Λέο φον Κλέντσε

Ο Λέο φον Κλέντσε (γερμ: Franz Karl Leopold Klenze, 29 Φεβρουαρίου 1784 - 26 Ιανουαρίου 1864) ήταν Γερμανός νεοκλασικός αρχιτέκτονας, ζωγράφος και συγγραφέας. Μαζί με τον Καρλ Φρίντριχ Σίνκελ θεωρείται ο σημαντικότερος αρχιτέκτονας του κλασικισμού.

Σχεδίασε και κατασκεύασε πολλά νεοκλασικά κτίρια στο Μόναχο, γενικότερα στην Βαυαρία, και στην Αθήνα.

Η ζωή του
Ο Φραντς Καρλ Λέοπολντ φον Κλέντσε γεννήθηκε στις 29 Φεβρουαρίου 1784 στο σημερινό "Μπόκλα", κοντά στο χωριό Σλάντεν αν Χαρτς της Κάτω Σαξονίας. Ήταν γιος του Γκότχελφ Φρίντριχ Κλέντσε, δημοσίου υπαλλήλου στο Σλάντεν, και της συζύγου του Γκέρτρουντ Γιοζέφα Τερέζια Μάιερ, κόρη γιατρού από το Οσναμπρύκ. Η οικογένεια είχε επτά παιδιά. Ο Λέο ήταν το τρίτο παιδί και ο πρώτος γιος. Η οικογένεια έζησε στο Σλάντεν μέχρι το 1791 και μετά μετακόμισαν στο κτήμα Χάισουμ κοντά στο Λίμπενμπουργκ.

Ο Λέο άρχισε να σπουδάζει αρχιτεκτονική στο Βερολίνο σε ηλικία 16 ετών. Μεταξύ άλλων, μαθήτευσε και στον Αλοΐς Χιρτ, μέσω του οποίου ήρθε σε επαφή με τον αρχαίο κόσμο, ο οποίος τον επηρέασε αρχιτεκτονικά καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής του. Εμβάθυνε τις εντυπώσεις του αυτές στο πρώτο του ταξίδι στην Ιταλία την άνοιξη και το καλοκαίρι του 1806 και σε πολλά επόμενα. Σπούδασε ξανά στην περίφημη Ακαδημία Αρχιτεκτονικής (Bauakademie) του Βερολίνου για τρία χρόνια και αποφοίτησε με τον τίτλο του Kondukteur (ένα είδος επόπτη αρχιτεκτονικών έργων).

Από μικρός, ο Λέο έδινε μεγάλη έμφαση στην ανάπτυξη και τη διατήρηση σχέσεων. Στη Γένοβα, για παράδειγμα, γνώρισε τον Κονσταντέν Λα Φλες-Κεντελστέν, ο οποίος έγινε τελετάρχης του Ιερώνυμου Βοναπάρτη, Βασιλιά της Βεστφαλίας, και του έδωσε μια θέση που υπερέβαινε την εκπαίδευσή του. Την 1η Φεβρουαρίου 1808 ο Λέο φον Κλέτσε έγινε Αρχιτέκτων της Αυλής του Βασιλιά στο Κάσσελ. Εκεί πραγματοποίησε τα πρώτα του έργα και γνώρισε την μελλοντική του σύζυγο Φελιτσιτάς Μπλαντζίνι, η οποία εργαζόταν ως τραγουδίστρια στο θέατρο της πόλης. Παντρεύτηκαν στις 28 Αυγούστου 1813.

Μετά την πτώση του Ναπολέοντα, το ζευγάρι κατέφυγε στο Μόναχο μαζί με τον Φέλιξ Μπλαντζίνι (αδελφό της Φελίτσιτας) στα τέλη Οκτωβρίου 1813. Εκεί ο Μπλαντζίνι κατάφερε να απευθυνθεί στον Μαξιμιλιανό Α΄ Ιωσήφ της Βαυαρίας, καθώς κατείχε τη θέση του βαυαρικού μαέστρου από το 1805. Εκτός αυτού, η αδερφή του Τερέζα Μπλαντζίνι ήταν τραγουδίστρια στα βαυαρικά ανάκτορα και προσωπική δασκάλα τραγουδιού της Καρολίνας του Μπάντεν, Βασίλισσας της Βαυαρίας, από το 1806.

Μετά από μια πρώτη επαγγελματικά ανεπιτυχή επαφή με τον Πρίγκιπα Λουδοβίκο, ο Λέο φον Κλέντσε μετακόμισε με τη σύζυγό του στο Παρίσι, όπου γεννήθηκε ο πρώτος γιος τους Ίππολυτ στις 21 Ιουλίου 1814. Όταν, μετά από δύο ακόμη συναντήσεις με τον Βαυαρό Βασιλιά, τελικά προσελήφθη ως αρχιτέκτονάς του το 1815, η οικογένεια μετακόμισε οριστικά στο Μόναχο. Εκεί έκτισε επί δεκαετίες πολλά κτίρια που εξακολουθούν να διαμορφώνουν το αστικό τοπίο της πόλης μέχρι και σήμερα.

Οικογένεια
Από τον γάμο του με την Φελιτσιτάς Μπλαντζίνι (1790–1844) απέκτησε έξι παιδιά:
 Ίππολυτ (21 Ιουλίου 1814 - 6 Μαρτίου 1880).
 Καρολίνε (1817–1829).
 Έουγκεν Λόταρ (1819–1822).
 Σοφί Μαρία Λεονγκίλντε Ολύμπια (28 Φεβρουαρίου 1821 - 25 Δεκεμβρίου 1849).
 Λούντβιχ Χέλιοντορ (1825–1851).
 Ατεναΐντε Βαλμπούργκα Μαρία (1828–1924).

Θάνατος
Πέθανε στο Μόναχο το 1864 και ετάφη στο Νεκροταφείο Άλτερ Ζύντλιχερ Φρίντχοφ. Στον ίδιο τάφο ετάφη και η γυναίκα του, παιδιά και άλλοι απόγονοι.

Καθώς η προτομή φέρει την χρονολογία 1865, φαίνεται ότι τότε ανεγέρθηκε και η αναμνηστική πλάκα.

Το έργο του

Αρχιτεκτονική
Το πρώτο του κτίριο ήταν το κτίριο χορού στο Ανάκτορο του Βίλχελμσχεε κοντά στο Κάσσελ. Το κλασικό κτήριο χτίστηκε το 1809/1810 κατά την βασιλεία του Ιερώνυμου Βοναπάρτη, αδελφού του Ναπολέοντα, ως θέατρο του ανακτόρου. Από το 1828 έως το 1830, ο Γιόχαν Κόνραντ Μπρόμαϊς το μετέτρεψε σε αίθουσα χορού κατ' εντολήν του Γουλιέλμου της Έσσης.

Ο Λέο φον Κλέντσε απέκτησε ιδιαίτερη φήμη ως αρχιτέκτονας του Λουδοβίκου Α΄ της Βαυαρίας (μαζί με τον ανταγωνιστή του Φρίντριχ Βίλχελμ φον Γκέρτνερ). Οι τομείς ευθύνης του περιελάμβαναν τον κλασικιστικό επανασχεδιασμό του Μονάχου. Με την κατασκευή της Βασιλικής Πλατείας (Königsplatz) σχεδίασε ίσως το γνωστότερο σύγχρονο ελληνιστικό αρχιτεκτονικό σύνολο. Το ιδεαλιστικό του όραμα για μια σύγχρονη αναγέννηση της ελληνικής αρχιτεκτονικής συνάντησε εντούτοις αντιδράσεις, όπως προκύπτει από ταξιδιωτικές αναφορές της εποχής.

Το Παλάτι Λόιχτενμπεργκ, το οποίο κατασκεύασε κατά τα έτη 1817-1821 στην κεντρική οδό Λούντβιχστρασε του Μονάχου, περιέλαβε την πρώτη άοσμη τουαλέτα, μια καινοτομία στις εγκαταστάσεις υγιεινής που αναπτύχθηκε για πρώτη φορά στο Παρίσι. Για το σκοπό αυτό, ο Φον Κλέντσε επισκέφθηκε τη γαλλική πρωτεύουσα προκειμένου να μελετήσει αυτό το τεχνικό επίτευγμα επί τόπου και να το ενσωματώσει στα έργα του.

Τα έτη 1826-28 έκτισε το Ωδείο (αίθουσα συναυλιών στο Μόναχο) και το Παλάτι Μπίντερσταϊν στο Σβάμπινγκ του Μονάχου. Δικό του έργο είναι και η Μονόπτερος (1832-37) στον «Αγγλικό κήπο» της πόλης, η οποία θεωρείται σημαντικό αρχιτεκτονικό σύμπλεγμα. Τέλος, όταν ο Λουδοβίκος Α΄ παραχώρησε στην ελληνική κοινότητα του Μονάχου τον ναό της Εκκλησίας του Σωτήρος (Salvatorkirche) του Μονάχου, τον μετέτρεψε από ρωμαιοκαθολικό σε ορθόδοξο και σχεδίασε το τέμπλο του.

Το 1816, ο Λέο φον Κλέντσε μετέτρεψε το Παλάτι του Ισμάνινγκ σε κλασικό στιλ κατόπιν αιτήματος του θετού γιού του Ναπολέοντα, Εζέν ντε Μπωαρναί, Δούκα του Λόιχτενμπεργκ, και της συζύγου του, Αυγούστας της Βαυαρίας. Δημιουργήματά του είναι επίσης η Στήλη του Συντάγματος στο Γκάιμπαχ (1821-23), η Εκκλησία της Παναγίας (Liebfrauenkirche) στη Φυρτ (1826-29), η Βαλχάλλα (Walhalla) έξω από το Ρέγκενσμπουργκ (1831-42), η Αίθουσα της Απελευθέρωσης (Befreiungshalle) έξω από το Κέλχαϊμ (1847) και άλλα. 

Κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψης στο Μόναχο, ο Νικόλαος Α΄ της Ρωσίας ενθουσιάστηκε τόσο με την Παλαιά Πινακοθήκη, ώστε ανέθεσε στον Λέο φον Κλέντσε την κατασκευή του Νέου Ερμιτάζ στην Αγία Πετρούπολη, το οποίο χτίστηκε μεταξύ των ετών 1839 και 1852.

Ο Όθων της Ελλάδας ανέθεσε στον Λέο φον Κλέντσε τον κλασικό επανασχεδιασμό της πόλης των Αθηνών και την επιλογή της τοποθεσίας των ανακτόρων. Έτσι, επισκέφτηκε την Αθήνα από τις 14 Αυγούστου ως τις 15 Σεπτεμβρίου 1834, και ενώ πρωτεύουσα της Ελλάδας ήταν ακόμα το Ναύπλιο. Τελικά, δεσμευόμενος από τα σχέδια των Κλεάνθη και Σάουμπερτ, έκανε απλώς μια απόπειρα προσαρμογής τους στην πολιτική και οικονομική πραγματικότητα του νέου κράτους. Έργο του είναι ο Άγιος Διονύσιος Αρεοπαγίτης, ο Καθεδρικός Ναός των Καθολικών στην Αθήνα. Πολλές άλλες προτάσεις και σχέδιά του για την Αθήνα, όπως ένα πρώτο αρχιτεκτονικό σχέδιο για αρχαιολογικό μουσείο κοντά στην Ακρόπολη, δεν πραγματοποιήθηκαν ποτέ. Παρά ταύτα, σε ενέργειές του οφείλεται η έναρξη καταγραφής των αρχαιοτήτων της Ελλάδας, καθώς και η επίσημη έναρξη αναστηλωτικών εργασιών στην Ακρόπολη της Αθήνας, με εποπτεία του ιδίου, που γιορτάστηκαν στις 10 Σεπτεμβρίου 1834 επάνω στον ιερό βράχο, με συμμετοχή σχεδόν ολόκληρου του πληθυσμού της Αθήνας. Ανάμεσα στις προτάσεις του για τη διαμόρφωση του χώρου ήταν και η όσο το δυνατόν γρηγορότερη απομάκρυνση των ύστερων κτισμάτων και τειχών.

Ζωγραφική
Ο Λέο φον Κλέντσε δεν ήταν μόνον αρχιτέκτονας, αλλά επίσης καταξιωμένος ζωγράφος και συγγραφέας. Ήταν γοητευμένος από τη ζωγραφική, η οποία εκείνη την εποχή χρησίμευε για την αναπαράσταση των κατασκευαστικών έργων. Ωστόσο, ο ίδιος δημιούργησε ελαιογραφίες με ανεξάρτητη θεματολογία, όπως δείχνει η μικρή επιλογή:

Παραπομπές

Πηγές
 Δημοσίευση της εφημερίδας Το Βήμα στις  25/02/2001

Περαιτέρω ανάγνωση
 Κατάλογος έκθεσης Μονάχου: Ein grie­chischer Traum Leo von Klenze. Der Archäologe. Ausstellung von 6 Dezember 1985 – 9 Februar 1986 Glyplothek München
 Κατάλογος της έκθεσης Leo von Klenze als Maler und Zeichner. Bayerische Aka­demie der Schönen Künste. Ausstellung vom 2 Oktober 1977 – 29 Januar 1978
 
 
 
 
 
 

Γερμανοί αρχιτέκτονες
Νεοκλασικοί αρχιτέκτονες