Μινωική θρησκεία

Η μινωική θρησκεία ήταν η θρησκεία του Μινωικού πολιτισμού της Κρήτης στην Εποχή του Χαλκού . Οι σύγχρονοι μελετητές την έχουν ανακατασκευάσει σχεδόν εντελώς με βάση αρχαιολογικά κατάλοιπα και όχι κείμενα. Η μινωική θρησκεία θεωρείται ότι έχει στενή σχέση με τις προϊστορικές θρησκείες της Εγγύς Ανατολής και η κεντρική θεότητά της είναι γενικά αποδεκτή ως μία θηλυκή θεά. Τα επιφανή μινωικά ιερά σύμβολα περιλαμβάνουν τον ταύρο και τα κέρατα της αφιέρωσης, την λάβρυν (διπλός πελέκυς), το φίδι, και σε κάποιο βαθμό, το ανκχ .

Θρησκευτική πρακτική 
Με βάση αρχαιολογικά στοιχεία, όπως τοιχογραφίες, αγαλματίδια και δακτυλίδια με σφραγιδόλιθους, είναι σαφές ότι η κυρίαρχη φιγούρα στη μινωική θρησκεία ήταν μια θεά, με την οποία συνδέεται συχνά μια νεότερη ανδρική φιγούρα, ίσως σύντροφος ή γιος, η οποία συχνά παρουσιάζεται ως πιστός της θεάς. Η θεά συσχετίστηκε επίσης συχνά με ζώα, ειδικά με το φίδι, αλλά και με τον ταύρο, το λιοντάρι και το περιστέρι. Φαίνεται πως είχε ιέρειες, αλλά δεν υπάρχουν στοιχεία ότι η μινωική θρησκευτική πρακτική επικεντρώθηκε σε επίσημους δημόσιους ναούς.     Μερικοί μελετητές βλέπουν στη Μινωική Θεά μια γυναικεία θεϊκή ηλιακή μορφή.  

Ο Károly Kerényi πίστευε ότι η πιο σημαντική θεά ήταν η Αριάδνη, κόρη του Βασιλιά Μίνωα και ερωμένη του λαβύρινθου που εμφανίζεται στους δίσκους της Γραμμικής Β (Μυκηναϊκά Ελληνικά) στην Κνωσό .

Από την ανάκτηση αναθηματικών μορφών μετάλλων και αργίλου, διπλών πελέκεων, μικροσκοπικών αγγείων, μοντέλων αντικειμένων, ζώων και ανθρώπινων μορφών έχουν εντοπίστει χώροι λατρείας, όπως πολλά μικρά ιερά στη Μινωική Κρήτη, και κορυφές βουνών και πολυάριθμες ιερές σπηλιές. Από τους τόπους λατρείας πάνω από 300 έχουν διερευνήθει για να διαπιστωθεί ποιο ήταν (αν υπήρχε) το κέντρο λατρείας, αλλά οι ναοί, όπως τους ανέπτυξαν οι υπόλοιποι Έλληνες, ήταν άγνωστοι.  Μέσα στο συγκρότημα των παλατιών, κανένα από τα κεντρικά δωμάτια δεν ήταν αφιερωμένα σε κάποια λατρεία, εκτός από το κεντρικό δικαστήριο, όπου οι νέοι και των δύο φύλων θα ασκούσαν το τελετουργικό ταυρομαχίας . Δεν υπάρχουν μινωικές τοιχογραφίες που απεικονίζουν θεότητες. 

Μία από τις θρησκευτικές μορφές της αρχαίας Κρήτης και αργότερα και των Μυκηναίων είναι γνωστή ως η Μινωική μεγαλοφυία . Ήταν ένα φανταστικό πλάσμα με ομοιότητες τόσο με λιοντάρι όσο και με ιπποπόταμο, που συνεπάγεται σύνδεση με την αρχαία Αίγυπτο . Αυτή η θεότητα δρούσε ως προστάτης των παιδιών, αλλά και σε διάφορες τελετές γονιμότητας.

Ταυροκαθάψια 
Μια μεγάλη εορταστική γιορτή απεικονίζεται στον διάσημο αθλητικό μινωικό χορό ταύρου, που εκπροσωπήθηκε γενικά στις τοιχογραφίες της Κνωσού  και είναι συχνά εγγεγραμμένος σε μικροσκοπικές σφραγίδες .

Υπάρχει μια σημαντική διαφωνία μεταξύ των μελετητών σχετικά με το αν οι αθλητές πραγματικά πηδούσαν πάνω στον ταύρο. Ο Sir Arthur Evans ισχυρίστηκε ότι η τοιχογραφία των ταυροκαθαψίων απεικονίζει τους ακροβάτες κυριολεκτικά να αρπάζουν τον ταύρο από τα κέρατα και να πηδούν πάνω από την πλάτη του πλάσματος.  Άλλοι ισχυρίστηκαν ότι η τοιχογραφία δείχνει πιθανότατα νέους Μινωικούς ανθρώπους να προσπαθούν να οδηγήσουν τον ταύρο και ότι το γεγονός πως κάποιος πιάνει τον ταύρο και πηδάει από πάνω του είναι μη ρεαλιστικό.

Ανθρώπινη θυσία 
Τα στοιχεία που αφορούν Μινωίτες και την πρακτική της ανθρωποθυσίας βρέθηκε γύρω από τρεις περιοχές: (1) στην Ανεμόσπηλια, σε ένα κτίριο του 18ου-17ου αιώνα κοντά στο όρος Γιούχτα, που ερμηνεύεται ως ναός, (2) σε ένα συγκρότημα ιερού του 23ου-210υ αιώνα στη Φούρνου Κορυφή στη νότια κεντρική Κρήτη, και (3) στη Κνωσό, σε ένα κτίριο του 1500–1450 π.Χ. γνωστό ως «Βόρειο Σπίτι».

Ο ναός στην Ανεμόσπηλια καταστράφηκε από σεισμό κατά την περίοδο 1800-1700 π.Χ. Το κτίριο φαίνεται να είναι ένα τριμερές ιερό και τα πόδια από πηλό και ίχνη καμένου ξύλου ερμηνεύθηκαν από τους ανασκαφείς ως ερείπια λατρευτικού αγάλματος. Τέσσερις ανθρώπινοι σκελετοί βρέθηκαν στα ερείπια του. Ένας άνηκε σε ένα νεαρό άνδρα, ηλικίας 18 ετών, και βρέθηκε στο δυτικό θάλαμο, πάνω σε μια πλατφόρμα στο κέντρο του δωματίου, δίπλα σε έναν στύλο με γούρνα στη βάση του. Ο νεαρός βρισκόταν σε εμβρυική στάση, ακουμπισμένος στη δεξιά πλευρά του. Ανάμεσα στα οστά βρέθηκε ένα διακοσμημένο μαχαίρι, με μήκος περίπου 40 εκατοστά και βάρος πάνω από 400 γραμμάρια. Η κάθε πλευρά της λεπίδας είχε διακοσμηθεί με τη κεφαλή ζώου, τους χαυλιόδοντες και το ρύγχος ενός αγριόχοιρου, αυτιά σαν πεταλούδα και μάτια σαν αλεπούς. Τα πόδια από πίσω ακουμπούσαν το μηρό του, υποδεικνύοντας ότι είχε δεθεί, σαν τον ταύρο στη σκηνή της θυσίας στη σαρκοφάγο της μυκηναϊκή εποχή που βρέθηκε στη περιοχή της Αγίας Τριάδας. 

Οι θέσεις των άλλων τριών σκελετών υποδηλώνουν ότι ένας απρόσμενος σεισμός ήταν η αιτία του θανάτου τους. Ο σκελετός μιας γυναίκας ηλικίας είκοσι οκτώ ετών, η οποία θεωρείτο πως ήταν η αρχιιέρια ανακαλύφθηκε στο έδαφος στο ίδιο δωμάτιο με το θυσιασμένο αρσενικό. Δίπλα στην πλατφόρμα της θυσίας βρισκόταν ο σκελετός ενός άνδρα στα τέλη της δεκαετίας του '30, με σπασμένα πόδια. Τα χέρια του κάλυπταν το πρόσωπό του, σαν να ήθελε να προστατευτεί από την πτώση συντριμμιών, γεγονός που υποδηλώνει ότι τα πόδια του έσπασαν από την κατάρρευση του κτηρίου στον σεισμό. Στην μπροστινή αίθουσα του κτηρίου βρισκόταν ο τέταρτος σκελετός, με τα κόκαλα του υπτίου διαλυμένα, χωρίς να μπορεί να προσδιοριστεί η ηλικία ή το φύλο του. Η θέση του σώματος του υποδηλώνει πως έτρεχε να φύγει πριν τον συνθλίψει ένας μεγάλος βράχος που έπεσε πάνω του.  Κοντά του ανακαλύφθηκαν περίπου 105 θραύσματα από πήλινο αγγείο, διάσπαρτα σε μοτίβο που υποδηλώνει ότι είχαν πέσει από το άτομο στην μπροστινή αίθουσα όταν χτυπήθηκε από συντρίμμια από το γκρεμισμένο κτίριο. Το βάζο φαίνεται να περιέχει αίμα ταύρου.

Δυστυχώς, οι εκσκαφείς αυτού του τόπου δεν έχουν δημοσιεύσει επίσημη έκθεση ανασκαφών. Ο ιστότοπος είναι κυρίως γνωστός μέσω ενός άρθρου του 1981 στο National Geographic (Sakellarakis and Sapouna-Sakellerakis 1981. )

Δεν συμφωνούν όλοι ότι ήταν ανθρώπινη θυσία. Ο Νάνο Μαρινάτος λέει ότι ο άνθρωπος που υποτίθεται ότι θυσιάστηκε πέθανε στον σεισμό που έπληξε τη στιγμή που πέθανε. Σημειώνει ότι αυτός ο σεισμός κατέστρεψε το κτίριο και σκότωσε τους δύο Μινωίτες που υποτίθεται ότι τον θυσίασαν. Υποστηρίζει επίσης ότι το κτίριο δεν ήταν ναός και ότι τα αποδεικτικά στοιχεία για τη θυσία "απέχουν πολύ από το οριστικό. "  Ο Dennis Hughes συμφωνεί και υποστηρίζει ότι η πλατφόρμα όπου βρισκόταν ο άντρας δεν ήταν απαραίτητα βωμός και ότι η λεπίδα ήταν πιθανώς αιχμή του δόρατος που μπορεί να μην είχε τοποθετηθεί στον νεαρό άνδρα, αλλά θα μπορούσε να είχε πέσει κατά τη διάρκεια του σεισμού από ράφια ή έναν επάνω όροφο.

Στο ιερό-συγκρότημα του Φουρνού Κορυφή, βρέθηκαν θραύσματα ενός ανθρώπινου κρανίου στο ίδιο δωμάτιο με μια μικρή εστία, μια τρύπα μαγειρέματος και εξοπλισμό μαγειρέματος. Αυτό το κρανίο έχει ερμηνευτεί ως λείψανα θυσιαζόμενου θύματος. 

Οι ανασκαφές στην Κνωσό αποκάλυψαν επιπλέον μαζικές ταφές, αποκαλύπτοντας επίσης την πρακτική της θυσίας παιδιών . Η Βρετανική Σχολή Αθηνών, με επικεφαλής τον Peter Warren, ανασκάφησε έναν μαζικό τάφο θυσιών, ιδίως παιδιών. Τα ευρήματα δείχνουν επίσης ότι ήταν θύματα κανιβαλισμού.  

Επιπλέον, ο Rodney Castleden, αναφέρει λεπτομερώς τα ευρήματα σε ένα ιερό κοντά στην Κνωσό όπου βρέθηκαν τα ερείπια ενός δεκαεπτάχρονου αγοριού που θυσιάστηκε.

Στο "Βόρειο Σπίτι" στην Κνωσό, βρέθηκαν τα οστά τουλάχιστον τεσσάρων παιδιών (που είχαν καλή υγεία) που έφεραν σημάδια ότι "σφαγιάστηκαν με τον ίδιο τρόπο που οι Μινωίτες έσφαξαν τα πρόβατα και τις αίγες τους, υποδηλώνοντας ότι είχαν θυσιαστεί και η σάρκα τους είχε καταναλωθεί. Ο ανώτερος κρητικός αρχαιολόγος Νικόλας Πλάτων ήταν τόσο τρομοκρατημένος με αυτή την πρόταση που επέμεινε ότι τα οστά πρέπει να είναι εκείνα των πιθήκων και όχι των ανθρώπων. " 

Τα οστά, που βρέθηκαν από τον Πίτερ Γουόρεν, χρονολογούνται στη Ύστερη Μινωική εποχή (1580–1490 π.Χ.), πριν φτάσουν οι Μυκηναίοι (περ. 1320–1200 π.Χ.) σύμφωνα με τον Παύλο Ρεχάκ και τον Τζον Γ. Νεότερ.  Ο Dennis Hughes και ο Rodney Castleden υποστηρίζουν ότι αυτά τα οστά κατατέθηκαν ως «δευτερεύουσα ταφή». Η δευτερεύουσα ταφή είναι η ασυνήθιστη πρακτική της ταφής των νεκρών δύο φορές: αμέσως μετά το θάνατο και στη συνέχεια και πάλι αφού η σάρκα έχει φύγει από το σκελετό. Η κύρια αδυναμία αυτού του επιχειρήματος είναι ότι δεν εξηγεί τον τύπο κοψίματος και σημάδια μαχαιριού στα οστά.

Πρακτική ταφής 
Όπως και το μεγαλύτερο μέρος της αρχαιολογίας της Εποχής του Χαλκού, τα ερείπια ταφής αποτελούν μεγάλο μέρος των υλικών και αρχαιολογικών στοιχείων για την περίοδο. Μέχρι το τέλος της περιόδου του Δεύτερου Ανακτόρου η πρακτική της μινωικής ταφής κυριαρχείται από δύο ευρείες μορφές: τους τάφους κυψέλης ή τους θόλους, που βρίσκονται στη νότια Κρήτη και τους «οικιστικούς τάφους» στα βόρεια και στα ανατολικά. Φυσικά, υπάρχουν πολλές τάσεις και μοτίβα στην πρακτική του μινωικού νεκροτομείου που δεν συμμορφώνονται με αυτήν την απλή ανάλυση. Γενικά, η ταφή ήταν η πιο δημοφιλής· η αποτέφρωση δεν φαίνεται να ήταν δημοφιλής τρόπος ταφής στην Κρήτη της Εποχής του Χαλκού.  Καθ 'όλη τη διάρκεια αυτής της περιόδου υπάρχει μια τάση προς μεμονωμένες ταφές, με ορισμένες διακεκριμένες εξαιρέσεις. Αυτά περιλαμβάνουν το πολύ συζητημένο συγκρότημα Χρυσόλακκος, στη Μάλλια, που αποτελείται από μια σειρά κτιρίων που σχηματίζουν ένα συγκρότημα. Βρίσκεται στο κέντρο του ταφικού τόπου της Μάλλια και μπορεί να ήταν το επίκεντρο των ταφικών τελετών ή της «κρύπτης» για μια αξιοσημείωτη οικογένεια.

Αυτοί οι τάφοι μαρτυρούν συχνά ομαδικές ταφές, όπου αποτίθενται περισσότερα από ένα πτώματα. Αυτά μπορεί να αντιπροσωπεύουν τις κρύπτες ταφής για γενιές μιας συγγενικής ομάδας ή ενός συγκεκριμένου οικισμού, όπου τα άτομα δεν είναι στενά συνδεδεμένα. Ο τάφος του σπιτιού στα Γουρνιά είναι ένα τυπικό παράδειγμα, όπου η κατασκευή του αποτελούταν από πηλό και καλάμι, με τούβλα στην κορυφή και πέτρινη βάση. Στην Αγία Φωτία, ορισμένοι τάφοι θαλάμων μπορεί να έχουν χρησιμοποιηθεί αποκλειστικά για την ταφή των παιδιών, υποδεικνύοντας περίπλοκα μοτίβα ταφών που διέφεραν από περιοχή σε περιοχή. Τα έπιπλα των νεκροτομείων και τα ταφικά είδη ποικίλλουν ευρέως, αλλά θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν βάζα αποθήκευσης, χάλκινα είδη όπως εργαλεία και όπλα και είδη ομορφιάς όπως μενταγιόν. Λίγα είναι γνωστά για τα τελετουργικά της κηδείας, ή για τα στάδια από τα οποία περνούσε ο νεκρός πριν από την τελική ταφή, αλλά έχει επισημανθεί ότι η «τελετουργική πρόποση» μπορεί να αποτελούσε μέρος αυτού, που υποδηλώνεται από την συχνή εμφάνιση δοχείων κατανάλωσης σε ορισμένους τάφους. 

Σε μεταγενέστερες περιόδους παρατηρείται μια τάση για μοναδικές ταφές, συνήθως σε πήλινους πίθους (μεγάλα δοχεία αποθήκευσης), σε όλη την Κρήτη, αντικαθιστώντας την πρακτική των χτισμένων τάφων. Ομοίως, αναδεικνύεται η εισαγωγή ταφικών λαρνάκων, όπου το σώμα εναποτίθονταν σε πήλινη ή ξύλινη σαρκοφάγο. Αυτά τα φέρετρα ήταν συχνά πλούσια διακοσμημένα με μοτίβα και σκηνές παρόμοιες με εκείνες των παλαιότερων τοιχογραφιών και αγγείων. Ωστόσο, οι λαξευτοί τάφοι και οι θόλοι παρέμειναν σε χρήση ακόμη και κατά την περίοδο 1400-1100 π.Χ., συμπεριλαμβανομένης της τοποθεσίας του Φυλακίου .

Η κατανομή των τόπων ταφής ποικίλλει σε χρόνο και χώρο. Ορισμένες λειτουργικές απαιτήσεις ενδέχεται να επηρέασαν την απόφαση να εντοπιστεί ένα νεκροταφείο: οι ύστεροι Μινωικοί τάφοι στο Αρμένι χρησιμοποιούν τη γεωγραφία της περιοχής για δομική υποστήριξη, καθώς οι θάλαμοι σκάβονται βαθιά μέσα στο βράχο. Γενικά, τα νεκροταφεία τείνουν να συσσωρεύονται σε περιοχές κοντά σε εγκατεστημένες περιοχές. Το νεκροταφείο Μόχλος, για παράδειγμα, θα εξυπηρετούσε τους κατοίκους του νησιού που εγκαταστάθηκαν στα νότια της περιοχής. Το ίδιο το νεκροταφείο έχει χρησιμοποιηθεί για να αποδείξει μια ορατή ιεραρχία, υποδηλώνοντας κοινωνική διαφοροποίηση στον τοπικό πληθυσμό. Μεγαλύτεροι, μνημειακοί τάφοι για τις υψηλές κοινωνικές τάξεις, και μικρότεροι τάφοι, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων ταφικών πρώιμων πίθων, για το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού.

Ο Γερμανός γεωλόγος Hans Georg Wunderlich υποστήριξε ότι το ίδιο το Παλάτι της Κνωσού ήταν νεκροτομείο.  Αυτή η ερμηνεία απορρίπτεται έντονα από την επικρατούσα αρχαιολογία.

Κληρονομιά στη μυκηναϊκή και κλασική ελληνική παράδοση 
Ο Walter Burkert προειδοποιεί, "Σε ποιο βαθμό μπορεί και πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ της μινωικής και της μυκηναϊκής θρησκείας είναι ένα ζήτημα που δεν έχει βρει ακόμη μια οριστική απάντηση".  Ο Burkert προτείνει ότι χρήσιμοι παραλληλισμοί θα βρεθούν στις σχέσεις μεταξύ των ετρούσκων και του αρχαϊκού ελληνικού πολιτισμού και θρησκείας, ή μεταξύ του ρωμαϊκού και ελληνιστικού πολιτισμού. Η μινωική θρησκεία δεν έχει μεταδοθεί στη δική της γλώσσα, και οι χρήσεις των κειμένων Ελλήνων συγγραφέων που έγιναν αργότερα από επιζώντες κρητικούς μύθους, μετά από αιώνες καθαρά προφορικής μετάδοσης, έχουν μεταμορφώσει τις πενιχρές πηγές: σκεφτείτε την αθηναϊκή άποψη του θρύλου του Θησέα . Μερικά κρητικά ονόματα διατηρούνται στην ελληνική μυθολογία, αλλά δεν υπάρχει τρόπος να συνδεθεί ένα όνομα με ένα υπάρχον μινωικό εικονίδιο, όπως τη γνωστή θεά των όφεων.

Ωστόσο, Ο Μ. Νίλσον πρότεινε ότι η προέλευση της ελληνικής θεάς Αθηνάς ήταν η μινωική θεά φιδιού, επικαλούμενος ότι η Αθηνά είχε στενή σχέση με τα φίδια. 

Ο Πλούταρχος (Η Νοημοσύνη των Ζώων 983) αναφέρει το βωμό κέρατων ( κερατόν ) που σχετίζεται με τον Θησέα, ο οποίος επέζησε στη Δήλο : «Είδα, το Βωμός του Κέρατος, που γιορτάζεται ως ένα από τα Επτά Θαύματα του Κόσμου επειδή δεν χρειάζεται κόλλα ή κανένα άλλο δεσμευτικό, αλλά ενώνεται και στερεώνεται μαζί, φτιαγμένο εξ ολοκλήρου από κέρατα που λαμβάνονται από τη δεξιά πλευρά του κεφαλιού. "

Δείτε επίσης 

 Αριάδνη
 Asterion
 Αθήνα
 Βριτόμαρτις (Δίκτυνα)
 Ειλείθυια
 Ευρώπη (Μυθολογία)
 Ιδέα
 Κορύβαντες
 Όρος Ίδα
 Μέλισσα
 Μινωικά ειδώλια της θεάς των όφεων
 Μινώταυρος
 Πασιφάη
 Θεά της παπαρούνας
 Θρησκείες της Αρχαίας Εγγύς Ανατολής
 Ρέα (μυθολογία)
 Τάλος
 Δίας (βλέπε επίσης Βουλκάνους )

https://www.ub.uni-heidelberg.de/Englisch/service/heiopensearch/treffer.html?qf=&q=The+Palace+of+Minos

https://www.rom.on.ca/en/blog/the-goddess-and-the-museum-the-early-years

https://www.rom.on.ca/en/blog/exposing-the-rom-minoan-goddess

Παραπομπές

Βιβλιογραφικές αναφορές 

 Callender, Gae 1987, "Antiquity: The Minoans", Shakespeare Head Press, Σίδνεϊ
 Μαρινάτος, Νάνο 1993, "Μινωική θρησκεία", Πανεπιστήμιο της Νότιας Καρολίνας, Κολούμπια

Περαιτέρω ανάγνωση 

 Gulizio, Joann και Dimitri Nakassis. "Η Μινωική Θεά(ες): Απόδειξη κειμένου για τη Μινωική Θρησκεία." Στο KE-RA-ME-JA: Μελέτες που παρουσιάστηκαν στην Cynthia W. Shelmerdine, επιμέλεια των Gulizio Joann, Nakassis Dimitri και James Sarah A., 115-28. Φιλαδέλφεια, Πενσυλβάνια: INSTAP Academic Press, 2014. doi: 10.2307 / j.ctt1287gx6.18.
 Τούλι, Καρολίνα. 2018 Η Θρησκευτική Ζωή των Δέντρων στο Προϊστορικό Αιγαίο, το Λεβάντ, την Αίγυπτο και την Κύπρο. Σειρά: Aegaeum (Annales d'archéologie égéenne de l'Université de Liège et UT-PASP), 42. Peeters, Leuven.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

Αρχαία θρησκεία της Εγγύς Ανατολής
Μινωική θρησκεία
Οι θρησκείες της 3η χιλιετίας π.Χ.
Οι θρησκείες της 2η χιλιετίας π.Χ.