joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
David Morris Lee

Fisicí a rugadh i Rye, Nua-Eabhrac is ea David Morris Lee ar an (20 Eanáir 1931). Bhuaigh sé Duais Nobel sa bhfisic lena chomhghleacaithe Robert Richardson is Douglas Osheroff i 1996 as forshreabhacht He-3 a fhionnadh sna 1970idí. Ritheann ábhar forshreabhach gan slaodacht trí phóireanna an-bheaga, agus má rothlaítear é, cruthaítear mionchuilithí ann a fhreagraíonn do rialacha candamacha. Thaispeáin Pjotr Kapitza i 1937 gur forshreabhach é príomhiseatóp heiliam, He-4, nuair a fhuaraítear go 2.7 K é. D'éirigh le Lee is a chomhghleacaithe He-3 a fhuarú go dtí .002 K, rud nach ndearnadh roimhe sin. Mar fhotháirge agus trí thimpiste, chruthaigh siad gur forshreabhán He-3 ag an teocht fhíoríseal seo.

Daoine a rugadh i 1931
Daoine beo
Fisiceoirí Meiriceánacha
Tsung-Dao Lee

Fisicí Meiriceánach a saolaíodh i Shang-hai is ea Tsung-Dao Lee (r. 24 Samhain 1926). Foilsíonn sé a chuid saothar leis an ainm T. D. Lee. Bhain a phríomhshaothar le bréagnú dhlí na paireachta (a thairg go bhfuil frithcháithnín comhionann áit éigin sa Chruinne do gach cáithnín fo-adamhach, ach le cruth íomhá scáthánaí) sa bhfórsa núicléach lag. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice sa bhliain 1957 i gcomhpháirt le Chen-Ning Yang. Ceann de na daoine ab' óige a bhfuair Duais Nobel riamh.

Daoine a rugadh i 1926
Daoine beo
Fisiceoirí Meiriceánacha
Adrien-Marie Legendre

Matamaiticeoir a rugadh i bPáras na Fraince ab ea Adrien-Marie Legendre (18 Meán Fómhair 1752 – 10 Eanáir 1833). Rinne sé saothar ceannródaíoch ar uimhirtheoiric, agus feidhmeanna éilipseacha. Ba chéile iomaíochta agus comhghleacaí leis Pierre Simon Laplace. Fuair Legendre bás in Auteuil, sa Fhrainc.

Daoine a rugadh i 1752
Básanna i 1833
Matamaiticeoirí Francacha
Anthony Leggett

Fisicí a saolaíodh ar 26 Márta 1938 i Londain is ea Sir Anthony "Tony" James Leggett. Treoraí domhanda i bhfisic na hísealteochta. Sa bhliain 2003, le hAlexei Abrikosov is Vitaly Ginzburg, bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice as a thaighde ceannródaíoch ar fhorsheoltóirí agus forshreabhacht. Tá sé ina ollamh le fisic ag Ollscoil Illinois, Urbana-Champaign ón bhliain 1983 i leith. Tá saoránacht Bhriotanach agus Mheiriceánach aige.

Daoine a rugadh i 1938
Daoine beo
Fisiceoirí Sasanacha
Legionella

Baictéar a tharlaíonn go nádúrtha i ngnáthóga fionnuisce, ag maireachtáil is ag atáirgeadh taobh istigh d'aiméibí. Is féidir leis a bheith ionfhabhtaíoch do dhaoine, agus nuair a ionanálaítear é is féidir leis tús a chur le galar na Léigiúnach.
Leictreacharballagrafaíocht

Staidéar ar na bealaí a ndéanann an teanga tadhall leis an gcarball le linn urlabhra. Cuirtear carball saorga, oiriúnaithe le leictreoidí, i mbéal duine. Nuair a dhéanann an teanga tadhall leis na leictreoidí, tarchuirtear ríoga leictreacha don ghléas monatóirithe. Nuair a labhraíonn duine, is féidir an patrún athraitheach tadhall a léiriú le soilse nó ar scáileán.
Leictreafóibe

Smaoineamh gur féidir go bhfuil baol ann ó na réimsí leictreamaighnéadacha a bhaineann le conduchtóirí leictreacha. Nuair a bhíonn sruth ailtéarnach (SA) ag rith i sreanga, tarchuirtear tonnta leictreamaighnéadacha de mhinicíocht an tsrutha ailtéarnaigh san aer mórthimpeall. Bíonn minicíochtaí ó 50 Hz an tsoláthair choitianta suas go dtí meigiheirts is níos mó (i gcás na micreathonn is na dtonnta raidió eile). De bhrí go mbánn na tonnta seo fíocháin na colainne, a bheag nó a mhór, féadfaidh drochthorthaí tarlú má bhíonn déine an réimse leictreamhaighnéadaigh ró-ard. Leagann na húdaráis síos rialacha chun déine na réimsí seo gar do dhaoine a choimeád íseal. 

Leictreamaighnéadas
Leictreafóiréis

Ascnamh páirteagal luchtaithe faoi thionchar réimse leictrigh, i dtuaslagáin de ghnáth. Ascnaíonn na caitiain i dtreo an phoil dhiúltaigh, agus na hainiain i dtreo an phoil dhearfaigh. Is féidir aimínaigéid a scaradh óna chéile ach aigéadacht (pH) an tuaslagáin a mhionathrú ionas gur caitiain cuid acu is ainiain an chuid eile.
Leictreafón

Aon ghléas ceoil ina ndéantar an fhuaim le hascaltóirí meicniúla nó leictreonacha (mar shampla, sintéiseoirí) nó inar gá creathanna fuaimiúla a aimpliú go leictreonach chun go gcloisfear iad (mar shampla, an giotár leictreach). Is iad na leictreafóin an 5ú rang gléasanna, ag cur leis an 4 cheann i rangú caighdeánach Hornbostel is Sachs.
Leictrealarangagrafaíocht

Bealach chun creathanna théada an ghutha a thaifeadadh go leictreonach. Greamaítear leictreoidí ar an muineál ar dhá thaobh an loingeáin thíoróidigh, agus léirítear gníomhaíocht théada an ghutha mar rianú ar an scáileán (nó ar páipéar). Is féidir ardú is ísliú na bunmhinicíochta sna creathanna (ag freagairt go maith do thuin an ghutha) a fheiceáil go héasca. Tháinig an teicníocht seo chun cinn sna 1970idí, agus úsáidtear í go forleathan in eolaíocht an ghutha chun a shláinte a mheasúnú is riochtaí mínormálta a anailísiú.
Leictreaphlátáil

Deascadh miotail, airgead nó nicil de ghnáth, ar mhiotal eile trí leictriliú. Úsáidtear an réad atá le plátáil mar chatóid i vóltaiméadar, agus is ón anóid a thagann an miotal a dheascfar. Déantar an próiseas seo mar mhaisiúchán, nó cosaint i gcoinne creimthe. Mar shampla eile, má bhíonn leictreoidí copair is leictrilít chaolaithe sulfáit chopair sa voltaiméadar, nuair a sheoltar sruth isteach san anóid, ascnaíonn na hiain chopair Cu++ amach ón anóid sa tuaslagán go dtí an chatóid. Ag an am céanna, athchomhcheanglaítear na hiain chopair le leictreoin ag an gcatóid chun adaimh chopair a chruthú. Plátáiltear an copar adamhach ar an gcatóid diaidh ar ndiaidh mar seo. Tugtar deascadh leictriceimiceach nó leictreaphlátáil ar an bpróiseas seo. Ag an am céanna, dianscaoileann is tuaslagann an anóid copair de réir a chéile.
Leictreascóp

Feiste chun lucht leictreach a bhrath agus meastachán a thabhairt ar a mhéid. Sa bhfoirm is simplí, bíonn dhá órdhuille a éarann a chéile nuair a luchtaítear é, agus is comhartha ar an méid luchta an uillinn idir na duillí. Úsáidtear é chun radaíocht ianaíoch a thomhas go hindíreach, mar léiríonn an uillinn an ráta ligean luchta mar thoradh ar an radaíocht a thaistealaíonn thar na duillí.
Leictreinceifealagrafaíocht

Scrúdú ghníomhaíocht leictreach na hinchinne le leictreoidí a ghreamaítear leis an gcloigeann, a thaifeadtar de ghnáth mar rianú ar pháipéar a dtugtar EEG (leictreinceifealagram) air. Athraíonn an EEC le gníomhaíocht mheabhrach an duine, agus faightear patrúin shainiúla sa ghníomhaíocht dhromchlach leictreach (mar shampla, duine ina chodladh, i gcóma nó i dtaom titimeach). Faightear an alfa-rithim (timpeall 10 Hz) nuair a ligeann duine a scíth is a dhúnann a shúile, agus faightear an deilte-rithim (1-4 Hz) nuair a thiteann duine i gcodladh trom.
Leictreoin chroíleacáin

Na leictreoin san adamh atá níos gaire don núicléas ná na leictreoin fiúsachta. De ghnáth, ní bhíonn aon pháirt acu in imoibreacha ceimiceacha.
Leictreonaic

Staidéar eolaíochtúil ar ghluaisní leictreon, agus feidhmiú an eolais seo. D'fhás an disciplín as turgnaimh sa 19ú céad ar leictreachas, a raibh ceapadh an fheadáin fholúsaigh theirmianaigh mar thoradh orthu. Tháinig an trasraitheoir in ionad an fheadáin theirmianaigh sa dara leath den 20ú céad tar éis ceapadh an trasraitheora i Saotharlanna Bell sna Stáit Aontaithe i 1948. Laghdaíodh méid na gcomhbhall leictreonach as cuimse, mar a tharla leis an slisne sileacain agus an ciorcad iomlánaithe. Faoi seo is réabhlóideach amach is amach tionchar na leictreonaice ar bheagnach gach gné de shaol na ndaoine sa bhaile agus i ngnó, le raidió, teilifís, ríomhairí is a bhfeidhmeanna, físchluichí, feistí míochaine cosúil le séadairí, córais íomháithe is eolais, spásárthaigh, teileafóin iniompartha, ríomhairí, agus an iliomad feidhmeanna eile.
Leictreonaic ardchumhachta

Gléasanna leathsheoltacha chun sruthanna móra leictreacha a lascadh ann nó as, cosúil le tíreastóirí nó coigeartóirí sileacain rialaithe. Déantar an fheidhm seo i líonra náisiúnta leictreach nuair a bhaintear stáisiún ginte as feidhm, a chuirtear stáisiún ar siúl, nó a theipeann ar aon chuid den líonra. Go dtí le déanaí bhaintí úsáid as gnáthlascanna meicniúla, ach iad ollmhór. Nuair a dhéanann na lascanna seo tadhall chun sruth a lascadh ann, agus a bhriseann siad an tadhall chun an sruth a lascadh as, tarlaíonn splancanna a ídíonn fuinneamh is a dhéanann dochar dóibh de réir a chéile. Is éifeachtaí ar fad tíreastóir, rud nach n-ídíonn mórán fuinnimh le linn lasctha. Tá tíreastóirí ar fáil le sruth de na céadta aimpéar a lascadh go héifeachtach agus cumhacht níos mó ná 100 kW a rialú. Ní hionann seo is an scéal sa leictreonaic ar feadh 40 bliain, mar a mbíodh sruthanna beaga de mhicrea-aimpéir nó millea-aimpéir, agus leibhéil cumhachta sna vataí is níos lú, á rialú ag dé-óidí, trasraitheoirí is ciorcaid iomlánaithe chun gnónna ar leith a chur i gcrích i ríomhairí, teilifíseáin, taifeadáin is eile.
Leictreonghabháil

Meath radaighníomhach ina nascann leictreon le prótón sa núicléas chun neodrón (a fhanann sa núicléas) agus neoidríonó a chruthú. Imchoimeádtar uimhir na núicléón, agus laghdaítear an líon prótón faoina 1. Sampla is ea meath fluairín go dtí ocsaigin, mar seo: 9F17 + e- → 8O17 + ν.
Leictreonghunna

Feiste chun léas leictreon a tháirgeadh. Táirgeann sé catóid théite leictreoin inti trí astú teirmianach, agus aomann anóid dhiúltach, atá fad éigin amach ón gcatóid, na leictreoin seo. Éartar cuid acu seo ar ais le leictreoid ghreille in aice leis an gcatóid atá luchtaithe go diúltach, agus rialaíonn sí seo an líon leictreon a leanann ar aghaidh, is mar sin déine an léis. Luasghéaraíonn agus fócasaíonn leictreoidí dearfacha eile an léas roimh an anóid. Is feiste bhunúsach é seo sa luascóp ga-chatóideach, an leictreonmhicreascóp, agus an feadán teilifíse.
Leictreonvolta

Aonad fuinnimh a úsáidtear i bhfisic adamhach, fisic núicléach, agus fisic na gcáithníní. Is é eV an tsiombail dó. Is ionann 1 eV agus an t-athrú i bhfuinneamh leictreoin nuair a aistríonn sé trí dhifríocht poitéinsil 1 V. 1 eV = 1.602 × 10-19 J (giúl). In úsáid go forleathan sna foirmeacha keV (103 eV), MeV (106 eV), agus GeV (109 eV).

Leictreachas
Aonaid fhuinnimh
Leictridhiúltacht

Tomhas cáilíochtúil ar an gclaonadh chun leictreoin a ghabháil, nó taobh diúltach déphoil a chruthú i nasc le hadaimh eile. Bíonn sí i gcomhréir, a bheag nó a mhór, le suim fhuinneamh gníomhachtúcháin is fhuinneamh leictreonfhiníochta an adaimh. Thairg Linus Pauling scála garbh luachanna mar seo: F (4.0), O (3.5), Cl (3.2), N, Br (3.0), S, I (2.7), C (2.5), neamh-mhiotail eile (2.2-2.0), miotail (1.8-1.0).

Naisc sheachtracha
 Khan Academy. Electronegativity. https://www.khanacademy.org/science/ap-chemistry/chemical-bonds-ap/types-chemical-bonds-ap/v/electronegativity-trends
 Khan Academy. Eectronegativity and bonding. https://www.khanacademy.org/science/ap-chemistry/chemical-bonds-ap/types-chemical-bonds-ap/v/electronegativity-and-chemical-bonds
Leictridinimic

Is éard is leictridinimic nó leictreamaighnéadas ann ná  brainse den bhfisic theoiriciúil a dhéanann  staidéar ar ghluaisní luchtanna leictreacha a chuirtear ar siúl ag réimsí leictreacha is maighnéadacha.
Leictridinimic chandamach

Teoiric ar idirghníomhuithe leictreamaighnéadacha a shaothraigh na fisiceoirí Meiriceánacha Richard Feynman is Julian Schwinger (1918-1994), an fisicí Seapánach Sinichiro Tomonaga (1906-1979), agus daoine eile sna 1940idí. Tugtar QED uirthi freisin. Idirghníomhaíonn cáithníní fo-adamhacha luchtaithe trí fhótóin, candaim na radaíochta leictreamaighnéadaí. Réamhinsíonn an teoiric g-fhachtóir an leictreoin agus na leibhéil fuinnimh adamhaigh go han-chruinn. Is tomhasteoiric fréamhshamhla í seo, agus bunaíodh teoiricí na bhfórsaí núicléacha ar an tsamhail seo.
Leictrifíl

Aon rud le heasnamh leictreon a mbíonn claonadh aige imoibriú le hionad atá luchtaithe go diúltach. Is caitiain an chuid is mó díobh.
Leictrilít

Córas, tuaslagán de ghnáth, ina dtarlaíonn imoibrithe leictriceimiceacha. Is gá go mbeidh sé seoltach a dhóthain chun sruth leictreach a ligean tríthi, agus baintear seo amach le tiúchan ard ian atá támh ó thaobh na leictriceimice de.
Leictriliú

Má bhíonn dhá leictreoid, den mhiotal céanna fiú, sáite i dtuaslagán leictrilíteach agus má cheanglaítear foinse seachtrach voltais idir na leictreoidí seo, rithfidh sruth tríd an gcóras. Rithfidh an sruth isteach i leictreoid amháin, ar a dtugtar an anóid, tríd an tuaslagán ón anóid go dtí an leictreoid eile, ar a dtugtar an chatóid, agus ansin amach ón gcatóid. Voltaiméadar a thugtar ar an ngléas seo, agus leictriliú a thugtar ar a dtarlaíonn ina iomláine sa voltaiméadar. Le gléas mar seo, is féidir comhdhúile a dheighilt i bhfoirmeacha níos simplí le fuinneamh leictreach. Mar shampla, nuair a leictrilítear uisce idir dhá leictreoid thámha, tarlaíonn an dá leathimoibriú seo a leanas: ag an gcatóid 2 e- + 2 H2O → H2 + 2 OH- (dí-ocsaídiú), agus ag an anóid H2O → ½O2 + 2 H+ + 2 e- (ocsaídiú).
Leictrimíografaíocht

Staidéar ar chrapadh matáin trí leictreoidí a ghreamaítear ar an gcraiceann go hoiriúnach gar don mhatán. Tarlaíonn gníomhaíocht bheag leictreach nuair a chrapann an matán, agus taifeadtar an ghníomhaíocht ag an dromchla mar rianú ar scáileán nó páipéar nó i bhfoirm dhigiteach i ríomhaire.

Néareolaíocht
Léim Bhuabhall an Chinn Bhasctha

Ionad tábhachtach seandálaíochta in Alberta i gCeanada. Ó timpeall 4000 RC go dtí an 19ú céad, dhéanadh daoine dúchasacha ár ar thréada móra buabhall trí iad a thiomáint ina dtáinrith thar imeall aille 10 m ar airde. Láthair oidhreachta domhanda anois.
Léimneoir (féileacán)

Féileacán le réise réasúnta beag sciathán, ceann mór agus colainn mhór. Na hadharcáin cleithchruthach go minic, scartha go maith ag a mbun. Itheann na cruimheanna féar.
Leintivíreas

Víreas atá cosúil le baill eile de chlann na reitrivíreas, ó thaobh deilbheolaíochta is ceimice, ach nach gcuireann tús le siad. Fuarthas go bhfuil baint ag cuid mhaith leintivíreas le galair ainsealacha, cosúil le hairtríteas, niúmóine a éiríonn níos measa de réir a chéile, agus galair mhalla néareolaíocha.
Leipididéandran

Garbhógach iontaisithe a bhíodh scaipthe go forleathan go déanach sa ré Phailéasóch (590-250 milliún bliain ó shin). An-ard, suas le 30 m ar airde, agus craobhtha in dhá aicme. Ar na plandaí fuarthas coilm duilleog muileatach is cóin mhóra.
Lepidoptera

Ord mór feithidí a chuimsíonn 186,000 speiceas féileacán is leamhan, na Léipidiptirí, nó Lepidoptera. Bíonn dhá phéire sciathán scannánach clúdaithe le lanna ar na feithidí fásta. Bíonn na sciatháin thosaigh is dheiridh ceangailte le chéile. An béal modhnaithe ina phrobasc caol diúil. Itheann na larbhaí cruimh chabáiste plandaí, agus a mbéil oiriúnaithe chun coganta. 

Lepidoptera
Léiritheacht

Is é rud is léiritheacht ann ná an méid d'iarmhairt ghéine a fheictear i bhféinitíopa. Bíonn an ghéin iomlán léiritheach má bhíonn a hiarmhairt le feiceáil i ngach indibhid leis an ngéin, mar a tharlaíonn in abhcacht acondraplaisteach. Bíonn léiritheacht laghdaithe nuair nach mbíonn iarmhairt shofheicthe i gcuid de na hindibhidí a iompraíonn an ghéin, mar a tharlaíonn i mbracadactaile (giorracht mhínormálta sna méara láimhe is coise). Mar shampla eile, is féidir go gcuirfidh an ghéin don scléaróis thiúbrach tús le heipileipse, moilliú meabhrach agus gríos cnis i nduine ar leith, ach le gríos cnis amháin i nduine eile. Is cásanna iad seo de léiritheacht athraitheach nach eol cén fáth a dtarlaíonn sí. 

Géineolaíocht
Léiriú leanúnach

San ealaín, cleachtadh ina gcuimsítear staideanna leanúnacha scéil i bpictiúr amháin. Mar shampla, i radharc de bhreith Chríost, is féidir go mbeidh na haoirí sa réamhionad, agus i leataobh i gcéin freisin ag tabhairt aire dá dtréad.
Léirmhínitheoir

Ríomhchlár a léann cód foinseach a scríobhadh i dteanga ríomhaire ardleibhéil, ráiteas amháin i ngach iarraidh, agus a chuireann na treoracha sa ráiteas sin i bhfeidhm láithreach bonn roimh dhul ar aghaidh don chéad ráiteas eile. Mar sin, ní hionann é is tiomsaitheoir, a dhéanann seiceáil ar is a aistríonn an cód iomlán foinseach go dtí tacar treoracha i dtreoirchód (an cód aidhme).
Leispiachas

Aomadh is feidhmiú gnéasach idir mná, a fhágann fir amach mar phairtnéirí gnéasacha. Cosúil le hómaighnéasachas fireann, is ábhar é atá ag éirí níos polaitiúla le blianta anuas, nasctha go minic le feimineachas.

Féach freisin 
 Homaighnéasachas
 Aerach

Tagairtí 

Leispiachas
Socheolaíocht
Leith uisce

Planda beag ilbhliantúil feoiliteach ascaideach, dúchasach don leathsféar thuaidh agus sléibhte Mheiriceá Theas. Na duilleoga i gcnota, ubhchruthach, fillte isteach rud beag. Na bláthanna aonair ar ghas gan duilleog, démhaothánach sporach, bán, liathchorcra nó vialait. Gabhtar feithidí ar chumhdach greamaitheach na nduilleog, scuabtar iad d'imill na nduilleog ag an mbáisteach, filleann na himill sin, táltar einsímí díleáite orthu, ionsúitear na torthaí, agus ar deireadh osclaíonn na duilleoga arís.
Léitheoir optúil carachtar

Meaisín atá in ann téacsanna caighdeánacha a léamh isteach i ríomhaire le cabhair teicníochtaí optúla is ríomhaireachta.
Leithphéisteanna

Fíleam ainmhithe leata, cosúil le péisteanna, ina bhfuil grúpaí seadán (na péisteanna ribíneacha is na púcháin) agus ainmhithe a mhaireann go neamhspleách (na plánáraigh).
George Edouard Lemaître

Réalteolaí a rugadh i Charleroi na Beilge ab ea an Moinsíneoir George Edouard Lemaître (17 Iúil 1894 – 20 Meitheamh 1966). Sagart Caitliceach agus ollamh le fisic ag an Université catholique de Louvain a bhí ann. As a shaothar a tháinig coincheap na hOllphléisce mar bhunús na Cruinne.

Daoine a rugadh i 1894
Básanna i 1966
Réalteolaithe Beilgeacha
Philipp Lenard

Fisicí Gearmánach ab ea Philipp Eduard Anton Lenard (1862-1947). Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice i 1905 as a thaighde ar ghathanna catóideacha.

Fisiceoirí Gearmánacha
Daoine a rugadh i 1862
Básanna i 1947
Pierre Charles L'Enfant

Ailtire is dearthóir cathrach a rugadh i bPáras ab ea Pierre "Peter" Charles L'Enfant (9 Lúnasa 1754 – 14 Meitheamh 1825). Cónaí air i Meiriceá ó 1777 ar aghaidh. Ar chuireadh an Uachtaráin George Washington, dhear sé plean do phríomhchathair na Stát Aontaithe, eiseamláir chumasach do dhearadh cathracha as sin amach.

Daoine a rugadh i 1754
Básanna i 1825
Ailtirí Meiriceánacha
André Le Nôtre

Bunaitheoir na garraíodóireachta pictiúrtha Francaí, a rugadh i bPáras ab ea André Le Nôtre (12 Márta 1613 – 15 Meán Fómhair 1700). Dhear sé na gairdíní i Versailles, agus leag amach Páirc Shéamais i Londain.

Daoine a rugadh i 1613
Básanna i 1700
Garraíodóirí Francacha
Heinrich Lenz

Fisicí Gearmánach ab ea Heinrich Lenz (1804-1865). I 1833 fuair sé amach go ritheann sruth leictreach sa treo ceart chun cur i gcoinne foinse an ionduchtaithe. Tugtar dlí Lenz air seo. Coisceann an dlí seo ar mheaisín leictreach gluaiseacht gan stad. Is é bunús an fhéinchóirithe i mótair leictreacha. Murach sin, d'fhéadfaí meaisíní síorghluaiseachta a thógáil.

Fisiceoirí Gearmánacha
Daoine a rugadh i 1804
Básanna i 1865
Leolach

Planda ilbhliantúil a fhásann 60 cm ar airde, dúchasach don Eoraip agus tuaisceart Artach Mheiriceá. Na duilleoga íochtaracha fadghasach bosach le 3-5 mhaothán. 3 mhaothán an-fhiaclach ar fad ar na duilleoga ar an ngas. Na bláthanna cruinn, 2-3 cm ar leithead, le suas le 10 seipeal cuartha isteach, buí, cosúil le peitil.

Plandaí
Leonadh

Gortú d'alt gan briseadh ná díláithriú na gcnámh. Tarlaíonn sé de ghnáth de bharr gluaiseachta casta ionas go stróictear ballnaisc is teannáin.
Leonaidí

Cith dreigí a bhíonn le feiceáil timpeall 17 Samhain gach bliain. Mórthaibhseach thar an ngnáth gach 35 bliain, agus na mílte in aghaidh na huaire le feiceáil. Iontach amach is amach i 1966 is 2001, agus is gá fanúint go dtí 2036 don chéad taispeantás mór eile.
Lepenski Vir

Coilíneacht bheag réamhstairiúil d'fhiagaithe/iascairí/cnuasaitheoirí ar bhruacha na Danóibe ag Mám na nGeataí Iarainn sa tSeirbia. Fuarthas 7 bpas cónaithe ann, agus suas le 136 foirgneamh ó timpeall 6500-5500 RC ó tosaíodh ar an tochailt sheandálaíoch i 1965. Go suntasach, fuarthas 53 dealbh gaineamhchloiche d'ainmhithe is daoine, cuid acu teibí agus cuid eile níos léirithe, an dealbhóireacht cuimhneacháin is ársa san Eoraip. 

Seandálaíocht
An tSeirbia
Pierre Lescot

Ailtire Athbheochana a rugadh i bPáras ab ea Pierre Lescot (c 1515 - 10 Meán Fómhair 1578). Ba é an Louvre a shárshaothar, agus thóg sé sciathán de as an nua.

Ailtirí Francacha
Daoine as Páras
Daoine a rugadh i 1515
Básanna i 1578
Louis Le Vau

Ailtire Francach a rugadh agus a fuair bás i bPáras ab ea Louis Le Vau (1612 – 11 Deireadh Fómhair 1670). Ba mharc tábhachtach i stair ailtireacht na Fraince a dhearadh i gcomhair Vaux-le-Vicomte (1657-1661) a rinne sé i gcomhar le Le Nôtre agus an péintéir Le Brun. Chomhoibrigh an triúr ar Versailles tar éis 1661.

Ailtirí Francacha
Daoine a rugadh i 1612
Básanna i 1670
Urbain Le Verrier

Réalteolaí a saolaíodh i St Lô na Fraince ab ea Urbain Jean Joseph Le Verrier (11 Márta 1811 – 23 Meán Fómhair 1877). Rinne sé staidéar ar fhithisí na bpláinéad, agus i 1846 réamhinis go raibh leithéid Neiptiúin ann sula bhfacthas an pláinéad.

Daoine a rugadh i 1811
Básanna i 1877
Réalteolaithe Francacha
Rita Levi-Montalcini

Néarfhiseolaí a rugadh in Torino na hIodáile ab ea Rita Levi-Montalcini (22 Aibreán 1909 – 30 Nollaig 2012). Rinne sí taighde ina seomra codlata ar dtús ar néarashutheolaíocht an scalltáin. Agus í sna Stáit Aontaithe tar éis 1947 ag obair le Stanley Cohen, d'fhionn sí fachtóir fáis na néaróg. Bhuaigh siad Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis i 1986 as. Ise an chéad duaiseoir Nobel dár shlánaigh céad bliain. Ina hárasán sa Róimh a d'éag sí in aois a 103 bliana.

Daoine a rugadh i 1909
Básanna in 2012
Néarfhiseolaithe Iodálacha
Gilbert Newton Lewis

Ceimicí fisiciúil a rugadh i Weymouth, Massachusetts ab ea Gilbert Newton Lewis (23 Deireadh Fómhair 1875 - 23 Márta 1946). Ceannródaí i bhfeidhmiú phrionsabail is mhodhanna oibre na fisice sa cheimic, agus dhírigh sé cuid mhaith dá thaighde ar eagar na leictreon sna scealla timpeall ar núicléis adamh.

Ceimiceoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1875
Básanna i 1946
Meriwether Lewis

Taiscéalaí a saolaíodh i Charlottesville, Virginia ab ea Meriwether Lewis (18 Lúnasa 1774 – 11 Deireadh Fómhair 1809). Ina chomhcheannaire le William Clark ar an gcéad aistear rathúil fillte trasilchríochach thar tír trasna na Stát Aontaithe ón Aigéan Atlantach go dtí an tAigéan Ciúin (aistear Lewis is Clark, 1804-1806).

Daoine a rugadh i 1774
Básanna i 1809
Taiscéalaithe Meiriceánacha
Crúsca Leyden

An chéad ghaireas a ceapadh chun lucht leictreach a stóráil. Ceapadh in Ollscoil Leyden san Ollainn é i 1746. Crúsca gloine atá ann, clúdaithe taobh istigh is amuigh le scragaill miotail a gceanglaítear an scragall istigh le slat miotail tríd an stopallán inslithe. Dhéantaí an crúsca a luchtú le gineadóir leictreastatach de ghnáth. Luathfhoirm den toilleoir.
Cealla Leydig

Cealla eincríneacha a fhaightear in uirí an veirteabraigh, agus gá leo i gcomhair na speirmeacha a chruthú is na tréithe fireanna tánaisteacha gnéasacha a fhorbairt is a choinneáil. Tugtar cealla scáineacha orthu freisin. Suite idir na feadáin iompartha seamhain. Is é téististéarón an príomh-hormón a thálann siad, ar andraigin chumasach é, agus athraíonn a spriocorgáin é chuig hormón níos cumasaí fós, déhidritéististéarón.
Liagán greanta

Sa Ghréig ársa, cloch dhronuilleogach ina seasamh díreach suas is í snoite nó greanta. D'úsáidtí é mar leac uaighe, cloch teorann, nó clár buan fógraí i gcomhair dlíthe nó cáipéisí poiblí.
Siorc ceann casúir

Liamhán mór gníomhach, dúchasach don fharraige thrópaiceach is mheasartha, gar don chladach. A cheann leacaithe, agus maothán leathan ar an dá thaobh. Meastar go gcuireann siad seo lena inbheartaitheacht. A shúile is a phollairí scartha i bhfad amach ó chéile. Speiceas amháin san Atlantach trópaiceach, an liamhán mór ceann casúir, atá suas le 6 m ar fhad.
Lián

Feiste a úsáidtear i longa agus eitleáin, den chuid is mó, is ea lián, chun fuinneamh rothlaithe an innill a mhalartú ina shá leanúnach chun tosaigh is ea lián. 

Chuige seo cuirtear 1-4 eiteog ar an lián, ag radú amach sa phlána ceartingearach ón mol lárnach, gach eiteog le trasghearradh aereiteoige. 

De réir mar a rothlaíonn an lián, luasghéaraítear an t-uisce (i gcás na loinge) nó an t-aer (i gcás an eitleáin) ar gcúl, rud a ghineann frithfhórsa chun tosaigh. Is sá nó fórsa tiomána an fórsa deireanach seo a tharchuirtear don soitheach.

Tagairtí 

Eitlíocht
Innill
Loingeas
Liathlus

Planda cumhra ilbhliantúil a fhásann 120 cm ar airde, dúchasach do chuid mhaith réigiún measartha. Na duilleoga roinnte go domhain, dúghlas ar barr agus airgeadach le ribí lomracha faoina mbun. Na bláthchinn scothdhearg/donn, líonmhar ach suarach, brúite ar ghais fhada dhuilleacha. Úsáidtear na duilleoga óga mar bhlastán ar ghé, lacha agus muiceoil.
Willard Frank Libby

Ceimicí a rugadh i nGrand Valley, Colorado ab ea Willard Frank Libby (1908-1980). Bhuaigh sé Duais Nobel na Ceimice i 1960 as a shaothar in úsáid carbón-14 chun dátú i seandálaíocht, geolaíocht, geoifisic agus earnálacha eile eolaíochta.

Ceimiceoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1908
Básanna i 1980
Licéar

Biotáille, driogtha ó ghráinne de ghnáth, measctha le síoróip is torthaí, luibheanna nó spíosraí chun boladh is blas láidir a insileadh ann. Bíonn toilleadh mór alcóil i licéir, agus óltar iad mar dheochanna beaga tar éis béile. Is licéir iad Cointreau, Bénédictine, Chartreuse, Cherry Heering, Tia Maria agus Drambuie.
Justus Liebig

Ceimicí a saolaíodh i nDarmstadt na Gearmáine ab ea Justus Liebig (12 Bealtaine 1803 - 18 Aibreán 1873). Ollamh i nGiessen (1824-1852) agus München (1852-1873). Rinne sé taighde ar ghnéithe éagsúla den cheimic orgánach, ainmhíoch is talmhaíochta. Shaothraigh sé modhanna nua anailíse cosúil le comhdhlúthadán Liebig, gaireas driogtha.

Ceimiceoirí Gearmánacha
Daoine a rugadh i 1803
Básanna i 1873
Lile

Planda ilbhliantúil le bleib, déanta as duilleoga lannacha ata ag dul thar a chéile. Dúchasach do réigiúin mheasartha sa leathsféar thuaidh. An gas ag dul suas go díreach, neamhghéagach le cuid mhaith duilleog caol ailtéarnach nó bíseach. 6 theascán mór foirceanta iombhlátha ar na bláthanna, go minic ar crochadh. Trumpa-chruthach de ghnáth. nó an t-iombhláth rollta ar gcúl, cosúil le caipín Turcaigh. An-chuid dathanna, ach bán den chuid is mó, agus buí go dtí dearg is corcra, go minic ballach. Na staimíní fada ag gobadh amach. I gcuid mhaith saghsanna, tá na bláthanna an-chumhra.
Lile na Cásca

Planda ilbhliantúil le gas méith, dúchasach don Afraic Theas, a tugadh isteach in an-chuid tíortha eile. Na duilleoga mór, ar chruth rinn saighde, snasta. An bláth foirmithe as spáideog bhuí shorcóireach, timpeallaithe le truaill. An spáidín bán 15 cm ar fhad.
Lile na ngleanntán

Planda ilbhliantúil a fhásann 20 cm ar airde, dúchasach don Eoraip is an Áise is ea lile na ngleanntán (Convallaria majalis). Bíonn na duilleoga ubhchruthach agus i bpéirí, na gais mar a bheadh i dtruaill, an bláthra caol aontaobhach, na bláthanna bána cúmhra ag cromadh ina gcloig chruinne le 6 mhaothán gearr, na caora dearg. Saothraítear í mar mhaisiúchán agus foinse cumhráin.
Otto Lilienthal

Ceapadóir aerloingseoireachta a rugadh in Anklam na Gearmáine ab ea Otto Lilienthal (23 Bealtaine 1849 – 10 Lúnasa 1896). Rinne sé staidéar ar eitilt na n-éan chun meaisíní eitilte níos troime ná an t-aer a thógáil, cosúil le dearaí éanfhir da Vinci.

Eitleoirí
Daoine a rugadh i 1849
Básanna i 1896
Limfeagranalóma veinéireach

Is é rud is limfeagranalóma veinéireach ann ná galar a tharchuirtear go gnéasach. Baictéar atá cosúil le víreas is bun leis, Chlamydia trachomatis. Tarlaíonn othrais ar na baill ghiniúna agus borradh na nód limfeach a thaoscann bunionad an ionfhabhtaithe. Éiríonn le frithbheathaigh mar chóireáil.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Galair
Limficít

Saghas cill bhán fola ar leith (leocaicít) a bhíonn i láthair sa bhfuil, na soithigh limfeacha, agus fíocháin eagraithe liomfóideacha (an liathán, na nóid limfeacha, mar shampla). 

Rangaítear na limficítí mar limficítí B (cealla B) a dhíorthaítear ó smior na gcnámh, agus limficítí T (cealla T) a dhíorthaítear ón tímeas. 

Aibíonn limficítí B sa smior, agus cuimsíonn siad na hábhair a chruthaíonn cealla an phlasma, táirgtheoirí na n-antashubstaintí. Aibíonn limficítí T sa tímeas ó chealla réamhtheachtaire a rinne imirce ó smior na gcnámh, agus a fhéadfaidh cabhrú (cealla T cabhraithe) nó cosc a chur (cealla T coiscthe) le cealla T. 

Cuimsíonn limficítí T réamhtheachtairí cealla T cíteatocsaineacha freisin, a mharaíonn cealla atá ionfhabhtaithe le víris go díreach, gan aon antashubstaintí a bheith i gceist. 

An uireasa imdhíonach a fheictear in ionfhabhtú le SEIF, de réir dealraimh, éiríonn sí thar aon rud eile ó chailliúint cealla T cabhraithe de bharr ionfhabhtú roghnach cealla T ag an víreas agus a scrios iarmharach.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Fuil
Corp an duine
Liomfómaí
Thomas Linacre

Lia, scoláire agus duine den chléir a saolaíodh i gCanterbury Shasana ab ea Thomas Linacre (c 1460 – 20 Deireadh Fómhair 1524). Ina lia do na ríthe Anraí VII is VIII. Bhunaigh sé Coláiste Ríoga na Lianna i Londain. 

Daoine a rugadh i 1460
Básanna i 1524
Lianna Sasanacha
James Lind

Lia a rugadh i nDún Éideann ab ea James Lind (4 Deireadh Fómhair 1716 - 13 Iúil 1794). Rinne sé taighde ar chásanna scorbhaigh ar bord long, agus ghnóthaigh cáil as a mholadh do chabhlach na Breataine torthaí is súnna citris a riaradh ar na mairnéalaigh, beart a chuir deireadh leis an ngalar ina measc. Chuir sé tús le próisis chun míolta cnis a bhaint de mhairnéalaigh, longa otharlainne, agus driogadh sáile chun uisce inólta a sholáthar amuigh ar an bhfarraige.

Lianna Albanacha
Daoine a rugadh i 1716
Básanna i 1794
Lintile

Planda bliantúil fosaithe nítrigine, a fhásann timpeall 40 cm ar airde. Na duilleoga cleiteach le 3-8 péire duilleoigíní dronuilleogacha, ag críochnú mar theannóg. Na pisbhláthanna bán le féitheacha liathchorcra, 1-3 cinn díobh ar ghas fada. Na cochaill dronuilleogach le síol teasc-chruthach nó dhó. Ní fios cad as an planda, ach saothraítear é leis na cianta mar bhia-phlanda. Cuid mhaith próitéine sna síolta (iad flannbhuí, donn nó glas), na lintilí.
Líocha

Ábhair datha. Sa bhitheolaíocht, ábhair a thugann dath d'fhíocháin. Sa tionscal, ábhair a thugann dath is teimhneacht do phéinteanna, plaistigh, agus ábhair eile a mbíonn siad easraithe tríothu. Ní mór go mbeidh lí cobhsaí a dhóthain, agus frithsheasmhach i gcoinne ionsaithe solais is ceimicí.
Líocra

Snáithín leaistiméireach saorga a d'fhionn comhlacht DuPont. Is féidir leis filleadh ar a bhunfhad fiú má shíntear 600% thairis é. Is snáithín polúireatáin é atá roinnte i dteascáin, a fheidhmíonn mar a bheadh snáithe leanúnach amháin ann, ach le fírinne is burla mionfhiliméad é. Is é a struchtúr teascánach móilíneach a thugann na hairíonna sínte dó. Cuingrítear i gcónaí le snáithíní eile é chun ábhar a dhéanamh.
Liocras

Planda ilbhliantúil a fhásann 1 m ar airde, dúchasach d'oirdheisceart na hEorpa agus iarthar na hÁise. Ríosóim dreaptha aige. Na duilleoga cleiteach, le 9-17 duilleoigín dronuilleogach/ubhchruthach. Na pisbhláthanna scothbhán/vialait i mbláthraí cosúil le spící ar ghais fhada. Saothraítear go minic é mar is foinse liocráis a fhréamhacha, ábhar a úsáidtear go híocshláinteach agus mar chomhábhar i milseogra.
Líogar

Ball de chlann na gcat, toradh ar chúpláil leoin fhirinn le bantíogar. Tugtar tíogon ar ghin tíogair fhirinn is banleoin.
Liomfóma neamh-Hodgkin

Is é atá i gceist le liomfóma neamh-Hodgkin, ná prolaiféarú urchóideach ceall liomfóideach, na limficítí de ghnáth. Cumascann an riocht le leoicéimí limficíteacha. 

Cosúil le galar Hodgkin, tagann an riocht chun solais mar nóid limfeacha gan phian. Ach i gcomparáid le galar Hodgkin, bíonn claonadh ag na liomfómaí seo a bheith níos forleithne nuair a fheictear iad den chéad uair, agus bíonn an phrognóis níos measa.

Conspóidí 

Tá dlíthíocht ar fud an domhain in aghaidh an chomhlacht Monsanto maidir le liomfóma neamh-Hodgkin agus gliofosáit.

Daoine 

 Jacqueline Kennedy Onassis

Féach freisin 

 Liomfóma
 Liomfóma Hodgkin  
 Liomfóma Burkitt

Naisc sheachtracha 
 Liomfóma neamh-Hodgkin ag Cancer.net (Amer. Soc. of Clinical Oncology), arna rochtain ar 24 Samhain 2016

Tagairtí 

Liomfómaí
Fuil
Líon (planda)

Planda caol ceartingearach bliantúil a fhásann 60 cm ar airde. Na duilleoga caol. Na bláthanna líonmhar gorm, timpeall 3 cm ar leithead, le 5 pheiteal leata. Is capsúl le cuid mhaith síolta an toradh. Ní fios cérb as dó, ach fástar é ar fud na réigiún measartha is fothrópaiceach i gcomhair snáithíní lín don línéadach, agus ola rois ó na síolta.
Líon damháin alla

Itheann agus athdhéanann an damhán alla a líon gach lá tais, díreach roimh bhreacadh an lae. Athshúnn an líon uisce ón aer tais, agus ceaptar gur chun uisce a fháil a itheann an damhán é. Le linn aimsire tirime, ní bhíonn fonn air é a ithe leath chomh minic. Ní bhíonn fáil aige ar uisce ó aon fhoinse eile ach ón gcreach a ghabhann sé ann. Ní fhagann sé é, agus bíonn ag faire air an t-am ar fad. Airí eile de chuid an lín is ea go bhfuil dhá shaghas tointe síoda ann: tointí láidre dolúbtha a fheidhmíonn mar chreatlach an struchtúir, agus tointí insínte ar féidir iad a shíneadh faoina 4 ar a laghad, a dhéanann an líon gafa ina ngreamaítear an chreach. Tá tugtha faoi deara gur láidre téada damháin alla ná an Kevlar a úsáideann saighdiúirí is póilíní mar bhunábhar i ndéanamh éadaí piléardhíonacha. B'fhéidir go mbeidh éadaí piléardhíonacha, paraisiúit agus criosanna sábhála níos fearr le fáil más féidir líonta damháin alla a shaothrú chuige sin.
Líonra breisluacha

Líonra ríomhaire a sholáthraíonn áiseanna sa bhreis ar chumarsáid shimplí sonraí. Mar shampla, féadfaidh rochtain éasca ar ríomhairí in eagraíochtaí cosúil le bainc, comhlachtaí gnó, siopaí, is eile a bheith ina leithéid. Caite i gcártaí anois le teacht an Idirlín.
Líonra cathrach

Líonra logánta a chlúdaíonn cathair iomlán nó cuid mhór di. Tá an tIdirlíon tar éis teacht in ionad na gcóras seo den chuid is mó, ach úsáidtear a leithéid fós sa líonra cábla teilifíse, ar féidir teileachumarsáid sa dá threo a dhéanamh leis.
Líonra néarach saorga

Eagar ríomhairí atá nasctha le chéile ar bhealach a dhéanann aithris ar ghníomhaíocht na hinchinne. Déanann na ríomhairí ar leith gnóthaí ar leith, agus cuireann a dtorthaí le torthaí na ríomhairí eile le toradh iomlánaithe a thabhairt.
Líonra spáis dhomhain

Córas teileachumarsáide is rianaithe de chuid NASA chun spásárthaigh idirphláinéadacha a stiúradh. Tá stáisiúin ag áiteanna atá scaipthe go maith thar dhromchla an Domhain (Goldstone California, Canberra na hAstráile, is Maidrid na Spáinne) chun gur féidir cumarsáid leanúnach a choinneáil le cuid ar bith den Ghrianchóras. I ngach stáisiún tá aeróg amháin 70 m ar trastomhas agus dhá aeróg 34 m ar trastomhas atá in ann teileachumarsáid chomhuaineach sa dá threo a dhéanamh le spásárthach chomh fada amach le fithis Neiptiúin.
Lionsa (optaic)

Is éard is lionsa ann ná gléas optúil thrédhearcach tarchurach, a théann i bhfeidhm ar fhócas ga solais trí athraonadh. Bíonn lionsa simplí comhdhéanta d'ábhar amháin, bíodh is go mbíonn comhlionsa comhdhéanta de roinnt lionsaí simplí (eilimintí), go hiondúi ar feadh aise coitinne. Déantar lionsaí as ábhair thrédhearcacha, mar shampla gloine, meilte agus snasaithe go dtí cruth atá ag teastáil. Is féidir le lionsa solas a dhíriú chun íomhá a cruthú, murab ionann agus priosma, a athraonann solas gan fócasú. Gléasanna den chineál céanna a athraonann radaíocht, seachas solas infheicthe, tugtar lionsaí orthu freisin, a leithéid agus lionsaí micreathonnta nó lionsaí fuaimiúla. Is féidir le dhá gha chomhthreomhara solais tríd an lionsa a inréimniú le fócasú ag pointe, nó a eisréimniú, ag brath ar chruth an lionsa. 
Tagann an focal lionsa ón ainm Laidine ar an lintile (Lens culinaris), toisc go mbíonn cruth cosúil leis an lintile ag lionsa dúbailte-dronnach. Is é géineas na bplandaí lentile ná Lens, agus is é an speiceas is coitianta a itear ná  Lens culinaris. Tugann an planda seo a ainm d'fhigiúr geoiméadrach freisin.

Is é an an lionsa Nimrud an déantán réamhstairiúil is sine, ag dul siar 2700 bliain (7ú haois RC) go dtí aimsir na hAisiriaigh ársa. Mhol David Brewster go bhféadfadh sé a bheith in úsáid mar ghloine formhéadúcháin, nó mar dhó-gloine chun tinte a thusnú trí sholas a dhíriú ón ghréin. Tá luath thagartaí eile ann faoi fhormhéadú i bhfad siar go dtí iairiglifí na hÉigipte Ársa, san 8ú haois RC, a thaispeáint " lionsaí meinisceala simplí déanta as ghloine ". 

Sainítear lionsa lena fhad fócasach (an fad idir an lár optúil agus príomhfhócas an lionsa). Is í an f-uimhir cóimheas thrastomhas an chró is an fhaid fhócasaigh. Úsáidtear lionsaí go forleathan in ionstraimí optúla, déshúiligh, teilgeoirí is ceamaraí, agus de ghnáth is as gloine a dhéantar iad, uaireanta as plaisteach.

A lens is a transmissive optical device that affects the focus of a light beam through refraction. A simple lens consists of a single piece of material, while a compound lens consists of several simple lenses (elements), usually along a common axis. Lenses are made from transparent materials such as glass, ground and polished to a desired shape. A lens can focus light to form an image, unlike a prism, which refracts light without focusing. Devices that similarly refract radiation other than visible light are also called lenses, such as microwave lenses or acoustic lenses.

Is lionsa gléas optúla transmissive a théann i bhfeidhm ar an fócas ar léas solais trí athraonadh. Is éard atá lionsa simplí de píosa amháin de ábhar, cé go éard lionsa cumaisc de roinnt lionsaí simplí (eilimintí), de ghnáth ar feadh ais coiteann. Lionsaí atá déanta as ábhair thrédhearcacha, mar shampla gloine, talamh agus snasta le cruth atá ag teastáil. Is féidir le lionsa fócas solas chun foirm an íomhá, murab ionann agus priosma, a refracts solas gan díriú. Gléasanna a refract an gcéanna radaíocht, seachas solas infheicthe a dtugtar freisin lionsaí, cosúil le lionsaí MICREATHONNACH nó lionsaí fuaimiúla.
Lionsa ilfhócasach

Lionsa ar féidir an fad fócasach a athrú chun méid na híomhá a athrú. I gcontrárthacht le lionsa géarardaithe, ní fhanann an focasú géar sa phróiseas seo agus bíonn gá le hathfhócasú ina dhiaidh. Bíonn oibriú feabhsaithe le fáil ó lionsaí ceamara atá ilfhócasach, ach luas oibrithe laghdaithe. Ní lionsaí géarardaithe i gceart a bhíonn i dteilgeoirí sleamhnán ach lionsaí ilfhócasacha.
Lionsa imtharraingteach

Feiniméan a éiríonn as teoiric na coibhneasachta ginearálta, a réamhinsíonn go dtaistealaíonn solas ar chonair chuartha nuair a théann sé gar do réad maisiúil. Mar sin, is féidir go mbeidh réaltraí in ann solas ó réada níos faide amach ar an amharclíne chéanna a fhócasú. Braitheadh an iarmhairt seo timpeall ar réaltraí áirithe ollmhóra agus braislí réaltraí.
Lionsa leathanuillinne

Lionsa le réimse leathan san uillinn glactha, ní hionann is an gnáthlionsa a bhíonn feistithe i gceamara. Bíonn a fhad fócasach níos lú ná trasnán an scannáin a bhíonn in úsáid sa cheamara. Sa ghnáthlionsa bíonn uillinn glactha timpeall 52°, i lionsa leath-leathanuillinne 55-65°, i lionsa leathanuillinne 65-80°, agus i lionsa fíorleathanuillinne 80-110°.
Lionsa súil éisc

Dearadh ar leith lionsa, le taobh tosaigh mór cuarach, cosúil le súil éisc. Bíonn uillinn an-mhór radhairc aige, suas le 180° nó fiú 220°. Is féidir é seo a dhéanamh trí fhaillí a dhéanamh i gceartú optúil don díchumadh cuarlíneach sa lionsa, ionas go mbíonn línte san íomhá shainiúil cuartha go láidir in ionad a bheith díreach. Baineann úrnuacht leis na híomhánna, agus bíonn feidhmeanna acu san eolaíocht, in íomhanna de na scamaill sa spéir iomlán, mar shampla.
Lionsa tadhaill

Is é rud is lionsa tadhaill ann ná teasc phlaisteach a oiriúnaíonn do thosach na súile. Úsáidtear é chun an radharc a cheartú, díreach mar a dhéanann spéaclaí. Is féidir lionsaí tadhaill daite a úsáid chun dath dealraitheach súile a athrú ar chúis chosmaideach nó amharclannach. Cuireadh ar fáil den chéad uair iad sna 1930idí. Ba lionsaí scléaracha nó haipteacha a chlúdaigh tosach íomlán na súile na feistí luatha. Is lú ar fad na lionsaí nua-aoiseacha, lionsaí coirneacha a chlúdaíonn réigiún daite na súile (an t-inteachán) amháin. Tá lionsaí crua is boga ar fáil, le hairíonna difriúla maidir le feabhsú an radhairc, coinneáil, fad caite, compord, caothúlacht is fo-iarsmaí. Is as polaimeitilmeataicrioláit (PMMA, peirspéacs) a dhéantar cuid mhaith de na lionsaí crua. Tá lionsaí crua eile ann, a dhéantar as ceallalós aicéatáit bútaráit (CAB), a ligeann ocsaigin isteach don tsúil, agus tugtar lionsaí righne gásthréscaoilteacha orthu. Déantar na lionsaí boga as hiodrocsa-eitilmeataicrioláit, plaisteach a chuimsíonn uisce, atá cosúil le glóthach.
Lionsa teileafóta

Lionsa ceamara le fad fócasach an-fhada, ach toisí iomlána atá réasúnta gearr, ionas go dtugann sé formhéadú níos mó ar uillinn theoranta radhairc. I gceamaraí grianghrafadóireachta 35 mm, is gnách faid fhócasacha 100-300 mm, ach go minic i gcásanna áirithe, in obair nuachta, spóirt nó eolaíocht an nádúir, úsáidtear faid 500-1,000 mm.
Liopáis

Einsím a spreagann dianscaoileadh na dtríglicrídí (eistir na n-aigéad sailleach) ina n-aigéid shailleacha is gliocról. Mar shampla, cuireann an liopáis phaincréasach a tháltar isteach sa dúidéineam dianscaoileadh na saille cothaithe ar aghaidh.
Liopardchat

Ball de chlann na gcat, atá dúchasach d'oirthear na hÁise agus na hoileáin amach ón gcósta ansin é an Liopardchat. An cat fiáin is coitinne in oirdheisceart na hÁise. Dath éadrom air, barra dorcha is spotaí. Áitríonn sé coillearnach, agus itheann mamaigh bheaga, éin, péisteanna, is éisc. Snámhann sé go maith.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Cait
Ainmhithe na hÁise
Feoiliteoirí
Liotáirse

PbO, ocsaíd luaidhe (II), ábhar datha geal buí a úsáidtear i bpéinteanna.
Lipéadú bia

Lipéad ionannaithe a bheith ar bhia, a chuireann in iúl an t-earra, déantúsóir, meáchan, breiseáin a cuireadh leis, agus príomhshonraí cothaitheacha. Is éasca é seo a dhéanamh le bianna pacáilte. Le bianna úra, cosúil le feoil, iasc, torthaí is glasraí, cuirtear an t-eolas seo taobh leis an taispeántas nó ar bhileoigín.
Lipeapróitéin ard-dlúis

An colaistéaról fabhrach a fheidhmíonn chun colaistéaról ísealdhlúis a ghlanadh amach as imshruthú na fola agus na hartairí a chosaint ar dheascadh scléaróis artairigh.
Lipeapróitéin ísealdlúis

An colaistéaról mífhabhrach a fheidhmíonn chun deascadh scléaróis artairigh a dhéanamh taobh istigh de na hartairí, rud a mhéadaíonn priacal galair croí don duine.
Lipizzaner

Pór capall a forbraíodh i Lipizza na Slóivéine (na hOstaire ag an am) sa 16ú céad ón gcapall Andalúiseach. 1.5-1.6 m ar airde, liath nó donn éadrom. Cáiliúil mar chapall bán na Víne, a n-úsáidtear na staileanna sa Scoil Mharcaíochta Spáinneach ansin.
Hans Lippershey

Líomhadóir Ollannach lionsaí, a rugadh i Wesel na Gearmáine ab ea Hans Lippershey (c 1570-1619). Luaitear é mar cheapadóir an teileascóip de bhrí gur tháirg sé ionstraim do rialtas na hOllainne i 1608 a bhí cosúil le teileascóp athraonta an lae inniu. Go luath ina dhiaidh sin rinne daoine eile ionstraimí den saghas céanna, Galileo ina measc.

Ceapadóirí Ollannacha
Daoine a rugadh i 1570
Básanna i 1619
Fra Filippo Lippi

Péintéir reiligiúnda a rugadh i bhFirenze na hIodáile ab ea Fra Filippo Lippi (c 1406 – 8 Deireadh Fómhair 1469). Péintéir den Quattrocento a bhí ann. Is é a phríomhshaothar ballaí na córlainne in ardeaglais Prato, a thosaigh sé i 1452. I measc a shaothair níos déanaí tá cuid mhaith íomhánna de bhreith Chríost agus téamaí reiligiúnda eile.

Péintéirí Iodálacha
Daoine a rugadh i 1406
Básanna i 1469
Liréan

Tá dhá shaghas den éan cúthail Astrálach seo a itheann ón talamh ann: an liréan éachtach, agus liréan Albert. Na cosa fada. Eitlíonn sé go holc, ach ritheann go maith. Eireaball an fhireannaigh i gcruth lire. An léiriú is an ceol mórthaibhseach, ag aithris ar fhuaimeanna casta. Áitríonn sé foraoisí sléibhtiúla le lomáin charraigeacha, agus itheann inveirteabraigh bheaga.

Éin
Líseasóm

Sac le scannán mórthimpeall air ina bhfuil cuid mhaith einsímí atá in ann ilghnéitheacht foshraitheanna a dhíleá. Faightear líseasóim taobh istigh de chealla, agus meastar go ndéanann coirpín Golgi iad. Baineann siad le díleá bianna agus scrios baictéar i gcealla bána na fola.
Lísisím

Is éard atá i Lísisím ná einsím atá i láthair i ndeora, seile, allas, bainne, tál na sróine, agus súlach gastrach. Milleann sí ballaí baictéar trina gcomhábhar polaishiúicríde a dhíleá.
Listéire

Saghas baictéar, slatchruthach de ghnáth, nach bhfuil a n-ionad tacsanomaíoch soiléir fós. De réir cineáil, inghluaiste agus lascnaidí ag titim i ndiaidh a mullach mar ghluaiseacht shainiúil acu. Fásann siad go maith nuair nach bhfuil ach beagán ocsaigine ar fáil. Cuireann cineálacha díobh tús le bia-nimhiú.
Joseph Lister

Máinlia a rugadh in Upton Shasana ab ea Joseph Lister (5 Aibreán 1827 – 10 Feabhra 1912). Thug sé antaiseipteáin isteach sa mháinliacht i 1865, rud a chuir réabhlóid na mainliachta nua-aoisí ar siúl.

Daoine a rugadh i 1827
Básanna i 1912
Máinlianna Sasanacha
Joseph Jackson Lister

Ceannaí fíona is micreascópaí amaitéarach a rugadh i Londain ab ea Joseph Jackson Lister (11 Eanáir 1786 – 24 Deireadh Fómhair 1869). Shaothraigh sé bealach chun córais lionsaí a thógáil inar laghdaíodh go mór iomraill chrómatacha is sféarúla. I 1826 thóg James Smith micreascóp feabhsaithe de réir dearadh Lister, agus baineadh feidhm as an bhliain dár gcionn chun an chéad fhoilseachán inniúil iontaofa ar histeolaíocht a tháirgeadh. Toghadh é ina bhall den Chumann Ríoga i 1832. Athair do Joseph Lister ab ea Joseph Jackson Lister.

Daoine a rugadh i 1786
Básanna i 1869
Fisiceoirí Sasanacha
Liteagrafaíocht

Is éard is liteagrafaíocht ann ná teicníocht déantúsaíochta leathsheoltóra ina leagtar amach patrún micrichiorcad ar dhromchla slisne sileacain. Ar dtús, déantar maisc theimhneacha de na patrúin le próiseas grianghrafadóireachta le léas solais nó léas X-ghathanna. Is féidir na patrúin a dhéanamh i bhfad níos lú, agus mar sin dlús ciorcaid i bhfad níos mó a fháil, le X-ghathanna ná le solas. Ansin clúdaitear an tslisne le ciseal d'ábhar atá íogair do radaíocht leictreamaighnéadach, ar a dtugtar friotán, cuirtear an masc anuas air sin, agus nochtaítear an dromchla do radaíocht ultraivialait nó X-ghathanna. Nuair a nítear an dromchla ansin le tuaslagán ceimiceach ar leith, glantar chun siúil na fairsingí den fhriotán a nochtaíodh, agus déantar patrún an chiorcaid sa chiseal friotáin. Ina dhiaidh sin is féidir sreabhán eitseála a chur i bhfeidhm ar an sileacan nó an ocsaíd sileacain atá sna rianta sa bhfriotán, agus an sileacan a dhópáil chun ciorcaid a dhéanamh. Ar deireadh, nuair atá an ciorcad críochnaithe, tar éis suas le 20 masc i ndiaidh a chéile a úsáid b'fhéidir, glantar an fuílleach friotáin chun siúil le ceimiceán. Tá bealaí eile fós ann ina mbaintear feidhm as léas leictreon chun an patrún nochtaithe a tharraingt ar an bhfriotán gan masc ar bith a úsáid, agus is féidir patrúin níos míne ar fad a bhaint amach. Mar seo a chuirtear comhtháthú an-mhórscála (VLSI) i gcrích.
Lítear

Aonad toirte leis an tsiombail l. Shainmhínítí é tráth mar thoirt mais cileagram uisce ag a dhlús is mó faoi bhrú caighdeánach. Ach ó 1964 ní ghlactar leis an lítear mar aonad cruinn toirte, agus ní ceart é a úsáid i dtomhais chruinne. Is é an t-aonad cruinn toirte an méadar ciúbach, cothrom le 1,000 lítear, a bheag nó a mhór. 

Fisic
Litmeas

Ruaim choimpléascach phlandúil a úsáideadh go traidisiúnta mar tháscaire pH. Bíonn sí dearg i dtuaslagáin aigéadacha, agus gorm i dtuaslagáin alcaileacha.
Litsí

Crann síorghlas atá dúchasach don tSín is ea an litsí (Litchi chinensis). Na duilleoga cleiteach, na bláthanna bán réaltach. An toradh inite 2.5-4 cm ar fhad, ubhchruthach le craiceann tanaí faithneach cranrach dearg/donn a chlúdaíonn airil eabhartha mhéith agus síol aonair snasta donn le laíon bán milis timpeall air. Blas an airil inite rud éigin idir blas fíonchaor is mealbhacháin.

Torthaí
Liúsphéirse

Iasc foghlach uisce locha is abhann in oirthear na hEorpa. Bán ar a thosach, liathghlas ar a dhroim. Tábhachtach sa trádáil is sa spórt. Ainm eile air is ea sandar.
Lócaiste

Aon cheann de chuid mhaith saghsanna dreoilín teaspaigh le timthriall dé-phasach beatha. Nuair nach mbíonn siad flúirseach, bíonn siad aonarach ina n-iompar agus dathanna duaithníochta orthu. Ach nuair a bhíonn siad an-fhlúirseach, éiríonn siad ildaite tréadúil, éiríonn ar saithe, déanann imirce, agus go minic déanann dochar tromábhal ar bharra is fásra nádúrtha. Is iad na príomhshaghsanna ná an lócaiste imirceach, lócaiste an fhásaigh, agus an lócaiste dearg.