joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Gráinseach Choinn

Is baile in Éirinn í Gráinseach Choinn (Béarla: Grangecon). Tá sí suite in iarthar Chontae Chill Mhantáin. Tá timpeall is 200 duine ina gcónaí inti.

Nasc Seachtrach 
 Grangecon community website

Bailte i gContae Chill Mhantáin
An Grianán

Baile in Éirinn, i gContae Chill Mhantáin, is ea An Grianán.

Bailte i gContae Chill Mhantáin
An Láithreach

Baile in Éirinn is ea An Láithreach atá suite sna sléibhte i gContae Chill Mhantáin i gceantar coillteach. Tá 357 duine ina gcónaí ann.

Bailte i gContae Chill Mhantáin
An Leacain

Sráidbhaile i gContae Chill Mhantáin, in Éirinn is ea An Leacain (Béarla: Lacken nó Lackan).

Bailte i gContae Chill Mhantáin
Móin an Bhealaigh

Baile in iarthar Chill Mhantáin in Éirinn is ea Móin an Bhealaigh nó An Chrois (Béarla: Valleymount ).

Bailte i gContae Chill Mhantáin
Ráth Naoi

Sráidbhaile in Éirinn is ea Rath Naoi. Tá sé suite in oirthear na tíre i gContae Chill Mhantáin ar bhóthar an N11 idir BÁC agus Loch Garman. Tá baile Chill Mhantáin suite 3km (cúpla míle) soir ó Ráth Naoi.

Oideachas 
Tá Gaelscoil Chill Mhantáin, a bunaíodh sa bhliain 1996, suite sa sráidbhaile. Tá clocharscoil Clermont ann freisin, chomh maith le campas de chuid Institiúid Teicneolaíochta Cheatharlach.

Spórt 
Tá club peile rathúil ag an mbaile.

Iompar 
Osclaíodh stáisiún traenach Ráth Naoi ar an 1 Meán Fómhair sa bhliain 1866. Dúnadh ar an 30 Mí an Mhárta 1964 é.

Tagairtí

Naisc 
 Rathnew at Wicklow County Tourism 
 Rathnew GAA Club

Bailte i gContae Chill Mhantáin
Síol Éalaigh

Baile in oirdheisceart na hÉireann, i ndeisceart Chontae Chill Mhantáin is ea Síol Éalaigh (Béarla: Shillelagh). “Sliocht duine darbh ainm Éalach” an bhrí atá le “Síol Éalaigh”. Tá Síol Éalaigh i bparóiste dlí Charn an Bhua. Bhí 278 duine ina gcónaí sa bhaile sa bhliain 2002.

Leagadh Síol Éalaigh amach mar chuid d’eastát FitzWilliam siar san 17ú aois. Ina aice, tá Teach Coolattin (arna dhearadh ag John Carr agus tógtha timpeall ar an bhliain 1800), lár eastát Mhuintir FitzWilliam san am. I Síol Éalaigh freisin, tá coill dharach Thom na Feannóige (Béarla: Tomnafinnoge), an choill dharach is mó dá bhfuil fágtha in Éirinn inniu. Tá an dá dhair Chorcaí atá in Éirinn le feiceáil sa bhaile. Tá ainm an bhaile nasctha go coiteann leis an mbata siúil ón gcrann sceach a thugtar an tsail éille air as Gaeilge agus shillelagh as Béarla. Ceapann daoine eile, áfach, gur comhtharlú é gur cuireadh an leagan céanna i mBéarla ar ainm an bhaile agus ar an mbata siúil.

Osclaíodh stáisiún traenach i Síol Éalaigh ar an 22ú Bealtaine, 1865. Cuireadh stad leis an tseirbhís phaisinéirí agus earraí ar an 24ú Aibreán, 1944, agus chuaigh an stáisiún as feidhm ar fad ar an 20 Aibreán, 1945.

Tá craobh de Chumann Lúthchleas Gael i Síol Éalaigh agus is spéirghorm agus dúghorm na dathanna atá acu. Tá Coolattin Golf Club, cúrsa 18 poll, i gcóngar an tsráidbhaile. Tá Síol Éalaigh suite ar Shlí Cualann (Wicklow Way), ceann de na bealaí siúil fada is mó tóir orthu in Éirinn.

Bailte i gContae Chill Mhantáin
Tigh na hÉille

Baile i gContae Chill Mhantáin in Éirinn is ea Tigh na hÉille.

Bailte i gContae Chill Mhantáin
An Tóchar, Cill Mhantáin

Baile i gContae Chill Mhantáin in Éirinn é an Tóchar(Béarla: Roundwood).

Bailte i gContae Chill Mhantáin
Achadh Bhó

Sráidbhaile i gContae Laoise in Éirinn is ea Achadh Bhó.

Bailte i gContae Laoise
Cluain na Slí

Is baile suite i gContae Laoise í Cluain na Slí.

Contae Laoise
Bailte i gContae Laoise
Ráth Domhnaigh

Baile in Éirinn is ea Ráth Domhnaigh. Tá sé suite i gContae Laoise i lár na hÉireann. Tá tuairim is 1200 duine ina gcónaí ann. Tháinig an t-ainm ó ráth a leagadh ansin sa bhliain 1830. Tá tagairtí don rath seo le fáil in Annála Ríochta Éireann.

Bailte i gContae Laoise
Ros Fhionnghlaise

Baile i gContae Laoise in Éirinn is ea Ros Fhionnghlaise.

Contae Laoise
Bailte i gContae Laoise
Glasán

Baile i gContae na hIarmhí in Éirinn is ea Glasán. Bhí 166 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2006.

Bailte i gContae na hIarmhí
Cionn Torc

Baile fearainn i gContae Mhuineacháin is ea Cionn Torc.

Bailte in Éirinn
Carraig na Rón

Is baile suite i gContae na Gaillimhe í Carraig na Rón.

Bailte in Éirinn
Bailte i gContae na Gaillimhe
Gleann an Fháin

Baile i Maigh Eo in Éirinn is ea Gleann an Fhain.

Bailte i gContae Maigh Eo
An Baile Dubh, Contae Chiarraí (Clann Mhuiris)

Sráidbhaile in Éirinn is ea An Baile Dubh. Tá an sráidbhaile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chiarraí.

Baile Dubh
An Caladh

Baile i gContae Chiarraí in Éirinn is ea An Caladh ().

Caladh
An Siopa Dubh

Sráidbhaile beag in Éirinn is ea An Siopa Dubh. Tá sé suite in Uíbh Ráthach, i gContae Chiarraí, ar bhóthar an N70. Castlecove  ("cuan an chaisleáin") a thugtar air i mBéarla. Tá tigh tábhairne ar a dtugtar An Siopa Dubh sa sráidbhaile.

Bailte i gContae Chiarraí
Cill Mhaoile

Baile in Éirinn is ea Cill Mhaoile (Béarla: [go hoifigiúil] Kilmoyly. Kilmoyley in úsáid freisin). Tá an sráidbhaile suite i gContae Chiarraí. Tá 474 duine ina gcónaí ann (2006).

Bailte i gContae Chiarraí
Baile an Mhuilinn (Ciarraí)

Baile beag in Éirinn is ea Baile an Mhuilinn. Tá sé suite ar bhóthar an N70 idir Cill Airne agus Trá Lí, tuairim is ceithre mhíle slí ó Chill Orglan. Bhí cónaí ar 838 dhuine i mBaile an Mhuilinn sa bhliain 2011. I measc na n-áiseanna i mBaile an Mhuilinnn tá seacht dtigh tábhairne, dhá bhialann, tréidlia, siopa búistéara, eaglais, agus trí scoil. Tá borradh agus fás tagtha ar an mbaile le blianta beaga anuas.

Bailte i gContae Chiarraí
An Léim

Baile in Éirinn is ea An Léim. Tá sé i Contae Mhaigh Eo.

Bailte in Éirinn
An Bóthar Buí (Corcaigh)

Baile in Éirinn is ea An Bóthar Bui. Tá an baile suite i gContae Chorcaí.

Bóthar Bui
Cuan Dor

Baile i gContae Chorcaí in Éirinn is ea Cuan Dor.

Bailte i gContae Chorcaí
Ráth Ara

Sráidbhaile i gContae Ros Comáin in Éirinn is ea Ráth Ara.

Bailte i gContae Ros Comáin
Céideadh

Baile in Éirinn is ea Ceideadh. Tá sé suite in iarthar na tíre i gContae Ros Comáin.

Keadue nó Keadew (oifigiúil) a thugtar air i mBéarla. 

Tá tuairim is 200 duine ina gonaí sa sráidbhaile, atá suite ar bhóthair reigiúnaigh an R284 agus R285 gar do theorainneacha Chontae Liatroma agus Chontae Shligigh.

Cuireadh Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin ann agus bíonn féile agus scoil samhraidh ar siúl ann gach bliain in ómós dó. Deir Bunting go mbíodh a chloigeann i dtaisce i gcuas ann.

Ghnóthaigh Céideadh Comórtas na mBailte Slachtmhara sna blianta 1993 agus 2003 agus is minic atá craobh an chontae sa chomórtas sin buaite aige.

Tagairtí

Naisc 
 Keadue Homepage 
 The Tidy Towns of Ireland "Celebrating 50 years" 

Bailte i gContae Ros Comáin
Droim Lios

Baile in Éirinn is ea Droim Lios lonnaithe i gContae an Longfoirt 10km ó thuaidh baile an Longfoirt.

Bailte i gContae an Longfoirt
Gránard

Baile i gContae an Longfoirt in Éirinn is ea Granard.

Conspóid i nGránard
Ba dhéagóir Ann Lovett, cúig bliain déag d’aois, a bhí ina cónaí i nGránard. Cailleadh í ar an 31 Eanáir, 1984 i ngrató na Maighdine Muire agus í ag tabhairt páiste ar an saol - ina aonar - ag an am. Bhí an cailín ag filleadh ón scoil ina aonar  ar lá fuar, fliuch i lár an gheimhridh. Ní fios go fóill na cúinsí ba chúis le bás an chailín óig. Cailleadh an mac a saolaíodh fosta.

Tagairtí

Bailte i gContae an Longfoirt
Baile Uí Mhatháin

Baile in Éirinn is ea Baile Ui Mhathain i gContae an Longfoirt.

Bailte i gContae an Longfoirt
Carraig Mhic Uidhilín

in oirthuaisceart Chontae Dhún na nGall, in Éirinn, is ea Carraig Mhic Uidhilín (Béarla: Redcastle).

Bailte i gContae Dhún na nGall
An Charraig

Baile i gContae Thiobraid Árann is ea An Charraig.

Bailte in Éirinn
Cúil Dabhcha

Sráidbhaile in Éirinn is ea Cúil Dabhcha. Tá an sráidbhaile suite ar Inis Eoghain i gContae Dhún na nGall.

Bailte i gContae Dhún na nGall
Dún Cionnaola

Baile beag in Éirinn is ea Dun Cionnaola suite i gContae Dhún na nGall. Tá an srádbhaile lonnaithe 11 míle ón mbaile Dún na nGall agus 6 míle ó Na Cealla Beaga.

Bailte i gContae Dhún na nGall
Dún Fionnachaidh

Baile i gContae Dhún na nGall is ea Dún Fionnachaidh.

Tábla Daonra 
Déantar achoimre ar athruithe sa daonra idir 2006 agus 2016 seo sa tábla seo thíos:

Tagairtí 
Dún Fionnachaidh
Gleann Cholm Cille

Baile in Éirinn is ea Gleann Cholm Cille. Tá sé suite sa Ghaeltacht in iardheisceart Chontae Dhún na nGall. 

Tá ceanncheathrú Oideas Gael suite sa bhaile, chomh maith leis An Clachán, díol turasóireachta a thaispeánas an saol mar a bhí sna 18ú, 19ú agus 20ú céadta in Iarthar Dhún na nGall, chomh maith le siopa ceardaíochta agus caifé a bheith ann. Ritheann an cosán siúlóide Conair Cholm Cille tríd an bhaile fosta.

1914

Sa bhliain 2016, bhí 217 dhuine ina gcónaí ann. Taispeántar sonraí faoi athruithe ins an daonra ins an tábla seo thíos:

Leabhair 
 Watson, Seosamh, eag. (1989). Oidhreacht Ghleann Cholm Cille. An Clóchomhar Tta.

Tagairtí 
Bailte i gContae Dhún na nGall
Málainn

Sráidbhaile i gContae Dhún na nGall in Éirinn is ea Málainn.

Bailte i gContae Dhún na nGall
Mín an Lábáin

Sráidbhaile i gContae Dhún na nGall in Éirinn is ea Mín an Lábáin (Béarla: Church Hill).
Tá sé suite 8 míle (13 km) ó Leitir Ceanainn. Tá oifig an phoist, siopa eischeadúnais, bialann beir leat, seomra tae, agus dhá theach tábhairne i Mín an Lábáin. Tá an eaglais Chaitliceach suite míle ar shiúl agus tá Eaglais na hÉireann laistigh den sráidbhaile féin.

Bailte i gContae Dhún na nGall
Tamhnach an tSalainn

Is baile í Tamhnach an tSalainn, nó Moin Séarlas uaireanta (Mountcharles as Béarla) i gContae Dhún na nGall, Éire.

Bailte i gContae Dhún na nGall
Na Cealla Beaga

Is baile i gContae Dhún na nGall in Éirinn iad na Cealla Beaga. Tá an baile suite ar chósta theas an chontae. Sa bhliain 2011, bhí 1,297 duine ina gcónaí sa bhaile, ardú 17 nduine (+1.3%) ó 2006. Tá an baile fosta ar cheann de na poirt iascaireachta is mó in Éirinn.

Tagairtí 
Bailte i gContae Dhún na nGall
Port an tSalainn

Baile i gContae Dhún na nGall in Éirinn is ea Port an tSalainn.

Bailte i gContae Dhún na nGall
Ráth Bhoth

Baile in Éirinn is ea Ráth Bhoth (Béarla: Raphoe). Tá sé suite i gContae Dhún na nGall, Cúige Uladh. 

Bailte i gContae Dhún na nGall
Bailte le ardeaglaisí in Éirinn
Ráth Maoláin

Baile i gContae Dhún na nGall is ea Ráth Maoláin. Tá cáil aige mar phointe imeachta na dtaoiseach gaelach, Aodh Ó Néill, Ruairí Ó Domhnaill agus Cúchonnacht Mag Uidhir, a d'imigh den Éirinn i 1607 san eachtar a dtugtar Teitheadh na nIarlaí uirthi. Tá sé suite in aice le Loch Súilí: tá trá ag an bhaile, agus is é pointe imeachta thiar Charrchaladh Loch Súilí é, carrchaladh a dhéanas an t-aistear i rith na míonna samhraí idir Ráth Maoláin agus Bun Cranncha, ar thaobh oirthearach na locha.

Cuimneachán inniu, Ráth Maoláin

Sa bhliain 2011, bhí 518 nduine ina gcónaí sa bhaile; ardú 49 duine (+10.4%) ó 2006. Déantar cur síos ar athruithe ins an daonra ins na blianta anuas ins an tábla seo thíos:

Féach freisin 

 Imeacht na nIarlaí

Tagairtí 

Bailte i gContae Dhún na nGall
An Carn (Contae an Chláir)

Sráidbhaile i gContae an Chláir is ea an Carn. Tá 106 ina gcónaí ann i 2011.

Bailte i gContae an Chláir
Dúire

Baile in Éirinn is ea Dúire. Tá sé suite i gContae an Chláir i bparóiste Dúire-Ghort Lomáin. Tagann an t-ainm as "dubh rath". "Doora" ainm na háite i mBéarla. Tá ionad marcaíochta i nDúire a bhfuil clú air.

Bailte i gContae an Chláir
An Abhainn Dubh, Contae Loch Garman

Baile i gContae Loch Garman in Éirinn is ea An Abhainn Dubh.

Bailte i gContae Loch Garman
Cill Áine Duibhe

Baile fearainn i gContae Loch Garman is ea Cill Áine Duibhe.

Bailte in Éirinn
Muinchille

Baile margaidh i gContae an Chabháin in Éirinn is ea  Muinchille.

Bailte i gContae an Chabháin
An Blaic

Is sráidbhaile teorann é in iarthar Chontae an Chabháin in Éirinn is ea An Blaic. Tá sé suite ar an bpríomhbhóthar náisiúnta N16, díreach trasna na teorann ó shráidbhaile Beal Cú, Contae Fhear Manach. 

Bailte i gContae an Chabháin
Arthur Guinness

Fiontraí, grúdaire agus daonchara Éireannach ab ea Arthur Guinness (timpeall 28 Meán Fómhar 1725 – 23 Eanáir 1803) (Gaeilge: Art Mac Aonasa). Bhunaigh sé an comhlacht grúdaireachta Guinness sna 1700idí.   

I 1752, agus é 27, thiomnaigh athair baistí Guinness, Arthur Price (agus Ardeaspag Eaglais na hÉireann), £100 do Arthur Guinness ina uacht bháis. 

Bhunaigh Arthur grúdlann i 1755 i Léim an Bhradáin, Contae Chill Dara, díreach 17km ó Bhaile Átha Cliath. Ansin cheannaigh sé léas eile ar shuíomh in aice láimhe, ó George Bryan ("ó Philadelphia").

I 1759, chuaigh Guinness chuig Baile Átha Cliath. Thóg Arthur léas 9,000 bliain ar an ngrúdlann 4-ácra a bí ann ó na 1600idí ag Geata Naomh Séamuis ó shliocht Sir Mark Rainsford ar chíos bliantúil £45.

Cúlra 
Níl mórán ar eolas againn faoin áit agus dáta breithe Guinness.  Roghnaigh an comhlacht Guinness sa bhliain 1991, an dáta, 28 Meán Fómhair 1725 mar lá breithe Arthur.

I 1761, phós sé Olivia Whitmore i Séipéal Naomh Máire, Baile Átha Cliath

Tá sé scríofa ar a leac uaighe in Uachtar Árd, Contae Chill Dara, gur éag sé ar an 23 Eanáir 1803, agus in aois 78 bliain dó.

Leabhair 
 Guiness, Patrick (2007). Arthur's Round: The Life and Times of Brewing Legend Arthur Guinness. Peter Owens Publishers, Londain.

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1725
Básanna i 1803
Daoine as Contae Chill Dara
Clann Guinness
Lucht gnó
Dilectán

Is áis ghnéasach é an dilectán (ón Laidin: dilectus, Iodáilis: dilleto, "aoibhneas, áthas") nó an bréagbhod, an bod bréige le haghaidh glacaireacht d'fhir agus do mhná. Tá an chosúlacht ann go raibh sé in úsáid thar tréimhse chianaosta, b'fhéidir ar feadh 30,000 bliain.

Gnéas
Staimín

Is an t-orgán atáirgeach fireannach na bláthanna é staimín.

Plandaí
Dufair

Is achar talún le dlúth-foraois agus caithreáil fásra, go háirithe sna Trópaicí í dufair. 

Crainn
Cuán mara

Is Echinoidea é cuán mara, inveirteabrach muirí cruinneogach cuasach, de ghnáth. An cholainn déanta as plátaí cnámharlaigh, siúnta le chéile, ag iompar spíonta inghluaiste. An t-anas ar an dromchla uachtarach de ghnáth, agus an béal ar an dromchla íochtarach. Tugtar laindéar Arastatail ar an ngaireas casta giall. Beathaíonn sí trí chartadh, iníor nó ionghabháil dríodair. Timpeall 950 speiceas beo ann, agus timpeall 5,000 speiceas iontaisithe. Sliogiasc coitianta ar chósta na hÉireann. Tá cineál amháin ann a bhfuil cruth liathróide air agus é clúdaithe le deilgíní corcra. An-tóir ag Seapánaigh is Francaigh ar an gceann seo mar bhia: na heochraí milse a itear. Tá eolaithe in Éirinn ag déanamh dianstaidéir air agus é mar aidhm acu iad a chur ag síolrú is ag fás sa ghorlann.

Echinoidea

Echinoidea
Clamhán

Is éan é an clamhán. Is baill d'fhine na accipitridae iad.

Éin
Dronuilleog

Is cruth plánach le ceithre taobh agus ceithre dronuillinn í an dronuilleog. Bíonn na taobhanna cóngaracha éagothrom agus na taobhanna urchómhaireacha cothrom. 
 

Cruthanna
Hadrón

Sa bhfisic cháithníní, is éard is Hadrón ann (Sean-Ghréigis:ἁδρός, hadrós , "storrúil, tiubh") ná cáithnín déanta de chuarcanna, coinnithe le chéile ag an bhfórsa láidir (sa dul céanna, is a mbíonn móilíní á gcoinneáil le chéile ag lucht leictreach ). Bíonn hadróin rangaithe ina dhá theaghlach: baróin (déanta de thrí cuarc), agus méasóin (déanta as cuarc amháin agus frithchuarc amháin).

Is iad an dá chineál hadrón is aithnidiúil ná prótóin agus neodróin (dís ina bharóin), agus bíonn fáil orthu sa núicléas adamhach. 
Bíonn na hadróin go léir, seachas prótóin, éagobhsaí agus tagann meath ar a gcáithníní - bíonn neodróin, áfach, cobhsaí nuair a fhaightear iad taobh istigh den núicléas adamhach. Is iad na cineálacha méasón is aitheanta na pióin agus céóin, thángthas orthu i rith turgnamh gha chosmaigh, sna 1940í déanacha agus go luath sna 1950í. Tá líon mór hadrón ann áfach- fionnadh cuid mór acu go dtí le déanaí. 

Féadfar cineálacha eile hadrón a bheith ann, mar shampla teitreachuairc (nó, níos ginearálta, méasóin andúchasacha) agus peinteachuairc (baróin andúchasacha), ach níl bhfuarthas aon fhianaise chinntitheach gur ann dóibh fós.

Tagairtí 

 
Fisic cháithníní
Fisic núicléach
Traipéisiam

Is ceathairshleasán le péire amháin taobhanna comhthreomhar é traipéisiam. 

Cruthanna
Piocóid

Is uirlis le barra iarainn cuartha le péire bun rinneach, a úsáidtear chun carraigeacha nó talún crua a bhriseadh, é piocóid. 

Uirlisí láimhe
Jim Marshall (grianghrafadóir)

Grianghrafadóir, go minic de roc-réaltaí, ba ea James Joseph Marshall (3 Feabhra 1936, Chicago, Illinois , - 24 Márta 2010, Cathair Nua-Eabhrac, Nua-Eabhrac ).

Cheannaigh sé a chéad cheamara nuair a bhí sé fós ag freastal ar ard-scoil agus thosaigh sé ag doiciméadú ceoltóirí agus ealaíontóirí i San Francisco. Tar éis roinnt blianta ar sheirbhís san aerfhórsa, tháinig sé ar ais agus bhog sé go Nua-Eabhrac. Ba é Marshall an t-aonú duine a tugadh cead dó dul ar gcúl an stáitse le linn cheolchoirm dheireanach 'The Beatles' i bPáirc Ndlstyak, San Francisco, 29 Lúnasa 1966, agus bhí sé ina phríomh-ghrianghrafadóir ag Féile Woodstock sa bhliain 1966. 

I measc na grianghraif is cáiliúla a ghlac sé bhí pictiúr de Jimi Hendrix agus é i mbun a ghiotár a dhó ag Popfhéile Monterey sa bhliain 1967, pictiúr de Janis Joplin ina suí ar chochall ghluaisteáin "VW Beetle" agus a lámha ar oscaile amach aici, ag Pálás na Mínealaíon, San Francisco, sa bhliain 1968, an pictiúr de Johnny Cash ag luascadh a mhéar le linn léirithe i San Quentin, California, sa bhliain 1969. Ghlac Marshall ealaíontóirí eile freisin, m.sh. Jim Morrison agus a bhanna The Doors, Miles Davis, Brian Wilson, an banna Led Zeppelin, an banna an Rooling Stones, Ray Charles, an bhanna The Who, Bob Dylan, John Coltrane agus níos mó.

Lean Marshall ar aghaidh ag obair go dtí go bhfuair sé bás, agus thóg sé grianghraif d'ealaíontóirí, mar shampla Lenny Kravitz, Red Hot Chili Peppers, Ben Harper agus daoine eile. 

Bhí cáil air as a phearsantacht bhríomhar.  Chónaigh sé i gCalifornia, ach fuair sé bás i Nua-Eabhrac ar thuras ina raibh sé i gceist aige labhairt i gceantar SoHo.

Toisc nach raibh aon leanaí aige, deireadh sé "níl aon pháistí agam," "Is iad mo ghrianghraif mo chlann."

Tagairtí 

Básanna in 2010
Daoine a rugadh i 1936
Grianghrafadóirí Meiriceánacha
Paincréas

Faireog bhog mhór is ea an Paincréas (nó an briseán milis nó dúlia as Gaeilge), sa chóras díleáite agus inchríneach de chuid na veirteabraigh.  Tá an Paincreás déanta as leadhbhanna beaga, a bhaineann le conair an bhia i veirteabraigh le gialla.

Cuma 
I ndaoine bíonn sé 12- 1 5 cm ar fhad, ar bhalla cúil an bhoilg os cornhair an dá veirteabra lumbacha uachtaracha, ag síneadh ar chlé.

Táil 
Táirgeann sé tail, idir incríneach is eiscríneach. Tá na hailbheolais táil (an chuid eiscríneach) agus insíní Langerhans (an chuid incríneach) ann. 

Tálann na hailbheolais táil meascán bunata d'einsímí díleácha (na súlaigh phaincréasacha) a ritheann isteach sa dúidéineam.

Feidhm 
Téann na heinsímí seo i bhfeidhm ar charbaihiodráití, ar phróitéiní, agus ar shaillte. 

Sintéisíonn is tálann insíní Langerhans (a mbíonn cealla A, B is D iontu i ndaoine) honnóin a bhfuil róI acu i meitibiliú na gcarbaihiodráití.

Feidhmíonn an Paincréas mar fhaireog inchríneach, ag táirgeadh hormóin tábhachtacha, lena n-áirítear inslin, glúcagón, agus somatostaitin, agus chomh maith mar fhaireog eisicríneach, ag tál súlach paincréasach ina bhfuil einsímí dhíleácha a théann trí dhuchtanna beaga isteach sa stéig.

Tagairtí 

Paincréas
Orgáin
Romford

Is baile mór é Romford, suite i Havering, Londain Thoir, 22.7km ó Charing Cross  i gContae Essex. Bhí córas bóthar maith aige. D'oscail an stáisiún traenach i 1839.  

In éineacht le fás na mbruachbhailte i Londain sa 20ú haois, mhéadaigh an daonra go suntasach i Romford freisin.

Logainmníocht 

Tá Romford luaite i 1177 mar Romfort, as na focail sean-Bhéarla 'rūm' agus 'ford'. Ciallaíonn sé sin ná "áth leathan".

Stair 

D'fhás an bhaile sna Meánaoiseanna ar an bpríomhbhóthar go Londain. Bhí margadh Romford bunaithe i 1247.  

Thóg an Middlesex and Essex Turnpike Trust i 1721 agus na cóistí sna 18ú aois.  

D'oscail an stáisiún traenach i 1839. Tháinig an Star Brewery ansin. Ar dtús bhí seirbhísí ag Eastern Counties Railway idir Mile End agus Romford, fiú go Brentwood agus go Shoreditch i 1840. D'oscail South Street i 1892 ar an líne Londain, Tilbury and Southend go Upminster agus Grays, go dugaí i dTilbury. 

Tógadh The Liberty Shopping Centre sna 1960idí. D'oscail The Mall i 2006; agus The Brewery i 2000, ar an suíomh an sean Star Brewery.

Tagairtí 

London Borough of Havering
Veselin Topalov

Is ficheallaí Bulgáireach é Veselin Topalov. Rugadh é ar an 15 Márta 1975. Is árdmhaistir agus iar-churadh domhanda FIDE é.

Bhuaigh Topalov craobh dhomhanda FIDE sa bhliain 2005 ach d'aithnití Vladimir Kramnik, an curadh domhanda clasaiceach, ag an am céanna. Chaill Topalov an chraobh i gcluiche conspóideach in éadan Kramnik sa bhliain 2006, chluiche chun curadh domhanda amháin a aimsiú.

Bhain Topalov ceart cur ar Viswanathan Anand chun an craobh dhomhanda a athghábhail tar éis dó an ceann is fearr a fháil ar Ghata Kamsky i gcluiche sa bhliain 2009. Tharla an cluiche idir Topalov agus Anand i gcathair Sóifia i mí Aibreán agus mí Bealtaine 2010. Bhuaigh Anand an cluiche deireanach ar 11 Bealtaine 2010 chun an bua a fhail (6.5-5.5).

Féach freisin 

 Imreoirí fichille

Tagairtí 

Daoine a rugadh i 1975
Daoine beo
Imreoirí fichille
Daoine Bulgáracha
Matán

Is éard is matán ann (ón Laidin musculus) ná fíochán crapthach ainmhithe a d'éirigh ón tús ó chiseal méisideirmeach ghaschealla suthacha. Bíonn filiméid chrapthacha sna matánchealla a bhogann thart ar a chéile agus a athraíonn méid na gceall. Tá siad aicmithe mar mhatáin cnámharlacha , cairdiacha, agus míne . Is í an fheidhm atá acu ná fórsa a tháirgeadh agus gluaisne a chur ar bun. Is féidir le matáin an orgánach féin nó na horgáin inmheánacha a bhogadh. Tarlaíonn crapadh sna matáin cairdiacha agus míne gan smaoineamh comhfhiosach agus bíonn an cur chuige seo riachtanach don bheatha. Mar shampla, crapann an croí agus iompraíonn bia ó bhéal go goile trí imfháscadh (gníomhaíocht mhatánach). Úsáidtear crapadh deonach na matán cnámharlacha chun an corp a bhogadh agus is féidir iad a rialú go mion.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Córas cnámhra-mhatánach
Fíocháin
Córas limfeach

Is éard is an córas limfeach ann, sna veirteabraigh, ná líonra de seolphíobáin a iomparaíonn leacht soiléir ar a dtugtar limfe. Cuimsíonn sé chomh maith an fíochán limfeach tríd a dtaistealaíonn an limfe. 

Faightear fíochán limfeach i go leor orgáin, go háirithe sna nóid limfe, agus sna céislíní. Clúdaíonn an córas freisin na struchtúir atá tiomnaithe le cúrsaíocht agus le táirgeadh limficítí, lena n-áirítear an liathán, an fhaireog thímis, an smior agus an fíochán limfeach a bhaineann leis an gcóras díleáite. Ba iad Olaus Rudbeck agus Thomas Bartholin, go neamhspleách óna cheile, a rinne cur síos ar an gcóras limfeach.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

 Achoimre an chórais (Béarla)

Limfe
Corp an duine
Córas limfeach
Anatamaíocht
Córas cardashoithíoch
Fiseolaíocht
Leigheas
Éire Nua

Is oileán san Aigéan Ciúin í Éire Nua. Tá sí suite i gcúige Éire Nua, cuid de Nua-Ghuine Phapua. Tá tuairim is 120,000 duine ina gcónaí ar an oileán. Is Kavieng an baile is mó ann (suas le 19,000 de dhaonra).   

An tAigéan Ciúin
Nua-Ghuine Phapua
Faireog phinéalach

Is feireog bheag inchríneach í an fhaireog phinéalach (tugtar uirthi freisin; 'an ball pinéalach', 'an eipifís cheirbreach' , agus 'an eipifís' nó 'an tríú súil') a bhíonn suite san inchinn veirteabrach. Táirgeann sí meileatoinin, hormón arb é a n-éifeacht modhnú ar bpatrúin codalta/múscailte agus ar bhfeidhmeanna fótaithréimhseacha an ainmhí.  Tá cruth an bhuaircín aici (sin é an fáth a thugtar an t-ainm 'pinéalach' di), agus tá sí suite gearr de lár na hinchinne, idir an dá leathsféar, fillte in eitre san áit ina cheanglaíonn dhá leath den talamas le chéile.

Féach freisin

Tagairtí

Naisc sheachtracha 

Faireoga
Córas inchríneach
Ceann agus muineál
Suanfhiseolaíocht
Rithimí laethúla
Chelsea

Is baile é Chelsea nó Sealsaí atá suite sa bhuirg Kensington and Chelsea, Londain Láir.

Cultúr  

 Stamford Bridge

Tagairtí 

 

Royal Borough of Kensington and Chelsea
Piccadilly Circus

Is acomhal bóithre é Piccadilly Circus atá suite in Londain lárnach. 

Acomhal bóithre i Londain
Sábh ciorclach

Is toireasc cumhachta é an sábh ciorclach. Bíonn diosca fiaclach air a rothlaíonn go sciobtha chun ábhair a ghearradh.

Uirlisí láimhe
Stéaróideach

Is éard is stéaróideach ann ná lipid theirpéinóideach arb é a príomhthréith a chroí steréin agus grúpaí feidhmiúla breise. Tá a croí comhdhéanta de struchtúr carbóin de cheithre fáinní comhleáite: trí fáinní cioglaiheacsán agus fáinne amháin cioglaipeintáine. Athraíonn na stéaróidigh de réir na grúpaí feidhmiúla a ghabhann leis na fáinní seo agus staid ocsaídithe na bhfáinní.

Tarlaíonn raon leathan de chomhdhúile ceimiceacha go
nádúrtha i bplandaí, in ainmhithe, agus i bhfungais.

Naisc sheachtracha 
 Michael W. King's Medical Biochemistry. Steroids and retinoids are both terpenes that are hydrophobic, pass through cell membranes and bind to intracellular receptors. However, retinoic acid is not a steroid because it does not have the defining ring structure. See: Steroids and Related Hydrophobic Molecules.
 "Biochemistry" by Jeremy M. Berg, John L. Tymoczko and Lubert Stryer (2002) W. H. Freeman and Co. steroid topics in this
 Insidermedicine in 60 - Trans Fats, Steroid Rage, Calcium and Needlesticks   -- Video: Insidermedicine.com's Dr. Sanjay Sharma on Trans Fats, Steroid Rage, Calcium and Needlesticks.
 Nomenclature of Steroids Home Page at Queen Mary University of London.
 Steroid abbreviations at ISAS (page now defunct, web archive version)
 http://arbl.cvmbs.colostate.edu/hbooks/pathphys/endocrine/basics/steroidogenesis.html 

Conairí meitibileacha
Cannabas

Géineas de phlandaí bláthanna is ea an cannabas nó an chnáib a chuimsíonn trí speiceas toimhdean, Cannabis sativa, Cannabis indica, agus Cannabis ruderalia. Tá na trí thacsón seo dúchasach san Áise Láir, agus san Áise Theas.  Baineadh úsáid as Cannabas, le fada, le haghaidh snáithín (cnáib), chun críocha leighis, agus mar dhruga áineasa. Roghnaítear plandaí a tháirgeann a lán snáithíní ach fíor bheagán Teitrihidricannabinol nó THC, le haghaidh táirgí thionsclaíoch. Is móilín shícighníomhach é THC a thugann 'na ribí' duit agus a bhaineann le marachuan. Is as an bplanda seo a fhaightear an raithneach a chaitear go forleathan timpeall na cruinne.

Tagairtí 

 
Luibheanna
Plándaí ícheacha
Drugaí sícighníomhacha
Iasachtaí na Gréigise
Eofóiriathach
Caitheamh drugaí
Sráid Oxford

Is mórbhóthar í Sráid Oxford i gCathair Westminster sa West End i Londain, sa Ríocht Aontaithe. Is í an tsráid 
siopadóireachta is gnóthaí san Eoraip í. Sa bhliain 2011 bhí 300 siopa ann go neasach. Tráth, ba chuid de bhóthar Londain-Áth na nDamh í, a thosaigh ag Newgate, i gCathair Londan, agus bhí aithne uirthi mar 'Oxford Road'. Inniu, tá sí mar chuid den mórbhóthar A40, ach cosúil le an-chuid bóithre i lár Londain nach trébhealaigh iad a thuilleadh, ní áirítear uimhir an bhóthair ar na cuaillí eolais. 

Beagnach leath slí ar an Sráid Oxford atá Oxford Circus, gnóthach crosbhealach le Sráid Regent. D'oscail crosaire trasnán ar an Oxford Circus i 2009, agus níl a dhath cosúil leis i lárnach Londain faoi láthair.

Stair 

Leanann Sráid Oxford an bealach na bóthar Rómhánach, an via Trinobantina, a ceangailte Hampshire le Colchester agus éirigh ceann na mórbhealaigh istigh agus amuigh an cathair. 

Idir an 12ú haois agus 1782, bhí aithne ar mar bhóthar Tyburn (tar éis an Abhainn Tyburn a ritheann go dtí an deisceart air, agus ritheann faoin é), bóthar Uxbridge (tá an ainm seo úsáidte den cuid an Londain - Áth na nDamh idir Shepherd's Bush agus Uxbridge, bóthar Worcester agus bóthar Oxford. D'éirigh sé aithnidiúil mar an bealach tógtha ar an deireanach aistear as príosún Newgate go dtí na crocha ag Tyburn i ngar Marble Arch. San 1729 thug Sráid Oxford ar an mbóthar. 

Sa dheireanach 18ú haois, bhí a lán na páirceanna thimpeallaithe ceannaithe lena Iarla an Oxford, agus bhí an ceantar forbartha.

D'éirigh ar a bhfuil an-mheas air le siamsóirí, ina measc bréagriocht, agus foirgnimh siamsaíocht mar an Pantheon. Le linn an 19ú haois, d'éirigh an ceantar aithnidiúil mar thoradh a siopaí

D'fhulaing Sráid Oxford a lán buamáil i rith an Dara Cogadh Domhanda. I rith na oíche agus uaire moch den 17 go 18 Meán Fómhair 1940, d'fhulaing an Sráid buamáil an-trom, le ceathair stórtha ilrannach in áireamh: John Lewis, Selfridges, Bourne & Hollingsworth agus Peter Robinson.

I Meán Fómhair 1973 madhmadh mála siopadóireachta buama le IRA ag na oifigí Prudential Assurance Company ar Sráid Oxford, ag gortú seisear. Madhmadh buama eile lena IRA ar an sráid i Nollaig, ag gortú triúr.

Siopadóireacht 

Is baile í Sráid Oxford den líon stórtha ilrannach agus a lá príomhstórtha, in éineacht le céadta siopaí níos beaga. Meastar an sráid siopadóireacht is mó sa Londain lárnach, agus cé nach bhfuil sé an ceann is costasaí nó is faiseanta, meastar é an ceann is tábhachtaí, agus foirmíonn cuid an ceantar siopadóireacht níos mó, le Sráid Regent, Sráid Bond agus líon na sráideanna beaga i ngar dó.

Tagairtí 

London Borough of Islington
Sráideanna na Londan
Músaem na Breataine

Is músaem i Londain Shasana é Músaem na Breataine atá tiomnaithe do stair agus chultúr an chine dhaonna. Tá 8 milliún mír i mbailiúcháin an mhúsaeim agus tagann siad as gach cearn den domhan. 

  
Cuireadh  Músaem na Breataine ar bun sa bhliain 1753, é bunaithe sa chuid ba mhó ar bhailiúcháin Sir Hans Sloane, lia agus eolaí. Cuireadh fáilte roimh an bpobal go dtí an Músaem ar 15 Eanáir 1759 agus é suite i dTeach Montagu i mBloomsbury.

Naisc sheachtracha
Suíomh oifigiúil an Mhúsaeim. Arna rochtain ar 21 M.F. 2015

Músaeim na Londan
Músaeim
Achillea millefolium

Is planda luibheach é Achillea millefolium nó an athair thalún, sa fhine Asteraceae. Tá sí dúchasach don leathsféar thuaidh timpeall an domhain agus tugadh isteach í san Astráil agus sa Nua-Shéalainn freisin mar chothú do na beithigh.

Cur síos 
Is planda luibheach ilbhliantúil diasdíreach é an athair thalún choiteann agus tárgaíonn sé gais éagsúla (0.2 go 1m in airde) agus bíonn cruth fáis riosóimiúl aige. Bíonn duilleoga scaipthe go cothrom ar feadh an ghais aige, leis na duilleoga is mó i lár agus ag bun an ghais. Bíonn méideanna athraitheach fionnaitheachta nó caithreacha ag na duilleoga. Tá na duilleoga 5-20 cm ar fhad, déchleiteach nó tríchleiteach, beagnach clúmhach, agus socraithe go bíseach ar an ghas. Tá na duilleoga cálach agus go hiomlán nó go páirteach ag timpeallú an ghais.

Asteraceae
Plandaí
Láma

Is ainmhí mór é an láma, ó Meiriceá Theas. Mamach atá ann.

Mamaigh
Camelidae
Plána (uirlis)

Is uirlis le lann cruach starrach é plána.Úsáidtear chun dromchla adhmaid a smúdáil é.

Uirlisí láimhe
Nowy Dwór Królewski

Tá an sráidbhaile úd Nowy Dwór Królewski suite in Oirdheisceart na Polainne, idir Chełmno agus Toruń. Tá sé ina lárionad riaracháin do pharóiste (gmina) Papowo Biskupie agus é suite i gcúige (województwo) Toruń, agus dhá mhíle ocht gcéad aon duine déag ina gcónaí ansin de réir dhaonáireamh na bliana 1996.

Cathracha sa Pholainn
Fuinseog

Is crann í an fhuinseog sa ghéineas Fraxinus. Tá na crainn seo le fáil sa Sean-Domhan agus sa Domhan Nua. De réir sheanchais na hÉireann, déanann scáth na bhfuinseog dochar do na barra.

Féach Freisin 
 Fraxinus excelsior

Plandaí
Crainn
Leachtleibhéal

Is uirlis dearaí a chur in iúl má dromchla atá leibhéal é leachtleibhéal. 

Uirlisí láimhe
Blatóg choiteann

Is feithid í an bhlatóg choiteann. 

Feithidí
Goodmayes

Is baile é Goodmayes atá suite sa bhuirg Redbridge, Londain Thoir, agus is é dhá mhíle soir an Ilford lárnach. 

Is é Goodmayes Park ceantar spás oscailte le loch, cúirteanna cispheil agus leadóg ann. Ba bandstand agus teach bád ann fadó ach níl siad ar fáil níos mó. I ndaonáireamh na bliana 2011 fuarthas 13,069 duine ina gcónaí ann.

Stair 

Bhí an formhór Goodmayes tuaithe go dtí an deireadh 19ú aois, nuair a raibh forbairt mór na bruachbhailte ar bun mar d'fhairsing Londain . Áfach, bhí Goodmayes ar an léarscáileanna chomh moch mar na 1770ú. Tógadh an ceantar anseo agus i Seven Kings idir 1898 agus 1910 le forbróir A. C. Corbett, a d'úsáid stáisiúin nua ar an Great Eastern Railway a chur chun cinn na bruachbhailte nua. Bhí Goodmayes stáisiún tógtha i 1901. As sin amach, is beag na athruithe a tharlaithe sa ceantar sin agus tá na tithe Éadbhardach go fóill ar fud an ceantar le beagán tithe nua le feiceáil.

Iompar

Áiteanna áitiúil 

 Ilford
 Seven Kings
 Becontree 
 Chadwell Heath

Stáisiúin áitiúil 

 Goodmayes stáisiún traenach

London Borough of Redbridge
Kraków

Is é Kraków (Béarla: Cracow) an dara chathair is mó agus ceann de na cathracha is sine sa Pholainn agus is lárionad turasóireachta é. Tá a dhúiche lárnach stairiúil aitheanta mar Shuíomh Oidhreachta Domhanda, an chéad cheann dá leithéid. Tá sé suite ar abhainn darb ainm an Viostúile (Polainnis: Wisła) i réigiún na Polainne Bige (Polainnis:Małopolska). Téann stair na cathrach ar ais go dtí an 7ú haois. Go traidisiúnta, bhí Kraków ar cheann de na príomhionaid i saol acadúil, cultúrtha agus ealaíonta na Polainne, agus tá sé ar cheann de na hionaid eacnamaíochta is tábhachtaí sa tír. Ba é príomhchathair na Polainne é ó 1038 go dtí 1596, príomhchathair Ard-Diúcacht Kraków idir 1846 agus 1918, agus príomhchathair Województwo krakowskie (roinn riaracháin) ón 14ú haois go dtí 1999. Is é príomhchathair réigiúin Województwo małopolskie anois é.

D'éirigh an dara cathair is tábhachtaí sa Pholainn ó lonnaíocht chlochaoise. Thosaigh mar ghráig ar Chnoc Wawel é agus tugadh tuairisc gur lárionad trádála gnóthach de chuid Lár na hEorpa é sa bhliain 965. Tar éis do Dara Poblacht na Polainne a theacht chun cinn i 1918 agus i rith na fichiú haoise, d'athdhearbhaigh Kraków a ghnó mar lárionad náisiúnta acadúil ealaíonta le hollscoileanna agus lárionaid chultúrtha nua. Tá thart ar 780,000 daoine ina gcónaí i Kraków, le thart ar 8 milliún duine faoi chéad ciliméadar timpeall a phríomhchearnóg.

I ndiaidh an ionraidh a rinne Gearmáin na Naitsithe ar an bPolainn i dtús an Dara Cogaidh Domhanda, ba é an Distrikt Krakau (Ceantar Kraków) nua príomhchathair an Rialtais Ghinearálta a chuir an Ghearmáin ar bun. Brúdh na Giúdaigh a bhí ina gcónaí sa chathair isteach i gcion faoi bhallaí a tugadh Geiteo Kraków air. Ón áit sin a seoladh chuig campaí díothaithe agus na sluachampaí de shaghas Aushcwitz agus Płaszów iad. Bíodh sin mar atá, ní dhearnadh an iomarca díobhála don chathair i rith na troda ná na buamála. 

Rinneadh pápa de Karol Wojtyła, Ardeaspag Kraków, i 1978 a bhí an t-ainm Pápa Eoin Pól II air ina dhiaidh sin. An chéad phápa nach raibh ina Iodálach le 455 bliain ab ea é. Sa bhliain chéanna, ghlac UNESCO le seanbhaile agus lár stairiúil Kraków mar a chéad Suíomh Oidhreachta Domhanda, in éineacht le Quito. Is mar chathair domhanda a bhfuil a "leordhóthain ard" aici a aicmíonn an Líonra Taighde ar na Cathracha Domhanda agus ar an Domhandú Kraków.

Naisc sheachtracha 
 Krakow.pl

 
Cathracha sa Pholainn
Cathairchontaetha na Pólainne
Cathracha agus bailte sa Pholainn Bheag
Iar phríomhchathracha náisiúnta
Príomhchathracha Chultúir na hEorpa
An Pholainn
Gealóg

Is éan í an ghealóg. Is ball den fhine na Emberizidae í. Tá na gealóga le fáil san Eoraip, san Áise agus san Afraic. Tá 26 géineas agus 163 speiceas ann.

Géinis 
 Emberiza (43 speiceas)
 Calamospiza (1 speiceas)
 Passerella (1 speiceas)
 Melospiza (3 speiceas)
 Zonotrichia (5 speiceas)
 Junco (4 speiceas)
 Passerculus (1 speiceas)
 Ammodramus (9 speiceas)
 Xenospiza (1 speiceas)
 Spizella (7 speiceas)
 Pooecetes (1 speiceas)
 Chondestes (1 speiceas)
 Amphispiza (2 speiceas)
 Aimophila (14 speiceas)
 Torreornis (1 speiceas)
 Oriturus (1 speiceas)
 Porphyrospiza (1 speiceas)
 Pipilo (8 speiceas)
 Melozone (4 speiceas)
 Arremonops (4 speiceas)
 Arremon (13 speiceas)
 Pezopetes (1 speiceas)
 Atlapetes (29 speiceas)
 Pselliophorus (2 speiceas)
 Gubernatrix (1 speiceas)
 Paroaria (5 speiceas)

Naisc 
 Gealóg ghiolcaí i gContae Chorcaí

Éin
Abhóiséad

Is éan é an t-abhóiséad. Is baill d'fhine na Recurvirostridae iad na lapairí seo agus ceithre speiceas ar an saol. Tá siad le fáil san Eoraip, san Áise agus san Afraic. De ghnáth bíonn an t-éan fásta 43-45 orlach ar airde agus 290-400 g ar meáchan.

Na speicis 
Tá ceithre speiceas sa ghéineas Recurvirostra:
 Recurvirostra avosetta
 Recurvirostra americana
 Recurvirostra novaehollandiae
 Recurvirostra andina

Naisc 
 Abhóiséad i gContae Loch Garman

Éin
Beachadóir

Is éan é an beachadóir. Is baill d'fhine na Meropidae iad.

Tá trí ghéineas agus 26 speiceas ann. Tá siad le fáil sa Sean-Domhan. Tá siad 16 - 35 cm. Bíonn an gob fada. Itheann siad feithidí.

Na géinis 
 Meropogon Bonaparte, 1850 (1 speiceas)
 Merops Linnaeus, 1758 (23 speiceas)
 Nyctyornis Jardine & Selby, 1830 (2 speiceas)

Na speicis 
 Nyctyornis amictus 
 Nyctyornis athertoni
 Meropogon forsteni 
 Merops breweri 
 Merops muelleri
 Merops gularis 
 Merops hirundineus
 Merops pusillus 
 Merops variegatus
 Merops oreobates
 Merops bulocki 
 Merops bullockoides
 Merops revoilii 
 Merops albicollis
 Merops boehmi 
 Merops orientalis
 Merops persicus 
 Merops superciliosus
 Merops philippinus 
 Merops ornatus 
 Merops viridis 
 Merops leschenaulti
 Merops apiaster 
 Merops malimbicus
 Merops nubicus 
 Merops nubicoides

Tagairtí

Naisc

External links 

 Camacdonald Gallery of each species
 Bee-eater videos on the Internet Bird Collection
 Meropidae, Bird families of the World

Éin
Bonnán

Is éan é an bonnán. Is iad na bonnáin na speicis éin atá ina mbaill den fhine úd Ardeidae. Aithnítear roinnt speiceas. Is éin réisc iad. Itheann siad reiptílí, feithidí, éisc, crústaigh, froganna, torbáin, agus mamaigh bheaga.

Tá siad le fail i Meiriceá Thuaidh agus Theas, san Áise, san Afraic, san Astráil, sa Nua-Shéalainn agus san Eoraip. Is éin imircigh iad an chuid is mó díobh. Beireann siad 1-7 ubh.

Na speicis 
 Géineas Botaurus
 Botaurus pinnatus
 Botaurus lentiginosus
 Botaurus stellaris
 Botaurus poiciloptilus 

 Géineas Ixobrychus
 Ixobrychus involucris
 Ixobrychus exilis
 Ixobrychus minutus
 Ixobrychus sinensis
 Ixobrychus eurhythmus
 Ixobrychus cinnamomeus
 Ixobrychus sturmii
 Ixobrychus flavicollis
 † Ixobrychus novaezelandiae 

 Géineas Zebrilus
 Zebrilus undulatus

Éin
Abhainn na Sláine

Abhainn in oirdheisceart na hÉireann is ea Abhainn na Sláine (nó "Sláinghe").

Tá a foinse ar shliabh Log na Coille i gContae Chill Mhantáin agus ritheann sí siar agus ansin ó dheas nó go dtéann isteach i Muir Éireann ag Loch Garman.

Aibhneacha na hÉireann
Lon dubh

Is éan é an lon dubh. Is baill d'fhine na Turdidae iad. Póraíonn sé san Eoraip, san Afraic Thuas, agus san Áise Theas ó dhúchas. Tugadh iad isteach fosta san Astráil agus sa Nua-Shéalainn, ina bhfuil anois freisin daonraí a phóraíonns. I roinnt coideanna a réimhse, is éan cónaitheach atá ann, fad is i gcoideanna eile bíonn sé ag imirce, nó fiú bíonn éin chónaithigh agus éin imircigh san áit céanna.

Éin
Caipín dubh

Is éan é an caipín dubh (Sylvia atricapilla)  . Is baill d'fhine na Sylviidae iad.

Éin
Gormphíb

Is éan é an ghormphíb. Is baill d'fhine na Muscicapidae iad. Éan imirceach feithiditeach atá ann. Caitheann an ghormphíb an samhradh san Eoraip, i dtuaisceart na hÁise agus i gcuid bheag d'Alasca, agus aistríonn sé go dtí an Afraic agus áiteanna eile soir go foroinn na hIndia leis an ngeimhreadh a chaitheamh. Tá deich fospeiceas ann. Ó dhathanna an bhrollaigh a aithnítear iad ó chéile. 

Éin
Ceannbhrat

Is éard atá sa cheannbhrat ná barra duilleogacha na gcrann.
Bobóilinc

Is éan é an bobóilinc. Is baill d'fhine na Icteridae iad.

Éin
Breacán (éan)

Is éan é an breacán. Is baill d'fhine na Fringillidae iad.

Éin
Catéan liath

Is éan é an catéan liath. Is baill d'fhine na Mimidae iad.

Éin
Droichead an Lea

Is baile é Lea Bridge atá suite sa bhuirg Hackney, Londain Thoir. I ndaonáireamh na bliana 2011 fuarthas 29,710 duine ina gcónaí ann.

 

London Borough of Hackney
Caislín

Is éan é an caislín. Is baill d'fhine na Muscicapidae iad.

Éin
Tiuf-teaf

Is éan é an tiuf-teaf. Is baill d'fhine na Phylloscopidae iad.

Éin
Cearc cheannann

Is éan é an chearc cheannann. Is baill d'ord na Rallidae iad.

Éin
Rásaí (éan)

Is éan é an rásaí. Is baill d'ord na Glareolidae iad.

Éin
Gearr breac

Is éan é an cág cosdearg. Is baill d'fhine na Rallidae iad.

Éin
Crosghob

Is éan é an crosghob. Ball d'ord Passeriformes é.

Éin
Caróg dhubh

Is éan í an charóg dhubh. Is baill d'ord na Passeriformes iad.

Éin
An Suipéar Déanach

Ba an deireanach béile a caite Íosa Críost leis An Dá Aspal Déag é an Suipéar Déanach. 

Paidrín Páirteach
Domhnach na Pailme

Féile Chríostaí is ea Domhnach na Pailme. Ceiliúrtar  Íosa Críost ina Rí ag teacht isteach go Iarúsailéim, roimh a Pháis.

An Soiscéal 
Tá an sliocht  faoi theacht Íosa isteach go hIarúsailéim le fáil i ngach ceann de na trí shoiscéil  shionaptacha, Matha, Marcas agus Lúcás. Thug an eachtra le tuiscint do lucht leanúna Chríost an fháistine ag an fáidh Zacairiá (9:9-10) faoi theacht an rí, an Meisias.

Marcas 11:1-10. 

 "... thug siad leo an searrach go dtí Íosa agus chuir siad a mbrait anuas air agus chuaigh sé ina shuí air. Leath a lán daoine a mbrait ar an mbóthar, a thuilleadh craobhacha a bhain siad sna goirt; agus na daoine a bhí roimhe amach, agus iad siúd a bhí á leanuint, bhí na gártha acu á gcur suas: “Hósana! ...

Tá Íosa ag teacht go  humhail go hIarúsailéim, ag marcáiocht ar asal, téacs atá luaite ag Matha (ach nach  bhfuil ag Marcas): “Abraigí le hiníon Síón: Féach, tá do rí ag teacht chugat, agus é  go ceansa, ag marcaíocht ar asal, ar shearrach beithígh iompair”.

Eoin 12:12-16:  

 "... Nuair a chuala an slua go raibh Íosa ag teacht go Iarúsailéim, thóg siad craobhacha pailme agus amach leo ina choinne, agus na gártha á gcur suas acu: “Hósana! ... "

Míniú 
"Iompraíonn muid craobhacha den chrann pailme agus, muid ag casadh ‘Hósanna’, leanann muid Críost Rí go lúcháireach. Ar an taobh eile, áfach, agus tamall ina dhiaidh sin, tá cealg i bpáis agus i mbás ár dTiarna. Tá sé seo díreach cosúil le dhá thaobh an tsaoil: aoibhneas agus pian, Tabor agus Calvaire. Tá aithne mhaith againn ar an dá thaobh agus mar a athraíonn an saol ó cheann amháin go dtí an ceann eile, ag sníomh scéil atá geal agus dorcha, den bheatha agus den bhás, le ceiliúradh agusle fulaingt".

Tagairtí 

An Cháisc
Neiptiúiniam

Is é an neiptiúiniam dúil cheimiceach uimhir a 93 agus an ceann is éadroime de na dúile trasúránacha, is é sin, de na dúile atá níos troime ná an t-úráiniam. Is í an tsiombail atá air ná Np. Mar is dual do na dúile seo, is dúil éagobhsaí radaighníomhach é nach féidir teacht air go nádúrtha sa dúlra, agus is sna himoibreoirí núicléacha a tháirgtear é. Is é an t-iseatóp is cobhsaí ná 237Np, nó tá sé breis is dhá mhilliún bliain ar leathré. Ba iad Edwin McMillan agus Philip H. Abelson a tháirg an chéad eiseamal neiptiúiniam i mBerkeley, California sa bhliain 1940. 

Miotal é an neiptiúiniam agus é cosúil leis an airgead geal. Tá ceithre uimhir ocsaídiúcháin aige ina chuid comhdhúl, mar atá, +3, +4, +5, agus +6. Cosúil lena lán dúl eile i ngrúpa na n-achtanóideach, is dual dó dul i ngrúpa adamhach le dhá adamh ocsaigine - an grúpa neiptiúinile - agus iain éagsúla coimpléascacha a chruthú timpeall an ghrúpa seo. Bíonn na coimpléisc seo ag gluaiseacht go réidh san ithir, rud a chuireann an-imní ar na héiceolaithe. Le fírinne, creidtear go mbeidh an neiptiúiniam ar an bhfoinse is mó radaíochta sa dúlra sna blianta amach anseo, agus é ar ceann de na priacail is mó éiceolaíochta a bhaineann leis na stáisiúin adamhacha leictreachais.

Dúile ceimiceacha
Achtainíd
Próiméitiam

Ceann de na lantanóidigh is ea an próiméitiam (Pm an tsiombail cheimiceach) agus é ar an t-aonú dúil is trí scór sa tábla peiriadach. Dúil radaighníomhach atá ann, cé go bhfuil sé i bhfad níos éadroime ná na miotail thrasúránacha - níl oiread is aon iseatóp amháin aige nach mbeadh radaighníomhach. Is é 145Pm an t-iseatóp is cobhsaí atá aige, ach níl sé féin fadsaolach - tá sé beagnach ocht mbliana déag ar leathré. 

Bíonn iarsmaí beaga próiméitiam le fáil sa dúlra, de thoradh eamhnú spontáineach an úráiniam. I lár na seascaidí mhaígh an tOllamh Fionlannach Olavi Erämetsä gur tháinig sé ar phróiméitiam in eiseamal apaitíte ó Leithinis Kola in iarthuaisceart na Rúise.

Is é +III an uimhir ocsaídiúcháin is coitianta ag an bpróiméitiam ina chuid comhdhúl, agus mar sin, is féidir a rá gur lantanóideach tipiciúil é. Miotal lonrach é go bunúsach, ach nuair a thiocfaidh sé i dteagmháil leis an aer, gheobhaidh sé brat ocsaíde de réir a chéile - is í an trí-ocsaíd dé-phróiméitiam atá ann, nó Pm2O3. Nuair a théifear próiméitiam suas go 150 °C, rachaidh sé trí thine, ionas go bhfaighfear an ocsaíd chéanna. 

Tá an próiméitiam sách leictridheimhneach - is é sin, tá sé de chlaonadh ann na fiúsleictreoin a thabhairt ar iasacht do dhúile níos leictridhiúltaí agus lucht deimhneach leictreachais a ghlacadh chuige sna comhdhúile. Mar sin, nuair a thiocfaidh sé i dteagmháil leis an uisce, imoibreoidh sé leis, ionas go gcruthófar hiodrocsaíd, Pm(OH)3. Imoibreoidh sé leis na halaiginí freisin, agus is í an uimhir ocsaídiúcháin is dual dó sna comhdhúile seo go léir ná +III: an trífhluairíd PmF3, an tríchlóiríd PmCl3, an tríbhróimíd PmBr3, an trí-iaidíd PmI3.

Dúile ceimiceacha
Lantanóidigh
Prótachtainiam

Dúil radaighníomhach é an prótachtainiam, ar ceann de na hachtanóidigh é, agus is é dúil uimhir a 91 sa tábla peiriadach é. Is í an tsiombail a sheasann dó ná Pa. Is é an t-iseatóp is cobhsaí atá aige ná 231Pa, agus é 32,760 bliain ar leathré. Is féidir iarsmaí beaga prótachtainiam a aimsiú i mianraí úráiniam, ós rud é gur ceann de na núiclídí i meathshlabhra an iseatóip úd 235U é: nuair a thiocfaidh alfa-mheath ar an gcineál seo úráiniam, gheofar 231Th (iseatóp de chuid an tóiriam), agus nuair a thiocfaidh béite-mheath ar an tóiriam seo, gheofar 231Pa. 

Miotal lonrach é an prótachtainiam, ach tiocfaidh brat ocsaíde air má choinnítear i dteagmháil leis an aer é. 

Ba é an fisiceoir Polannach Kazimierz Fajans a d'aithin an prótachtainiam an chéad uair sa bhliain 1913. Roimhe sin, áfach, bhí an fisiceoir Sasanach, Sir William Crookes, in ann prótachtainiam a aonrú, ach níor thuig seisean gur dúil ar leith a bhí ann. Bhaist Fajans bréiviam ar an dúil nua, ós rud é nach raibh sé fadsaolach - "gearr" nó "gairid" is brí leis an bhfocal Laidine brevis. Nuair a tháinig dhá fhoireann eolaithe - ceann acu sa Ghearmáin (Lise Meitner agus Otto Hahn) agus an ceann eile sa Bhreatain Mhór (Frederick Soddy agus John Cranston) - ar an dúil chéanna beag beann ar a chéile sa bhliain 1918, bhaist siad próta-achtainiam air. Giorraíodh an t-ainm seo go prótachtainiam sa bhliain 1949.

Is iad na huimhreacha ocsaídiúcháin is tipiciúla ná +IV agus +V, ach tá comhdhúile prótachtainiam ann freisin ina bhfuil na huimhreacha ocsaídiúcháin +II agus +III aige.

Dúile ceimiceacha
Achtainíd