joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Eoghan Ó hEidhin

Rí Uí Fhiachrach Aidhne ba ea Eoghan Ó hEidhin (bás 1253).

Comharbacht 
Is éiginnte í an chomharbacht i ríocht Aidhne tar éis bhás Mhuiris Uí Eidhin sa bhliain 1180.  Tuairiscítear bás Conchúir mhic Mhuiris sa bhliain 1201 ach ní thugtar an teideal rí dó.  Sa bhliain 1211, d'éag Cú Gaela Ua hEidhin, ach arís níl ann ach iontráil lom.  Agus arís sa bhliain 1212, deirtear gur dalladh Donnchadh Ó hEidhin ag Aodh mac Cathail Chroibhdheirg, gan cead d'Ó Conchúir, ach arís ní fios go cruinn ar rí é.

Luaitear aighneas cathartha le linn na mblianta 1222 go 1224.  Sa bhliain 1222, maraíodh Giolla Mo Choinne Ua Cathail, tighearna Cheneoil Aodha thoir & thiar, ag Seachnasach mac Giolla na Naomh Uí Sheachnasaigh.  Sa bhliain 1223, maraíodh Seachnasach féin ag Clann Chuiléin, inar sáraíodh bachal Naomh Colmáin.  Fuair Giolla na Naomh bás sa bhliain 1224, leis an teideal tighearna lethe iartharaighe Cenél Aodha na h-Echtgi.

Cogadh 1225 
Luaitear Ó hEidhin ar dtús mar rí Aidhne i rith cogaidh 1225.

Bás 
Fuair Eoghan, 'ticcherna Ua f-Fiachrach', bás sa bhliain 1253.

Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Charles-Edwards, T. M. (2000), Early Christian Ireland, Cambridge: Cambridge University Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Ríthe Uí Fhiachrach Aidhne
Triaid Döbereiner

Faoi 1829, i stair an tábla pheiriadaigh, luath iarracht ab ea triaid Döbereiner na dúile a shórtáil in ord loighciúil éigin de réir a n-airíonna fisiciúla. Sa bhliain 1817, thuairiscigh litir faoi bharúlacha Johann Wolfgang Döbereiner ar na miotail chré-alcaileacha; is é sin, go raibh airíonna ag an strointiam a bhí idirmheánach dóibh siúd a bhí ag cailciam agus bairiam.   Faoi 1829, bhí grúpaí eile de thrí dhúil (mar sin "triaid") aimsithe ag Döbereiner a raibh baint chéanna ag a n-airíonna fisiciúla leo.  Thug sé faoi deara freisin gur lean roinnt airíonna inchainníochtaithe de dhúile (m.sh. meáchan adamhach agus dlús) treocht trína ndéanfaí luach na dúile lárnaí sa triad a thuar go díreach nó beagnach trí mheán uimhríochtúil luachanna don mhaoin sin den dá dhúil eile a thógáil.

Tagairtí
 Stair na ceimice
 Aicmiú ceimiceach
John Newlands (ceimiceoir)

Ceimiceoir Sasanach ab ea John Alexander Reina Newlands (26 Samhain 1837 - 29 Iúil 1898) a d’oibrigh maidir le tréimhsiúlacht na ndúl.

Beathaisnéis 
Rugadh Newlands i Londain Shasana, ag West Square i Lambeth, mac le ministir Preispitéireach Albanach agus a bhean Iodálach. 

Sa bhaile a cuireadh oideachas air ag a athair, agus ina dhiaidh sin rinne sé staidéar i gColáiste Ríoga na Ceimice . Bhí suim aige in athchóiriú sóisialta agus i rith 1860 d’fhóin sé mar oibrí deonach le Giuseppe Garibaldi ina fheachtas míleata chun na hIodáile a aontú. Ag filleadh ar Londain, bhunaigh Newlands é féin mar cheimiceoir anailíseach i 1864. Sa bhliain 1868 rinneadh príomhcheimiceoir de i scaglann siúcra James Duncan i Londain, áit ar thug sé isteach roinnt feabhsuithe ar phróiseáil. Níos déanaí scoir sé den scaglann agus arís bhí sé ina anailísí lena dheartháir, Benjamin.

Ba é Newlands an chéad duine a cheap tábla peiriadach dd dhúileceimiceacha a eagraíodh de réir a mhaiseanna adamhacha coibhneasta.  Ag leanúint ar aghaidh le hobair Johann Wolfgang Döbereiner le triaid agus le hobair Jean-Baptiste Dumas le dúile a raibh  comhchosúla acu, d’fhoilsigh sé in 1865  "Dlí na nOchtáibhí" ( Béarla:  ‘Law of Octaves’), a luaigh ‘go dtaispeánfaidh aon dúil ar leith iompar cosúil leis an ochtú dúil a leanann í sa tábla‘. D'eagraigh Newlands na dúile go léir a bhí ar eolas, ag tosú le hidrigin agus ag críochnú le tóiriam (meáchan adamhach 232), in ocht ngrúpa de sheacht, a chuir sé i gcomparáid le hochtacha ceoil .   I dtábla Newlands, ordaíodh na dúile de réir na meáchain adamhacha a bhí ar eolas ag an am agus a bhí uimhrithe go seicheamhach chun a n-ord a thaispeáint. Taispeánadh grúpaí ag dul trasna an tábla, agus  Peiriaid ag dul síos - a mhalairt ó fhoirm nua-aimseartha an tábla pheiriadaigh.

Tagairtí
Ceimiceoirí Sasanacha
Básanna i 1898
Daoine a rugadh i 1837
Meán uimhríochtúil

Sa mhatamaitic agus sna staitisticí, is é an meán uimhríochtúil, nó go simplí an meán ann ná suim bhailiúcháin uimhreacha arna roinnt ar chomhaireamh na n-uimhreacha sa bhailiúchán.  
Is minic gur sraith torthaí ar thurgnamh nó ar staidéar breathnaitheach atá sa bhailiúchán, nó go minic tacar torthaí ó shuirbhé . 

Is fearr an téarma "meán uimhríochtúil" i roinnt comhthéacsanna sa mhatamaitic agus sna staitisticí, toisc go gcuidíonn sé lena idirdhealú ó mheáin eile, amhail an meán geoiméadrach agus an meán armónach .

Tagairtí
Matamaitic
Uimhreacha
Cuar Lothar Meyer

Sa bhliain 1869, thug an Gearmanach Lothar Meyer faoi deara ateangmhas shuntasacha in airíonna fisiceacha airithe nuair a rangaigh sé na dúile in ord a meáchan adamhach. 

Bhreac sé graf idir toirteanna adamhacha agus meáchain adamhacha na ndúl agus bhreathnaigh sé go raibh airíonna comhchosúla ag na dúile a raibh suíomhanna comhchosúla acu ar an gcuar.
Airí fisiceacha tábhachtach de dhúil is ea an toirt adamhach .i. an toirt atá ag gram-adamh de dhúil sa staid sholadach. Nuair a rianaigh Meyer toirteanna adamhacha na ndúl vs a meáchain adamhacha, thug sé faoi deara ateagmhais den ghné atá sa léaráid thíos.

Áitíonn na miotail alcaile is láidre leictridheimhneach na buaiceanna ar an gcuar.
Áitíonn na miotail chré alcaileacha is lú leictridheimhneacha na  suíomhanna íslitheacha ar an gcuar.
Tá na dúile is leictridhiúltach .i. halaiginí suite sna suíomhanna ardaitheacha ar an gcuar.

Naisc sheachtracha
Lothar Meyer arrangement. https://classnotes.org.in/class11/chemistry/classification-elements-periodicity-properties/historical-development-periodic-table/

Tagairtí
Ceimiceoirí Gearmánacha
Tábla peiriadach
Donn mac Cumascaigh


Rí Mhaigh Sheola ba ea Donn mac Cumascaigh (bás 752).

Is dóigh gurbh eisean an ceannaire is luaithe atá luaite sna hannála, ina dtugtar dó an teideal 'toiseach/rí Uí Bhriúin an Deiscirt'.  I Leabhar na nGinealach, deirtear gurbh é  is stated to be the great-grandson of Cenn Fáelad mac Colgan a shin-seanathair, agus a mhac ná Coscrach Mór, sinsear eapainmneach Chlann Choscraigh.  Tuairiscítear ina thásc i nAnnála Uladh gur maraíodh é ach ní ainmnítear a mharfóir.

Is deacair é comharbacht na ríthe i Maigh Sheola a athchruthú óir nach bhfeictear iad ach thall is abhus sna foinsí.  Is é Connmhach Mór mac Coscraigh mhic Dhoinn — an chéad rí eile atá luaite.  Bhuaigh sé ag Cath Druing sa bhliain 836 agus tugtar dó ina thásc an teideal "rí Uí Briúin".

Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, West or H-Iar Connaught 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Anthony Matthews, Origin of the Surname O'Flaherty, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Bhriúin
Tástáil lasrach

Is nós imeachta anailíseach é an tástáil lasrach a úsáidtear sa cheimic chun láithreacht dúl áirithe a bhrath, iain mhiotail go príomha, bunaithe ar speictream astaíochta gach dúil . Braitheann dath na lasracha i gcoitinne ar theocht.

Tástálacha lasair do mhiotail
Is féidir tabhairt ar an chuid is mó de na dúile solas a astú, agus nuair a dhéanann siad tá an solas ar dhath atá ina shaintréith den dhúil áirithe sin. 
Is minic a úsáidtear an solas a astaíonn dúil mar bhealach chun na dúile sin a aithint. Ceann de na bealaí is simplí chun solais a astú as adaimh mhiotail is ea salann an mhiotail a théamh i lasair. Caithfear salainn ó go leor miotal a théamh go teocht an-ard, ach iad siúd atá thíos liostaithe, is féidir solas a astú uathu nuair a théitear iad le dóire Bunsen. Tá clóirídí miotail oiriúnach go háirithe le haghaidh an chuspóra seo toisc go mbíonn siad níos so-ghalaithe de ghnáth ná salainn miotail eile.
Tá salainn (na clóirídí más féidir) de na miotail seo a leanas oiriúnach: litiam, sóidiam, potaisiam. cailciam.
nicil, copar. strointiam, bairiam.

Modh oibre

1. Glan sreang phlatanaim nó niocróim trídan tsreang a thumadh i aigéad hidreaclórach tiubhaithe (atá i bhfeadán tástála beag nó ar chlog-ghloine) agus ansin é a théamh dearg nó bán te in imeall lasrach Bunsen neamh-lonrúil. Ná húsáid an buidéal aigéid chun na críche seo mar go mbeadh an t-aigéad éillithe. Athdhéan an nós imeachta arís go dtí nach dtugann an sreang aon dath dearg don lasair.

2. Tum an tsreang in aigéad hidreaclórach tiubhaithe agus ansin i sampla beag
de shalann na miotail a bhéas curtha faoi imscrúdú. Téigh an tsreang sa lasair bunsen agus tabhair ar aird dath na lasrach.

3. Scrúdaigh an oiread salainn atá ar fáil. Fág an salann sóidiam go dtí go deireanach mar tá dath a lasair an-mharthanach agus féadann sé fanacht i bhfad tar éis an salann a bhaint den lasair.

4. Ullmhaigh cairt de na torthaí, ag liostáil an miotail, agus dath na lasrach a a tugadh faoi deara.

Dúile coitianta 
Is iad seo a leanas roinnt dúl coitianta agus na dathanna comhfhreagracha:

Ní tháirgeann ór, airgead, platanam, pallaidiam, agus roinnt dúl eile dath saintréitheach nalasrach, cé go bhféadfadh cuid acu spréacha a tháirgeadh (mar a dhéanann tíotáiniam miotalach agus iarann); Tuairiscítear go bhfágann salainn beirilliam agus ór ar fhuarú, miotal íon ina ndiaidh.

Féach freisin 
 Tine dhaite
 Speictream astúcháin
 Fótóiméadar lasrach fótaileictreach
 Anailís chineáil neamhorgánach
 Speictreascópacht astúcháin adamhaigh le plasma cúpláilte go hionduchtach

Naisc sheachtracha
-Group 1 flame tests.
Flame Test - Coloring Fire -Pictiúir de roinnt tástálacha lasracha, lena n-áirítear treoracha.
WebMineral.com - Dathú  lasrach de réir dúile.

Flame tests for metal ions. https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/z9nr6yc/revision/1

 Tástálacha ceimiceacha
 Turgnaimh sa rang ceimice
 Dóiteáin
Maolán mac Cathmhogha

Rí Mhaigh Sheola ba ea Maolán mac Cathmhogha (Meán-Ghaeilge Maelán mac Cathmogha) (bás 848).

Bunús 
Is amhlaidh go raibh Maolán ar cheann desna ríthe Mhaigh Sheola (níos deireanaí Uí Bhriúin Seola) is luaite dá bhfuil fianaise ann.  Ní fheictear é áfach sna ginealaigh. Is dócha ámh gur cumadh ginealach Uí Bhriúin níos deireanaí, trí Dauí mac Brióin sa 5ú haois, um stádas saorthuaithe a bhaint amach agus a gcumhacht ón tSionainn go dtí an Cuan Mó a daingniú.  Más fíor seo uile, is amhlaidh gur chomhghuaillithe Uí Bhriúin iad Maolán agus a shliochtaigh, Muintir Mhurchadha, ní gaolta leo.

Thart timpeall Mhaigh Sheola, bhí: Soghain Uí Mhaine thoir; Conmaícne Máenmaige agus Uí Fhiachrach Aidhne theas; Dealbhna Thír Dhá Loch thiar Conmhaicne (Réin) thuaidh.

Ruathair Lochlannach 
Le linn an chéad leath den 9ú haois, thug na Lochlannaigh ruathair faoi Éirinn.  Tharla roinnt acu i gcúige Chonnacht:

 AU 812.8: Ar gennte la firu h-Umhaill. Ar Conmaicne la gennti.
 AU 813.4: Ar n-Umill la gennti ubi ceciderunt Coscrach m. Flainddabrat & Dunadhach rex h-Umill.
 ACM 835.10: Cluain Mhór M' Aedhocc do losccadh oidhche Nodlacc la Gallaibh, ... Crioch Connacht uile do diothláithriughadh (díláithriú) leó mar an c-cédna
 ACM 837.13: Sraoinedh ria n-geintibh for Connachtaibh, in ro marbhadh Maol Dúin, mac Muirghesa, mic Tomaltaigh, co sochaidhibh amaille fris.
 ACM 843.13: Slóighedh la Tuirgheis, tigherna Gall for Loch Ribh, co ro airccseat Connachta & Midhe, & ro loiscseat Cluain Mic Nóis cona derthaighibh, & Cluain Fearta Brénainn, Tir Dá Ghlas, Lothra & cealla iomdha archena.
 ACM 844.12: Sraoineadh for Connachtaibh ria n-Gallaibh, in ro marbhadh Riagán, mac Feargusa, & Mughron, mac Diarmada, & Aodh mac Catharnaigh, co sochaidhe oile.
 ACM 847.17:
Muirfhecht secht fichit long do mhuinntir rí Gall do thocht do thabhairt ghrema forsna Galla ro bhádar ar a c-cinn i n-Erinn, gur mhesg-bhuaidhirset Ere etorra.Loingeas seacht bhfichid do mhuintir rí Gall do theacht do thabhairt greamanna ar na Gaill a bhí in Éirinn rompu, gur measc-bhuaireadar Éire eatarthu.
Agus sa deireadh:
 ACM 848.8: Maelán, mac Cathmogha, tigherna Ua m-Briuin Deisceirt Connacht [go mí-aimseartha], do mharbhadh la Gallaibh.

 Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, West or H-Iar Connaught 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Anthony Matthews, Origin of the Surname O'Flaherty, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms'', eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Naisc sheachtracha 
 Corpus of Electronic Texts
 Annála na gCeithre Máistrí

Tagairtí 

Uí Bhriúin
Murchadh mac Maonaigh

Rí ar Mhaigh Sheola ba ea Murchadh mac Maonaigh (bás 896).

Beatha 
Sliochtach ba ea Murchadh de Bhrión, rí na gConnacht agus a athairse, Eochaid Mugmedon mac Muireadhaigh, 122a Ardrí na hÉireann.

Ar cheann desna ríthe is luaite an dá bhfuil fianaise ann is ea Murchadh.  Sinsear eapainmneach is ea é de Mhuintir Mhurchadha, ar thóg a rítheaghlach an sloinne Uí Fhlaithbheartaigh.  Le linn ré Mhurchadha, bhíodh cónaí ar a mhuintir that timpeall Loch Coirib, agus Loch Cime mar chroílár a gcuid críoch.  Sna 1050í, chuirfeadh clann Uí Chonchúir an ruaig orthu.

Sna ginealaigh, feictear beirt mhac, Urchadh agus Urumhain.  Luaitear Cléirchén mac Murchadha Uí Bhriúin Seola i nAnnála na gCeithre Máistrí, cé nach bhfeictear é in aon fhoinse eile.  Urchadh later became the grandfather of Brian Bóramha. 

De réir na nginealach, de shliocht Mhurchardha é Flaithbheartach mac Eimhin, sinsear eapainmneach Uí Fhlaithbheartaigh trína gharmhac, Muireadhach Mór.  Bhí triúr mac ag Muireadhach Mór, mar atá Ruaidhrí Loch Cime, Donnchadh Aluinn agus Aodh.  De shliocht Ruaidhrí iad Conmhaicne Mara, Maigh Cuilinn agus Sliocht Diarmada.

Féach freisin 
 Uí Fhlaithbertaigh

Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, West or H-Iar Connaught 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Anthony Matthews, Origin of the Surname O'Flaherty, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.
 Lysaght, Eamonn (1978), The Surnames of Ireland. .

Tagairtí 

Uí Bhriúin
Cléirchén mac Murchadha

Rí Mhaigh Sheola ba ea Cléirchén mac Murchadh (bás 908).

Beatha 
Ní fheictear Cléirchén ach sna hannála agus ní sna ginealaigh, agus dá bharr níl a fhios an raibh muintir aige féin.  Murchadh mac Maonaigh ba ea a athair, agus an chéad mhac de bheirt leis a rinneadh rí na tuaithe díobh.

Ní fheictear a ainm arís in aon ghéag ar bith dá chlann, Muintir Mhurchadha.  Bhí sé le feiceáil ámh mar sloinne Uí Fhiachrach Aidhne faoina 920í.  Bhí díthreabhach éiginnte darbh ainm Cléircheán.

Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, West or H-Iar Connaught 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Anthony Matthews, Origin of the Surname O'Flaherty, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Bhriúin
Urchadh mac Murchadha

Rí Mhaigh Sheola ba ea Urchadh mac Murchadha (aitheanta fosta mar Archad Dearg) (bás 943).

Beatha 
Ar cheann desna taoisigh is luaite sa cheantar (Uí Briúin Seóla) dá bhfuil fianaise ann is ea Urchadh.  Is amhlaidh go raibh tionchar éigin acu thar Iar Chonnacht.  Ainmnithe as a athair féin ba ea a rítheaghlach, Muintir Mhurchadha.  Mhaífeadh clann Uí Fhlaithbheartaigh níos deireanaí é mar shinsear.

Clann 
Bhí deartháir níos sine ag Urchadh ainm Urumhain nó Earca.

I dteannta lena mhac agus comharba, Donnchadh, bhí triúr iníonacha aige a chuaigh i gcleamhnais uaisle:
 Bébhinn, pósta le Cennétig mac Lorcáin, rí Thuamhan.
 Creasa, pósta le Tadhg mac Cathail, rí Chonnacht.
 Caineach, pósta le tiarna Shíol Muireadaigh.

Trína iníon Bébhinn, seanathair Bhriain Bóramha, Ardrí na hÉireann (bás 1014), ba ea Urchadh.

Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, West or H-Iar Connaught 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Anthony Matthews, Origin of the Surname O'Flaherty, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Bhriúin
Donnchadh mac Urchadha

Rí Mhaigh Sheola ba ea Donnchadh mac Urchadha (bás 959).

Beatha 
Ní fios tada go cruinn maidir le seems to be known of Donnchadh, cé gurbh uncail le Brian Bóramha é.  Ní fheictear é sna ginealaigh.  Tugtar an teideal tiarna Uí Bhriúin Seola dó ina thásc sna hannála.<ref>Annála na gCeithre Máistrí ACM 959.3: Donnchadh, mac Aurchadha, tighearna Ua Briuin Seóla, d'écc.</ref>

 Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, West or H-Iar Connaught 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Anthony Matthews, Origin of the Surname O'Flaherty, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms'', eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Bhriúin
Murchadh mac Flainn mhic Gleithneacháin

Rí Mhaigh Sheola ba ea Murchad mac Flainn mhic Gleithneacháin (bás 973).

Beatha 
Níl ach iontráil amháin sna hannála maidir le Murchadh.  Rinne Murchadh Glún Iolair ua Flaithbheartaigh, rí Ailigh, ionsaí ar na Connachta sa bhliain 973, agus tharla Cath Ceis Corran idir é agus rí Cathal mac Taidhg.  Maraíodh Cathal agus an-chuid dá chomhghuaillithe, Murchadh ina measc.<ref>Annála na gCeithre Máistrí, ACM 971.9 [bliain sic], ... Murchadh, mac Floinn, mic Glethneacháin, taoiseach Cloinne Murchadha...</ref>

Rinne Murchadh Glún Iolair léirscrios ar na Connachta ina dhiaidh sin, agus tháinig  ag Cathal mac Conchobair mhic Thaidhg i gcomharbacht ar Chathal Mac Taidhg mar rí Chonnacht

 Féach freisin 
 Cathal mac Taidhg, rí na gConnacht
 Geibennach mac Aedha, rí Uí Maine

 Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, West or H-Iar Connaught 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Anthony Matthews, Origin of the Surname O'Flaherty, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms'', eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Bhriúin
Maelcairearda

Rí Uí Bhriúin Seola ba ea Maelcairearda (bás 993).

Beatha 
Is éiginnte í an chomharbacht idir  Murchadh mac Flainn mhic Gleithneacháin agus Brian mac Maolruanaidh.  Feictear Maelcairearda éigin sna hannála, dár teideal rí Uí Bhriúin, a fuair bás sa bhliain 993,<ref>Annála na gCeithre Máistrí, ACM 993.5: Maol Cairerda, tigherna Ua m-Briúin</ref> ach d'fhéadfadh é gur rí Uí Briúin ó cheart atá i gceist, nó géag eile ar fad.  Dúradh go minic gur ríthe Uí Bhriúin uile iad luath-ríthe Uí Bhriúin Seola.  Feictear Ruaidhrí mac Coscraigh i nAnnála Tiarnaigh agus Annála Inis Faithlinn sa bhliain 993 mar rí Uí Bhriúin agus deisceart Chonnacht, ag troid in éadan Chorca Mrua agus Uí Fhiachrach Aidhne.  Molann seo gur réamhtheachtaí Maelcairearda is ea Ruaidhrí.

Sna ginealaigh de chuid chlann Uí Fhlaithbheartaigh, deirtear gur athair Muireadhach ua Flaithbheartaigh (bás 1034) é Maelcairearda.

Tharla eachtra shuntasach do chrannóg le Muintir Mhurchadha i Loch Cime sa bhliain 990:An ghaeth do shlucadh insi Locha Cimbe co h-oband i n-aon-uair, cona dreich & sonnach .i. trichat traighedh.
An ghaoth do shlog insan Loch Cime go tobann in aon uair, lena dreach agus sonnach, .i. tríocha troigh.

Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, West or H-Iar Connaught 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Anthony Matthews, Origin of the Surname O'Flaherty, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Bhriúin
Ruaidhrí mac Coscraigh

Rí Mhaigh Sheola agus Uí Bhriúin ba ea Ruaidhrí mac Coscraigh, Chlann Choscraigh.  Feictear Ruaidhri sna hannála,  chomh maith leis na ginealaigh

Maraíodh Ruaidhrí ag troid in aghaidh Chonchúir mhic Mhaoil Seachnaill, rí Chorca Mrua, agus Mhic Comhaltáin Uí Chléirigh, rí Uí Fhiachrach Aidhne, sa bhliain 993.

Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, West or H-Iar Connaught 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Anthony Matthews, Origin of the Surname O'Flaherty, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Bhriúin
Brian mac Maolruanaidh


Rí Mhaigh Sheola ba ea Brian mac Maolruanaidh (bás 1003).

Beatha 
Ní fios go cruinn maidir le Brian ach gur maraíodh é ag a mhuintir féin sa bhliain 1003.  Tugtar an teideal tigherna Iarthair Connacht dó ina thásc.

Sa bhliain chéanna, tharla cath idir Uí Fhiachrach Aidhne le fóirithint Iarthar Connacht agus Uí Mhaine le fóirithint Iarthair Mhí.  Ní fios an raibh ceangal éigin idir an aighneas seo agus dúnmharú Bhriain.

Comhghuaillithe Bhriain Bóramha, nia Urchadha mhic Mhurchadha, ba ea Muintir Mhurchadha agus Uí Fhiachrach Aidhne.

Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála Tiarnaigh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, West or H-Iar Connaught 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Anthony Matthews, Origin of the Surname O'Flaherty, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Bhriúin
Airgead (dath)

Is ton datha é airgid nó niamhliath atá cosúil le liath a úsáidtear  mar mhacasamhail ar dhath airgid shnasta a léiriú.

Is é an mothúchán amhairc a bhaineann leis an airgead miotail de ghnáth ná a loinnir mhiotalach. Ní féidir é seo a athchruthú le dath soladach simplí, toisc go bhfuil an éifeacht lonrach mar gheall ar ghile an ábhair a bheith éagsúil le huillinn an dromchla go dtí an fhoinse solais. Ina theannta sin, níl aon mheicníocht ann chun dathanna miotalacha nó fluaraiseacha a thaispeáint ar ríomhaire gan dul i muinín bogearraí rindreála atá in ann gníomh an tsolais a insamhladh ar dhromchla lonrach. Dá bhrí sin, san ealaín agus san araltas is gnách go n-úsáidfeadh duine péint mhiotalacha a lonraíonn cosúil le fíor-airgead. D’fhéadfaí dath liath neamhlonrach a úsáid freisin chun airgead a léiriú.
Cathal mac Ruaidhrí


Rí Mhaigh Sheola/Iar Chonnacht ba ea Cathal mac Ruaidhrí (bás 1043).

Beatha 
Fionnó Fhlaithbheartaigh mhic Eimhin, sinsear eapainmneach chlann Uí Fhlaithbertaigh, ba ea Cathal, agus dubh-dubhó great Mhurchadha mhic Mhaonaigh, sinsear Muintir Mhurchadha.

An bhliain i ndiaidh dó teacht i gcoróin, chuaigh Cathal ar an oilithreacht chuig Ard Mhacha.  Fuair sé bás ann sa bhliain 1043.  Tháinig a mhac, Amhalaidh, i gcomharbacht air.

Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, West or H-Iar Connaught 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Anthony Matthews, Origin of the Surname O'Flaherty, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Bhriúin
Amhalaidh mac Cathail


Rí Mhaigh Sheola agus Iar Chonnacht ba ea Amhalaidh mac Cathail (bás 1075).

Beatha 
Tháinig Amhalaidh gcomharbacht ar a athair, Cathal mac Ruaidhrí, a fuair bás ar oilithreacht ag Ard Mhacha sa bhliain 1043.  

Sa bhliain 1048, rinne Ó Conchúir, rí Chonnacht, slad ar Inis Loch Cime agus mhúr sé í.

Bhí Amhalaidh gafa i ngéibhinn le bliain nó níos mó ag Aodh Ua Conchúir.  Dalladh Aodh é bhliain 1051, agus chuaigh Aodh ansin, agus ríthe Uí Chonchúir ina dhiaidh, chun cónaí air i Maigh Seóla.  Cé go raibh tailte acu fosta ar bhruacha oirthear Loch Coirib, lonnaigh Muintir Mhurchadha de réir a chéile chuig Conmhaicne Mara.

Fuair Amhalaidh bás sa bhliain 1075.

Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, West or H-Iar Connaught 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Anthony Matthews, Origin of the Surname O'Flaherty, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Bhriúin
Cripteabóis

Is staid mheitibileach beatha é cripteabóis nó anabóis a chuireann orgánach isteach mar fhreagairt ar dhálaí comhshaoil díobhálacha mar thriomú, reo, agus easnamh ocsaigine. Sa staid chripteabóiseach, stopann gach próiseas meitibileach intomhaiste, ag cosc ​​ar atáirgeadh, forbairt agus deisiú. Nuair a fhillfidh dálaí comhshaoil ​​ar a bheith séimh, fillfidh an t-orgánach ar a staid mheitibileach mar a bhí sé roimh an gcriptibóis.

Ainhidreabóis 
I gcásanna nuair a bhíonn ocsaigin in easnamh (m.sh., anocsacht), glacann go leor cripteabóisí (mar shampla M. tardigradum) uisce isteach agus éiríonn siad suaite agus neamh-ghluaiste, ach is féidir leo maireachtáil ar feadh tréimhsí fada.

Tuilleadh léitheoireachta 
 David A. Wharton, Life at the Limits: Organisms in Extreme Environments, Cambridge University Press, 2002, hardcover,

Naisc sheachtracha
Is féidir le horgánaigh 24,000 bliain d'aois a fhaightear reoite sa tSibéir atáirgeadh.https://www.theguardian.com/science/2021/jun/07/24000-year-old-organisms-found-frozen-in-siberia-can-still-reproduce

Tagairtí
 Fiseolaíocht
 Aosúchas
 Ailt ina bhfuil gearrthóga físe
Soláthar agus éileamh

Modh chun anailís agus réamhaithris a dhéanamh ar ghluaiseachtaí praghsanna agus torthaí ar an eacnamaíocht, ag baint úsáide as faisnéis mar gheall ar sholáthar agus éileamh ach go háirithe.

De réir mar a éiríonn táirge gann, tairgíonn ceannaitheoirí praghas níos airde. Ach nuair a théann an praghas in airde, tugann daoine tús áite do tháirgí ionadaíocha.

Féach freisin 

 Eacnamaíocht

Tagairtí 

Eacnamaíocht
Sraith speictreach hidrigine

Tá speictream astúcháin na hidrigine adamhaí roinnte i roinnt sraitheanna speictrim, agus tonnfhaid tugtha ag an bhfoirmle Rydberg . Tá na línte speictrim breathnaithe seo de bharr an leictreoin ag aistriú idir dhá leibhéal fuinnimh san adamh. Bhí aicmiú na sraithe de réir fhoirmle Rydberg tábhachtach i bhforbairt na meicnice candamaí . Tá an tsraith speictrim tábhachtach i speictreascópacht réalteolaíoch chun láithreacht hidrigine a bhrath agus chun  deargaistrithe a ríomh.

Fisic 

Is éard atá in adamh hidrigine ná leictreon ata ag gluaiseacht ar fhithis timpeall a núicléas. Mar thoradh ar an bhfórsa leictreamaighnéadach idir an leictreon agus an prótón núicléach bíonn tactar staideanna candamacha don leictreoin, gach ceann acu lena fhuinneamh féin. Léiríodh iad seo i samhail Bohr den adamh hidrigine mar fhithisí ar leith timpeall an núicléas. Ainmnítear gach staid fuinnimh, nó fithis, mar slánuimhir n mar a thaispeántar san fhigiúr. Cuireadh meicnic chandamach in ionad na samhla Bohr ina dhiaidh sin ina bhfuil fithiseach adamhach ag an leictreon seachas fithis, ach d'fhan na leibhéil fuinnimh ceadaithe san adamh hidrigine mar a bhí sa teoiric roimhe seo.

Tarlaíonn astaíochtaí speictrim nuair a aistríonn nó a léimeann leictreon, ó staid fuinnimh níos airde go staid fuinnimh níos ísle. Chun idirdhealú a dhéanamh idir an dá staid, is gnách go n-ainmnítear an staid fuinnimh is ísle mar n′, agus ainmnítear an staid fuinnimh is airde mar n. Freagraíonn fuinneamh fótóin astaithe don difríocht fuinnimh idir an dá staid. Toisc go bhfuil fuinneamh gach staid socraithe, tá an difríocht fuinnimh eatarthu socraithe, agus táirgfidh an t-aistriú fótón leis an bhfuinneamh céanna i gcónaí.

Tagairtí
 Fisic hidrigine
 Speictreascópacht astúcháin
 Hidrigin
Pat Jennings

Is iar-imreoir sacair Éireannach Tuaisceartach é Pat Jennings (Gaeilge:Pádraig Mac Sheóinín). Rugadh é 12 Meitheamh 1945 in Iúr Cinn Trá. Ba cúl báire é agus d'imir sé le Newry Town, Watford, Tottenham Hotspur, Arsenal agus Everton. D'imir sé d'fhoireann náisiúnta Thuaisceart Éireann.

Saol Pearsanta 
Tá sé pósta le Eleanor. Tá ceathrar páistí acu.

Tagairtí 

Imreoirí sacair Thuaisceart Éireann
Daoine as Contae an Dúin
Daoine a rugadh i 1945
Daoine beo
Kia ora

Beannacht choitianta sa Mhaorais is ea Kia ora (Maorais: [kiˈaɔɾa]) atá tar éis teacht isteach i mBéarla na Nua-Shéalainne freisin. An bhrí atá leis an bhfocal ora mar ainmfhocal ná “beatha, sláinte, beogacht”, agus mar sin, is bealach é beatha agus sláinte a ghuí ar dhuine. Úsáidtear kia ora ó lá go lá mar bheannacht neamhfhoirmiúil ar nós “dia dhuit”, nó chun slán a chur le duine, nó fiú chun “go raibh maith agat” a rá.

Imeachtaí 
I 1984, tugadh treoir don oibreoir teileafóin Auckland Naida Glavish stop a chur leis an bhfrása kia ora a úsáid tar éis gearáin. Dhiúltaigh sí déanamh amhlaidh, rud a tharraing aird an phobail. Tharla eachtra den chineál céanna in 2014 nuair a cuireadh cosc ​​ar fhostaithe KiwiYo i Whangarei an abairt a úsáid.

Tagairtí
Buamáil Chúil Raithin (1973)

Ar 12 Meitheamh 1973, phléasc na Sealadaigh buama cairr i gCúil Raithin. Phléasc an carrbhuama i lár na cathrach (Railway Road) ar a trí a chlog, gan choinne. Maraíodh  seisear Protastúnach, idir 60-76 bliain d’aois iad go léir agus gortaíodh 33 eile. 

Phléasc buama eile ag Hanover Place cúid nóiméad níod déanaí agus tugadh rabhadh an uair seo.

Dúnmharaíodh an Seanadóir Paddy Wilson agus Irene Andrews, Caitlicigh, níos déanaí ar 26 Meitheamh.

Ciontaíodh Sean McGlinchey as an mbuamáil. Toghadh ina mhéara ar Léim an Mhadaidh é (Sinn Féin) sa bhliain 2011.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

1973
Contae Dhoire
Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí
Cúil Raithin
Gordon Lyons

Is polaiteoir de chuid Pháirtí Aontachtach Daonlathach (PAD) é  Gordon Lyons (rugadh é 6 Márta 1986), a bhí ina Chomhalta den Tionól Reachtach (CTR) d’ Aontroim Thoir ó Lúnasa 2015.

D'oibrigh Lyons mar chúntóir do Chomhalta an PAD den Tionól Reachtach Sammy Wilson ar feadh cúig bliana. Níor éirigh leis in Aontroim Thoir  i dtoghchán Tionóil Thuaisceart Éireann 2011, agus i gceantar Bhóthar an Chósta de Chomhairle Buirge Latharna freisin .  

I dtoghcháin áitiúla 2014, toghadh Lyons don limistéar nua "Bóthar an Chósta", don Chomhairle Dúiche Lár agus Oirthear Aontroma,  agus i mí Lúnasa 2015, comhthoghadh é chun áit Wilson a ghlacadh ar an Tionól. 

Atoghadh Lyons ag Toghchán Tionóil 2016 agus bhí sé ina bhall den Choiste Geilleagair agus ina Chathaoirleach ar an gCoiste um Nósanna Imeachta.

Nuair a atoghadh é i dToghchán Tionóil TÉ 2017, cheap Ceannaire an PAD Arlene Foster, Lyons mar Phríomh-Aoire Ghrúpa Tionóil an PUD.

Nuair a athbhunaíodh dílárú na cumhachta an 11 Eanáir 2020, cheap an Príomh-Aire Arlene Foster Lyons mar Aire Sóisearach san Oifig Fheidhmiúcháin.

D’fhóin sé mar Aire Gníomhach Talmhaíochta, Comhshaoil, agus Gnóthaí Tuaithe tar éis do Edwin Poots seasamh síos go sealadach ar chúiseanna sláinte.

Tagairtí 

Daoine beo
Daoine a rugadh i 1986
 Daoine as Latharna
 Baill de Chomhairle Buirge Latharna
 CTRanna Páirtí Aontachtaithe Daonlathacha
 CTRanna Thuaisceart Éireann 2011–2016
 CTRanna Thuaisceart Éireann 2016–2017
 CTRanna Thuaisceart Éireann 2017–
Aontroim Thoir (Toghcheantar Tionóil)

Is  toghcheantar tionóil é Aontroim Thoir ar Thionól Thuaisceart Éireann (Béarla: East Anthrim ).

D'úsáideadh an suíochán den chéad uair i dtoghchán do Thuaisceart Éireann amháin, d’Fhóram Thuaisceart Éireann i 1996. Ó 1998, tá baill tofa aige don Tionól reatha.

Baill

Tagairtí 

Polaitíocht Thuaisceart Éireann
Tubaiste General Slocum (Nua Eabhrac 1904)

Chuaigh an bád pléisiúir General Slocum le tine ar an Abhainn Thoir ar 15 Meitheamh 1904 i gCathair Nua-Eabhrac.

Fuair 1,021 duine bás, leanaí an chuid is mó, loisceadh ina mbeatha nó báite.

Tagairtí 

Nua-Eabhrac (cathair)
1904
Eachtraí muirí
Tubaistí i Meiriceá Thuaidh
Mick Schumacher

Is tiománaí Gearmánach Fhoirmle a hAon é Mick Schumacher. Rugadh i Vufflens-le-Château na hEilvéise é ar 22 Márta 1999. Is an curadh reatha Foirmle a Dó é .  I 2021, beidh sé ag glacadh páirt i gCraobh Domhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann Hass.

Is mac le Michael Schumacher agus nia le Ralf Schumacher é.

Tagairtí 

Tiománaithe Gearmánacha Foirmle a hAon
Daoine a rugadh i 1999
Daoine beo
Cathal mac Tiarnáin


Rí Iar Chonnacht ba ea Cathal mac Tiarnáin (Meán-Ghaeilge Cathal mac Tigernáin) (bás 1059).

Beatha 
Bhí Maigh Sheola cloíte ag rí Chonnacht, Aodh an Gha Bhearnaigh, sa bhliain 1051, agus rinne sé a rí a dhalladh.  Is é Cathal mac Tigernáin an chéad cheannaire eile den tuath, ach níl aon rud ar eolas faoi ach amháin go bhfuair sé bás sa bhliain 1059, gan sonraí eile.  Ní fios fiú a ghaol leis an rítheaghlach.

Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, West or H-Iar Connaught 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Anthony Matthews, Origin of the Surname O'Flaherty, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí BhriúinUí Fhlaithbheartaigh
Chittaranjan Das

Duine de na dlíodóirí Indiacha is mó le rá lena linn ba ea Chittaranjan Das, C. R. Das, nó Deshbandhu, 'cara an náisiún' (5 Samhain 1870 – 16 Meitheamh 1925).  Boc mór sa Chomhdháil Náisiúnta Indiach agus scríbhneoir Beangáilise tábhachtach ba ea é chomh maith.

Saol 

De shliocht a bhí chun tosaigh sa Brahmo Samaj agus i ngairm an dlí ab ea Chittaranjan Das. Rinne sé staidéar i Londain, i gCumann Onórach an Teampaill Láir idir 1890 agus 1894. 

D'fhill sé ar ais chuig India, áit ar ghnóthaigh sé cleachtadh dlí éadálach. Tháinig sé i láthair na cúirte thar ceann an chosantóra i roinnt cásanna polaitíochta ba mhó i mbéal an phobail sa tréimhse sin - ar nós Cás Bhuama Alipore (1908-9) agus Cás Chomhcheilg Dhaka (1910-11).

Polaitíocht 
Bhí Chittaranjan Das i measc na gceannairí ní ba thábhachtaí den Chomhdháil Náisiúnta Indiach: bhí páirt mhór aige sa Ghluaiseacht um an Neamh-chomhoibriú idir 1919 agus 1922 i mBeangál. Bhí sé ina Uachtarán ar an gComhdháil sa bhliain 1922. 

Ina theannta sin, ba é an chéad duine a toghadh ina mhéara ar bhardas cathrach Chalcúta sa bhliain 1924. 

Thug sé droim láimhe le Gandhi agus le formhór na Comhdhála maidir leis an gceist ar cheart seasamh i dtoghcháin do na comhairlí reachtacha cúige agus don lárchomhairle reachtach (chun dul i mbun beartas bacóireachta parlaiminte).

In éineacht le Motilal Nehru, Subhas Chandra Bose agus maithe eile de chuid na gluaiseachta náisiúnta, chuir Chittaranjan Das an Páirtí Swaraj ar bun in Eanáir 1923, chun an polasaí sin a chur i ngníomh.

Bás agus tionchar 
Mheath an tsláinte air agus chuaigh sé suas go dtí Darjeeling chun a scíth a ligean. Ina ainneoin sin, d'éag sé ar 16 Meitheamh 1925.

Thit an páirtí as a chéile den chuid is mó tar éis a bhás. Bhí Chittaranjan Das ina mheantóir do Subhas Chandra Bose, duine a tháinig chun cinn ar dtús faoina choimirce.

File 
Bhí Das ar thús cadhnaíocht litríocht na Beangáilise. Dúradh nuair a d'éag sé gur shárscríbhneoir a bhí ann, dar le daoine ar nós Rabindranath Tagore.

Tagairtí 

Dlíodóirí Indiacha
Daoine a rugadh i 1870
Básanna i 1925
Ruairí Ó Flaithearta (I)


Rí Iar Chonnacht ba ea Ruairí Ó Flaithearta (Meán-Ghaeilge Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh) (bás 1061).

Beatha 
Sa bhliain 1051, bhí Maigh Sheola cloíte ag Aodh an Gha Bhearnaigh, rí Chonnacht ó 1046 go 1067, agus rinne sé a rí a dhalladh.  Tháinig Ruaidhrí i gcoróin sa bhliain 1059.  D'éirigh sé agus a mhuintir amach, agus tharla Cath Ghleann Phádraig dá bharr.

Deirtear i nAnnála na gCeithre Máistrí:
Maidhm Glinne Pattraicc ria n-Aodh Ua Conchobhair for Iarthair Connacht, in ro mudhaighith ile im Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh, tigherna Iarthair Connacht, & ro dicendadh é, & ruccadh a ceann co Cruachain Chonnacht iar sraoineadh for mac Aodha mic Ruaidhri
Maidhm Ghleann Phádraig ag Aodh Ó Conchúir ar Iarthar Chonnacht, inar maraíodh uile agus Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, tiarna Iarthar Chonnacht, agus dícheannadh é, agus rugadh a cheann go Cruachain na gConnacht, tar éis d'Aodh mac Ruaidhrí do chliseadh.

An bhliain dár gcionn, deirtear sna hannála úd:Tadhg, mac Aodha Uí Concobhair, do marbhadh lá mac Aodha mic Ruaidhri, & la h-Iarthar Connacht
 
B'fhéidir é gur sinsear chlann Mhic Aodha é garmhac Ruairí, Muireadhach mac Aodha (bás 1124).

Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, West or H-Iar Connaught 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Anthony Matthews, Origin of the Surname O'Flaherty, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Fhlaithbheartaigh
Ruairí Ó Flaithearta (II)


Rí Iar Chonnacht ba ea Ruairí Ó Flaithearta (II) (Meán-Ghaeilge Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh) (bás 1145).

Beatha 
Is doiléir í an chomharbacht i Muintir Mhurchadha tar éis na bliana 1098.  B'fhéidir é gur raibh Ruaidhrí i gcoróin ón mbliain sin go dtí a bhás sa bhliain 1145.  Is léir áfach go raibh Brian Ua Flaithbheartaigh ina Cheann na Fine as an mbliain 1117 ar aghaidh.

Ní deirtear sna hannála ach gur maraíodh Ruairí ag fir na Mumhain:
Fir Mumhan do thocht slóighedh i c-Connachtaibh, & rugsat Ua Ceallaigh .i. Tadhg mac Conchobhair, tigherna Ua Maine, leó, & ro mharbhsat Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh

 Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, West or H-Iar Connaught 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Anthony Matthews, Origin of the Surname O'Flaherty, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms'', eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Fhlaithbheartaigh
Ruairí Ó Flaithearta (III)


Rí Iar Chonnacht ba ea Ruairí Ó Flaithearta (III) (Meán-Ghaeilge Ruadhri Ua Flaithbertaigh (beo 1186-1197).

Beatha 
Is dócha é tháinig Ruaidhrí i gcoróin tar éis dó a dheartháir, Conchúr a mharú.

Gabhadh Ruaidhrí ina chime ag Cathal Crobhdhearg, rí Chonnacht i dtosca anaithnid sa bhliain 1197.  Níl tásc ná tuairisc eile faoi.

Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, West or H-Iar Connaught 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Anthony Matthews, Origin of the Surname O'Flaherty, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Fhlaithbheartaigh
Ruairí Ó Flaithearta (IV)


Rí Iar Chonnacht ba ea Ruairí Ó Flaithearta (IV) (Meán-Ghaeilge Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh) (beo 1214).

Beatha 
 ACM 1214.6 Brian mac Ruaidhri Í Fhlaithbertaigh mac ticcerna iarthair Connacht do ecc

 Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, West or H-Iar Connaught 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Anthony Matthews, Origin of the Surname O'Flaherty, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms'', eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Fhlaithbheartaigh
Ruairí Ó Flaithearta (V)


Rí Iar Chonnacht ba ea Ruairí Ó Flaithearta (V) (Meán-Ghaeilge Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh) (beo 1244-1273).

Beatha 
Deartháir leis an iar-rí, Murchadh, ba ea Ruairí.  D'fhéadfadh é go ndeachaigh siad beirt i dteannta le Féilim mac Cathail Crobhdheirg (i réim 1233–1256), ar feachtas go dtí An Bhreatain Bheag in éadan Anraí III Shasana sa bhliain 1245.

Ní fios cathain a rinneadh rí de Ruaidhrí, agus dá bharr níltear cinnte an é atá le luaite i  iontráil don bhliain 1248, a deir go ndeachaigh na Sasanaigh (Gaill) ar feachtas in éadan Uí Fhlaithbheartaigh, ach gur chloígh an chlann na Gaill.  Is léir ámh ó iontráil don bhliain 1256 go raibh Ruairí i gceannas nuair a rinne mac Uilliam Burgh ionsaí air, rinne creach ar Ghnó Mór agus Gnó Beag, agus ghabh Loch Coirib.

Ní fios fiú cathain ar éirigh Ruairí as a choróin.  Deirtear sna hannála don bhliain 1273 gur cuireadh an ruaig air as Iar Chonnacht, ach ní thuairiscítear cé a rinne nó cén fáth.

Le linn réimeas Ruairí, lonnaigh clann Seoighe sa chuid thuaidh desna críocha, le cead ó agus faoi chosaint Uí Fhlaithbheartaigh.  Ach theip go hiomlán ar thionchar Uí Fhlaithbheartaigh ar a n-áit dúchais, Uí Bhriúin Seola.  Taoisigh Iar Chonnacht a bheidís le dhá chéad bhliain agus iad fós neamhspleách mar dhream.  Scoite ón gcuid eile den ríocht, ní raibh ach mion-tionchar acu sa chúige agus ní fheictear iad ach go hannamh sna hannála.

Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, West or H-Iar Connaught 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Anthony Matthews, Origin of the Surname O'Flaherty, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Fhlaithbheartaigh
Aodh Ó Flaithearta (I)


Rí Iar Chonnacht ba ea Aodh Ó Flaithearta (I) (Meán-Ghaeilge Aedh Ua Flaithbheartaigh) (bás 1079).

Beatha 
Ba é Aodh an tríú duine leis an sloinne Ua Flaithbheartaigh a bhí i gceannas Muintir Mhurchadha, agus is amhlaidh an dara duine tar éis do cuireadh an ruaig orthu as Maigh Sheola ag Aodh Ua Conchobhair sa bhliain 1051.

Maraíodh Aodh sa bhliain 1079 ag Ruairí na Saidhe Buí.  Mar chúiteamh insan eachtra seo, rinne Toirdhealbhach Ua Briain, rí Mumhan ruathar ar na Connachta agus dhíbir sé Ruairí.

Sa tásc faoina gharmhac sin bhliain 1091 deirtear gurbh é athair Aodha na Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh, a maraíodh i gCath Ghleann Phádraig sa bhliain 1061.

Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, West or H-Iar Connaught 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Anthony Matthews, Origin of the Surname O'Flaherty, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Fhlaithbheartaigh
Aodh Ó Flaithearta (II)


Rí Iar Chonnacht ba ea  Aodh Ó Flaithearta (II) (Meán-Ghaeilge Áedh Ua Flaithbheartaigh) (bás 1178).

Beatha 
Tuairiscítear sna hannála go bhfuair Aodh bás ag Eanach Dhúin, rud a thugann le fios go raibh roinnt tionchair fós ag Muintir Mhurchadha taobh thoir Loch Coirib go dtí déanach sa 12ú haois.

Sa bhliain 1185, deirtear sna hannála Iarthar Connacht do losccadh taighibh, templaibh la Domhnall Ua m-Briain, & la Gallaibh.  Agus sa bhliain 1196, Cathal mac Aedha Uí Flaithbertaigh do mharbhadh la macaibh Muircertaigh Mhidhigh.

Is amhlaidh gur tháinig a mhac Ruaidhrí i gcomharbacht ar Aodh.

Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, West or H-Iar Connaught 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Anthony Matthews, Origin of the Surname O'Flaherty, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Fhlaithbheartaigh
Max Verstappen

Is tiománaí Ísiltíreach de chuid Fhoirmle a hAon é Max Emilian Verstappen. Rugadh i Hasselt, an Bheilg é ar 30 Meán Fómhair 1997. I 2021, beidh sé ag glacadh páirt i gCraobh Domhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann Red Bull Racing. Thiomáin sé le  Torro Rosso roimhe sin

Is mac le Jos Verstappen é.

Tagairtí 

Tiománaithe Foirmle a hAon
Daoine a rugadh i 1997
Daoine beo
Conchúr Ó Flaithearta (I)


Rí Iar Chonnacht ba ea Conchúr Ó Flaithearta (Meán-Ghaeilge Conbhobhar Ua Flaithbertaigh) (bás 1132).

Beatha 
Is doiléir í comharbacht Mhuintir Mhurchadha tar éis na bliana 1098, ach is amhlaidh gur tháinig Conchúr i gcoróin i ndiaidh Muireadhaigh, a fuair bás sa bhliain 1121.  Ionadaí Uí Conchúir i mBun Gaillimhe ba ea é. 

Deirtear i nAnnála Tiarnaigh:
Flann & and Gilla Riabach, da mac Aineislis h-Úi Eidhin, do marbad do Choncobur h-Úu Flaithbertaigh.
Deirtear i nAnnála na gCeithre Máistrí gur tharla seo i mBun Gaillimhe.

D'éag Conchúr i mbun an dúin a chosaint in éadan Chormaic Mhic Cárthaigh sa bhliain 1132..

 Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, West or H-Iar Connaught 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Anthony Matthews, Origin of the Surname O'Flaherty, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms'', eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Fhlaithbheartaigh
Conchúr Ó Flaithearta (II)


Rí Iar Chonnacht ba ea Conchúr Ó Flaithearta (II) (Meán-Ghaeilge Conchubhar Ua Flaithbertaigh) (bás 1186).

Beatha 
Deirtear i nAnnála Uladh:
Conchubhar h-Ua Flaithbhertaigh do mharbadh la Ruaidhri h-Ua Flaithbertaigh, la a dherbhrathair fein, i nd-Araind.

 Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, West or H-Iar Connaught 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Anthony Matthews, Origin of the Surname O'Flaherty, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms'', eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Fhlaithbheartaigh
Brian Ó Flaithearta


Ceann na Fine agus b'fhéidir rí Iar Chonnacht ba ea Brian Ó Flaithearta (Meán-Ghaeilge Brian Ua Flaithbheartaigh) (beo 1117).

Beatha 
Is doiléir í comharbacht Mhuintir Mhurchadha tar éis na bliana 1098.  Is amhlaidh go raibh Brian ina Cheann na Fine as an mbliain 1117.  Deirtear sna hannála sin bhliain úd:
Cath Lecáin do thabhairt do Brian mac Murchadha Ui Flaithbertaigh, & do mhac Cathail Ui Conchobhair co c-Connachtaibh iompadh do Toirrdhealbhach, mac Diarmatta, & do Dail c-Cais, & ro ládh a n-ár isin cath isin.

Ní deirtear chuile áit go ndearnadh rí de Bhrian, agus ní tuairiscítear a thásc.  B'fhéidir é nach raibh ann ach taoiseach mór le rá.

 Foinsí 
 Annála Uladh
 Annála na gCeithre Máistrí
 Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, West or H-Iar Connaught 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
 Anthony Matthews, Origin of the Surname O'Flaherty, Baile Átha Cliath, 1968, lch. 40.
 Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
 Dan McCarthy, Synchronisms'', eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Tagairtí 

Uí Fhlaithbheartaigh
Lámhach Bhaile na Saileán (1978)

Tharla lámhach Bhaile na Saileán (Ballysillan) ar 21 Meitheamh 1978, nuair a scaoil an SAS triúr as an IRA i mBaile na Saileán, Béal Feirste. Scaoileadh Denis Brown, William Mailey agus John Mulvenna. Bhí siad ag iarraidh gairis loiscneach a chur in iosta, cuid den oifig an phoist, suite i gceantar Dílseach, i lár na hoíche nuair a lámhachadh iad. Bhí an triúr neamharmtha.

Chuir sceithire na fórsaí slándála ar an eolas go raibh plean ann buamáil a chur san iosta agus rugadh ar an triúr i luíochán, is cosúil.

Scaoileadh marbh fear eile, William Hanna. san áit mhícheart ag an am mícheart (agus ball den UVF de sheans). Bhí sé ag siúl abhailre ón teach tábhairne nuair a scaoileadh é i bpáirc. Chuaigh cara leis i bhfolach i sceach. Gortaíodh fear eile a bhí ag seicphointe bóthair.

Chaith an SAS 111 urchar in iomlán san eachtra (nó 170̹̹̹+ dar leis An Phoblacht).

Níor rinneadh fiosrúchán maidir leis an eachtra ar dtús ach reáchtáladh cean sa bhliain 1980.

Sa bhliain 2018, rinneadh loitiméireacht ar chuimhneachán.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí
1978
Éagóir