Μπιρούτε Γκάλντικας

Η Μπιρούτε Μαρίγια Φιλομένα Γκάλντικας ή Μπιρούτε Μαίρη Γκάλντικας, (γεννημένη στις 10 Μαΐου 1946), είναι Λιθουανό-Καναδή  ανθρωπολόγος, πρωτοπαθολόγος, οικολόγος, ηθολόγος και συγγραφέας. Είναι καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Σάιμον Φρέιζερ. Στον τομέα της Μελέτης Πρωτευόντων Θηλαστικών, η Γκάλντικας αναγνωρίζεται ως ειδική στους ουρακοτάγκους.  Πριν από τη μελέτη των ουρακοτάγκων, οι επιστήμονες γνώριζαν ελάχιστα για αυτό το είδος.

Νεανικά χρόνια 
Η Γκάλντικας γεννήθηκε στις 10 Μαΐου 1946 στο Βίζμπαντεν της Γερμανίας.  Οι γονείς της, Αντάνας και Φιλομένα Γκάλντικας, ήταν Λιθουανοί πρόσφυγες που διέφυγαν από τη σοβιετική κατοχή των χωρών της Βαλτικής μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Όταν η Γκάλντικας ήταν δύο ετών, η οικογένεια μετακόμισε στον Καναδά το 1948,  όταν ο πατέρας της υπέγραψε συμβόλαιο, για να εργαστεί στην εξόρυξη χαλκού στο Κεμπέκ. Την επόμενη χρονιά, μετακόμισαν στο Τορόντο, όπου μεγάλωσε η Γκάλντικας. Ο πατέρας της εργαζόταν ως ανθρακωρύχος και εργολάβος. Ως μικρό παιδί, το μυαλό της Μπιρούτε ήταν γεμάτο με οράματα από μακρινά δάση και εξωτικά πλάσματα. Το πρώτο βιβλίο, που δανείστηκε από τη Δημόσια Βιβλιοθήκη του Τορόντο ήταν μια ιστορία για έναν πίθηκο ονόματι Περίεργος Τζορτζ. Όταν μεγάλωσε, εμπνεύστηκε από τις περιπέτειες του National Geographic της Τζέιν Γκούντολ και της Νταϊάν Φόσεϊ.  Έχει δύο μικρότερα αδέρφια και μια μικρότερη αδερφή.

Εκπαίδευση 
Το 1962 η οικογένεια Γκάλντικας μετακόμισε στο Βανκούβερ, όπου η Γκάλντικας γνώρισε τον μέλλοντα σύζυγό της, Ροντ Μπρίνταμουρ. Δύο χρόνια αργότερα, αφού η Γκάλντικας είχε ξεκινήσει σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας (UBC), η οικογένεια μετακόμισε στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου η Γκάλντικας εγγράφηκε στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Λος Άντζελες (UCLA) και σπούδασε ψυχολογία και ζωολογία.  Το 1966, απέκτησε το πτυχίο της στην ψυχολογία και τη ζωολογία, που απονέμονται από κοινού από το UCLA και το UBC. Παντρεύτηκε τον Μπρίνταμουρ και απέκτησε το μεταπτυχιακό της στην ανθρωπολογία από το UCLA το 1969. 

Κατά τη διάρκεια των μεταπτυχιακών της σπουδών στο UCLA, η Γκάλντικας συνάντησε τον παλαιοανθρωπολόγο Λούις Λίκι και πρότεινε ένα σχέδιο με στόχο τη μελέτη των ουρακοτάγκων στα φυσικά τους ενδιαιτήματα.  Η Γκάλντικας έπεισε τον Λίκι να βοηθήσει στην ενορχήστρωση της προσπάθειάς της, παρά τις αρχικές του επιφυλάξεις. Ο Λίκι βρήκε χρηματοδότηση από την National Geographic Society, η οποία συμφώνησε να ιδρύσει μια ερευνητική μονάδα στο Βόρνεο.   Η έρευνά της έγινε η βάση των διδακτορικών της σπουδών και έκανε το διδακτορικό της στην ανθρωπολογία από το UCLA το 1978.

Εργασία

Έρευνα στο Βόρνεο 
Το 1971, σε ηλικία 25 ετών, η Γκάλντικας και ο τότε σύζυγός της, φωτογράφος Ροντ Μπρίνταμουρ, έφτασαν στο καταφύγιο Ταντζούνγκ Πούτινγκ, στο ινδονησιακό Βόρνεο. Η Γκάλντικας ήταν η τρίτη από μια τριάδα γυναικών που ορίστηκε από τον Λίκι να μελετήσει τους μεγάλους πιθήκους στο φυσικό τους περιβάλλον. Ο Λίκι είχε δώσει το προσωνύμιο " The Trimates "  στις τρεις γυναίκες. Το τρίο περιελάμβανε επίσης την Τζέιν Γκούντολ, η οποία μελέτησε τους χιμπαντζήδες, και την Νταϊάν Φόσεϊ, η οποία μελέτησε τους γορίλες.  Ο Λίκι και η National Geographic Society βοήθησαν την Γκάλντικας  να δημιουργήσει την ερευνητική της βάση κοντά στην άκρη της Θάλασσας της Ιάβας, που ονομάστηκε "Κάμπινγκ Λίκι", για να πραγματοποιήσει επιτόπια μελέτη για τους ουρακοτάγκους στο Βόρνεο.  Πριν από τις μελέτες της Γκάλντικας, ο ουρακοτάγκος ήταν ο λιγότερο γνωστός από τους μεγάλους πιθήκους. Η Γκάλντικας συνέχισε να διευρύνει πολύ την επιστημονική γνώση της συμπεριφοράς, του οικοτόπου και της διατροφής των ουρακοτάγκων.

Διεθνές Ίδρυμα Ουρακοτάγκων 
Το 1986 η Γκάλντικας και οι συνεργάτες της ίδρυσαν το Διεθνές Ίδρυμα Ουρακοτάγκων (Orangutan Foundation International) (OFI), με έδρα το Λος Άντζελες των ΗΠΑ, για να βοηθήσουν στην υποστήριξη των ουρακοτάγκων σε όλο τον κόσμο. Ο δεύτερος σύζυγός της, Πακ Μπόχαπ, ο οποίος ήταν αγρότης ρυζιού από τη φυλή Ντάγιακ και πρόεδρος φυλής, βοήθησε στη δημιουργία αδελφών οργανώσεων στην Αυστραλία, την Ινδονησία και το Ηνωμένο Βασίλειο και είναι διευθυντής μαζί με άλλους του προγράμματος ουρακοτάγκων στο Βόρνεο.

Εργασίες υπεράσπισης και αποκατάστασης 
Η Γκάλντικας παρέμεινε στο Βόρνεο για περισσότερα από 40 χρόνια ενώ έγινε ένθερμη υποστηρίκτρια των ουρακοτάγκων και της διατήρησης του βιότοπού τους στο τροπικό δάσος, το οποίο καταστρέφεται γρήγορα από υλοτόμους, φυτείες φοινικέλαιου, χρυσωρυχεία και μη φυσικές πυρκαγιές.  Ενώ διεξάγει ενεργά εκστρατεία υπέρ της διατήρησης των πρωτευόντων και της διατήρησης του τροπικού δάσους, η Γκάλντικας συνεχίζει την επιτόπια έρευνά της, μεταξύ των πιο μακροχρόνιων συνεχών μελετών για ένα θηλαστικό, που έχει ποτέ πραγματοποιηθεί.

Οι προσπάθειες της Γκάλντικας για την επιβίωση των ουρακοτάγκων εκτείνονται πέρα από τη υποστήριξη, εστιάζοντας σε μεγάλο βαθμό στην αποκατάσταση των ορφανών ουρακοτάγκων, που της παραδόθηκαν για φροντίδα. Πολλά από αυτά τα ορφανά ήταν κάποτε παράνομα κατοικίδια, πριν γίνουν πολύ έξυπνα και δύσκολα στο να τα χειριστούν οι ιδιοκτήτες τους. 

Έχει γράψει πολλά βιβλία, συμπεριλαμβανομένου ενός απομνημονεύματος με τίτλο Αντανακλάσεις της Εδέμ. Σε αυτό, η Γκάλντικας περιγράφει τις εμπειρίες της στο Κάμπινγκ Λίκι και τις προσπάθειες επανένταξης πρώην αιχμάλωτων ουρακοτάγκων και απελευθέρωσής τους στο τροπικό δάσος του Βόρνεο.

Η Γκάλντικας είναι επί του παρόντος καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο  Σάιμον Φρέιζερ στο Μπέρναμπυ της Βρετανικής Κολομβίας και εξαιρετική Καθηγήτρια  στο Εθνικό Πανεπιστήμιο στην Τζακάρτα της Ινδονησίας. Είναι επίσης πρόεδρος του Διεθνούς Ιδρύματος Ουρακοτάγκων στο Λος Άντζελες της Καλιφόρνια.

Αναγνώριση 
Η Γκάλντικας έχει παρουσιαστεί στα έντυπα Life, The New York Times, The Washington Post, Los Angeles Times, σε πολλά τηλεοπτικά ντοκιμαντέρ και δύο φορές στο εξώφυλλο του National Geographic.  Το έργο της Γκάλντικας έχει αναγνωριστεί σε τηλεοπτικές εκπομπές, που παρουσίαζε ο Στιβ Έργουιν καθώς και ο Τζεφ Κόργουιν στο Animal Planet. 

Το 1995 η Γκάλντικας έγινε Αξιωματικός του Τάγματος του Καναδά.

Μαζί με τη συνάδελφό της Τζέιν Γκούντολ και τον εξέχοντα βιολόγο πεδίου Τζορτζ Σάλερ, η Γκάλντικας έλαβε το Βραβείο Τάιλερ για το Περιβαλλοντικό Επίτευγμα το 1997 για την πρωτοποριακή έρευνα στο βιότοπο των Πρωτευόντων θηλαστικών και τη συνολική της συνεισφορά στην πρόοδο της περιβαλλοντικής επιστήμης. Άλλες τιμητικές διακρίσεις περιλαμβάνουν το Βραβείο Ήρωας της Γης της Ινδονησίας (Καλπατάρου), Υπεύθυνος Βραβείου Επιστήμης του Ινστιτούτου Ανθρώπινης Προέλευσης, Βραβείο Global 500 των Ηνωμένων Εθνών (1993), Αναμνηστικό Μετάλλιο Ελισάβετ Β', Ο Ήρωας της Γης Έντι Μπάουερ (1991), Ανθρωπιστικό Βραβείο PETA (1990) και το βραβείο Σιέρα Κλαμπ Τσίκο Μέντες (1992). Της απονεμήθηκε ένα κλειδί για την πόλη του Λας Βέγκας, στη Νεβάδα, το 2009 όταν έδωσε μια παρουσίαση για το τμήμα ανθρωπολογίας στο UNLV.

Μέσα μαζικής ενημέρωσης

Βιβλία 

 Αντανακλάσεις της Εδέμ: Τα χρόνια μου με τους ουρακοτάγκους του Βόρνεο (1995)
 Οδύσσεια των Ουρακοτάγκων (1999)
 Μεγάλη Οδύσσεια των πιθήκων. (2005). Abrams: Νέα Υόρκη.

Κινηματογράφος και τηλεόραση 
Η Γκάλντικας πρωταγωνιστεί στο ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους Born to Be Wild 3D , που κυκλοφόρησε τον Απρίλιο του 2011. Έχει επίσης εμφανιστεί στα ντοκιμαντέρ Nature (ντοκιμαντέρ τηλεοπτικής σειράς, 2005), Life and Times (ντοκιμαντέρ τηλεοπτικής σειράς, 1996), 30 Χρόνια National Geographic (Ειδική Έκδοση) (τηλεοπτικό ντοκιμαντέρ, 1995), Ουρακοτάγκοι: Αρπάζοντας το Τελευταίο Κλαδί (ντοκιμαντέρ, 1989). ), Η ομορφιά και τα θηρία (ντοκιμαντέρ του Καναλιού 4 του Ηνωμένου Βασιλείου, 1996),  The Last Trimate (τηλεοπτικό ντοκιμαντέρ, 2008) και Περπατώντας με του Πιθήκους (ντοκιμαντέρ CBC TV, 2019).  Η αναζήτηση στη ζούγκλα του Τέρι Πράτσετ (ντοκιμαντέρ, C4, UK 1995)

Αμφισβήτηση 
Η Γκάλντικας επικρίθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1990 σχετικά με τις μεθόδους επανένταξης, που ακολουθούσε. Οι πρωτοπαθολόγοι συζήτησαν το θέμα στη λίστα αλληλογραφίας του Διαδικτύου Primate-Talk.  Το θέμα τροφοδοτήθηκε περαιτέρω από τη δημοσίευση άρθρων στο περιοδικό Outside (Μάιος 1998)  και Newsweek (Ιούνιος 1998).  Όπως αναφέρεται και στα δύο άρθρα και συνοψίζεται στο βιβλίο του 1999 Ένα σκοτεινό μέρος στη ζούγκλα από την Καναδή μυθιστοριογράφο Λίντα Σπάλντινγκ,  το Υπουργείο Δασών της Ινδονησίας — με το οποίο η Γκάλντικας είχε συγκρουστεί για τις πολιτικές υλοτομίας — ισχυρίστηκε ότι η Γκάλντικας κατείχε «πολύ μεγάλο αριθμό παράνομων ουρακοτάγκων ... σε πολύ κακές συνθήκες» στο σπίτι της στην Ινδονησία, με αποτέλεσμα η κυβέρνηση να εξετάσει επίσημες κατηγορίες.  Η Γκάλντικας αρνήθηκε όλους αυτούς τους ισχυρισμούς σε μια απάντηση στο Newsweek τον Ιούνιο του 1999, σημειώνοντας ότι οι ισχυρισμοί για κακομεταχείριση ήταν "απλά, εσφαλμένοι" και ότι οι "παράξενοι" ισχυρισμοί αποτέλεσαν τη βάση "μιας εντελώς μονόπλευρης εκστρατείας εναντίον μου".

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Επίσημο blog της Γκάλντικας 
 Ίδρυμα Ουρακοτάγκων Καναδάς
   
 Διεθνές φιλανθρωπικό ταμείο Μπιρούτε Γκάλντικας 
 Orangutan.org - Διεθνές Ίδρυμα Ουρακοτάγκων
 «Βρίσκει ελευθερία ένας ουρακοτάγκος στο δώρο των λέξεων;  Εμείς?"  από τη Σουζάνα Αντονέττα (Μάρτιος 2005)
 Προφίλ στο science.ca (20 Απριλίου 2004)
 Βραβείο Τάιλερ για το Περιβαλλοντικό Επίτευγμα, που απονεμήθηκε στην Γκάλντικας το 1997.

Αξιωματικοί του Τάγματος του Καναδά
Ηθολόγοι
Λιθουανοί επιστήμονες