Comhaontú Aeráide Pháras

Is conradh idirnáisiúnta ar athrú aeráide é Comhaontú Pháras nó Comhaontú Aeráide Pháras (Fraincis:L'Accord de Paris), a glacadh sa bhliain 2015. Cumhdaíonn sé maolú ar an athrú aeráide, oiriúnú agus maoiniú. Shocraigh 196 pháirtí an Comhaontú ag Comhdháil 2015 na Náisiún Aontaithe ar Athrú Aeráide in aice le Páras, an Fhrainc.

Osclaíodh Comhaontú Pháras lena shíniú an 22 Aibreán 2016 (Lá an Domhain) ag searmanas i Nua-Eabhrac . Tar éis don Aontas Eorpach an comhaontú a dhaingniú, bhí sé daingnithe ag a dhóthain tíortha eile go dtiocfadh an Comhaontú atá freagrach as go leor de gháis cheaptha teasa an domhain  i bhfeidhm ar an 4 Samhain 2016. Ó mhí na Samhna 2021, tá 193 chomhalta de Chreat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar an Athrú Aeráide (CCNAAA) ina bpáirtithe sa chomhaontú. As na ceithre bhallstát de chuid CCNAAA nach bhfuil an comhaontú daingnithe acu, is í an Iaráin an t-aon astaitheoir mór. Tharraing na Stáit Aontaithe siar ón gComhaontú go déanach in 2020, ach tháinig siad isteach arís go luath in 2021 tar éis do Joe Biden a bheith ina uachtarán ar SAM, tar éis dó an t-uachtarán Donald Trump a bhuachaint i dtoghchán uachtaránachta na Stát Aontaithe 2020.

Is é sprioc fhadtéarmach teochta Chomhaontú Pháras an t-ardú ar mheánteocht dhomhanda a choinneáil faoi bhun 2 °C os cionn na leibhéal réamhthionsclaíoch, agus b'fhearr an méadú a theorannú go 1.5 °C, á aithint go laghdódh sé sin éifeachtaí an athraithe aeráide go suntasach. Ba cheart astaíochtaí a laghdú a luaithe is féidir agus glan-nialas a bhaint amach faoi lár an 21ú haois.  Chun fanacht faoi bhun 1.5 °C den téamh domhanda, ní mór astaíochtaí a ghearradh faoi 50%, a bheag nó a mhór, faoi 2030. Seo comhiomlán na ranníocaíochtaí arna gcinneadh go náisiúnta ag gach tír.. Tá sé mar aidhm aige cabhrú le tíortha dul i dtaithí ar éifeachtaí an athraithe aeráide, agus dóthain maoinithe a shlógadh. Faoin gComhaontú, ní mór do gach tír a ranníocaíochtaí a chinneadh, a phleanáil agus a thuairisciú go rialta . Ní chuireann aon mheicníocht iallach ar thír spriocanna sonracha maidir le hastaíochtaí a shocrú, ach ba cheart go rachadh gach sprioc níos faide ná na spriocanna a bhí aici roimhe seo. I gcodarsnacht le Prótacal Kyoto 1997, tá an t-idirdhealú idir tíortha forbartha agus tíortha i mbéal forbartha doiléir, ionas go mbeidh ar na tíortha sin pleananna a chur isteach le haghaidh laghduithe ar astaíochtaí freisin..

Mhol ceannairí domhanda an Comhaontú, ach cháin roinnt gníomhaí timpeallachta agus anailísithe é mar ní raibh sé ceangailteach go leor. Tá díospóireacht ar siúl faoi éifeachtacht an Chomhaontaithe. Cé nach leor na gealltanais reatha faoi Chomhaontú Pháras chun na spriocanna teochta socraithe a bhaint amach, tá meicníocht uaillmhéine méadaithe ann . Baineadh úsáid rathúil as Comhaontú Pháras i ndlíthíocht aeráide, ag cur iallach ar thíortha agus ar chuideachta ola gníomhaíocht aeráide a neartú. An 4 Iúil 2022, d’aithin Cúirt Uachtarach Chónaidhme na Brasaíle comhaontú Pháras mar chonradh um chearta an duine .

Forbairt

Ullmhúcháin 
Tá an CCNAAA a glacadh ag Cruinniú Mullaigh na Cruinne 1992 ar cheann de na chéad chonarthaí idirnáisiúnta ar an ábhar. Leagtar síos ann gur cheart do pháirtithe teacht le chéile go rialta chun aghaidh a thabhairt ar an athrú aeráide, ag Comhdháil na bPáirtithe nó CnaP. Tá sé mar bhunsraith do chomhaontuithe aeráide amach anseo. An Prótacal Kyoto, a glacadh i 1997, rialaíodh laghduithe gáis cheaptha teasa do shraith teoranta tíortha ó 2008 go 2012. Cuireadh síneadh leis an bprótacal go dtí 2020 le Leasú Doha in 2012.  Chinn na Stáit Aontaithe gan an Prótacal a dhaingniú, go príomha mar gheall ar a nádúr atá ceangailteach ó thaobh dlí de. Mar thoradh air seo, agus coinbhleacht dháilte, theip ar na hidirbheartaíochtaí idirnáisiúnta aeráide ina dhiaidh sin. Bhí sé i gceist le hidirbheartaíochtaí 2009 conradh comharba Kyoto a tháirgeadh, ach thit an idirbheartaíocht as a chéile agus ní raibh an Comhaontú Chóbanhávan  a d'eascair as sin ceangailteach ó thaobh dlí agus níor glacadh leis go huilíoch.  

Leag an Comhaontú creat síos le haghaidh chur chuige ón mbun aníos do Chomhaontú Pháras.  Faoi cheannas rúnaí feidhmiúcháin CCNAAA Christiana Figuerestháinig borradh arís faoin idirbheartaíocht tar chliseadh Chóbanhávan.  Le linn Chomhdháil na Náisiún Aontaithe ar Athrú Aeráide 2011, bunaíodh Ardán Durban chun ionstraim dlí a rialaíonn bearta maolaithe an athraithe aeráide a chaibidliú ó 2020 i leith. Bhí sainordú ag an ardán go gcuirfeadh  an Cúigiú Tuarascáil Measúnaithe de chuid an Phainéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide (PIAA) agus obair fhochomhlachtaí an CCNAAA ar an eolas é.  Bhí an comhaontú a bhí mar thoradh air sin le glacadh sa bhliain 2015.

Idirbheartaíocht agus glacadh 
Tharla idirbheartaíochtaí i bPáras thar thréimhse coicíse, agus lean siad ar aghaidh ar feadh na dtrí oíche dheireanach.  Pléadh agus cuíchóiríodh dréachtaí agus moltaí éagsúla sa bhliain roimhe sin.  Dar le tráchtaire amháin bhí dhá bhealach inar mhéadaigh na Francaigh an dóchúlacht go n-éireodh leo: ar an gcéad dul síos a chinntiú go raibh ranníocaíochtaí beartaithe arna gcinneadh go náisiúnta críochnaithe roimh thús na caibidlíochta, agus ar an dara dul síos cuireadh a thabhairt do cheannairí teacht do thús na comhdhála amháin. 

Theip ar an gcaibidlíocht beagnach mar gheall ar aon fhocal amháin nuair a thuig foireann dlí na Stát Aontaithe ag an nóiméad deireanach go raibh "shall" , seachas  "should", rud a chiallaíonn go mbeadh oibleagáid dhlíthiúil ar thíortha forbartha  astaíochtaí a laghdú: réitigh na Fraince an fhadhb trí í a athrú mar "earráid chló ".  Ag deireadh CnaP21 (an 21ú cruinniú de Chomhdháil na bPáirtithe), an 12 Nollaig 2015, glacadh foclaíocht dheiridh Chomhaontú Pháras trí chomhaontú idir na 195 Ballstát de chuid CCNAAA atá rannpháirteach agus an tAontas Eorpach.  Thug Nicearagua le fios go raibh siad ag iarraidh agóid a dhéanamh i gcoinne an ghlactha mar gur cháin siad laige an Chomhaontaithe, ach níor tugadh seans dóibh.   Sa Chomhaontú gheall na baill a n-aschur carbóin a laghdú "a luaithe is féidir" agus a ndícheall a dhéanamh chun an téamh domhanda a choinneáil "to well below 2 degrees C" (3.6 °F)  (Gaeilge: "go pointe i bhfad faoi bhun 2 chéim C" . )h

Síniú agus teacht i bhfeidhm 
Bhí Comhaontú Pháras ar oscailt lena shíniú ag stáit agus eagraíochtaí réigiúnacha um chomhtháthú eacnamaíoch atá ina bpáirtithe sa CCNAAA (an Coinbhinsiún) ón 22 Aibreán 2016 go dtí an 21 Aibreán 2017 ag Ceanncheathrú na NA i Nua-Eabhrac.  Is é síniú an Chomhaontaithe an chéad chéim i dtreo daingnithe, ach is féidir aontú leis an gComhaontú gan síniú.  Cuireann sé ceangal ar pháirtithe gan sprioc an chonartha a shárú.  An 1 Aibreán 2016, dheimhnigh na Stáit Aontaithe agus an tSín, arb ionann iad agus beagnach 40% d’astaíochtaí domhanda, go síneoidís Comhaontú Aeráide Pháras.   Shínigh 175 páirtí (174 stát agus an tAontas Eorpach) an Comhaontú ar an gcéad lá a osclaíodh é lena shíniú.   Ó Mhárta 2021, tá an Comhaontú sínithe ag 194 stát agus ag an Aontas Eorpach. 
Thiocfadh an Comhaontú i bhfeidhm (agus bheadh lánéifeacht leis mar sin) dá ndéanfadh 55 tír a tháirgeann 55 % ar a laghad d’ astaíochtaí gás ceaptha teasa an domhain (de réir liosta a táirgeadh in 2015)  an conradh a dhaingniú nó dul leis ar shlí eile.    Is iad na bealaí eile chun dul isteach sa chonradh ná glacadh, ceadú nó aontachas. Is iondúil go n-úsáidtear an chéad dá cheann nuair nach bhfuil gá le ceann stáit chun tír a cheangal le conradh, ach is iondúil go dtarlaíonn an dara ceann nuair a théann tír isteach i gconradh atá i bhfeidhm cheana féin.  Tar éis don Aontas Eorpach é a dhaingniú, fuair an Comhaontú dóthain páirtithe chun teacht i bhfeidhm an 4 Samhain 2016. 

Tá an AE agus a bhallstáit araon freagrach go leithleach as Comhaontú Pháras a dhaingniú. Tuairiscíodh rogha láidir go ndaingneoidh an tAontas agus a 28 mBallstát ag an am céanna chun a chinntiú nach dtéann siad i ngleic le comhlíonadh oibleagáidí a bhaineann go docht leis an gceann eile,  agus bhí faitíos ar bhreathnóirí go raibh easaontas i leith gach comhalta. d’fhéadfadh go gcuirfeadh easaontas faoi sciar gach Ballstáit den sprioc laghdaithe ar fud an AE, chomh maith le vóta na Breataine an AE a fhágáil, moill ar chomhaontú Pháras.  Mar sin féin, thaisc an AE a ionstraimí daingniúcháin an 5 Deireadh Fómhair 2016, in éineacht le seacht mBallstát de chuid an Aontais.

Féach freisin 

 Athrú aeráide in Éirinn
 Athrú aeráide sna Stáit Aontaithe
 Athrú aeráide sa tSín
 Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (Éire)
 Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (SAM)
 Painéal Idir-Rialtais ar Athrú Aeráide (IPeC)
 Ailbéideacht
 Téamh domhanda
 Prótacal Kyoto, 1997

 Creat-Choinbhinsiún na Naisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide

Naisc sheachtracha
Athrú aeráide san oideachas

Tagairtí 
 Conarthaí comhshaoil

Páirtithe

Ranníocaíochtaí arna gcinneadh go náisiúnta

Stocáireamh domhanda

Struchtúr

Forálacha maidir le maolú agus margaí carbóin

Nascadh na gcóras trádála carbóin

Meicníocht Forbartha Inbhuanaithe

Forálacha um oiriúnú don athrú aeráide

Maoiniú a chinntiú

Caillteanas agus damáiste

Trédhearcacht

Cur i bhfeidhm agus éifeachtacht

Éifeachtacht an mhaolaithe

Éifeachtacht fhorbairt agus oiriúnú na hacmhainne

Freagra idirnáisiúnta

Dlíthíocht

Comhaontú Pháras mar shaincheist chearta an duine 
Páras
Conarthaí na Náisiún Aontaithe
Conarthaí
Comhdhálacha na Náisiún Aontaithe
Athrú aeráide
2015
Creat-Choinbhinsiún na Naisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide