Σλαβομακεδόνες

Οι Σλαβομακεδόνες (μακεδονικά: Македонци, προφ. Μακέντοντσι), γνωστοί διεθνώς και ως Μακεδόνες, είναι ένα σλαβικό έθνος που κατοικεί ως επί το πλείστον στη Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας. Μιλούν τη σλαβομακεδονική, μία νότια Σλαβική γλώσσα (άλλοτε αποκαλούμενη και ως σλαβονική), την οποία αποκαλούν македонски (μακέντονσκι). Αν και υφίσταται η άποψη πως πρόκειται για διάλεκτο της βουλγαρικής, η πλειοψηφία των γλωσσολόγων θεωρεί πως είναι διακριτή γλώσσα.

Καταγωγή

Η παραδοσιακή ιστοριογραφία έδειξε ότι αυτές οι πληθυσμιακές ομάδες εμφανίζονται με την έναρξη επιδρομών και εισβολών των Σλάβων και Αβάρων από τη Βλαχία και τη Δυτική Ουκρανία κατά τον 6ο και 7ο αιώνα. Ωστόσο, οι πρόσφατες ανθρωπολογικές και αρχαιολογικές προοπτικές έβλεπαν την εμφάνιση των Σλάβων στη Μακεδονία και γενικά στα Βαλκάνια ως μέρος μιας ευρείας και πολύπλοκης διαδικασίας μετασχηματισμού του πολιτιστικού, πολιτικού και εθνογλωσσικού βαλκανικού τοπίου μετά την κατάρρευση της ρωμαϊκής εξουσίας. Οι ακριβείς λεπτομέρειες και η χρονολόγηση των μετατοπίσεων του πληθυσμού πρέπει να καθοριστούν. Εκτός από τη Βουλγαρία, η περιοχή της Βόρειας Μακεδονίας παρέμεινε «Ρωμαϊκή» στις πολιτιστικές της προοπτικές μέχρι τον 7ο αιώνα. Ωστόσο, ταυτόχρονα, πηγές επιβεβαιώνουν πολλές σλαβικές φυλές στα περίχωρα της Θεσσαλονίκης και πιο έξω, συμπεριλαμβανομένου των Βερζητών στην Πελαγονία. Μεταγενέστερες μεταναστεύσεις περιλάμβαναν τους Μαγυάρους τον 9ο αιώνα, τους Αρμένιους τον 10ο και τον 12ο αιώνα, τους Κουμάνους τον 11ο και τον 13ο αιώνα. Οι σκλαβηνίες της Μακεδονίας πιθανότατα υπήχθησαν στη Βουλγαρική επιρροή κατά τη διάρκεια της βασιλείας της αυτοκράτειρας Ειρήνης της Αθηναίας στα μέσα του 9ου αιώνα. Στη συνέχεια, τα λογοτεχνικά και εκκλησιαστικά κέντρα στην Οχρίδα έγιναν μια δεύτερη πολιτιστική πρωτεύουσα της μεσαιωνικής Βουλγαρίας.

Η Στρατιωτική Εγκυκλοπαίδεια της πρώην Γιουγκοσλαβίας κατατάσσει τους προγόνους των σημερινών κατοίκων της Βόρειας Μακεδονίας ως Σλάβους, ανθρώπους των πρώτων σλαβικών φυλών όπως οι Βερεζίτοι, οι Δραγουβίτοι, οι Σμόλιανοι, οι Ρίνχινοι, οι Βελεγιζίτοι και άλλοι, οι οποίοι εισήλθαν στη Βυζαντινή αυτοκρατορία τον 6ο και τον 7ο αιώνα μ.Χ.. Σύμφωνα με μία πηγή, τον 6ο με 7ο αιώνα κατοίκησαν Σλάβοι στην περιοχή της αρχαίας Μακεδονίας. Στη συνέχεια θεωρούντο ως επί το πλείστον Βούλγαροι και πολλοί από αυτούς σχεδόν μέχρι τον εικοστό αιώνα έβλεπαν τους εαυτούς τους ως Βουλγάρους.

Ιστορία

Μεσαιωνικό και οθωμανικό παρελθόν
Η έννοια της «σλαβομακεδονικής» εθνότητας, ξεχωριστή από τους ορθόδοξους βαλκανικούς γείτονές της, φαίνεται να είναι μια νέα συγκριτικά έννοια. Οι πρώτες εκδηλώσεις της αρχικής σλαβομακεδονικής ταυτότητας εμφανίστηκαν κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα  ανάμεσα σε περιορισμένους κύκλους σλάβων διανοουμένων, κυρίως έξω από την περιοχή της Μακεδονίας. Εμφανίστηκαν μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1930 και εδραιώθηκαν από την κυβερνητική πολιτική της κομμουνιστικής Γιουγκοσλαβίας μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι αναφορές σε «Μακεδόνες» ήταν ποικίλες, από γεωγραφική ως διοικητική. Οι βυζαντινοί ιστορικοί χαρακτήρισαν τα πολυάριθμα σλαβικά φυλετικά συνδικάτα στα πρώιμα μεσαιωνικά Βαλκάνια ως «Σκλαβηνικά» και συχνά τα συσχέτιζαν με συγκεκριμένες φυλές. Στον 9ο αιώνα, ο Θεοφάνης ο Ομολογητής ανέφερε ότι ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Β κατέλαβε την Μακεδονική Σλαβηνία (μικρές φυλετικές τάξεις των Σλάβων που εγκατέστησαν τα Βαλκάνια μετά την κατάρρευση των Αβάρων) το 758-759. Οι σύγχρονοι Σλαβομακεδόνες ιστορικοί το χαρακτήρισαν ως ένα είδος πρωταρχικής εθνοπολιτικής οντότητας, όμως αυτές οι απόψεις είναι αμφίβολες. Αυτοί οι Σλάβοι δεν είχαν επαρκείς ικανότητες οικοδόμησης του κράτους, δεν κατάφεραν να τις ενώσουν και τον 8ο αιώνα επανακτήθηκαν από τους Βυζαντινούς. Από την άλλη πλευρά, οι πρόσφατες δημοσιεύσεις του Φλόριντ Κούρτα περιγράφουν τη μεγάλη σλαβική εισβολή του 6ου και 7ου αιώνα στα Βαλκάνια και ιδιαίτερα στη Μακεδονία. Έτσι, οι Κροάτες, οι Σέρβοι και οι Βούλγαροι οργάνωσαν την δημιουργία των πρώτων νότιων σλαβικών κρατών και ο τοπικός (σλαβικός) πληθυσμός στη σημερινή Βόρεια Μακεδονία κατακτήθηκε από τους Βουλγάρους στα μέσα του 9ου αιώνα. Ωστόσο, καθ΄ όλη τη διάρκεια του Μεσαίωνα και μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα, η πλειοψηφία των Σλαβικών πληθυσμών στην περιοχή της Μακεδονίας παρέπεμπε πιο συχνά στους Βούλγαρους. Ωστόσο, στην προ-εθνικιστική εποχή, οι όροι "Βούλγαρος" δεν είχαν αυστηρό εθνο-εθνικιστικό νόημα, μάλλον ήταν χαλαροί, συχνά εναλλάξιμοι όροι που θα μπορούσαν ταυτόχρονα να υποδηλώνουν θρησκευτικό προσανατολισμό, σε ορισμένες κοινωνικές ομάδες.

Μετά την οθωμανική κατάκτηση των Βαλκανίων από τους Οθωμανούς τον 15ο αιώνα, όλοι οι Ανατολικοί Ορθόδοξοι Χριστιανοί συμπεριλήφθηκαν σε μια συγκεκριμένη εθνοθρησκευτική κοινότητα κάτω από τη γραικορωμαίικη δικαιοδοσία που ονομάζεται Ρουμ Μιλλέτ. Η συμμετοχή σε αυτήν τη θρησκευτική κοινότητα ήταν τόσο σημαντική που οι περισσότεροι απλοί άνθρωποι άρχισαν να αυτοπροσδιορίζονται ως Χριστιανοί ή ως Ρωμιοί. Ωστόσο, οι εθνικές ταυτότητες δεν εξαφανίστηκαν ποτέ. Αυτό επιβεβαιώνεται από το Φιρμάνι του Σουλτάνου από το 1680 που περιγράφει τις εθνοτικές ομάδες στα βαλκανικά εδάφη της αυτοκρατορίας ως εξής: Έλληνες, Αλβανοί, Σέρβοι, Βλάχοι και Βούλγαροι.

Εθνικοί ανταγωνισμοί και ανάδυση του μακεδονισμού
Η άνοδος του εθνικισμού στην οθωμανική αυτοκρατορία στις αρχές του 19ου αιώνα κατέστησε αντίθετη αυτήν τη συνεχιζόμενη κατάσταση. Οι συντονισμένες ενέργειες, που πραγματοποιήθηκαν από τους Βούλγαρους εθνικούς ηγέτες που υποστηρίχθηκαν από την πλειοψηφία του σλαβικού πληθυσμού στη σημερινή Βόρεια Μακεδονία προκειμένου να αναγνωριστούν ως ξεχωριστή εθνοτική οντότητα, αποτελούσαν το λεγόμενο «βουλγαρικό μιλλέτ», το οποίο αναγνωρίστηκε το 1870. Τη στιγμή της δημιουργίας της, οι άνθρωποι που ζούσαν στην σημερινή Βόρεια Μακεδονία δεν υπαγόντουσαν στην Βουλγαρική Εξαρχεία. Όμως, μέσω ψηφοφοριών από το 1872 έως το 1875, οι σλαβικοί οικισμοί στην περιοχή ψήφισαν (πάνω από τα 2/3) να μεταβούν στην Εξαρχεία. Αναφερόμενοι στα αποτελέσματα των ερευνών και βάσει στατιστικών και εθνολογικών ενδείξεων, το συνέδριο της Κωνσταντινούπολης το 1876 συμπεριέλαβε το μεγαλύτερο μέρος της Μακεδονίας υπό βουλγαρική εθνική επιρροή. Ιδιαίτερα στις αρχές του 20ού αιώνα, ο Χένρι Νόελ Μπράιλσφορντ, δημοσιογράφος σύγχρονος της εποχής, περιέγραψε τους Σλάβους ομιλητές της γεωγραφικής περιοχής της Μακεδονίας ως σχετιζόμενους, τόσο με τους Σέρβους όσο και με τους Βουλγάρους, χωρίς να τους αποδίδει ξεκάθαρη εθνική συνείδηση, αποδεχόμενος ωστόσο ότι τμήμα του πληθυσμού είναι «οριστικά σερβικό», ενώ ένα άλλο τμήμα «καθαρά βουλγαρικό».

Με τη δημιουργία του Βουλγαρικού Πριγκιπάτου, το ανώτατο στρώμα της Μακεδονίας έπρεπε να αποφασίσει εάν η Μακεδονία θα έπρεπε να γίνει ανεξάρτητο κράτος ή μέρος μιας «Μεγάλης Βουλγαρίας». Για λόγους πολιτικής σκοπιμότητας, ένα μεγάλο τμήμα αυτών των σλαβικών εθνοτικών ομάδων, κυρίως εκείνες που κατοικούν εντός των ορίων υφίσταται μια μείζονα αλλαγή ταυτότητας στο πλαίσιο του κινήματος του Μακεδονισμού, αποτέλεσμα της πολιτικής τάσης της Ελλάδας, της Σερβίας και της Βουλγαρίας για διεκδίκηση της ευρύτερης γεωγραφικής περιοχής της Μακεδονίας από τα τέλη 19ου αι. και αρχές του 20ού αι. 
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, οι πρώτες εκφράσεις μακεδονισμού από ορισμένους σλαβομακεδόνες διανοούμενους έγιναν στο Βελιγράδι, τη Σόφια, την Κωνσταντινούπολη, τη Θεσσαλονίκη και την Αγία Πετρούπολη. Οι δραστηριότητες αυτών των ανθρώπων καταγράφηκαν από τους Petko Slaveykov και Stojan Novaković. Η επόμενη σπουδαία μορφή της σλαβομακεδονικής αφύπνισης ήταν από τον Δημήτριγια Τσουπόβσκι, ένας από τους ιδρυτές της Μακεδονικής Λογοτεχνικής Εταιρείας, που ιδρύθηκε στην Αγία Πετρούπολη το 1902. Την περίοδο 1913-1918, ο Τσούποβσκι δημοσίευσε την εφημερίδα Μακεδόνσκι Γκόλοσον (Μακεδονική Φωνή) στην οποία συνάδελφοι του της Μακεδονικής Παροικίας της Πετρούπολης διέδωσαν την ύπαρξη μακεδονικού λαού χωριστού από τους Έλληνες, τους Βούλγαρους και τους Σέρβους και προσπάθησαν να διαδώσουν την ιδέα ενός ανεξάρτητου Μακεδονικού κράτους. Μετά τους βαλκανικούς πολέμους, και μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η ιδέα της ύπαρξης ενός χωριστού μακεδονικού έθνους εξαπλώθηκε περαιτέρω μεταξύ των Σλαβόφωνων πληθυσμών. Περιγράφοντας στο αυτοβιογραφικό του αντιπολεμικό μυθιστόρημα Η ζωή εν τάφω την ανάρρωσή του κατά τη διάρκεια της συμμετοχής του στο Μακεδονικό Μέτωπο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου στο σπίτι μιας αγροτικής οικογένειας στη Βελούσινα, ένα σλαβόφωνο πατριαρχικό χωριό κοντά στο Μοναστήρι, ο Έλληνας λογοτέχνης Στράτης Μυριβήλης έγραψε για τους κατοίκους του χωριού ότι «δὲ θέλουν νἆναι μήτε «Μπουλγκάρ», μήτε «Σρμπ» μήτε «Γκρρτς». Μοναχὰ «Μακεντὸν ὀρτοντόξ.»». Σύμφωνα με μαρτυρίες επισκεπτών της περιοχής, ως αποτέλεσμα αντίδρασης στις εκστρατείες εθνικού προσηλυτισμού των προηγούμενων δεκαετιών, τη δεκαετία του 1920 η πλειονότητα των Χριστιανών Σλάβων που κατοικούσαν την ελληνική Μακεδονία και τη Μακεδονία του Βαρδάρη χρησιμοποιούσαν πλέον την ονομασία «Μακεδόνες» για να αυτοπροσδιοριστούν συλλογικά ως έθνος ή απλώς ξεχωριστή εθνότητα.

Κομμουνισμός και σλαβομακεδονισμός
Η Κομιντέρν στη δεκαετία του 1920 προσπάθησε να χρησιμοποιήσει το μακεδονικό ζήτημα ως πολιτικό όπλο. Το 1924 η Κομιντέρν διοργάνωσε την κατατεθείσα υπογραφή του λεγόμενου Μαϊνιφέστου του Μάη, το οποίο φιλοδοξούσε την ανεξαρτησία της Μακεδονίας. Το 1925, με τη βοήθεια της Κομιντέρν, δημιουργήθηκε η Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση, αποτελούμενη από μέλη της πρώην Αριστερής Εσωτερικής Μακεδονικής Επαναστατικής Οργάνωσης (ΕΜΕΟ). Αυτή η οργάνωση προώθησε στις αρχές της δεκαετίας του 1930 την ύπαρξη ενός χωριστού Μακεδονικού έθνους. Αυτή η ιδέα διεθνοποιήθηκε και υποστηρίχθηκε από την Κομιντέρν, η οποία εξέδωσε το 1934 ψήφισμα που υποστήριζε την ανάπτυξη της οντότητας. Τα κομμουνιστικά κόμματα των Βαλκανίων υποστήριξαν την εθνική εδραίωση του λαού της Μακεδονίας και δημιούργησαν μακεδονικά τμήματα μέσα στα κόμματα, με επικεφαλής τα κυριότερα μέλη του ΕΜΕΟ. Το 1943 ιδρύθηκε το Κομμουνιστικό Κόμμα Μακεδονίας και το κίνημα αντίστασης μεγάλωσε. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο δημιουργήθηκαν εθνικά μακεδονικά θεσμικά όργανα στις τρεις περιοχές της Μακεδονίας και στη συνέχεια υπό κομμουνιστικό έλεγχο συμπεριλαμβανομένης της ίδρυσης της Λαϊκής Δημοκρατίας της Μακεδονίας στη Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας. Μετά την κατάρρευση της Γιουγκοσλαβίας, το ζήτημα της ταυτότητας προέκυψε και πάλι. Οι εθνικιστές και οι κυβερνήσεις από γειτονικές χώρες (ιδιαίτερα από την Ελλάδα και τη Βουλγαρία) υποστηρίζουν την άποψη ότι η δημιουργία ενός μακεδονικού έθνους έγινε από τον Τίτο.

Πληθυσμός 

Στη Βόρεια Μακεδονία: 1.297.981 (απογραφή 2002 )
Στην Αυστραλία: 83.978 (απογραφή 2006) 200.000
Στην Ιταλία: 74.162 (απογραφή 2006 ) 120.000
Στη Γερμανία: 62.295 (απογραφή 2006 ) 85.000
Στις ΗΠΑ: 51.733 (απογραφή 2006)
Στον Καναδά: 37.050 (απογραφή 2006 ) 150.000
Στη Σερβία: 25.847 (απογραφή 2002) 50.000
Στην Αλβανία: 4.697 (απογραφή 1989) 18.000 (130.000)
Στη Βουλγαρία: 1.654 (απογραφή 2011 ) 180.000
Στην Ελλάδα: 747 (απογραφή 2001) (30.000)

Σημειώσεις

Πορτραίτα

Παραπομπές

Διαβάστε επίσης

 Κωστόπουλος, Τάσος (2002), Η απαγορευμένη γλώσσα, Κρατική καταστολή των σλαβικών διαλέκτων στην ελληνική Μακεδονία, Μάυρη Λίστα, Αθήνα.

Έθνη της πρώην Γιουγκοσλαβίας