An Chros

Tá an Chros, dá ngairtear go coitianta Cros an Deiscirt nó an Chros Theas, ar an gceann is lú de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha (i gcontrárthacht le Cros an Tuaiscirt), ach tá sí ar cheann de na réaltbhuíonta is cáiliúla freisin. Is é Crux, nó Crux Australis, a thugtar mar ainm Laidine uirthi, rud a chiallaíonn cros, nó cros an deiscirt. Tá réaltbhuíon an Cheinteáir ar thrí thaobh di agus réaltbhuíon na Cuileoige ar an taobh theas di.

In aghaidh bharúil choitianta na ndaoine, ní os comhair an Bhéir Mhóir atá an Chros. Sa teochrios, áfach, bíonn an dá chuid le chéile le feiceáil sa spéir ag an am céanna i rith mhí Aibreáin is mhí an Mheithimh - an Chros thíos ó dheas agus an Béar Mór thíos ó thuaidh. Is amhlaidh go bhfuil an Chros díreach os comhair Chaiseoipé, agus mar sin de ní féidir an dá chuid le chéile a fheiceáil sa spéir ag an am céanna. Tá an Chros timpholach i leithead 34&deg ó dheas agus in áiteanna atá níos faide ó dheas ná sin - is é sin le rá, ní théann sí faoi choíche.

Ós rud é go bhfuil réalta theas shoiléir in easnamh ar an leathsféar neamhai theas (is í Sigma Octantis an réalt is gaire don phol, ach tá sí siúd chomh doiléir sin nach mbíonn aon mhaith inti mar réalta theas), baintear úsáid go coitianta as dhá réalta de chuid na Croise (Alfa agus Gamma, dá ngairtear Acrux agus Gacrux faoi seach) chun an pol neamhaí theas a aimsiú. Ag leanúint den líne idir an dá réalta sin, má chuirfear a fad faoi 4.5 léi bainfear amach an Pol Neamhaí Theas, nó pointe i ngar dó. De rogha air sin, má tharraingeofar líne go hingearach idir α Centauri (Toliman nó Rigel Kent) agus β Centauri (Agena), taispeánfaidh an pointe mar a dtrasnóidh an líne seo agus an líne luaite san alt roimhe seo an Pol Neamhaí Theas.

Má bhaintear úsáid as an gCros chun an Pol Neamhaí Theas a aimsiú, bítear cúramach gan an astaireacht dá ngairtear an Chros Bhréige a thógáil in abhraíocht na Croise.

Príomhghnéithe 
 α Cru: déréalta atá níos gile ná β Cru

 γ Cru: réalta dhúbailte optúil

 μ Cru: réalta dhúbailte

Réada suntasacha domhainspéire 
 Réaltnéal an Ghualmhála: is é seo an réaltnéal dorcha is suntasaí ar an spéir, sárfheicthe ag an tsúil fhornocht mar bhall mór duibhe ar Bhealach na Bó Finne ó theas.

 NGC 4755: is réad domhainspéire eile sa Chros í an réaltbhraisle oscailte NGC 4755, dá ngairtear an Bosca Seod, nó Braisle Kappa Crucis. Ba é Nicolas Louis de Lacaille a d'aimsigh sa bhliain 1751-1752 í. Tá sí suite 7,500 solasbhliain i bhfad uainn, nó mar sin, agus cuimsíonn sí ionann agus 100 réalta agus iad scaipthe trasna achair atá 20 solasbhliain ar leithead.

Stair 
De bharr luainíocht na gcónocht, bhíodh réaltaí na Croise infheicthe ón gceantar Meánmhuirí i rith an tSeansaoil; agus mar sin de bhí eolas ag na réalteolaithe Sean-Ghréagacha ar na réaltaí siúd. Ní aithnítí, áfach, mar réaltbhuíon ina ceart féin í, ach mar roinn an Cheinteáir.

Cuirtear ceapadh na Croise mar réaltbhuíon aonair i leith an réalteolaí Fhrancaigh Augustin Royer, sa bhliain 1679; ach d'aithnítí mar chros í i bhfad roimhe sin.

Tá na cúig réalta is gile de chuid na Croise (α, β, γ, δ agus ε Crucis) le feiceáil ar bhratacha na hAstráile, na Brasaíle, Nua-Ghuine Phapua agus Shamó, chomh maith le Ceantar Magallanes na Sile. Tá siad le feiceáil chomh maith ar roinnt de bhratacha na státaí is dúichí Astrálacha: is iad sin Victoria, Críoch Phríomhchathair na hAstráile agus Críoch an Tuaiscirt. Tá na ceithre réalta is gile (gan epsilon a chur san áireamh) le feiceáil ar bhratach na Nua-Shéalainne agus ar bhratach Mercosur (crios trádála i Meiriceá Theas). Tá an Chros le feiceáil chomh maith ar armas na Brasaíle. Tá leagan stílithe na Croise ar Bhratach Eureka a ceapadh mar gheall ar éirí amach san Astráil sa bhliain 1854.

Naisc le hábhar eile a bhaineann leis an gCros 
 Sonraí réaltmhéadracha ag baint leis an gCros

Naisc sheachtracha 
 Yale Bright Star Catalog
 an Chros ar shuíomh Robin Gatter 
 Star Tales de chuid Ian Ridpath
 an Chros agus Miotaseolaíocht an Domhain 
 an Chros ar shuíomh Richard Dibon-Smith
 Peoria Astronomical Society: an Chros 
 The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Chros
 Letter of Andrea Corsali 1516-1989: with additional material
 An chéad cur síos ar gCros an Deiscirt agus an chéad léaráid, i dteannta tuairimíochtaí faoin Astráil... – Leabharlann Náisiúnta na hAstráile a chur ar fáil

Tagairtí 
 

Chros