joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Neptun (diúracán cúrsála)

Diúracán cúrsála frithloinge Úcránach is ea an Neptun (Úcráinis Р-360 «Нептун», cló rómhánach: R-360 "Neptun") arna fhorbairt ag Luch Design Bureau (Úcráinis: Державне Київське конструкторське бюро «Луч»).

Tá dearadh an Neptun bunaithe ar dhiúracán frith-loinge Shóivéadaigh Kh-35, le raon agus leictreonaic atá feabhsaithe go mór.   Tá an córas deartha chun longa cogaidh dromchla agus soithí iompair a shárú le díláithriú suas le 5,000 tonna, i gconbhuanna nó ag gluaiseacht ina n-aonar. . 

Chuaigh an córas i seirbhís le Cabhlach na hÚcráine i mí an Mhárta 2021. 

Deir údaráis na hÚcráine gur éirigh lena bhfórsaí long cheannais na Rúise ar an Muir Dhubh a bhualadh le diúracáin.

Forbairt 
Nochtadh an diúracán den chéad uair sa taispeántas "Airm agus Slándáil 2015" i gCív 

De réir faisnéise ó fhoinsí oscailte, rinneadh na chéad samplaí eitilte den diúracán cúrsála in earrach na bliana 2016. Rinneadh diúracáin shárfhorbartha a tháirgeadh i gcomhar le fiontair eile de chuid na hÚcráine, lena n-áirítear Artem Luch GAhK, Cuideachta Déantúsaíochta Aerárthaí Stáit Kharkiv, Motor Sich (inneall turba-fean MS-400), Pivdenne YuMZ PivdenMash, Lviv LORTA agus leictreonaic radair eile, Vyshneve ZhMZ Vizar Cív, agus  cuideachtaí eile.

Naisc sheachtracha
Dochar mór déanta do long cheannais de chuid na Rúise, cabhair mhíleata bhreise á tabhairt don Úcráin.
Russia’s flagship Black Sea vessel sinks while being towed after explosion.
Russia says Moskva cruiser has sunk after reported Ukrainian missile strike.

Tagairtí
Diúracáin chúrsála frithloinge
Diúracáin fhrithloinge
Diúracáin chúrsála na hÚcráine
Trealamh míleata tugtha isteach sna 2020í
Cás Naíonáin Chiarraí

Ag 8.30pm, ar 14 Aibreán 1984, thángthas ar chorp linbh, 5 lá d’aois, ar an Trá Bhán, i gCathair Saidhbhín. Briseadh droim an linbh "Baby John" & sádh sa chroí é. 

Cuireadh i leith Joanne Hayes go héagórach gur mharaigh bean as Co Chiarraí, Joanne Hayes,  an leanbh nuabheirthe.

Imeachtaí 1984 
Le linn an fhiosrúcháin sin, mhaígh na Gardaí gur le Joanne Hayes, a bhí 24 bliain d’aois ag an am, an leanbh a aimsíodh ar an Trá Bhán, 75 ciliméadar ó bhaile na mná óig i Mainistir Ó dTorna, agus gurb í a dhúnmharigh ‘Baby John’.

Fuarthas amach go raibh sí ag iompar ach nach raibh aon pháiste aici. Thaispeáin Joanne do na Gardaí an áit ar adhlaic sí a maicín Shane, a bhásaigh go luath tar éis a shaolaithe agus a adhlacadh ar fheirm an teaghlaigh.

Nuair a gabhadh agus a cúisíodh í i ndúnmharú i 1984, maíodh gur thug sí beirt pháistí le beirt fhear éagsúil ar an saol ǃ

Fiosrúcháin agus leithscéal 
Ní raibh caighdeán an fhiosrúcháin a rinneadh faoin gcás sna hochtóidí sách maith. Níos déanaí, bunaíodh Binse Fiosrúcháin Leanaí Chiarraí chun iompar na nGardaí sa gcás a fhiosrú – fiosrúchán a cáineadh go géar faoin mbealach ar ceistíodh finnéithe agus líomhaintí gan fianaise a dhéanamh, cé gur chun iompar na nGardaí a fhiosrú a bunaíodh an Binse Fiosrúcháin. 

Ar 16 Eanáir 2018, b'éigean do na Gardaí leithscéal a dhéanamh.  Dúirt an Ceannfort Flor Murphy, gur údar mór aiféala do na Gardaí gur thóg sé an fad seo orthu a dheimhniú nach í Joanne Hayes máthair an linbh. Ghabh na Gardaí a leithscéal léi as an strus agus as an bpian a d'fhulaing sí i gcaitheamh na mblianta. Níos déanaí, bhí leithscéal gafa ag an Taoiseach Leo Varadkar thar ceann an Stáit le Joanne Hayes faoinar fhulaing sí.

Féach freisin 

 Ann Lovett

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Scannail Pholaitiúla in Éirinn
Dúnmharuithe
Stair Chontae Chiarraí
Mí-úsáid leanaí
Cásanna dlí
Iomrall ceartais
Nephrops norvegicus

Is gliomach caol flannbhuí-bándearg a fhásann suas le 25 cm ar fad é Nephrops norvegicus, ar a dtugtar freisin an gliomach Ioruach, cloicheán Chuan Duibhlinne agus la langoustine commune i bhFraincis. Sa chócaireacht tugtar sceaimpí air. Tá sé anois ar an t-aon speiceas fós beo i dtólamh sa ghéineas Nephrops, tar éis roinnt speiceas eile a bheith aistrithe chuig an ghéineas Metanephrops a bhfuil dlúthbhaint acu leis. Cónaíonn sé san Aigéan Atlantach thoir thuaidh, agus i gcodanna den Mheánmhuir, ach níl sé ar fáil sa Mhuir Bhailt agus sa Mhuir Dhubh. Éiríonn ainmhí fásta as a bpoill san oíche chun péisteanna agus eisc a ithe.
Fíorghliomaigh
Crústaigh inite
Crústaigh tráchtála
Crústaigh an Aigéin Atlantaigh
Crústaigh a rinne cur síos orthu sa bhliain 1758
Tacsóin ainmnithe ag Carl von Linné
Seán Garvey

Amhránaí sean-nóis ab ea Seán Garvey (1952–2022), as Cathair Saidhbhín ó dhúchas. Bronnadh gradam Amhránaí na Bliana TG4 air sa bhliain 2006.

Albaim 

 Ón dTalamh Amach (1998)
 The Bonny Bunch of Roses (2003)

Tagairtí 

Amhránaithe ar an Sean-Nós
Daoine beo
Oblastí na hÚcráine

Is cineál rannáin riaracháin san Úcráin é Oblast ( Úcráinis : о́бласть , Gaeilge : roinn ). Tá 24 oblast sa tír.

Polaitíocht
An Úcráin
Odesa

Cathair agus calafort tábhachtach in aice le Mykolaiv agus Chisinau san Úcráin is ea Odesa ( Úcráinis : Одеса, IPA : oˈdɛsɐ ). Tá sé suite in iardheisceart na tíre, cois na Mara Duibhe , i réigiún Odeska oblast, in aice leis an teorainn leis an Mholdáiv . Tá daonra 1,015,826 ann.

Stair 
Bunaíodh Odesa i 1794 mar dhaingean.

Daoine Cáiliúla 

 Anna Akhmatova ( 1889 - 1966 ). file .

Bailte Comhlachaithe

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 Odeska Oblast (Úcráinis)

An Úcráin
 
Cathracha san Úcráin
Cúrsóir Moskva de chuid na Rúise

Cúrsóir de chuid na Rúise ba ea an long chogaidh Moskva, an t-árthach ba mhó a bhí ag Cabhlach na Rúise i limistéar na Mara Duibhe sna 2020idí.
 
Long cogaidh ón ré Shóivéadach a bhí ann, Tógadh an Moskva i  Mykolaiv san Úcráin sna 1980idí.

Ar 14 Aibreán 2022, bhuail dhá dhiúracán 'Neptune' de chuid na hÚcráine an Moskva. Buille mór don Rúis ba ea é ag an am gur cuireadh an long cabhlaigh sin go tóin poill.  Bhí sé ráite ag Roinn Cosanta na Rúise ar dtús gur tharla an tubaiste toisc go raibh an fharraige thar a bheith fiáin ag an am.

Féach freisin 

 Ionradh na Rúise ar an Úcráin

Tagairtí 

Ionradh na Rúise ar an Úcráin, 2022
Eachtraí muirí
Longa
Dúnmharú Aidan Moffitt agus Michael Snee (2022)

Dúnmharaíodh Aidan Moffitt, 41 bliain d'aois ar an 10 Aibreán 2022 ag a theach cónaithe in Arda an Chartúin i Sligeach agus dúnmharaíodh Michael Snee, 58 bliain d'aois, ag a theach cónaithe i Radharc na Cathrach i Sligeach ar an 12 Aibreán 2022.  Deirtear go raibh cúis homafóbach leis na maruithe agus gur bhuail an bheirt íospartach lena ndúnmharfóir ar líne.

Imeachtaí 
Chuir an beirt fhear fios ar Yousef Palani,  22 bliain d'aois, agus d'ionsaigh sé iad ina mbailte féin.  Bhí sé scáfar an ciorrú a bhí déanta ar Moffitt agus Snee.

Ceantálaí agus comhairleoir morgáistí agus airgeadais ab ea Moffitt, a raibh a chuideachta féin Hazelfort aige i mBaile Shligigh. Ball cláraithe le páirti Fhine Gael a bhí ann agus tuigtear gur mhinic leis a bheith ag cuidiú leis an bpáirtí aimsir toghcháin.

Cúramóir agus póirtéir a bhí i Michael Snee; chaith sé a dhúthracht ag obair ar son seanóirí agus daoine faoi mhíchumas intleachtúil.

An lá dár gcionn, d'impigh na Gardaí ar dhaoine a bhuaileann le daoine ar líne a bheith an-chúramach agus cara nó cairde dá gcuid a chur ar an eolas i gcónaí faoi cá bhfuil siad. Táthar ag moladh do dhaoine casadh le chéile in áit phoiblí ar dtús agus ansin i ndiaidh comhrá má bhraitheann duine compóradach is féidir dul go háit phríobháideach leis an duine eile.

Bhí eagraíochtaí Leispiach, Aerach, Déghnéasach, Trasinscneach ag iarraidh dlúthpháirtíochta ón bpobal agus go gcuirtear reachtaíocht i bhfeidhm chun déileáil le fuathchoireacht.

Fiosrúchán 
Cúisíodh Yousef Palani maidir le marú Aidan Moffitt agus Michael Snee ar 14 Aibreán. Tugadh Palani, le seoladh baile ag Arda Markievicz os comhair na cúirte dúiche áitiúil i Sligeach. Bhí cúis eile curtha i leith Palani maidir le hionsaí tromchúiseach ar Anthony Burke ar an 9 Aibreán i Sligeach.

Féach freisin 

 Homafóibe

Tagairtí 

Daoine LADT
2022
Dúnmharuithe
Stair Chontae Shligigh
Striapacha
Homafóibe
Staraí

Is speisialtóir é no í an staraí sa stair mar dhisciplín eolaíochta nó acadúil,  is é sin, is gairmí é a imscrúdaíonn, a dhéanann staidéar, a scríobhann agus, ar uairibh, a nochtaíonn nó a nochtar, tuairiscí ar imeachtaí agus ar thréimhsí den am atá thart . Seasann cuid acu amach as a bhfoilseacháin, a n-oiliúint nó a dtaithí agus uaireanta bíonn údarás éigin acu ina réimse. Nuair a fhágann staraí taifead scríofa dá shaothar, is scríbhneoir é.

Tagairtí

Staraithe
Sléacht Columbine

Is é Columbine ainm na meánscoile i gColorado inar scaoileadh chun báis dhá dhalta dhéag agus múinteoir ar 20 Aibreán 1999. Gortaíodh triúr is fiche eile.  Beirt dhéagóirí a thug faoin ionsaí seo le gunnaí ‘dleathacha’..Ttharraing an slad aird mhórphobail an domhain ar an mbaile beag.

Sa bhliain 2002, tháinig an scannán polaitiúil  *Bowling for Columbine" amach, de chuid Michael Moore. Chuir an scannán síos ar chultúr na ngunnaí sna Stáit Aontaithe, agus an dóigh ina maireann daoine faoi scáth na himní agus na heagla an t-am ar fad.

Féach freisin 

 Ollsléachtanna
 Lámhach Sandy Hook

Tagairtí 

1999
Ollsléachtanna
Colorado
Jamie Bryson

Is gníomhaí dílseach agus blagálaí é Jamie Bryson (Gaeilge:Séamas Ó Muirgheasáin). Rugadh é i nDomhnach Daoi, Tuaisceart na hÉireann i 1990.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1990
Daoine beo
Aontachtóirí
Daoine as Contae an Dúin
Daoine as Cúige Uladh
Daoine as Tuaisceart na hÉireann
Porphyromonas

Is géineas Gram-dhiúltach, neamh-spór-dhéanmhach, anaerób éigeanta agus éagluaisteach ón bhfine Porphyromonadaceae é Porphyromonas.      Fuarthas amach go bhfuil an ghéineas seo mar chuid den mhicribhithóm seileach.  Tá sé léirithe ag úsáid seicheamhaithe mheitigéanómaíocha géinte 16S rARN spriocdhírithe go bhfuil ionadaíocht mhaith ag an ghéineas i ndaoine sláintiúla ón Human Microbiome Project .

Tagairtí
Bacteroidota
Géinis bhaictéaracha
Cuibhreann (garraíodóireacht )

Is éard is cuibhreann ann (Gaeilge na hAlban: cuibhreann. fir. gin. -rinn, iol. -an) ná ceapach  thalún a chuirtear ar fáil do gharraíodóireacht aonair, neamhthráchtála nó do phlandaí bia a fhás, agus mar sin cruthaítear gairdín cistine ar shiúl ó áit chónaithe an úsáideora. Cruthaítear ceapacha den sórt sin trí phíosa talún a fhoroinnt i gcúpla nó suas le cúpla céad dáileacht a shanntar do dhaoine aonair nó do theaghlaigh. Saothraítear dáileachtaí dá leithéid ina n-aonar, contrártha le cineálacha gairdíní pobail eile áit a mbíonn grúpa daoine ag tabhairt aire don limistéar ar fad le chéile. I dtíortha nach n-úsáideann an téarma "cuibhreann (gairdín)", féadfaidh "gairdín pobail" tagairt a dhéanamh do cheapacha gairdíní beaga aonair chomh maith le píosa mór amháin talún atá saothraithe le chéile ag grúpa daoine. Úsáidtear an téarma "gairdín an bhua" uaireanta freisin, go háirithe nuair a théann gairdín pobail siar go dtí an Chéad nó an Dara Cogadh Domhanda.  

Is gnách go n-oireann méid aonair na dáileachta do riachtanais an teaghlaigh, agus go minic cuimsíonn na ceapacha seid le haghaidh uirlisí agus foscaidh, agus uaireanta bothán le haghaidh lóistín séasúrach nó deireadh seachtaine. Is gnách go n-eagraítear garraíodóirí aonaracha i gcomhlachas cuibhrinn, a léasaíonn nó a dheonaítear an talamh ó úinéir a fhéadfaidh a bheith ina eintiteas poiblí, príobháideach nó eaglasta, agus a leagann síos de ghnáth nach n-úsáidtear an talamh ach amháin le haghaidh garraíodóireachta (.i., ag fás glasraí, torthaí. agus bláthanna), ach ní chun críocha buanchónaithe (de ghnáth ceanglaítear é seo de réir na ndlíthe criosúchán freisin). Bíonn ar na ngarraíodóirí táille bheag bhallraíochta a íoc leis an gcumann, agus caithfidh siad cloí leis an mbunreacht agus na fodhlíthe comhfhreagracha. Mar sin féin, tugann an bhallraíocht cearta daonlathacha áirithe dóibh.

Feidhmeanna soch-chultúrtha agus eacnamaíocha

Cuireann an  Office International du Coin de Terre et des Jardins Familiaux, atá lonnaithe i Lucsamburg, ag déanamh ionadaíochta thar ceann thrí mhilliún garraíodóir cuibhrinn Eorpaigh ó 1926 i leith, síos ar fheidhmeanna soch-chultúrtha agus eacnamaíocha na ngairdíní cuibhrinn mar; 'ag tairiscint cháilíochtaí beatha feabhsaithe, caitheamh aimsire taitneamhach brabúsach, scíthe, agus teagmhála leis an dúlra.' Do leanaí, cuireann gairdíní áiteanna súgartha ar fáil agus chun foghlaim faoin dúlra, agus do dhaoine dífhostaithe, cruthaíonn siad an mothú go bhfuil rud éigin úsáideach a dhéanamh acu chomh maith le bia chomh maith le bia ar chostas íseal a tháirgeadh. Do dhaoine scothaosta agus do dhaoine faoi mhíchumas, cuireann gairdíní deis ar fáil bualadh le daoine, páirt a ghlacadh i ngníomhaíocht le daoine atá ar aon intinn leo, agus taithí a fháil ar ghníomhaíochtaí cosúil le plandáil agus fómhar.

Naisc sheachtracha
Cuibhrinn: Comhairle Cathrach na Gaillimhe.. 
 Bainistíocht Cuibhreann: Comhairle Contae Fjine Gall.
“cuiḃreann” in Foclóir Gaeḋilge agus Béarla, Irish Texts Society, 1st ed., 1904, by Patrick S. Dinneen, page 207.

Tagairt
Forbairt pobail
Eagrú pobail
Cineálacha gairdín
Talmhaíocht uirbeach
Cás Madeleine McCann

Tachrán as Sasana ab ea Madeleine McCann (12 Bealtaine 2003 - ?). Bhí sí ar saoire lena tuismitheoirí i bPraia de Luz na Portaingéile nuair a chuaigh sí ar iarraidh ar 3 Bealtaine 2007. Fuadaíodh agus dúnmharaíodh í, is dócha, ach ní bhfuarthas a corp riamh, agus ní bhfuarthas amach riamh céard a tharla go díreach, nó cé a bhí freagrach as. Tharraing an cás clampar, i Sasana go háirihe, sna blianta dár gcionn.

Scannail agus éagóir 
Ar feadh tamall, caitheadh amhras ar na tuismitheoirí. I Márta 2008, b'éigean do The Daily Express agus The Daily Star leithscéal neamhchoinníollach a ghabháil le tuismitheoirí Madeleine ar a gcéad leathanaigh, mar aon le suim ollmhór airgid (breis is leathmhilliún punt) a dhíol le fundúireacht a bunaíodh ar son an tachráin.

I gcás The Express, fritheadh go raibh breis is céad alt clúmhillteach curtha i gcló acu faoi Gerry agus Kate McCann, na tuismitheoirí. I measc na líomhaintí a cuireadh ina leith, dúradh gurb iad a mharaigh a n-iníon nó gur dhíol siad í le mangairí leanaí siocair go raibh siad gann ar airgead. 

Bhí an cás seo neamhghnách ar bhealach mar gur poll dubh a bhí ann; sa mhéid is nach raibh aon chlabhsúr tagtha ar an scéal faoin am a cuireadh an dlí ar na nuachtáin. Ar ndóigh, fiú dá mba rud é go raibh bunús leis na líomhaintí áiféiseacha sin, ní bheadh dóigh ar bith ag na nuachtáin iad a chruthú. 

Léirigh suirbhé taighde margaidh a rinne na nuachtáin thuasluaite i measc a gcuid léitheoirí tamall roimhe sin go raibh cíocras damanta ag an phobal chun aon scéal a bhain le himeacht Madeleine McCann gan tásc ná tuairisc. Go deimhin, bhí sé mar pholasaí ag go leor nuachtán, sa Bhreatain agus in Éirinn, tuairisc a chur ar an chéad leathanach.

2022 
Creideann lucht an fhiosraithe gur mharaigh fear as an nGearmáin, Christian Brueckner, Madeleine. Cuireadh é i bpríosún sa Ghearmáin in Aibreán 2022 tar éis dó a bheith ciontaithe as bean 72 bliain d’aois as Meiriceá a éigniú sa bhliain 2005.

Ar 11 Deireadh Fómhair 2022, cuireadh trí chúis éignithe agus dhá chúis maidir le drochúsáid ghnéasach leanaí ina leith. Bhí éigniú mná as Éirinn in 2004 ar cheann na de na cúiseanna.

Féach freisin 
 Péidifilia

Tagairtí 

2007
An Phortaingéil
Fuadaigh
Dúnmharuithe
Mí-úsáid leanaí
Péidifilia
Scannail
Murchadh MacPhàrlain

Rugadh agus tógadh Murchadh MacPhàrlain nó Bàrd Mhealaboist, i Mealaboist, sráidbhaile beag in aice le Steòrnabhagh, san Eilean Leòdhais. Ar scoil, d’fhoghlaim sé Béarla, Laidin agus roinnt Fraincise ach ní bhfuair sé oideachadh trí Ghaeilge riamh. 

Chuaigh Murchadh ag obair don Tiarna Leverhulme, ar chuid de na scéimeanna a bhunaigh sé ar Eilean Leòdhais, ach nuair a theip air sin, ar nós na mílte eile, chuaigh sé ar imirce go Ceanada. Chaith sé roinnt blianta i Manitoba, áit nár thaithin leis, agus d'fhill sé ar ais abhaile i 1932. Rinne sé a sheirbheis náiseanta idir 1942 agus 1945.

Chaith sé an chuid eile dá shaol i Leòdhas ag obair mar chrochtóir. Níor phós sé riamh.

Tríd an scríbhneoireacht, cuireann Murchadh síos ar an mhéid a chonaic sé agus a d’fhulaing sé féin, i Leòdhas, i gCeanada agus i mblianta an chogaidh.

Fuair cuid dá dhánta aitheantas trí bheith á gcanadh ag bannaí Gaelacha éagsúla, na h-Òganaich agus na Siaraich ina measc. Agus bhuaigh sé gradam as 'Mi le m’ Uillinn' a scríobh nuair a sheinn na h-Oganaich é ag an bhFéile Phan-Cheilteach 1972 i gCill Airne.
Tá dhá leabhar d'filíocht Mhurchaidh foilsithe, An Toinneamh Dìomhair i 1973 agus Dàin Mhurchaidh i 1986.

D’éag sé 7 Samhain, 1982.

Naisc sheachtracha

Dealbh
GRD:Bàird Ghàidhlig:Bàrd Mhealaboist
BBC Alba:Bliadhna nan Òran:Murchadh MacPhàrlain (Bàrd Mhealboist)
BBC Alba:Làrach nam Bàrd:Murchadh MacPhàrlain
Faclan Cànan nan Gàidheal 
Faclan Cànan nan Gàidheal (atharrachadh eile)
'The Lewis Folk' - Prògram réidio aithriseach bho 1976, le Kieran Sheedy bhon stéisean Éireannach RTÉ 1, anns a bheil agallamh agus òran bho Mhurchadh

Daoine a rugadh i 1901
Básanna i 1982
Daoine as Leòdhas
Filí Gaelacha
Daoine as Albain
Áisíneacht nuachta

Is comhlacht é áisíneacht nuachta a fhostaíonn foirne nuachta in áiteanna éagsúla ar fud na cruinne le nuacht agus eolas eile a bhailiú agus a ullmhú le soláthar ar conradh do mheáin chumarsáide, nuachtáin, irisí, raidió agus teilifís ar fud an domhain.

Is iondúil go soláthraítear an tsórbhís ar cheangal leictreonach nó satailíte. 

Tá Reuters, Bloomberg agus AP ar chuid de na háisíneachtaí nuachta is aitheanta ar fud an domhain.

Féach freisin 

 Na meáin chumarsáide

Tagairtí 

Nuacht
Nuachtáin
Gnólacht
Gnó
Iriseoireacht
Meáin chumarsáide
Cónaidhm Éireannach

Ba ghluaiseacht neamhspleáchais náisiúnach Éireannach í An Chónaidhm Éireannach  a bunaíodh ar 13 Eanáir 1847 ag baill den ghluaiseacht Éire Óg a d’éalaigh ó Chumann Aisghairm Dhónaill Uí Chonaill .  Chuir an staraí TW Moody síos air mar "the official organisation of Young Ireland"

Tagairtí
Páirtithe náisiúnacha na hÉireann
Bunaíochtaí in Éirinn sa bhliain1847 
Éire Óg
Lapita

Is é Na Lapita an t-ainm a thugtar do dhaoine Astrainéiseacha réamhstairiúla a d'fhág fianaise ar a slí bheatha ar roinnt oileán san Aigéan Ciúin,  i bhfoirm réada ceirmeacha a théann i dáta ó thart ar 1600 RCR go dtí thart ar 500 RCR. Creideann roinnt seandálaithe gurb iad na Lapita sinsear na  gcultúr stairiúil sa  Pholainéis , sa Mhicrinéis, agus i gceantair chósta áirithe na Meilinéise. Creideann daoine eile gur dhá chultúr ar leith iad seo a tháinig chun cinn leo féin laistigh de limistéir chomhroinnte. Is é an tréith a aithnítear go stairiúil de chultúr na Lapiteanach ná dearadh geoiméadrach sainiúil ar photaireacht le stampáil fiaclach.

Tagairtí
Réamhstair na hAigéine
Cultúr Polainéiseach
Cultúir sheandálaíochta na hAigéine
Kevin Magnussen

Is tiománaí Danmhargach de chuid Fhoirmle a hAon é Kevin Jan Magnussen (Gaeilge: Caoimhín Mac Mághnais). Tugtar K-Mag air mar leasainm. Rugadh i Roskilde, An Danmhairg é ar 5 Deireadh Fómhair 1992. I 2022, beidh sé ag glacadh páirt i gCraobh Domhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann Hass. Thiomáin sé le McLaren agus Renault roimhe sin.

Saol pearsanta 
Is mac le Jan Magnussen é. Phós sé  Louise Gjørup in 2019. Tá iníon amháin acu.

Tagairtí

Naisc sheachtracha  
Suíomh oifigiúil

Tiománaithe Foirmle a hAon
Daoine a rugadh i 1992
Daoine beo
Maciej Karasiński

Oifigeach agus taidhleoir Polannach is ea Maciej Karasiński (rugadh sa bhliain 1977 i Vársá é). Ó 2021 ar aghaidh, tá sé ina Ard-Stiúrthóir in Aireacht Gnóthaí Eachtracha na Polainne.

Curriculum vitae
Fuair Maciej Karasiński céim le céadonóracha i gcaidreamh idirnáisiúnta eacnamaíoch agus polaitiúil ó Scoil Eacnamaíochta Vársá (1996-2001). Rinne sé staidéar freisin ag Institiúid Clingendael san Háig (2004) agus ag Scoil Náisiúnta an Riaracháin Phoiblí sa Pholainn (2004-2005).

In 2011, thosaigh sé a chuid oiliúna taidhleoireachta agus consalaí ag Aireacht Gnóthaí Eachtracha na Polainne. Ó 2002 go 2003, rinne sé intéirneachtaí in Washington agus Nua-Eabhrac. Ó 2003 go 2005, bhí sé ag obair i Rannóg na hEorpa san Aireacht Gnóthaí Eachtracha agus é freagrach as caidreamh leis an Laitvia, leis an Eastóin agus leis an bhFionlainn. In 2005, rinneadh Rúnaí Cúnta Stáit de, bliain ina dhiaidh sin d’aistrigh sé go dtí an post le haghaidh cúrsaí a bhaineann leis an Ríocht Aontaithe agus le hÉirinn. Ó 2007 go 2012, bhí sé ag obair in Ambasáid na Polainne chuig an Ísiltír san Háig, lena n-áirítear mar leas-ionadaí don Eagraíocht um Thoirmeasc ar Airm Cheimiceacha. Idir 2012 agus 2014, bhí sé ag obair mar chomhairleoir agus príomhchomharleoir i Rannóg an Bheartais Slándála, agus é freagrach as comhar slándála le Stáit Aontaithe Mheiriceá. Sa tréimhse idir 2014 agus 2019, bhí sé ag obair i mBuanionadaíocht Phoblacht na Polainne chuig an Aontas Eorpach sa Bhruiséil, áit a bhí sé ag feidhmiú, inter alia, mar ionadaí de chuid Phoblacht na Polainne ar an gCoiste Polaitiúil agus Slándála. In 2019, chuaigh sé ar ais go dtí an Aireacht Gnóthaí Eachtracha i Vársá, áit ar ghlac sé le post mar Leas-Stiúrthóir, agus ansin Stiúrthóir, ag Oifig an Aire. Ón 13 Aibreán 2021, bhí sé ag obair mar Ard-Stiúrthóir de chuid na hAireachta Gnóthaí Eachtracha.

Labhraíonn sé Polainnis, Béarla, Fraincis agus Rúisis.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1977

Daoine Polannacha
Deoise

I rialachas eaglaise, is í an deoise nó oifig an easpaig an ceantar eaglasta faoi dhlínse easpaig .

Stair 

Níos déanaí, tháinig athrú suntasach ar eagrú Impireacht na Róimhe. Rinneadh na cúigí a fhoroinnt agus ansin tháinig siad chun bheith bainteach in aonaid níos mó, an deoise (Laidin: dioecesis, ón téarma Gréigise διοίκησις, a chiallaíonn "riarachán"). Tugadh stádas dlíthiúil don Chríostaíocht i 313 le Forógra Milano (Laidin: Edictum Mediolanense). Thosaigh eaglaisí á n-eagrú féin ina ndeoisí bunaithe ar na ndeoisí sibhialta, ní ar na ceantair impiriúla réigiúnacha is mó. Ba mhinic na deoisí seo a bheith níos lú ná na cúigí. Sa bhliain 380 A.D., d'fhógair Teodaisias I an iad Chríostaíocht ina reiligiún oifigiúil san Impireacht. Thug Constaintín I i 318 an ceart do dhlíthithe cásanna cúirte a aistriú ó na uathucúirteanna sibhialta chuig na heaspaig.  Caithfidh gur ar éigean a tháinig an scéal seo slán le linn aimsir Flavius Claudius Iulianus, 361–363. Ní chloistear faoi chúirteanna Easpaig arís san Oirthear go dtí 398 agus san Iarthar i 408. Bhí cáilíocht na gcúirteanna seo íseal, agus ní raibh siad saor ó amhras  mar fuair Easpag Alecsandria Troas amach go raibh an chléir ag déanamh brabús truaillithe uathu. Mar sin féin, bhí an-tóir ar na cúirteanna seo mar go bhféadfadh daoine lucht ceartas tapa a fháil gan táillí a bheith ghearradh orthu.  Ní raibh aon pháirt ag Easpaig sa riarachán sibhialta go dtí gur chaill na comhairlí baile, ag dul in olcas, mórán údaráis do ghrúpa de ‘dhaoine suntasacha’ comhdhéanta de na comhairleoirí is saibhre, daoine cumhachtacha agus saibhre a bhí díolmhaithe go dlíthiúil ó  bheith ag gníomhú ar na comhairlí, lucht an airm a bhí scortha, agus na easpaig, iar-AD 450. De réir mar a thit Impireacht an Iarthair sa 5ú haois, ghlac easpaig in Iarthar na hEorpa páirt níos mó den ról a bhí ag na n-iar-ghobharnóirí Rómhánacha. Tharla forbairt chomhchosúil, cé nach raibh an oiread céanna, san Oirthear, áit ar choinnigh an Impireacht Bhiosántach an fearas riaracháin Rómhánach den chuid is mó. Sa lá atá inniu ann, tá go leor deoise, cé gur foroinnt níos déanaí iad, tar éis teorainneacha rannán riaracháin na Róimhe a chaomhnú le fada an lá. Maidir leis an Gall, tá sé tugtha faoi deara ag Bruce Eagles "go raibh sé coitianta go leor sa bhFrainc le fada an lá gurb iad na deoisí meánaoiseacha, agus a gcomhphagi, comharbaí díreacha críochach na civitates Rómhánacha ."

Tagairtí
Easpag san eaglais Anglacánach
Easpag san Eaglais Chaitliceach
 
Téarmeolaíocht Chríostaí
Scleranthus annuus

Is speiceas de phlanda bláthanna é Scleranthus annuus san bhfine Caryophyllaceae ar a dtugtar na hainmneacha coitianta Glúineach Ghearmánach agus Glúineach bhliantúil. Is planda nádúrtha é san Eoraip, san Áise, agus san Afraic Thuaidh, agus tá aithne air ar fud an domhain mheasartha mar speiceas tugtha isteach agus fiaile choitianta. Fásann sé i go leor cineálacha gnáthóg, go minic i gceantair corraithe.

Cur síos
Is luibh bhliantúil nó dhébhliantúil é Scleranthus annuus le gais leatha ilchraobhacha íseal suas le 15 cm ar fad ag fás ó socfhréamh. Tá na duilleoga cosúil le snáthaid nó le cruth líneach le pointí géara righin. Tá na duilleoga eagraithe go hurchomhaireach i bpéirí timpeall an ghais agus bíonn siad comhtháite le chéile ag na bunanna. Tarlaíonn bláthanna i bpéirí nó i dtriopaill beaga suas le cúig cinn. Tá easpa peitil ar na bláthanna ach tá cailísí clog-chruthach de sheipil glasa peitil orthu.

Dáileadh agus gnáthóg

Tagairtí
Caryophyllaceae
Flóra na hAfraice
Flóra na hÁise
Flóra na hEorpa
Tacsóin ainmnithe ag Carl von Linné
Osuna

Is bardas Spáinneach é Osuna, i gCúige Sevilla, Andalucía i ndeisceart na Spáinne. 

I scannán Michelangelo Antonioni El Reportero, dúnmharaíodh an carachtar darb ainm Locke (bhí Jack Nicholson sa pháirt) in Hotel de la Gloria san bhardas, cé gur scannánaíodh an radharc i Vera, i gCúige Almería.

Tíreolaíocht 
Tá 59,142 heicteár sa bhardas Osuna, arna dháileadh idir na tailte La Campiña, ísealchríocha agus créanna, a úsáidtear le haghaidh feirmeoireachta tirime agus ar an taobh eile an Sierra Sur (Subbética) le oragrafaíocht níos sléibhtiúla, atá tiomanta go bunúsach do shaothrú garráin olóige.

Geimhrí fuara le siocháin agus samhraí teo, gur féidir le teocht chomh hard le 40 ° cé go bhfuil na teochtaí íosta fionnuar, agus is féidir leis na teochtaí suas le 9 °C a bhaint amach.C, cé go bhfuil na híosteochtaí fionnuar, le teocht ard.s sainairíonna é a aeráid geimhreadh fuar le sioc agus samhraí te, le huasmhéideanna ar féidir leo 40 a bhaint amach °C, cé go bhfuil na híosmhéideanna fionnuar, agus is féidir leis na teochtaí 9 °C a bhaint amach. Sa gheimhreadh, bíonn an teocht fuar, agus is féidir le huasmhéideanna timpeall 10 °C agus íosmhéid a shroicheadh -5 °C a bhaint amach, ag cur i láthair níos mó ná 40 lá de shiocháin  bhliantúla le titim sneachta anois is arís.

Tagairtí
Bardais Chúige Sevilla
Teach Osuna
Pegasus (earraí spiaireachta)

Is earraí spiaireachta é Pegasus a d'fhorbair an chuideachta cibear-armála Iosraelach an NSO Group, ar féidir a shuiteáil faoi cheilt ar fhóin phóca (agus gléasanna eile) a bhfuil an chuid is mó  leaganacha de iOS agus Android ar siúl acu.   Tá Pegasus in ann leas a bhaint as leaganacha iOS suas go 14.6, trí leas a bhaint as cliceáil nialasach .   Ón bhliain 2022, bhí Pegasus in ann teachtaireachtaí téacs a léamh, glaonna a rianú, pasfhocail a bhailiú, rianú suímh, rochtain a fháil ar mhicreafón agus ceamara na sprice, agus faisnéis a bhailiú ó aipeanna.  
.
Ainmnítear an earraí spiaireachta as Pegasus, capall sciathánach mhiotaseolaíocht na Gréige . Is víreas ríomhaire chapall na Traí é is féidir a sheoladh “ag eitilt tríd an aer” chun fón póca a ionfhabhtú. 

Thángthas ar Pegasus i mí Lúnasa 2016, tar éis d'iarracht suiteála teipthe a bheith déanta ar iPhone de ghníomhaí cearta daonna, rud a chuir tús le himscrúdú inar nochtadh sonraí faoin earraí spiaireachta, a chumais, agus na leochaileachtaí slándála a bhain sé leas as. Ba chúis le tuairisciú suntasach sna meáin chumarsáide an nuacht faoin spiaireacht. Tugadh an "most sophisticated" ionsaí ar fhón cliste riamh air, agus b’é an chéad uair a bhain cianshaothrú mailíseach úsáid as éalú as príosún chun rochtain gan srian a fháil ar iPhone.

Naisc sheachtracha
'Spyware Pegasus found on hacked mobile phones of four human rights defenders.'
'Pegasus: the spyware technology that threatens democracy – físeán.'
'Pegasus spyware: How it works and how to detect it.' 
'Pegasus Spyware and Citizen Surveillance: What You Need to Know.'

Tagairtí

Hacáil sna 2010í
Foirne uirlisí bhogearraí mailíseacha
Bogearraí mailíseacha Android (córas oibriúcháin) 
Bogearraí mailíseacha iOS
Scannail agus teagmhais espionáiste
Earraí spiaireachta
Earraí spiaireachta a úsáideann rialtais
Douglas J. Feith

Bhí Douglas Jay Feith (a rugadh 16 Iúil 1953) ina Leas-rúnaí Cosanta do Bheartas d'uachtarán na Stát Aontaithe George W. Bush, ó Iúil 2001 go Lúnasa 2005. Is comhalta sinsearach é ag Institiúid Hudson, meitheal mhachnaimh choimeádach.

Tá cur síos ar Feith mar ailtire de chuid Chogadh na hIaráice .   Roimh an gcogadh, bhí ról lárnach aige i gcur chun cinn an éilimh go raibh caidreamh oibriúcháin ag réimeas Saddam Hussein le al-Qaeda (cé nach raibh mórán fianaise inchreidte ar a leithéid de chaidreamh ag an am). Dúradh i dtuarascáil Ard-Chigire an Pheinteagáin an méid seo a leanas faoi  ​​ghníomhaíochtaí Frith;  " (Feith's office) developed, produced, and then disseminated alternative intelligence assessments on the Iraq and al Qaida relationship, which included some conclusions that were inconsistent with the consensus of the Intelligence Community, to senior decision-makers."

Pearsanta 
Rugadh Feith do theaghlach Giúdach i Philadelphia, Pennsylvania, duine de thriúr clainne le Rose (née Bankel) agus Dalck Feith. Bhí a athair ina bhall den Betar, ógeagraíocht  athbhreithnitheach  Shíónach, sa Pholainn, agus marthanóir ón Uileloscadh a chaill a thuismitheoirí agus a sheachtar deartháireacha sna sluachampaí géibhinn Naitsíocha .  Tháinig Dalck go dtí na Stáit Aontaithe le linn an Dara Cogadh Domhanda agus d'éirigh sé ina fhear gnó, dhaonchara, agus bhronntóir don pháirtí Poblachtach .  

D’fhás Feith aníos i bPáirc Elkins, cuid de Cheltenham Township, bruachbhaile de chuid Philadelphia . D’fhreastail sé ar Central High School Philadelphia, agus ina dhiaidh sin d’fhreastail sé ar Ollscoil Harvard, áit ar bhain sé a chéim amach magna cum laude sa bhliain 1975 . Lean sé ar aghaidh go dtí Ionad Dlí Ollscoil Georgetown, ag fáil a Juris Doctor magna cum laude i 1978 . Tar éis dó céim a bhaint amach, d’oibrigh sé ar feadh trí bliana mar aturnae leis an ngnólacht dlí Fried, Frank, Harris, Shriver &amp; Jacobson LLP .

Gairmréim

A chuid oibre mar Dhaonlathach 
D'oibrigh Feith ar fhoireann an tSeanadóra Henry M. Jackson i 1975  sula ndeachaigh sé ar aghaidh ag obair ar fheachtas Elmo Zumwalt i gcoinne an tseanadóir leithscaraigh Harry Byrd, Jr.  Bhuaigh Byrd, neamhspleách ó 1970, ar Zumwalt, ó Pháirtí na nDaonlathach, 57–38%.

Riaradh Reagan

Tagairtí

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1953

Alumni Ollscoil Harvard
Polaiteoirí Meiriceánacha an 21ú haois
Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Eamonn McCann

Is gníomhaí agus polaiteoir Éireannach é Eamonn McCann. Rugadh é i nDoire ar 10 Márta 1943. Ba chomhalta den Tionól Reachtach é don Feabhal ó 2016 go 2017. Is sóisialaí é.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1943
Daoine beo
Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste
Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Daoine as Contae Dhoire
Fir
Gníomhaithe
Iriseoirí Éireannacha
Scríbhneoirí as Tuaisceart Éireann
Sóisialaithe Éireannacha
Bob McGrath

Is aisteoir Meiriceánach í Robert Emmet "Bob" McGrath, a rugadh sa bhliain 1932.

Tagairtí 

Aisteoirí Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1932
Daoine beo
Páirtí Oileáin na Maighdean

Is páirtí polaitíochta de chuid Oileáin Bhriotanacha na Maighdean é Páirtí Oileáin na Maighdean (Béarla: Virgin Islands Party) .  Tá sé faoi stiúir an iar-Aire Andrew Fahie faoi láthair.  Is é an páirtí polaitíochta gníomhach is sine sna hOileáin seo,  agus tá níos mó olltoghcháin (seacht gcinn) buaite aige ná aon pháirtí polaitíochta eile in Oileáin Bhriotanacha na Maighdean  .

Tagairtí
Páirtithe polaitiúla de chuid Oileáin Bhriotanacha na Maighdean
Páirtithe polaitiúla a bunaíodh sa bhliain 1971
Bunaíochtaí 1971 in Oileáin Bhriotanacha na Maighdean
Páirtithe coimeádacha sna Indiacha Thiar na Breataine
Pyotr Kropotkin

Ainrialaí Rúiseach, sóisialaí, réabhlóidí, eacnamaí, socheolaí, staraí, zó-eolaí, eolaí polaitiúil, geografaí daonna, fealsamh, agus gníomhaí a mhol cumannachas  ainrialach ab ea Pyotr Alexeyevich Kropotkin, nó sa Ghaeilge mar Peotar Cropóitcin (Rúisis:Пётр Алексе́евич Кропо́ткин, traslitriú Pëtr Alekseevič Kropotkin))

Rugadh Cropóitcin i dteaghlach uasaicmeach a bhí i seilbh na talún, agus d'fhreastail sé ar scoil mhíleata agus ina dhiaidh sin bhí sé ina oifigeach sa tSibéir, áit ar ghlac sé páirt i roinnt turas geolaíoch. Cuireadh i bpríosún é mar gheall ar a ghníomhaíocht sa bhliain 1874 agus d’éirigh leis éalú dhá bhliain ina dhiaidh sin. Chaith sé 41 bliain ina dhiaidh sin ar deoraíocht san Eilvéis, sa Fhrainc ( áit ar cuireadh beagnach ceithre bliana i bpríosún é ) agus i Sasana . Agus é ar deoraíocht, thug sé léachtaí agus d’fhoilsigh sé go forleathan faoi an t-ainrialachas agus tíreolaíocht.  D’fhill Kropotkin ar an Rúis tar éis Réabhlóid na Rúise i 1917, ach bhí díomá air faoi stát nua na mBoilséiveach.

Tagairtí

Scríbhneoirí Rúiseacha
Taiscéalaithe Rúiseacha
Aindiachaithe Rúiseacha
Básanna i 1921
Daoine a rugadh i 1842
 
Fealsúna an 19ú haois
Zó-eolaithe Rúiseacha an 19ú haois
Cumannachas ainrialach
Adhlacthaí i Reilig Novodevichy
Eisimircigh ó Impireacht na Rúise go dtí an Fhrainc
Eisimircigh ó Impireacht na Rúise go dtí an Eilvéis
Eisimircigh ó Impireacht na Rúise go dtí an Ríocht Aontaithe
Daniel Kritenbrink

Is taidhleoir Meiriceánach é Daniel Joseph Kritenbrink  a bhí ina Rúnaí Cúnta Stáit do Ghnóthaí na hÁise Thoir agus an Aigéin Chiúin ó Mheán Fómhair 2021 i leith. Roimhe seo bhí sé ina Ambasadóir na Stát Aontaithe go Vítneam ó 2017 go 2021.

Oideachas 
D’fhreastail Kritenbrink ar Ardscoil Ashland-Greenwood, Nebraska, sular ghnóthaigh sé Baitsiléir Ealaíon san eolaíocht pholaitiúil ó Ollscoil Nebraska ag Kearney agus Máistir Ealaíon ó Ollscoil Virginia .

Gairmréim 
Tá Kritenbrink ina bhall de Sheirbhís Eachtrach na Stát Aontaithe ó 1994 agus bhí poist shinsearacha aige sa Roinn Stáit agus i gComhairle Slándála Náisiúnta na Stát Aontaithe.

Chríochnaigh sé go leor turais thar lear i mBéising, i dTóiceo, i Sapporo agus i gCathair Chuáit . I measc a thascanna i Washington bhí sé ina Chúntóir Foirne don Rúnaí Cúnta Stáit do Ghnóthaí an Neasoirthear agus ina Stiúrthóir Oifig Gnóthaí na Síne agus na Mongóile ag an Roinn Stáit. D’fhóin sé ansin mar Leas-Cheann Misean ag Ambasáid na SA i mBéising ó 2013 go 2015, agus ina Stiúrthóir Sinsearach um Ghnóthaí na hÁise ag an gComhairle Slándála Náisiúnta ó 2015 go 2017. 
Daoine beo

Naisc sheachtracha
"Ambassador Daniel Kritenbrink warns security pact presents ‘potential regional security implications"

Tagairtí
Rúnaithe Stáit Cúnta do Ghnóthaí na hÁise Thoir agus an Aigéin Chiúin
Ambasadóirí na Stát Aontaithe go Vítneam
Daoine beo
Pearsanra de chuid Sheirbhísí Eachtracha na Stát Aontaithe
Alumni Ollscoil Virginia
taidhleoirí Meiriceánacha an 21ú haois
Siondróm Asperger

Tagraíonn siondróm Asperger ( AS ), d'fhochatagóir de speictream an uathachais  nach ndéantar diagnóis air a thuilleadh, tar éis é a chumasc le ' neamhord de chuid speictream an uathachais ' (NSU).  Is neamhord néarfhorbartha arb iad deacrachtaí suntasacha in idirghníomhú sóisialta agus cumarsáid neamhbhriathartha, mar aon le patrúin iompraíochta agus spéise srianta agus athchleachtacha.  agus athfhillteacha iompair agus spéise  mar chomhartha sóirt aige.  Dúradh  go raibh sé difriúil ó chineálacha eile NSU toisc nach mbíonn meath ar bith ar teanga agus intleacht an duine.  Ainmníodh an siondróm i ndiaidh an phéidiatraí Ostarach Hans Asperger, a rinne, sa bhliain 1944, cur síos ar leanaí faoina chúram a bhí ag streachailt le cairdeas a dhéanamh, nár thuig gothaí nó mothúcháin daoine eile, a bhí i mbun comhráite aontaobhacha faoi na hábhair spéise is fearr leo, agus a bhí amscaí.

Tagairtí

Siondróm Asperger
Uathachas
Cumarsáid neamhbhriathartha

Is éard is cumarsáid neamhbhriathartha (CNB ) ann ná teachtaireachtaí nó comharthaí a tharchur trí ardán neamhbhriathartha mar theagmháil súl, gothaí gnúise, gothaí, iompar an choirp, agus comharthaíocht coirp . Cuimsíonn sé úsáid leideanna sóisialta, cinéisic, fad (procsaeimicí) agus timpeallachtaí fisiceacha / láithrithe, gutha ( paraitheanga ) agus tadhaill ( haptaic ).  D’fhéadfadh úsáid ama   agus teagmháil súl a chur san áireamh chomh maith na gníomhartha a bhaineann le breathnú agus tú ag caint agus ag éisteacht, minicíocht sracfhéachaint, patrúin fosaithe, leathadh mhac imrisc, agus ráta caochta ( oculesics ).

Tagairtí
Prionsabal na tabhartha

Bunphrionsabal de dhlí an Aontais Eorpaigh is ea prionsabal na tabhartha. De réir an phrionsabail seo, is aontas dá bhallstáit é an AE, agus tugann a bhallstáit a inniúlachtaí go léir dó go deonach. Níl aon inniúlachtaí ag an Aontas de réir cirt, agus mar sin fanann na Ballstáit ar aon réimsí beartais nár chomhaontaigh na Ballstáit go léir orthu go sainráite i gconarthaí. Léiríonn sé sin go bhfuil an ceart ag na Ballstáit déileáil le gach ábhar a thagann lasmuigh de chomhaontuithe na gConarthaí agus ní féidir leis an AE gníomhú ach amháin faoi na hinniúlachtaí arna dtabhairt ag na Ballstáit atá sainithe ag na Ballstáit sna conarthaí.

Bhí an prionsabal seo mar bhonn agus taca ag an Aontas Eorpach i gcónaí, ach sonraíodh go sainráite é den chéad uair sa Chonradh ag bunú Bunreachta don Eoraip a moladh agus ar diúltaíodh dó. Ina ionad, tugadh an prionsabal anonn go dtí an Conradh ar an Aontas Eorpach (CEA). Tá sé leagtha amach go hiomlán inAirteagail 4 agus Airteagail 5 den CAE 

Tugadh an prionsabal anonn go dtí an Conradh ar an Aontas Eorpach a ionadú. Tá sé leagtha amach go hiomlán in Airteagail 4 agus 5 den Chonradh ar an Aontas Eorpach (CAE)an Conradh fir3 ar an Aontas Eorpachan prionsabal seo mar bhonn agus taca ag an Aontas Eorpach i gcónaí, ach sonraíodh go sainráite é den chéad uair sa Chonradh ag bunú Bunreachta don Eoraip a moladh agus ar diúltaíodh dó . Tugadh an prionsabal anonn go dtí an Conradh ar an Aontas Eorpach a ionadú. Tá sé sonraithe go hiomlán in Airteagal 4  agus in Airteagal 5  den Chonradh ar an Aontas Eorpach.

Léiríonn an dá Airteagal go soiléir nach ngníomhaíonn an tAontas ach amháin laistigh de theorainneacha na n-inniúlachtaí arna dtabhairt dó ag na Ballstáit, ach ansin sonraítear go soiléir "Inniúlachtaí nach bhfuil tugtha don Aontas sna Conarthaí fós ag na Ballstáit." Déantar é seo a athlua in Airteagal 4(1) agus ordaíonn sé go “Urramóidh an tAontas comhionannas na mBallstát i bhfianaise na gConarthaí, mar aon lena bhféiniúlacht náisiúnta atá ina cuid dhílis dá struchtúir bhunúsacha idir pholaitiúil agus bhunreachtúil, lena n-áirítear an fhéinriail áitiúil agus réigiúnach. Urramóidh sé a bhfeidhmeanna sár-riachtanacha Stáit, lena n-áirítear iomláine chríochach an Stáit a áirithiú, an smacht reachta a chaomhnú agus an tslándáil náisiúnta a choimirciú. Fanfaidh an tslándáil náisiúnta, go háirithe, ina freagracht ar gach Ballstát faoi leith agus air siúd amháin."

Ina lán réimsí tá inniúlacht roinnte ag an Aontas leis na Ballstáit. Nuair a bheidh reachtaíocht sna réimsí sin rite ag an Aontas aistrítear inniúlacht chuig an Aontas.

Naisc sheachrtracha
"Leaganacha comhdhlúite den Chonradh ar an Aontas Eorpach agus den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh".

Féach freisin
 Deichiú Leasú ar Bhunreacht na Stát Aontaithe
 Déabhlóid
 Coimhdeacht

Tagairtí
Sophie in 't Veld

Is polaiteoir Ollannach de chuid páirtí na nDaonlathaithe 66 í Sophia Helena in 't Veld (a rugadh ar 13 Meán Fómhair 1963). Toghadh í mar Fheisire de Pharlaimint na hEorpa sa bhliain 2004, agus atoghadh í in 2009, 2014 agus 2019. Bhí sí mar phríomh-iarrthóir a páirtí do na trí thoghchán agus tá sí ina ceannaire i bParlaimint na hEorpa ón gcéad toghchán í.

Tús a shaoil agus oideachas 
Rugadh Sophia Helena in 't Veld ar an 13 Meán Fómhair 1963 i Vollenhove, an Ísiltír .

Ó 1982 go 1991, rinne sí staidéar ar an stair ag Ollscoil Leiden . Tar éis di céim mháistreachta a bhaint amach i staidéar na meánaoise, d’oibrigh sí mar shaoraistritheoir sa Fhraincis, sa Bhéarla agus san Iodáilis, ansin mar oiliúnaí sa rannóg gnóthaí eacnamaíocha i gcathair na hÍsiltíre, Gouda .

Gairmréim 
D'fhostaigh Johanna Boogerd-Quaak, a bhí ina FPE D66 ag an am, In 't Veld mar chúntóir i 1994.  Ó 1996 go 2004, bhí sí ina rúnaí ginearálta ar an nGhrúpa Chomhghuaillíocht na Liobrálach agus na nDaonlathaithe le haghaidh na hEorpa, i gCoiste na Réigiún (CLDE).

Feisire de Pharlaimint na hEorpa, 2004–san am i láthair
Tá In ’t Veld ina Fheisire de Pharlaimint na hEorpa ó bhí toghcháin na hEorpa ann, sa bhliain 2004, ar son na nDaonlathaithe 66 mar chuid de ghrúpa parlaiminte 'Comhghuaillíocht na Liobrálach agus na nDaonlathaithe le haghaidh na hEorpa'. Nuair a toghadh í i 2004 ba í an t-aon Fheisire D66 í go dtí 2009.

Idir 2004 agus 2009, d’fhóin In ’t Veld ar an gCoiste um Ghnóthaí Eacnamaíochta agus Airgeadaíochta. Ó 2009 go 2014, bhí sí ina comhalta den 'Choiste um Chearta na mBan agus um Chomhionannas Inscne'. Ó 2009 i leith, tá sí ina comhalta den 'Choiste um Shaoirsí Sibhialta, um Cheartas agus um Ghnóthaí Baile'; idir 2009 agus 2014, bhí sí ina leaschathaoirleach ar an gcoiste. Laistigh den Choiste, tá sí ina cathaoirleach ar 'an nGrúpa Monatóireachta ar Shaoirsí Sibhialta ó 2018.

Naisc sheachtracha
"‘Totally dysfunctional’: Sophie in ‘t Veld on the EU’s relationship with democracy"

Tagairtí

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1963
Feisirí de Pharlaimint na hEorpa
Dearbhú Petersberg

Ghlac airí Aontas Iarthar na hEorpa (AIE) le Dearbhú Petersberg an 19 Meitheamh 1992 ag Óstán Petersberg, in aice le Bonn sa Ghearmáin . Sainíodh ann cúraimí míleata de chineál daonnúil, dí-armála, síochánaíochta agus síochánaíochta a mbeadh sé de chumhacht ag AIE a dhéanamh. Aistríodh inneachar agus freagrachtaí an dearbhaithe, ar a dtugtar Tascanna Petersberg, níos déanaí chuig Beartas Slándála agus Cosanta na hEorpa (BSCE) de chuid an Aontais Eorpaigh (AE), ar a dtugtar an Comhbheartas Slándála agus Cosanta (CBSC) faoi láthair.

Imlíne 
Chomhaontaigh na Ballstáit a gcuid trúpaí agus acmhainní a imlonnú ó speictream iomlán an airm faoi údarás AIE.<ref>Theo Koele. "West-Europa wil vrede afdwingen". Trouw (in Dutch). Retrieved 13 July 2015. Ceapadh na tascanna, a chlúdaigh raon misean míleata féideartha ó na cinn is simplí go dtí an idirghabháil mhíleata is láidre, mar a leanas:

 ECATDualgais daonnúla agus tarrthála
 Dualgais síochánaíochta
 Cúraimí fórsaí comhraic i mbainistíocht géarchéime, lena n - áirítear síochánaíocht .

Go hoifigiúil, chuir an raon tascanna a gheall an AE/AIE air féin “san áireamh” an méid thuas, ach ní raibh siad teoranta dóibh sin amháin. Go praiticiúil, meastar gur fearann ECAT é tasc na cosanta críche . Toisc gur baill de ECAT iad 21 de na 27 ballstát den AE freisin, tá go leor forálacha ann chun iomaíocht le ECAT a chosc.

Aistriú chuig an AE 
Mar chuid de chumasc páirteach an AIE leis an Aontas Eorpach, tháinig na cúraimí sin chun bheith ina gcuid de Bheartas Slándála agus Cosanta na hEorpa, agus bhí siad lárnach i neartú dhara colún an Aontais Eorpaigh, an Comhbheartas Eachtrach agus Slándála .

Sa bhliain 1997, le linn chruinnithe mullaigh Eorpaigh in Amstardam, corpraíodh na cúraimí sa Chonradh ar an Aontas Eorpach . D’fhéadfadh an AIE, ECAT agus an AE cúraimí Petersberg a fhorghníomhú, ach nuair a aistríodh na sócmhainní is tábhachtaí an AIE  chuig an AE sa bhliain 1999, bhí cuma shaorga ar an idirdhealú seo, den chuid.

Mar gheall ar aistriú comhlachtaí ón AIE go dtí an AE chomh maith le clásal cosanta comhchoiteann, se sin an Conradh Liospóin, a tháinig i bhfeidhm sa bhliain 2009, chuaigh an AIE i léig, agus cuireadh deireadh leis an AIE sa bhliain 2011.

Féach freisin 

 Comhbheartas Slándála agus Cosanta
 Aontas Iarthar na hEorpa
 Conradh ar an Aontas Eorpach

Naisc sheachtracha 
 Téacs iomlán Dhearbhú Petersberg
 Téacs iomlán Dhearbhú Maastricht WEU, réamhtheachtaí Dhearbhú Petersberg

Tagairtí 
Dearbhuithe an Aontais Eorpaigh
Aontas Iarthar na hEorpa
Buamáil Rose & Crown (1974)

Phléasc ceanastarbhuama ag an teach tábhaire, Rose & Crown, ar 2 Bealtaine 1974 i mBéal Feirste. Máraíodh seisear agus gortaíodh 18 eile, cuid acu go holc. Tá an Rose & Crown suite ag 140 Bóthar Ormeau (agus fós ann inniu).

Ciontaíodh beirt níos déanaí, déagóirí in aois 16 dóibh ag an am. Dúradh leo ionsaí a dhéanamh ar Chaitlicigh; ghoid siad carr, tugadh buama dóibh agus chaith siad é isteach sa Rose & Crown. Níor rugadh an té a phleanáil an bhuamáil.

Ar an lá céanna, rinne an tIRA  ionsaí ar bheairic UDR i gContae Thír Eoghain. Maraíodh bean, ball den UDR.

Cúlra 
Tharla ionsaí buamála ar an Rose and Crown i Samhain 1973.

Fuath seicteach, go príomha, a bhí taobh thiar den ionsaí sa bhliain 1974. Bhí feidhmeannas comhroinnte cumhachta (Comhaontú Sunningdale) i gcumhacht san am sin  Bhí na dilseoirí glan ina haghaidh agus an teannas ag cur thar maoil i mBéal Feirste. Tharla Buamálacha Bhaile Átha Cliath agus Mhuineacháin coicís níos déanaí.

Féach freisin 

 Comhaontú Sunningdale

Tagairtí 

1974
Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí
Stair Bhéal Feirste
Sic semper tyrannis

Frása Laidine is ea Sic semper tyrannis a chiallaíonn "ar an gcaoi sin i gcónaí do thíoránaigh". 

Is é an smaoineamh go d'fhéadfadh iarmhairtí tubaisteacha a bheith ann do thíoránaigh.

Úsáidtear sic semper tyrannis de ghnáth mar gháir shlógaidh nuair a chuirtear i gcoinne forlámhaí.

Ceaptar gur tharla céad úsáid den bhfrása sic semper tyrannis tar éis fheallmharú Iúil Caesar, agus gurbh é Brutus mar dhea a dúirt é. Ach, is beagnach cinnte nach bhfuil sé seo fíor.

Is fíor gur scairt John Wilkes Booth sé amach sic semper tyrannis amach tar éis dó Abraham Lincoln a lámhaigh.

Tagairtí
Mana Laidine
Sleachta Laidine
Manaí Stáit na Stát Aontaithe
Siombailí Virginia
Siombailí Maryland
Feallmharú  Abraham Lincoln
Feallmharú Iúil Caesar
Focail agus frásaí Laidine
Tobar Naomh Pádraig (Contae Liatroma)

Tobar naofa i Contae Liatroma is ea Tobar Naomh Pádraig. Tá sé suite ar imeall an Meascán.

Tagairtí 

Contae Liatroma

Toibreacha naofa in Éirinn
Lesya Ukrainka

Bhí Lesya Ukrainka  (Úcráinis: Леся Українка; rugadh Larysa Petrivna Kosach, Úcráinis: Лариса Петрівна Косач; 25 Feabhra 1871 – 1 Lúnasa) ar dhuine de na scríbhneoirí ba mhó le rá i litríocht na hÚcráine a raibh aithne uirthi as a cuid  dánta agus drámaí. Ba ghníomhaí gníomhach polaitiúil, sibhialta agus feimineach í freisin. 

I measc a saothair is cáiliúla tá na bailiúcháin dánta На крилах пісень (Gaeilge: Ar sciatháin amhrán) (1893), Думи і мрії (Gaeilge: Smaointe agus Brionglóidí) (1899), Відгуки (Gaeilge: Macallaí) (1902), an dán eipiciúil Давня казка (Gaeilge: Sean síscéal) (1893), Одно слово (Gaeilge:Focal amháin) (1903), drámaí Бояриня (Gaeilge: Banphrionsa. (1913), Кассандра (Gaeilge: Cassandra (1903-1907),В катакомбах (Gaeilge: Sna Catacóim (1905), agus Лісова пісня (Gaeilge: Amhrán foraoise) (1911).

Tagairtí

Básanna i 1913
Daoine a rugadh i 1871
Scríbhneoirí Úcránacha‎
Sileovach

I léacsacan polaitiúil na Rúise, is polaiteoir é sileovach (Rúisis: силови́к, IPA: [sʲɪlɐˈvʲik]; iolra: siloviki, Rúisis: силовики́, a tháinig isteach sa pholaitíocht  ó na seirbhísí slándála, míleata, nó seirbhísí comhchosúla, go minic oifigigh an iar- KGB, GRU, FSB, SVR, FSO, an tSeirbhís Chónaidhme um Rialú Drugaí, nó seirbhísí armtha eile a tháinig chun na cumhachta. Téarma comhchosúil is ea " slándálathaí " (oifigeach forghníomhaithe an dlí agus faisnéise). 

Úsáidtear sileovach freisin mar ainmfhocal comhchoiteann chun trúpaí agus oifigigh gach de  ghníomhaireachtí forghníomhaithe dlí de chuid na Rúise nó na Bealarúise a ainmniú, cé nach gá gur cinn ardchéime iad .

Sanasaíocht 
Aistrítear an téarma силови́к (Gaeilge: sileovigh) go litriúil mar "tréanfhir nó "fir láidir" (ón Rúisis сила, "fórsa"). Tháinig sé ón fhrása "силовые структуры" , a bhí le feiceáil go luath sa ré Boris Yeltsin (1990í luatha) a chur in iúl na seirbhísí míleata-stíl éide, lena n-áirítear an t-arm cuí, na póilíní ( Aireacht Gnóthaí Inmheánacha ), slándáil náisiúnta ( FSB ) eagraíochtaí agus roinnt struchtúir eile. 
Polaitíocht na Rúise