Ρούνοι

Ρούνοι ονομάζεται το αρχαίο αλφαβητικό σύστημα γραφής των βόρειων λαών της Ευρώπης, το οποίο η μυθολογική παράδοση αποδίδει στους θεούς  και είναι αμφίβολης καταγωγής. Το χρησιμοποιούσαν οι γερμανικοί (και κατ' επέκταση οι σκανδιναβικοί) λαοί, πριν αποκτήσουν το δυτικό αλφάβητο, όπως οι Τεύτονες και οι Βίκινγκς. Η λέξη ρούνος (rune), με βάση την ινδοευρωπαϊκή ρίζα ru, σημαίνει ψίθυρος, μυστικό. Αυτό συνεπάγεται και από την πρωταρχική χρήση που είχαν: η παράδοσή τους ήταν προφορική και μεταδιδόταν από το σαμάνο ή το δρυίδη στο μαθητευόμενο και μόνο. Έτσι η χρήση των ρουνικών συμβόλων ως μέσο απομνημόνευσης των εννοιών και των δοξολογιών παρέμενε σε έναν κλειστό ιερατικό κύκλο. Ακόμη, εικάζεται ότι οι ρούνοι γράφονταν σε ξύλο, το οποίο, πέρα της φθαρτότητός του σε σχέση με την πέτρα και τον πάπυρο, καίγονταν κατά το τέλος της τελετής. Έτσι τα στοιχεία που έχουμε για αυτούς είναι κατά πολύ νεώτερα της χρήσης τους (περίπου στα 200 μ.Χ), ενώ ασαφή αποσπάσματα έχουμε σε πέτρες της Νορβηγίας ανάγουν τη χρήση του περί το 1300 π.Χ.

Προέλευση 
Δεν είναι σαφής η προέλευσή τους. Μία θεωρία παριστάνει μια ετρουσκική καταγωγή, μια άλλη προγράφει μια φοινικική προέλευση. Ωστόσο υπάρχει μύθος που εξηγεί την δημιουργία τους. Στη μυθολογία λέγεται πως ο πατέρας των θεών και ανθρώπων Όδινν, αντίστοιχος του Δία στην ελληνική μυθολογία, θυσιάστηκε στο Δέντρο του Κόσμου, το Yggdrasill (προφέρεται Ύγκντρασιλλ), για να αποκτήσει όλη την συμπαντική σοφία, διαπερνώντας με το ακόντιό του τον εαυτό του. Για εννιά μέρες και εννιά νύχτες αιωρείτο ώστε να μάθει τη σοφία αυτή μέσα από τους ρούνους. Όταν το κατάφερε, κατέβηκε από το δένδρο και τους χάραζε, με το δόρυ του Γκούνγκνιρρ, σε όσα μέρη περνούσε.

Ρουνικό αλφάβητο 
Το ρουνικό αλφάβητο ονομάζεται Φούθαρκ, λόγω των έξι πρώτων ρούνων. Χωρίζεται σε τρία είδη : 

 το Αρχαίο, που αποτελείται από 24 γράμματα ή σύμβολα.
 το Γερμανικό, που έχει 22 χαρακτήρες - σύμβολα, και
 το Αγγλοσαξονικό, αποτελούμενο από 33 γράμματα ή σύμβολα.

Αυτή η διαφοροποίηση εξυπηρετούσε περισσότερο ανάγκες φωνητικές,προσαρμοσμένες στον κάθε λαό, παρά τυχόν φθορά ή αλλοίωση της αλφαβήτου. Είναι σαφές πως το επικρατέστερο ήταν το αρχαίο, αυτό που χρησιμοποιούσε το ιερατείο. Το αρχαίο ρουνικό αλφάβητο διαβαζόταν από αριστερά προς τα δεξιά, κατά το αρχαϊκό πρότυπο ανάγνωσης που διέπει πολλές αρχαίες γλώσσες. Οι χαρακτήρες που το απαρτίζουν είναι χωρισμένοι σε τρεις οικογένειες (ættir, προφέρεται άττερ) και είναι οι εξής, κατά οικογένεια :

 Οικογένεια Φρέυρ - FREYRS   ÆTT

1)  Φέχου     -  Fehu Σημασια ρουνου:Πλουτος και βοειδη Προφορα:F 

2)  Ουρουτζ      -  Uruz Σημασια ρουνου:Ουρουτζ,ενα ειδος αγριου βοειδους Προφορα:U

3)  Θουρισατσ    -  Thurisaz:ο θεος Θορ και γιγαντας Προφορα:Τh

4)  Άνζουτσ   -  Ansuz: Σημασια:Ενας εκ των Εσιρ Πρφ:A 

5)  Ραιντο     -  Reid:Σημασια:Ταξιδι Πρφ:R     

6)  Καουνατσ      -  Kaunaz:Σημ:Δαδα Πρφ:K

7)  Γκιμπου   -  Gibu: Σημ:Δωρο Πρφ:G

8)  Boυνγιο    -  Wunjo:Σημ:Ευδαιμονια Πρφ:W

 Οικογένεια Χέιμνταλλ - HEIMDALLRS   ÆTT

9) Χάγκλατσ   -  Hagallaz Σημασια:Χαλαζι:Η

10) Νoουντιρ     - Naudir Σημ:Αναγκη πρφ:Ν

11) Ισατσ      -  Isaz Σημ:Παγος : πρφ:Ι

12) Γιερα    -  Jera Σημ:Χρονος και σοδια πρφ: J(οπως το γρμ γιοτ)

13) Αιχβατσ      -  Εihwaz:Σημ:Πουρναρι πρφ:æ (αΪ)

14) Πέρθο    -  Pertho:Σημ:Μη ξεκαθαρο πρφ:P

15) Αλγκιτσ    -  Algiz Σημ:Μη ξεκαθαρο Πρφ:Ζ (οπως το γερμανικο τζετ)

16) Σοβουιλο   -  Sowilo Σημ:Ηλιος Πρφ:S 

 Οικογένεια Τυρ - TYRS   ÆTT
17) ΤαΪβατσ      -  Teiwaz:Σημ:Ο θεος Ταιβατσ πρφ:Τ

18) Μπέρκαναν  -  Berkanan Σημ:Συμηδα  πρφ:Β

19) Έχβατσ      -  Ehwaz Σημ:Αλογο Πρφ:Ε

20) Μανατσ     -  Mannaz Σημ:Ανδρας πρφ:Μ

21) Λάγκουτσ   -  Laguz Σημ:Λιμνη πρφ:L

22) Ίνγκβατσ     -  Ingwaz Σημ:Ο θεος Ινγκβατσ πρφ:ΝΙ

23) Ντάγκατσ   -  Dagaz:Σημ:μερα Πρφ:D

24) Όθελα     -  Othala:Κτημα και περιουσια Πρφ:Ο

Υπάρχει και ένα τελευταίο γράμμα - σύμβολο, το Γουίρντ (Wyrd), που φέρει ως σύμβολο το κενό (δηλαδή δεν απεικονίζει τίποτα) και αντιπροσωπεύει το πεπρωμένο. Αυτός ο ρούνος είναι η αρχή όλων των άλλων και δεν ανήκει σε καμία οικογένεια.

Οι ρούνοι ως σύμβολα πληροφορίας μπορούν να αναπαριστούν κάποιο φυσικό φαινόμενο, να έχουν το όνομα ενός ζώου ή αντικειμένου, πόσο μάλλον ενός Θεού.

Είναι φανερό πως χρησιμοποιούνταν για υπερφυσικούς σκοπούς (μαντεία, μαγεία) στην αρχή. Όταν επικράτησε ο χριστιανισμός άρχισε και η, μεθοδευμένη από τους φανατικούς χριστιανούς ιερείς, αλλοίωση της πρωταρχικής τους σημασίας (11ος αιώνας μ.Χ). Άρχισαν να χρησιμοποιούνται στην συγγραφή κειμένων, σώζοντας τη βόρεια μυθολογική παράδοση, και να παίρνουν έτσι την μορφή ενός συνηθισμένου, και όχι πλέον ιερατικού, αλφαβήτου, χάνοντας ένα μέρος του απόκρυφου περιεχομένου τους. Η Ισλανδία διατήρησε επίσημα την χρήση των ρούνων μέχρι το 1639, οπότε και απαγορεύτηκε. Ανεπίσημα όμως, ο λαός της υπαίθρου των σκανδιναβικών και γερμανικών περιοχών τους χρησιμοποιεί ακόμη και ως σήμερα.

Πηγές 
 Κωτούλας, Ιωάννης, Βίκινγκς, Αθήνα: Περισκόπιο, 2003

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Futhark (ancientscripts.com)
 Omniglot Rune
 The Development of Old Germanic Alphabets 

Κελτικός πολιτισμός
Κελτική μυθολογία
Γερμανική μυθολογία
Αλφάβητο
Συστήματα γραφής
Σκανδιναβική μυθολογία
γερμανικοί λαοί