Βαλέρι Λομπανόφσκι

Ο Βαλέρι Βασίλιοβιτς Λομπανόφσκι (, , 6 Ιανουαρίου 1939 – 13 Μαΐου 2002) ήταν Σοβιετικός / Ουκρανός ποδοσφαιριστής και προπονητής. Αναδείχθηκε σε έναν από τους κορυφαίους προπονητές όλων των εποχών, όντας δεύτερος σε αριθμό τίτλων. Ήταν Master of Sports και διακεκριμένος προπονητής της ΕΣΣΔ και βραβευμένος με το Τάγμα της Αξίας της UEFA (2002) και το Τάγμα της Αξίας της FIFA, την υψηλότερη διάκριση που απονέμεται από τη FIFA.

Σταδιοδρομία ως ποδοσφαιριστής 

Σε ηλικία 18 ετών, ο Λομπανόφσκι προσκλήθηκε στη Β ομάδα της Ντινάμο Κιέβου, του πιο διακεκριμένου ουκρανικού ποδοσφαιρικού συλλόγου εκείνη την εποχή. Το ντεμπούτο του στο Πρωτάθλημα ΕΣΣΔ έγινε στις 29 Μαΐου 1959 εναντίον της ΤΣΣΚΑ Μόσχας. Ο Λομπανόφσκι έγινε διάσημος για την ικανότητά του να στέλνει με ακρίβεια φαλταριστές μπάλες από κόρνερ και ελεύθερα λακτίσματα (τα λεγόμενα φάλτσα) — συχνά ο Λομπανόφσκι μπορούσε να σκοράρει το γκολ απευθείας από το κόρνερ. Δούλευε τακτικά σε αυτές τις σέντρες κατά τη διάρκεια των προπονήσεων, χρησιμοποιώντας το φαινόμενο Μάγκνους και τους δικούς του υπολογισμούς. Ο σοβιετικός Τύπος τον συνέκρινε με τον Βραζιλιάνο επιθετικό Ντίντι που έκανε τακτικά φαλτσαριστές μπαλιές με παρόμοιο τρόπο στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1958. Οι συμπαίκτες επαίνεσαν συχνά τον Λομπανόφσκι για την ανορθόδοξη νοοτροπία και την ικανότητά του να χρησιμοποιεί ντρίμπλα, κάτι που ήταν ασυνήθιστο για τόσο ψηλούς (1,87 μ.) παίκτες.

Από το 1960, ο Λομπανόφσκι ήταν βασικό μέλος της ενδεκάδας. Χρησιμοποιήθηκε ως επί το πλείστον ως αριστερός πλάγιος μέσος, όπου σχημάτισε δίδυμο με τον Βαλεντίν Τρογιανόφσκι. Την ίδια χρονιά έγινε ο πρώτος σκόρερ του συλλόγου με 13 γκολ. Το 1961, η Ντινάμο Κιέβου έγινε η πρώτη ποδοσφαιρική ομάδα εκτός Μόσχας που κέρδισε το Πρωτάθλημα ΕΣΣΔ, με τον Λομπανόφσκι να σκοράρει 10 γκολ. Καλούνταν τακτικά στην εθνική ομάδα, αλλά λόγω της έντονης ανταγωνιστικότητας (εκείνη την εποχή υπήρχαν πολλοί αριστεροί πλάγιοι μέσοι στην εθνική, όπως οι Μιχαήλ Μέσχι, Ανατόλι Ιλίν και Γκαλιμζιάν Χουσάινοβ) μπόρεσε να παίξει μόνο δύο διεθνείς αγώνες, εναντίον της Αυστρίας και της Πολωνίας.

Συνολικά πέρασε επτά χρόνια με τον σύλλογο πριν φύγει το 1964 λόγω σύγκρουσης με τον προπονητή Βίκτορ Μάσλοφ. Ο Λομπανόφσκι τελείωσε την καριέρα του μετά από σύντομες περιόδους σε Τσορνομόρετς Οδησσού και Σαχτάρ Ντονέτσκ. Ολοκλήρωσε την καριέρα του σε ηλικία 29 ετών, έχοντας σκοράρει 71 γκολ σε 253 αγώνες στο Πρωτάθλημα ΕΣΣΔ (42 γκολ σε 144 αγώνες με τη Ντινάμο Κιέβου, 15 γκολ σε 59 αγώνες με την Τσορνομόρετς και 14 γκολ σε 50 αγώνες με τη Σαχτάρ).

Προπονητής 
Ο Λομπανόφσκι έγινε  διάσημος για τις θητείες του ως προπονητής της ΦΚ Ντινάμο Κιέβου και της εθνικής ομάδας ποδοσφαίρου της ΕΣΣΔ. Καθιέρωσε την Ντινάμο ως τον πιο κυρίαρχο σύλλογο στο σοβιετικό ποδόσφαιρο τις δεκαετίες του 1970 και του 1980, κατακτώντας οκτώ φορές το Πρωτάθλημα ΕΣΣΔ και έξι φορές το Κύπελλο ΕΣΣΔ σε 16 χρόνια. Το 1975, η Ντινάμο Κιέβου έγινε η πρώτη ομάδα από τη Σοβιετική Ένωση που κέρδισε ένα σημαντικό ευρωπαϊκό τρόπαιο, όταν κέρδισε την ουγγρική Φερεντσβάρος στον τελικό του Κυπέλλου Κυπελλούχων. Κατά τη διάρκεια της διοργάνωσης, η Ντινάμο Κιέβου κέρδισε οκτώ αγώνες στους εννέα, με αποτέλεσμα το ποσοστό νικών 88,88% - ένα ρεκόρ που διατηρήθηκε για 45 χρόνια και περιελάμβανε όλες τις μεγάλες ευρωπαϊκές διοργανώσεις ποδοσφαίρου συλλόγων. Ο Λομπανόφσκι και η ομάδα του επανέλαβαν την επιτυχία τους στο Κύπελλο Κυπελλούχων το 1986, νικώντας την Ατλέτικο Μαδρίτης στον τελικό. Τόσο το 1975 όσο και το 1986, δύο από τους παίκτες της Ντινάμο (Όλεγκ Μπλαχίν και Ιγκόρ Μπελάνοφ, αντίστοιχα) τιμήθηκαν επίσης με τη Χρυσή Μπάλα υπό την ηγεσία του. Κατά τη διάρκεια των δύο πρώτων περιόδων του Λομπανόφσκι, η ομάδα έφτασε επίσης στους ημιτελικούς του Ευρωπαϊκού Κυπέλλου το 1977 και το 1987 και στους προημιτελικούς το 1976, το 1982 και το 1983. Με την εθνική ομάδα της Σοβιετικής Ένωσης, ο Λομπανόφσκι έφτασε στον τελικό του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος του 1988, όπου έχασε από την Ολλανδία, και κέρδισε το χάλκινο μετάλλιο στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 1976.

Αφού επέστρεψε στη Ντινάμο Κιέβου το 1997 για τρίτη φορά, ο Λομπανόφσκι οδήγησε την ομάδα σε άλλη μια επιτυχημένη πορεία σε ευρωπαϊκή διοργάνωση. Στην πρώτη πλήρη σεζόν του τρίτου του χρόνου, η Ντινάμο έφτασε στους προημιτελικούς του Τσάμπιονς Λιγκ 1997-1998, τερματίζοντας πρώτη στον όμιλο που περιελάμβανε τις Μπαρτσελόνα, Νιούκασλ Γιουνάιτεντ και ΠΣΦ Αϊντχόφεν, κερδίζοντας και τα δύο παιχνίδια εναντίον της Μπαρτσελόνα, 3–0 στο Κίεβο και 4-0 στο Καμπ Νόου. Την επόμενη σεζόν, ο Λομπανόφσκι και η ομάδα του έφτασαν στους ημιτελικούς, όπου αποκλείστηκαν από την Μπάγερν Μονάχου, με τον αστέρα επιθετικό Αντρέι Σεβτσένκο να τερματίζει τρίτος στην ψηφοφορία για τη Χρυσή Μπάλα του 1999.

Ο Λομπανόφσκι χαίρει μεγάλης εκτίμησης λόγω των επιτευγμάτων του ως προπονητής Σε όλη την προπονητική σταδιοδρομία του, κέρδισε 33 επίσημα τρόπαια, και έγινε ο δεύτερος πιο πολυβραβευμένος προπονητής όλων των εποχών (πίσω από τον Άλεξ Φέργκιουσον) και ο πιο επιτυχημένος προπονητής ποδοσφαίρου του 20ού αιώνα. Κατέχει επίσης πολλά προπονητικά ρεκόρ στο σοβιετικό ποδόσφαιρο, συμπεριλαμβανομένων των περισσότερων τίτλων πρωταθλημάτων ΕΣΣΔ, των περισσότερων νικών στο Κύπελλο ΕΣΣΔ (από κοινού με τον Βίκτορ Μάσλοφ) και των περισσότερων νικών στο Σούπερ Κύπελλο ΕΣΣΔ. Ο Λομπανόφσκι είναι ο μόνος προπονητής που κέρδισε δύο φορές μια μεγάλη ευρωπαϊκή διοργάνωση με σύλλογο της Ανατολικής Ευρώπης. Είναι ένας από τους τέσσερις προπονητές που κέρδισαν δύο φορές το Κύπελλο Κυπελλούχων και ένας από τους δύο (μαζί με τον Νερέο Ρόκκο) που πέτυχαν το κατόρθωμα με την ίδια ομάδα. Ο Λομπανόφσκι κέρδισε επίσης το πρωτάθλημα της Ουκρανίας πέντε φορές σε πέντε σεζόν – ένα επίτευγμα που δεν έχει καταρριφθεί από κανέναν άλλο προπονητή. Ο Λομπανόφσκι έχει προπονήσει τρεις νικητές της Χρυσής Μπάλας — τους Όλεγκ Μπλαχίν, Ιγκόρ Μπελάνοφ και Αντρέι Σεβτσένκο.

Θάνατος 
Ο Λομπανόφσκι είχε να αντιμετωπίσει θέματα υγείας από το 1988, όταν υπέστη το πρώτο του έμφραγμα. Έχοντας επιστρέψει από τη Μέση Ανατολή το 1996, φαινόταν σε εμφανώς χειρότερη κατάσταση. Υπέστη δεύτερη καρδιακή προσβολή το φθινόπωρο του 2001, η οποία χρειάστηκε χειρουργική επέμβαση. Το 2001, έχασε όλα τα εκτός έδρας παιχνίδια της Ντινάμο Κιέβου στο ΟΥΕΦΑ Τσάμπιονς Λιγκ λόγω αρτηριακής υπέρτασης και του απαγορεύτηκαν τα αεροπορικά ταξίδια.

Στις 7 Μαΐου 2002 κατά τη διάρκεια του αγώνα της Ντινάμο Κιέβου εναντίον της ΦΚ Μεταλούργκ Ζαπορίζια, λιποθύμησε και νοσηλεύτηκε στο νοσοκομείο με εγκεφαλικό. Υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση στον εγκέφαλο και η υγεία του αξιολογήθηκε ως κρίσιμη.  Η καρδιά του σταμάτησε στις 13 Μαΐου στις 8:35 μ.μ. Στον τελικό του ΟΥΕΦΑ Τσάμπιονς Λιγκ 2001-02 στη Γλασκώβη δύο μέρες αργότερα, η UEFA τήρησε ενός λεπτού σιγή προς τιμήν του.

Στην κηδεία του Λομπανόφσκι στις 14 Μαΐου 2002 παρευρέθηκαν ο Πρόεδρος της Ουκρανίας, Λεονίντ Κούτσμα, ο Πρωθυπουργός της Ουκρανίας, Ανατόλι Κίναχ, άλλοι πολιτικοί και πρώην παίκτες του Λομπανόφσκι, όπως οι Αντρέι Σεβτσένκο, Όλεγκ Μπλαχίν, Ιγκόρ Μπελάνοφ, Ολεξάντρ Ζαβάροβ, Σερχίι Ρεμπρόφ, κ.α.. Ο Λομπανόφσκι ενταφιάστηκε στο Κοιμητήριο Μπαϊκοβέ. Η επιτύμβια στήλη είναι στολισμένη με κιονοστοιχία με την επιγραφή στα ρωσικά: Είμαστε ζωντανοί όσο μας θυμούνται (στο πρωτότυπο: Мы живы до тех пор, пока нас помнят).

Αναγνώριση
Μετά τον θάνατό του, ο Λομπανόφσκι τιμήθηκε με το παράσημο του Ήρωα της Ουκρανίας, την υψηλότερη τιμή του έθνους, καθώς και το Τάγμα της Αξίας της UEFA. Το στάδιο της Ντινάμο Κιέβου μετονομάστηκε επίσης σε Στάδιο Ντινάμο «Βαλέρι Λομπανόφσκι» προς τιμήν του. Το 2003, τιμήθηκε με Τάγμα Αξίας της FIFA, την υψηλότερη διάκριση που απονέμεται από τη FIFA.

Στις 11 Μαΐου 2003, πριν από την πρώτη επέτειο του θανάτου του Λομπανόφσκι, ένα μνημείο εγκαινιάστηκε κοντά στο Στάδιο Ντινάμο «Βαλέρι Λομπανόφσκι».

Μετά τον θάνατό του, η Μίλαν κέρδισε το ΟΥΕΦΑ Τσάμπιονς Λιγκ με τον Αντρέι Σεβτσένκο στην ομάδα. Μετά τη νίκη, ο Σεβτσένκο πέταξε στο Κίεβο για να βάλει το μετάλλιό του στον τάφο του πρώην προπονητή του.

Το 2003 ιδρύθηκε το Τουρνουά Μνήμης «Βαλέρι Λομπανόφσκι». Το 2008 κατετάγη 6ος στον κατάλογο του καναλιού Inter με τους 100 Σπουδαιότερους Ουκρανούς, ύστερα από  πανεθνική δημοσκόπηση στην οποία ψήφισαν περίπου 2,5 εκατομμύρια άτομα.

Τίτλοι και διακρίσεις

Ως παίκτης 
Ντινάμο Κιέβου

 Πρωτάθλημα ΕΣΣΔ (1): 1961
 Κύπελλο ΕΣΣΔ (1): 1964

Ως προπονητής 
Ντνίπρο Ντνιπροπετρόβσκ

 Πρώτη Κατηγορία ΕΣΣΔ (1): 1971

Ντινάμο Κιέβου

 Πρωτάθλημα ΕΣΣΔ (8): 1974, 1975, 1977, 1980, 1981, 1985, 1986, 1990
 Κύπελλο ΕΣΣΔ (6): 1974, 1978, 1982, 1985, 1987, 1990
 Σούπερ Καπ ΕΣΣΔ (3): 1980, 1985, 1986
 Αγώνες Ντινάμο της ΕΣΣΔ (1): 1987
 Πρωτάθλημα Ουκρανίας (5): 1997, 1998, 1999, 2000, 2001
 Κύπελλο Ουκρανίας (3): 1998, 1999, 2000
 Κύπελλο Κυπελλούχων Ευρώπης (2): 1975, 1986
 Ευρωπαϊκό Σούπερ Καπ (1): 1975, Φιναλίστ: 1986
 Κύπελλο Πρωταθλητριών/ΟΥΕΦΑ Τσάμπιονς Λιγκ: Ημιτελικοί 1977, 1987, 1999 - Προημιτελικοί 1976, 1982, 1983, 1998
 Κύπελλο Κοινοπολιτείας Ανεξάρτητων Κρατών (3): 1997, 1998, 2002

Σοβιετική Ένωση

 Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα: Φιναλίστ 1988
 Θερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες: Χάλκινο μετάλλιο 1976

Ουκρανική ΣΣΔ

 Σπαρτακιάδα του Λαού της ΕΣΣΔ: Χάλκινο μετάλλιο 1979

Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα

 Ασιατικό Κύπελλο Εθνών: 4η θέση 1992

Κουβέιτ

 Ασιατικοί Αγώνες: Χάλκινο μετάλλιο 1994
 Κύπελλο Αραβικού Κόλπου (1): 1996

Ατομικές 

 Ουκρανός Προπονητής της Χρονιάς (5 φορές): 1996–97, 1997–98, 1998–99, 1999–00, 2001–02 (μεταθανάτια)
 Ευρωπαϊκός Προπονητής της Χρονιάς-Βραβείο Χέρμπεργκερ-Μαεστρέλι (3 φορές, ρεκόρ): 1986, 1988, 1999
 Ευρωπαϊκός Προπονητής της Χρονιάς: 1985–86
 Rubinkugel για τον Προπονητή της Χρονιάς στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη (7 φορές, ρεκόρ): 1975, 1985, 1986, 1987, 1988, 1997, 1999
 World Sports Manager of the Year: 1975
 Berlin-Britz Προπονητής της Δεκαετίας (δεκαετία 1980)
 Σπουδαιότερος Προπονητής Όλων των Εποχών – ένας από τους 5 προπονητές που κατατάχθηκε στους πρώτους 10 από το France Football, το World Soccer και το ESPN
 6η θέση (France Football): 2019
 6η θέση (World Soccer): 2013
 8η θέση (ESPN): 2013
 France Football 8ος καλύτερος προπονητής του 20ού αιώνα
 Deutsche Presse-Agentur Σπουδαιότερος Προπονητής της Ανατολικής Ευρώπης του 20ού αιώνα: 1999
 Ουκρανός Ποδοσφαιριστής της Χρονιάς (3) : 1962, 1963, 1964

Τάγματα και περαιτέρω τιμές 

  Ήρωας της Ουκρανίας, Κρατικό Τάγμα: 2002
  Τάγμα της Αξίας (Ουκρανία), Τάξη II: 1998
  Τάγμα της Αξίας (Ουκρανία), Τάξη III: 1998
  Τάγμα του Παράσημου Τιμής: 1971
  Τάγμα του Κόκκινου Λαβάρου της Εργασίας: 1987
  Μετάλλιο «Στη μνήμη της 1500ής επετείου του Κιέβου»: 1982
   Τάγμα Αξίας της FIFA (Ordre du mérite de la FIFA) : 2002
 Τάγμα της Αξίας της UEFA: 2002
 Επίτιμος Συμμετέχων στην Euromaidan: 2014

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Όλα τα στατιστικά στοιχεία για τη Σοβιετική Ένωση στο rusteam.ru

Σοβιετικοί ποδοσφαιριστές
Ουκρανοί ποδοσφαιριστές
Σοβιετικοί πολωνικής καταγωγής
Επιθετικοί ποδοσφαιριστές
Ποδοσφαιριστές Εθνικής ΕΣΣΔ
Ποδοσφαιριστές ΦΚ Ντιναμό Κιέβου
Ποδοσφαιριστές ΦΚ Τσερνομόρετς Οδησσού
Ποδοσφαιριστές ΦΚ Σαχτάρ Ντονέτσκ
Σοβιετικοί προπονητές ποδοσφαίρου
Ουκρανοί προπονητές ποδοσφαίρου
Προπονητές ποδοσφαίρου ΦΚ Ντνίπρο Ντνιπροπετρόφσκ
Προπονητές ποδοσφαίρου ΦΚ Ντιναμό Κιέβου
Προπονητές ποδοσφαίρου Εθνικής ΕΣΣΔ
Προπονητές ποδοσφαίρου Παγκοσμίου Κυπέλλου 1986
Προπονητές Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος Ποδοσφαίρου 1988
Προπονητές ποδοσφαίρου Παγκοσμίου Κυπέλλου 1990
Προπονητές ποδοσφαίρου Εθνικής Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων
Προπονητές ποδοσφαίρου Εθνικής Κουβέιτ
Προπονητές ποδοσφαίρου Εθνικής Ουκρανίας
Μέλη του Τάγματος της Αξίας της FIFA 
Μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης
Αποδέκτες του τίτλου του Ήρωα της Ουκρανίας
Αποδέκτες του Τάγματος του Κόκκινου Λαβάρου της Εργασίας