joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Apollo 11

Rinne Apollo 11 (le Neil Armstrong is Edwin Aldrin ar bord) an chéad tuirlingt ar an ngealach i 1969. Siúl ar an ngealach, ba é sin an misean a bhí ag spásairí na Stát Aontaithe agus  d'éirigh go geal leo, éacht dochreidte ag an am.

Aistear 
Ar 9.30 a.m. ar an 16 Iúil 1969, d’fhág an spásárthach Apollo 11 Florida agus é ag taisteal 40,000 ciliméadar san uair. Bhí triúr spásairí ar bord, Michael Collins, Buzz Aldrin agus Neil Armstrong, a bhí ina chaptaen ar an spásárthach. 

Trí lá tar éis sin, bhí siad ag fithis na gealaí, is é sin ag taisteal timpeall na gealaí. Nuair a bhí siad réidh, chuaigh Armstrong agus Aldrin isteach sa mhodúl gealaí, is é sin an modúl beag taistil a bhí acu ar an spásárthach le tuirlingt ar an ngealach féin. 

Shiúil Neil Armstrong ar an ngealach, an chéad duine riamh a rinne sin. Dhá uair an chloig tar éis sin, lean Buzz Aldrin é. 

Dúirt Collins cúpla seachtain tar éis dó filleadh ar an domhan: ‘Bhí mé imníoch go mór nach dtiocfadh Armstrong agus Aldrin ar ais ón ngealach toisc nach raibh muid cinnte in aon chor an mbeadh an modúl gealaí in ann tuirlingt ar an ngealach mar is ceart. Chomh maith leis sin, mura mbeidís in ann filleadh ar an spásárthach, bheadh orm iad a fhágáil ansin. Chuir sin imní an domhain orm, dáiríre. 

Ar an dea-uair, ní raibh fadhb ar bith ag na spásairí agus tháinig siad ar ais chugam tar éis sé uair an chloig.  Bhí an t-ádh dearg orthu. Ar an 24 Iúil, tháinig siad go léir ar ais chuig an domhan agus thuirling siad ar an Aigéan Ciúin. 

Bhí clú agus cáil ar an triúr tar éis sin, go háirithe ar Armstrong agus Aldrin as an turas iontach a rinne siad.

Féach freisin 

 Clár Apollo

Tagairtí 

Clár Apollo
Moncaí iorach

Is ainmhí é an moncaí iorach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Coinín Dúitseach

Ainmhí is ea an coinín Dúitseach. 

Mamaigh
Billie Young

Is file, aisteoir, gníomhaí, agus oideoir Meiriceánach í Billie Young (a rugadh sa bhliain 1947). Tá sí ina cónaí i Marion, Alabama anois.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh an scríbhneora 

Young, Billie
Young, Billie
Marion, Alabama
Pennington, Alabama
Daoine beo
Buirg Anchorage, Alasca

Is buirg in Alasca é Buirg Anchorage, agus is ionann é an bhuirg leis an gcathair Anchorage (sampla de cathracha-contaetha comhdhlútha, cé gur é Anchorage buirg amháin seachas contae). Tá sé suite i ndeisceart an stáit, agus is é thart ar 29 duine sa chiliméadar cearnach (58.66/km²) an dlús daonra ann. Sa bhliain 2016 bhí 298,192 duine ina gcónaí ann (thart ar 40% daonra iomlán an stáit Alasca).
 

Tá sé ag críochantacht leis na buirgí seo leanas: 

 Buirg Matanuska-Susitna
 Buirg Leithinis Kenai
 Ceantar Áirimh Valdez-Cordova

Stair 
Bunaíodh Buirg Anchorage, Alasca ar an 1 Eanáir 1964, agus comhaontaíodh an chathair leis an mbuirg ar an 15 Meán Fómhair 1975. Bunaíodh an cathair féin ar an 23 Samhain 1920.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Bardasacht Anchorage

Anchorage
Anchorage
Buirgí Alasca bunaithe sa bhliain 1964
Áiteanna bunaithe sa bhliain 1964
Alasca
Giorria Meiriceánach

Is ainmhí beag é an giorria Meiriceánach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Easóg shléibhe

Is ainmhí beag é an easóg shléibhe. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Easóg Shibéarach

Is ainmhí beag é an easóg Shibéarach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Buirg Juneau, Alasca

Is buirg in Alasca é Buirg Juneau. Tá sé suite in oirdheisceart an stáit, agus is é thart ar 4 duine sa chiliméadar cearnach (3.85/km²) an dlús daonra ann. Is é Juneau príomhbhaile na buirge, príomhchathair an stáit agus an lonnaíocht is mó daonra sa bhuirg freisin. Sa bhliain 2016 bhí 32,468 duine ina gcónaí ann. 

Tá sé ag críochantacht leis na buirgí seo leanas: 

 Buirg Haines
 Ceantar Áirimh Hoonah-Angoon

 Réigiún Stikine, An Cholóim Bhriotanach

Cuimsíonn an bhuirg na páirceanna seo leanas:

 Foraois Náisiúnta Tongass (cuid)
 Séadchomhartha Náisiúnta Admiralty Island (cuid)
 Limistéar Fiáin Kootznoowoo (cuid)
 Limistéar Fiáin Tracy Arm-Fords Terror (cuid)

Stair 
Bunaíodh Buirg Juneau sa bhliain 1881, agus ionchorpraíodh é ar an 1 Iúil 1970 mar chomh-buirg-chathair. Ainmníodh an bhuirg i gcuimhne ar Joe Juneau, sirtheoir óir ó Québec.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh idirlín oifigiúil

Juneau
Juneau
Buirgí Alasca bunaithe sa bhliain 1990
Áiteanna bunaithe sa bhliain 1990
Juneau
Alasca
Cathracha is mó achair sna Stáit Aontaithe
Easóg an bhoilg bhuí

Is ainmhí beag é an easóg an bhoilg bhuí. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Buirg Sitka, Alasca

Is buirg in Alasca é Buirg Sitka. Tá sé suite in oirdheisceart an stáit, agus is é níos lú ná 1 duine sa chiliméadar cearnach (0.74/km²) an dlús daonra ann. Sa bhliain 2016 bhí 8,830 daoine ina gcónaí ann. 

Is é Sitka príomhbhaile na buirge (Is an bhuirg agus an chathair comhdhlúithe, ón 2 Nollaig 1971, agus is é an chathair-bhuirg is mó achair sna Stáit Aontaithe). Tá sé suite ar an taobh thiar den Oileán Baranoff.

Tá sé ag críochantacht leis na buirgí seo leanas: 

 Ceantar Áirimh Hoonah-Angoon
 Ceantar Áirimh Petersburg

Cuimsíonn an bhuirg na páirceanna seo leanas:

 Alaska Maritime National Wildlife Refuge (cuid den ionad Gulf of Alaska)
 Saint Lazaria Wilderness (iar- Saint Lazaria National Wildlife Refuge)
 Sitka National Historical Park
 Tongass National Forest (cuid)
 South Baranof Wilderness
 West Chichagof-Yakobi Wilderness (cuid)

Stair 
Bunaíodh Sitka mar choilíneacht i 1799, agus ionchorpraíodh an chathair ar an 5 Samhain 1913 agus an bhuirg ar an 24 Meán Fómhair 1963. Cheangail an bhuirg agus an chathair mar comh-chathair-bhuirg comhdhlúithe (Béarla: consolidated city borough) ar an 2 Nollaig 1971.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh idirlín oifigiúil

Féach freisin
 The Yiddish Policemen's Union - úrscéal atá suite i Sitka

Sitka
Cathracha in Alasca
Sitka
Áiteanna Alasca bunaithe sa bhliain 1799
Áiteanna bunaithe sa bhliain 1799
Oileán Baranoff
Alasca
Leabhair Ghaeilge Saor ó Chóipcheart

Tháinig borradh faoi litríocht an Gaeilge sna 1900idí. Ach níl an oiread sin Leabhair Ghaeilge Saor ó Chóipcheart ar fáil fós.

Suíomhanna gréasáin

 http://tionscnaimh.fng.ie/index.php

 https://archive.org/search.php?query=conaire

 Gaeilge na hAlban http://digital.nls.uk/early-gaelic-book-collections/archive/76750239

 Tá roinnt seanleabhar atá imithe as cóipcheart le fáil ar https://archive.org/details/sadnadaracurow00oleauoft

 Tá teacht ar chorpas Foclóir Nua http://corpas.focloir.ie

 Táthar ag súil go mbeidh corpas fhoclóir an RIA ann chomh maith

Féach freisin 

Ábhar saor

Tagairtí 

 Leabhair na Gaeilge
Reifreann Neamhspleáchais na Catalóine, 2017

Chuir Rialtas na Catalóine Reifreann Neamhspleáchais na Catalóine (Catalóinis: Referèndum d'Autodeterminació de Catalunya) i bhfeidhm ar an 1ú lá Deireadh Fómhair 2017. D'ardaigh an reifreann an cheist "Ar mhaith leat an Chatalóin a bheith ina stát nua neamhspleách mar phoblacht?" Chaith 2,196,710 duine vóta, le 2,020,144 (91.96%) ag vótáil ar son an neamhspleáchais.

Naisc sheachtracha

 Reifreann Neamhspleáchais na Catalóine, 2017   
 Catalonia Votes    

2017
An Chatalóin
Sfax

Is cathair é Sfax (Araibis: صفاقس) sa Túinéis atá lonnaithe cois farraige,270 km soir ó dheas ó Túinis . Is príomhchathair cúige  Sfax é.

Tagairtí 

Sfax
Príomhchathracha na Túinéise
Minc Mheiriceánach

Is ainmhí í anmhinc Mheiriceánach. Mamach atá ann. 

Mamaigh
Minc Eorpach

Is mamach é an mhinc Eorpach (Mustela lutreola) a bhí fairsing go maith san Eoraip roimh an bhfichiú haois. Cé go bhfuil sí sách cosúil leis an minc Mheiriceánach (Neogale vison), níl sí chomh gaolmhar léi is a shílfeá - tá sí níos cóngaraí don chat coille ó thaobh na géinitice de, agus is féidir leis an dá speiceas hibrídiú a dhéanamh, rud a chuir leis an dóigh a ndeachaigh an mhinc Eorpach in éag i gcuid mhór den Eoraip. Cúiseanna eile iad na hathruithe a tháinig ar éiceachórais na lochanna agus na n-aibhne de thoradh ghníomhaíocht an duine. 

Mamaigh
Béar (aerach)

Fir téagartha, gruagacha, agus aeracha nó déghnéasacha is ea béir.
Tataouine

Is príomhchathair na Gobharnóireachta Tataouine é Tataouine (Araibis: تطاوين) atá suite i ndeisceart na Túinéise, 530 ciliméadar ó Túinis. Meallann sé a lán turasóirí mar gheall ar na háitribh sna huaimheanna.

Sanasaíocht 
Tagann an ainm Tataouine ón bhfocal Beirbeireach Tiṭṭawin a chiallaíonn "súile" agus "tobar uisce". Uaireanta, tugtar Fum Taṭāwīn ar an gcathair. Ciallaíonn "Fum" "béal" san Araibis.

Stair 
Ón mbliain 1892 go dtí an bhliain 1951, ba bhaile garastúin é Tataouine d'aonad pionósach arm na Fraince. Tar éis bunú an baile, tógadh mosc (1898) agus tithíochta ann.

Tagairtí 

Príomhchathracha na Túinéise
Tataouine
Turasóireacht sa Túinéis
An dobhrán Ceanadach

Ainmhí is ea an dobhrán Ceanadach. 

Mamaigh
Ialtóg mheasa Rodrigues

Is ainmhí í an ialtóg mheasa Rodrigues. Mamach atá inti. 

Mamaigh
Hugh Hefner

Ba fhear gnó Meiriceánach é Hugh Marston Hefner, a rugadh ar an 9 Aibreán, 1926 agus fuair bás ar an 27 Meán Fómhair, 2017.

Daoine Meiriceánacha
Daoine a rugadh i 1926
Básanna in 2017
Elizabeth Dawn

Ba bhan-aisteoir Sasanach í Sylvia Butterfield nó Elizabeth Dawn (a rugadh ar an 8 Samhain 1939 agus fuair bás ar an 25 Meán Fómhair 2017).

Tagairtí 

Ban-aisteoirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1939
Básanna in 2017
Tony Booth

B'aisteoir Sasanach é Anthony George Booth (a rugadh ar an 9 Deireadh Fómhair 1931 agus fuair bás ar an 25 Meán Fómhair 2017). 

Aisteoirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1931
Básanna in 2017
Aster alpinus

Planda ornáideach is ea Aster alpinus (an t-astar Alpach) nádúrtha i sléibhte na hEorpa (lena n-áirítear na hAlpa), le fospeiceas nádúrtha i gCeanada agus sna Stáit Aontaithe. Forb ilbhliantúil is ea é ag a mbíonn  bláthanna corcra, bándearg nó gorm a bhaineann leis an ghéineas Aster.

Cur síos 

Fásann an planda  6-12 orlach (15-30 cm). D'fhéadfadh dath an bhlátha bándearg, labhandar-corcairghorm, dubh-dúchorcra, nó bán-gar bhán agus d'fhéadfadh plandaí a bheith faoi bhláth  go déanach san earrach nó  go luath sa samhraidh , ó am go chéile, i lár an tsamhraidh. Sa Ríocht Aontaithe tá an planda fuair an planda an gradam  'Award of Garden Merit' ón  Royal Horticultural Society ( An  Cumann  Ríoga Gairneoireachta).

Fás 
Fásann an planda go han-mhall sna cineálacha ithreacha; cré, siolt, dúrabhán,  sioltchré, cré ghainmheach, srl. Is éard a íosmhéid scála pH ná 6 agus uasmhéid scála pH 7.5. Fásann sé go ceartseasmhach i bfhoirm 'coróin aonair'.

Éiceolaíocht 
Fásann an planda níos fearr i gclíomaí a bhíonn go ginearálta níos fuaire.

Caomhnú 
I gcúigí Cheanada, i dtreo Mheiriceá Thoir-Thuaidh, tá an  speiceas go mór i mbaol. Mar sin féin, sna codanna theas agus thiar-thuaidh , is cosúil go bhfuil an speiceas slán.

Tagairtí
Calcalas teinseorach

Sa mhatamaitic, is éard is calcalas teinseorach nó  anailís theinseorach ann ná an fairsingiú ar an chalcalas veicteoireach ( teinseoirí a d'fhéadfadh athrú thar ilfhillteán, m.sh. sa spás-am).

Forbartha ag Gregorio Ricci-Curbastro agus a chuid mac léinn Tullio Levi-Civita, bhí sé in úsáid ag Albert Einstein chun a theoiric de choibhneasacht ghinearálta a foorbairt. I gcodarsnacht leis an chalcalas rímhion ,ceadaíonn calcalas teinseorach cur i láthair cothromóidí na fisice i bhfoirm atá neamhspleách ar rogha na gcomhordanáidí ar an iomadúil.

Bíonn go leor feidhmeanna ón bhfíorshaol ag an chalcalas teinseorach san bhfisic agus san Innealtóireacht, lena n-áirítear leaisteachas, meicnic chontanaim, leictreamaighnéadas (féach cur síos  matamaitice ar an réimse leictreamaighnéadacha), agus coibhneasacht ghinearálta (féach matamaitic na coibhneasachta ginearálta).

Féach freisin 
 Anailís veicteoireach 
 Calcalas maitríseach
 Calcalas Ricci 
 Teinseoirí i gcomhordanáidí cuarlíneachaca

Leabhair
Crú-ialtóg bheag

Ainmhí is ea an crú-ialtóg bheag. Mamach eitilte in ord na Chiroptera is ea í. 

Mamaigh
Crú-ialtóg mhór

Ainmhí is ea an crú-ialtóg mhór. Mamach eitilte in ord na Chiroptera is ea í. 

Mamaigh
Conus ambiguus

Speiceas seilide farraige is ea Conus ambiguus, (Gaeilge: An Cón Éiginnte), moileasc mara gastrapódach sa bhfine Conidae, na seilidí coirceogacha agus a gcuid gaoil.

Cosúil le gach speiceas laistigh den ghéineas Conus, is ainmhithe creiche agus nimhiúla iad. Tá siad in ann ga a chur i ndaoine, dá bhrí sin ba chóir cinn bheo a láimhseáil go cúramach nó iad a fhágáil.

Cur síos 
Ba é Lovell Augustus Reeve, sa bhliain 1844 a chéad d'aimsigh agus a rinne sur sos ar Conus ambiguus, sa dá theanga Laidin agus Béarla in dhá théacs comhionann.

Chuir Reeve síos air mar a leanas:

Tá blaosc bhán ag Conus ambiguus, le bannaí doiléir, donn éadrom, agus le fadstríocáin. Tá an spuaic ornáideach le spotaí dronnacha scothdhonn .

Tá an bhlaosc  1.5 orlach (38 mm).

Tá toisí na blaoisce den eiseamláir chineáil 39 x 22 mm. Tá eiseamláir an chineáil stóráilte i Zoölogisch Músaem Amstardam (ard-Mhúsaem na Zó-eolaíochta ag an Ollscoil Amsterdam).

Dáileadh 
Ní raibh an cineál cheantar sonraithe ag Reeve. Tarlaíonn an speiceas seo san Aigéan Atlantach amach ó Iarthar na hAfraice (an tSeineagáil, Guine Bissau), ó na hoileáin Rinn Verde Oileáin agus Angóla.

Tagairtí 
Cuimsíonn an t-alt seo an téacs fearainn phoiblí ó thagairtí.

Naisc sheachtracha 
 Cón Sliogáin - Ridirí na Farraige
 Gastropods.com: Monteiroconus ambiguus

Moilisc
Ialtóg Daubenton

Ainmhí is ea an ialtóg Daubenton. Mamach eitilte in ord na Chiroptera is ea í. 

Mamaigh
Ialtóg mhóreiteach

Ainmhí is ea an ialtóg mhóreiteach. Mamach eitilte in ord na Chiroptera is ea í. 

Mamaigh
Dochtúir an Eaglais

Is Dochtúir an Eaglais (Laidin: dochtúir "múinteoir") teideal tugtha lena Eaglais Chaitliceach go naoimh a aithin orthu mar thábhacht áirithe, go háirithe de réir a n-ionchur le diagacht nó teagasc.

Naoimh
Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Dochtúirí an Eaglais
Ioguána mara oileáin Galápagos

Speiceas ioguána is ea an t-ioguána mara oileáin Galápagos (Amblyrhynchus cristatus), ar fáil ar na hOileáin Galápagos (Eacuadór) amháin. Tá ar a chumas, uathúil i measc laghairteanna na nua-aimseartha, dul ar thóir foráiste san fharraige, agus  is chuige sin go díreach aithnítear é mar reiptíl mhara. Beagnach go heisiach, itheann an ioguána seo algaí agus 
tumann na hioguánaí fireanna móra isteach san fharraige chun teacht ar an fhoinse bia seo, fad a 
bheathaíonn na baineannaigh agus ainmhithe níos lú taoide, nuair a bhíonn an taoide thráite, ar an chrios idirthaoideach. Go príomha, cónaíonn siad i gcoilíneachtaí ar bhruacha creagach, áit gur féidir leo iad féin a choinneáil te, tar éis cuairte a tabhairt ar an uisce nó an chrios idirthaoideach a bhíonn measartha fuar, ach is féidir iad a feiceáil freisin i riasca, mangróibh agus tránna.

Athraíonn dealramh na n-ioguánaí mara idir na hoileáin éagsúla agus aithnítear roinnt fospeiceas . Cé go bhfuil uimhreacha réasúnta móra daoibh beo go fóill agus go bhfuil siad coitianta go háitiúil, meastar an  speiceas  chosanta  seo 'faoi bhagairt'.
[[

Fospeicis 
Tá seacht nó a hocht fospeocis de hioguánaí mara, atá liostaithe in ord aibítre, aitheanta go traidisiúnta :
 A. c. albemarlensis Eibl-Eibesfeldt, 1962 – Oileán Isabela 
 A. c. uisce Liath, 1831 (ní i gcónaí a aithnítear) – Oileán Pinzón 
 A. c. cristatus Bell, 1825 – Oileán Fernandina 
 A. c. hassi Eibl-Eibesfeldt, 1962 – Oileán Santa Cruz 
 A. c. mertensi Eibl-Eibesfeldt, 1962 – Oileáin San Cristóbal agus Santiago
 A. c. nanus Garman, 1892 – Oileán Genovesa 
 A. c. sielmanni Eibl-Eibesfeldt, 1962 – Oileán Pinta
 A. c. venustissimus Eibl-Eibesfeldt, 1956 – Oileán  Española agus Oileán Gardener (atá beag bídeach).

Féach freisin 
 Planet Earth II - seó TEILIFÍSE

Tagairtí 

Reiptílí
Ialtóg Natterer

Ainmhí is ea an ialtóg Natterer (Myotis nattereri). Mamach eitilte in ord na Chiroptera is ea í. 

Mamaigh
Béar dubh Meiriceánach

Béar mheánmhéide is ea an béar dubh Meiriceánach (Ursus americanus), agus tá sé dúchasach do Meiriceá Thuaidh.

Is é an béar is lú san mór-roinn agus an ceann atá scaipthe níos forleithne. Uiliteoirí is ea na béir dhubha, lena n-aistí bia éagsúla ag athrú go mór ag brath ar an séasúr agus suíomh. De ghnáth,  bíonn siad ag maireachtáil den chuid is mó i gceantair fhoraoisithe, ach fágann siad na foraoisí agus iad ar thóir bia. Uaireanta bíonn siad mealladh chuig pobail daonna toisc go mbíonn deis acu bia a fháil lom díreach. Is é an béar dubh Meiriceánach an béar is coitianta ar fud an domhain.

Tacsanomaíocht agus éabhlóid

Iompar agus saolréim

Fadsaolaí agus mortlaíocht

Geimhriúchán

Nósanna cothaithe

Caidrimh le daoine

Sa bhéaloideas, mhiotaseolaíocht agus chultúr

Ionsaithe ar daoine

Tagairtí

Tuilleadh léitheoireachta

Naisc sheachtracha 
 
 Wildlifeinformation.org: Meiriceánach Dubh Iompróidh An Plean Gníomhaíochta Do Chaomhnú
 Smithsonian Institution—Mheiriceá Thuaidh Mamaigh: Ursus americanus (American marc dubh) 

Mamaigh
Ialtóg fhadchluasach

Ainmhí is ea an ialtóg fhadchluasach. Mamach eitilte in ord na Chiroptera is ea í. 

Mamaigh
Ialtóg nochtúil

Ainmhí is ea an ialtóg nochtúil. Mamach eitilte in ord na Chiroptera is ea í. 

Mamaigh
Deilf choiteann

Ainmhí mara is ea an deilf choiteann. 

Deilfeanna
Mamaigh
Lóma Artach

Is éan é an lóma Artach Is baill d'fhine na Gaviidae iad. 

Éin
Lóma rua

Is éan é an lóma rua. Is baill d'fhine na Gaviidae iad. 

Éin
Foitheach píbrua

Is éan é an Foitheach píbrua. Is baill d'fhine na Podicipedidae iad.

Éin
Foitheach cluasach

Is éan é an foitheach cluasach. Is baill d'fhine na Podicipedidae iad.

Éin
Cánóg dhubh

Is éan í an chánóg dhubh Is baill d'fhine na Anatidae iad. 

Éin
Seacál órga

Cainíneach dúchasach don Eoraip oirdheisceart agus lárnach, don Áise Bheag, don Mheán-Oirthear agus an Áise Theas is ea an seacál órga nó Canis aureus. Tá sé liostaithe mar Is lú imní, ar 'Liosta Dearg' an AICD (An tAontas Idirnáisiúnta um Chaomhnú an Dúlra), mar gheall ar a raon forleathan i réimsí ina mbíonn neart beatha agus foscadh ar fáil.

Sanasaíocht 
Tháinig an focal "jackel ( Gaeilge: seacál) isteach sa Bhéarlaar dtús timpeall na bliana 1600  agus tá sé díorthaíthe ón bhfocal Turcach çakal, atá díorthaithe ón bhfocal Peirseach šagāl.

Tacsanomaíocht

Éabhlóid

Tagairtí 

Mamaigh
Guairdeall

Is éan é an guairdeall Is baill d'fhine na Procellariiformes iad. 

Éin
Lámhach Las Vegas

Tharla ollsléacht i Las Vegas oíche Dé Domhnaigh ar an 1 Deireadh Fómhair 2017.  

Bhí 58 duine maraithe agus breis is 500 duine gortaithe ag fear a scaoil urchair ag coirm cheoil tíre, an fhéile bhliantúil Route 91 Harvest. 

Thosaigh an scaoileadh ag 10:08 p.m agus mhair na meaisínghunnaí níos mó ná deich nóiméad. Bhí fear ag scaoileadh leis an slua ón 32ú urlár d’óstán Mandalay Oriental. 

Shroich na póilíní an urlár ag 10:25 p.m agus stop an scaoileadh. Ag 11:21 p.m, chuir Stephen Paddock, an té a rinne an sléacht, fear 64 bliain d'aois, lámh ina bhás féin. Ba de bhunús na háite é, agus ní raibh éinne bainteach leis an ionsaí ach é.

Féach freisin 
Ollsléacht i Florida i 2016ː:  Mharaigh fear a raibh gunna aige 49 duine i gclub oíche.

Tagairtí 

 

Nevada
Las Vegas
Dúnmharuithe
Ollsléachtanna
Foitheach píbdhubh

Is éan é an foitheach píbdhubh. Is baill d'fhine na Podicipedidae iad.

Éin
Seaga

Is éan é an seaga Is baill d'fhine na Phalacrocoracidae iad. 

Éin
Corr ríoga

Is éan í an chorr ríoga (Platalea regia). Is baill d'fhine na Threskiornithidae iad.

Ainmneacha i dteangacha Ceilteacha eile: 

Éin
Éigrit bheag

Is éan í an éigrit bheag, sórt corr réisc. Is baill d'fhine na Ardeidae iad. 

Éin
Gé bhánéadanach

Gé atá dúchasach don Eoraip agus an Áise is ea an ghé bhánéadanach (nó an ghé mhór fhionn), an ghé is flúirsí forleithne ansin. An clúmh liath den chuid is mó. Áitríonn sí inbhir is tuilemhánna, agus itheann fásra san uisce nó ar tír. Sinsear na gé baile. 

Éin
Seil-lacha

Lacha atá cosúil le gé, dúchasach don Seandomhan (ach amháin an tuaisceart imigéiniúil) is ea seil-lacha (nó lacha bhreac, nó lacha chriosrua). Itheann sí féar, fiailí uisce is inveirteabraigh, agus neadaíonn i mbrocaigh is poill. Is baill d'fhine na Anatidae iad. 

Éin
Clamhán riabhach

Is éan é an clamhán riabhach (nó clamhán riabhach Eorpach). Is baill d'fhine na Accipitridae iad. 

Éin
Contae Benton, Arkansas

Is contae in Arkansas é Contae Benton. Is é Bentonville príomhbhaile an chontae, ach is Rogers an chathair is mó daonra.

Tá sé suite in iarthuaisceart an stáit, agus tá sé ag críochantacht le:
 Contaetha Arkansas: Carroll, Madison, agus Washington
 Contaetha Missouri: Barry agus McDonald
 Contaetha Oklahoma: Adair agus Delaware

Sa bhliain 2016 bhí 258,291 duine ina gcónaí ann (tá an chontae seo an 2ú is mó daonra sa stát). Tá achar 2,290 ciliméadar cearnach (2,290/km²), agus mar sin, tá dlús daonra 101/km² sa chontae.  

Tá ceanncheathrú corparáideach Walmart suite i mBentonville.

Stair 

Bunaíodh Contae Benton ar 30 Meán Fómhair 1836. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar Tomas Hart Benton, Seanadóir ó Missouri.

Tíreolaíocht

Lárionaid Daonra i gContae Benton

Cathracha

Bella Vista
Bentonville (county seat)
Bethel Heights
Cave Springs
Centerton
Decatur
Elm Springs
Gentry
Gravette
Little Flock
Lowell
Pea Ridge
Rogers
Siloam Springs
Springdale (mostly in Washington County)
Sulphur Springs
War Eagle

Bailte
Avoca
Garfield
Gateway
Highfill
Springtown

Sráidbhailte
 Cherokee City
 Hiwasse 
 Lost Bridge Village
 Maysville
 Prairie Creek

Pobail neamhchorpraithe

 Beech Creek Crossing
 Berea
 Berlin
 Bovine
 Boydell
 Cremer
 Crossroad
 Donbey
 Forest Park Addition
 Gulledge
 Kimball
 Lloyd
 Longview Crossing
 Martinville
 Meridian
 Miller's Chapel
 Milo
 Mist
 Moore's Mill
 Mount Olive
 Mount Pleasant
 Oakhurst Addition
 Old Milo
 Post Oak
 Promised Land
 Pugh
 Rawls
 Riley
 Roark
 Rolfe Junction
 Snyder
 South Crossett
 Stillions
 Sulphur Springs
 Sunshine
 Thebes
 Trafalgar
 Unity
 Venice
 Wallace
 White
 Whitlow
 Whitlow Junction
 Petersburg

Pobail stairiúla

 Brushy
 Elon
 Jackson
 Matoka
 Phelan

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh idirlín oifigiúil 

Achar cathrach Fayetteville-Springdale-Rogers
Benton
Benton, Contae
Benton
Áiteanna bunaithe sa bhliain 1836
Arkansas
Lacha earrfhada

Is éan í an lacha earrfhada (Clangula hyemalis). Is ball d'fhine na nAnatidae í agus an t-aon bhall den ghéineas Clangula. 

Tá an lacha earrfhada dúchasach sna réigiúin thuaidh in Alasca, i gCeanada, san Eoraip agus sa Rúis. Bíonn a gnáthóga goir i locháin agus riascanna sna tundraí agus freisin feadh chóstaí na farraige agus na locha móra sna sléibhte. Tógann an lacha a nead ar an talamh in aice uisce. Tógann siad na neadacha as ábhar plandaí le clúmh mar líonáil. Éan imirceach atá inti. 

Éin
Naomh Gréagóir Nazianzus

Naomh is ea Gréagóir Nazianzus, a rugadh i 329 san Arianzum, an Chapadóic agus a fuair bás ar an 25 Eanáir 390, in
Arianzum, an Chapadóic.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 329
Básanna i 390
Dochtúirí an Eaglais
Naoimh
Síolta rua

Is éan é an síolta rua (Mergus serrator). Is baill d'fhine na Anatidae iad. 

Éin
Cúr rua

Is éan é an cúr rua Is baill d'fhine na Accipitridae iad. 

Éin
Cromán na gcearc

Is éan é an cromán na gcearc Is baill d'fhine na Accipitridae iad. 

Éin
Sanford Faulkner

Mílísteoir a bhí ina oifigeach in Airm na Cónaidhme agus ceoltóir a chum an t-amhrán "The Arkansas Traveler", amhrán stát Arkansas ó 1949 go 1963, ba ea Sanford Faulkner. Fuair sé bás sa bhliain 1874.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1806
Básanna i 1874
Ceoltóirí ó Arkansas
Daoine ó Arkansas
Cogadh Cathartha na Stát Aontaithe
Cromán liath

Is éan é an cromán liath Is baill d'fhine na Accipitridae iad. 

Éin
Fabhcún coille Eoráiseach

Is éan é an fabhcún coille Eoráiseach Is baill d'fhine na 	Falconidae iad. 

Éin
Patraisc chosdearg

Is éan í an phatraisc chosdearg (Alectoris rufa). Is baill d'fhine na Phasianidae iad. 

Éin
Aiteach

Is aidiacht Gaeilge a dhéanann cur síos ar dhuine nach bhfuil heitrighnéasach é aiteach, bunaithe ar an bhfocal queer i mBéarla.. 

Is seanfhocal queer sa 19ú haois go dtí lár na 20ú haois i mBéarla, maslach de ghnath, nó 'piteogi' as Gaeilge. 

Tháinig an téarma queer, nó aiteach, go mór chun cinn ó na 198oidí ar aghaidh agus brí nua air; bíonn sainmhíniú leathan ag baint leis de ghnáth i.e. collaíocht neamhnormatach, nó gnéasachas a shnámhann i gcoinne easa an status quo.  Bíonn an téarma níos leithne ná 'aerach' agus bíonn daoine bródúil as a bheith aiteach inniu, agus meon dearfach ag baint leis de ghnáth.

Téarmaí maslacha 
Masla do fhir (nó duine) bhaineanda is ea piteog. Tagann "piteog" ó "pit" (vulva). Ní hamháin go ciallaíonn "piteog" baineanda, ciallaíonn "piteog" claonaíoch nó corr chomh maith, ar nós an seanfhocal queer as Béarla. 

Mar shampla, sa dán Baudelaire le Diarmuid Ó Gráinne, fiafraíonn Ó Gráinne "An diabhal tú a fhile / Nó aingeal a thit / An piteog de dhuine / An tú athair an Oilc?" 

Ciallaíonn "piteog" fear a bheadh ag déanamh obair mná freisin, de réir Pádraig S. Mac a' Ghoill. Rinne William Carleton, scríbhneoir as Tír Eoghain, taifead ar an bhfocal "piteog" i 1830, agus tá an focal "piteog" iontach sean.

Féach freisin 

 Aerach

Tagairtí

Féach freisin 
 LADT
 Trasghnéasach
 Trasinscneach
LADT
Homaighnéasacht
Les Dawson

B'fhuirseoir Sasanach é Leslie "Les" Dawson, Jr. (a rugadh ar an 2 Feabhra 1931 agus fuair bás ar an 10 Meitheamh 1993). 

Fuirseoirí Sasanacha
Daoine a rugadh i 1931
Básanna i 1993
Twink

Fear óg, tanaí, gan chlúmh, agus aerach nó déghnéasach is ea twink. Is twink é an mhalairt ar béar.
Blind Date (Éire)

Clár siamsaíochta Béarla atá á chraoladh ar TV3 ó 8 Deireadh Fómhair, 2017 i leith é Blind Date. Al Porter a chuireann an clár i láthair. Tá sé bunaithe ar an leagan sa Ríocht Aontaithe.

Cúlra
Bhí Lucy Kennedy roghnaithe chun an chlár a cur i láthair, ach cuireadh ar ceal é i 2015. Piocadh suas níos déanaí é le Al Porter fógartha chun an chlár a cur i láthair.

Eipeasóidí

Sraitheanna

Sraith 1

Tagairtí 

Cláir Virgin Media Ireland
Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2017
Cláir Teilifíse Éireannacha
Cláir siamsaíocht
Patraisc bhroinnliath

Is éan í an phatraisc bhroinnliath Is baill d'fhine na Phasianidae iad. 

Éin
Rálóg uisce

Is éan í an rálóg uisce Is baill d'fhine na Rallidae iad. 

Éin
Helianthus angustifolius

Speiceas de lus na gréine is ea Helianthus angustifolius. Tá sé dúchasach sna Stáit Aontaithe, sa taobh ó dheas agus ó thuaidh, sna stáit go léir ar an chósta ó Texas go Long Island, agus intíre chomh fada le Missouri.  De ghnáth, faightear é i ngnáthóg an mhachaire (an Atlantach agus an Mhurascaill araon), go háirithe i limistéir fhliucha.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 United States Department of Agriculture Plants Profile
 Grianghraf de luslann eiseamal ag an Missouri Botanical Garden, a bailíodh i Missouri i 1993
Machaire an Atlantaigh

Is réigiún fiseagrafach é Machaire an Atlantaigh, le rilíf íseal, fud fad Chósta Oirthear na Stát Aontaithe. Leathnaíonn sé 3,500 km ó Bhiochta Nua Eabhrach ó dheas go dtí an chuid den Dobhardhroim Ilchríochach Oirthearach, gur le Georgia / Florida, a líníonn an mhá ó Abhantracht ACF ar Mhachaire Cósta na Murascaille, san iarthar. Tá an limistéir ina luí idir, ar an taobh thiar, easlíne Bhord Farraige an Atlantaigh, agus ardchlár Phiedmont, soir ag an Aigéan Atlantach, agus ó dheas ag chúige Florida. Cruthaíonn an réigiún oileánra 'Na Tailte Lasmuigh', an síneadh oileánach is sia thoir thuaidh ar chósta an Atlantaigh.

Tagairtí
Mordechai Vanunu

Rugadh Mordechai Vanunu (Eabhrais: מרדכי ואנונו; is ar an 14 Deireadh Fómhair 1954 a rugadh é), ar a dtugtar freisin John Crossman Is iar-theicneoir núicléach Iosraelach é agus ghníomhaí síochána, a nocht sonraí maidir le chlár núicléach na n-Iosraelach do phreas na Breataine, sa bhliain 1986,  agus a cháin airm ollscriosúla. Ina dhiaidh sin, mheall ghníomhaí Mhossad chun na hIodáile é, tugadh drugaí dó ansin, agus fuadaíodh gníomhairí Iosraelacha é. 

Tógadh go hIosrael é agus ar deireadh thiar ciontaíodh é tar éis trialach a bhí ar siúl taobh thiar de dhoirse dúnta.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1954
Ailt le téacs san Eabhrais
Daoine beo
Feadóg chladaigh

Is éan í an fheadóg chladaigh (nó feadóg an fháinne). Is baill d'fhine na Charadriidae iad. 

Éin
Feadóigín chladaigh

Is éan í an fheadóigín chladaigh Is baill d'fhine na Charadriidae iad. 

Éin
Feadóg bhuí

Is éan í an fheadóg bhuí Is baill d'fhine na Charadriidae iad. 

Éin
Feadóg ghlas

Is éan cladaigh í an fheadóg ghlas (Pluvialis squatarola). Is ball d'fhine na Charadriidae í. Tá a talaimh goir go léir sna bólaí Artacha. Tógann an fheadóg ghlas a nead ar an talamh lom ar chóstaí agus oileáin an Aigéin Artaigh sa samhradh, agus caitheann sí an chuid eile den bhliain i ngnáthóga inchurtha leo sin ar fud an domhain, chomh fada ó dheas leis an tSile.

Éin
Gobadáinín crotaigh

Is éan é an gobadáinín crotaigh Is baill d'fhine na Scolopacidae iad. 

Éin
Gobadáinín beag

Is éan é an gobadáinín beag (Calidris minuta). Is baill d'fhine na Scolopacidae iad. 

Éin
Gobadáinín Temminck

Is éan é an gobadáinín Temminck Is baill d'fhine na Scolopacidae iad. 

Éin
Gobadán cosbhuí

Is éan uisce é an gobadán cosbhuí (Calidris maritima). Is baill d'fhine na Scolopacidae iad. 
Tagann ainm an ghéinis ón tSean-Ghréigis kalidris nó skalidris, téarma a d'úsáid Arastotail le haghaidh roinnt éan uisce liathdathach. Focal ón Laidin é maritimaa ciallaíonn "na mara".

Éin
Cosdeargán breac

Is éan é an cosdeargán breac Is baill d'fhine na Scolopacidae iad. 

Éin
Gobadán glas

Is éan é an gobadán glas (Tringa ochropus). Is baill d'fhine na nAnatidae iad. 

Éin
Gobadán coille

Is éan é an gobadán coille  (Tringa glareola).  Is baill d'fhine na Scolopacidae iad. 

Éin
Gobadán coiteann

Is éan é an gobadán coiteann Is baill d'fhine na Scolopacidae iad. 

Éin
Guilbneach earrdhubh

Is éan é an guilbneach earrdhubh Is baill d'fhine na Scolopacidae iad. 

Éin
Jack in the Box

Slabhra bialann mearbhia Meiriceánach is ea Jack in the Box. Bhunaigh Robert O. Peterson é i mí Feabhra na bliana 1951. Tá breis is 2,000 bialann sa slabhra, an chuid is mó díobh in iarthar na Stát Aontaithe.

Bialanna mearbhia
Mearbhia
Guilbneach stríocearrach

Is éan é an guilbneach stríocearrach Is baill d'fhine na Scolopacidae iad. 

Éin
Falaróp gobmhór

Is éan é an falaróp gobmhór (Phalaropus fulicarius). Is baill d'fhine na Scolopacidae iad. 

Éin
Naoscach bhídeach

Is éan í an naoscach bhídeach (Lymnocryptes minimus). Is baill d'fhine na Scolopacidae iad. 

Éin
Basil Chaesairia

Ba naomh é Basil Chaesairia. Rugadh i 329 san Caesairia, an Chapadóic é. Fuair sé bás ar an 1 nó 2 Eanáir, 379, i gCaesairia, an Chapadóic.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 329
Básanna i 379
Dochtúirí an Eaglais
Naoimh
Crotach cloch

Is éan é an crotach cloch Is baill d'fhine na Burhinidae iad. 

Éin
Sléibhín Meánmhuirí

Is éan é an sléibhín Meánmhuirí Is baill d'fhine na Laridae iad. 

Éin
Sléibhín beag

Is éan é an sléibhín beag Is baill d'fhine na Laridae iad. 

Éin
Atanáis Chathair Alastair

Is naomh é Atanáis Chathair Alastair. Rugadh i 296 – 298 i gCathair Alastair é agus fuair sé bás ar an 1 nó 2 Bealtaine 373, i gCathair Alastair.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 296
Básanna i 373
Dochtúirí an Eaglais
Naoimh
Seicheamh aigéid núicléasaigh

Is éard is seicheamh aigéid núicléasaigh ann ná comharbas de litreacha a chuireann in iúl ord na núicléitídí laistigh d' aigéad dí-ocsairibeanúicléasac (ADN) (ag baint úsáide as GACT) nó móilín (GACU) d'aigéad ribeanúicléasach (ARN). De réir choinbhinsiún, de ghnáth cuirtear seichimh i láthair ón 5'-críoch go dtí 3'-críoch. I gcomhair ADN, úsáidtear an snáithe polaraíochta. Toisc go mbíonn aigéid núicléasaigh de ghnáth ina pholaiméirí líneacha (neamh bhrainseach) is ionann an t-ord a shonrú agus struchtúr comhfhiúsach an mhóilín ar fad a shainmhíniú. Ar an gcúis seo, tugtar an 'bunstruchtúr' chomh maith, ar an seicheamh aigéid núicléasaigh.

Núicléitídí 

 A = adainín 
 C = cíotóisín
 G = guainín
 T = tímín
 R = G (púirín )
 Y = T C (pirimidín)
 K = G T (céata-)
 M = A C (aimín)
 S = G C (nasc láidir)
 W = T (nasc lag)
 B = G T a C (gach ach A)
 D = G A T (gach ach C)
 H = C h T A (gach ach G)
 V = G C A (gach ach T)
 N = G C T (aon cheann)
Tá na siombailí seo bailí chomh maith do ARN, ach amháin le U (úraicil) in áit T (tímín).

Tábhacht bhitheolaíoch 

I gcórais bhitheolaíochta, bíonn faisnéis in aigéid núicléacha a úsáideann cill bheo  le haghaidh próitéiní ar leith a thógáil. Aistrítear seicheamh na núicléabhunna ar snáithe aigéid núicléasaigh  ag innealra na cealla chuig seichimh aimínaigéid ag cumadh snáithe próitéine. Freagraíonn gach grúpa de thrí bhun, ar a dtugtar códón, d' aimínaigéad amháin, agus tá cód géiniteach sonrach ann le haghaidh gach meascán  féideartha de na trí bhun arb ionann iad agus  aimínaigéad faoi leith. 

Leagann dogma lárnach na bitheolaíochta móilíní amach an mheicníocht trína ndéantar próitéiní ag baint úsáide as eolas atá sna haigéid núicléacha.Tras-scríobhtar ADN isteach go dtí móilíní tARN, a dtaistealaíonn chuig an ribeasóim chuig áit ina n-úsáidtear an tRNA mar theimpléad le haghaidh an tsnáithe  próitéine a thógáil. Ós rud gur féidir aigéid núicléacha ceangal le móilíní le seichimh comhlántach, tá idirdhealú idir na seichimh "polaraíochta" a chódaíonn le haghaidh próitéiní, agus an seicheamh "antapholaraíocht" comhlántach atá leis féin neamhfheidhmiúil, ach gur féidir leis ceangal leis an snáithe polaraíocht.

Deimhniú seichimh

Léiriú digiteach

Anailís sheichimh 
Is féidir anailís a dhéanamh ar sheichimh ghéiniteacha trí dul i muinín uirlisí bithfhaisnéisíochta chun iarracht a dhéanamh a fheidhm a dhéanamh amach.

Tástáil ghéiniteach 
Is féidir an ADN i ngéanóm an orgánaigh a anailísiú chun leochaileachtaí chuig ghalair oidhreachta, agus is féidir é a úsáid chun aithreachas an linbh (athair géiniteach) nó sinsear duine a chinneadh.

Féach freisin 
 Struchtúr géinte
 Córas uimhriúil ceathartha
 Polamorfacht aon-núicléitíde (PAN)

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 A bibliography on features, patterns, correlations in DNA and protein texts
Géineolaíocht
Bitheolaíocht mhóilíneach
Cnoic Shíofra

Tá Cnoic  Shíofra (Béarla: Sheeffry Hills) suite i iardheisceart Contae Mhaigh Eo. An áit is airde den sliabh glaotar Barr Chlais Céim air. As béarla  Barrclashcame.Tá an mullach 772m in airde agus ar taobh an iarthar den plateau(ardchlár) atá  sé le fáil.Is an tríú sliabh is airde i gContae Maigh Eo.
Uaireanta i rith an gheimhridh, bíonn an sliabh cludaithe le brath sneachta.
Faoileán bán

Is éan é an faoileán bán Is baill d'fhine na Laridae iad. 

Éin
Droimneach beag

Is éan é an droimneach beag Is baill d'fhine na Laridae iad. 

Éin
Bonaventure

Naomh is ea Bonaventure, a rugadh Giovanni di Fidanzai ar 1221 i Latium, Stáit an Phápa agus a fuair  bás ar an 15 Iúil 1274, i Lyon.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1221
Básanna i 1274
Dochtúirí an Eaglais
Naoimh
Naoimh Iodálacha
Sean Hughes

B'fhuirseoir de phór na hÉireann é Sean Hughes, (a rugadh John Hughes san Archway, Londain ar an 10 Samhain 1965 agus fuair bás in ospidéal Whittington ar an 16 Deireadh Fómhair 2017). 

Fuirseoirí
Daoine a rugadh i 1965
Básanna in 2017
Diaspóra Éireannach
Faoileán glas

Is éan é an faoileán glas Is baill d'fhine na Laridae iad. 

Éin
Meirleach mór

Is éan mara é an meirleach mór (Stercorarius skua). Is baill d'fhine na Stercorariidae iad. 

Éin
Osréalachas

Gluaiseacht na healaíne is ea osréalachas. Thosaigh sí le linn na bhfichidí. Tagann osréalachas ó Dada. Ba "na staideanna frithráiteacha roimhe sin na brionglóide agus na fírinne a réiteach in iomlán na fírinne, sárfhírinne" é a aidhm.
Meirleach Artach

Is éan é an meirleach Artach Is baill d'fhine na Stercorariidae iad. 

Éin
Geabhróg scothdhubh

Is éan í an gheabhróg scothdhubh Is baill d'fhine na Laridae iad. 

Éin
Geabhróg rósach

Is éan í an gheabhróg rósach (Sterna dougallii) Is baill d'fhine na Laridae iad. 

Éin
Geabhróg bheag

Is éan mara í an gheabhróg bheag (Sternula albifrons). Is ball d'fhine na Laridae í. 

Éin
Geabhróg dhubh

Is éan í an gheabhróg dhubh Is baill d'fhine na Laridae iad. 

Éin
Falcóg bheag

Is éan í an fhalcóg bheag Is baill d'fhine na Alcidae iad. 

Éin
Abhainn na hOirimhe

Is abhainn a théann trí Chontae Maigh Eo í Abhainn na hOirimhe. Tá sí suite i Muraisc , san iardheisceart an Chontae .

Aibhneacha na hÉireann
Contae Mhaigh Eo
Foracha dhubh

Is éan í an fhoracha dhubh Is baill d'fhine na Alcidae iad. 

Éin
Colm gorm

Is éan é an colm gorm Is baill d'fhine na Columbidae iad. 

Éin
Fearán baicdhubh

Is éan é  an fhearán baicdhubh (Streptopelia decaocto).   Is baill d'fhine na Columbidae iad. 

Éin
Cnagaire glas

Is éan é an cnagaire glas Is baill d'fhine na Picidae iad. 

Éin
Mórchnagaire breac

Is éan é an mórchnagaire breac Is baill d'fhine na Picidae iad. 

Éin
Mionchnagaire breac

Is éan é an mionchnagaire breac Is baill d'fhine na Picidae iad. 

Éin
Gabhlán gainimh

Is éan é an gabhlán gainimh. Is ball d'fhine na Hirundinidae é. 

Éin
Fuiseog adharcach

Is éan í an fhuiseog adharcach (Eremophila alpestris). Is ball d'fhine na nAlaudidae é. Maireann sé ar fud an leathsféar thuaidh nach mór.

Éin
Fuiseog choille

Is éan í an fhuiseog choille Is baill d'fhine na Alaudidae iad. 

Éin
Riabhóg choille

Is éan í an riabhóg choille (Anthus trivialis).  Is baill d'fhine na Motacillidae iad. 

Éin
Riabhóg mhóna

Is éan í an riabhóg mhóna Is baill d'fhine na Motacillidae iad. 

Éin
Riabhóg chladaigh

Is éan í an riabhóg chladaigh Is baill d'fhine na Motacillidae iad. 

Éin
Glasóg shráide

Is éan í an ghlasóg shráide (Motacilla alba) . Is baill d'fhine na Motacillidae iad. Is fospeiceas den ghlasóg bhán í.
Gabhann an ghlasóg seo feithidí le n-ithe gar don talamh, nó bailíonn iad ar bhóithre tar éis don trácht iad a mharú. Uaireanta, cuireann sí fúithi sa chathair. Neadaíonn sí i bpoll, líneáilte le caonach, duilleoga feoite, gruaig is cleití. Bíonn suas le dhá ál aici in aghaidh na bliana.

Éin
Glasóg liath

Is éan í an ghlasóg liath Is baill d'fhine na Motacillidae iad. 

Éin
Glasóg bhuí

Is éan í an ghlasóg bhuí Is baill d'fhine na Motacillidae iad. 

Éin
An Choirdis

Macra-theanga Ind-Eorpach is ea an Choirdis (Kurdî, کوردی; fuaimnithe [ˈkuɾdiː]), cuid de theangacha Iaránacha an Iarthair. Tá sí á labhairt ag na Coirdínigh (thart ar 44 milliún duine), atá ina gcónaí i réigiún ar a dtugtar an Chordastáin, scoilte idir oirdheisceart na Tuirce, iarthuaisceart na hIaráine, agus oirthuaisceart na hIaráice agus na Siria.

Tá comhphobail mhóra de Choirdínigh suite chomh maith in iarstáit an Aontais Shóivéadaigh, agus i gcathracha móra an Mheánoirthir. Ó dheireadh na 1960í, tá diaspóra Coirdíneach, anois de níos mó ná cúig mhilliún duine, aistrithe go dtí an Eoraip (go háirithe an Ghearmáin), na Stáit Aontaithe, Ceanada agus an  Astráil.

Go dtí seo, mar gheall ar a stair agus ar an dtír-raon an-shléibhtiúil, níor tháinig na Coirdínigh lena dteanga a aontú. Mar seo, tá ceithre chanúint an-láidir den teanga:

Tá an Choirdis Thuaidh (nó, an Churmainsis) an Kurmancî, á labhairt ag an chuid is mó de na Coirdínigh sa Tuirc, sa tSiria, san iar-APSS, agus ag páirt de na Coirdínigh san Iaráic agus san Iaráin, thart ar 60% de na gCoirdínigh san iomlán.

Tá an Lánchoirdis, an Soranî, á labhairt ag an chuid is mó de na Coirdínigh san Iaráic agus san Iaráin, nó 30% de na Coirdínigh.

Labhraítear freisin Coirdis an Iarthair, Zazaki, i dTuaisceart na Choirdeastáine (an chuid faoi smacht na Tuirce).

Tá Coirdis an Oirthir, an Gurani, á labhairt i ndeisceart na réigiún Coirdíneach san Iaráic agus san Iaráin.

Ar chúiseanna cósúla, tá an Choirdis á scríobh as trí aibítrí éagsúla: an aibítir Laidineach (ag na Coirdínigh sa Tuirc agus sa tSiria), an aibítir Choireallach (ag na Coirdínigh sna poblachtaí iar-Shóivéadacha) agus an aibítir Araibise (ag na Coirdínigh sna tíortha arabacha agus san Iaráin).

Tá an chanúint Mukriani á labhairt i gcathracha Piranshahr agus Mahabad, dhá chathair mhóra i réigiún Mukriani na Asarbaiseáine.

Tagairtí

Teangacha Ind-Eorpacha
Teangacha sa Mheán-Oirthear
Scréachán droimrua

Is éan é an scréachán droimrua Is baill d'fhine na Laniidae iad. 

Éin
Mórscréachán liath

Is éan é an mórscréachán liath Is baill d'fhine na Laniidae iad. 

Éin
Óiréal órga

Is éan é an t-óiréal órga Is baill d'fhine na Anatidae iad. 

Éin
Géarchéim giall Mhoscó, 2002

Thosaigh an ghéarchéim giall Mhoscó ar an 23 Deireadh Fómhair 2002, ghabh idir 40 agus 50 Seisniach faoi cheannas Movsar Barayev thart ar 850 duine mar ghialla in Amharclann Dubrovka i Moscó. Tháinig an ghéarchéim chun deiridh ar 26 Deireadh Fómhair agus fuair ar a laghad 170 duine bás.

Tagairtí

Moscó
Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Ainseilm Canterbury

Naomh is ea Ainseilm Canterbury. a rugadh sa bhliain 1033 in Aosta agus a fuair bás ar an 21 Aibreán 1109, i gCanterbury, Kent. Ba Bheinidicteach é.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1033
Básanna i 1109
Dochtúirí an Eaglais
Naoimh Francacha
Ceolaire corraigh

Is éan é an ceolaire corraigh (Acrocephalus palustris). Is baill d'fhine na Acrocephalidae iad. 

Éin
Ceolaire coille

Is éan é an ceolaire coille (Phylloscopus sibilatrix). Is baill d'fhine na Phylloscopidae iad. 

Éin
Ceolaire fraoigh

Is éan é an ceolaire fraoigh Is baill d'fhine na Sylviidae iad. 

Éin
Gilphíb bheag

Is éan í an ghilphíb bheag (Sylvia curruca). Is ball d’fhine na Sylviidae í. 

Éin
Ceolaire garraí

Is éan é an ceolaire garraí Is baill d'fhine na Sylviidae iad. 

Éin
Cuilire alabhreac

Is éan é an cuilire alabhreac (Ficedula hypoleuca). Is ball d'fhine na Muscicapidae é. 

Éin
Caislín cloch

Is éan é an caislín cloch (Saxicola torquatus). Is baill d'fhine na Muscicapidae iad. 

Éin
Earrdheargán dubh

Is éan é an t-earrdheargán dubh. Is baill d'fhine na Muscicapidae iad. 

Éin
Liatráisc

Is éan é an liatráisc nó an smólach mór (Turdus viscivorus), an-chosúil leis an smólach ceoil ach níos mó, níos lú spotaí dubha ar a bhrollach, agus a dhroim liathdhonn. Imill mhílítheacha ar na cleití. Dúchasach don Eoraip, an tSibéir, is an India (agus tuaisceart na hAfraice sa gheimhreadh). Áitríonn sé talamh oscailte, agus uaireanta cruinníonn in ealtaí. Itheann sé caora caorthainn is cuilinn: díleánn an laíon ach eisfheartar an síol slán. Bíonn a nead i ngabhal crainn aige, agus cosnaíonn sé go cróga glórmhar í.

Éin
Meantán lathaí

Is éan é an meantán lathaí Is baill d'fhine na Paridae iad. 

Éin
Meantán léana

Is éan pasaireach é an meantán léana (Poecile montanus). Is baill d'fhine na Paridae iad. 

Éin
Meantán croiméalach

Is éan é an meantán croiméalach Is baill d'fhine na Panuridae iad. 

Éin
Cirlghealóg

Is éan í an chirlghealóg (Emberiza cirlus). Is baill d'fhine na Emberizidae iad. 

Éin
Gealóg ghiolcaí

Is éan í an ghealóg ghiolcaí Is baill d'fhine na Emberizidae iad. 

Éin
Isidoro Sevilla

Naomh is ea Isidoro Sevilla, scoláire a chaith na blianta mar ardeaspag ar Sevilla. Rugadh é sa bhliain 560 i gCartagena  na Spáinne. Fuair sé bás ar an 4 Aibreán 636 i Sevilla.

Tagairtí 

Naoimh Spáinneacha
Daoine a rugadh i 560
Básanna i 636
Dochtúirí an Eaglais
Gealbhan crainn

Is éan é an gealbhan crainn Is baill d'fhine na Passeridae iad. 

Éin
Nathair fhéir

Ainmhí feoiliteach is ea an nathair fhéir. Reiptíl atá ann. 

Laghairtí
Earc coiteann

Ainmhí is ea an t-earc coiteann. Amfaibiach atá ann. 

Amfaibiaigh
Peadar Chrysologus

Naomh is ea Peadar Chrysologus, a rugadh i 349 san Imola agus a fuair bás ar an 31 Iúil 450, san Imola, Proibhinse Bologna.

Tagairtí 

Naoimh
Daoine a rugadh i 380
Básanna i 450
Dochtúirí an Eaglais
Peadar Daimian

Naomh is ea Peadar Daimian. Rugadh e i 1007 sa Ravenna agus fuair sé bás ar an 22 Feabhra 1072 nó 1073, i bhFaenza.

Tagairtí 

Naoimh Iodálacha
Daoine a rugadh i 1007
Dochtúirí an Eaglais
Earc palmatach

Ainmhí is ea an t-earc palmatach. Amfaibiach atá ann. 

Amfaibiaigh
Earc cíorach mór

Ainmhí is ea an t-earc cíorach mór. Amfaibiach atá ann. 

Amfaibiaigh
Frog an gháire

Ainmhí is ea an frog an gháire (Pelophylax ridibundus). Amfaibiach atá ann. 

Amfaibiaigh
Cnádán

Ainmhí is ea an cnádán. Amfaibiach atá ann. 

Amfaibiaigh
Loinnir

Is aip í Loinnir, an chéad ghréasán sóisialta Gaeilge a úsáideann córas GPS an fhóin le teacht ar chainteoirí Gaeilge eile atá cláraithe léi. Lainseáil sa bhliain 2017 í.

Stair
Ba é Edmond Ó Floinn an ríomhchláraitheoir a chruthaigh an aip nua, in éineacht lena chara Dónall Ó Catháin. Tá an aip ar fáil saor in aisce ar an Google Play Store. Roinn Tuairisc.ie an aip in alt agus mar gheall air tháinig méadú ar líon na n-úsáideoirí.

Oibriúchán
Cláraíonn daoine le Loinnir agus úsáideann an aip córas GPS an fhóin le teacht ar chainteoirí Gaeilge eile atá cláraithe le Loinnir agus atá i gcóngar dóibh. Is féidir freisin an rogha ‘rúiléad’ a úsáid le teacht ar dhaoine atá níos faide i gcéin, nó, go deimhin, dul isteach i ‘seomra cainte’ agus labhairt le grúpa daoine.

Caithfidh daoine a bheith cláraithe le Facebook chun a bheith ábalta an aip a úsáid.

Go dtí an 28 Deireadh Fómhair, 2017, ní féidir le daoine pictiúrí a chur suas.

Ceantair
Dúirt Edmond go bhfuil na ceantair go léir aontaithe, go dtí go mbeadh níos mó úsáideoirí ag an aip, sin nuair a éiríonn an seomra ró-ghnóthach.

Leis an nuashonrú is déanaí, bíonn topaic nua ann de réir na seachtaine le plé chun daoine a mhealladh ag caint.

Úsáideoirí
Tá níos mó ná 375 úsáideoirí ar an aip.

Tagairtí 

aipeanna
Facebook
Loimpre shrutháin

Is iasc í an loimpre shrutháin. Is baill d'fhine na Petromyzontidae iad. 

Éisc
Loimpre abhann

Is iasc í an Loimpre abhann. Is baill d'fhine na Petromyzontidae iad. 

Éisc
Bradán Atlantach

Is iasc é an bradán Atlantach. Is baill d'fhine na Salmonidae iad. 

Éisc
Hilaire de Poitiers

Naomh is ea  Hilaire de Poitiers, a rugadh i 310 i bPictavium, an Ghaill é agus a fuair sé bás i 367, i bPoitiers.

Tagairtí 

Naoimh
Daoine a rugadh i 310
Básanna i 367
Dochtúirí an Eaglais
Brannóg

Is iasc í an bhrannóg. Is baill d'fhine na Cyprinidae iad. 

Éisc
Garmachán

Is iasc é an garmachán. Is baill d'fhine na Gasterosteidae iad. 

Éisc
Garmachán naoi gclipe

Is iasc é an garmachán naoi gclipe. Is baill d'fhine na Gasterosteidae iad. 

Éisc
Catsúileach ballach

Is iasc é an catsúileach ballach. Is baill d'fhine na Scyliorhinidae iad. 

Éisc
Alphonsus Liguori

Naomh is ea Alphonsus Liguori, a rugadh an 27 Meán Fómhair 1696 i Marianella, Napoli agus a fuair bás ar an 1 Lúnasa 1787, i bPagani, Campania. 

Easpag, diagaire, scríbhneoir agus ceoltóir a bhí ann.

Tagairtí 

Naoimh Iodálacha
Daoine a rugadh in 1696
Básanna i 1787
Dochtúirí an Eaglais
Roc garbh

Is iasc é an roc garbh. Is baill d'fhine na Rajidae iad. 

Éisc
Donnán cúig ribe

Is iasc é an donnán cúig ribe (Ciliata mustela). Is baill d'fhine na Lotidae iad. 

Éisc
Snáthaid mhara mhór

Is iasc í an t-snáthaid mhara mhór. Is baill d'fhine na Syngnathidae iad. 

Éisc
François de Sales

Naomh Caitliceach is ea François de Sales a rugadh ar 21 Lúnasa 1567 i Château de Sales (cuid den Duché de Savoie ag an am) agus a fuair  bás ar an 28 Nollaig 1622 i Lyon.

Tagairtí 

Naoimh
Daoine a rugadh i 1567
Básanna i 1622
Dochtúirí an Eaglais
Gayle Rubin

Feimineach agus ollamh Meireicánach is ea Gayle Rubin. Tá tionchar aici ar an bhfeimineachas agus LADT srl. Scríobh sí an t-alt "The Traffic in Women: Notes on the Political Economy of Sex" (Gáinneáil na mBan: Notái Faoin Eacnamaíocht Pholaitiúil an Ghnéis) sa bhliain 1975.  Is anailís "nua-Mharxach" í  

I 1984, scríobh sí "Thinking Sex" (Ceapadh Faoin nGnéas). Rinne sí argóintí i dtreo deireadh a chur le leithcheal ar bhonn gnéis.  

An rud is conspóidí ar fad faoi, molann Rubin sádmhasacachas, trasghnéasacht, agus péidifilia.

Tagairtí 

Feiminigh
Daoine LADT
Gnéas