Σιδηροδρομική καταστροφή στην Ουφά

Η σιδηροδρομική καταστροφή στην Ουφά ήταν σιδηροδρομικό δυστύχημα που συνέβη στις 4 Ιουνίου 1989, στην περιοχή Ιγκλινσκυ (Iglinsky), στην αυτόνομη περιοχή (ΑΣΣΔ) Μπασκίρ στην τότε Σοβιετική Ένωση, όταν μια έκρηξη σκότωσε 575 άτομα και τραυμάτισε άλλα 800.   Είναι η πιο θανατηφόρα σιδηροδρομική καταστροφή σε καιρό ειρήνης στη Σοβιετική Ένωση/Ρωσία. 

Το ατύχημα πήρε το όνομά του από την Ουφά, τη μεγαλύτερη πόλη της ΑΣΣΔ του Μπασκίρ, αν και συνέβη περίπου  ανατολικά της πόλης. Ετήσιο μνημόσυνο πραγματοποιείται συνήθως στον σταθμό Ulu-Telya, κοντά στην τοποθεσία της καταστροφής.  Έχει κατασκευαστεί και  μνημείο στον χώρο.

Ιστορικό 
Ο αγωγός είχε αρχικά σχεδιαστεί για τη μεταφορά πετρελαίου, αλλά είχε διαμορφωθεί εκ νέου για τη μεταφορά υγροποιημένου φυσικού αερίου για τη σοβιετική πετροχημική βιομηχανία. Ωστόσο, ο αγωγός είχε λεπτό τοίχωμα και είχε διάμετρο μόνο 720 mm, όταν η ασφαλής μεταφορά φυσικού αερίου απαιτεί παχύ μονωμένο τοίχωμα και διάμετρο 400 mm. Τον Μάιο του 1984 το Σοβιετικό Υπουργείο Πετρελαίου είχε ακυρώσει την εγκατάσταση ενός αυτόματου συστήματος ανίχνευσης διαρροών σε πραγματικό χρόνο. Το 1985 ένας εκσκαφέας προκάλεσε σοβαρή μηχανική βλάβη στον σωλήνα με τη μορφή ρωγμής 1,7 m κατά την κατασκευή παράκαμψης. Επιπλέον τη νύκτα της έκρηξης υπήρξε αυξημένη πίεση στο σύστημα, λόγω αυξημένης ζήτησης.

Ατύχημα 
Στη 1:15 π.μ., δύο επιβατικά τρένα της σιδηροδρομικής εταιρείας του Κουΐμπιτσεφ που μετέφεραν περίπου 1.300 παραθεριστές από και προς το Νοβοσιμπίρσκ και ένα θέρετρο στο Άντλερ στη Μαύρη Θάλασσα εξερράγησαν,  από την πόλη Άσα, στο Όμπλαστ του Τσελιάμπινσκ .  Χωρίς κανείς να το αντιληφθεί, από τον ελαττωματικό αγωγό φυσικού αερίου σε απόσταση  από τη γραμμή είχε διαρρεύσει υγροποιημένο φυσικό αέριο (κυρίως προπάνιο και βουτάνιο ) και οι καιρικές συνθήκες επέτρεψαν στο αέριο να συσσωρευτεί στις πεδινές περιοχές, δημιουργώντας ένα εύφλεκτο νέφος κατά μήκος τμήματος του δικτύου της Εταιρείας Σιδηροδρόμων του Κουΐμπιτσεφ.

Η έκρηξη σημειώθηκε μετά από σπινθήρες που δημιούργησαν οι τροχοί από τις δύο επιβατικές αμαξοστοιχίες που κατευθύνονταν σε αντίθετες κατευθύνσεις,  οι οποίοι ανέφλεξαν αυτό το εύφλεκτο νέφος. Οι εκτιμήσεις για το μέγεθος της έκρηξης κυμαίνονταν από 250–300 τόνους TNT με έως και 10 κιλοτόνους TNT.  

Στρατιωτικές μονάδες και ιατρικές ομάδες στάλθηκαν στον τόπο του ατυχήματος, πολλές από τις οποίες έψαξαν τα γύρω δάση και βουνά σε περίπτωση που τα θύματα κατάφεραν να διαφύγουν από τον τόπο του δυστυχήματος. Σκηνές του δυστυχήματος μεταδόθηκαν σε σοβιετικά τηλεοπτικά κανάλια, με εικόνες τόσο του δυστυχήματος όσο και των θυμάτων.  Τα θύματα αρχικά μεταφέρθηκαν σε κοντινές πόλεις για τις βασικές πρώτες βοήθειες, προτού μεταφερθούν με ιατρικά οχήματα και ελικόπτερα στην Ούφα και το Τσελιάμπινσκ ή μεταφέρθηκαν μέσω της Aeroflot στη Μόσχα για τους πιο σοβαρά τραυματίες. Η συνολική εκκένωση διήρκεσε 16 ώρες και 45 λεπτά, με 806 άτομα να νοσηλεύονται σε νοσοκομεία και κέντρα εγκαυμάτων.

Θύματα 
Πολλά από τα θύματα πέθαναν αργότερα στο νοσοκομείο. Επίσημα στοιχεία είναι 575 νεκροί και πάνω από 800 τραυματίες,  αλλά η ανεπίσημη εκτίμηση του αριθμού των θανάτων είναι περίπου 780.  181 από τους νεκρούς ήταν παιδιά. 

Πολλοί επιζώντες υπέστησαν σοβαρά εγκαύματα και εγκεφαλικές κακώσεις .   Από τους αναφερόμενους 469 επιζώντες, 109 ήταν παιδιά με την πλειονότητά τους να νοσηλεύονται.  Δεκαεπταμελής ομάδα εγκαυμάτων πέταξε από το Σαν Αντόνιο του Τέξας στην Ούφα για να βοηθήσει στη φροντίδα και τη διαχείριση περίπου 150 ασθενών με εγκαύματα. Η ομάδα επέστρεψε στη Μόσχα για αξιολόγηση και θεραπεία περίπου 25 παιδιών επτά μήνες μετά την καταστροφή, με ηπατίτιδα, μυοκαρδιοπάθεια και σοβαρές συναισθηματικές διαταραχές που παρατηρήθηκαν στα παιδιά.

Η έρευνα 
Το απόγευμα της 4ης Ιουνίου, ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, Πρόεδρος του Ανώτατου Σοβιέτ της ΕΣΣΔ, και μέλη της κυβερνητικής επιτροπής για τη διερεύνηση του ατυχήματος επισκέφτηκαν την τοποθεσία. Οι φήμες για δολιοφθορά ήταν ευρέως διαδεδομένες στον τοπικό πληθυσμό, αλλά η πλειονότητα των αξιωματούχων πίστευε ότι η καταστροφή ήταν τυχαία.  Πρόεδρος της Επιτροπής Διερεύνησης του ατυχήματος ήταν ο Αναπληρωτής Πρόεδρος του Υπουργικού Συμβουλίου της ΕΣΣΔ Γκενάντι Βεντέρνικοβ (Gennady Vedernikov). Η δίκη για το δυστύχημα συνεχίστηκε επί έξι χρόνια, ενώ εννέα αξιωματούχοι κατηγορήθηκαν, κυρίως μέλη της Nefteprovodmontazh (η εταιρεία που κατασκεύασε τον ελαττωματικό αγωγό) συμπεριλαμβανομένου του επικεφαλής του τμήματος κατασκευής και εγκατάστασης της Nefteprovodmontazh και εργοδηγούς . Οι κατηγορίες ασκήθηκαν βάσει του άρθρου 215, μέρος II του Ποινικού Κώδικα της RSFSR, όπου η μέγιστη ποινή ήταν πέντε χρόνια φυλάκιση.

Πιθανές αιτίες 
Σύμφωνα με τους Ντμίτρι Τσέρνοβ (Dmitry Chernov) και Ντιντιέ Σορνέτ (Didier Sornette), οι ακόλουθοι παράγοντες συνέβαλαν στην καταστροφή: 

 Εργασιακή κουλτούρα με βιασύνη,
 Ακύρωση της προσθήκης τηλεμετρίας ,
 Ανάληψη εξουσιοδότησης να σταματήσει τα τρένα μακριά από τους ρυθμιστές κυκλοφορίας,
 Αλλαγή του τύπου και της ποσότητας του προϊόντος που αποστέλλεται μέσω του αγωγού,
 Αλλαγή της επιτρεπόμενης πίεσης του αγωγού (αντί να επιθεωρούνται οι λόγοι για την πτώση της πίεσης του αερίου),
 Η χάραξη των γωνιών,
 Δεν υπήρχαν οι κατάλληλες διαδικασίες για ασφαλή εργασία.

Ένας άλλος παράγοντας, εκτός από το σύνολο συντελεστών διαρροής αερίου, αναφέρθηκε ότι ήταν η αποτυχία ανταπόκρισης σε πολλαπλές αναφορές για την παρουσία αερίου στον αέρα πριν από την έκρηξη.

Συνέπειες 
Η επόμενη μέρα κηρύχθηκε ημέρα εθνικού πένθους με μεσίστιες σημαίες και ακυρώσεις ψυχαγωγικών προγραμμάτων. Η προγραμματισμένη επανάληψη του Εθνικού Συνεδρίου των Βουλευτών του Λαού επίσης ακυρώθηκε.

Παραπομπές 

Σιδηροδρομικά ατυχήματα και δυστυχήματα