joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
6 Aibreán

Is é an 6 Aibreán an 96ú lá den bhliain de réir an fhéilire Ghréagóra nó an 97ú lá i mbliain bhisigh. Tá 269 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 An Téalainn - Lá Chakri

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1138 — Maimonides, raibí, lia, agus fealsamh
 1721 — Charles Vallancey, ginearál agus innealtóir Briotanach; ‘scoláire Gaeilge’
 1818 — Aasmund Olavsson Vinje, údar agus iriseoir Ioruach
 1884 — Walter Huston, aisteoir agus amhránaí Ceanadach
 1902 — Margaret Michaelis-Sachs, grianghrafadóir Astrálach
 1926 — Ian Paisley, eaglaiseach agus polaiteoir Briotanach (b. 2014)
 1928 — James Watson, eolaí Meiriceánach agus ceann de fhionnachtaithe struchtúr DNA
 1929 — Guylaine Guy, ban-aisteoir Ceanadach
 1937 — Billy Dee Williams, aisteoir Meiriceánach
 1937 — Merle Haggard, amhránaí Meiriceánach
 1938 — Paul Daniels, Draíodóir Sasanach (b. 2016)
 1947 — John Ratzenberger, aisteoir Meiriceánach
 1948 — Anna Couani, file agus múinteoir Astrálach
 1949 — Horst Störmer, fisiceoir Gearmánach
 1960 — Seán Canney, polaiteoir Éireannach
 1963 — Rafael Correa, Uachtarán Eacuadór
 1964 — David Woodard, scríbhneoir Meiriceánach agus seoltóir ceoil
 1965 — Black Francis, ceoltóir Meiriceánach 
 1965 — Tomás Molinares, dornálaí Colómach
 1969 — Anne-Marie Trevelyan, polaiteoir Sasanach
 1969 — Paul Rudd, aisteoir Meiriceánach
 1973 — Henrik Petersson, matamaiticeoir agus scríbhneoir Sualannach
 1979 — Mícheál Caomhánach, iománaí
 1987 — Robin Haase, imreoir leadóige Ísiltíreach
 1990 — Kate Forbes, polaiteoir Albanach
 1990 — Charlie McDermott, aisteoir Meiriceánach
 1998 — Peyton List, ban-aisteoir agus mainicín Meiriceánach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1199 — Risteard I, Rí Shasana, Tiarna na hÉireann agus Diúc na Normainne (r.1157)
 1520 — Rafael, péintéir agus ailtire Iodálach, (r. 1483)
 1949 — Seymour Hicks, aisteoir Briotanach
 1954 — Tiger Jack Fox, dornálaí Meiriceánach
 1961 — Jules Bordet, fiseolaí (r. 1870)
 1971 — Igor Stravinsky, cumadóir Rúiseach (r.1882)
 1976 — Henry Byrne, polaiteoir Éireannach
 1992 — Isaac Asimov, scríbhneoir ficsin eolaíochta (r.1920)
 1996 — Greer Garson, ban-aisteoir Briotanach-Meiriceánach
 1998 — Tammy Wynette, ceoltóir tíre Meiriceánach
 2014 — Mickey Rooney, aisteoir Meiriceánach (r. 1920)
 2017 — Don Rickles, fuirseoir Meiriceánach

Tarluithe eile 
 1896 - Cuireadh tús leis na Cluichí Oilimpeacha san Aithin sa Ghréig.
 1968 - Bhrís círéibeacha amach sna Stáit Aontaithe tar éis feallmharú Martin Luther King
 1994 - Maraíodh Uachtarán Ruanda, Juvénal Habyarimana. Tharla an cinedhíothú ina dhiaidh.
 1997 - Tugadh ar ais chuig an Domhan an spáslong Columbia 12 lé luath tar éis deacrachtaí leis an long

0406
Aibreán, 06
14 Aibreán

Is é an 14 Aibreán an 104ú lá den bhliain de réir an fhéilire Ghréagóra nó an 105ú lá i mbliain bhisigh. Tá 261 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 Saíceachas - Vaisakhi

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1472 — Bianca Maria Sforza, banríon na Rómhánach
 1578 — Pilib III na Spáinne, rí na Spáinne agus na Portaingéile (b. 1621)
 1608 — Illiam Dhone, náisiúnaí agus polaiteoir Manannach
 1629 — Christiaan Huygens, matamaiticeoir, réalteolaí, ceapadóir agus fisiceoir (b. 1695)
 1738 — William Cavendish-Bentinck, polaiteoir Príomh-Aire na Breataine
 1904 — John Gielgud, aisteoir Sasanach
 1904 — Patrick Teehan, polaiteoir Éireannach
 1907 — François Duvalier, uachtarán Háítí idir 1957 agus 1971
 1910 — Eugene Gilhawley, polaiteoir Éireannach
 1913 — John Howard, aisteoir Meiriceánach
 1925 — Rod Steiger, aisteoir Meiriceánach
 1927 — Alan MacDiarmid, ceimiceoir Nua-Shéalannach
 1930 — Liam Mac Riocaird, iománaí agus imreoir peil Ghaelach
 1940 — Julie Christie, aisteoir Briotanach a rugadh san India
 1960 — Majella O'Donnell, amhránaí Éireannach
 1965 — Niall Ó Brolcháin, polaiteoir Éireannach
 1973 — Adrien Brody, aisteoir Meiriceánach
 1988 — Roberto Bautista Agut, imreoir leadóige

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1759 — George Frideric Handel, cumadóir ceoil Gearmánach (r. 1685)
 1858 — Henry Joseph Monck Mason, scríbhneoir Éireannach
 1882 — Henri Giffard, innealtóir Francach
 1917 — L. L. Zamenhof, súil-lia agus teangeolaí (r. 1859)
 1924 — Louis Henry Sullivan, ailtire Meiriceánach
 1932 — Áine Ní Fhoghludha, scríbhneoir
 1964 — Rachel Louise Carson, nádúraí is scríbhneoir Meiriceánach
 1973 — Laurence Brady, polaiteoir Éireannach
 1975 — Fredric March, aisteoir Meiriceánach
 1986 — Simone de Beauvoir, fealsamh, gníomhaí agus scríbhneoir (r. 1908)
 2015 — Muireann Ní Bhrolcháin, scoláire agus gníomhaí Éireannach

Tarluithe eile 
 1912 - Bhuail an Titanic cnoc oighir agus bádh 1500 duine nuair a d'imigh sí go tóin poill.
 1919 - Thosaigh ollstailc  "Sóivéid Luimnigh".
 1979 - Toghadh Yusufu Lule mar Uachtarán ar Uganda.
 1998 - Gheall an tAontas Sóivéadach go dtarraingeoidh siad a gcuid trúpaí amach as an Afganastáin.

0414
Aibreán, 14
28 Iúil

Is é an 28 Iúil an 209ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 210ú lá i mbliain bhisigh. Tá 156 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 Peiriú - Lá na Saoirse

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1635 — Robert Hooke, Fealsamh nádúrtha, ailtire agus ileolaí Sasanach
 1844 — Gerard Manley Hopkins, file (b.1889)
 1844 — Howard Grubb, ceapadóir is déantóir ionstraimí eolaíochta as Baile Átha Cliath
 1866 — Beatrix Potter, údar agus maisitheoir leabhar (b.1943)
 1872 — Hugh Law, polaiteoir agus abhcóide Éireannach
 1875 — Patrick Duffy, polaiteoir Éireannach
 1884 — Aida de Acosta, eitleoir Meiriceánach
 1887 — Marcel Duchamp, péintéir agus dealbhóir Francach
 1904 — Pavel Alexeyevich Čerenkov, fisiceoir Sóivéadach
 1911 — Ann Doran, ban-aisteoir
 1915 — Charles Hard Townes, fisiceoir Meiriceánach
 1929 — Jacqueline Kennedy Onassis, bean chéile John F. Kennedy agus Aristotle Onassis (b.1994)
 1934 — Bud Luckey, beochantóir Meiriceánach
 1941 — Peter Cullen, aisteoir Ceanadach
 1943 — Richard Wright, ceoltóir (b.2008)
 1954 — Hugo Chávez, uachtarán Veiniséala (b. 2013)
 1954 — Mícheál Mac Síthigh, imreoir peil Ghaelach
 1959 — Mark Meadows, polaiteoir as Carolina Thuaidh
 1963 — Éamon Ryan, polaiteoir
 1964 — Lori Loughlin, ban-aisteoir
 1966 — Larry Dixon, scríbhneoir Meiriceánach
 1967 — Trevor Clarke, polaiteoir Briotanach
 1973 — Louise O'Reilly, polaiteoir Éireannach
 1974 — Banksy, ealaíontóir Sasanach
 1981 — Michael Carrick, imreoir sacair
 1987 — Kieran O'Leary, imreoir peil Ghaelach
 1993 — Cher Lloyd, amhránaí Sasanach
 1993 — Harry Kane, Imreoir sacair
 1994 — Seán Mac Craith, iománaí Éireannach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1741 — Antonio Vivaldi, cumadóir Iodálach
 1750 — Johann Sebastian Bach, 65, cumadóir ceoil (r.1685)
 1794 — Louis de Saint-Just, réabhlóidí (r.1767)
 1794 — Maximilien Robespierre, 36, polaiteoir (r.1758)
 1817 — Jane Austen, 42, úrscéalaí (r.1775)
 1818 — Gaspard Monge, matamaiticeoir is fisicí Francach
 1844 — Joseph Bonaparte, 76, deartháir Napoléon I (r.1768)
 1869 — Jan Evangelista Purkyně, anatamaí agus fiseolaí Seiceach
 1870 — Elish Lamont, ealaíontóir Éireannach
 1934 — Marie Dressler, ban-aisteoir Ceanadach-Meiriceánach
 1957 — Mike O'Dowd, dornálaí Meiriceánach
 1968 — Otto Hahn, ceimiceoir Gearmánach

Tarluithe eile 
 1586 - Cuireadh an fata don chéad uair in Éirinn. Is é Walter Raleigh a thug go hÉirinn é as Meiriceá Theas
 1914 - Thosaigh An Chéad Chogadh Domhanda.
 1965 - Chuir an tUachtarán Lyndon B. Johnson 50,000 saighdiúir eile chuig Vítneam
 2015 -Tháinig cruinniú mullaigh an Aontais Eorpaigh  ar shocrú faoin Sásra Cobhsaíochta Eorpach don nGréig atá réidh le cur i bhfeidhm agus a chuimsíonn leasuithe airgeadais agus cúnamh airgeadaíochta.
0728
Iúil, 28
Baile Haicéid

Baile i gContae Cheatharlach is ea Baile Haicéid (Hacketstown as Béarla).

Bailte i gContae Cheatharlach
Balana

Baile i gContae Cheatharlach is ea Balana (Ballon as Béarla). Tá sé suite ar an N80 idir Inis Córthaidh agus Ceatharlach, taobh leis an ceangail N81. Níl an baile i suite ach timpeall 4 ciliméadar ón tSáine freisin.

Bailte i gContae Cheatharlach
Cluain na nGall

Baile i gContae Cheatharlach is ea Cluain na nGall (Clonegal as Béarla).

Bailte i gContae Cheatharlach
Cluain Mhór

Baile i gContae Cheatharlach is ea Cluain Mhór (Clonmore as Béarla).

Bailte i gContae Cheatharlach
Míseal

Baile i gContae Cheatharlach is ea Míseal (Myshall as Béarla).

Bailte i gContae Cheatharlach
Muine Bheag

Baile i gContae Cheatharlach is ea Muine Bheag (Bagenalstown as Béarla).

Bailte i gContae Cheatharlach
Ráth Bhile

Baile i gContae Cheatharlach is ea Ráth Bhile (Rathvilly as Béarla).

Bailte i gContae Cheatharlach
An Urnaí

Baile i gContae Cheatharlach is ea an Urnaí (Nurney as Béarla).

Urnaí
Ard Raithin

Baile i gContae na Gaillimhe is ea Ard Raithin (Ardrahan as Béarla). Tá 540 duine ina gcónaí ansin.

Bailte i gContae na Gaillimhe
Baile Conaola

Baile i gContae na Gaillimhe is ea Baile Conaola (Ballyconneely as Béarla).

Baile Canaola
Baile an Chláir

Is baile é Baile an Chláir (Claregalway as Béarla) atá suite taobh thoir de Chathair na Gaillimhe i gContae na Gaillimhe. Tá 1,536 Gaeilgeoir ina gcónaí ann.

Baile an Chlair
Baile Locha Riach

Baile i gContae na Gaillimhe in iarthar na hÉireann is ea Baile Locha Riach (Loughrea as Béarla). Tá tuairim is 5,500 duine ina gcónaí ansin. Tagann ainm an bhaile ón loch - loch riabhach - atá in aice na háite.

Líonra Gaeilge

Ainmnaíodh Baile Locha Riach mar líonra Gaeilge. D'fhógair Foras na Gaeilge ag ndeireadh 2015 go mbeidh cúig cheantar aitheanta mar Líonraí Gaeilge in Éirinn. Is iad Cluain Dolcáin; Inis; Carn Tóchair agus Béal Feirste na líonraí eile timpeall an oileán.

Baile Locha Riach
Baile Mór Shíol Anmchadha

Tá Baile Mór Síol Anmchadha (Lawrencetown as Béarla) suite i gContae na Gaillimhe in iarthar na hÉireann. Tuairim is 400 duine atá ina gcónaí ann. Tá sé suite ar bhóthar réigiúnach an R355 ar an taobh theas de Bhéal Átha na Sluaighe, naoi míle slí ón mbaile sin.

Bhí muintir Uí Mhadadháin i gceannas ar an gceantar fadó. D'eascair an sloinne ón bhfocal "madadh". Bhaineadar le munitr Uí Maine. Shíolraigh siad ó Mhadadhán, mac le Gadhra Mór a bhí ina rí ar Uí Maine ó 1014 go 1027. Maraíodh Madhadhán sa bhliain Madadhan 1008. Bhí muintir Uí Mhadadháin ina ríthe ar Shíol Anmchadha: bhaineadar neamhspleáchas amach i lár an 11ú céad.
Is ionann Síol Anmchadha agus barúntacht an Longfoirt i gContae na Gaillimhe agus paróiste Lusmhaigh i gContae Uíbh Fhailí.

Baile Mór Síol Anmchadha
Béal an Daingin

Baile i gContae na Gaillimhe is ea Béal an Daingin (Bealadangan as Béarla).

Beal An Daingin
Béal Átha Ghártha

Baile i gContae na Gaillimhe is ea Béal Átha Ghártha (Ballygar as Béarla). Bhí 642 duine ina gcónaí i mBéal Átha Ghártha sa bhliain 2002.

Beal Atha Ghartha
Bearna

Baile i gContae na Gaillimhe is ea Bearna agus í suite ar an R336 siar ó Chathair na Gaillimhe. Bhí 1,878 duine ina gcónaí i mBearna sa bhliain 2011. Is é Barna an leagan Béarla cé nach bhfuil stádas oifigiúil ag an ainm seo ó 2005 amach. Tá an suíomh nuachtáin Tuairisc.ie lonnaithe i mBearna.

An Ghaeilge i mBearna 

De réir daonáireamh Phoblacht na hÉireann 2011 bhí cónaí ar 3,630 duine i mBearna. Dúirt 2,298 duine (67.2% den daonra 3+) go raibh siad ábalta Gaeilge a labhairt. D'úsáid 272 (7.9%) duine an Ghaeilge go laethúil taobh amuigh den chóras oideachais.

Tagairtí 
http://census.cso.ie/sapmap2011/Results.aspx?Geog_Type=ED&Geog_Code=27044&CTY=27 

Bearna
An Cheathrú Chaol

Sráidbhaile in Éirinn is ea An Cheathrú Chaol (Carrowkeel as Béarla). Tá sé suite in iarthar na tíre i gContae na Gaillimhe.

Cheathru Chaol
An Cheathrú Rua

Sráidbhaile mór is ea an Cheathrú Rua (Carraroe as Béarla go traidisiúnta) atá suite i gContae na Gaillimhe, Éire. Tá sí i lár Ghaeltacht Chonamara agus i gcroílár Shlí an Atlantaigh Fhiáin.

An sráidbhaile 
Bhí thart 2,472 duine ina gcónaí i gceantar na Ceathrún Rua sa bhliain 2017.

Tá an ceantar méadaithe go mór le blianta beaga anuas, agus dá thairbhe sin tá athrú suntasach tagtha ar an mbaile. Ní fada an lá ó nach raibh sa mbaile ach cúpla siopa, tithe ósta agus eastát tionsclaíochta amháin, ach tá go leor tógáil ar siúl san cheantar le gairid. Tá go leor tithíochta príobháidí agus eastáit tógtha sa mbaile le cúpla bliain anuas.

Turasóireacht 
Tá tarraingt ar an gCeathrú Rua mar cheantar turasóireachta le fada an lá. Tá clú agus cáil ar húicéirí na Gaillimhe (Púcáin) agus ar Thrá an Dóilín (ceann de na trí cinn i gContae na Gaillimhe amháin a bhfuil Bratach Gorm bainte aici).  

Tagann roinnt turasóirí chuig an gceantar chun iad a fheiceáil agus Gaeilge a fhoghlaim. Tagann go leor eile chun blaiseadh den chultúr agus den traidisiún láidir atá ar fud na háite. I rith an tsamhraidh cuirtear ranganna Gaeilge ar fáil do dhaoine fásta.  

Is ar an gCeathrú Rua atá Coláiste Chiaráin suite, agus na mílte scoláire óga ag teacht ansin gach uile bhliain chun freastal ar na cúrsaí Gaeilge. Bíonn geallta báid agus rásaí curach ar an mbaile freisin.

Gaeilge 

Is í an Ghaeilge (Canúint Chonnachta go sainiúil) príomhtheanga labhartha na Ceathrún Rua, agus tá sí ar na háiteanna is láidre Gaeilge i nGaeltacht Chonnacht agus in Éirinn na laethanta seo. 

Labhraíonn 65.1% den phobal an Ghaeilge go laethúil lasmuigh den chóras oideachais, de réir fhigiúirí Údaráis na Gaeltachta.

Áras Mháirtín Uí Chadhain 
Tá Áras Mháirtín Uí Chadhain ar cheann de na hionaid Ghaeltachta atá ag Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge, Ollscoil na hÉireann, Gaillimh, lonnaithe ar an gCeathrú Rua.  Déantar freastal ar mhic léinn lánaimseartha agus páirtaimseartha san Ionad, agus cuirtear raon leathan cúrsaí ar fáil ag gach leibhéal.

Stair 
Bhí an nuachtán náisiúnta Foinse bunaithe anseo (1996-2013).

Tagairtí 

Ceathru Rua, An
Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe
Cinn Mhara

Baile i gContae na Gaillimhe is ea Cinn Mhara (Kinvara as Béarla). Tá sé lonnaithe thart ar 25 ciliméadar ó dheas ó chathair na Gaillimhe ar imeall an cheantair ar a dtugtar Boireann. Is ann a bhíonn Cruinniú na mBád, a cuireadh ar bun i 1979. Is féile seoltóireachta í seo ina gcruinníonn báid thraidisiúnta as Cuan na Gaillimhe le chéile. Eagraítear rásaí húicéirí i rith mí Lúnasa idir Chonamara agus Cinn Mhara (idir 17 agus 20 Lúnasa i 2006).

Is ann a bhíonn an fhéile cheoil Ghaelaigh ar a dtugtar Fleá na gCuach. 

Cinn Mhara
Cloch na Rón

Baile i gContae na Gaillimhe is ea Cloch na Rón (Roundstone as Béarla).
Is áit álainn í Cloch na Rón, atá suite ar bhruach na farraige. Ciallaíonn sé sin "cloch na rónta" ach tá daoine ann a chreideann gur eascair an t-ainm ón gcarraig mhór chruinn atá taobh amuigh den chuan. Bhíodh go leor iascaireacht ar siúl ann go dtí cúpla bliana anuas ach is ar an turasóireacht is mó anois atá na daoine ag brath. Tá roinnt tithe ósta an-mhaithe ann agus tá bia mara ar fáil sna bialanna. Tá clú agus cáil ar an seabhdar i dTí Dowd (go háirithe i measc na dífóranna.)
Is fiú dul suas an cnoc taobh thiar den bhaile le breathnú ar na radhairc. Ar lá breá, is féidir sléibhte Chiarraí a fheiceáil, chomh maith le cósta Chontae an Cláir. 
Sa samhradh is féidir húicéirí a fheiceáil ag rásaíocht ag Regatta Chloch na Rón. Bíonn sé ar siúl ar an tríú deireadh seachtaine de Mhí Iúil.

Stair 
Bunaíodh an baile beag seo sa bhliain 1822 nuair a cuireadh tús le tógáil na céibhe, faoi choimirce an Bhoird Iascaigh Mhara. Ba é Alexander Nimmo a dhearadh an chéibh, an innealtóir a dhearadh an t-iarnród idir an Chlochán agus Gaillimh. 
Cheannaigh Nimmo píosaí talún timpeall na háite agus chuir sé amach ar chíos iad do thionóntaí. Faoin mbliain 1841 bhí 396 duine ina gcónaí ann.

Gailearaí 

Cloch na Rón
An Clochán (Contae na Gaillimhe)

Is baile i gContae na Gaillimhe é an Clochán (Clifden as Béarla). Bhí 2,056 duine ina gcónaí ar an gClochán sa bhliain 2011.

Stair

Ionsaí  sa bhliain 2017 
Rinneadh ionsaí sa bhliain  2017 ar shéipéal protastúnach ar an gClochán  (Séipéal na Tríonóide Ró-Naofa, in Iorras Fhlannáin). Milleadh na suíocháin, an chrannóg, an altóir - fiú's gur baineadh úsáid as crois bheannaithe an tséipéil mar úirlis le damáiste a dhéanamh.  

Cuireadh orgán an tséipéil ó mhaith agus caitheadh bíobla í trí fhuinneoga na heaglaise.  Loitiméireacht mhailíseach a bhí ann, gan a bheith seicteach.

Tagairtí
 

Clochan
An Cloigeann

Baile i gContae na Gaillimhe is ea An Cloigeann (Cleggan as Béarla).

Cloigeann
Droichead an Chláirín

Is sráidbhaile beag é Droichead an Chláirín i ndeisceart na Gaillimhe (thart ar fhiche nóiméad sa charr ó chathair na Gaillimhe). Tá sé suite ar bhéal abhainn an Chláirín ar an gcuid is faide soir de Chuan na Gaillimhe.

Sa bhliain 2016 bhí 3548 duine ina gcónaí sa cheantar. 

Tá clú ar oisrí an cheantair agus bíonn féile mhór ann gach bliain i Meán Fómhair. Thosaigh an fhéile sa bhliain 1954. 

Tá aithne ar an sráidbhaile freisin mar gheall ar a thraidisiúin iománaíochta. Bhuaigh an fhoireann shinsearach Craobh na hÉireann sa bhliain 2011. 
Áit mhór Buff Egan é.

Droichead an Chlairin
Dún an Uchta

Is Sráidbhaile é Dún an Uchta (Béarla: Eyrecourt) i gContae na Gaillimhe, Éire. 
Tá sé suite ar an mbóthar R356, dhá ciliméadar déag ón droichead i mBeannchar.

Stair
Tá an shráidbhaile ainmnithe as Clann Eyre, agus tá áiteanna eile ainmnithe astu freisin, mar shampla: An Fhaiche Mhór i gCathair na Gaillimhe. Bhí cónaí orthu
i gCaisléan Dún an Uchta (is fothrach é anois) agus tá geata miotal mór suite 
ag an taobh  oirthearach den phríomhshráid. Tá páirc níos mó ná céad acra ansin. Bhí an 
chlann bainteach leis an buíonn seilge áitiúil, The Galway Blazers.

Fóntais bhaile
Tá Dún an Uchta suite ar an "Beara-Breifne Way." Tá an Beara-Breifne Way úsáidte 
don siúil, don rothaíocht agus ba é an céad oidreacht bunaithe sa bhliain 
1603. Tá dhá theach phobail i nDún an Uchta, Oifig an Phoist, Leabharlann, Siopa, 
garáiste, asraon mearbhia, Siopa Poitigéire, déileálaí tarracóire, ionad leighis, 
bunscoil, agus Milic Dún an Uchta GAA. Úsáideann grupaí an halla áitiúil ó am go 
ham.

Gach Dara bhliain, i mí Meithimh bíonn féile innealra seanré ar siúl (Railí Seanré Dún an Uchta). Thaispéan sean-tarracóir, inneall gaile agus innealra féirm ag an féile gach bhliain. Gach Meán Fómhair bíonn seó talmhaíochta ar siúl. Bíonn comórtas beostoc, comórtas bácáil agus comórtas garraíodóireacht.

Tá Dún an Uchta suite seachtó cilimeadar (uair an chloig) soir ó chathair na Gaillimhe agus céad ↵cilimeadar is caoga (dhá uair) siar ó Bhaile Átha Cliath.

Caidreamh Idirnáisiúnta
Tá Dún an Uchta cúpalta leis an sráidbhaile, Gouesnac'h sa Bhriotáin.

Paróiste
Tá paróiste Dún an Uchta suite thoir theas i gContae na Gaillimhe. Tá na 
hEaglais anallóid Dunanaughta, Cluain Fearta agus Milic suite anseo, agus tá an 
paróiste suite in aice le Abhann na Sionainne agus tá an tSuc i bhfoisceacht 16 míle uaidh. 

In Dunanaughta tá dhá Eaglais; An Eaglais Caitliceach, Naomh Bhreandáin, 
agus tá gloine dhaite. Tá Eaglais na 
hÉireann ainmnithe do Eoghan Baiste. Tá an Eaglais Caitliceach is sine suite i 
Milic atá in úsáid leanúnbach ó 1414 CR. Tá uaigh Naomh Bhreandáin "An Loingseoir" 
agus Ardeaglais Cluain Fearta (leis a doras ailtireachta), agus dealbh ón 14 
haois ar Ár Mhuire Mháthair Cluain Fearta (Our Lady of Clonfert) ann freisin.

Daoine
 Charles Burton, Moltóir Ardchúirt
 Corneilius Coughlan, Air ar bhronnadh Victoria Cross
 Roger Whittaker, amhránaí (Rugaithe i Nairobi ach cónaíonn sé i nDún an Uchta.)

Dun an Uchta
Dún Mór

Baile beag i gContae na Gaillimhe is ea Dún Mór. Tá sé ar an ceangail leis an N83 (Tuaim go Béal Átha hAmhnais), an R328 (ó Bhaile an Daigh, agus Maigh Locha), agus an R360 go Baile Liam.Tá an bóthar go Gaillimh (an chathair is mó sa réigiún) 47 ciliméadar ar fhad.

Dun Mor
Eachroim (Gaillimh)

Baile i gContae na Gaillimhe is ea Eachroim (Aughrim as Béarla). Bhí 546 duine ina gcónaí in Eachroim sa bhliain 2002.

Eachroim
An Ghráig

Baile i gContae na Gaillimhe is ea An Ghráig (Woodford as Béarla). Tá lárphointe geografach na Poblachta (seachas lárphointe na hÉireann uile) gar don Ghráig.

Ghraig
Gleann na Madadh

Baile i gContae na Gaillimhe is ea Gleann na Madadh (Glenamaddy as Béarla). Bhí 516 duine ina gcónaí i nGleann na Madadh sa bhliain 2006.

Gleann na Madadh
An Líonán

Baile i gContae na Gaillimhe is ea An Líonán (nó Líonán Cinn Mhara; Leenaun nó Leenane as Béarla).  Tá An Caoláire Rua le feiceáil ann.

Eolas

The Field 
Rinneadh an scannán  The Field ann sa bhliain 1990

Droichead  

Ar an 18 Iúil 2007, thit an droichead a bhí ann in  Abhainn na hOirimhe D'osclaíodh droichead nua sa bhliain 2009,

Eas Liath (nó "Aasleagh waterfalls") 

Tá an tEas Liath ar  Abhainn na hOirimhe . Tá go leor bradán agus breac san abhainn.

Tagairtí 

Líonán
Maigh Cuilinn

Baile i gContae na Gaillimhe is ea Maigh Cuilinn (Moycullen as Béarla). Bhí 1,559 duine ina gcónaí i Maigh Cuilinn sa bhliain 2011.

Tá an baile suite seacht míle siar ó chathair na Gaillimhe ar an mbóthar go dtí an Clochán.

Teangacha

Bhí 846 daoine ábalta Gaeilge a labhairt. Labhair 6.5% den daonra Gaeilge gach lá. Labhair 191 duine teanga eile seachas Gaeilge nó Béarla sa bhaile. Ba í an Pholainnis an teanga iasachta ba chomónta le 60 cainteoirí.

Maigh Cuilinn
Muine Mheá

Baile i gContae na Gaillimhe is ea Muine Mheá (Monivea as Béarla). Bhí 300 duine ina gcónaí i Muine Mheá sa bhliain 2002.

Muine Mhea
Órán Mór

Baile i gContae na Gaillimhe is ea Órán Mór (Béarla: Oranmore), suite ar an taobh thoir de chathair na Gaillimhe. Leis na forbairtí tithíochta móra le rionnt bliana anuas, tá Órán Mór mar chuid de chrois de comaitéirí na Gaillimhe nó crios fo-uirbeacha na Gaillimhe. Sa bhliain 2004 bhí Órán Mór liostaithe mar cheann de na pobail a bhfuil an líon is airde ioncam in aghaidh an daonra in Éirinn. Tá Órán Mór suite 9 km (6 mhíle) soir ó Chathair na Gaillimhe ar an imeall Chuan Órán Mór, ar Chuan na Gaillimhe.

Geilleagar 
Tá athrú tagtha ar fhócas na tionscail áitiúil le déanaí ó thalmhaíocht déiríochta go turasóireacht, déantúsaíocht agus lóistíocht. Tá roinnt páirceanna tionsclaíochta suite in aice leis an sráidbhaile, cosúil le Eastát Tionsclaíochta Pháirc na bhFiann atá ina mol do thionscal le blianta fada. In Órán Mór anois tá ceithre óstán agus roinnt bialanna. D'oscail Lidl ar shuíomh an Déirithe Órán Mór i mí Meithimh 2009 agus d'oscail Tesco sa sráidbhaile i mí Samhain 2010.

Iompar 
D'oscail stáisiún traenach Órán Mór ar an 1 Lúnasa 1851 agus ar deireadh dúnadh an stáisiún ar an 17 Meitheamh 1963. Tá a stáisiún treanach le athoscailt i 2011 mar chuid de scéim Iompar 21.
Is iad Bus Éireann, Citylink agus seirbhísí Bus Nestor an trí comhlacht bus a dhéanann freastal ar Órán Mór agus nascann siad an sráidbhaile le Cathair na Gaillimhe, Baile Átha Cliath, Corcaigh agus Aerfort na Sionainne.
Tá Órán Mór suite in aice leis an seanbhóthar-N6 go Gaillimh agus Baile Átha Cliath agus an bhóthar N18/N20 ó Ghaillimh go Luimneach. 
Bhí aeradróm Órán Mór mar aerbhunáit d'Aer Fhórsa Ríoga le linn an Chéad Chogadh Domhanda . 

Oran Mor
Port Omna

Baile margaidh in oirdheisceart Chontae na Gaillimhe is ea Port Omna (Portumna as Béarla). Seasann an baile i ngar don teorainn le Chontae Thiobraid Árann san áit ina shníonn an tSionainn isteach i Loch Deirgeirt. Áit lárnach do bháid fartha agus droichid trasna na Sionainne atá ann.

Tá Caisleán Phort Omna agus a chuid tailte suite taobh thiar den bhaile. Is é CLG Phort Omna an chumann áitiúil, cumann le rath bainte amach acu ar bhonn áitiúil agus náisiúnta.

Bailte i gContae na Gaillimhe
Ros Muc

Tá Ros Muc (Rosmuck as Béarla) suite ar chósta thiar na hÉireann, i gContae na Gaillimhe i lár Ghaeltacht Chonamara. Tá paróiste na Ceathrún Rua suite ar an taobh ó dheas agus paróiste Charna ar an taobh thiar. Ón tSean-Ghaeilge a thagann an logainm Ros Muc. Ciallaíonn ros "leithinis" agus muc "cnoc ciorclach"; mar sin, ciallaíonn Ros Muc "leithinis na gcnoc ciorclach". 

Meastar gur tháinig na chéad daoine chun an cheantair sa bhliain 400 AD, 100 bliain sular shroich an Chríostaíocht an áit le Naomh Briocánt. Mar sin, tá daoine i Ros Muc le 1500 bliain ar a laghad. 

Is í an Ghaeilge an teanga is mó a labhraítear sa cheantar agus Gaeilge Ros Muc atá i gceist léi. Deir na staitisticí ó thoghcheantar an Turlaigh, Ros Muc, gurb é Ros Muc an ceantar is láidre Gaeltachta sa tír. Labhraíonn 91.9% de dhaoine fásta os cionn naoi mbliana déag d'aois an teanga ar bhonn laethúil. Tá timpeall 500 duine ina gcónaí i Ros Muc. Bhí titim sa daonra ar feadh 30 bliain, agus an eisimirce mar phríomhchúis. Thosaigh fás ag teacht ar an daonra arís le teacht an Tíogair Cheiltigh, áfach.

Tá coláistí samhraidh darb ainm Spleodar agus Coláiste na bhFiann suite ann. Bhí teach samhraidh ag Pádraig Mac Piarais, áit ar féidir cuairt a thabhairt air, sa cheantar chomh maith.

Bailte fearainn 
Gleann Chatha, An Gort Mór, Inbhear, Turlach, Ros Dubh, An Tamhnaigh Bhig, Snámh Bó, Cill Bhriocáin, An Aill Bhuí, An tOileán Mór, An Turlach Beag, Salalaoi, An Baile Thair, An Siléar, Inis Eilte, An Cladhnach, Cladach ó Dheas, Gairfean, Ros Cíde, Doire Iorrais

Spórt 
Tá na Piarsaigh, cumann peile an cheantair, lonnaithe i Ros Muc. Imríonn daoine as Ros Muc, Camus agus An Sraith Salach i gConamara leis an bhfoireann. Bunaíodh an cumann sa bhliain 1959. Is iad Marún agus Uaine a ndathanna. Ní raibh páirc imeartha ar bith acu ar dtús, ach rinneadh ceann ar shuíomh trasna ó scoil Ros Muc ar an nGort Mór. Tá an pháirc seo réitithe anois agus seastán agus seomraí feistis leis. Tá sé ar intinn ag Club Dornalaíochta Ros Muc halla agus giomnáisiam a thógáil ar an suíomh. Ba i Ros Muc a bhí an gcuid is mó de na cluichí ceannais i gComórtas Peile na Gaeltachta ar siúl sa bhliain 2009.

Daoine cáiliúla ón gceantar 
 Pádraig Mac Piarais
 Sean Ó Mainnín
 Caitlín Maude
 Pádraic Óg Ó Conaire
 Patsy Ceannabhán
 Pádraic Ó Conaire
 Róisín Ní Mhainín
 Mike Ó Flatharta
 Coilín Shean Dharach
 Patrick Nee
 Beairtle Ó Conaire
 Briocán Bairéad, amhránaí ar an sean-nós

Tá 30 duine a luaitear sna leabhair Beathaisnéis a bhfuil nasc éigin acu le Ros Muc agus rugadh agus tógadh an mhórchuid acu ann. Chaith dream eile acu sealanna ann ag cur snas a gcuid Gaeilge. Is é is cáiliúla astu sin a chaith tamall ann ná an Piarsach a chuir óráid cháiliúil Uí Dhonnabháin Rossa i dtoll a chéile ann, an chaint úd a chuir an lasair sa bharrach.

Tagairtí

Naisc sheachtacha 
 Stair 
 Cén áit a bhfuil sé? 
 Rosmuck Féile 
 Áras Mháirtín Uí Chadhain 
 Coláiste na bhFiann
 Na Piarsaigh 
 Ros Muuc i gConamara: Griangraif

Ros Muc
An Spidéal

Is baile é an Spidéal (Spiddal nó Spiddle as Béarla) atá suite in iarthar Chontae na Gaillimhe.

Tá sráidbhaile an Spidéil thart ar aon mhíle déag nó ocht gciliméadar déag siar an cósta ó Chathair na Gaillimhe. Baile an Droichid a thugadh muintir na háite tráth air. Táid ann a deir gurb é an Spidéal príomhbhaile Chois Fharraige. Síneann Paróiste an Spidéil ó Dhoire Locháin Thoir siar go hAbhainn an Spidéil nó Abhainn Bhoth Loiscthe agus ó thuaidh go Leitir Meas agus Poll. Tugtar 'Ceantar an Spidéil' uaireanta ar cheantar beagán níos fairsinge ná sin, a chuimsíonn Paróiste an Spidéil féin agus an ceantar i bParóiste an Chnoic ó shráidbhaile an Spidéil siar go Sáile Chuanna.

Tá an Spidéal suite i nGaeltacht Chonamara agus cé go bhfuil an Ghaeilge in uachtar i gcónaí in imeachtaí poiblí sa gceantar, tá labhairt na teanga trí chéile san áit ag teacht faoi bhrú (mar atá sa nGaeltacht ina hiomláine.) Béarla is mó a chloistear á labhairt i ngnónna na háite agus ceaptar gur thart ar leath na dteaghlach san áit a úsáideann an Ghaeilge mar theanga bhaile. De bhrí go bhfuil an Spidéal cóngarach go leor do Chathair na Gaillimhe, tá sé tarraingteach mar áit chónaithe; tá roinnt mhaith daoine nua tagtha chun cónaithe san áit le tamall de bhlianta anuas, go mór mór in eastáit nua tithíochta gar don sráidbhaile.

Is é Comhlacht Forbartha an Spidéil Teoranta an eagraíocht forbartha pobail atá ag feidhmiú san áit, agus tá gníomhaíochtaí éagsúla idir lámha ag an gComhlacht Forbartha ar mhaithe leis an gceantar a chur chun cinn.

An Ghaeilge sa Spidéal
Fuarthas amach i ndaonáireamh 2016 go bhfuil 237 duine ag maireachtaint ar an Spidéal, gan dabht is é an sráidbhaile atá i gceist ansin. Síneann an sráidbhaile ó Abhainn Bhoth Loiscthe soir go ceardlann an Spidéal agus ó thuaidh chomh fada leis an eastát tithíochta 'Radharc na Rún'. Dúirt 71.6% de mhuintir an sráidbhaile go raibh Gaeilge acu agus dúirt 53.9% den daonra go labhraíonn siad Gaeilge chuile lá.  

Bhí cónaí ar 1,443 duine i dtoghroinn an Spidéil sa bhliain 2016. Síneann toghroinn an Spidéal ó Abhainn Bhoth Loiscthe chomh fada soir leis an áit a thosnaíonn Doire Locháin atá sna Forbacha. Dúirt 83.3% de mhuintir na toghroinne go bhfuil Gaeilge acu. Dúirt 65.1% den daonra go labhraíonn siad Gaeilge go laethúil.  

Ar an taobh eile den Spidéal tá toghroinn Cill Aithnín nó 'Paróiste an Chnoic' mar a ghlaotar air chomh maith. Síneann an toghroinn ó Abhainn Bhoth Loiscthe chomh fada siar leis an abhann idir Siopa an Phobail Indreabhán agus Comhar Creidmheasa Cholmcille. Bhí 1,044 duine ag maireachtaint sa toghroinn seo nuair a deineadh daonáireamh 2016. Bhí Gaeilge ag 86.7% de mhuintir na toghroinne sa bhliain 2016 agus dúirt 72% den daonra go labhraíonn siad Gaeilge chuile lá.

Tagairtí
http://census.cso.ie/sapmap2016/Results.aspx?Geog_Type=ST2016&Geog_Code=A42EF9AD-955D-4851-A976-B01A8DBE1747
Tuaim

Baile i dtuaisceart Chontae na Gaillimhe is ea Tuaim (Tuam as Béarla). Tuaim dá Ghualainn a ainm iomlán, agus tugtar Tuaim Fheichín air chomh maith in onóir an naoimh. Bhí sé ceangailte le Baile Átha an Rí tráth, gur dúnadh an traein a thaisteal as Baile Átha an Rí go Maigh Eo agus Sligeach. Tá dhá ardeaglais sa bhaile, ceann na hEaglaise Caitlicí agus ceann Eaglais na hÉireann. Tá aithne mór freisin ar Choláiste Iarlaithe, a dtéadh líon mór scoláirí meánscoile as an ndeoise mór seo chuige, ach ó 2005 i leith ní bheidh ann ach scoil lae. 

Tuaim
Bailte le ardeaglaisí in Éirinn
Comhghuaillithe

Tugtar na Comhghuaillithe nó na Náisiúin Comhghuaillithe ar na tíortha a throid in aghaidh na Cumhachtaí Láir sa Chéad Chogadh Domhanda agus in aghaidh na Ais Róimh-Bheirlín-Thóiceo sa Dara Cogadh Domhanda. Ba iad na príomh-chomhghuallithe sa dá cogaidh ná Stáit Aontaithe Mheiriceá, an Ríocht Aontaithe, an Fhrainc agus an Rúis/Aontas na Sóivéide. Cé go raibh siad ina gcomhghuaillithe le chéile, níor mhair na dea-gaolta eatarthu

I rith an Chéid Chogaidh Domhanda, throid an Bheilg, an tSín, an Ghréig, an tSeapáin, Montainéagró, an Phortaingéil, an Rómáin agus an tSeirbia in aghaidh na Cumachtaí Láir chomh maith. Bhí an Iorua ar son na comhghuaillithe chomh maith, cé nach raibh siad sa cogadh go díreach.

I rith an Dara Cogaidh Domhanda, throid a lán daoine sa cogadh ó na tíortha a shealbhaigh an Ghearmáin, an Fhrainc Shaor mar shampla. Throid daoine ó coilíneachtaí na Fraince, na Breataine agus na hÍsiltíre chomh maith, fiú nuair a bhí a dtíortha féin sealbhaithe.

An Chéad Chogadh Domhanda

An Dara Cogadh Domhanda 

An Dara Cogadh Domhanda
Ríomheolaíocht

Tugtar ríomheolaíocht ar ábhair éagsúla a bhaineann leis an ríomhaireacht - mar shampla, anailís teibí ar algartaim, gramadaigh foirmiúla, agus ábhair ar nós teangacha ríomhchlárúcháin, dearadh ríomhchláir, bogearraí agus crua-earraí ríomhaire.

Eolaíocht agus teoiric

Stair

Crua-earraí 
 An ríomhaire pearsanta nó PC
 Ríomhaire glúine
 Ríomhair láimhe ar nós an Blackberry ó Research In Motion (RIM)
 Freastalaí (ríomhaire níos cumhachtaí i gcóras cliant-freastalaí)
 Mór-ríomhairí ar nós an System/390 nó S/390 ó IBM.

Bogearraí 
 Ríomhchláir
 Feidhmchláir
 Córas oibriúcháin

Líonraí 
Leathanbhanda

Ríomheolaíocht agus gnó

Tagairtí 

Ríomhaireacht
30 Eanáir

Is é an 30 Eanáir an 30ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 335 lá fágtha sa bhliain nó 336 i mbliain bhisigh.

Féilte

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1771 — George Bass, taiscéalaí Briotanach
 1871 — Seymour Hicks, aisteoir Briotanach
 1882 — Franklin D. Roosevelt, 32ú hUachtarán ar na Stáit Aontaithe (b.1945)
 1915 — John Profumo, polaiteoir Briotanach
 1924 — Bernadette O'Farrell, ban-aisteoir Éireannach
 1930 — Gene Hackman, aisteoir Meiriceánach
 1937 — Boris Spassky, imreoir fichille Rúiseach
 1941 — Dick Cheney, Leas-Uachtarán na Stát Aontaithe
 1949 — Peter Agre, bithcheimicí Meiriceánach
 1950 — Paddy Keenan, ceoltóir Éireannach
 1951 — Phil Collins, Amhránaí Sasanach
 1952 — Anne Doyle, iriseoir Éireannach
 1966 — Con Murphy, iriseoir Éireannach
 1967 — Bruce Seldon, dornálaí Meiriceánach
 1968 — Felipe VI na Spáinne
 1974 — Christian Bale, aisteoir Breatnach
 1981 — Afonso Alves, imreoir sacair Brasaíleach
 1981 — Dimitar Berbatov, imreoir sacair
 1981 — Peter Crouch, imreoir sacair
 1987 — Becky Lynch, iomrascálaí Éireannach
 1995 — Jack Laugher, tumadóir Briotanach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1621 — Proinnsias Táiliúr, Méara Bhaile Átha Cliath agus mairtíreach Caitliceach
 1649 — Séarlas I - Rí Shasana (r. 1600)
 1652 — Georges de la Tour, péintéir Francach
 1730 — Peadar II na Rúise, Impire agus Uathlathaí na hUile Rúise (r.1715)
 1888 — Asa Gray, luibheolaí Meiriceánach
 1945 — Patrick Belton, polaiteoir Éireannach
 1947 — Séamas Ó Lorcáin, (Big Jim Larkin) ceardchumannaí (r.1874)
 1948 — Orville Wright ceannródaí eitlíochta (r.1871)
 1948 — Mahatma Gandhi, ceannaire Indiach (r.1869)
 1951 — Ferdinand Porsche, dearthóir carranna Gearmánach
 1963 — Francis Poulenc, cumadóir ceoil Francach (r.1899)
 1982 — Stanley Holloway, aisteoir Briotanach
 1984 — Luke Kelly, ceoltóir The Dubliners (r.1940)
 1991  — John Bardeen, Fisicí (r. 1908)
 2009 — Ingemar Johansson, dornálaí Sualannach

Tarluithe eile 
 1808 - Tosaíonn obair ar Colún Nelson i mBaile Átha Cliath.
 1900 - Athaontaíodh Páirtí Parlaiminteach na hÉireann faoi cheannas Sheáin Mhic Réamoinn.
 1933 - Ainmníodh Adolf Hitler mar Sheansailéir na Gearmáine.
 1972 - Domhnach na Fola i nDoire, Tuaisceart na hÉireann.

0130
Eanáir, 30
26 Samhain

Is é an 26 Samhain an 330ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 331ú lá i mbliain bhisigh. Tá 35 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 Eaglais Chaitliceach Rómhánach - Naomh John Berchmans

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1594 — James Ware, staraí
 1857 — Ferdinand de Saussure, teangeolaí (b.1913)
 1873 — Osborn Joseph Bergin, teangeolaí Éireannach
 1892 — Mike McTigue, dornálaí Meiriceánach
 1894 — Norbert Wiener, matamaiticeoir Meiriceánach
 1897 — Tomás Ó Deirg, polaiteoir Éireannach
 1898 — Karl Ziegler, ceimiceoir Gearmánach
 1910 — Cyril Cusack, aisteoir (b.1993)
 1912 — Eugen Ionescu (Eugène Ionesco), drámadóir (b.1994)
 1921 — Henry Beckman, aisteoir Ceanadach
 1939 — Tina Turner, amhránaí
 1953 — Marian Harkin, polaiteoir Éireannach
 1953 — Shelley Moore Capito, polaiteoir Meiriceánach
 1960 — Delio Rossi, iar-imreoir agus bainisteoir sacair
 1965 — Scott Adsit, fuirseoir Meiriceánach
 1971 — Séamas Mac Fhearaigh, iománaí Éireannach
 1987 — Matthew Ebden, imreoir leadóige Astrálach
 1990 — Danny Welbeck, imreoir sacair
 1990 — Rita Ora, ceoltóir Sasanach
 1995 — James Guy, snámhóir Briotanach
 1996 — Wesley, imreoir sacair Brasaíleach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 399 — Pápa Siricius (r. 334)
 1852 — Aeneas Coffey, ceapadóir Éireannach
 1883 — Sojourner Truth, daonfhuascailteoir agus gníomhaí ar son cearta na mban
 1885 — Adam Mickiewicz, file náisiúnta na Polainne (r.1798)
 1936 — Billy Papke, dornálaí Meiriceánach
 1970 — Patrick Crotty, polaiteoir Éireannach
 1971 — Denis Cullen, polaiteoir Éireannach
 1996 — Michael Bentine, 74, fuirseoir (r.1922)
 2000 — Pádraig Ó Donnagáin, polaiteoir Éireannach (r.1923)
 2018 — Stephen Hillenburg, beochantóir Meiriceánach

Tarluithe eile 
 1941 - D'fhógair an Liobáin neamhspleáchas ón Fhrainc

1126
Samhain, 26
28 Aibreán

Is é an 28 Aibreán an 118ú lá den bhliain de réir an fhéilire Ghréagóra nó an 119ú lá i mbliain bhisigh. Tá 247 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 Lá Comóradh na nOibrithe

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 32 — Otho, Impire Rómhánach (b  69)
 1442 — Éadbhard IV, rí Shasana (b.1483)
 1753 — Franz Karl Achard, ceimiceoir Gearmánach
 1758 — James Monroe, 5ú uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá (b.1831)
 1795 — Charles Sturt, taiscéalaí Astrálach
 1916 — Ferruccio Lamborghini, déantúsóir carranna
 1919 — Diablo Velasco, coraí gairmiúil Meicsiceach
 1922 — Nioclás Mac Riocaird, iománaí (b.1976)
 1924 — Dick Ayers, ealaíontóir
 1926 — Harper Lee, Scríbhneoir Meiriceánach (b 2016)
 1937 — Saddam Hussein, uachtarán agus deachtóir na hIaráice (b.2006)
 1941 — Karl Barry Sharpless, ceimiceoir Meiriceánach
 1944 — Günter Verheugen, polaiteoir Gearmánach
 1948 — Terry Pratchett, úrscéalaí (b. 2015)
 1952 — Gerald Barry, cumadóir Éireannach
 1953 — Kim Gordon, ceoltóir Meiriceánach 
 1953 — Roberto Bolaño, údar Sileach
 1973 — Jorge Garcia, aisteoir
 1974 — Jeremy Davidson, imreoir rugbaí Éireannach
 1974 — Penélope Cruz, ban-aisteoir Spáinneach
 1976 — Joseph Ndo, imreoir sacair
 1981 — Jessica Alba, ban-aisteoir Meiriceánach
 1987 — Ryan Conroy, imreoir sacair Briotanach
 1995 — Melanie Martinez, Amhránaí Meiriceánach

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 1142 — Pierre Abélard, fealsamh, diagaire, agus loighceoir Francach
 1314 — Pápa Clement V, Pápa ó 1305 go 1314
 1865 — Samuel Cunard, fear gnó Ceanadach
 1901 — Séamas Mac Stiofáin, náisiúnaí Éireannach (r.1825)
 1918 — Gavrilo Princip, feallmharfóir Ard-diúc Franz Ferdinand (r.1894)
 1932 — Morgan Jageurs, gníomhaí ar son dhúchas na hÉireann san Astráil
 1945 — Benito Mussolini, 61, deachtóir na hIodáile (r.1883)
 1960 — Patrick Egan, polaiteoir Éireannach
 1981 — Mickey Walker, dornálaí Meiriceánach
 1982 — Richard Gogan, polaiteoir Éireannach
 1999 — Arthur Leonard Schawlow, fisiceoir Meiriceánach
 2007 — Carl Friedrich von Weizsäcker, fisiceoir Gearmánach
 2009 — Pearse Wyse, polaiteoir Éireannach
 2012 — Matilde Camus, 92, file Spáinnise (r.1919)
 2013 — Richard Barry, polaiteoir Éireannach de chuid Fine Gael
 2021 — Michael Collins, spásaire Meiriceánach

Tarluithe eile 
 1945 - Maraigh ceannárcaigh Benito Mussolini, deachtóir na hIodáile.
 1969 - D'éirigh Terence O'Neill as a phost mar Príomh-Aire Thuaisceart Éireann.
 1969 - D'éirigh Uachtarán na Fraince, Charles de Gaulle, as a phost tar éis aon bhliain déag.
 1990 - Tháinig deireadh leis an ceoldráma A Chorus Line tar éis dó a bheith ar stáitse i Broadway ar feadh 15 bliain.
 2001 - Ba billiúnaí as California an chéad paisinéir a d'íoc chun dul ar thuras chuig an spás.

0428
Aibreán, 28
15 Bealtaine

Is é an 15 Bealtaine an 135ú lá den bhliain de réir an fhéilire Ghréagóra nó an 136ú lá i mbliain bhisigh. Tá 230 lá fágtha sa bhliain.

Féilte 
 Paragua - Lá na Saoirse

Daoine a rugadh ar an lá seo 
 1567 — Claudio Monteverdi, cumadóir ceoil (b.1643)
 1645 — George Jeffreys, 1ú Barún Jeffreys, breitheamh Breatnach
 1724 — Pápa Innocentius XIII (r. 1655)
 1773 — Klemens Wenzel von Metternich, taidhleoir Ostarach
 1856 — L. Frank Baum, scríbhneoir Meiriceánach
 1866 — Walter L. Cole, polaiteoir Éireannach
 1867 — Eoin Mac Néill, scoláire Gaelach agus náisiúnaí (b.1945)
 1871 — Mysterious Billy Smith, dornálaí Ceanadach
 1907 — John Galvin, polaiteoir Éireannach
 1909 — James Mason, aisteoir Sasanach
 1913 — Bernard Commons, polaiteoir Éireannach
 1937 — Madeleine Albright, taidhleoir Meiriceánach
 1940 — Proinsias De Rossa, polaiteoir Éireannach
 1951 — Frank Wilczek, fisiceoir
 1952 — Chazz Palminteri, aisteoir Meiriceánach
 1953 — Mike Oldfield, ceoltóir
 1963 — Maurice Blocker, dornálaí Meiriceánach
 1966 — Orla Guerin, iriseoir Éireannach
 1967 — Orlando Zapata, gníomhaí Cúbach
 1969 — Paudie Coffey, polaiteoir Éireannach
 1970 — Ben Wallace, polaiteoir Briotanach
 1981 — Patrice Evra, imreoir sacair
 1982 — Layal Abboud, popamhránaí Liobánach
 1987 — Andy Murray,  imreoir leadóige Albanach
 1987 — Leonardo Mayer, imreoir leadóige Airgintíneach
 2000 — Dayana Yastremska, imreoir leadóige Úcránach
 2002 — Hala Al Turk, amhránaí popcheoil as Bairéin

Daoine a fuair bás ar an lá seo 
 884 — Pápa Marinus I (r. 830)
 1847 — Dónall Ó Conaill, 71, tírghráthóir, polaiteoir (r.1775)
 1886 — Emily Dickinson, 55, file (r.1830)
 1935 — Kazimir Severinovich Malevich, péintéir Úcránach
 1948 — Edward J. Flanagan, sagart Éireannach
 1959 — Liam de Róiste, polaiteoir, dialannaí, agus scoláire Éireannach
 1977 — Michael Lydon, polaiteoir Éireannach
 1978 — Robert Menzies, polaiteoir Astrálach agus 12ú Príomh-Aire na hAstráile
 2003 — June Carter Cash, 73, bean chéile Johnny Cash (r.1929)
 2008 — Tommy Burns, imreoir agus bainisteoir sacair Albanach (r.1956)
 2009 — Bud Tingwell, aisteoir Astrálach
 2018 — Jlloyd Samuel, imreoir sacair as Oileán na Tríonóide agus Tobága
 2018 — Tom Murphy, drámadóir Éireannach
 2020 — Fred Willard, aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach

Tarluithe eile 
 1988 - Thosaigh Aontas na Sóivéide ag tarraingt a gcuid trúpaí amach as an Afganastáin

0515
Bealtaine, 15
Camus

Baile in iarthar Chontae na Gaillimhe is ea Camus nó Camas a chiallaíonn "cam uisce" mar gheall ar chasadh an uisce sa gceantar. (Camus as Béarla). I láthair na huaire níl aon siopa ceart ann, ach tá séipéal agus dhá bhunscoil ann, maraon le hionad pobail, Tearmann na Foirnéise. Tá dhá phríomhroinn i gCamas, Camas Uachtair agus Camas Íochtair, agus tá fo-bhailte eile mar Leitir Mucú, Leitir Mór na Coille, Leac a' Dona, Scríb, Gleann Trasna, Muiceanach idir Dhá Sháile agus Cinn Mhara san áireamh freisin i ndúiche Chamais. Talamh sléibhe atá ann den chuid is mó, agus baintear móin agus feamainn ann. Sna caogaidí agus sna seascaidí shaothraigh muintir an cheantair roinnt mhaith airgid tré bheith ag baint mhóna agus í a dhíol leis an stáisiún Ginte Leictreachais i Scríb. Tá coiléar fós i mbun oibre ann.

I measc na ndaoine clúitiúla gurbh as Camus iad ó dhúchas, tá an t-úrscéalaí Colm Ó Ceallaigh. Rugadh Máirtín Ó Cadhain sa Spidéal agus chaith sé a chéad sé bliana múinteoireachta as deich mbliana múinteoireachta ag múineadh ann tráth. Tógadh scoil nua sa mbliain 1963 agus tá an Comhlachas Náisiúnta Drámaíochta anois lonnaithe sa seanscoil ina mbíodh Máirtín ag múineadh. 

Tháinig Gráinne Mhaol (Gráinne Ní Mháille) thríd Camus agus stop sí ann chun urlisí troda a dhéanamh. Bhíodh Foirnéis i gCamus - sin an chúis go maireann na logainmneacha - Bóthar na Foirnéise agus droichead na Foirnéise. 

Bhíodh Bruce Ismay an fear cáiliúil ar leis an Titanic ag fanacht sa teach mór i Scríb, agus bádh bean an tí céanna, Lady Dudley, sa gcladach i gCamus. 

Tá dhá choláiste Gaeilge sa gceantar, Spleodar agus Coláiste Chamuis. Bunaíodh Coláiste Chamais i gCamus i 1973. Tá Gaeilge agus dúchas na hÉireann fáighte ag an-chuid d'aos óg na tíre tré freastal ar an gColáiste bliain i ndiaidh bliana.

Camas
Leitir Móir

Baile i gContae na Gaillimhe is ea Leitir Móir (Lettermore as Béarla). Is oileán í freisin, atá ceangailte leis an mórthír le droichead. 

Tá Leitir Mór suite i gCeantar na nOileán i gConamara in iarthar na Gaillimhe san fhíor-Ghaeltacht. Tá Gaeilge ag 84.4% de mhuintir an cheantair, de réir an daonáirimh. 

Rugadh Darach Ó Catháin sa cheantar (1922), ach d'aistrigh a mhuintir go Ráth Chairn i gContae na Mí sa bhliain 1935.

Cumann Peile Naomh Anna, Leitir Móir 
Bunaíodh Cumann Peile Naomh Anna i Halla Thír an Fhia i bhfómhar na bhliana 1964. Roimhe sin bhí ar pheileadóirí ó Cheantar na nOileán imirt le Cumann Peile Chois Fharraige, Cumann Mhicheál Breathnach, Cumann Cholmcille, Cumann Peile na Ceathrún Rua nó Na Piarsaigh, Ros Muc. Bheartaigh an tAthair Micheál Ó Flannabhra agus Jimmy Rua Mac Cormaic, as Tír an Fhia, Pádraic Ó hUallacháin, Garda Síochána a bhí i Leitir Móir ag an am, Michael Mór Ó Conghaile, Maitiú Mac Donnchadha, múinteoir scoile i Leitir Móir agus go leor daoine eile cumann peile a bhunú do mhuintir Cheantar na nOileán. Ba é Maitiú Mac Donnchadha, príomhoide na scoile i Leitir Móir, an chéad Chathaoirleach agus Tomás Ó Durcáin, príomhoide Scoil an Droma, an chéad rúnaí. Rinne Jimmy Rua Mac Cormaic an fhoireann a thraenáil. 

Ba iad gorm agus bán dathanna an chumainn go dtí 1971: ansin athraíodh na dathanna go dubh agus buí. Tá an mana “Misneach, Mórtas agus Muinín” ar shuaitheantas an chumainn. 

I measc a n-onóracha atá bainte ag an gcumann tá Craobh Sóisir an Chontae 1983, Comórtas Peile na Gaeltachta Sóisir 1987, Craobh Idirmheánach an Chontae 1995, Craobh Sinsear an Chontae Peil na mBan 1994 agus 1995 agus Craobh Sóisir an Chontae Peil na mBan 2005 chomh maith le craobhacha an iarthair agus araile sna gráid éagsúla.

Reáchtáladh Comórtas Peile na Gaeltachta sa cheantar sa bhliain 2002.

An Ghaeilge i Leitir Móir 
Mar a luadh cheana tá an Ghaeilge fós mar phríomhtheanga an phobail i Leitir Móir. I ndaonáireamh 2016 fuaradh amach go bhfuil Gaeilge ag 93.7% de mhuintir an oileáin agus go labhraíonn 88.7% den ndaonra Gaeilge go laethúil.

Féach freisin 
 Darach Ó Catháin
 Peigín Leitir Móir
 Garmna
 Ceantar na nOileán

Tagairtí

Naisc 
Cumann Peile Naomh Anna
Leitir Moir
Oileáin Chontae na Gaillimhe‎
An Mám

Baile i gContae na Gaillimhe is ea An Mám (Maum as Béarla).Ar threo disceart ón Mám faigheann an ceann tuí "White O'Morn" a bhí sa scannán The Quiet Man.

Mam
Mam
Contae Thiobraid Árann Thuaidh

Ba chontae riaracháin in Éirinn é Tiobraid Árann Thuaidh, a chuimsíonn 48% den chontae stairiúil Tiobraid Árann. Bunaíodh sa bhliain 1898 é, agus bhí Comhairle Contae aige ón am sin go dtí 2014, nuair a tháinig sé ar ais le chéile le Thiobraid Árann Theas, sa bhliain 2014 tar éis toghchán áitiúla. Is í an tAonach an príomhbhaile. Is iad Buiríos Uí Chéin, Durlas, an Port Nua, Ros Cré, agus an Teampall Mór bailte tábhachtacha eile. Tá Tiobraid Árann Thuaidh san údarás áitiúil an iarthair-láir, in ionad an oirdheisceart ina bhfuil Tiobraid Árann Theas.

Tagairtí
Buaile an Bhodaigh

Réaltnéal lonrach i réaltbhuíon an Bhodaigh is ea Buaile an Bhodaigh, nó réaltnéal Oiríon. Tá fordhath uaine ann, agus é le haithint in aice le Slat an Bhodaigh. Tá réaltbhraisle oscailte an-óg, an Traipéisiam, le feiceáil sa réaltnéal seo.

Réaltnéalta
Réalteolaíocht
Moscó

Is é Moscó (Rúisis: Москва́) príomhchathair na Rúise, suite in iarthar na tíre. Bhí daonra thart ar 10 milliún ann sa bhliain 2005. Is lárionad é do chúrsaí polaitiúla,  airgeadais, oideachais agus iompair na Rúise. 

Tá sé mar áit chónaithe d'uachtarán na Rúise, atá ina chónaí sa Kremlin. Tá clú agus cáil bainte amach ag an Kremlin ós rud é go bhfuil sé suite i gceartlár Mhoscó. Ón Kremlin is féidir an Chearnóg Dhearg (soir), Gairdín Alacsandair (siar) agus Abhainn Moskva (deas) a fheiceáil.

Iompar 
Tá ceathair aerfort idirnáisiúnta (Bhnúcobho, Domodedebho, Siúcobhscaí agus Seiriméitiebhó) ag an cathair. Freastalaíonn 9 stáisiúin traenach agus 3 chalafort abhainn an cathair. Ó 1935 oibríonn an meitreo.

Suíomh 
Tá Moscó suite i lár an chuid Eorpach den Rúis, idir na habhainn Oca agus Bholga. Is é 1081 km2 achar na cathrach (2006). Tá an chuid is mó (877 km2) suite taobh istigh den chuar-mhótarbhealach MKAD, agus an 204 km2 eile – taobh amuigh de. Is é 156m an airde mheánach os cionn leibhéal na mara. Tá an pointe is airde – 225m – suite ar an Ard Theóiplaí Stan. Tá an abhann Moscó 38km ar fhad taobh istigh den MKAD.

Crios ama 
Tá Moscó suite sa chrios ama Moscó (UTC+3).

Fásra 
Tá 34,300 ha (nó an tríú cuid na cathrach go léir) faoi ghlas. 

I Moscó tá páirceanna agus coillte móra ann mar Ismaidhlobhscí, Timíriasebhscí, Filiobhscí, Liúblinscí, Bútobhscí, Bitsebhscí, Kusmínscí, Kúscobjo, an Gáirdín na Lus, Gáirdín Niescútsní, Bitsebhscí, na séadchomhartha Tsaritsinó agus Kolomenskoe. 

Tá cuid den Pháirc Náisiúnta Losíní Ostrobh (Inis na Mús) suite laistigh den chathair.

Naisc sheachtracha

Tagairtí

Príomhchathracha na hEorpa
Cathracha na Rúise

Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
An Rúis
São Paulo

Is é São Paulo (San Pól) an chathair is mó sa Bhrasaíl. Tá an chathair suite in oirdheisceart na tíre le daonra thart faoi 11 mhilliún sa mhórchathair. Bhí forbairt mór uirthi sa 19ú aois le tionscadal an chaife, agus sa lá atá inniu ann is ceantar mór táirgíochta agus dáiliúcháin í. Is í príomhchathair an stát São Paulo í. Tá an chathair suite ag 23°32′36″ Theas, 46°37′59″ Thiar.

Is í an chathair is mó sa leathsféar theas le hachar 1,523.0 km2 agus le daonra 11 milliún í. Tá 19 milliún duine ina gcónaí i mórcheantar São Paulo de réir an rialtais.

Cathracha sa Bhrasaíl
Cathracha