Teangeolaíocht

Ciallaíonn teangeolaíocht an staidéar eolaíoch a dhéantar ar theanga. Tugtar teangeolaí ar dhuine a dhéanann an saghas seo staidéir.

Is féidir go bhfuil anailís fhoirm theanga, bhrí theanga, theanga i gcomhthéacs agus anailís na dtosca sóisialta, cultúrtha, stairiúil agus polaitiúil a fhágann lorg ar theanga i gceist leis an obair de chuid theangeolaí.

Go traidisiúnta, anailísíonn na teangeolaithe an teanga dhaonna trí scrúdú an cheangail idir fhuaimeanna agus bhrí. Is féidir staidéar a dhéanamh ar bhrí ina foirm dhíreach a scríobhtar nó a labhraítear go díreach trí réimse na séimeantaice, le cois ina foirm indíreach le teanga na colainne agus comharthaí trí disciplín na pragmataice. Tugtar 'fóinéim' gach cáithnín fuaime na cainte. An chaoi na fóinéimí a n-eagraítear chun brí a chur in iúl a bhraitheann ar phatrúin agus struchtúir theangeolaíoch éagsúla. Is teangeolaithe teoiriciúla a gcuireann síos arna phatrúin agus struchtúir seo, agus anailísíonn siad iad.

Trí an staidéar moirfeolaíochta (a bhaineann an chaoi a gcuirtear focail le chéile trí “mhoirféimí”), comhréire (an chaoi a leagtar na habairtí amach), agus fóineolaíochta (staidéar phatrúin na bhfuaimeanna) a fhaightear cuid den phatrúin fuaime agus brí seo.

Ceisteanna bunúsacha na teangeolaíochta 

 Céard is teanga ann?
 Cén chaoi ar fhás teanga nó cén chaoi a bhfuil sí ag fás?
 Cén chaoi a n-oibríonn teanga mar mhodh cumarsáide?
 Cén chaoi a n-oibríonn teanga mar mhodh smaointe?
 Cén chosúlacht atá idir teangacha?
 Cé na difríochtaí atá idir teangacha? 

D'fhéadfadh na freagraí a bheith casta go leor.

Téarmaí bunúsacha 

 Moirféim
 Fóinéim
 Gramadach
 Comhréir
 Séimeantaic

Stair na teangeolaíochta 

 Gramadóirí Sainscritise 
 Léann teanga na Gréige
 An saothrú a rinne na Rómhánach ar léann teanga na Gréige
 Léann fealsúnach na meánaoiseanna i Laidin
 Tús na teangeolaíochta nua-aoisí sa 19ú haois
 Iompraíochas agus teoiric an tabula rasa 
 Chomsky agus an feidhmeachas
 Gramadach ghiniúnach, fóineolaíocht ghiniúnach agus séimeantaic ghiniúnach 
 Teangacha comharthaí 
 Anailísí malartacha comhréireacha
 Teangeolaíocht ríomhaireachta
 Néaratheangeolaíocht agus bunús bitheolaíoch na feasa
 Idirtheangeolaíocht - an chumarsáid idirnáisiúnta trí theangacha eitneacha agus trí theangacha pleanáilte mar Sprantais
 Coincheap Pirahã na n-uimhreacha

Daoine 
 Panini (5ú haois RC)
 Wilhelm von Humboldt (1767–1835)
 Jacob Grimm (1785-1863)
 Wilhelm Grimm (1786-1859)
 Rasmus Rask (1787-1832)
 Franz Bopp (1791-1867)
 August Schleicher (1821-1868)
 Ernst Windisch (1844–1918)
 Karl Brugmann (1849–1919)
 Rudolf Thurneysen (1857–1940)
 Ferdinand de Saussure (1857-1913)
 Louis Hjelmslev (1899-1965)
John Langshaw Austin (1911-1960)
 John R. Searle
 Kenneth L. Pike
 M.A.K. Halliday
 Noam Chomsky (*1928)
 Roman Jakobson
 Benjamin Lee Whorf
 Edward Sapir
 An Ridire William Jones
 Judit Hidasi (*1948)
 László Antal (1930–1993)
 David Adger
 Heinrich Zimmer (1851-1910)
 Ghil'ad Zuckermann (*1971)

Fochatagóirí 

 Teangeolaíocht fheasach
 Teangeolaíocht ríomhaireachta
 Teangeolaíocht chomparáideach
 Canúinteolaíocht
 Sanasaíocht
 Teangeolaíocht stairiúil
 Gramadach
 Oideolaíocht teanga
 Foclóireolaíocht
 Staitisticí teangeolaíochta 
 Deilbheolaíocht 
 Foghraíocht
 Fóineolaíocht
 Pragmatachas
 Saintréitheacht teanga
 Sícetheangeolaíocht
 Séimeantaic
 Sochtheangeolaíocht

Teangeolaíocht

Tagairtí

Naisc sheachtracha

Teanga
Léann daonna
Fealsúnacht
Antraipeolaíocht
Cultúr
Eolaíochtaí sóisialta