Αλεξάνταρ Νίκολιτς

Ο Αλεξάνταρ «Άτσα» Νίκολιτς (, 28 Οκτωβρίου 1924 – 12 Μαρτίου 2000) ήταν Γιουγκοσλάβος / Σέρβος  καλαθοσφαιριστής και προπονητής. Επίσης, ήταν καθηγητής στη Σχολή Αθλητισμού και Φυσικής Αγωγής του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου. Συχνά αναφέρεται ως ο Πατέρας του Γιουγκοσλαβικού Μπάσκετ.

Ο Νίκολιτς ήταν μέντορας πολλών προπονητών μπάσκετ παγκόσμιας κλάσης, όπως οι Μπόζινταρ Μάλκοβιτς, Ντούσαν Ίβκοβιτς, Μπόγκνταν Τάνιεβιτς, Ζέλικο Ομπράντοβιτς, κ.α.. Ο Νίκολιτς είχε τα ψευδώνυμα «Καθηγητής» και «Σιδηρός Λοχίας». Εισήχθη στο Naismith Memorial Basketball Hall of Fame ως προπονητής το 1998 και στο FIBA Hall of Fame το 2007. Το 2008, ονομάστηκε ένας από τους 50 Σπουδαιότερους Συνεισφέροντες της Ευρωλίγκα.

Πρώιμη ζωή 
Αν και οι γονείς του ζούσαν στο Μπρτσκο, ο Νίκολιτς γεννήθηκε στο Σεράγεβο, στο Βασίλειο της Γιουγκοσλαβίας, λόγω της εγκύου μητέρας του, Κρίστα, που ξαφνικά μπήκε στον τοκετό ενώ επισκεπτόταν την αδερφή της στο Σεράγεβο. Ο νεαρός Αλεξάνταρ απολάμβανε μια προνομιακή ανατροφή χάρη στον πλούσιο πατέρα του, Τζόρτζε Νίκολιτς, ο οποίος τον απέκτησε σε ηλικία 62 ετών. Αφού πέρασε τα πρώτα χρόνια της ζωής του στο Μπρτσκο, ο Νίκολιτς μετακόμισε με την οικογένειά του στην πρωτεύουσα, Βελιγράδι, όπου θα μεγάλωνε.

Ο Νίκολιτς παρακολούθησε το Γυμνάσιο Κράλι Αλεξάνταρ στη συνοικία Μπάνοβο Μπρντο του Βελιγραδίου. Στη συνέχεια, σπούδασε ιατρική και νομική στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου, από όπου αποφοίτησε το 1946.

Καριέρα ως παίκτης 

Ως σμολ φόργουορντ, ο Νίκολιτς έπαιξε 7 σεζόν στο Πρωτάθλημα Γιουγκοσλαβίας, από το 1945 έως το 1951. Αγωνίστηκε για το Γιουγκοσλαβικό Στρατό (1945), την Παρτίζαν (1946), τον Ερυθρό Αστέρα (1945, 1947–1949), την ΚΚ Ζελέζνιτσαρ Τσάτσα και την ΟΚΚ Μπέογκραντ (1951). Κέρδισε το Πρωτάθλημα Γιουγκοσλαβίας το 1945 με τον Γιουγκοσλαβικό Στρατό και το 1947, 1948 και 1949 με τον Ερυθρό Αστέρα. Αποσύρθηκε ως παίκτης με την ΟΚΚ Μπέογκραντ το 1951.

Ήταν μέλος της εθνικής ομάδας καλαθοσφαίρισης της Γιουγκοσλαβίας στα τέλη της δεκαετίας του 1940, συμμετέχοντας σε 10 αγώνες.

Προπονητής

Σε συλλόγους 
Μετά το τέλος της καριέρας του, ο Νίκολιτς ασχολήθηκε με την προπονητική, τόσο με συλλόγους με έδρα τη Σερβία, όσο και με συλλόγους στην Ιταλία, όπως οι Ίνις Βαρέζε, Φορτιτούντο Μπολόνια, Βίρτους Μπολόνια και Ρέγιερ Βενέτσια. Η καριέρα του στην Ιταλία ξεκίνησε το 1965 και το σημαντικότερο επίτευγμα ήταν η ανάδειξη της Βαρέζε στην κορυφή του ευρωπαϊκού μπάσκετ. Το 1969, ανέλαβε την ομάδα και στο τέλος της σεζόν του ιταλικού πρωταθλήματος, η Βαρέζε ήταν η πρωταθλήτρια με 20 νίκες και 2 ήττες με επικεφαλής τον σπουδαίο Μεξικανό σκόρερ Μανουέλ Ράγα. Ο μεγάλος ευρωπαϊκός στόχος επιτεύχθηκε την επόμενη σεζόν. Η Βαρέζε  τερμάτισε δεύτερη στη φάση των ομίλων πίσω από την ΤΣΣΚΑ Μόσχας, αλλά προκρίθηκε στα ημιτελικά, όπου συνάντησε τη Ρεάλ Μαδρίτης. Στο πρώτο παιχνίδι, που έγινε στις 11 Μαρτίου 1970, ήρθε μια μεγάλη νίκη με 86-90 στη Μαδρίτη, ενώ στο δεύτερο στην Ιταλία η επικράτηση ήταν εύκολη (108-73). 

Η ΤΣΣΚΑ, η πρωταθλήτρια Ευρώπης, περίμενε στον τελικό. Τα δύο παιχνίδια των ομίλων κατέληξαν με κάθε ομάδα να κερδίζει από ένα, και η τελική μονομαχία στο Σεράγεβο, στις 9 Απριλίου, θα έσπασε την ισοπαλία - και θα ονομαζόταν επίσης ένας νέος πρωταθλητής. Η Βαρέζε κέρδισε με 79-74 με έναν σπουδαίο Ντίνο Μενεγκίν με 20 πόντους, ενώ ο Σεργκέι Μπέλοφ σκόραρε 21 πόντους για την ΤΣΣΚΑ που δεν ήταν αρκετοί. Ήταν ο δεύτερος ευρωπαϊκός τίτλος για το ιταλικό μπάσκετ. Η ομάδα εκείνη τη χρονιά κατέκτησε και τους τέσσερις τίτλους που διεκδίκησε, δύο εγχώριους και δύο διεθνείς. Ακολούθησε η κυριαρχία της Ίνις (όπως ήταν το όνομά της λόγω χορηγού) με την κατάκτηση δύο ακόμα Κύπελλων Πρωταθλητριών και ενός Διηπειρωτικού Κυπέλλου σε τρία χρόνια.

Εθνική Γιουγκοσλαβίας 
Ο Νίκολιτς ήταν επίσης ο προπονητής της Εθνικής Γιουγκοσλαβίας, μεταξύ 1953 και 1965, και αργότερα μεταξύ 1977 και 1978. Το 1953, μετά το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα της ​​στη Μόσχα, τέθηκε επικεφαλής της εθνικής ομάδας και έκανε το ντεμπούτο του στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα ​​του 1954 στο Ρίο. Παρέμεινε στη θέση μέχρι το 1966 και, μαζί του στον πάγκο, κατακτήθηκαν τα πρώτα μετάλλια του γιουγκοσλαβικού μπάσκετ: ένα ασημένιο μετάλλιο στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα του 1961 στο Βελιγράδι, ένα χάλκινο μετάλλιο που κατακτήθηκε στην Πολωνία δύο χρόνια αργότερα και ένα ακόμα αργυρό στο Ευρωμπάσκετ 1965. Ήταν επίσης στη δεύτερη θέση του Παγκοσμίου Πρωταθλήματος του 1963. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, προπονούσε τρία μελλοντικά μέλη του FIBA Hall of Fame, τους Μπόρισλαβ Στάνκοβιτς, Κρέζιμιρ Τσόσιτς και Ραντιβόι Κόρατς. Η Γιουγκοσλαβική Ομοσπονδία αποφάσισε το 1963 να τον στείλει στις Ηνωμένες Πολιτείες για έξι μήνες για να αυξήσει τις γνώσεις του. Υπό την καθοδήγησή του, η Γιουγκοσλαβία σε δύο διοργανώσεις κέρδισε τα χρυσά μετάλλια στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα του 1978 και στο Ευρωμπάσκετ 1977.

Θάνατος 
Ο Νίκολιτς πέθανε στις 12 Μαρτίου 2000 στο Βελιγράδι. Ενταφιάστηκε στο Νέο Κοιμητήριο Βελιγραδίου, στο Διάδρομο των Εκλεκτών Πολιτών. Μετά το θάνατό του, η Αρένα Αλεξάνταρ Νίκολιτς ονομάστηκε προς τιμήν του.

Στη λαϊκή κουλτούρα 
Στο σερβικό αθλητικό δράμα του 2015, Θα γίνουμε οι Παγκόσμιοι Πρωταθλητές, τον Νίκολιτς υποδύεται ο Μάρκο Γιάνκετιτς.

Τίτλοι και διακρίσεις

Παίκτης
 4 × Πρωταθλητής Γιουγκοσλαβίας (1945, 1947–1949)

Προπονητής
 2 × Πρωταθλητής Διηπειρωτικού Κυπέλλου FIBA ​​(1970, 1973)
 3 × Νικητής Κυπέλλου Πρωταθλητριών (1970, 1972, 1973)
 Πρωταθλητής Κυπέλλου Κυπελλούχων ​​(1974)
 3 × Πρωταθλητής Ιταλίας (1970, 1972, 1973)
 3 × Νικητής του Κυπέλλου Ιταλίας (1970, 1971, 1973)
 Πρωταθλητής Γιουγκοσλαβίας (1963)
 Κυπελλούχος Γιουγκοσλαβίας (1962)
 Ευρωπαϊκή Επιλογή FIBA ​​(1979)
 2 × Ευρωπαίος προπονητής της χρονιάς (1966, 1976)
 Οι 50 μεγαλύτεροι συνεισφέροντες της Ευρωλίγκα (2008)

Τιμές

  Τάγμα Αξίας της FIBA (FIBA Order of Merit) : 1995

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Προφίλ στο fiba.basketball
 Προφίλ στο hoophall.com
 Προφίλ στο leagabasket.it (ιταλικά)
 Sećanje na slavnog Profesora στο mondo.rs (σέρβικα)

Γιουγκοσλάβοι καλαθοσφαιριστές
Σέρβοι καλαθοσφαιριστές
Σμολ φόργουορντ
Σερβοβόσνιοι
Καλαθοσφαιριστές Εθνικής Γιουγκοσλαβίας
Καλαθοσφαιριστές Ερυθρού Αστέρα Βελιγραδίου
Καλαθοσφαιριστές Παρτιζάν Βελιγραδίου
Γιουγκοσλάβοι προπονητές καλαθοσφαίρισης
Προπονητές καλαθοσφαίρισης Εθνικής Γιουγκοσλαβίας
Προπονητές νικητές Ευρωμπάσκετ
Προπονητές καλαθοσφαίρισης Παρτίζαν Βελιγραδίου
Προπονητές καλαθοσφαίρισης ΟΚΚ Μπέογκραντ
Προπονητές καλαθοσφαίρισης Ερυθρού Αστέρα Βελιγραδίου
Προπονητές καλαθοσφαίρισης Παλακανέστρο Βαρέζε
Προπονητές νικητές Ευρωλίγκα
Προπονητές καλαθοσφαίρισης Βίρτους Μπολόνια
Προπονητές καλαθοσφαίρισης Φορτιτούντο Μπολόνια
Προπονητές καλαθοσφαίρισης Ρέγιερ Βενέτσια
Καθηγητές του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου
Εισαχθέντες στο Naismith Memorial Basketball Hall of Fame
Εισαχθέντες στο Hall of Fame της FIBA
Ενταφιασμοί στο Νέο Κοιμητήριο Βελιγραδίου