Éile

Tuath na meánaoise ab ea Éile (, go minic Ely as Béarla), suite i ndeisceart Uíbh Fhailí agus cuid de thuaisceart Tiobraid Árann an lae inniu.

Achoimre
Mhaígh an chlann Éile gur de shliocht Céin iad, mar atá Cian mac níos óige Ailealla Óloim agus deartháir Eoghain Mhóir, agus dá bharr gaolta leis na hEoghanachta.  Moladh gurbh Laighneach iad na hÉile ó dhúchais, agus go raibh siad b'fhéidir ina ríthe Caisil roimh theacht i gceannas na nEoghanacht. 
Cuirtear amhlaidh in iúl i seanscéalta a mbunús 'sacu, mar shampla Senchas Fagbála Caisil.

Bhí teorannacha ag Éile le Ríocht na Mí ó thuaidh, Caiseal ó dheas agus Osraí ar an taobh thoir.  Le teacht an 12ú haois, míle bliain ina dhiaidh, bhí sé i bhfad níos lú.

Bhí Éile roinnte ina dhá leath, sa tuaisceart Éile Uí Chearbhaill, agus sa deisceart Éile Uí Fhogartaigh.  D'fhéadfadh gur chlann éagsúil iad Uí Fhogartaigh, Dál gCais b'fhéidir,  sin nó gaolta ab ea an dá chlann i ndáiríre, ach faoi thionchar pholaitíochta na dtuaithe, rinne ginealeolaithe ceangail eatarthu agus rítheaghlaigh áitiúla éagsúla.  Molann John O'Hart gur sinsear Uíbh Fhogartaigh ab ea Foghartach mac Néill.

Bhí an teorainn idir Éile Uí Chearbhaill agus Ríocht ársa na Mí ar chomhchríoch leis sin idir deoise Cill Dalua agus deoise na Mí.  Bhí Éile Uí Chearbhaill suite sa chuid de Chontae Uíbh Fhailí atá i ndeoise Cill Dalua was Ely O'Carroll, agus sa Mhumhain ó thús.

Bhí Éile Uí Fhógarta ó thús sa Mhumhain fosta, agus tá barúntachtaí Uí Chairín agus Éile Uí Fhógarta anois i gContae Thiobraid Árann.  Tá cuid de suite anois ámh i mbarúntachtaí Cluain Leisc agus Baile an Bhriotaigh i gContae Uíbh Fhailí.  Tar éis concas na Normannach, cuireadh na barúntachtaí seo le contaetha palaitíneacha Iarlaí Ormhumhan.  Fágadh na tiarnaí dúchasacha, Uí Mheachair agus Uí Fhógarta, i gceannas a gcuid tailte, ach b'éigean dóibh cáin a íoc don iarla.

An Domhan Nua
Maireann tiarnaí Uí Chearbhaill fós san lá atá inniu ann sa Carroll family iomráiteach as Maryland sna Stáit Aontaithe..  Sínitheoir Fhorógra Saoirse Mheiriceá ab ea Charles Carroll as Carrollton.  Tá a chlann cónaithe in Doughoregan Manor le dhá aois anuas.  Bhí Charles Carroll the Barrister, gaolta i bhfad amach, síolraithe ó thiarnaí déanacha Éile.  Bhí cónaí air i Mount Clare, Maryland.

Tagairtí Annál
IF=Annála Inis Faithlinn; LC=Annála Loch Cé; M=Annála na gCeithre Máistrí; CS=Chronicon Scotorum; U=Annála Uladh

Féach freisin
 Eliogarty, barony in North Tipperary
 Ikerrin, barony in North Tipperary
 Durlas, stronghold of the O'Fogartys
 Ricamil, an O'Carroll site
 Birr Castle
 Leap Castle
 Crónán of Roscrea

Foinsí
 Francis John Byrne. Irish Kings and High-Kings. Four Courts Press. 2nd revised edition, 2001.
 Thomas Charles-Edwards. Early Christian Ireland. Cambridge. 2000.
 Ronald Hoffman and Sally D. Mason. Princes of Ireland, Planters of Maryland: A Carroll Saga, 1500–1782. Chapel Hill: University of North Carolina Press. 2000.
 John Gleeson. History of the Ely O'Carroll Territory of Ancient Ormond. Dublin. 1915.
 Paul MacCotter. Medieval Ireland: Territorial, Political and Economic Divisions. Four Courts Press. 2008.
 Donnchadh Ó Corráin (ed.). Genealogies from Rawlinson B 502. University College, Cork: Corpus of Electronic Texts. 1997.
 John O'Hart. Irish Pedigrees. Dublin: James Duffy and Co. 5th edition, 1892.
 Ely Carroll Map .

Tagairtí

Kingdoms of medieval Ireland