joelniklaus/EU_Wikipedias huggingface dataset:
Flyglobespan

B'aerlíne Bhriotanach é Flyglobespan atá i riaracháin faoi láthair. D'eitil siad ón Bhreatain agus Éire chuig Ceanada, Meiriceá agus cinn scríbe san Eoraip agus i dTuaisceart na hAfraice.

Ar an 16ú Nollaig chuaigh Flyglobespan isteach i riaracháin de bharr deacrachtaí airgeadais. Tá a gcuid eitiltí go léir tar éis a bheith curtha ar ceal de bharr seo.  Is iad Pricewaterhousecoopers na riarthóirí don chomhlacht.

Cúrsaí (cianaistir) 
D'oibrigh Flyglobespan na heitiltí cianaistir seo a leanas:

 Baile Átha Cliath, Manchain agus Londain Gatwick chuig:
 Toronto
 Calgary
 Vancouver

 Glaschú chuig:
 Toronto
 Calgary
 Vancouver
 Halifax

 Dún Éideann chuig:
 Toronto

 Béal Feirste chuig:
 Toronto
 Orlando

Bhí a na cúrsaí go léir thuasluaite mar chúrsaí séasúracha don samhradh. D'oibrigh Flyglobespan eitiltí carraeir sa Gheimhreadh.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh gréasáin Flyglobespan 

Aerlínte
Francesco Petrarca

Ba scríbhneoir, fhile agus dhaonnachaí de chuid na hIodáile é Francesco Petrarca, a rugadh in Arezzo ar an 20ú Iúil sa bhliain 1304, agus a d'éag in Arqua ar an 18ú nó ar an 19 Iúil 1374. 

Go háirithe, scríobh Petrarch a lán filíochta in Iodáilis. Roimhe seo, ní raibh  daoine ag scríobh in Iodáilis; b’éigean dóibh scríobh i Laidin. Scríobh sé a lán soinéad (dán le 14 líne).

Saol 
Díbríodh athar Phetrarca agus a theaghlach, Franceso óg ina measc, as Flóiréans de bharr a thacaíocht don Phápa. Chuir an teaghlach fúthu in Avignon. Rinne Petrarca staidéar ar an dlí in Ollscoil Mhontpellier agus Ollscoil Bhologna.  

D'éirigh sé as an dlí agus chuaigh sé isteach san Eaglais agus lean sé  Naomh Aibhistín. Rinne sé dianstaidéar ar an tSibhialtacht Chlasaiceach agus bhí sé tugtha d'athchruthú an tSean-Domhain. De réir dealramh, is i Laidin den chuid is mó a chum sé a chuid saothar. 

Deirtear gurbh eisean athar na filíochta san Iodáilis mar gheall ar na hiliomad dánta grá a chum sé in Iodáilis faoi bhean den ainm Laura. Deirtear gur chas sé uirthi ar Aoine an Chéasta, 6 Aibreán 1327. Bean pósta ab ea í agus thug Petrarca gean agus ómós di gan bualadh léi riamh ina dhiaidh sin. 

Ghlaoitear "Canzoniere"  ar an gcnuasach de 366 dánta, soinéid an chuid is mó díobh, agus ceaptar gur as an mbailiúchán seo a d'eascair filíocht liriciúil na Meánaoise.

Tionchar 
Rinneadh aithris ar Petrarca i gcuid mhaith de thíortha na hEorpa, go háirithe sa séú haois déag. Feicfear samplaí maithe Fraincise in Ó Doibhlin (1994).  Tugadh an soinéad isteach sa Bhéarla timpeall ar 1530, go mórmhór trí fhilíocht Sir Thomas Wyatt (c.1502–1542) agus Henry Howard, Iarla Surrey (1517–1547). Is é an rud is suntasaí faoi shoinéad an Bhéarla nár glacadh leis an chruth ríme a bhí ag Petrarca agus ag na Francaigh, ochtréad agus seisréad.

In Éirínn 
Bhí tionchar ag Petrach ar an litríocht in Éirínn. Mar shampla, déantar cur síos nósmhar i luathshaothar Uí Chonaire ar cholainn na mná ag tarraingt airde go sonrach ar a cuid gruaige, a súile, a béal agus a beola, a grua agus a muineál. Leanann  an moladh seo ar bhaill airithe de cholainn na mban traidisiún an ‘blazon’ a theann siar chomh fada le Petrarch.

D’fhorbair Petrarca, an té is mó a d’aclaigh traidisiún liteartha an tsóláis le linn an Renaissance, feidhm theiripeach na reitrice agus chothaigh nasc idir an líofacht agus an tsláinte intinne. Bheadh sé seo ag teacht go beacht le traidisiún dúchais na Gaeilge mar a raibh feidhm dhúbailte ag an amhrán chun tocht a léiriú agus a shrianadh in éineacht.

Saothar 
 Canzoniere 
 Secretum 
 De Viris Illustribus 
 Rerum Memorandarum Libri 
 De Otio Religiosorum 
 De Vita Solitaria 
 De Remediis Utriusque Fortunae 
 Itinerarium 
 Carmen Bucolicum 
 Africa

Tagairtí 

Petrarca, Francesco
Petrarca, Francesco
Petrarca, Francesco
Filí
Filí Iodálacha
Frank Kelly

Aisteoir, scríbhneoir agus fuirseoir Éireannach ab ea Proinsias Ó Ceallaigh (nó Frank Kelly mar a thugtar air as Béarla, 28 Nollaig 1938 - 28 Feabhra 2016).  Thuil sé clú ar an teilifís agus an raidió ach go háirithe. Bhí ról aige mar 'Father Jack Hackett' sa chlár Father Ted.  Bhí an cartúnaí cáiliúil, Charles E. Kelly, ina athair.

Slí Beatha

Teilifís  
Thug a chuid oibre ar 'Halls Pictorial Weekly' sna 1970idí a lán suntas dó, go háirithe lena ról mar Pharnell Mooney, magadh faoi Comhairleoir Chontae amaideach ón tuaithe.

Bhí ról aige ar 'Wanderly Wagon' (ar RTÉ idir 1968 agus 1982) in aice le Eugene Lambert agus Nora O' Mahoney. Scríobh sé cuid mhór de na scéalta. 

Go luath sna 1980idí bhí páirt aige sa tsraith theilifíse  '"Anois is Aris', ag labhairt ar ghuthán agus de réir a chéile ag cur isteach tuilleadh phrásaí Gaelacha.

Sa bhliain 2001, bhí páirt eile aige mar "Father Pickle" sa tsraith theilifíse Lexx, i sraith a 4, cuid a 6.

Bhí ról an-tábhachtach ar fad aige i 2003 mar cheannaire Pháirtí an Lucht Oibre sa tsraith theilifíse chonspóideach Sasanach The Deal.

I 2007 bhí sé sa dráma Running Mate. Bhí páirt eile aige sa clár greann Paddywhackery chomh maith ar TG4.

Bhí sé in aice le Mr Tayto san fheachtas do chriospaí Tayto.

Father Ted  
Is é an rud is suntasaí a rinne sé ná a chuid oibre ar an gclár grinn 'Father Ted' mar an sagart 'Father Jack Hackett', saofóir, meisceoir agus seanfhear, lena cúpla focail 'drink', 'feck' agus 'arse'.

Taifead  
Scaoil sé singil don Nollaig, 'Christmas Countdown', a shroich uimhir a 8 sna cairteacha singil Éireannach i 1982 agus ag 34 sna cairteacha singil neamhspleách Sasanach, agus albam, Comedy Cowntdown, ina raibh sketch ón a chlár raidió The Glen Abbey Show (i rith na 1970idí.

Greann ar an raidió  
Scaoileadh bailiúcháin dá phíosaí grinn ar CD timpeall 2000. Bhí Ayotollah Céillí Band, Magnum Farce, Incoming Call, Festive Spirit, Him of Praise, Call of the Wild, Festive Note agus Siege Mentally, roinnt de na rianta a bhí ar an diosca.

Drámaíocht  
Thug sé camchuairt go forleathan ar na Stáit Aontaithe agus ar Cheanada.

Scannáin 

Phríosúnach ba ea é sa scannán, 'Italian Job', 1969 ach gan a bheith luaite sna teidil chreidiúna. Bhí páirt aige sa scannáin 'Taffin' sa bhliain 1982. Bhí páirt eile aige sa scannáin 'Rat' i 2000 agus san gearrscannán Yu Ming Is Ainm Dom.

Dámhactáin 
Bhuaigh Ó Ceallaigh an dámhachtain 'Jacob's' sa bhliain 1974 mar aitheantas ar a chuid oibre ar 'Hall's Pictorial Weekly'.

Bás
Bhí galar Parkinson air agus bhí aimhréidheanna cairdiacha ag baint leis. Bhuail taom croí é ar 28 Feabhra 2016. Fuair Ó Ceallaigh an ceann is fearr ar ailse phutóige thiar sa bhliain 2011 agus ailse chraicinn sa bhliain 2015.

Tagairtí 

Kelly, Frank
Kelly, Frank
Kelly, Frank
Kelly, Frank
Kelly, Frank
Kelly, Frank
Kelly, Frank
Gearóid Mac Lochlainn

Is file é Gearóid Mac Lochlainn a rugadh i mBéal Feirste. Tá clú idirnáisiúnta ar a chuid filíochta.

Saol 
Níl Gaeilge ag Mac Lochlainn ón gcliabhán. D'fhoghlaim sé méid éigin Gaeilge ar an mbunscoil agus ansin thosaigh sé ag foghlaim na teanga ar Scoil Mhuire ar Bhóthar an Ghleanna in iarthar Bhéal Feirste agus é aon bhliain déag d'aois. Níos déanaí, ghlac sé post mar fhile cónaithe in Ollscoil Uladh, post atá á roinnt le hOllscoil na Ríona. Féachann sé ar an nGaeilge mar phróiseas foghlama fós. Deir sé faoin nGaeilge: ""glaonn sí ort, ní féidir a seachnadh, bíonn sí i gcónaí ar foluain os do chionn."

Ba é Babylon Gaeilgeoir a chéad chnuasach filíochta. Sa réamhrá, dúirt an file iomráiteach Cathal Ó Searcaigh go raibh sé 'ag séideadh anáil bheo na n-óg isteach i seanscamhóga na Gaeilge, ag cur an fhuil a choipeadh arís ina cuislí, ag cur fonn súirí uirthi i dtearmann an dáin'. 

Bhuaigh Sruth teangacha / Stream of tongues Duais Michael Hartnett, Duais an Bhuitléaraigh (ón bhForas Gael-Mheiriceánach) agus Duais Eithne agus Rupert Strong.

Dar le beo.ie, "Tá rithimí an rap agus hip-hop chomh maith le jigeanna agus ríleanna le cluinstin ina chuid véarsaí. Is léiriú iad a chuid dánta ar an cheol atá taobh istigh de féin. Fear cúthail agus modhúil é Gearóid, a tógadh i gclann a cheol sular labhair siad. Nuair a amharcann tú air, is follasach go bhfuil ceol inmheánach á oibriú i gcónaí."

Filíocht 
 Sruth Teangacha/Stream of Tongues (Cló Iar-Chonnachta, 2002)
 Na Scéalaithe (Coiscéim, 1999)
 Babylon Gaeilgeoir (An Clochán, 1997)

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Mac Lochlainn ar http://coislife.ie 
 Alt faoi Mac Lochlainn ar www.beo.ie
 Clár RTE Raidió 1, “Scríbhneoirí Faoi Chaibidil 2008” (ábhar pléite)
 Físeáin ag léiriú Teanga le Gearóid Mac Lochlainn ar chuntas Youtube NÓS 

Filí na hÉireann
Daoine as Béal Feirste
Rapálaithe Éireannacha
Brian Ó Dúichar

Éireannach is ea Brian Ó Dúichar (Béarla: Brian Dooher) a d’imir Peil Ghaelach ar son Thír Eoghain idir 1995 agus 2011.

Agus é ag imirt ar son Thír Eoghain, bhain sé trí Chraobh na hÉireann, cúig Chraobh Peile Uladh agus dhá Shraith Náisiúnta amach. Tá trí Uile-Réalta bainte aige chomh maith le sé Uile-Réalta Uladh. Imríonn sé ar son Chlann na nGael arb é a chlub áitiúil é.

Thabhaigh sé clú dó féin mar gheall ar a stíl imeartha dhíograiseach dhíbhirceach. Bhí a shliocht sin air, óir cé gur sa líne leath-thosach is mó a ainmníodh é, níor fhan sé ina mhuinín sin agus níorbh annamh dó obair na gcapall a dhéanamh i measc chosantóirí a fhoirne féin. Lena chois seo, is é a bhí deas ar chúilíní a scoráil. Ní raibh na himreoirí eile san fhoireann dall ar a luach mar imreoir, nó mar a dúirt Seán Caomhánach, “ní den áibhéil a rá gurb é an peileadóir is dúthrachtaí in Éirinn é.”

Is tréadlia é, a cháileadh in COBÁC, agus atá ag cleachtadh a ghairm, fán tuath, i gcontae Doire.

Peileadóirí Thír Eoghain
Daoine as Contae Thír Eoghain
Daoine a rugadh i 1975
Daoine beo
Iriseoireacht

Is ionann iriseoireacht agus ceird ina ndéantar tuairisciú, scríbhneoireacht, eagarthóireacht nó grianghrafadóireacht ar nuacht, ar mhaithe le craobhscaoileadh. Is gnách go ndéantar í mar ghnó tráchtála. Tugtar iriseoir ar dhuine a bhíonn ag plé leis an gceird seo.

Ar an 2 Samhain gach bliain, ceiliúrtar an Lá Idirnáisiúnta um Dheireadh leis an tSaoirse ó Phionós i gcás Coireanna in aghaidh Iriseoirí.

Gaeilge

Léitheoireacht 
 Breandán Delap : Scéal Scéil, Rúndiamhra na Meán (Cois Life)
 Breandán Delap : Ar an Taifead: Fís, Fuaim, Focal (Cois Life)
 Antain Mac Lochlainn : In Ord is in Eagar (Cois Life)
 Antain Mac Lochlainn : Cruinneas (Cois Life)
 Philip Cummings (Eag.): Ár Nuachtán laethúil: Fiche Bliain De Lá (Coiscéim)
 "An tIriseoir Fánach: Comhairle d'ógánaigh", Sarah de Búrca, 12 Meán Fómhair 2016

Tagairtí
Seamus Conneely

Is peileadóir le Sligo Rovers é Seamus Conneely, a rugadh ar an 9 Iúil, 1988. Is cosantóir é, agus bhog sé chuig Galway United ó Mervue United sa bhliain 2007. Sa bhliain 2011 bhog sé go Sheffield United agus chuaigh sé ar iasacht go Alfreton Town sa bhliain 2012. D'fhil sé go hÉireann, agus imríonn sé anois i Sligeach. Chríochnaigh sé bliain amháin san fhoireann faoin-21, sula bhfuair sé ardú céime chuig an príomh-fhoireann in aghaidh Shamrock Rovers i bPáirc Terryland.

Rugadh Seamus i Londain, ach bhog sé chuig Conamara lena thuismitheoirí. Ón am sin, d'fhoghlaim sé Gaeilge líofa. Fosta, d'imir sé peil Ghaelach aois-íochtarach le Gaillimh.

Onóir Idirnáisiúnta 
D'imir Conneely peil idirnáisiúnta le Poblacht na hÉireann ag aois faoi-17, faoi-21 agus faoi-23.

Nasc seachtrach 
 Seamus Conneely ar shuíomh idirlín oifigiúil Galway United F.C. 

Conneely, Seamus
Conneely, Seamus
1085



Eachtraí

Breitheanna

Básanna 
 25 Bealtaine — Pápa Greagóir VII, pápa (r. 1020/1025)

Blianta
Tá an cruatan ar Sheoirse

Chum Eoghan Rua Ó Súilleabháin an t-amhrán Tá an cruatan ar Sheoirse.

Dáta 
Cumadh an saothar i lár na bliana 1778, tar éis do na Francaigh teacht isteach i gCogadh Saoirse Mheiriceá ar thaobh na Stát Aontaithe. Luaitear loingeas cogaidh faoi cheannas an Comte d'Estaing a d'fhág calafort Toulon i mí Aibreáin, géarchéim pholaitiúil sa Ghearmáin a d'fhág Seoirse III na Breataine agus an tImpire Josef in adharca a chéile, agus iarrachtaí na mBriotanach chun cabhair míleata a fháil ó na Rúisigh.

Ábhar 
B'ábhar céiliúrtha d'Eoghan Rua é go raibh sé ina chogadh idir na Francaigh agus na Briotanaigh don chéad uair le cúig bliana déag anuas. Shíl sé go raibh na Spáinnigh ar tí cogadh a fhógairt freisin agus ghuigh sé go ndéanfadh cumhachtaí Caitliceacha na hEorpa ionradh ar Éirinn. Tá sé le tuiscint ón amhrán go raibh an pobal i gcoitinne ag coinneáil súil ghéar ar imeachtaí an chogaidh: "Tá scéalta maithe nódha 'rith / i gcóigibh na Banba". Léiríonn an aiste go raibh cur amach ag Eoghan Rua ar ullmhucháin mhíleata agus ar imeachtaí taidhleoireachta chumhachtaí móra na hEorpa.

Tús an amhráín 
Tá an cruatan ar Sheoirse / cé mór a neart ar fairrge / ní réidhfidh Éire a ghnó dhó / a shlóite cé tréan!

Féach freisin 
 Tráth inné is mé tnáite tréith
 Suantraí dá Mhac Tabhartha
 Ceo Draíochta
 I Sacsaibh na séad i gcéin óm dhúchas

Amhráin Éireannacha
Róidiam

Ceann de na miotail i ngrúpa an phlatanaim is é an róidiam, Rh, dúil uimhir a 45. Ní bhíonn sé le fáil sa dúlra ach go tearc, go háirithe mar neamhghlaine i mianta an phlatanaim, an phallaidiam agus an óir. Ní áibhéil a rá go bhfuil an róidiam seacht n-oiread níos daoire ná an t-ór féin. 

Níl ach aon iseatóp cobhsaí amháin ag an róidiam, mar atá, 103Rh, agus sin é an t-aon chineál róidiam atá le fáil go nádúrtha. Is é 101Rh an t-iseatóp radaighníomhach is fadsaolaí, ach ós rud é nach bhfuil an ceann sin féin ach trí bliana is ceithre mhí ar leathré, ní féidir teacht air sa dúlra. 

Tá an róidiam an-díonta ar na hocsaídeoirí láidre a thuaslagaíonn an chuid is mó de na miotail lómhara féin. Ní dhéanann an t-aigéad nítreach dochar ar bith dó, agus ní oibríonn an aqua regia féin air mar a oibríonn sé ar an ór.

Úsáidtear an róidiam i dtiontairí catalaíocha na ngluaisteán - is é sin, sna gléis ghlanta a bhaineann cuid den truailliú de sceithgháis na bhfeithiclí. Is gnách an róidiam sna tiontairí seo a athchúrsáil, agus le fírinne, tá athchúrsáil an róidiam ag obair sách éifeachtach ar na saolta seo.

Tá tábhacht áirithe ag an róidiam sa tseodóireacht freisin, ach is annamh a dhéantar fáinní nó seodra eile as róidiam glan, nó is miotal crua righin é an róidiam - ní ghéillfeadh sé do bhuillí an chasúir - agus leáphointe sách ard aige fosta. Mar sin, níl sé furasta róidiam a shaoirsiniú go seodra. Go tipiciúil, cuirtear brat róidiam ar airgead geal nó ar ór geal le loinnir an róidiam a fhágáil ar an bhfáinne.

Is iad na huimhreacha ocsaídiúcháin is minicí a bhíonn ag an róidiam ina chuid comhdhúl ná +3, ach tá a lán staideanna ocsaídiúcháin eile aige freisin, +4 ach go háirithe, agus ceimic sách casta aige. Tá dhá ocsaíd ann ar a laghad, Rh2O3 nó an trí-ocsaíd déróidiam (uimhir ocsaídiúcháin: +3), agus RhO2 nó dé-ocsaíd an róidiam (uimhir ocsaídiúcháin: +4). I gcomhdhúile coimpléasca de chuid an róidiam, is féidir gurb í an staid fhoirmeálta ocsaídiúcháin atá ag an róidiam ná 0, nó bíonn an t-adamh róidiam timpeallaithe ag lioganna ar féidir teacht orthu ina móilíní neamhspleácha freisin. Sampla de seo is ea Rh4(CO)12.

Dúile ceimiceacha
Teicnéitiam

Is é an teicnéitiam an dúil is éadroime acu siúd nach bhfuil ach iseatóip radaighníomhacha acu. Is é dúil cheimiceach uimhir a 43 é, agus é suite in aon ghrúpa leis an réiniam agus leis an mangainéis, dhá dhúil a bhfuil sé gaolmhar leo ó thaobh na ceimice de. Is é an t-iseatóp is cobhsaí dá bhfuil aige ná Tc-98, agus é 4 mhilliún agus dhá chéad míle bliain ar leathré; Tc-97, agus é 2.6 milliún bliain ar leathré; agus Tc-99, agus é 211 mhíle bliain ar leathré. Is é Tc-99 an t-iseatóp is tábhachtaí ó thaobh na teicneolaíochta agus na táirgíochta de, nó tá sé le fáil go réidh i ndramhaíl eamhnaithe na n-imoibreoirí núicléacha.

Níl an teicnéitiam ar fáil go nádúrtha sa dúlra. Ba iad na fisiceoirí Sicileacha Carlo Perrier agus Emilio Segrè a d'aithin an chéad uair é in eiseamal de thruflais radaighníomhach a fuair Segré mar bhronntanas ó Ernest O. Lawrence i ndiaidh dó cuairt a thabhairt in Ollscoil Berkeley le cioglatrón Lawrence a fheiceáil - ba é Lawrence a chéadcheap an cioglatrón. Go bunúsach, ní raibh i gceist ach páirteanna den chioglotrón nach raibh inúsáidte a thuilleadh, ó bhí siad éirithe radaighníomhach. Le cuidiú an cheimiceora Perrier, fuair Segrè amach gur dúil anaithnid ba chúis leis an radaighníomhaíocht sa sampla, agus d'iompaigh sé amach gurb é dúil uimhir a 43 a bhí i gceist - dúil a raibh tóir bhuile ag na ceimiceoirí uirthi le fada, ó bhí sliotán folamh ann di i dtábla peiriadach na ndúl. Bhaist siad teicnéitiam uirthi, is é sin, an dúil shaorga - tá gaol ag an ainm le "teicníocht", "teicneolaíocht" agus araile. Ní mó ná sásta a bhí lucht riaracháin Ollscoil Palermo leis an ainm seo, nó b'fhearr leosan panóirmiam a thabhairt ar an dúil nua agus ainm Palermo (Panormus as Laidin) a bhuanú i mbéal phobal na heolaíochta.

Is iad na huimhreacha ocsaídiúcháin is tábhachtaí ná +IV, +V agus +VII. Cé gur miotal é an teicnéitiam, ní bhíonn sé fonnmhar chun iain dheimhneacha a dhéanamh. Ina áit sin, ceanglaíonn sé naisc chomhfhiúsacha. Tá dhá ocsaíd ag an teicnéitiam, mar atá, an heaptocsaíd détheicnéitiam Tc2O7 agus dé-ocsaíd an teicnéitiam TcO2. 

Tá ocsaigéad ag an teicnéitiam, is é sin, an t-aigéad sártheicnéatach, HTcO4, aigéad láidir a bhfuil tábhacht nach beag lena chuid salann do na ceimiceoirí. Tá struchtúr na salann seo (na sártheicnéatáití) cosúil leis na sármhanganáití, ach ní ocsaídeoirí láidre iad, nó tá an t-ian sártheicnéatáite, TcO4-, cuíosach cobhsaí. Is féidir, áfach, í a dhí-ocsaídiú go teicnéatáit, TcO42-.

Dúile ceimiceacha
Dearcealaíona

Is foirmeacha ealaíon iad na dearcealaíona nó na hamharcealaíona, a bhíonn dírithe ar saothair amharcealaíne a chruthú, fearacht líníocht,
péinteáil, grianghrafadóireacht , Scannánaíocht agus le priontaí a dhéanamh.
Glaoitear na healaíona plaisteacha ar an saothair lena mbaineann réada tríthoiseacha a chruthú, mar shampla dealbhóireacht agus ailtireacht.
Bíonn baint ag a lán disciplíní ealaíonta ( na taibh-ealaíona, ealaíona-teanga, ealaíona-teicstíle, ealaíona-cócaireachta) le gnéithe de chuid na ndearcealaíon agus na n-ealaíon tré chéile, mar sin níl sainiú beacht nó cruinn ar na téarmaí seo.

Naisc sheachtracha 
 www.art-site.de – Ausgewählte Websites bildender Künstler / Linkverzeichnis zu Museen, Galerien, Künstlern, Bildern.
 www.artou.de/kuenstler/ – Ausgewählte bildende Künstler aus Deutschland & Österreich
 www.prometheus-bildarchiv.de – „prometheus – Das verteilte digitale Bildarchiv für Forschung & Lehre e.V.“
 www.universes-in-universe.de – Visuelle Künste Afrikas, Asiens und Lateinamerikas / Biennalen-Dokumentationen
 ausstellungsportal.net  - Aktuelle Ausstellungen in Deutschland, Österreich und der Schweiz
 art49.wordpress.com - dezidierte Infos zu Kunstpreisen, Stipendien, Ausstellungen und Kunstmessen
 Art History Timeline by the Metropolitan Museum of Art.

Tagairtí 

Míndána
Tulsa, Oklahoma

Is í Tulsa an dara cathair is mó i stát Oklahoma, agus an cúigiú cathair is daichead is mó sna Stáit Aontaithe. Is í príomhbhaile chontae Thulsa í.

Ba lonnaíocht de chuid na Muscógach í Tulsa sna 1830í. Tháinig an t-ainm ó Tallasi, focal a chiallaíonn 'seanbhaile' i Muscóigis.

Go luath sa 20ú aois tugadh "Príomhchathair Ola an Domhain" ar Thulsa mar gheall ar a thionscal ola. Ins hochtóidí, áfach, tugadh an teideal do Houston i dTexas agus an ola á hídiú timpeall Thulsa féin. 

Tá iomrá ar Leabharlann McFarlin in Ollscoil Tulsa de bharr a bhfuil de bhunleaganacha shaothair James Joyce ann.

Comhchathracha 

  Beihai, Síne
  Celle, An Ghearmáin
  Amiens, An Fhrainc
  San Luis Potosí, Meicsiceo
  Tiberias, Iosrael
  Utsunomiya, An tSeapáin
  Zelenograd, An Rúis
  Kaohsiung, An Téaváin

Naisc sheachtracha 
 www.cityoftulsa.org - Suíomh idirlín oifigiúil.

Oklahoma
Cathracha in Oklahoma
Lárionaid daonra in Oklahoma
Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Cathracha sna Stáit Aontaithe
Oismiam

Is é an t-oismiam dúil uimhir a 76, agus is í an tsiombail cheimiceach a thagraíonn dó ná Os. Tá na miotail go léir i ngrúpa an phlatanaim an-trom, ach is é an t-oismiam an dúil is airde dlús ar fad, nó tá sé beagnach dhá oiread chomh trom leis an luaidhe, - tá sé 22.6 g/m3 ar dlús. Bíonn sé le fáil sa dúlra in éineacht leis an iridiam, agus is minic a thagraítear don "oismiridiam", is é sin, do chóimhiotal nádúrtha an oismiam agus an iridiam. 

Ba é an ceimiceoir Sasanach Smithson Tennant a d'aonraigh an t-oismiam an chéad uair agus a d'aithin mar dhúil ar leith é, thiar sa bhliain 1803. Eisean a d'ainmnigh é freisin.

Tá loinnir ghormgheal san oismiam, agus fuair sé a ainm ón bhfocal Gréigise a chiallaíonn "drochbholadh". Bíonn drochbholadh as an oismiam, toisc go bhfuil ocsaíd sho-ghalaithe aige, an teatrocsaíd oismiam OsO4. Bíonn ábhairín den bholadh seo le haithint as an miotal féin, agus é ag imoibriú le hocsaigin an aeir. 

Miotal crua briosc sobhriste é an t-oismiam, agus mar sin, ní furasta é a shaoirsiniú ná a mheaisíniú. Mar sin, is ar éigean a bhaintear úsáid ar bith as sa tionsclaíocht mar ghlanmhiotal. Mar chóimhiotal is mó a úsáidtear é. Luadh cheana féin gur mar chóimhiotal leis an iridiam is mó a bhíonn oismiam ar fáil sa dúlra, agus bíonn sé praiticiúil oismiam agus iridiam a mheascadh le cóimhiotal inúsáidte a fháil le haghaidh na tionsclaíochta fosta.
 
Tá an t-oismiam nádúrtha comhdhéanta as seacht n-iseatóp, mar atá, Os-184 (0.02 % d'oismiam an dúlra), Os-186 (1.59 %), Os-187 (1.96 %), Os-188 (13.24 %), Os-189 (16.15 %), Os-190 (16.26 %), agus Os-192 (an t-iseatóp is flúirsí, 40.78 %). Tá an chuma ar an scéal go bhfuil cuid de na hiseatóip nádúrtha seo radaighníomhach, ach má tá féin, tá an leathré chomh fada is nach féidir radaíocht ar bith a aithint ag teacht astu. Ó thaobh an ghnáthshaoil de, tá sé sábháilte a rá go bhfuil siad cobhsaí.

Is iad na huimhreacha ocsaídiúcháin is coitianta a bhíonn ag an oismiam ná +2, +3, +4 agus +8. Is í an teatrocsaíd an chomhdhúil is tábhachtaí, agus tá sé de chlaonadh sna comhdhúile eile claochlú go teatrocsaíd má thagann siad i dteagmháil leis an ocsaigin. Nimh láidir dhainséarach í an teatrocsaíd oismiam.

Dúile ceimiceacha
Miotail trasdultacha
Miotail lómhara
Réiniam

Miotal trasdultach é an réiniam, arb é dúil uimhir a 75 é, agus is é an giorrúchán a sheasann dó ná Re. Miotal trasdultach geal trom é agus é ar ceann de na dúile is éagoitianta dá bhfuil ann. Tá éileamh mór agus praghas ard air dá réir sin, agus é tábhachtach san eitleoireacht, nó úsáidtear cuid mhór réiniam le haghaidh na gcóimhiotal as a ndéantar scairdinnill. Ba iad na heolaithe Gearmánacha Walter Noddack, Ida Tacke agus Otto Berg a d'aonraigh an chéad sampla réiniam sna 1920idí. D'ainmnigh siad an dúil as an Réin, abhainn mhór iarthar na Gearmáine.

Tá dhá iseatóp nádúrtha ag an réiniam, Re-185 agus Re-187. Is é Re-187 an ceann is coitianta acu, agus é níos flúirsí (62.6 % de réiniam an dúlra) ná an ceann eile. Mar sin féin, is raidiseatóp é Re-187. Radaighníomhach is mar atá sé, tá sé an-fhadsaolach, rud a fhágann nach baol don duine radaighníomhaíocht an réiniam nádúrtha. Is é an cineál meath radaighníomhach a thagann ar an gcineál seo réiniam ná béite-mheath. Mar sin, is dual do réiniam-187 leictreon a astú agus claochlú go hoismiam-187.

Tá ceimic an réiniam iontach casta, agus raon fada d'uimhreacha ocsaídiúcháin aige, ó -3 go +7. Is iad na sárréanáití, a bhfuil an t-ian sárréanáite ReO4- iontu, na comhdhúile is coitianta sa trádáil. Samplaí iad an tsárréanáit amóiniam NH4ReO4 agus an tsárréanáit sóidiam NaReO4. Is í an staid ocsaídiúcháin atá ag an réiniam sna sárréanáití ná +7. 

Is iad na clóirídí is tábhachtaí atá ag an réiniam ná an heicseaclóiríd ReCl6, an pheinteaclóiríd ReCl5, an teitreaclóiríd ReCl4 agus an tríclóiríd ReCl3. Ina lán acu seo bíonn naisc chomhfhiúsacha idir na hadaimh réiniam, rud is minic a tharlaíonn sna comhdhúile ina bhfuil uimhir ocsaídiúcháin an réiniam níos ísle ná +7. Maidir leis na hocsaídí, is í an heaptocsaíd déréiniam Re2O7 an ceann is tábhachtaí acu. Imoibríonn an heaptocsaíd go fíochmhar leis an uisce ionas go gcruthaítear tuaslagán an aigéid shárréanaigh, agus is salainn de chuid an aigéid seo iad na sárréanáití. 

Dúile ceimiceacha
Dúile trasdultacha
Triathmhiotail
miotail theasfhulangacha
Dúile ceimiceacha a ndearna Dmitri Mendeleev tuartha orthu
Associazione Sportiva Roma

Is club peile Iodálach é Associazione Sportiva Roma, ar a dtugtar Roma de ghnáth, as an Róimh. Bunaíodh an Roma sa bhliain 1927. Imríonn an club i Serie A.

Liosta trófaí

Náisiúnta 
 Serie A: 3
1941/42, 1982/83, 2000/01
 Coppa Italia: 9
1963/64, 1968/69, 1979/80, 1980/81, 1983/84, 1985/86, 1990/91, 2006/07, 2007/08
 Supercoppa Italiana: 2
2001, 2007

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil an chlub (Iodáilis)

Roma, A.S.
A.S. Roma
UEFA Champions League

Is é atá i gceist le UEFA Champions League (Sraith na Seaimpíní nó Sraith na gCuradh mar a chloistear anois agus arís sna i meáin na Gaeilge) ná ilchomórtas sacair Eorpach. Eagraíonn UEFA an comórtas ar bhonn bliantúil. Cuireadh tús leis sa bhliain 1992 nuair a tháinig sé isteach in áit Chorn na hEorpa a bhí ann ón bhliain 1955. Tá an corn dírithe ar na foirne Eorpacha is fearr ó gach tír, agus mar thoradh tá sé ar na duaiseanna is luachmhara sa spórt. 

Is í an fhoireann Spáinneach Real Madrid an ceann is rathúla i stair an chomórtais: tá naoi gcorn bainte acu. Is iad Chelsea na curaidh faoi láthair.

Buaiteoirí

Naisc sheachtracha 
 Eolas faoin tsraith ar shuíomh oifigiúil UEFA.

Ilchomórtais sacair
UEFA
Dámhachtainí spóirt
Ruitéiniam

Is é an ruitéiniam dúil uimhir a 44 i dtábla peiriadach na ndúl, agus is é an giorrúchán a sheasann dó ná Ru. Ceann de na miotail i ngrúpa an phlatanaim é, agus ceann de na miotail trasdultacha atá ann, leis. Miotal crua geal atá ann, agus cosúil leis an oismiam, imoibríonn sé le hocsaigin an aeir, ionas go gcruthaítear teatrocsaíd - i gcás an ruitéiniam, is í teatrocsaíd an ruitéiniam í, nó RuO4. 

Is gnách úsáid a bhaint as an ruitéiniam sa chóimhiotalú. Má mheasctar iarsmaí beaga ruitéiniam tríd an tíotáiniam, cuirfidh sé go mór le díontacht an tíotáiniam ar an gcreimeadh. Maidir leis an oismiam agus leis an bplatanam, is féidir iad a dhéanamh níos crua trí ruitéiniam a chur leo. 

Ba é an t-eolaí Karl Ernst Claus a d'aithin an ruitéiniam agus a d'aonraigh an chéad smután de, thiar sa bhliain 1844 in Kazan, an Rúis. B'as an Eastóin dó, ar chúige Rúiseach í san am, agus léiríonn a ainm go raibh baint aige le seanuaisle Gearmánacha an chúige sin. Mar ba dual do Ghearmánaigh na hEastóine, áfach, bhí sé ina thírghráthóir mhór Rúiseach, agus d'ainmnigh sé an dúil nua as an Rúis - ruitéiniam. San am sin, ba ghnách úsáid a bhaint as an ainm Laidine Ruthenia - an Ruitéin - mar aistriúchán ar Rus na Rúisise, is é sin, sean-chomhainm na Rúise, na hÚcráine agus na Bealarúise. Inniu, ní gnách Ruitéanaigh a thabhairt ach ar threibheacha áirithe Úcránacha, go háirithe in Iarthar na hÚcráine.

Tá ruitéiniam an dúlra comhdhéanta as seacht n-iseatóp cobhsaí. Níl raidiseatóip fhadsaolacha ag an ruitéiniam a bheadh ar fáil go nádúrtha.

Tá ceimic an ruitéiniam sách cosúil le ceimic an oismiam, an teatrocsaíd ach go háirithe. Is iad na huimhreacha ocsaídiúcháin is tábhachtaí ná +2, +3 agus +4, áfach. 

Níl ról ar bith ag an ruitéiniam i mbeatha an duine. A mhalairt ar fad, creidtear go bhfuil nimh ann - ar a laghad, tá an teatrocsaíd sách dainséarach, díreach cosúil le teatrocsaíd an oismiam. Carnann an ruitéiniam sna cnámha, agus is féidir go bhfuil sé in ann ailse a tharraingt ar an duine, fiú.

Dúile ceimiceacha
Iridiam

Is é an t-iridiam dúil uimhir a 77 i dtábla peiriadach na ndúl, agus is í an tsiombail cheimiceach a sheasann dó ná Ir. Ceann de na miotail phlatanamchosúla é, agus é ar an miotal is fearr a sheasann creimeadh. Ba é Smithson Tennant a d'aithin an chéad uair é, sa bhliain 1803, agus d'ainmnigh sé as Iris, bandia Gréagach an bhogha báistí, é, toisc go raibh dathanna láidre ina lán salann iridiam. Níl sé le fáil sa dúlra ach go tearc, agus ní tháirgtear mórán de, ach baintear sainúsáid as i gcraobhacha áirithe tionsclaíochta. 

Miotal bán nó bánbhuí é an t-iridiam - is ar an imir bhuí is fearr a aithníonn súil an duine thar an bplatanam é. Cosúil leis na miotail eile i ngrúpa an phlatanaim, tá an t-iridiam iontach trom - beagnach chomh trom leis an oismiam.

Tá dhá iseatóp nádúrtha ag an iridiam, mar atá, Ir-191 (37.3 % d'iridiam an dúlra) agus Ir-193 (62.7 % d'iridiam an dúlra). Iseatóip chobhsaí iad - níl teacht ar aon raidiseatóp iridiam sa dúlra. 

Is iad na huimhreacha ocsaídiúcháin is tábhachtaí ná +3 agus +4. Is í an t-aon ocsaíd a bhfuil na ceimiceoirí eolach uirthi ná an dé-ocsaíd IrO2, ar púdar donn í. Deirtear go bhfuil seisce-ocsaíd (trí-ocsaíd dé-iridiam, Ir2O3) ann freisin, agus gur púdar dúghorm í, ach níl cur síos cuimsitheach ar fáil ar an ocsaíd seo, agus is ábhar conspóide í i gcónaí. Is féidir leis an iridiam dul i gcomhdhúile den dá chineál le dúile eile i ngrúpa na hocsaigine, áfach: d'éirigh leis na ceimiceoirí an dá chineál suilfídí (IrS2, Ir2S3), seiléinídí (IrSe2, Ir2Se3) agus teallúirídí (IrTe2, Ir2Te3) a chruthú. Tá tuairisc tugtha ar an tríshuilfíd IrS3 freisin. Tá sraith iomlán halaiginídí ann ina bhfuil an uimhir ocsaídiúcháin +3 ag an iridiam: an fhluairíd IrF3, an chlóiríd IrCl3, an bhróimíd IrBr3 agus an iaidíd IrI3. Is féidir leis an bhfluairín an t-iridiam a ocsaídiú go staid níos airde fós, agus mar sin, tá teitreafhluairíd, peinteafhluairíd agus heicseafhluairíd ann.

Dúile ceimiceacha
Platanam

Is é an platanam dúil a 78 i dtábla peiriadach na ndúl, agus is é an tsiombail a sheasann dó i bhfoirmlí ceimiceacha ná Pt. Fuair sé a ainm ó na conquistadores Spáinneacha a bhí ag creachadh Mheiriceá Theas ar lorg óir agus airgid ghil, agus ba nós leo platina nó "airgidín", "airgead beag" a thabhairt air. Ar dtús, níor thuig siad gur miotal luachmhar a bhí ann. Inniu, áfach, tá an-ráchairt ar an bplatanam, nó tá sé chomh húsáideach agus atá sé tearc sa dúlra. Úsáidtear é i ndéantús na soithí saotharlainne agus i gcatalú na n-imoibrithe ceimiceacha, nó tá sé suaithní ar fad chomh réidh is a ólann sé isteach hidrigin. Thairis sin, tá sé níos oiriúnaí don tseodóireacht ná miotail eile an ghrúpa.

Miotal geal é an platanam, agus is furasta é a shaoirsiniú, cosúil leis an ór. Ar nós na miotal platanamchosúil go léir, tá sé iontach trom, 21.45 g/cm3 ar dlús. Tá sé díonta go leor ar a lán ocsaídeoirí, ach tuaslagann an t-aqua regia (meascán an aigéid nítrigh agus an aigéid hiodraclóraigh) é, mar a thuaslagann sé an t-ór. Nuair a imoibreoidh an platanam leis an aqua regia, déanfar ian coimpléascach, heicseaclóraphlatanáit, de (PtCl62-) - is í an uimhir ocsaídiúcháin atá ag an bplatanam san ian seo ná +4. 

Tá an platanam nádúrtha comhdhéanta as sé iseatóp: Pt-190 (0.014 % de phlatanam an dúlra), Pt-192 (0.782 %), Pt-194 (32.967 %), Pt-195 (33.832 %), Pt-196 (25.242 %), agus Pt-198 (7.163). Raidiseatóp é Pt-190, an ceann is teirce acu, nó tagann alfa-mheath air, agus é ag claochlú go hoismiam. Tá leathré chomh fada aige agus gur féidir neamhshuim a dhéanamh dá radaighníomhaíocht - 650,000,000,000 bliain. Le fírinne, is dócha go bhfuil Pt-198 radaighníomhach freisin, ach tá a leathré i bhfad níos faide fós, ionas gur féidir dearcadh air mar núiclíd chobhsaí.

Dúil iontach tearc é. Is é tiúchan an phlatanam i screamh an Domhain ná 0.005 milliúnú cuid. Go tipiciúil bíonn sé ar fáil mar mhiotal, nó mar chóimhiotal leis na dúile eile sa ghrúpa chéanna, an t-iridiam ach go háirithe. Fosuithe gláracha a bhíonn i gceist ansin, is é sin, d'fhág uiscí triomaithe na hiarsmaí platanaim seo ina ndiaidh fadó. Tá na fosuithe sa Cholóim, Meiriceá Theas, á n-oibriú ó na laethanta roimh Chríostóir Colambas anuas, agus platanam fágtha iontu i gcónaí. Fosú tábhachtach eile atá i Sléibhte na hÚraile sa Rúis. Tá speirílít - comhdhúil na harsanaice agus an phlatanaim - ar fáil i gCeanada, i gcráitéar Sudbury, Ontario. Mianra platanaim í an chúipéirít atá comhdhéanta as suilfídí an phlatanaim agus na miotal gaolmhar - mianra tearc é ach tá sé le fáil sna fosuithe i gCúige Gauteng, timpeall ar Pretoria san Afraic Theas. Ansin atá na fosuithe is saibhre platanam ar fud an domhain.

Is iad na huimhreacha ocsaídiúcháin is tábhachtaí ná +2 agus +4, ach go ginearálta, is dúil thámh í nach bhfuil araiciseach chun imoibriú leis na dúile eile. Úsáidtear an cis-phlatanam, comhdhúil choimpléascach ina bhfuil dhá mhóilín amóinia agus dhá adamh clóirín nasctha den adamh platanaim i lár an iomláin, - úsáidtear an chomhdhúil seo sa cheimiteiripe leis na cealla ailse a mharú.

Dúile ceimiceacha
Réics Carló

Bleachtaire ficseanúil is ea Réics Carló a tháinig as peann an úrscéalaí Cathal Ó Sándair. Scríobh Cathal sraith fhada úrscéalta beaga faoi eachtraí Reics Carló, a iníon Fionnuala, Brian Ó Ruairc a chúntóir óg agus a phríomhnámhaid Randa Dal. In ómós do Reics Carló, tugtar Gradam Reics Carló ar an ngradam a bhronnann Oireachtas na Gaeilge ar an leabhar is fearr do dhaoine óga.

Leabhair sa tSraith a d'fhoilsigh An Gúm 

 Na Mairbh a d’Fhill, 1943 (Eachtraí Réics Carló 01)
An tEiteallán Do-Fheicthe, 1943 (Eachtraí Réics Carló 02)
An Corpán sa Trúnc, 1944 (Eachtraí Réics Carló 03)
Dúnmharú i bPáírc an Chrócaigh, 1944 (Eachtraí Réics Carló 04)
 Uathbhás i mBrúgh na Bóinne, 1944 (Eachtraí Réics Carló 05)
 An Gluaisteán Sidhe, 1945 (Eachtraí Réics Carló 06)
 Súile an Íodhail, 1945 (Eachtraí Réics Carló 07)
 Réics Carló ar an nGealaigh, 1950 (Eachtraí Réics Carló 08)
 Réics Carló ar Dhá Éachtra Eile, 1951 (Réics Carlo ar Mhars & Dúnmharú ar an gCanáil) (Eachtraí Réics Carló 09)
 Réics Carló san Aifric, 1951 (Eachtraí Réics Carló 10)
 Réics Carló san Éigipt, 1951 (Eachtraí Réics Carló 11)
 Réics Carló i bPáris, 1952 (Eachtraí Réics Carló 12)
 Réics Carló i gCairlinn, 1952 (Eachtraí Réics Carló 13)
 Cás-Leabhar Réics Carló, 1952 (Eachtraí Réics Carló 14)
 Réics Carló ó Sráid Fhearchair, 1952 (Eachtraí Réics Carló 15)
 Réics Carló sa tSín, (Eachtraí Réics Carló 17)
 Réics Carló agus Rún an Iarnróid Dúnta, 1953 (Eachtraí Réics Carló 20)
 Réics Carló agus an Maisín Fé-Thalamh, 1953 (Eachtraí Réics Carló 21)
 An Tríú Adambhomba, 1953
 Réics Carló sa Bhreasail, 1953
 Réics Carló sna Stáit Aontaithe, 1953
 Réics Carló agus Cás an Amhránaí Sráide, 1953
 Réics Carló agus an Cró-Dheamhan, 1954
 Réics Carló i Londain, 1954
Cuir Fios ar Réics Carló, 1954
Réics Carló agus Ridire an Chaisleáin Duibh, 1954
Réics Carló agus Mistéire na nÉan gan Sciatháin, 1954
Réics Carló, Taighdeálaí Príobháideach, 1954
Réics Carló i Meicsicó, 1955
Réics Carló agus Mistéire an Chuain, 1955
Réics Carló i bPort Láirge, 1955
Réics Carló agus an Mhaidhm Bháite, 1955
Réics Carló agus Cás an Mhilliúnaí Mhairbh, 1955
Réics Carló agus Mistéire na Loinge Sí, 1955
Réics Carló agus Cás an Cháilín Fhuadaithe, 1955
Réics Carló i gContae Mhuineacháin, 1956
Réics Carló i nDún na nGall, 1956
Réics Carló i gCorcaigh, 1956
Réics Carló agus Mistéire an Oileáin, 1956
Réics Carló Arís, 1957
Réics Carló i gContae Chill Mantáin, 1956
Réics Carló i nDún Dealgán, 1956
Réics Carló agus an Fear do bhí Ró-Saibhir, 1957
Fáilte ar Ais, a Réics, 1981
Réics Carló ar Oileán Mhanainn, 1984 (tá aistriúchán Manannaise ar fáil faoin teideal Reks Carlo ayns Mannin, aistrithe ag Brian Stowell)

Tagairtí 

Carachtair fhicseanúla
Candida albicans

Is fungas dioplóideach é Candida albicans (cineál ghiosta), a bhíonn i measc na n-orgánach a dhéanann atáirgeadh gnéasach, ach ní méóis. Is gníomhaire cúisíoch é, de réir mar a bhíonn caoi ann, in ionfhabhtuithe béalacha agus ginitiúla daonna. 

Tá ionfhabhtuithe sistéamacha fungasacha (fungaimí) aitheanta mar údair tábhachtacha i ngalracht agus mbásmhaireacht na n-othar 
imdhíon-shochtaithe (m.sh. SEIF, ceimiteiripe ailse, galar fungasach sistéamach, trasphlandú smeara nó orgáin)

De bhreis ar sin, is ábhar mór imní anois iad na hionfhabhtuithe bainteach le hospidéal, faighte ag othair, nár cheapadh roimhe sin go mbeadh siad i mbaol. ( m.sh. othair a d'fhan san aonad dianchúram)

Albicans
Giostaí
Cathain

Amhrán is ea Cathain. Chum Rónán Ó Snodaigh é.

An t-amhrán 

Cúrfá
Cathain a thiocfaidh tú abhaile chugam /
Ó cathain a dtagfaimid muid le chéile arís /
Cathain a thiocfaidh tú abhaile chugam /
Fanfaidh mé ar an lá agus fanfaidh mé go dílis

Braithim go bhfuil tú in easnamh orm /
Ó braithim uait mé braithim tú i bhfad /
Braithim go bhfuil tú in easnamh orm /
‘S n'fheadar cathain a bhlaisfidh mé do bheoladh arís

Cúrfá

Tá’n spéir fós ós mo chionn, an talamh céanna fúm, /
Na sléibhte i mo thimpeall mar a bhí siad riamh /
Tá’n taoide ag lionadh ‘s ag trá mar a bhíonn /
Ach ní ach ar leath shiúl ‘tá mé gan tusa le mo thaobh

Cúrfá

Feiceann mé do shúile i mo bhrionglóidí /
Cloiseann mé do gháire agus mé i mo luí /
Feiceann mé an bóthar ó mo fhuinneog ins an tigh /
An bóthar úd a thóg tú gan mise le do thaobh.

Cúrfá

Féach freisin 
 Liam Ó Maonlaí
 Kíla
 Rónán Ó Snodaigh

Amhráin Éireannacha
Football League Championship

Is é an Football League Championship (an Coca-Cola Championship go hoifigiúil) an dara léig sacair is airde i Sasana faoin Premier League. Glacann 24 club páirt sa chomórtas. Téann na foirne a chríochnaigh sa chéad agus dara áit ar aghaidh chuig a Premier League, agus imríonn 3ú - 6ú áit in aghaidh a chéile chun an fhoireann dheireanach ardaithe a fháil. Íslítear na trí fhoireann dheireanaigh chuig an Football League One.

Sacar i Sasana
Ilchomórtais sacair
League of Ireland 1921/22

Ba é League of Ireland 1921/22 an chéad shéasúr de Shraith na hÉireann.

Rangú críochnaitheach

Tagairtí 
Ginearálta
  (Béarla)

Naisc sheachtracha 
 Suíomh oifigiúil - League of Ireland (Béarla)
 Stair agus eolas - League of Ireland (Béarla) 

Séasúir League of Ireland
Caisleán Ghallarais

Tá Caisleán Ghallarais suite i mBaile na nGall i gCorca Dhuibhne (i gContae Chiarraí in Éirinn), ciliméadar ó Aireagal Ghallarais (ó Shéipéilín Ghallarais).

Stair 
Suíomh oidhreachta atá ann. Ba iad na Gearaltaigh a thóg an foirgneamh seo, sa 15ú céad. Cheann den mbeagán caisleán atá fós ar an leithinis atá ann.

An foirgneamh 
Túr cheithre urlár atá ann le síleáil bhogtha ar an gceathrú urlár. Ní féidir aon cheann de na forbhallaí a fheiceáil anois áfach. Tá go leor oibre chaomhnaithe déanta ar an gcaisleán agus tá lánrochtain ar an taobh istigh. Cuireadh doras isteach sa bhalla thuaidh. Bhí rochtain i dtosach báire ar an dara urlár. Ní mhaireann an struchtúr cosanta a bhí dhá urlár chun tosaigh áfach, ach is féidir rian de a fheiceáil ar an mballa seachtrach.

Tagairtí

Naisc sheachtracha 
 Oidhreacht Éireann - Caisleán Ghallarais agus Aireagal Ghallarais
 dingle-region.com (i mBéarla)
 Grianghraif (i mBéarla) 

Foirgnimh i gContae Chiarraí
Ghallarais, Caisleán
Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Chiarraí
Màiri NicDhòmhnaill (Màiri Nighean Iain Bhàin)

Rugadh Màiri NicDhòmhnaill (Màiri Nighean Iain Bhàin) nó Màiri Mhòr nan Oran sa bhliain 1821, i Sgèabost san Oileán Sgiathanach, Albain. Chaith sí a hóige san oileán agus sa bhliain 1848 phós sí Isaac Mac a' Phearsain, gréasaí ó Inbhir Nis, agus chuaigh sí chun cónaí leis sa bhaile sin. Bhí seisear chlainne acu. Fuair Isaac bás sa bhliain an 1871 agus b'éigean dí slí beatha a bhaint amach mar chailín aimsire agus ina dhiaidh sin mar altra. Thosaigh sí ag scríobh filíochta agus í i mbun na hoibre seo.

Tharla eachtra dí agus í ag obair áfach agus cuireadh gadaíocht éadaí in a leith. Gearradh 40 lá i bpríosún uirthi, cé gur pléadáil sí neamhchiontach. Thug a lán daoine mór le rá sa cheantair tacaíocht dí agus nuair a d'admháil cailín aimsire gur ise a bhí ciontach ligeadh do Mhàiri dul saor.Níor chúitíodh í as an méid ama a bhí uirthi fanacht faoi ghlas. Thosaigh sí ag cumadh filíochta le linn an ama seo agus í ag scríobh ar théama na héagóra a tharla dí agus ar ábhair eile.
Go luath ina dhiaidh sin, d'fhág Màiri Inbhir Nis agus d'imigh sí chun chónaí i nGlaschú. Is ann a chuaigh sí faoi oiliúint mar altracht agus mar altracht-ghlúine.
Ba dhuine aithnidiúil í i measc Gael Ghlaschú, mar gur ghlac sí páirt i bhfeiseanna agus i saol sóisialta Gaelach na cathrach. Bhí saol s'aicise an uair sin léirithe mar théamaí in a cuid dánta, ina measc 'Camanachd Ghlaschu' agus 'Deoch-shlàinte Gàidheil Ghrianaig'.
Tá an t-uafaás d'amhrán Mhàiri faoi bhoidheacht an Oileáin Sgitheanaich agus ar na hathruithe a thagtaí ar an áit. Tá a lán díobh siúd i mbéal an phobail go fóill, leithéid agus 'Nuair a bha mi òg', 'Eilean a' Cheò' agus 'Soraidh leis an Àite'. 

Fuair Màiri bás i bPort-rìgh ach tá sí curtha taobh lena fear céile in Inbhir Nis.

'Màiri Mhòr nan Oran', ullmhaithe ag Dòmhnall E Meek (Gairm, 1977)
'An Introduction to Gaelic Poetry', le Ruairidh MacThòmais (Dún Éideann, 1990)

Saothar 
 A' Chlach agus Màiri
 Airgead-cinn Alasdair Bhàin
 Breacan Màiri Uisdein
 Brosnachadh nan Gaidheal
 Caithream Buaidh
 Camanachd Ghlaschu
 Ceatharnaich Bheàrnaraigh
 Clò na Cùbaid
 Cogadh Sìobhalta eadar Bean Òis agus Màiri
 Coinneamh nan Croitearan
 Còmhradh Eadar Iain Bàn 's Coille-chuinnlidh
 Deoch-shlàinte Gaidheil Ghrianaig
 Duilleag bho Bhealach nan Cabar
 Eilean a' Cheò
 Fàgail Eilean a' Cheò
 Faistneachd agus beannachd do na Gaidheil
 Fios gu Clach Àrd Uige
 Gaisgich Loch Carainn
 Luchd na Beurla
 Marbhrann do Dhtr Neacal Màrtainn Husabost
 Na dh'fhuiling mi de dh'fhòirneart
 Nuair bha mi òg
 Òran Beinn Lì
 Òran Sàrachaidh
 Soraidh le Eilean a' Cheò

Naisc sheachtracha 
 Baird Ghaelacha

Filí Gaeilge
Filí Albanacha
Scríbhneoirí Gaelacha
Baird Ghaelacha
Glaschú
Camanachd Ghlaschu

Chum Màiri NicDhòmhnaill (Màiri Nighean Iain Bhàin) an dán Camanachd Ghlaschu.. Tá an t-amhrán seo ar fáil san DD & teip leis an teideal Catherine-Ann MacPhee sings Màiri Mhòr (ar díol ó 'Greentrax Recordings', 1994 CDTRAX 070).

Camanachd Ghlaschu 
'S iad gillean mo rùin a thogadh mo shunnd,
'S i seo a' Bhliadhna Ùr thug sòlas duinn;
'S iad gillean mo rùin a thogadh mo shunnd.

'S iad gillean mo ghràidh tha an Glaschu nan sràid,
Is fhada bho àite an eòlais iad.

'S ann goirid ron Challainn a chruinnich an comann,
'S a chuireadh an iomain an òrdugh leòtha.

Nuair thàinig an t-àm gun chruinnich na suinn,
'S bha caman an làimh gach òigeir dhiubh.

Aig aon uair deug a rinn iad an triall,
Le pìob 's bu bhrèagha an còmhlan iad.

Nuair ràinig na sàir gu ionad a' bhlàir,
Gun chuireadh gun dàil an òrdugh iad.

Bha glainneachan làn dhen Tòisidheachd a b' fheàrr,
Is aran is càise còmhla ris.

Bha bonnaich gun taing is pailteas dhiubh ann,
'S clann-nighean nan gleann gan còcaireachd.

Nuair roinneadh na laoich 's a ghabh iad an taobh,
Bha mise air an raon toirt còmhdhail dhaibh.

'S e an sealladh as brèagha a chunnaic mi riamh,
Gach òigear gun ghiamh 's a chòta dheth.

Gach fleasgach gun mheang 's a chaman na làimh,
'S a' chnapag le srann ga fògar leòtha.

Bha cuid dhiubh cho luath ri fèidh air an ruaig,
'S cha chluinnte ach "A-suas i, Dhòmhnaill," leotha.

'S ann ann a bha an ealain le glagadaich chaman,
'S gach curaidh cur fallais is ceòthain dheth.

Bha duine gun chearb le siosa-cot dearg,
'S cha bhiodh am boc-earba còmhla ris.

Fear eile gun ghiamh 's a chiabhagan liath,
Chuir 'tigh' i bhàrr fiacail mòran diubh.

'S e duine gun tùr nach faiceadh le shùil,
Gun robh iad bho thùs an òige ris.

Nuair chuireadh am blàr gun choisich na sàir
Le pìob gu Sràid an Dòchais leòtha.

Suidhibh, a chlann is gabhaidh sinn rann,
Gun cuirear an dràm an òrdugh dhuibh.

Gun dhealaich na suinn mar thàinig iad cruinn,
Len cridheachan coibhneil, 's b' òrdail iad.

Dánta
Glaschú
Veirteabra

Is éard atá sa cholún veirteabrach ná slabhra de chnámha beaga nó veirteabraí (uimh. uatha: veirteabra). Clúdaíonn agus cosnaíonn an colún corda an dromlaigh, a ritheann ó bhun an chráiniam anuas ar thaobh droma an ainmhí veirteabraigh go dtí go sroichtear an peilbheas. As sin amach, leanann na veirteabraí ar aghaidh go dtí an ruball (nó coccyx). Tá 33 veirteabrach ag an duine, cúig veirteabra táite nó comhbhrúite le chéile chun sacraim a fhoirmiú, agus ceithre ( amuigh agus istigh ar) chun gimide a fhoirmiú. Tá ceithre veirteabra is fiche 'aonar' ann (níl siad táite le chéile) , i réigiúin ar leith sa cholún veirteabrach:
 Seacht veirteabra cheirbheacs (C1 go dtí C7); 
 Dhá veirteabra thóracsach déag (T1 go dtí T12) (nó droma D1 go dtí D12); 
 Cúig veirteabra lumbach (L1 go dtí L5).

Sa mhíochaine, is é an nós atá ann ná na veirteabraí a aimsiú trí chóras aitheantais bunaithe ar litreacha agus uimhreacha. Úsáidtear an litir 'C' i gcomhair an réigiúin cheirbhigh agus tá uimhir faoi leith ag gach cnámh, mar a leanas; C1,C2,C3,C4,C5,C6 agus C7. Úsáidtear an litir 'T' ( D go stairiúil) i gcomhair an hréigiúin thóracsaigh, 'L' i gcomhair an réigiún lumbaigh agus 'S' i gcomhair an réigiúin shacraigh.

Féach freisin 
 Vertebrata

Cnámha an tórsaí
Cnámha neamhrialta
Atlas (anatamaíocht)

San anatamaíocht, is é an tAtlas (C1) an chéad veirteabra den cholún, atá ainmnithe as an Dia 'Atlas', sa mhiotaseolaíocht Ghréagach, mar gur iompar sé an chruinneog ar a cheann

Iompraíonn an t-atlas blaosc an chinn, agus tá an 'Ais'( C2), (veirteabra eile) díreach faoina bhun. 

Is é atá san atlas ná fainne cnáimhe agus cuasa speisialta ann; bíonn blaosc an chinn ina luí ar na cuasa sin. Nuair a chlaonann duine a cheann, is ag an alt sin, idir an atlas agus an bhlaosc, a tharlaíonn an ghluaiseacht. Nuair a chastar an cheann ar dheis nó ar chlé, is ag an dara veirteabra ( an ais) a tharlaíonn an rothlú.

Cnámha an tórsaí
Atlas (miotaseolaíocht)

I miotaseolaíocht na Gréige, b'é Atlas (nó Atlás[1]; Atlas as Béarla; Sean-Ghréigis: Ἄτλας) an Tíotán príomhordúil agus crann taca na flaithis. Mac Titan Iapetus agus Oceanid Asia nó Klyménē (Κλυμένη) ab ea Atlas.

Tagairtí 

Miotaseolaíocht na Gréige
Déithe Gréagacha
Tíotáin
Graz

Is í Graz príomhchathair Steiermark agus an dara cathair is mó san Ostair. Tá an chathair suite sa chúige Stíria, in oirdheisceart na tíre, 200 ciliméadar siar ó dheas ó phríomhchathair Vín. Sa bhliain 2018, bhí breis is 325,000 duine ina gcónaí sa chathair fhéin, agus thart ar 633,000 duine sa cheantar uirbeach. Is í príomhchathair Vín an t-aon áit san Ostair atá níos mó. Tá clú agus cáil ag Graz le fada an lá mar "cathair ollscoile": sé ollscoil le níos mó ná 60,000 daltaí le slua mór idirnáisiúnta ann ag déanamh staidéir agus mar dhaltaí Erasmus. Ó thaobh eacnamaíochta de tá áit lárnach ag Graz agus Stíria i dtaobh táirgeacht crua-earraí, an tionscal gluaisteán agus innealtóireacht. Tá sean-lár na cathrach caohmnaithe go maith agus í mar chuid den Suíomh Oidhreachta Domhanda ón mbliain 1999 ar aghaidh. Tá tábhacht ar leith ag baint le Graz do muintir na mBalcán le naisc láidre aici leis an Slóivéin. Is i Maribor  na slóivéine an chathair is goire di, 50cm ó dheas. Cloistear a lán teangacha éagsaúla de bharr an raon mór daoine ó tíortha éagsúla ina gcónaí ann; Cróitis, Tuircis agus Béarla ina measc, chomh maith leis an gcanúint áitiúla; Stíris. Ó thaobh cultúir de tá neart ceol Jazz le cloisteáil de bharr an Roinn Jazz cáiliúil san Ollscoil Ealaíona. Tá níos mó ná 7 dteach tábhairne Éireannacha lonnaithe ann agus tá trí bhanna ceoil ann a sheinneann ceol Éireannach.

 

An Ostair
Príomhchathracha na hOstaire
Cathracha agus Bailte san Ostair
Steiermark