Οιδίπους Τύραννος

Η τραγωδία «Οιδίπους Τύραννος» είναι έργο του Σοφοκλή. Η χρονολογία συγγραφής του έργου θεωρείται άγνωστη. Εικάζεται ότι παρουσιάστηκε τελικά για πρώτη φορά το 428 π.Χ. Πολλοί κριτικοί, συμπεριλαμβανομένου και του  Αριστοτέλους, θεωρούν τον Οιδίποδα Τύραννο ως την κορυφαία τραγωδία που έχει γραφεί ποτέ. Βασίζεται στον Θηβαϊκό δραματικό κύκλο ή κύκλο των Λαβδακιδών. Κεντρική ιδέα είναι η θέση πως ο άνθρωπος δεν μπορεί ποτέ να ξεφύγει από το πεπρωμένο του.

Ο Λάιος, βασιλιάς της Θήβας, είχε πάρει χρησμό πως το παιδί που θα γεννούσε με την Ιοκάστη θα σκότωνε τον πατέρα του και θα παντρευόταν τη μητέρα του. Έτσι, όταν ο γιος τους γεννήθηκε, τρύπησαν τα πόδια του και τον άφησαν έκθετο στον Κιθαιρώνα. Κάποιος βοσκός βρήκε το βρέφος, το έσωσε και το έδωσε σε άλλο βοσκό, που το παρέδωσε στον αφέντη του, τον βασιλιά της Κορίνθου. Αυτός το μεγάλωσε σαν παιδί του. Όταν ο Οιδίπους μεγάλωσε, αμφιβάλλοντας για την καταγωγή του, πήγε στο μαντείο των Δελφών, όπου πληροφορήθηκε πως υπήρχε χρησμός σύμφωνα με τον οποίο έμελλε να σκοτώσει τον πατέρα του και να παντρευτεί τη μητέρα του. Θέλοντας να αποφύγει την πραγματοποίηση του φοβερού αυτού χρησμού, δεν επέστρεψε στην Κόρινθο και σ' εκείνους που θεωρούσε γονείς του. Στον δρόμο του όμως συνάντησε και αμυνόμενος σκότωσε τον Λάιο, αγνοώντας πως είναι πατέρας του. Όταν έφτασε στην Θήβα, έλυσε το αίνιγμα της Σφίγγας και κέρδισε τη βασιλεία της πόλεως, παίρνοντας την Ιοκάστη γυναίκα του και αποκτώντας μαζί της τέσσερα παιδιά. Την Θήβα έπληξε όμως φοβερός λοιμός, υπεύθυνος για τον οποίο είναι ο δολοφόνος του Λαΐου. Ο Οιδίπους αναλαμβάνει να τον βρει και να σώσει την πόλη. Στην πορεία αναζήτησης του δολοφόνου, ο ήρωας ανακαλύπτει πως είναι πραγματικά ο ίδιος. Όχι μόνο είναι ο φονέας του προηγούμενου βασιλιά της Θήβας, αλλά και δολοφόνος του πατέρα του και σύζυγος της μητέρας του. Ύστερα από την αποκάλυψη της τραγικής αλήθειας, η Ιοκάστη απαγχονίζεται και ο Οιδίπους αυτοτυφλώνεται, εκλιπαρώντας για εξορία και ανησυχώντας για την τύχη σε αυτων παιδιών του.

Πρόλογος 
(Χρησμός για τη σωτηρία)

Ακούγονται θρήνοι από την πόλη. Ικέτες από τη Θήβα έρχονται και ακουμπούν στον βωμό των ανακτόρων ικετήριους κλάδους. Ο Οιδίποδας εμφανίζεται και  απευθύνεται στους πολίτες: «γιατί γέμισε η πόλη θυμιατήρια και μοιρολόγια;» τους ρωτά. «Βγήκα να ακούσω από το στόμα σας κι όχι από αγγελιαφόρους, πείτε μου, πείτε στον ένδοξο, όπως όλοι με λένε Οιδίποδα, τι θέλετε». Η τραγωδία ξεκινά με την ειρωνεία ο Οιδίποδας να εμφανίζεται καμαρώνοντας δικαιολογημένα για την δόξα του, την οποία τονώνουν στην συνέχεια και οι ιερείς που παίρνουν το λόγο για να εξηγήσουν την αιτία του ερχομού τους:

Ο Οιδίποδας τους λέει ότι δεν τον ξύπνησαν από βαθύ ύπνο, όχι μόνον τα ξέρει όλα αυτά, μα ήδη έχει κλάψει, γιατί ο πολίτης έχει να στενοχωριέται για τον ίδιο μοναχά, ενώ εκείνος στενοχωριέται για τον ίδιο μα και για τους πολίτες συνάμα. Τους λέει ότι  πολύ έχει σκεφτεί για λύση  και έστειλε μάλιστα επί τούτου τον αδελφό της γυναίκας του (τον Κρέοντα) στους Δελφούς για να ρωτήσει τους θεούς τί να κάνουν.

Εμφανίζεται τότε κεφάτος ο Κρέοντας που αιτιολογεί την μάλλον ανάρμοστη χαρά του: «επειδή και το δύσκολο αν φέρνει λύση, αίσιο είναι». Και λέει τελικά ότι τα προβλήματά τους θα πάρουν τέλος όταν γίνει αυτό που ζητάει ο Απόλλων, που «θέλει με φόνο να εξαγνίσουν έναν φόνο». Λέει πως ο Απόλλων ζητάει εξαγνισμό για ένα έγκλημα παλαιό, θέλει να βρεθεί και να τιμωρηθεί εκείνος που σκότωσε τον Λάιο τον βασιλιά, «που βασίλευε εδώ προτού έρθεις εσύ να αναλάβεις την διακυβέρνηση, Οιδίποδα». «Τον έχω ακουστά» λέει ο Οιδίπους, «μα δεν τον γνώρισα ποτέ. Πώς θα διαλευκάνουμε τώρα όμως ένα τόσο παλιό έγκλημα;» Ο Κρέοντας απαντά

Ο Οιδίπους ρωτάει λεπτομέρειες για το πότε και πού ακριβώς σκότωσαν τον πρώην βασιλιά. «Δεν ξέρουμε πολλά γιατί σκοτώθηκαν όλοι οι συνοδοί του Λαΐου εκτός από έναν που από φόβο το έσκασε κι αυτός. Το μόνο που ήξερε να πει ήταν πως δεν τον σκότωσε ένα χέρι, αλλά πολλά». Ο Οιδίποδας συμπληρώνει πως «όντως κανείς ληστής δεν θα τολμούσε να σκοτώσει έναν βασιλιά αν δεν τον πλήρωναν κάποιοι από την πόλη» και αναρωτιέται γιατί οι πολίτες δεν αναζήτησαν τους φταίχτες. «Γιατί είχαμε πιο επείγον πρόβλημα τότε, με την Σφίγγα» του υπενθυμίζει ο Κρέοντας. Ο Οιδίποδας λέει πως τώρα δεν έχουν εμπόδιο τη Σφίγγα για να αναψηλαφήσουν την υπόθεση και υπόσχεται (τραγική ειρωνεία) να βρει εκείνος ο ίδιος τον ένοχο:

Πάροδος 
(Εικόνα της πόλης)

Ο Χορός παρακαλάει τους Θεούς, την Αθηνά, την Αρτέμιδα και τον Απόλλωνα, να τους σώσουν από αυτό που τους βρήκε, το θανατικό της πόλεώς τους, με τους νεκρούς στους δρόμους να μεταδίδουν την ασθένεια, με μανάδες με λευκά μαλλιά να θρηνούν τα παιδιά τους (άρα γυναίκες που δεν μπορούν λόγω ηλικίας να παρηγορηθούν κάνοντας άλλο παιδί), αλλά και με τη δραματική εικόνα των άταφων νεκρών που δείχνει την κάκιστη ψυχολογική κατάσταση των πολιτών. Ο χορός ρίχνει το φταίξιμο στον Άρη και ζητάει από τους άλλους τρεις θεούς να τον καταδιώξουν και να φύγει από την πόλη τους πια.

Α΄ Επεισόδιο
(ή Α΄  Πράξη αντίστοιχα, Ανακοινώσεις Οιδίποδα) 

Ο Οιδίποδας προχωρεί σε ανακοινώσεις προς τον χορό και ζητάει τρόπον τινά τη βοήθεια του λαού, επικηρύσσει τους δράστες υποσχόμενος  καλή αμοιβή σε όσους δώσουν πληροφορίες αλλά και αμνηστία σε όποιον φοβάται μήπως θεωρηθεί συνένοχος (θα του επιτρέψει να φύγει ζωντανός από τη χώρα). Λέει ότι ο ίδιος είναι αμέτοχος σε όλα αυτά και θα ψάξει του φονιάδες, μα δίχως συνδρομή από τους πολίτες δεν θα φτάσει μακριά (η έρευνά του). Διατάζει τους πάντες «αν ξέρουν κάποιον από τους δράστες να μην τον αφήνουν να μπαίνει στο σπίτι τους όσο στενός συγγενής κι αν είναι, να μην του μιλούν, να μη θυσιάζει ούτε να προσεύχεται μαζί του, να μην του δίνει αγιασμένο νερό για θυσίες, όλοι να τον διώχνουν, 

Ο Χορός που εκπροσωπεί τους πολίτες και που όμως ως γέροντες μπορεί να αντιμιλήσει στο βασιλιά, διαμαρτύρεται ότι τον καταριέται ο Οιδίπους ενώ δεν έκανε κανένας τους το φόνο, μα ούτε και έχει ιδέα ποιος το έκανε. Στο κάτω - κάτω λένε οι γέροντες, αφού ο Απόλλωνας ανακινεί το θέμα, ας μας πει και ποιος το έκανε. Ο Οιδίπους συμφωνεί μα λέει ότι «κανείς δεν μπορεί να αναγκάσει τους θεούς να πουν εκείνα που οι ίδιοι δεν θέλουν να πουν». Ο χορός προτείνει να συμβουλευθούν τον Τειρεσία που ξέρει όσα κι ο Απόλλωνας. «Το φρόντισα» απαντά ο Οιδίποδας «και περιμένω να έρθει». Ο χορός λέει ότι εν τω μεταξύ εικοτολογούν και δεν λέει να φανεί ο φονέας από φόβο. Ο Οιδίποδας σχολιάζει ότι

Έρχεται τότε ο Τειρεσίας και ο Οιδίποδας αμέσως τον παρακαλεί να σώσει την πόλη με όποιο τρόπο μπορεί, γιατί είναι ο μόνος θνητός που ξέρει τόσο πολλά.

(Σύγκρουση Οιδίποδα και Τειρεσία)

Ο Οιδίποδας θυμώνει, τον κατηγορεί ότι καταστρέφει την πόλη, ότι προδίδει την πόλη που τον έθρεψε, ότι μπορεί να κάνει ακόμα και πέτρα να οργιστεί, τον βρίζει ως ελεεινό, ως τον πιο κακούργο από όλους τους κακούργους, όμως  ο μάντης επιμένει ότι έτσι κι αλλιώς όλα θα φανερωθούν ακόμα κι αν συνεχίσει να σωπαίνει. Ο Οιδίποδας φτάνει στο σημείο (ίσως για να τον προκαλέσει να μιλήσει) να τον κατηγορήσει ευθέως για φονιά, ότι εκείνος σχεδίασε τον φόνο κι ότι αν έβλεπε, θα τον διέπραττε κιόλας με τα χέρια του. Ο Τειρεσίας λέει «σε αυτή την περίπτωση τότε να κρατήσεις όσα καταράστηκες για τους άλλους και να μη χαιρετάς ούτε εμένα στον δρόμο ούτε κανέναν άλλον, γιατί κατά την γνώμη μου το μίασμα της χώρας είσαι εσύ». Θυμώνει ακόμα περισσότερο ο Οιδίπους που τολμάει να τον κατηγορήσει ο Τειρεσίας και θεωρεί ότι ο μάντης το είπε αυτό από εκνευρισμό. Εν τούτοις  στην πίεση που του ασκεί ο Οιδίπους, ο Τειρεσίας ξαναλέει ξεκάθαρα:

Ο Οιδίποδας τον κατηγορεί ότι είναι βαλτός από τον Κρέοντα και ο μάντις λέει ότι δεν χρειάζεται να τον βλάψει ο Κρέων και βλάπτει μονάχος του τον εαυτό του. Εν τούτοις ο Οιδίποδας συνεχίζει να στενοχωριέται που εκείνος που θεωρούσε φίλο και συγγενή του, δηλαδή ο Κρέων, συνωμοτεί από φθόνο εναντίον του, χρησιμοποιώντας ως όργανό του τον «μηχανορράφο απατεώνα ψευτοπροφήτη, που έχει  μάτια για παράδες αλλά είναι τυφλός στη μαντική» Και επιτίθεται ξανά στον Τειρεσία «πες μου πότε ήσουν μάντις της προκοπής, κι αν ήσουν ποτέ κάτι, γιατί δεν έβρισκες σωτηρία από την Σφίγγα. Ολα τα κάνεις γιατί νομίζεις ότι θα έχεις μεγαλύτερη εξουσία αν έρθει στα πράματα ο Κρέοντας. Σαν να μου φαίνεται ότι τους καθαρμούς της πόλης από το μίασμα θα τους κάνετε εσύ κι ο Κρέων με τα κλάματά σας».

Παρεμβαίνει ο χορός που συνιστά και στους δύο ψυχραιμία, αφού το ζητούμενο είναι να βρεθεί λύση με τον χρησμό. Όμως ο Τειρεσίας θυμωμένος πια κι από την στάση του Οιδίποδος, λέει ότι δεν είναι δούλος του κι ούτε  χρειάζεται για προστάτη του τον Κρέοντα επειδή έχει τον Απόλλωνα.

«Εσύ με κατηγορείς για τυφλό, αλλά αφού είσαι ανοιχτομάτης πώς και δεν βλέπεις σε ποιο σπίτι μένεις, ποιοι είναι οι συγγενείς σου, ποια είναι η μάνα σου, ποιος ο πατέρας σου, δίχως να το ξέρεις, εχθρός των δικών σου είσαι, αυτών που είναι στον Άδη κι εκείνων που είναι ακόμα στον επάνω κόσμο και η γοργή στην καταδίωξη Αρά θα σε βρει και θα σε χτυπήσει κι από τις δυο μεριές, κι από της μητέρας σου την μεριά κι από του πατέρα σου, που τώρα βλέπεις νομίζεις τα σωστά, και μετά θα βλέπεις μόνο σκοτάδι... 

Αγανακτισμένος ο Οιδίποδας του λέει «να πάει να χαθεί, επιτέλους, δεν θα μου λείψεις καθόλου» και ο Τειρεσίας αντιλέγει «ήρθα επειδή με κάλεσες» και «θεωρείς ανόητο με αποκαλείς ανόητο, ενώ οι γονείς σου με θεωρούν σοφό». Ο Οιδίποδας ρωτάει «ποιούς γονείς εννοείς» και ο Τειρεσίας του λέει «θα φανούν όλα προτού νυχτώσει». Στην επιμονή του Οιδίποδος να σταματήσει τα αινίγματα και να πει επιτέλους καθαρά την αλήθεια, ο μάντις του λέει «αφού είσαι καλός με τα αινίγματα, λύσε τα μόνος σου». «Με ειρωνεύεσαι» του λέει ο βασιλιάς, «αλλά εγώ με αυτά τα αινίγματα έγινα μεγάλος και τρανός». Ο Τειρεσίας αποχωρεί προφητεύοντας ότι «θα βρεθεί ο άνδρας που ψάχνεις, ξένος που έγινε ντόπιος και που ήταν όμως ντόπιος εξαρχής,

Στάσιμο Α΄
(Ο λαός αμφιβάλλει)

Ο Χορός αναρωτιέται ποιόν να εννοούσε ο Τειρεσίας που θα τον κατατρέχουν μέχρις εσχάτων οι Ερινύες, ποιος να είναι ο δυστυχής κατατρεγμένος που πάει να πετάξει μακριά απ τους χρησμούς, μα αυτοί σαν όρνια  όλο τριγύρω του πετάνε ζωντανοί. Ο χορός δείχνει απρόθυμος να πιστέψει όσα τρομερά είπε ο μάντης.

Β΄επεισόδιο
(Διαμάχη Κρέοντα και Οιδίποδα)

Ο Κρέων εμφανίζεται αγανακτισμένος επειδή έμαθε όσα του καταμαρτυρεί ο Οιδίποδας

Στη συνέχεια εξηγεί ότι το έδωσε τελικά στον Κορίνθιο βοσκό επειδή το λυπήθηκε και επειδή ο φτωχός που θα το υιοθετούσε ήταν από άλλη χώρα, οπότε το αγοράκι δεν θα αναθρεφόταν στη Θήβα και δεν θα σκότωνε τον Λάιο.

Δ΄Στάσιμο
(Η αβεβαιότητα της ανθρώπινης ζωής)

Στη Στροφή και στην Αντιστροφή Α, εκφράζεται οίκτος για τους ανθρώπους που δίνουν μεγάλη σημασία στη μικρή ζωή τους:

Και απευθυνόμενος στον Οιδίποδα του λέει ότι πέταξε το βέλος του με υπερβολή και πέτυχε τη δόξα και την ευτυχία, έβγαλε από τη μέση την Σφίγγα, και  προστάτης ορθώθηκε, σαν κάστρο, στην όμορφη Θήβα ο ίδιος,

Έξοδος
(Η κάθαρση) 

Ο Εξάγγελος ανακοινώνει ότι «πέθανε η σεβαστή Ιοκάστη, γεμάτη απόγνωση μπήκε με μιας στη κρεβατοκάμαρη και άρχισε να τραβάει τα μαλλιά της και να ουρλιάζει στον Λάιο ότι την άφησε να αποκτήσει άνδρα από τον άνδρα της, και να γεννάει παιδιά απ' τα παιδιά της». Μπαίνει σαν τρελός στο ανάκτορο, συντετριμμένος αλλά και ωρυόμενος ο Οιδίποδας που τα έχει πια χαμένα και ρωτάει να μάθει «που είναι η γυναίκα μου» και μετά «που είναι η μητέρα, η μητέρα μου και μητέρα των παιδιών μου». Ύστερα ορμάει στην κρεβατοκάμαρη σπάζοντας την πόρτα που είχε κλείσει η Ιοκάστη και τη βρήκε κρεμασμένη. Την ελευθερώνει από την αγχόνη βογκώντας και κραυγάζοντας και ύστερα βγάζει τις χρυσές καρφίτσες που εκείνη είχε  στους ώμους του ρούχου της και τις μπήγει στα μάτια του λέγοντας: 

Όπως περιγράφεται, ψάχνει μετά κάποιον να τον βγάλει έξω από την πόλη, αποκαλώντας τον εαυτό του τρισκατάρατο, που τον μισούν θεοί και άνθρωποι «που καλύτερα να πέθαινα στον Κιθαιρώνα βρέφος, να μη γινόμουν ό,τι έγινα, αν υπάρχει κάτι χειρότερο απ΄ όσα έπαθα, θα με βρει κι αυτό». Και πάλι παρακαλεί κάποιον να τον οδηγήσει έξω από τη Θήβα ή να τον ρίξει στη θάλασσα και:

Τέλος αποχαιρετά τις κόρες του με την αγωνία του τί ζωή τις περιμένει ως παιδιά τόσο άνομου γάμου και απομακρύνεται από τη Θήβα, που πλέον ελέγχεται από τον Κρέοντα.

Βασικά μοτίβα
Η τραγωδία θίγει πολλά υπαρξιακά ζητήματα, όπως και η Αντιγόνη: τη σύγκρουση του θεϊκού νόμου και του ανθρώπινου, την σύγκρουση του κράτους με τον πολίτη, της κοινωνίας με το άτομο, την εσωτερική σύγκρουση ανάμεσα στο επιθυμητό και το ορθό, την ανάγκη του ανθρώπου να βλέπει μόνον όσα θέλει και να εθελοτυφλεί για τα δυσάρεστα ή όσα ξεπερνούν την αντοχή και τη δύναμή του να υπομείνει, την ανάγκη του ανθρώπου να πιστεύει στον θεό αλλά και να αναιρεί αυτήν την πίστη ζητώντας αποδείξεις, την αγωνία του ανθρώπου να ορίσει τη μοίρα του και να ξεφύγει από το πεπρωμένο.

Σε μια σύγχονη ανάγνωση (που όμως είναι πιθανό να είχε απασχολήσει και το Σοφοκλή, απλώς δεν μπορούμε να το γνωρίζουμε) τίθεται και το ζήτημα της αυτοεκπληρούμενης προφητείας, όπου το άτομο υπό το βάρος της δικής του πεποίθησης ή της κοινωνικής πίεσης και πίστης για την ορθότητα της προφητείας, ουσιαστικά νιώθει την ανάγκη να την εκπληρώσει (π.χ. όταν τυφλώνεται ο Οιδίποδας, μπορεί να θέλει να ολοκληρώσει απλώς την προφητεία του Τειρεσία και αν δεν την γνώριζε, ίσως να μην έβγαζε τα μάτια του).

Η ελευθερία της βούλησης είναι στο επίκεντρο του έργου και υπάρχουν δύο αναγνώσεις: ότι ο άνθρωπος είναι δούλος της μοίρας του, αλλά και η αντίθετη, ότι είναι στο χέρι του να την αποφύγει.

Με την πρώτη συνηγορεί όλο το έργο από την αρχή έως το τέλος, αφού ο Οιδίπους δεν μπορεί παρά να κάνει τις επιλογές που έκανε, σαν να ήταν όλες μονόδρομος. Δεν μπορεί να μην αναζητήσει τις ρίζες του, δηλαδή τους βιολογικούς του γονείς, δεν μπορεί να μη φύγει μακριά από τον πατέρα που αγαπά αφού του λένε οι ιερείς ότι μπορεί να τον σκοτώσει, δεν μπορεί να αποφύγει τη συνάντηση με τον Λάιο αφού το φέρνει η τύχη να διασταυρωθούν οι άμαξές τους, δεν μπορεί να μην αμυνθεί αφού του επιτίθενται οι συνοδοί του Θηβαίου βασιλιά, δεν μπορεί να τους αφήσει ζωντανούς ίσως γιατί θα τον κατατρέξουν, δεν μπορεί να σωπάσει και να αυτοκτονήσει στην Σφίγγα αλλά ούτε και σαν φυσιολογικός άνθρωπος να αρνηθεί μετά την τιμή να γίνει βασιλιάς σε μια χώρα.

Βαθύτερα όμως το ίδιο έργο δείχνει και προς την αντίθετη κατεύθυνση, αφού τίποτα δεν θα είχε συμβεί αν α) ο Οιδίποδας δεν πήγαινε στους Δελφούς να μάθει ποιοι είναι οι πραγματικοί γονείς του, αφού ήταν κουβέντα μέθυσου και οι γονείς του, το απέκλεισαν ή αν β) έστω και τότε, παίρνοντας τον χρησμό δεν εφησύχαζε (γιατί ο χρησμός του είπε ότι θα σκοτώσει τον πατέρα του, εκείνος όμως δεν είχε ρωτήσει αυτό -είχε ρωτήσει ποιος ήταν ο πατέρας του). Μόλις όμως παίρνει το χρησμό αποφασίζει να ξεχάσει την βαθιά, αρχική απορία του για τους αληθινούς γονείς του και εστιάζεται στο πώς δεν θα σκοτώσει τον πατέρα του, οπότε φεύγει από την Κόρινθο. Αν γ) δεν αποφάσιζε να λογομαχήσει για θέμα προτεραιότητας στη διασταύρωση της Δαυλείας οδού και υποχωρούσε, αν δ) έστω δεν επιτίθετο φονικά στους τέσσερις άνδρες, αλλά τους τραυμάτιζε και έφευγε, γιατί ένας άντρας δεν σκοτώνει τέσσερις χωρίς να μαίνεται, αν τέλος ε) ο Οιδίποδας δεν είχε τη φιλοδοξία να γίνει βασιλιάς, αφού και στην Κόρινθο βασιλόπουλο ήταν κι έφυγε και θα μπορούσε θεωρητικά να αρκεστεί σε μια σεμνή μοίρα.

Η μοίρα επίσης έχει διπλή ανάγνωση: α) ο θεατής και ο Σοφοκλής βέβαια, γνωρίζει ότι ο Οιδίπους θα πέθαινε μωρό στον Κιθαιρώνα αφού τον πέταξε εκεί δεμένο η ίδια η μάνα και ο πατέρας του. Το γεγονός ότι έζησε ήταν ήδη ένα θαύμα, όπως διπλό θαύμα ήταν πως η μοίρα τον έστειλε να γίνει βασιλόπουλο στην Κόρινθο επειδή ήταν άτεκνοι οι βασιλείς κι έψαχναν μυστικά για διάδοχο από άλλη μάνα. β) Από την άλλη βέβαια, η μοιρολατρική άποψη (που είναι και η επικρατέστερη) τεκμηριώνεται με πολύ απλό τρόπο: έπρεπε να βγει αληθινός ο χρησμός και να ακολουθήσει ο Οιδίποδας το γραμμένο ή το πεπρωμένο του, γι' αυτό και κρατήθηκε ζωντανός, κι έγινε βασιλόπουλο, και τα έβγαλε πέρα με την Σφίγγα, ώστε τελικά να σκοτώσει τον πατέρα του και να νυμφευτεί την μητέρα του.

Παραστάσεις

Παρωδία
Ο Μποστ (Μέντης Μποσταντζόγλου) παρωδεί την εν λόγω τραγωδία του Σοφοκλή- όπως άλλωστε και τον Οιδίποδα επί Κολωνώ- στην κωμωδία του Μήδεια.

Ταινίες
Μια ταινία του 1957 παίχτηκε στο Καναδέζικο Φεστιβάλ Κινηματογράφου  και οι ηθοποιοί φορούσαν μάσκες κατά τα πρότυπα της αρχαίας τραγωδίας, με το κείμενο να είναι μεταφρασμένο ή σε απόδοση του Ουίλιαμ Γέιτς. Επίσης σημαντικές  κινηματογραφικές παραγωγές του έργου ήταν του 1968 στις ΗΠΑ και του 1967 από τον Παζολίνι. Στο πρώτο Οιδίπους ήταν ο Κρίστοφερ Πλάμερ, Ιοκάστη η Λίλι Πάλμερ, Τειρεσίας ο Όρσον Γουέλς και επικεφαλής του χορού ο Ντόναλντ Σάδερλαντ. Η ταινία είχε τολμήσει τότε να δείξει τον Οιδίποδα και την Ιοκάστη να ερωτοτροπούν στο κρεβάτι τους . Έπαιζαν επίσης μετέχοντας στο Χορό οι  Δήμος Σταρένιος,  Μίνως Αργυράκης, Μανώλης Δεστούνης, και  Γιώργος Διαλεγμένος. Την μουσική είχε γράψει ο Γιάννης Χρήστου. Το έργο του Παζολίνι, με τίτλο «Edipo re» ήταν κάπως  παραλλαγμένο στις αρχικές σκηνές. Ένα νεαρό ζευγάρι αποκτά γιο στην προπολεμική Ιταλία , αλλά ο άντρας από ζήλεια παίρνει το αγοράκι και το εγκαταλείπει στο δάσος, οπότε αλλάζει το σκηνικό και ο χρόνος και ο Παζολίνι μας μεταφέρει στην ελληνική αρχαιότητα. Το βρέφος υιοθετείται από τον Πόλυβο και τη Μερόπη (Αλίντα Βάλι). Η ιστορία ακολουθεί πιστά το Σοφοκλή και ο Οιδίπους παντρεύεται την Ιοκάστη (Σιλβάνα Μαγκάνο). Ακόμα μεγαλύτερη  προσαρμογή είχε η ιστορία στην Κολομβία, όμως από τα χέρια και το μυαλό του Γκαρσία Μάρκες, για την ταινία του Χόρχε Τριάνα το 1996, με τίτλο «Edipo Alcalde» (Οιδίπους Κυβερνήτης ή δήμαρχος). Εκεί ο Οιδίπους  όπως τον έπλασε ο Μάρκες και δυο βοηθοί του, είναι ένας νεαρός ειρηνιστής που εκλέγεται δήμαρχος σε μια σπαρασσόμενη περιοχή και  προσπαθεί να συμβιβάσει αντάρτες και στρατό. Σε ανταλλαγή πυρών σκοτώνει κάποιους  δίχως να ξέρει ποιους και φεύγει για να γλιτώσει τη ζωή του. Μαθαίνει  μετά κάποια στιγμή ότι σκοτώθηκε ο Λάιος, ένα σημαντικό στέλεχος των ανταρτών, αλλά δεν συνδέει τα γεγονότα με το δικό του περιστατικό και το ξεχνάει. Γνωρίζεται τότε με την αρκετά μεγαλύτερή του Ιοκάστη, μια γυναίκα που ζει αρκετά μόνη, και που πριν από 30 χρόνια είχε συνευρεθεί με τον Λάιο και είχε γεννήσει έναν γιο.

Το Οιδιπόδειο σύμπλεγμα

Την εποχή που η αρχαία ελληνική τραγωδία ήταν στις δόξες της και έκανε διεθνή σταδιοδρομία, ο Αυστριακός ψυχίατρος Σίγκμουντ Φρόιντ παρακολούθησε την τραγωδία του Σοφοκλέους και εμπνεύσθηκε όχι μόνο την ονομασία αλλά και την ουσία της θεωρίας του για το ομώνυμο σύμπλεγμα. Θεώρησε ότι το σύμπλεγμα αυτό ήταν παγκόσμιο φαινόμενο  από καταβολής κόσμου και ευθυνόταν για μεγάλο μέρος του αισθήματος ενοχής που διακατέχει τον άνθρωπο. Στήριξε την θεωρία του στις δικές του παρατηρήσεις κατά την παρακολούθηση του δράματος, στις παρατηρήσεις του επάνω σε άλλους θεατές, στις έρευνές του σε νευρωτικά αλλά και φυσιολογικά παιδιά αλλά κυρίως στο γεγονός ότι ο Οιδίπους Τύραννος ήταν εξαιρετικά δημοφιλής τραγωδία τόσο στον αρχαίο όσο και στον σύγχρονο κόσμο -το ίδιο θεωρούσε και για τον Άμλετ, ως κλασικό, διαχρονικό θέμα. Έγραφε σχετικά στην Ανάλυση των ονείρων:

Άρχισε να χρησιμοποιεί τον όρο κάποια στιγμή από το 1897, μετά τον θάνατο του πατέρα του και αφού είδε την τραγωδία στο θέατρο, μέχρι το 1909. Τότε πρότεινε την λίμπιντο του Οιδίποδος προς τη μητέρα ως «πυρηνικό σύμπλεγμα» όλων των νευρώσεων. Μέχρι το 1918 φαίνεται να επεξεργάζεται το θέμα της αιμομιξίας και το 1919 ολοκληρώνει τη θεωρία του.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

Ηellmut Flashar, «Οιδίππους Τύραννος-δράμα και θεωρία», Επιστημονική Επετηρίδα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, τομ. 25 (1974-1977), σελ.186-201
 μπορείτε να βρείτε απόδοση του έργου στη νεοελληνική εδώ: http://www.gutenberg.org/files/17839/17839-pdf.pdf

Τραγωδίες του Σοφοκλή
Μυθολογία της αρχαίας Θήβας
Θεατρικά έργα του Σοφοκλή