Νύχτα των δολοφονημένων ποιητών

Η Νύχτα των δολοφονημένων ποιητών, στα ρωσικά αναφερόμενη ως Υπόθεση της Εβραϊκής Αντιφασιστικής Επιτροπής (Дело Еврейского антифашистского комитета), αφορά την εκτέλεση δεκατριών Σοβιετικών Εβραίων στις φυλακές Λουμπιάνκα στη Μόσχα στις 12 Αυγούστου 1952.  Οι συλλήψεις άρχισαν τον Σεπτέμβριο του 1948. Όλοι οι κατηγορούμενοι κατηγορήθηκαν για κατασκοπεία και προδοσία καθώς και για πολλά άλλα εγκλήματα. Μετά τη σύλληψή τους, βασανίστηκαν και απομονώθηκαν για τρία χρόνια πριν κατηγορηθούν επίσημα. Μεταξύ αυτών των κατηγορουμένων υπήρχαν πέντε συγγραφείς Γίντις, που όλοι ήταν μέλη της «Εβραϊκής Αντιφασιστικής Επιτροπής» (ΕΑΕ).

Η Εβραϊκή Αντιφασιστική Επιτροπή 
Η Εβραϊκή Αντιφασιστική Επιτροπή (, συντομ. ЕАК) είχε συσταθεί για να συντονίσει τους Εβραίους παγκοσμίως να βοηθήσουν τη Σοβιετική Ένωση στον πόλεμο κατά της Ναζιστικής Γερμανίας.   Ο Solomon Mikhoels, ηθοποιός και σκηνοθέτης Γίντις, ήταν ηγέτης της ΕΑΕ και μέλη της ήταν εξέχοντα  πρόσωπα της λογοτεχνίας, ηθοποιοί και γιατροί. 

Όταν η ναζιστική Γερμανία εισέβαλε στη Σοβιετική Ρωσία, ο εβραϊκός πολιτισμός και η ταυτότητα καταστράφηκαν. Τότε η  επιτροπή θεώρησε ότι είχε καθήκον να επικεντρωθεί στην ανοικοδόμηση των εβραϊκών κοινοτήτων, των αγροκτημάτων, του πολιτισμού και της ταυτότητας. Δεν συμφωνούσαν όλοι με την κατεύθυνση προς την οποία κατευθύνονταν τα πράγματα και πολλά  θεώρησε ότι η ΕΑΕ "επεμβαίνει σε θέματα στα οποία δεν πρέπει να παρεμβαίνει".

Ανάκριση και κατηγορητήριο 
Οι κατηγορίες  εναντίον των κατηγορουμένων περιλάμβαναν αναφορές για «αντεπαναστατικά εγκλήματα» και οργανωμένη δράση που είχε σκοπό να «ανατρέψει, υπονομεύσει ή αποδυναμώσει τη Σοβιετική Ένωση».  Επιπρόσθετα, κατά το κατηγορητήριο  οι κατηγορούμενοι είχαν χρησιμοποιήσει την JAC ως μέσο κατασκοπείας και προώθησης του αντικυβερνητικού συναισθήματος. Το κατηγορητήριο συνέχισε για να υποστηρίξει ότι οι κατηγορούμενοι ήταν εχθροί της κυβέρνησης πριν από τη συμμετοχή τους στην ΕΑΕ και ότι χρησίμευσε ως διεθνές δίκτυο για την επικοινωνία αντισοβιετικών απόψεων.

Η υπερβολική έμφαση στην ανταλλαγή σχετικά αβλαβών πληροφοριών μεταξύ της ηγεσίας της ΕΑΕ και των Εβραίων σε άλλες χώρες, ιδιαίτερα των Αμερικανών δημοσιογράφων, αύξησε τις κατηγορίες για κατασκοπεία. Ένα άλλο αποδεικτικό στοιχείο που υποστήριζε το κατηγορητήριο ήταν μια επιστολή που η ηγεσία της ΕΑΕ έγραψε ως επίσημο αίτημα ώστε η Κριμαία να γίνει η νέα εβραϊκή πατρίδα. 

Όλοι οι κατηγορούμενοι υπέστησαν αδιάκοπες ανακρίσεις οι οποίες, για όλους εκτός από τον Ιτζίκ Φέφερ, συνδυάστηκαν με ξυλοδαρμούς και βασανιστήρια. Τελικά, αυτές οι τακτικές οδήγησαν σε αναγκαστικές, ψευδείς ομολογίες. Ένας κατηγορούμενος, ο Γιόζεφ Γιουζέφοβιτς, είπε στο δικαστήριο κατά τη δίκη: «ήμουν έτοιμος να ομολογήσω ότι ήμουν ανηψιός του παπά και ότι ενεργούσα με άμεσες προσωπικές εντολές του» μετά από ξυλοδαρμό. Ένας άλλος κατηγορούμενος, ο Μπόρις Σιμελιόβιτς, είπε ότι είχε μετρήσει πάνω από δύο χιλιάδες χτυπήματα στους γλουτούς και τις φτέρνες του, αλλά ήταν το μόνο μέλος των κατηγορουμένων που αρνήθηκε να ομολογήσει οποιοδήποτε έγκλημα.

Κατηγορούμενοι 
 Peretz Markish   (1895–1952), Γίντις ποιητής, συνιδρυτής της Σχολής Συγγραφέων, μιας λογοτεχνικής σχολής Γίντις στη Σοβιετική Ρωσία
 David Hofstein  (1889–1952), Γίντις ποιητής
 Itzik Feffer  (1900–1952), Γίντις ποιητής, πληροφοριοδότης του Υπουργείου Εσωτερικών
 Leib Kvitko  (1890–1952), Γίντις ποιητής και συγγραφέας
 Ντέιβιντ Μπέργκελσον  (1884–1952), διακεκριμένος πεζογράφος
 Ο Σολομών Λοζόφσκι  (1878–1952), Διευθυντής του Σοβιετικού Γραφείου Πληροφοριών, Αναπληρωτής Επίτροπος Εξωτερικών, κατήγγειλε σθεναρά τις κατηγορίες εναντίον του και εναντίον άλλων
 Boris Shimeliovich  (1892–1952), Ιατρικός Διευθυντής του Κλινικού Νοσοκομείου Botkin, Μόσχα
 Benjamin Zuskin  (1899–1952), βοηθός και διάδοχος του Solomon Mikhoels ως διευθυντής του Κρατικού Εβραϊκού Θεάτρου της Μόσχας
 Joseph Yuzefovich  (1890–1952), ερευνητής στο Ινστιτούτο Ιστορίας, Σοβιετική Ακαδημία Επιστημών, ηγέτης συνδικάτων
 Leon Talmy  (1893–1952), μεταφραστής, δημοσιογράφος, πρώην μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος ΗΠΑ
 Ilya Vatenberg  (1887–1952), μεταφραστής και συντάκτης της εφημερίδας Eynikeyt, του JAC. Ηγέτης του  Εργατικού ή Σοσιαλιστικού Σιωνισμού στην Αυστρία και τις ΗΠΑ πριν επιστρέψουν στην ΕΣΣΔ το 1933
 Chaika Vatenburg-Ostrovskaya  (1901–1952), σύζυγος του Ilya Vatenburg, μεταφράστρια στο JAC.
 Emilia Teumin  (1905–1952), αναπληρώτρια εκδότρια του Διπλωματικού Λεξικού . συντάκτης, Διεθνές Τμήμα, Σοβιετικό Γραφείο Πληροφοριών
 Solomon Bregman  (1895–1953), Αναπληρωτής Επίτροπος Εξωτερικών Υποθέσεων. Έπεσε σε κώμα μετά την καταγγελία της δίκης και πέθανε στη φυλακή πέντε μήνες μετά τις εκτελέσεις
 Η Λίνα Στερν  (ή Στέρν) (1875-1968), βιοχημικός, φυσιολόγος και ανθρωπιστής και η πρώτη γυναίκα ακαδημαϊκός στη Ρωσική Ακαδημία Επιστημών.  Η μόνη επιζήσασα από τους δεκαπέντε κατηγορούμενους.

Ορισμένοι που ήταν άμεσα ή έμμεσα συνδεδεμένοι με την ΕΑΕ εκείνη την εποχή συνελήφθησαν επίσης κατά τα χρόνια της δίκης.  Ο Ντερ Νίστερ (Der Nister), ένας άλλος συγγραφέας Γίντις, συνελήφθη το 1949 και πέθανε σε στρατόπεδο εργασίας το 1950. Ο λογοτεχνικός κριτικός Yitzhak Nusinov πέθανε στη φυλακή και οι δημοσιογράφοι Shmuel Persov και Miriam Zheleznova δολοφονήθηκαν το 1950. <Rubenstein, σ. 53-56</ref>

Η δίκη 
Η δίκη ξεκίνησε στις 8 Μαΐου 1952 και κράτησε μέχρι την καταδίκη στις 18 Ιουλίου. Η δομή της δίκης ήταν περίεργη λόγω του γεγονότος ότι δεν υπήρχαν εισαγγελείς ή συνήγοροι υπεράσπισης, απλώς τρεις στρατιωτικοί δικαστές. Αυτό ήταν σύμφωνο με το σοβιετικό δίκαιο εκείνη την εποχή, αλλά χαρακτηρίζεται από τους ιστορικούς σήμερα ως "τρόμος  μεταμφιεσμένος σε νόμο". Ορισμένοι κατηγορούμενοι παραδέχθηκαν την ενοχή τους, άλλοι παραδέχθηκαν εν μέρει την ενοχή τους και άλλοι επέμειναν ότι είναι αθώοι. Δεδομένου ότι η δίκη δεν ήταν δημόσια, οι κατηγορούμενοι έκαναν εκφραστικές και συχνά μακροσκελείς δηλώσεις ομολογώντας την αθωότητά τους. Οι κατηγορούμενοι είχαν επίσης την ευκαιρία να αντιπαρατεθούν ο ένας τον άλλον, εντείνοντας περαιτέρω το κλίμα της δίκης. Κατά τη διάρκεια της δίκης, οι κατηγορούμενοι απάντησαν σε ερωτήσεις δικαστών που δεν είχαν καμία σχέση με τη δίκη και προέκυψαν απλώς από προσωπικές περιέργειες. Για παράδειγμα, οι δικαστές ρωτούσαν συχνά τους κατηγορούμενους για το κρέας κοσέρ και τις λειτουργίες στις συναγωγές.

Με εκτενείς δηλώσεις, επιχειρήματα και ασυνέπειες μεταξύ των κατηγορουμένων, η δίκη κράτησε πολύ περισσότερο από ό, τι ήθελε η κυβέρνηση. Στις 26 Ιουνίου, οι ειδικοί κλήθηκαν να καταθέσουν για θέματα προδοσίας, αλλά τελικά αναγνώρισαν ότι "η κρίση τους ήταν ελλιπής και ανεπαρκής". Έγινε σαφές ότι ορισμένα στοιχεία ήταν άκρως  υπερβολικά. Για παράδειγμα, μια δήλωση του Leon Talmy ότι ένα συγκεκριμένο ρωσικό χωριό δεν ήταν "τόσο όμορφο" όσο ένα συγκεκριμένο χωριό Kan χρησιμοποιήθηκε ως απόδειξη των εθνικιστικών του τάσεων.  Ο Αλέξανδρος Τσέπσοφ, ο επικεφαλής δικαστής της δίκης, αντιμέτωπος με τόσο μεγάλο αριθμό αποκλίσεων και αντιφάσεων, έκανε δύο φορές απόπειρα να προσφύγει στη σοβιετική ηγεσία για να ανοίξει εκ νέου η έρευνα και απορρίφθηκε και τις δύο φορές.  Ακόμη και μετά την καταδίκη των κατηγορουμένων, ο Τσέπσοφ επιχείρησε να επιμηκύνει τη διαδικασία αρνούμενος να εκτελέσει αμέσως τους κατηγορούμενους.

Ποινές 
Η απόφαση του δικαστηρίου ανέφερε ότι οι κατηγορούμενοι θα λάβουν "το πιο αυστηρό μέτρο τιμωρίας για τα εγκλήματα που διέπραξαν από κοινού: εκτέλεση, και κατάσχεση όλης της περιουσίας τους". Το δικαστήριο αφαίρεσε επίσης από τους άνδρες τα μετάλλια και άλλες στρατιωτικές τιμές, όπως το Τάγμα του Λένιν και το Τάγμα της Κόκκινης Σημαίας της Εργασίας . Στις 12 Αυγούστου 1952, δεκατρείς από τους κατηγορούμενους (εξαιρουμένων των Lina Stern και Solomon Bregman) εκτελέστηκαν στο υπόγειο της φυλακής Lubyanka .  Μετά την εκτέλεση των κατηγορουμένων, η δίκη και τα αποτελέσματά της κρατήθηκαν μυστικά. Δεν υπήρχε ούτε μια αναφορά στη δίκη ή την εκτέλεση στις σοβιετικές εφημερίδες. Οι οικογένειες των κατηγορουμένων κατηγορήθηκαν για «συγγενείς προδοτών της πατρίδας» και εξορίστηκαν τον Δεκέμβριο του 1952. Δεν έμαθαν για τις τύχες των μελών της οικογένειάς τους μέχρι τον Νοέμβριο του 1955, οπότε και άνοιξε ξανά η υπόθεση.

Η κατηγορούμενη Λίνα Στερν καταδικάστηκε σε τρεισήμισι χρόνια  αναμορφωτική εργασίας σε στρατόπεδο, ακολουθούμενη από πέντε χρόνια εξορία. Ωστόσο, μετά το θάνατο του Στάλιν, μπόρεσε να επιστρέψει στο σπίτι της και να συνεχίσει τις σπουδές της. Κατά τη διάρκεια της δίκης, αποφασίστηκε να είναι «όχι λιγότερο ένοχη» από τους άλλους κατηγορούμενους, αλλά θεωρήθηκε σημαντική για το κράτος λόγω της έρευνας της. Ως εκ τούτου, έλαβε μικρότερη ποινή από τους άλλους. Οι αξιωματούχοι μέτρησαν τον χρόνο που πέρασε στη φυλακή πριν από την καταδίκη μέχρι το τέλος του στρατοπέδου εργασίας της, και έτσι πήγε στην εξορία αμέσως μετά την καταδίκη. 

Κατά τη διάρκεια της φυλάκισής του, ο Σόλομον Μπρέγκμαν κατέρρευσε και τοποθετήθηκε στο αναρρωτήριο της φυλακής. Έμεινε αναίσθητος μέχρι το θάνατό του στις 23 Ιανουαρίου 1953.

Συνέπειες 
Ο Στάλιν συνέχισε την καταπίεση των  Εβραίων με την υπόθεση "Συνομωσία των γιατρών". Εβδομάδες μετά το θάνατο του Στάλιν, στις 5 Μαρτίου 1953, η νέα σοβιετική ηγεσία απαρνήθηκε τη συνωμοσία των Γιατρών, γεγονός που οδήγησε σε ερωτήματα σχετικά με την παρόμοια περίπτωση των  κατηγορουμένων του JAC.  Μετά την ανακάλυψη ότι μεγάλο μέρος των καταθέσεων στη δίκη ήταν αποτέλεσμα βασανιστηρίων και εξαναγκασμού, η διαδικασία επανεξετάστηκε. Στις 22 Νοεμβρίου 1955, το Στρατιωτικό Σώμα του Ανώτατου Δικαστηρίου της ΕΣΣΔ αποφάσισε ότι δεν υπήρχε «καμία ουσία για τις κατηγορίες» εναντίον των κατηγορουμένων και έκλεισε την υπόθεση. 

Πολλά από τα επιζώντα μέλη της ΕΑΕ μετανάστευσαν στο Ισραήλ τη δεκαετία του 1970. Ένα μνημείο για τα θύματα του JAC αφιερώθηκε στην Ιερουσαλήμ το 1977, στην 25η επέτειο της Νύχτας των δολοφονημένων ποιητών. 

Η επέτειος των δολοφονιών εορταζόταν  από τους ακτιβιστές του Σοβιετικού Εβραϊκού Κινήματος τη δεκαετία του 1960 έως τη δεκαετία του 1980 ως παράδειγμα μιας ιδιαίτερα ζοφερής αντι-εβραϊκής πράξης από τους Σοβιετικούς.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 50 χρόνια μετά τη νύχτα των δολοφονημένων ποιητών του Shai Franklin
 50η επέτειος της Εθνικής Συμμαχίας της Νύχτας των δολοφονημένων ποιητών που στηρίζει τη Σοβιετική Εβραία 12 Αυγούστου 2002, Επιστολή του Προέδρου Μπους, σύνδεσμοι
 Το μυστικό πογκρόμ του Στάλιν: Η μεταπολεμική Ιερά Εξέταση της Εβραϊκής Αντιφασιστικής Επιτροπής (εισαγωγή) του Τζόσουα Ρουμπενστάιν
 Επταπλή προδοσία: Η δολοφονία του σοβιετικού γίντις του Τζόζεφ Σέρμαν
 Άγνωστη Ιστορία, Unheroic Martyrs από τον Jonathan Tobin
 
 Φωτογραφίες μιας νυχτερινής νύχτας των δολοφονημένων ποιητών του 1986 στην Αμερικανική Εβραϊκή Ιστορική Εταιρεία, Νέα Υόρκη, Νέα Υόρκη
Πολιτικές και πολιτισμικές εκκαθαρίσεις
Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις