Εξάρθρωση

Η εξάρθρωση ή εξάρθρημα είναι η μη φυσιολογική απομάκρυνση των αρθρικών επιφανειών. Αποτελεί σοβαρή κάκωση των αρθρώσεων που μπορεί να προκληθεί από ένα σοβαρό ατύχημα. Η εξάρθρωση μπορεί να προκαλέσει βλάβες σε περιβάλλουσες δομές όπως οι σύνδεσμοι, οι τένοντες, οι μύες και τα νεύρα. Οι εξαρθρώσεις είναι πολύ οδυνηρές και η επαναφορά των οστών στη θέση τους (η ανάταξη) πρέπει να γίνεται από ειδικό γιατρό ή χειρουργό.

Οι πιο συνηθισμένες θέσεις όπου παρατηρείται η εξάρθρωση είναι οι ώμοι και τα δάχτυλα, αλλά μπορεί επίσης να παρατηρηθεί στους αγκώνες, στα γόνατα και στα ισχία (γοφοί). Τα συμπτώματα μιας εξάρθρωσης ποικίλλουν ανάλογα με τη σοβαρότητα και τη θέση του τραυματισμού. Τα συνήθη συμπτώματα περιλαμβάνουν πόνο, πρήξιμο, μώλωπες, αστάθεια της άρθρωσης, απώλεια της ικανότητας κίνησής της, και κάποιες φορές ορατά παραμορφωμένη άρθρωση (το οστό φαίνεται εκτός θέσης). Η διάγνωση μπορεί να πραγματοποιηθεί με την κλινική εξέταση της άρθρωσης, και τη χρήση απεικονιστικών μεθόδων, όπως η ακτινογραφία οστών.

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από την προσβεβλημένη άρθρωση και από τη σοβαρότητα του τραυματισμού. Έτσι, μπορεί να περιλαμβάνει την επανατοποθέτηση των οστών στη θέση τους (ανάταξη), τη χρήση φαρμάκων, τη χρήση νάρθηκα, τη χειρουργική επέμβαση και την αποκατάσταση.

Οι περισσότερες εξαρθρώσεις επουλώνονται πλήρως. Οι χρόνοι ανάρρωσης ποικίλλουν ανάλογα με τη σοβαρότητα της εξάρθρωσης και την προσβεβλημένη άρθρωση. Ένα εξαρθρωμένο δάκτυλο μπορεί να επανέλθει σε φυσιολογικά επίπεδα κίνησης σε τρεις εβδομάδες, ενώ μία εξάρθρωση ισχίου μπορεί να πάρει αρκετούς μήνες ή περισσότερο για να επουλωθεί.

Είδη 

Η εξάρθρωση μπορεί να συμβεί σε κάθε άρθρωση του σώματος, ωστόσο υπάρχουν κάποια βασικά σημεία όπου παρατηρούνται οι περισσότερες εξαρθρώσεις. Οι πιο συνηθισμένες θέσεις είναι οι εξής:

 Εξάρθρημα ώμου: Τα εξαρθρήματα ώμου αντιπροσωπεύουν το 45% όλων των επισκέψεων εξαρθρήματος στα επείγοντα περιστατικά. Το πρόσθιο εξάρθρημα ώμου, ο πιο κοινός τύπος εξάρθρωσης του ώμου (96-98% των περιπτώσεων) συμβαίνει όταν η κεφαλή του βραχιόνιου εξαρθρώνεται προς τα εμπρός. Οι τραυματισμοί αγγείων και νεύρων κατά τη διάρκεια εξάρθρωσης του ώμου είναι σπάνιοι, αλλά όταν συμβαίνουν μπορούν να προκαλέσουν πολλές βλάβες. Το εξάρθρημα ώμου απαιτεί μεγαλύτερο χρόνο ανάρρωσης. Υπάρχει ένα μέσο ποσοστό υποτροπής 39% του πρόσθιου εξαρθρήματος ώμου, με τους βασικούς παράγοντες κινδύνου να αποτελούν η ηλικία, το φύλο, και η υπερκινητικότητα αρθρώσεων.
 Εξάρθρημα επιγονατίδας: Το εξάρθρημα της επιγονατίδας είναι ένας τραυματισμός στο γόνατο κατά τον οποίο η επιγονατίδα γλιστρά από την κανονική της θέση. Συχνά το γόνατο είναι μερικώς λυγισμένο, επώδυνο και πρησμένο. Η επιγονατίδα γίνεται επίσης συχνά αισθητή και φαίνεται εκτός θέσης. Η εξάρθρωση συνήθως προκαλείται από δύναμη, από σύγκρουση, πτώση ή κακό βήμα. Κατά τον βηματισμό προκαλείται πόνος, αλλά η εξάρθρωση διορθώνεται εύκολα και μερικές φορές διορθώνεται μόνη της.
 Εξάρθρημα αγκώνα: Τα εξαρθρήματα του αγκώνα μπορεί να είναι πλήρη ή μερικά και συνήθως συμβαίνουν μετά από τραύμα, όπως πτώση ή ατύχημα. Το οπίσθιο εξάρθρημα αποτελεί το 90% όλων των εξαρθρώσεων του αγκώνα.
 Εξάρθρημα καρπού: Τα πιο συνήθη εξαρθρήματα του καρπού είναι τα περιμηνοειδή και τα μηνοειδή. Προέρχονται από πτώσεις από μεγάλα ύψη, συγκρούσεις μηχανοκίνητων οχημάτων ή αθλητικούς τραυματισμούς. Αυτοί οι τραυματισμοί δεν είναι ασυνήθιστοι και μπορούν να οδηγήσουν σε πληθώρα επιπλοκών. Παρά τη μεγάλη δύναμη που απαιτείται συνήθως για αυτούς τους τραυματισμούς, έως και το 25% αυτών των τραυματισμών δε διαγιγνώσκονται.
 Εξάρθρημα δακτύλου χεριού: Το εξάρθρημα του δακτύλου μπορεί να συμβεί στις εγγύς φαλαγγοφαλαγγικές, στις άπω φαλαγγοφαλαγγικές ή στις μετακαρποφαλαγγικές αρθρώσεις. Τα μη αναγνωρισμένα ή μη αντιμετωπισμένα εξαρθρήματα των δακτύλων σχετίζονται με παραμορφώσεις, δυσκαμψία, απώλεια λειτουργικότητας και χρόνιο πόνο.
 Εξάρθρημα ισχίου: Ένα τραυματικό εξάρθρημα ισχίου συμβαίνει όταν η κεφαλή του μηριαίου οστού αναγκάζεται να βγει από την υποδοχή του στο οστό του ισχίου (λεκάνη). Συνήθως απαιτείται μεγάλη δύναμη για την εξάρθρωση του ισχίου. Τα αυτοκινητιστικά ατυχήματα και οι πτώσεις από μεγάλα ύψη είναι κοινές αιτίες και, ως αποτέλεσμα, άλλοι τραυματισμοί όπως σπασμένα κόκαλα συχνά συμβαίνουν μαζί με το εξάρθρημα. Το εξάρθρημα του ισχίου είναι μια σοβαρή ιατρική έκτακτη ανάγκη, η οποία απαιτεί άμεση αντιμετώπιση.
 Εξάρθρημα αστραγάλου: Ένα εξάρθρημα του αστραγάλου συμβαίνει όταν μια σημαντική ποσότητα δύναμης αναγκάζει τα οστά στην άρθρωση του αστραγάλου να μετακινηθούν από τη σωστή τους ευθυγράμμιση. Τα εξαρθρήματα του αστραγάλου μπορεί να συμβούν με ή χωρίς κατάγματα, αλλά είναι πολύ πιο πιθανό να συμβούν με κάταγμα. Επίσης συχνά συμβαίνουν σε συνδυασμό με τραυματισμούς των συνδέσμων, όπως διαστρέμματα και ρήξεις.

Ταξινόμηση

Ανάλογα με τον βαθμό μετατόπισης 
Το εξάρθρημα μπορεί να είναι πλήρες (πλήρης απομάκρυνση των αρθρικών άκρων) και ατελές - υπεξάρθρημα (οι αρθρικές επιφάνειες παραμένουν σε μερική επαφή). Εξαρθρωμένο είναι το απομακρυσμένο από το σώμα μέρος του άκρου.

Εξαιρέσεις αποτελούν:

 η σπονδυλική στήλη: ο υπερκείμενος σπόνδυλος θεωρείται εξαρθρωμένος.
 η κλείδα (υπάρχουν εξαρθρήματα των ακρωμιακών και στερνικών άκρων της κλείδας, αλλά όχι εξάρθρωση της ωμοπλάτης).

Ανάλογα με την προέλευση 
Υπάρχουν συγγενή και επίκτητα εξαρθρήματα.

 Συγγενές εξάρθρημα: Υπάρχει κατά τη γέννηση ως αποτέλεσμα ελαττωματικού σχηματισμού της άρθρωσης.
 Επίκτητο εξάρθρημα: Εμφανίζεται κατά τη διάρκεια τραυματισμού ή ασθένειας (οστεομυελίτιδα, πολιομυελίτιδα κ.λπ.) - παθολογικά, ή αυθόρμητα. Ένα τραυματικό εξάρθρημα συμβαίνει όταν η κεφαλή του βραχιονίου ωθείται με δύναμη έξω από την υποδοχή του, λόγω πρόσκρουσης, όπως ένα τάκλιν στο ποδόσφαιρο, ή τραυματισμού, όπως πτώση. Ένα παθολογικό εξάρθρημα εμφανίζεται ως αποτέλεσμα μιας ασθένειας, όπως το σύνδρομο Μαρφάν, το οποίο αποδυναμώνει την κάψουλα και τους συνδέσμους γύρω από την άρθρωση.

Αίτια 

Ο κύριος λόγος πρόσκλησης της εξάρθρωσης είναι ένας τραυματισμός. Τα αυτοκινητιστικά ατυχήματα, οι πτώσεις και τα αθλήματα επαφής, όπως το ποδόσφαιρο, είναι κοινές αιτίες αυτού του τραυματισμού. Μια εξάρθρωση μπορεί επίσης να προκληθεί κατά τη διάρκεια απλής δραστηριότητας, όταν οι μύες και οι τένοντες που περιβάλλουν  την άρθρωση είναι αδύναμοι. Αυτοί οι τραυματισμοί συμβαίνουν συχνότερα σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας που έχουν ασθενέστερους μύες και προβλήματα ισορροπίας.

Συμπτώματα 
Τα συμπτώματα ενός εξαρθρήματος ποικίλλουν ανάλογα με τη σοβαρότητα και τη θέση του τραυματισμού. Αυτά μπορεί να είναι τα εξής:

 Πόνος
 Πρήξιμο
 Μώλωπες
 Αστάθεια της άρθρωσης
 Απώλεια της ικανότητας κίνησης της άρθρωσης
 Ορατά παραμορφωμένη άρθρωση (το οστό φαίνεται εκτός θέσης).

Διάγνωση 
Η διάγνωση πραγματοποιείται με την κλινική εξέταση της άρθρωσης και την χρήση ακτινογραφίας για τον προσδιορισμό του βαθμού της βλάβης.

Αντιμετώπιση 
Μέχρι την εξέταση της άρθρωσης από τον γιατρό συνιστάται η εφαρμογή πάγου, η συμπίεση και η διατήρηση της άρθρωσης ψηλά, κάτι το οποίο μπορεί να βοηθήσει στη μείωση του πόνου. Μερικές φορές, η εξαρθρωμένη άρθρωση μπορεί να επιστρέψει στη θέση της φυσικά. Στη συνέχεια, υπάρχουν διάφοροι τρόποι αντιμετώπισης του τραυματισμού που περιλαμβάνουν:

 Ανάταξη: ένας εξειδικευμένος γιατρός μπορεί να προσπαθήσει να επανατοποθετήσει την άρθρωση στη θέση της. Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να χορηγηθεί ηρεμιστικό για χαλάρωση του ασθενή και αναισθητικό ώστε οι μύες κοντά στην άρθρωση να χαλαρώσουν. Επίσης, μπορεί να χορηγηθεί αναλγητικό για τη μείωση του πόνου.
 Ακινητοποίηση: μετά την επανατοποθέτηση της άρθρωσης στη θέση της, συχνά χρειάζεται η τοποθέτηση ενός νάρθηκα για αρκετές εβδομάδες για την ακινητοποίηση της άρθρωσης.
 Χειρουργική επέμβαση: σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί να πραγματοποιηθεί χειρουργική επέμβαση για την ανάταξη, εάν τα κοντινά αιμοφόρα αγγεία, τα νεύρα ή οι σύνδεσμοι έχουν υποστεί βλάβη. Επίσης, η χειρουργική επέμβαση μπορεί να επιλεγεί όταν υπάρχουν πολλαπλά εξαρθρήματα, ειδικά στον ώμο.
 Αποκατάσταση: σε ορισμένες περιπτώσεις, οι ασκήσεις φυσικοθεραπείας μπορούν να ενισχύσουν τους μύες και τους συνδέσμους γύρω από την άρθρωση για να την ενισχύσουν.

Η πλήρης ανάρρωση αναμένεται να πραγματοποιηθεί μέσα σε λίγες βδομάδες. Ωστόσο, για ορισμένες αρθρώσεις, όπως τα ισχία, η πλήρης αποκατάσταση μπορεί να διαρκέσει αρκετούς μήνες. Ο χρόνος επούλωσης είναι επίσης μεγαλύτερος εάν τα αιμοφόρα αγγεία ή τα νεύρα έχουν υποστεί βλάβη στο εξάρθρημα. Λόγω της αποδυνάμωσης της περιοχής, υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος να υπάρξει εξάρθρωση στην ίδια περιοχή ξανά.

Παραπομπές

Πηγές 
 Αντρέας Χρ. Κούσπαρος, Ανδρούλα Χ. Νικολάου, Ανδρούλα Α. Ανθούλη Ανθρωπολογία Γ΄ Γυμνασίου (Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Κύπρου) σελ.62.

Τραυματισμοί
Αρθρώσεις