1806–1861) an teagasc úd.  Le linn na 20ú haoise, rinneadh a athbhreithniú ar an teagasc ag staraithe amhail is Eoin Mac Néill, T. F. O'Rahilly, Francis John Byrne, Kathleen Hughes agus Kenneth Nicholls.

 Saothair ar marthain 
Seo a leanas lámhscríbhinní le ginealaigh iontu, go hiomlán nó go páirteach.
 Leabhar Ádhaimh Uí Chianáin
 Leabhar Bhaile an Mhóta
 Leabhar de Búrca
 Leabhar Cloinne Maoil Ruanaidh
 Crichaireacht cinedach nduchasa Muintiri Murchada
 Leabhar na nGinealach
 Coimre na nGinealach
 Leabhar Mór Leacáin
 An Leabhar Muimhneach
 Leabhar Ghinealaigh Uí Chléirigh
 Leabhar Uí Mhaine
 Rawlinson B 502
 Senchus Fer n-Alban
 Leabhar Clainne Suibhne
 Leabhar Laighneach
 MS H.2.7
 MS Laud 610

 Saothair anois caillte
 Saltair Chaisil
 Lebor Cuanu
 Leabhar Duib Dá Leithe
 Leabhar Airis Cloinne Fir Bhisigh
 Leabhar Oiris Ghiolla Íosa Mhiic Fhirbhisigh
 Sioncronachtaí Fhlann Mainstreach]]
 Croinic na hÉireann
 Ginealaigh Lochlannacha agus Gall-Ghael as Leabhar Mór Leacáin

 Gineolaithe 
 Eochaid ua Flannacáin, 936–1004
 Flann Mainistrech, bás 1056
 Gilla Cómáin mac Gilla Samthainde, beo 1072
 Gilla Críst Ua Máel Eóin, bás 1127
 Amhlaoibh Mór mac Fir Bhisigh, bás 1138
 Gilla na Naemh Ua Duinn, bás 1160
 Giolla Íosa Mac Fir Bhisigh, bás 1301
 Tanaide Mor mac Dúinnín Ó Maolconaire, bás 1310
 Domnall Ó Cuindlis, bás 1342
 Lúcás Ó Dalláin, beo 14ú haois.
 Seán Mór Ó Dubhagáin, bás 1372
 Adhamh Ó Cianáin, bás 1373
 Ádhamh Cúisín, beo c. 1400
 Murchadh Ó Cuindlis, beo 1398 – 1411.
 Giolla Íosa Mór Mac Firbhisigh, bás 1418
 Giolla na Naomh Ó hUidhrín, bás 1420
 Giolla na Naomh Mac Aodhagáin, bás c. 1443
 Seathrún Céitinn, 1569–1644
 Cú Choigcríche Ó Cléirigh, beo 1624–1664
 Dubhaltach Mac Firbhisigh, tiomsaitheoir Leabhar na nGinealach, bás 1671
 James Terry, Seacaibíteach, Oifigeach Armas, bás 1725
 Charles O'Conor (staraí), 1710–1791
 John Burke, cruthaitheoir Burke's Peerage, 1787–1848
 William Betham, Ulster King of Arms, bás 1853
 John O'Donovan (scoláire), 1806–1861
 John O'Hart, scríbhneoir ginealach mór le rá, 1824–1902
 Edward MacLysaght, PríomhAralt, bás 1984
 Nollaig Ó Muraíle, staraí, rugadh 1948

 Féach freisin
 O'Rahilly's historical model
 Genetic history of Europe
 Genetic history of the British Isles.

 Irish Genealogical Office
 Genealogical Society of Ireland
 Council of Irish Genealogical Organisations
 Burke's Peerage
 Burke's Landed Gentry
 Who Do You Think You Are? (Sraith teilifíse)

Tuilleadh le léamh 
 Sir James Ware, De Praesulibus Hiberniae Commentarius, 1665
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, Ogygia: seu Rerum Hibernicarum Chronologia & etc. ...,  1685
 Charles O'Conor (staraí), A dissertation on the origin and antiquities of the antient Scots, and notes, critical and explanatory, on Mr. O'Flaherty's text, le fáil in The Ogygia vindicated: against the objections of Sir George Mackenzie, king's advocate for Scotland in the reign of king James II, le Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, 1775
 – On the Heathen State and Topography of Ancient Ireland, 1783
 Eugene O'Curry, Lecturers on the Manuscript Materials of Ancient Irish History, 1861, cnuasach 21 léacht
 Donnchadh Ó Corráin, Ireland before the Normans, Baile Átha Cliath, 1972
 A New History of Ireland: Volume IX: Maps, Genealogies, Lists: A Companion to Irish History, Part II: Maps, Genealogies, Lists, Iml. 9, eag. Theodore William Moody, F. X. Martin agus Francis John Byrne, 1984
 Nollaig Ó Muraíle, The Irish genealogies as an onomastic source, in Nomina No.16, ll. 23–47, 1992
 – The Irish Genealogies: Irish History's Poor Relation?, Londain: Irish Texts Society, 2016. 
 Dónall Mac Giolla Easpaig, Placenames and early settlement in county Donegal, in Donegal: History and Society, eag. William Nolan, Liam Ronayne and Mairéad Dunlevy. Baile Átha Cliath, 1996, ll. 149–182.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings. 3ú eagrán athbhreithnithe, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 2001. 
 Dáibhí Ó Cróinín, A New History of Ireland, imleabhar one, Baile Átha Cliath, 2006.

 Foinsí 
 Annála na gCeithre Máistrí
 Leabhar na nGinealach
 Martin J. Blake, Blake Family Records, imleabhar 1, 1902 agus imleabhar 2, 1905
 Paul Walsh (sagart), Leabhar Chlainne Suibhne: An Account of the Mac Sweeney Families of Ireland, with Pedigrees, 1920
 –, The Learned Family of O Duigenan, Irish Eccleastical Record, 1921
 Topographical Poems by Seán Mór Ó Dubhagáin and Giolla na Naomh Ó hUuidrain, James Carney (scoláire) (eag.), 1943
 Poems on the Butlers of Ormond, Cahir and Dunboyne, AD 1400–1650, James Carney, eag., 1945
 A Genealogical History of the O’Reillys, from Irish of Eoghan Ó Raghallaigh, James Carney, eag., 1950
 Poems on the O’Reillys, James Carney, eag, 1970
 Edward MacLysaght, The Surnames of Ireland, 1978
 John Carey (Ceiltíoch), A British Myth of Origins?, in History of Religions 31, ll. 24–38, 1991
 Thomas Charles-Edwards, Early Irish and Welsh Kinship, Oxford, 1993
 Nollaig Ó Muraíle, Seán Ó Donnabháin, An Cúigiú Máistir, in Scoláirí Gaeilge: Léchtaí Cholm Cille XXVII, R. Ó hUiginn eag., Maigh Nuad, 1997, lch. 11–82
 –, Irish genealogical collections: the Scottish dimension, in International Congress of Celtic Studies 10 (1995), ll. 251–264, 1999
 Iris Mhuintir Uì Dhonnabháin, O'Donovan History 2000, Foilsithe ag Cheann Uí Dhonnabháin, An Sciobairín. Alt le Michael R. O'Donovan
 Adrian James Martyn, The Tribes of Galway, Gaillimh, 2001
 Susan Hood, Royal Roots, Republican Inheritance – The Survival of the Office of Arms, Baile Átha Cliath, 2002
 Catherine Nash, "They’re family!": cultural geographies of relatedness in popular genealogy, in Sara Armed, Anne-Marie Fortier agus Mimi Sheller, eag. Uprootings/Regroundings: Questions of Home and Migration, Berg, Oxford agus Nua-Eabhrac, 179–203, 2003
 –, Genetic kinship, Cultural Studies, 18(1): 1–34, 2004.
 –, Irish Origins, Celtic Origins: Population Genetics, Cultural Politics, Irish Studies Review, 14 (1): 11–37, 2006
 –, Of Irish descent: origin stories, genealogy, & the politics of belonging, Syracuse University Press, 2008. 

 Naisc sheachtracha 
 The Importance of Genealogy in Gaelic Society , Irish Times
 Irish surnames and Y-DNA at AncestralJourneys.org
 O'Connor, Roderic, A Historical and Genealogical Memoir of the O'Connors, Kings of Connaught, and their Descendants. Baile Átha Cliath: McGlashan & Gill. 1861.
 O'Donovan, John and the Rt. Hon. Charles Owen O'Conor Don, The O'Conors of Connaught: An Historical Memoir. Baile Átha Cliath: Hodges, Figgis, and Co. 1891.
 T. F. O'Rahilly Papers
 Carey, John. The Irish National Origin-Legend: Synthetic Pseudohistory . Department of Anglo-Saxon, Norse and Celtic, University of Cambridge, 1994.
 Chief Herald of Ireland, Leabharlann Náisiúnta na hÉireann
 An Irish Arms Crisis – Critical essay on status of the Office of the Chief Herald.
 Full text and explanatory memorandum of Genealogy & Heraldry Bill, 2006.
 The Fitzpatrick – Mac Giolla Phádraig Clan Society

Tagairtí