Ιστορία της αρχαίας Μακεδονίας

Το βασίλειο της Μακεδονίας ήταν ένα αρχαίο κράτος στη σημερινή Μακεδονική επικράτεια της βόρειας Ελλάδας, που ιδρύθηκε στα μέσα του 7ου αιώνα π.Χ. κατά την περίοδο της Αρχαϊκής Ελλάδας και διήρκεσε μέχρι τα μέσα του 2ου αιώνα π.Χ. Με επικεφαλής τη δυναστεία των Αργεάδων ως βασιλείς, η Μακεδονία έγινε υποτελές κράτος της Αχαιμενιδικής Αυτοκρατορίας της αρχαίας Περσίας κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Αμύντα Α΄ (π. 547 – 498 π.Χ.) και του γιου του, τον Αλέξανδρο Α΄ (π. 498 – 454 π.Χ.). Η περίοδος της περσικής κατοχής της Μακεδονίας έληξε περίπου το 479 π.Χ. με την νικηφόρα Μάχη των Πλαταιών κατά της δεύτερης περσικής εισβολής στην Ελλάδα υπό τον Ξέρξη Α' και την αποχώρηση των περσικών δυνάμεων από την ευρωπαϊκή ηπειρο.

Κατά την περίοδο της Κλασικής Ελλάδας, ο Περδίκκας Β' (π. 454 – 413 π.Χ.) ενεπλάκη άμεσα στον Πελοποννησιακό Πόλεμο (431–404 π.Χ.) μεταξύ της Αθήνας και της Σπάρτης, μετατοπίζοντας τη συμμαχία του από τη μια πόλη-κράτος στην άλλη, ενώ προσπαθούσε να διατηρήσει τον έλεγχο της Μακεδονίας στη χερσόνησο της Χαλκιδικής. Η βασιλεία του σημαδεύτηκε επίσης από συγκρούσεις και προσωρινές συμμαχίες με τον Θράκα ηγεμόνα Σιτάλκη του Βασιλείου των Οδρυσών. Τελικά έκανε ειρήνη με την Αθήνα, σχηματίζοντας έτσι μια συμμαχία μεταξύ των δύο που ίσχυε μέχρι τη βασιλεία του Αρχέλαου Α΄ (π. 413 – 399 π.Χ.). Η βασιλεία του έφερε ειρήνη, σταθερότητα και οικονομική ασφάλεια στο μακεδονικό βασίλειο, ωστόσο η ελάχιστα κατανοητή δολοφονία του άφησε το βασίλειο σε κινδύνους και συγκρούσεις. Στη ταραχώδη βασιλεία του Αμύντα Γ΄ (π. 393 – 370 π.Χ.) έλαβαν καταστροφικές επιδρομές, τόσο από τον Ιλλύριο ηγεμόνα Βαρδύλη των Δαρδανών όσο και της πόλης-κράτους της Ολύνθου, οι οποίες ηττήθηκαν και οι δύο με τη βοήθεια ξένων δυνάμεων, των πόλεων-κρατών της Θεσσαλίας και της Σπάρτης, αντίστοιχα. Ο Αλέξανδρος Β' (π. 370 – 368 π.Χ.) εισέβαλε στη Θεσσαλία αλλά απέτυχε να κρατήσει τη Λάρισα, την οποία κατέλαβε ο Πελοπίδας της Θήβας, ο οποίος υπέγραψε ειρήνη με τη Μακεδονία υπό τον όρο ότι θα παραδώσουν τους ευγενείς ομήρους τους, συμπεριλαμβανομένου του μελλοντικού βασιλιά Φίλιππου Β' (π. 359 – 336 π.Χ.).

Ο Φίλιππος Β΄ ανέλαβε την εξουσία όταν ο μεγαλύτερος αδελφός του ,ο Περδίκκας Γ΄ της Μακεδονίας (π. 368 – 359 π.Χ.), ηττήθηκε και σκοτώθηκε στη μάχη από τις δυνάμεις του Βαρδύλη. Με τη χρήση επιδέξιας διπλωματίας, ο Φίλιππος Β' μπόρεσε να συνάψει ειρήνη με τους Ιλλυριούς, τους Θράκες, τους Παίονες και τους Αθηναίους που απειλούσαν τα σύνορά του. Αυτό του έδωσε χρόνο να μεταρρυθμίσει δραματικά τον μακεδονικό στρατό, ιδρύοντας τη Μακεδονική φάλαγγα που θα αποδεικνυόταν κρίσιμη για την επιτυχία του βασιλείου του να υποτάξει τη Κεντρική Ελλάδα, με εξαίρεση τη Σπάρτη. Σταδιακά ενίσχυσε την πολιτική του δύναμη σχηματίζοντας συμμαχίες γάμου με ξένες δυνάμεις, καταστρέφοντας τη Συμμαχία της Χαλκιδικής στον Ολυνθιακό Πόλεμο (349–348 π.Χ.) και έγινε εκλεγμένο μέλος της Θεσσαλικής και Αμφικτυονικής Συμμαχίας για τον ρόλο του στην ήττα της Φωκίδας στο Τρίτο Ιερό Πόλεμο (356–346 π.Χ.). Μετά τη νίκη των Μακεδόνων επί ενός συνασπισμού υπό την ηγεσία της Αθήνας και της Θήβας στη Μάχη της Χαιρώνειας το 338 π.Χ., ο Φίλιππος ίδρυσε την Συμμαχία της Κορίνθου και εξελέγη ως ηγεμόνας της εν αναμονή της εντολής μιας ενωμένης ελληνικής εισβολής στην Αχαιμενιδική Αυτοκρατορία υπό τη μακεδονική ηγεμονία.  Ωστόσο, όταν ο Φίλιππος Β' δολοφονήθηκε από έναν από τους σωματοφύλακές του, τον διαδέχθηκε ο γιος του Αλέξανδρος Γ', περισσότερο γνωστός ως Μέγας Αλέξανδρος (336 – 323 π.Χ. ), ο οποίος εισέβαλε στην Αίγυπτο και την Δυτική Ασία και ανέτρεψε την κυριαρχία του Δαρείου Γ' της Περσίας, ο οποίος αναγκάστηκε να καταφύγει στη Βακτρία (στο σημερινό Αφγανιστάν), όπου σκοτώθηκε από έναν από τους συγγενείς του, τον Βέσσο. Αυτός ο διεκδικητής του θρόνου εκτελέστηκε τελικά από τον Μέγα Αλέξανδρο, ωστόσο ο τελευταίος τελικά υπέκυψε σε μια άγνωστη ασθένεια σε ηλικία 32 ετών, ο θάνατος της οποίας οδήγησε στη διχοτόμηση της Βαβυλώνας από τους πρώην στρατηγούς του, τους διαδόχους, με κύριο ανάμεσά τους τον Αντίπατρο, αντιβασιλέα του Αλεξάνδρου Δ' της Μακεδονίας (323 – 309 π.Χ.). Αυτό το γεγονός εγκαινίασε την ελληνιστική περίοδο στη Δυτική Ασία και στον μεσογειακό κόσμο, οδηγώντας στο σχηματισμό των βασιλείων των Πτολεμαίων, των Σελευκιδών και των Ατταλιδών διαδόχων στα πρώην εδάφη της αυτοκρατορίας του Μέγα Αλεξάνδρου.

Η Μακεδονία συνέχισε τον ρόλο της ως το κυρίαρχο κράτος της αρχαίας Ελλάδας, ωστόσο η εξουσία της μειώθηκε λόγω των εμφυλίων πολέμων μεταξύ της δυναστείας των Αντιπατριδών και της εκκολαπτόμενης δυναστείας των Αντιγονιδών. Μετά από επιζήσαντες ακρωτηριαστικές επιδρομές από τον Πύρρο της Ηπείρου, τον Λυσίμαχο, τον Σέλευκο Α' Νικάτωρ και τους Κέλτες Γαλάτες, η Μακεδονία υπό την ηγεσία του Αντιγόνου Β' της Μακεδονίας (277 – 274 π.Χ. / 272–239 π.Χ.) μπόρεσε να υποτάξει την Αθήνα και να αμυνθεί ενάντια στη ναυτική επίθεση της Πτολεμαϊκής Αιγύπτου στον Χρεμωνίδειο πόλεμο (267–261 π.Χ.). Ωστόσο, η εξέγερση του Άρατου της Σικυώνας το 351 π.Χ. οδήγησε στη σύσταση της Αχαϊκής Συμπολιτείας, η οποία αποδείχτηκε διαχρονικό πρόβλημα για τις φιλοδοξίες των Μακεδόνων βασιλέων στη Κεντρική Ελλάδα. Η μακεδονική εξουσία γνώρισε μια αναζωπύρωση υπό τον Αντίγονο Γ' Δώσον (229 – 221 π.Χ. ), ο οποίος νίκησε τους Σπαρτιάτες υπό τον Κλεομένη Γ' στον Κλεομένειο πόλεμο (229–222 π.Χ.). Αν και και Φίλιππος Ε΄ της Μακεδονίας (221 – 179 π.Χ.) κατάφερε να νικήσει την Αιτωλική Συμπολιτεία στον Δεύτερο Συμμαχικό Πόλεμο (220–217 π.Χ.), οι προσπάθειές του να δημιουργήσει μια μακεδονική δύναμη στην Αδριατική Θάλασσα με τη σύναψη της Μακεδονικής - Καρχηδονικής Συνθήκης με τον Αννίβα τρόμαξαν τη Ρωμαϊκή Δημοκρατία, η οποία έπεισε έναν συνασπισμό από ελληνικές πόλεις-κράτη να επιτεθούν στη Μακεδονία, ενώ η Ρώμη επικεντρώθηκε στο να νικήσει τον Αννίβα στην Ιταλία. Η Ρώμη κέρδισε τελικά τον Πρώτο (214–205 π.Χ.) και τον Δεύτερο Μακεδονικό Πόλεμο (200–197 π.Χ.) εναντίον του Φίλιππου Ε΄, ο οποίος ηττήθηκε επίσης στον Κρητικό πόλεμο (205–200 π.Χ.) από έναν συνασπισμό με επικεφαλή τη Ρόδο. Η Μακεδονία αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τις κτήσεις της στην Ελλάδα εκτός της ίδιας της Μακεδονίας, ενώ ο Τρίτος Μακεδονικός Πόλεμος (171–168 π.Χ.) πέτυχε την πλήρη ανατροπή της μοναρχίας, μετά την οποία η Ρώμη τοποθέτησε τον Περσέα της Μακεδονίας (179 – 168 π.Χ.) σε κατ' οίκον περιορισμό και ίδρυσε τέσσερα εξαρτημένα κράτη στη Μακεδονία. Σε μια προσπάθεια να αποτρέψει την εξέγερση στη Μακεδονία, η Ρώμη επέβαλε αυστηρά συντάγματα σε αυτά τα κράτη που περιόρισαν την οικονομική τους ανάπτυξη και τη δραστηριότητα τους. Ωστόσο, ο Ανδρίσκος, ένας διεκδικητής του θρόνου που ισχυριζόταν ότι κατάγεται από τους Αντιγονίδες, αναβίωσε για λίγο τη μακεδονική μοναρχία κατά τη διάρκεια του Τέταρτου Μακεδονικού Πολέμου (150–148 π.Χ.). Οι δυνάμεις του συντρίφθηκαν στη δεύτερη Μάχη της Πύδνας από τον Ρωμαίο στρατηγό Quintus Caecilius Metellus Macedonicus, οδηγώντας στην ίδρυση της ρωμαϊκής επαρχίας της Μακεδονίας και στην αρχική περίοδο της ρωμαϊκής Ελλάδας.

Πρώιμη ιστορία και θρύλος 

Οι Έλληνες ιστορικοί Ηρόδοτος και Θουκυδίδης ανέφεραν το θρύλο ότι οι Μακεδόνες βασιλείς της δυναστείας των Αργεάδων ήταν απόγονοι του Τήμενου από το Άργος της Πελοποννήσου, ο οποίος πιστεύεται ότι ένας από τους προγόνους του ήταν ο μυθικός Ηρακλής. Ο μύθος αναφέρει ότι τρία αδέρφια και απόγονοι του Τήμενου περιπλανήθηκαν από την Ιλλυρία στην Άνω Μακεδονία, όπου ένας ντόπιος βασιλιάς παραλίγο να τους σκοτώσει και να τους εξαναγκάσει σε εξορία λόγω ενός οιωνού ότι ο νεότερος, ο Περδίκκας, θα γινόταν βασιλιάς. Ο τελευταίος απέκτησε τελικά τον τίτλο αφού εγκαταστάθηκε κοντά στους υποτιθέμενους κήπους του Μίδα δίπλα στο όρος Βέρμιο στην Κάτω Μακεδονία. Άλλοι θρύλοι, που αναφέρθηκαν από τους Ρωμαίους ιστορικούς Λίβιο, Βέλλειο και Ιουστίνο και από τον Έλληνα βιογράφο Πλούταρχο και τον Έλληνα γεωγράφο Παυσανία ανέφεραν ότι ο Κάρανος της Μακεδονίας ήταν ο πρώτος Μακεδόνας βασιλιάς και ότι τον διαδέχθηκε ο Περδίκκας Α'.  Οι Έλληνες της Κλασικής περιόδου γενικά αποδέχονταν την ιστορία προέλευσης που παρείχε ο Ηρόδοτος, ή άλλη καταγωγή από τον Δία, τον κύριο θεό του ελληνικού πανθέου, δίνοντας πίστη στην ιδέα ότι ο Μακεδονικός άρχων οίκος κατείχε το θεϊκό δικαίωμα των βασιλιάδων. Ο Ηρόδοτος έγραψε ότι ο Αλέξανδρος Α΄ της Μακεδονίας (498 – 454 π.Χ.) έπεισε τις αρχές των Ελλανοδικαίων των Αρχαίων Ολυμπιακών Αγώνων ότι η γενεαλογία του Αργείου μπορούσε να ανάγεται στον Τήμενο, και έτσι η αντιληπτή ελληνική του ταυτότητα του επέτρεψε να συμμετάσχει στους Ολυμπιακούς αγώνες.

Πολύ λίγα είναι γνωστά για τους πέντε πρώτους βασιλείς της Μακεδονίας (ή τους πρώτους οκτώ βασιλιάδες ανάλογα με το ποια βασιλική χρονολογία είναι αποδεκτή). Υπάρχουν πολύ περισσότερα στοιχεία για τη βασιλεία του Αμύντα Α΄ της Μακεδονίας (547 – 498 π.Χ.) και του διαδόχου του Αλέξανδρου Α', ιδιαίτερα λόγω της βοήθειας που έδωσε ο τελευταίος στον Πέρση διοικητή Μαρδόνιο στη μάχη της Πλαταιών το 479 π.Χ., κατά τους Ελληνοπερσικούς Πολέμους. Αν και δηλώνοντας ότι οι πρώτοι αρκετοί βασιλιάδες που καταγράφηκαν από τον Ηρόδοτο ήταν πιθανότατα θρυλικές φιγούρες, ο ιστορικός Ρόμπερτ Μάλκολμ Έρρινγκτον χρησιμοποιεί την πρόχειρη εκτίμηση των είκοσι πέντε ετών για τη βασιλεία καθενός από αυτούς τους βασιλείς για να υποθέσει ότι η πρωτεύουσα Αιγές (σύγχρονη Βεργίνα) θα μπορούσε να ήταν υπό την κυριαρχία τους από τα μέσα περίπου του 7ου αιώνα π.Χ., κατά την αρχαϊκή εποχή.

Το βασίλειο βρισκόταν στην εύφορη πεδιάδα, που βρέχεται από τους ποταμούς Αλιάκμονα και Αξιό, που ονομάζεται Κάτω Μακεδονία, βόρεια του Ολύμπου. Γύρω στην εποχή του Αλέξανδρου Α', οι Μακεδόνες άρχισαν να επεκτείνονται στην Άνω Μακεδονία, εδάφη που κατοικούνταν από ανεξάρτητες ελληνικές φυλές όπως οι Λυγκηστίδα, Ορεστίδα και οι Ελίμεια, και δυτικά, πέρα από τον Αξιό ποταμό, στην Ημαθία, Εορδαία, Βοττιαία, Μυγδονία, Κρηστωνία και Αλμωπία, περιοχές που κατοικήθηκαν, μεταξύ άλλων, από πολλά θρακικά φύλα. Στα βόρεια της Μακεδονίας (σημερινή Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας) βρίσκονταν διάφοροι μη ελληνικοί πληθυσμοί, όπως οι Παίονες βόρεια, οι Θράκες στα βορειοανατολικά και οι Ιλλύριοι, με τους οποίους οι Μακεδόνες συγκρούονταν συχνά, στα βορειοδυτικά. Νότια βρισκόταν η Θεσσαλία, με τους κατοίκους της οποίας οι Μακεδόνες είχαν πολλά κοινά, πολιτιστικά και πολιτικά, ενώ δυτικά βρισκόταν η Ήπειρος, με την οποία οι Μακεδόνες είχαν ειρηνικές σχέσεις, όπου τον 4ο αιώνα π.Χ. συνήψαν συμμαχία κατά των Ιλλυρικών επιδρομών.  Πριν από τον 4ο αιώνα π.Χ., το βασίλειο κάλυπτε μια περιοχή που αντιστοιχεί περίπου στο δυτικό και κεντρικό τμήμα της Μακεδονίας στη σύγχρονη Ελλάδα.

Μετά τον Δαρείο Α΄ της Περσίας (522 – 486 π.Χ.) ξεκίνησε στρατιωτική εκστρατεία κατά των Σκυθών στην Ευρώπη το 513 π.Χ., άφησε πίσω του τον στρατηγό του Μεγάβαζο για να καταπνίξει τους Παίονες, τους Θράκες και τις παράκτιες ελληνικές πόλεις - κράτη των νότιων Βαλκανίων. Το 512/511 π.Χ. ο Μεγάβαζος έστειλε απεσταλμένους ζητώντας την υποταγή των Μακεδόνων ως υποτελές κράτος στην Αχαιμενιδική Αυτοκρατορία της αρχαίας Περσίας, στην οποία ο Αμύντας Α' απάντησε αποδεχόμενος επίσημα την ηγεμονία του Πέρση ως βασιλιά των βασιλέων. Έτσι ξεκίνησε η περίοδος της κατεχόμενης Μακεδονίας υπό τις περσικές δυνάμεις, η οποία διήρκεσε περίπου τρεις δεκαετίες. Το Μακεδονικό βασίλειο ήταν σε μεγάλο βαθμό αυτόνομο και εκτός Περσικού ελέγχου, αλλά αναμενόταν να παρέχει στρατεύματα και προμήθειες για τον στρατό των Αχαιμενιδών. Ο Αμύντας Β', γιος της κόρης του Αμύντα Α', Γυγαίας της Μακεδονίας, και του συζύγου της Βουβάρη, γιου του Μεγάβαζου, δόθηκε η Φρυγική πόλη Αλάβανδα ως δώρο από τον Ξέρξη Α' (486 – 465 π.Χ.), για την εξασφάλιση της γαμήλιας συμμαχίας περσών-μακεδόνων. Η περσική εξουσία στη Μακεδονία διακόπηκε από την Ιωνική Επανάσταση (499–493 π.Χ.), ωστόσο ο Πέρσης στρατηγός Μαρδόνιος μπόρεσε να υποτάξει τη Μακεδονία, θέτοντας την υπό περσική κυριαρχία. Ωστόσο, είναι αμφίβολο ότι η Μακεδονία συμπεριλήφθηκε ποτέ επίσημα σε περσική σατραπεία (δηλ. επαρχία). Ο Μακεδόνας βασιλιάς Αλέξανδρος Α' πρέπει να θεωρούσε την υποταγή του ως ευκαιρία για να ενισχύσει τη δική του θέση, αφού χρησιμοποίησε την περσική στρατιωτική υποστήριξη για να επεκτείνει τα δικά του σύνορα. Οι Μακεδόνες παρείχαν στρατιωτική βοήθεια στον Ξέρξη Α κατά τη δεύτερη περσική εισβολή στην Ελλάδα το 480–479 π.Χ., κατά την οποία Μακεδόνες και Πέρσες πολεμούσαν εναντίον ενός ελληνικού συνασπισμού με επικεφαλή την Αθήνα και τη Σπάρτη. Μετά την ελληνική νίκη στη Σαλαμίνα, οι Πέρσες έστειλαν τον Αλέξανδρο Α' ως απεσταλμένο στην Αθήνα, ελπίζοντας να συνάψουν συμμαχία με τον πρώην εχθρό τους, ωστόσο η διπλωματική του αποστολή αποτράπηκε.  Ο έλεγχος των Αχαιμενιδών στη Μακεδονία έπαψε όταν οι Πέρσες ηττήθηκαν τελικά από τους Έλληνες και διέφυγαν από την ελληνική ηπειρωτική χώρα στην Ευρώπη.

Εμπλοκή στον κλασικό ελληνικό κόσμο 

Ο Αλέξανδρος Α', που ο Ηρόδοτος ισχυριζόταν ότι ονομαζόταν πρόξενος και ευεργέτης από τους Αθηναίους, καλλιέργησε στενή σχέση με τους νότιους Έλληνες μετά την ήττα και την αποχώρηση των Περσών, χορηγώντας την ανέγερση αγαλμάτων και στα δύο μεγάλα πανελλήνια ιερά, στους Δελφούς και στην Ολυμπία. Μετά τον θάνατό του το 454 π.Χ., του απονεμήθηκε ο μεταθανάτιος τίτλος Αλέξανδρος Α' «ο Φιλέλληνας » («φίλος των Ελλήνων»), που ίσως ονομάστηκε από μεταγενέστερους ελληνιστικούς αλεξανδρινούς μελετητές, που σίγουρα διατηρήθηκε από τον ελληνορωμαίο ιστορικό Δίων Χρυσόστομο, και περισσότερο πιθανότατα επηρεασμένος από τη μακεδονική προπαγάνδα του 4ου αιώνα π.Χ. που τόνιζε τον θετικό ρόλο των προγόνων του Φιλίππου Β' (359 – 336 π.Χ.) είχε στα ελληνικά πράγματα. Ο διάδοχος του Αλέξανδρου Α' Περδίκας Β' (454 – 413 π.Χ.) όχι μόνο κατακλύζεται από εσωτερική εξέγερση από τους μικροβασιλείς της Άνω Μακεδονίας, αλλά αντιμετώπισε επίσης σοβαρές προκλήσεις για την εδαφική ακεραιότητα της Μακεδονίας από τον Σιτάλκη, ηγεμόνα στη Θράκη, και τους Αθηναίους, οι οποίοι πολέμησαν τέσσερις χωριστούς πολέμους εναντίον της Μακεδονίας. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του, οι Αθηναίοι άποικοι άρχισαν να καταπατούν τα παράκτια εδάφη στην Κάτω Μακεδονία για να συγκεντρώσουν πόρους όπως ξυλεία και πίσσα για να υποστηρίξουν το ναυτικό τους, μια πρακτική που ενθαρρύνθηκε ενεργά από τον Αθηναίο ηγέτη Περικλή όταν έβαλε αποίκους να εγκατασταθούν μεταξύ των Βισαλτιών κατά μήκος του ποταμού Στρυμόνα. Από το 476 π.Χ. και μετά, οι Αθηναίοι ανάγκασαν ορισμένες από τις παράκτιες πόλεις της Μακεδονίας κατά μήκος του Αιγαίου να ενταχθούν στη Συμμαχία της Δήλου υπό την ηγεσία των Αθηναίων ως υποτελή κράτη και το 437/436 π.Χ. ίδρυσαν την πόλη της Αμφίπολης στις εκβολές του ποταμού Στρυμόνα για πρόσβαση σε ξυλεία καθώς και σε χρυσό και ασήμι από τους λόφους του Παγγαίου.

Ο πόλεμος ξέσπασε το 433 π.Χ. όταν η Αθήνα, αναζητώντας ίσως επιπλέον ιππικό και πόρους εν όψει του Πελοποννησιακού Πολέμου (431–404 π.Χ.), συμμάχησε με έναν αδελφό και ξάδερφο του Περδίκκα Β' που ήταν σε ανοιχτή εξέγερση εναντίον του. Αυτό οδήγησε τον Περδίκκα να αναζητήσει συμμαχίες στους αντιπάλους της Αθήνας, Σπάρτη και Κόρινθο, αλλά όταν οι προσπάθειές του απορρίφθηκαν, βοήθησε στην εξέγερση των   συμμάχων των Αθηναίων στη Χαλκιδική, κερδίζοντας τη σημαντική πόλη της Ποτίδαιας. Η Αθήνα απάντησε στέλνοντας ναυτική δύναμη εισβολής που κατέλαβε τη Θέρμη και πολιόρκησε την Πύδνα. Ωστόσο, δεν κατόρθωσαν να ανακαταλάβουν τη Χαλκιδική και την Ποτίδαια, λόγω της αραίωσης των δυνάμεών τους πολεμώντας τους Μακεδόνες και τους συμμάχους τους σε πολλαπλά μέτωπα, και ως εκ τούτου ανεκάλεσαν για ειρήνη με τη Μακεδονία. Ο πόλεμος ξανάρχισε λίγο μετά με την κατάληψη της Βέροιας από τους Αθηναίους και τη μακεδονική βοήθεια που δόθηκε στους Ποτιδαίους κατά τη διάρκεια της αθηναϊκής πολιορκίας, ωστόσο μέχρι το 431 π.Χ., οι Αθηναίοι και οι Μακεδόνες συνήψαν συνθήκη ειρήνης και συμμαχία που ενορχηστρώθηκε από τον Θράκα ηγεμόνα Σιτάλκη του βασιλείου των Οδρυσών. Οι Αθηναίοι ήλπιζαν να χρησιμοποιήσουν τον Σιτάλκς εναντίον των Μακεδόνων, αλλά λόγω της επιθυμίας του Σιτάλκη να επικεντρωθεί στην απόκτηση περισσότερων Θρακών συμμάχων, έπεισε την Αθήνα να συνάψει ειρήνη με τη Μακεδονία υπό τον όρο ότι θα παρείχε ιππικό και στρατεύματα για τον αθηναϊκό στρατό στη Χαλκιδική. Βάσει αυτής της συμφωνίας, ο Περδίκκας Β' έλαβε πίσω τη Θέρμη και δεν χρειαζόταν πλέον να μάχεται με τον επαναστάτη αδελφό του, την Αθήνα, και τον Σιτακλή ταυτόχρονα, ενώ σε αντάλλαγμα βοήθησε τους Αθηναίους στην υποταγή των οικισμών στη Χαλκιδική.

Το 429 π.Χ., ο Περδίκκας Β' έστειλε βοήθεια στον Σπαρτιάτη διοικητή Κνήμο στην Ακαρνανία, αλλά οι μακεδονικές δυνάμεις έφτασαν πολύ αργά για να εισέλθουν στη Ναυμαχία της Ναυπάκτου, η οποία έληξε με νίκη των Αθηναίων. Την ίδια χρονιά, ο Σιτάλκης, σύμφωνα με τον Θουκυδίδη, εισέβαλε στη Μακεδονία κατόπιν εντολής της Αθήνας για να τους βοηθήσει να υποτάξουν τη Χαλκιδική και να τιμωρήσουν τον Περδίκκα Β' για παραβίαση των όρων της συνθήκης ειρήνης τους. Ωστόσο, δεδομένης της τεράστιας θρακικής δύναμης εισβολής του Σιτάλκη (υποτίθεται 150.000 στρατιώτες) και ενός ανιψιού του Περδίκκα Β' που σκόπευε να τοποθετήσει στον μακεδονικό θρόνο μετά την ανατροπή του καθεστώτος του τελευταίου, η Αθήνα πρέπει να ήταν επιφυλακτική να ενεργήσει στην υποτιθέμενη συμμαχία τους, καθώς απέτυχαν να του παρέχει την υποσχεθείσα ναυτική υποστήριξη.  Ο Σιτάλκης τελικά υποχώρησε από τη Μακεδονία, ίσως λόγω υλικοτεχνικών ανησυχιών: έλλειψη προμηθειών και δύσκολες χειμερινές συνθήκες.

Το 424 π.Χ., ο Περδίκκας άρχισε να διαδραματίζει εξέχοντα ρόλο στον Πελοποννησιακό πόλεμο βοηθώντας τον Σπαρτιάτη στρατηγό Βρασίδα να πείσει τους Αθηναίους συμμάχους στη Θράκη να αποστατήσουν και να συμμαχήσουν με τη Σπάρτη. Αφού απέτυχε να πείσει τον Περδίκκα Β' να συνάψει ειρήνη με τον Αρραβαίο της Λυγκηστίδας της Άνω Μακεδονίας, ο Βρασίδας συμφώνησε να βοηθήσει τον μακεδονικό αγώνα κατά του Αρραβαίου, αν και εξέφρασε τις ανησυχίες του για το ότι θα αφήσει τους Χαλκιδικείους συμμάχους του στην τύχη τους κατά της Αθήνας, καθώς και για τις τρομερές ιλλυρικές ενισχύσεις που έφτασαν στο πλευρό του Αρραβαίου. Η στρατιωτική δύναμη που διοικούσε ο Αρραβαίος προφανώς προκάλεσε εσπευσμένη φυγή του στρατού του Περδίκκα Β' πριν αρχίσει η μάχη, γεγονός που εξόργισε τους Σπαρτιάτες. Στη συνέχεια, ο Περδίκκας Β' όχι μόνο έκανε ειρήνη με την Αθήνα, αλλά άλλαξε πλευρά, εμποδίζοντας τις πελοποννησιακές ενισχύσεις να φτάσουν στον Βρασίδα μέσω της Θεσσαλίας. Η συνθήκη πρόσφερε στην Αθήνα οικονομικές παραχωρήσεις, αλλά εγγυήθηκε επίσης την εσωτερική σταθερότητα στη Μακεδονία, αφού ο Αρραβαίος και άλλοι εγχώριοι επικριτές πείστηκαν να καταθέσουν τα όπλα και να δεχτούν τον Περδίκκα Β' ως επικυρίαρχό τους.

Ο Περδίκκας Β' υποχρεώθηκε να στείλει βοήθεια στον Αθηναίο στρατηγό Κλέωνα, αλλά αυτός και ο Βρασίδας πέθαναν το 422 π.Χ. Μετά τη Μάχη της Μαντινείας το 418 π.Χ., η Σπάρτη και το Άργος σχημάτισαν μια νέα συμμαχία, η οποία, παράλληλα με την απειλή των γειτονικών πόλεων στη Χαλκιδική που ήταν ευθυγραμμισμένες με τη Σπάρτη, ώθησε τον Περδίκκα Β' να εγκαταλείψει την αθηναϊκή συμμαχία του υπέρ της Σπάρτης για άλλη μια φορά. Αυτό αποδείχθηκε τελικό ως στρατηγικό λάθος, καθώς το Άργος γρήγορα άλλαξε πλευρά ως φιλοαθηναϊκή δημοκρατία, επιτρέποντας στην Αθήνα να τιμωρήσει τη Μακεδονία με ναυτικό αποκλεισμό το 417 π.Χ. μαζί με την επανέναρξη της στρατιωτικής δραστηριότητας στη Χαλκιδική. Ο Περδίκκας Β' συμφώνησε σε ειρηνευτική διευθέτηση και συμμαχία με την Αθήνα για άλλη μια φορά το 414 π.Χ. και, μετά το θάνατό του, ένα χρόνο αργότερα, τον διαδέχθηκε ο γιος του Αρχέλαος Α' (413 – 399 π.Χ.). 

Ο Αρχέλαος Α' διατήρησε καλές σχέσεις με την Αθήνα καθ' όλη τη διάρκεια της βασιλείας του, βασιζόμενος στην Αθήνα για την παροχή ναυτικής υποστήριξης στην πολιορκία της Πύδνας το 410 π.Χ. και σε αντάλλαγμα παρέχοντας στην Αθήνα ξυλεία και ναυτικό εξοπλισμό. Με βελτιώσεις στη στρατιωτική οργάνωση και κατασκευή νέων υποδομών, όπως φρούρια, ο Αρχέλαος μπόρεσε να ενισχύσει τη Μακεδονία και να προβάλει τη δύναμή του στη Θεσσαλία, όπου βοήθησε τους συμμάχους του. Ωστόσο, αντιμετώπισε κάποια εσωτερική εξέγερση καθώς και προβλήματα για να αποκρούσει τις επιδρομές των Ιλλυριών με επικεφαλής τον Σίρρα. Αν και διατήρησε τις Αιγές ως τελετουργικό και θρησκευτικό κέντρο, ο Αρχέλαος Α' μετέφερε την πρωτεύουσα του βασιλείου του βόρεια στην Πέλλα, η οποία στη συνέχεια τοποθετήθηκε δίπλα σε μια λίμνη με ένα ποτάμι που τη ένωνε με το Αιγαίο Πέλαγος. Βελτίωσε τα νομίσματα της Μακεδονίας κόβοντας νομίσματα με υψηλότερη περιεκτικότητα σε ασήμι καθώς και εκδίδοντας ξεχωριστά χάλκινα νομίσματα. Η βασιλική του έπαυλη προσέλκυσε την παρουσία γνωστών διανοουμένων όπως ο Αθηναίος θεατρικός συγγραφέας Ευριπίδης.

Ο Έλληνας ιστορικός Διόδωρος Σικελιώτης παρείχε μια φαινομενικά αντικρουόμενη αφήγηση σχετικά με τις Ιλλυρικές επιδρομές που σημειώθηκαν το 393 π.Χ. και το 383 π.Χ., οι οποίες μπορεί να ήταν αντιπροσωπευτικές μιας μεμονωμένης εισβολής με επικεφαλής τον Βαρδύλη των Δαρδανών. Σε αυτό το γεγονός, ο Αμύντας Γ' λέγεται ότι εγκατέλειψε το δικό του βασίλειο και επέστρεψε με την υποστήριξη Θεσσαλών συμμάχων, ενώ ένας πιθανός διεκδικητής του θρόνου με το όνομα Αργαίος είχε κυβερνήσει προσωρινά ερήμην του Αμύντα Γ'. Όταν η ισχυρή πόλη Όλυνθος φέρεται να ήταν έτοιμη να ανατρέψει τον Αμύντα Γ' και να κατακτήσει το Μακεδονικό βασίλειο, ο Τελευτίας, αδελφός του Σπαρτιάτη βασιλιά Αγησίλαου Β', έπλευσε στη Μακεδονία με μεγάλη σπαρτιατική δύναμη για να παράσχει κρίσιμη βοήθεια στον Αμύντα Γ'. Αποτέλεσμα αυτής της εκστρατείας το 379 π.Χ. ήταν η παράδοση της Ολύνθου και η κατάργηση της Χαλκιδικιανής Συμμαχίας.

Ο Αμύντας Γ' είχε παιδιά με δύο συζύγους, αλλά ο μεγαλύτερος γιος του από τον γάμο του με την Ευρυδίκη Α' τον διαδέχθηκε ως Αλέξανδρος Β' (370 – 368 π.Χ.). Όταν ο Αλέξανδρος Β' εισέβαλε στη Θεσσαλία και κατέλαβε τη Λάρισα και τον Κράννον ως αμφισβήτηση της επικυριαρχίας του Τάγου (ανώτατου Θεσσαλικού στρατιωτικού ηγέτη) Αλεξάνδρου του Φεραίου, οι Θεσσαλοί έκαναν έκκληση στον Πελοπίδα της Θήβας για βοήθεια για να εκδιώξουν και τους δύο αντίπαλους άρχοντες. Αφού ο Πελοπίδας κατέλαβε τη Λάρισα, ο Αλέξανδρος Β' έκανε ειρήνη και συμμάχησε με τη Θήβα, παραδίδοντας ευγενείς ομήρους, συμπεριλαμβανομένου του αδελφού του και μελλοντικού βασιλιά, Φίλιππου Β'.  Στη συνέχεια, ο Πτολεμαίος ο Αλωρίτης δολοφόνησε τον κουνιάδο του Αλέξανδρο Β' και ενήργησε ως αντιβασιλέας για τον μικρότερο αδελφό του Περδίκκα Γ' (368 – 359 π.Χ.). Η επέμβαση του Πτολεμαίου στη Θεσσαλία το 367 π.Χ. προκάλεσε μια άλλη εισβολή των Θηβαίων από τον Πελοπίδα, ο οποίος υπονομεύτηκε όταν ο Πτολεμαίος δωροδόκησε τους μισθοφόρους του να μην πολεμήσουν, οδηγώντας έτσι σε μια πρόσφατα προτεινόμενη συμμαχία μεταξύ Μακεδονίας και Θήβας, αλλά μόνο με την προϋπόθεση ότι οι περισσότεροι όμηροι, συμπεριλαμβανομένου ενός γιου του Πτολεμαίου, επρόκειτο να παραδοθούν στη Θήβα. Μέχρι το 365 π.Χ., ο Περδίκκας Γ' είχε ενηλικιωθεί και βρήκε την ευκαιρία να σκοτώσει τον αντιβασιλέα του Πτολεμαίο, ξεκινώντας μια μοναδική βασιλεία που χαρακτηρίστηκε από εσωτερική σταθερότητα, οικονομική ανάκαμψη, ενθάρρυνση της ελληνικής διανόησης στην αυλή του και την επιστροφή του αδελφού του Φιλίππου από Θήβα. Ωστόσο, ο Περδίκκας Γ' αντιμετώπισε επίσης μια εισβολή των Αθηναίων του Τιμόθεου, γιου του Κόνωνα, που οδήγησε στην απώλεια της Μεθώνης και της Πύδνας, ενώ μια εισβολή των Ιλλυριών με επικεφαλής τον Βαρδύλη πέτυχε να σκοτώσει τον Περδίκκα Γ' και 4.000 Μακεδόνες στρατιώτες στη μάχη.

Η Άνοδος της Μακεδονίας 

Ο Φίλιππος Β΄ της Μακεδονίας (359 – 336 π.Χ.), ο οποίος πέρασε μεγάλο μέρος της εφηβείας του ως πολιτικός όμηρος στη Θήβα, ήταν είκοσι τεσσάρων ετών όταν ανέβηκε στο θρόνο και αμέσως αντιμετώπισε κρίσεις που απειλούσαν να ανατρέψουν την ηγεσία του. Ωστόσο, με τη χρήση επιδέξιας διπλωματίας, κατάφερε να πείσει τους Θράκες υπό τον Βερισάδη να σταματήσουν την υποστήριξή τους στον Παυσανία, έναν διεκδικητή του θρόνου, και τους Αθηναίους να σταματήσουν την υποστήριξή τους σε έναν άλλο υποκριτή που ονομαζόταν Αργαίος (ίσως ο ο ίδιος που είχε προκαλέσει προβλήματα στον Αμύντα Γ'). Τα πέτυχε δωροδοκώντας τους Θράκες και τους Παίονες συμμάχους τους και απομακρύνοντας μια φρουρά μακεδονικών στρατευμάτων από την Αμφίπολη, συνάπτοντας συνθήκη με την Αθήνα που παραιτήθηκε από τις αξιώσεις του στην πόλη αυτή. Μπόρεσε επίσης να συνάψει ειρήνη με τους Ιλλυριούς που είχαν απειλήσει τα σύνορά του.
Η ακριβής ημερομηνία κατά την οποία ο Φίλιππος Β' ξεκίνησε μεταρρυθμίσεις για να μεταμορφώσει ριζικά την οργάνωση, τον εξοπλισμό και την εκπαίδευση του Μακεδονικού στρατού είναι άγνωστη, συμπεριλαμβανομένου του σχηματισμού της μακεδονικής φάλαγγας οπλισμένης με σάρισες. Οι μεταρρυθμίσεις έλαβαν χώρα σε διάστημα αρκετών ετών και αποδείχθηκαν αμέσως επιτυχείς ενάντια στους Ιλλύριους και Παίονες εχθρούς του. Οι συγκεχυμένες αναφορές σε αρχαίες πηγές οδήγησαν τους σύγχρονους μελετητές να συζητήσουν πόσο πολύ μπορεί να συνέβαλαν οι βασιλικοί προκάτοχοι του Φιλίππου Β' σε αυτές τις στρατιωτικές μεταρρυθμίσεις. Είναι ίσως πιο πιθανό τα χρόνια της αιχμαλωσίας του στη Θήβα κατά τη διάρκεια της θηβαϊκής ηγεμονίας να επηρέασαν τις ιδέες του, ιδίως μετά τη συνάντησή του με τον διάσημο στρατηγό Επαμεινώνδα.

Παρόλο που η Μακεδονία και η υπόλοιπη Ελλάδα ασκούσαν παραδοσιακά τη μονογαμία στο γάμο, ο Φίλιππος Β' άσκεισε την λεγόμενη πρακτική των βαρβάρων της πολυγαμίας, παντρεύοντας επτά διαφορετικές συζύγους με ίσως μόνο μία που δεν συνεπαγόταν την πίστη των αριστοκρατικών υπηκόων του ή την επιβεβαίωση μιας νέας συμμαχίας. Για παράδειγμα, οι πρώτοι του γάμοι ήταν με τη Φίλα της Ελίμειας της Άνω Μακεδονικής αριστοκρατίας καθώς και με την πριγκίπισσα της Ιλλυρίας Αυδάτη, εγγονή(;) του Βαρδύλη, για να εξασφαλίσει μια γαμήλια συμμαχία με τους Ιλλύριους. Για να συνάψει συμμαχία με τη Λάρισα στη Θεσσαλία, παντρεύτηκε τη Θεσσαλή αρχόντισσα Φίλινα το 358 π.Χ., η οποία του γέννησε έναν γιο που αργότερα θα κυβερνούσε ως Φίλιππος Γ' ο Αρριδαίος (323 – 317 π.Χ.). Το 357 π.Χ. παντρεύτηκε την Ολυμπιάδα για να εξασφαλίσει συμμαχία με τον Αρύββα, τον βασιλιά της Ηπείρου και των Μολοσσών Από τον γάμο, προέκυψε ένας γιος που αργότερα θα κυβερνούσε ως Αλέξανδρος Γ' (γνωστός περισσότερο ως Μέγας Αλέξανδρος) και θα διεκδικούσε την καταγωγή του από τον θρυλικό Αχιλλέα λόγω της δυναστικής του κληρονομιάς από την Ήπειρο. Έχει υποστηριχθεί αν οι Πέρσες βασιλιάδες επηρέασαν ή όχι την πρακτική της πολυγαμίας του Φίλιππου, αν και φαίνεται ότι ασκήθηκε και από τον Αμύντα Γ' που είχε τρεις γιους (τον Αρχέλαο, τον Αρριδαίο και τον Μενέλαο) με πιθανή δεύτερη σύζυγο τη Γυγαία. Ο Φίλιππος Β' έβαλε τον Αρχέλαο να θανατωθεί το 359 π.Χ., ενώ οι άλλοι δύο ετεροθαλείς αδερφοί του Φίλιππου κατέφυγαν στην Όλυνθο, υπηρετώντας ως casus belli για τον Ολυνθιακό πόλεμο (349–348 π.Χ.) ενάντια στη Χαλκιδική Συμμαχία.

Ενώ η Αθήνα ήταν απασχολημένη με τον Πρώτο Συμμαχικό Πόλεμο (357–355 π.Χ.), ο Φίλιππος χρησιμοποίησε αυτή την ευκαιρία για να ανακαταλάβει την Αμφίπολη το 357 π.Χ., για τον οποίο οι Αθηναίοι του κήρυξαν αργότερα πόλεμο και μέχρι το 356 π.Χ., κατέκτησε ξανά την Πύδνα και την Ποτίδαια, η τελευταία από τις οποίες παρέδωσε στη Χαλκιδική Συμμαχία όπως είχε υποσχεθεί σε συνθήκη του 357/356 π.Χ. Αυτό το έτος, μπόρεσε επίσης να πάρει τους Κρενίδες, που αργότερα επανιδρύθηκαν ως Φίλιπποι και παρείχε πολύ πλούτο σε χρυσό, ενώ ο στρατηγός του Παρμενίωνας κέρδισε τον Ιλλυρικό βασιλιά Γράμπο Β' των Γραβαίων. Κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της Μεθώνης από το 355 έως το 354 π.Χ., ο Φίλιππος έχασε το δεξί του μάτι από μια πληγή από βέλος, αλλά κατάφερε να καταλάβει την πόλη και ήταν εγκάρδιος με τους ηττημένους κατοίκους (σε αντίθεση με τους Ποτιδαίους, που είχαν πουληθεί ως σκλάβοι). 

Ήταν σε αυτό το στάδιο όταν ο Φίλιππος Β' ενέπλεξε τη Μακεδονία στον Τρίτο Ιερό Πόλεμο (356–346 π.Χ.). Η σύγκρουση ξεκίνησε όταν η Φωκείς κατέλαβαν και λεηλάτησαν το ναό του Απόλλωνα στους Δελφούς ως απάντηση στην απαίτηση των Θηβών να υποβάλουν απλήρωτα πρόστιμα, με αποτέλεσμα η Αμφικτυονία να κηρύξει τον πόλεμο στη Φωκίδα και να αρχίσει εμφύλιος πόλεμος μεταξύ των μελών της Θεσσαλικής Συμμαχίας. Η αρχική εκστρατεία του Φιλίππου Β' κατά των Φερών στη Θεσσαλία το 353 π.Χ. κατ' εντολή της Λάρισας έληξε σε δύο καταστροφικές ήττες από τον Φωκέα στρατηγό Ονόμαρχο. Ωστόσο, επέστρεψε το επόμενο έτος και νίκησε τον Ονόμαρχο στη Μάχη του Κρόκιου Πεδίου, η οποία οδήγησε στην εκλογή του ως αρχηγού της Θεσσαλικής Συμμαχίας,  στρατολογόντας έτσι το Θεσσαλικό ιππικό, που του παρείχε μια θέση στην Αμφικτυονία και μια γαμήλια συμμαχία με τους Φέρες από τον γάμο με τη Νικησίπολη, την ανιψιά του τυράννου Ιάσονα των Φερών.

Μετά την εκστρατεία κατά του Θρακικού ηγεμόνα Κερσοβλεπτή, ο Φίλιππος Β' ξεκίνησε τον πόλεμο του ενάντια στη Χαλκιδική Συμμαχία το 349 π.Χ., η οποία είχε αποκατασταθεί το 375 π.Χ. μετά από μια προσωρινή διάλυση. Παρά την αθηναϊκή παρέμβαση του Χαρίδημου,  η Όλυνθος αιχμαλωτίστηκε από τον Φίλιππο Β' το 348 π.Χ., οπότε πούλησε τους κατοίκους της ως σκλάβους, φέρνοντας πίσω και ορισμένους Αθηναίους πολίτες στη Μακεδονία ως σκλάβους. Οι Αθηναίοι, ειδικά σε μια σειρά από ομιλίες του Δημοσθένη, γνωστούς ως Ολυνθιακούς, δεν κατάφεραν να πείσουν τους συμμάχους τους να αντεπιτεθούν, έτσι το 346 π.Χ., συνήψαν μια συνθήκη με τη Μακεδονία γνωστή ως Ειρήνη του Φιλοκράτη.  Η συνθήκη όριζε ότι η Αθήνα θα παραιτηθεί από τις αξιώσεις σε μακεδονικά παράκτια εδάφη, τη Χαλκιδική και την Αμφίπολη σε αντάλλαγμα την απελευθέρωση των υπόδουλων Αθηναίων, καθώς και εγγυήσεις ότι ο Φίλιππος δεν θα επιτεθεί στους αθηναϊκούς οικισμούς στη χερσόνησο της Καλλίπολης. Εν τω μεταξύ, η Φωκίδα και οι Θερμοπύλες αιχμαλωτίστηκαν, οι Δελφικοί ληστές του ναού εκτελέστηκαν και στον Φίλιππο Β' απονεμήθηκαν οι δύο Φωκικές έδρες της Αμφικτυονίας, καθώς και η θέση του τελετάρχη στα Πύθια. Η Αθήνα αρχικά αντιτάχθηκε στη συμμετοχή του στο συμβούλιο και αρνήθηκε να παρευρεθεί στους αγώνες σε ένδειξη διαμαρτυρίας, αλλά τελικά παρακινήθηκαν να αποδεχτούν αυτούς τους όρους, εν μέρει λόγω του λόγου Περί Ειρήνης του Δημοσθένη.

Για τα επόμενα χρόνια ο Φίλιππος Β' ασχολήθηκε με την αναδιοργάνωση του διοικητικού συστήματος της Θεσσαλίας, εκστρατεύοντας κατά του Ιλλυριού ηγεμόνα Πλευράτου Α', καθαιρώντας τον Αρύββα στην Ήπειρο υπέρ του κουνιάδου του Αλέξανδρου Α' (μέσω του γάμου του Φιλίππου Β' με την Ολυμπιάδα) και νικώντας τον Κερσοβλέπτη στη Θράκη. Αυτό του επέτρεψε να επεκτείνει τον έλεγχο των Μακεδόνων μέχρι τον Ελλήσποντο εν αναμονή εισβολής στην Μικρά Ασία. Στη σημερινή Βουλγαρία, ο Φίλιππος Β' κατέκτησε τη θρακική πόλη Πανηγύρεις το 342 π.Χ. και την επανίδρυσε ως Φιλιππούπολη (σύγχρονη Φιλιππούπολη).  Ο πόλεμος ξέσπασε με την Αθήνα το 340 π.Χ., ενώ ο Φίλιππος Β' συμμετείχε σε δύο τελικά ανεπιτυχείς πολιορκίες της Περίνθου και του Βυζαντίου, ακολουθούμενη από μια επιτυχημένη εκστρατεία κατά των Σκυθών κατά μήκος του Δούναβη και τη συμμετοχή της Μακεδονίας στον Τέταρτο Ιερό Πόλεμο κατά της Άμφισσας το 339 π.Χ. Οι εχθροπραξίες μεταξύ Θήβας και Μακεδονίας ξεκίνησαν όταν η Θήβα εκδίωξε μια μακεδονική φρουρά από τη Νίκαια (κοντά στις Θερμοπύλες), οδηγώντας τη Θήβα να ενωθεί με την Αθήνα, τα Μέγαρα, την Κόρινθο, την Αχαΐα και την Εύβοια σε μια τελική αναμέτρηση κατά της Μακεδονίας στη Μάχη της Χαιρώνειας το 338 π.Χ. Ο Αθηναίος ολιγάρχης Φιλιππίδης της Παιανίας έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη νίκη της Μακεδονίας στη Χαιρώνεια βοηθώντας τον ΦίλιπποΙΙ, αλλά αργότερα διώχθηκε στην Αθήνα ως προδότης από τον ρήτορα και πολιτικό Υπερείδη.

Μετά τη Μακεδονική νίκη στη Χαιρώνεια, ο Φίλιππος Β' επέβαλε σκληρούς όρους στη Θήβα, εγκαθιστώντας εκεί ολιγαρχία, αλλά ήταν επιεικής με την Αθήνα λόγω της επιθυμίας του να χρησιμοποιήσει το ναυτικό τους σε μια προγραμματισμένη εισβολή στην Περσική Αυτοκρατορία. Τότε ήταν ο κύριος υπεύθυνος για τη συγκρότηση του Συνέδριου της Κορίνθου που περιελάμβανε τις μεγάλες ελληνικές πόλεις-κράτη μείον τη Σπάρτη, εκλεγμένος ως αρχηγός (ηγεμόνας) του συμβουλίου την άνοιξη του 337 π.Χ. παρά το ότι η Μακεδονία αποκλείστηκε ως επίσημο μέλος του συνεδρίου. Ο πανελλήνιος φόβος για μια ακόμη περσική εισβολή στην Ελλάδα συνέβαλε ίσως στην απόφαση του Φιλίππου Β' να εισβάλει στην Αυτοκρατορία των Αχαιμενιδών. Η περσική βοήθεια που προσφέρθηκε στον Πέρινθο και το Βυζάντιο το 341–340 π.Χ. υπογράμμισε τη στρατηγική ανάγκη της Μακεδονίας να εξασφαλίσει τη Θράκη και το Αιγαίο έναντι της αυξανόμενης κυριαρχίας των Περσών, καθώς ο Αρταξέρξης Γ΄ εδραίωσε περαιτέρω τον έλεγχό του στις σατραπίες στη δυτική Μικρά Ασία. Η Μικρά Ασία, που απέδιδε πολύ περισσότερο πλούτο και πολύτιμους πόρους από τα Βαλκάνια, ήταν επίσης πολυπόθητη από τον Μακεδόνα βασιλιά για τις καθαρές οικονομικές της δυνατότητες.

Μετά την εκλογή του από το Συνέδριο της Κορίνθου ως αρχιστράτηγος μιας επικείμενης εκστρατείας εισβολής στην Αχαιμενιδική Αυτοκρατορία, ο Φίλιππος Β' προσπάθησε να υποστηρίξει περαιτέρω τη Μακεδονική υποστήριξη παντρεύοντας την Κλεοπάτρα Ευρυδίκη, ανιψιά του στρατηγού Άτταλου. Ωστόσο, η συζήτηση για την παροχή νέων πιθανών κληρονόμων εξόργισε τον γιο του Φιλίππου Β', Αλέξανδρο (ήδη βετεράνο της Μάχης της Χαιρώνειας) και τη μητέρα του Ολυμπιάδα, που κατέφυγαν μαζί στην Ήπειρο πριν ανακληθεί ο Αλέξανδρος στην Πέλλα. Περαιτέρω εντάσεις προέκυψαν όταν ο Φίλιππος Β' πρόσφερε το χέρι του γιου του Αρριδαίου στην Άδα της Καρίας, κόρης του Πηξώδαρου, του Πέρση σατράπη της Καρίας. Όταν ο Αλέξανδρος παρενέβη και πρότεινε να παντρευτεί την Άδα, ο Φίλιππος ακύρωσε εντελώς τις γαμήλιες ρυθμίσεις και εξόρισε τους συμβούλους του Αλέξανδρου Πτολεμαίο, Νέαρχο και Αρπαλο. Για να συμφιλιωθεί με την Ολυμπιάδα, ο Φίλιππος Β' έβαλε την κόρη τους Κλεοπάτρα να παντρευτεί τον αδελφό της Ολυμπιάδας (και θείο της Κλεοπάτρας) Αλέξανδρο Α' της Ηπείρου, ωστόσο ο Φίλιππος Β' δολοφονήθηκε από τον σωματοφύλακά του Παυσανία της Ορεστίδος κατά τη διάρκεια του γάμου τους και τον διαδέχθηκε ο Αλέξανδρος.

Μακεδονική Αυτοκρατορία 

Πριν δολοφονηθεί ο Φίλιππος Β' το καλοκαίρι του 336 π.Χ., οι σχέσεις με τον γιο του Αλέξανδρο είχαν τεταθεί σε σημείο που τον απέκλεισε εντελώς από την σχεδιασμένη εισβολή του στην Ασία, επιλέγοντας αντ' αυτού να ενεργεί ως αντιβασιλέας της Ελλάδας και αναπληρωτής ηγεμόνας του Συνεδρίου της Κορίνθου. Αυτό, μαζί με την προφανή ανησυχία της μητέρας του, Ολυμπιάδας, ότι ο Φίλιππος Β' έχει έναν άλλο πιθανό κληρονόμο με τη νέα του σύζυγο Κλεοπάτρα Ευρυδίκη, οδήγησε τους μελετητές να διαφωνήσουν σχετικά με την ιδέα του πιθανού ρόλου της ίδιας και του Αλέξανδρου στη δολοφονία του Φίλιππου. Ωστόσο, ο Αλέξανδρος Γ' (336 – 323 π.Χ.) ανακηρύχθηκε αμέσως βασιλιάς από συνέλευση του στρατού και κορυφαίων αριστοκρατών, μεταξύ των οποίων κύριοι ήταν ο Αντίπατρος και ο Παρμενίων. Μέχρι το τέλος της βασιλείας και της στρατιωτικής του σταδιοδρομίας το 323 π.Χ., ο Αλέξανδρος θα κυριαρχούσε σε μια αυτοκρατορία αποτελούμενη από την Ελλάδα, τη Μικρά Ασία, το Λεβάντε, την αρχαία Αίγυπτο, τη Μεσοποταμία, την Περσία και μεγάλο μέρος της Κεντρικής και Νότιας Ασίας (δηλ. το σύγχρονο Πακιστάν)  Η πρώτη του ανησυχία, ωστόσο, θα ήταν να θάψει τον πατέρα του στις Αιγές και να συνεχίσει μια εκστρατεία στη νοτιοανατολική Ευρώπη. Μετά το θάνατο του Φίλιππου, τα μέλη του Συνεδρίου της Κορίνθου εξεγέρθηκαν, αλλά σύντομα καταπνίγηκαν με στρατιωτική δύναμη παράλληλα με την πειστική διπλωματία, ο Αλέξανδρος τους ανάγκασε να επανενταχθούν στην ένωση και να τον εκλέξουν ως ηγεμόνα για να πραγματοποιήσουν την προγραμματισμένη εισβολή στην Περσική Αυτοκρατορία.  Ο Αλέξανδρος βρήκε επίσης την ευκαιρία να τακτοποιήσει τη διαφορά που είχε με τον αντίπαλό του Άτταλο (ο οποίος τον είχε κοροϊδέψει στη γαμήλια γιορτή της κόρης του Κλεοπάτρας Ευρυδίκης και του Φίλιππου Β') εκτελώντας τον.

Το 335 π.Χ., ο Αλέξανδρος οδήγησε μια εκστρατεία κατά της Θρακικής φυλής των Τριβαλλών, πολεμώντας τους κατά μήκος του Δούναβη και αναγκάζοντας τους να παραδοθούν στο νησί Πεύκη του Δούναβη. Λίγο αργότερα, ο Ιλλυρικός βασιλιάς Κλείτος των Δαρδανών απείλησε να επιτεθεί στη Μακεδονία, ωστόσο ο Αλέξανδρος πήρε την πρωτοβουλία και τους πολιόρκησε στο Πέλλιον (στη σύγχρονη νότια Αλβανία). Όταν ο Αλέξανδρος πληροφορήθηκε ότι η Θήβα είχε επαναστατήσει για άλλη μια φορά από το Συνέδριο της Κορίνθου και πολιορκούσε τη μακεδονική φρουρά στην Καδμεία, ο Αλέξανδρος εγκατέλειψε το ιλλυρικό μέτωπο και βάδισε στη Θήβα, την οποία πολιόρκησε. Μετά την παραβίαση των τειχών, οι δυνάμεις του Αλεξάνδρου σκότωσαν 6.000 Θηβαίους, πήραν 30.000 κατοίκους ως αιχμαλώτους πολέμου και έκαψαν την πόλη ολοσχερώς ως προειδοποίηση προς άλλους, κάτι που αποδείχθηκε αποτελεσματικό αφού κανένα άλλο ελληνικό κράτος εκτός από τη Σπάρτη δεν τόλμησε να αμφισβητήσει τον Αλέξανδρο για το υπόλοιπο της βασιλείας του.

Σε όλη τη στρατιωτική του σταδιοδρομία και τη βασιλεία του, ο Αλέξανδρος κέρδισε κάθε μάχη που διεύθυνε προσωπικά. Η πρώτη του νίκη εναντίον των Περσών στη Μικρά Ασία στη μάχη του Γρανικού το 334 π.Χ. χρησιμοποιώντας ένα μικρό ιππικό που απόσπασε την προσοχή των Περσών, επέτρεψε στο πεζικό του να διασχίσει τον ποταμό και στους εταίρους του να τους διώξουν από τη μάχη με ιππικό. Ακολουθώντας την παράδοση των Μακεδόνων βασιλιάδων, ο Αλέξανδρος ηγήθηκε προσωπικά του ιππικού στη Μάχη της Ισσού το 333 π.Χ., αναγκάζοντας τον Πέρση βασιλιά Δαρείο Γ' και τον στρατό του σε φυγή. Ο Δαρείος Γ', παρόλο που είχε περισσότερους στρατιώτες, αναγκάστηκε και πάλι να φύγει από τη Μάχη των Γαυγαμήλων το 331 π.Χ. Ο Πέρσης βασιλιάς αργότερα συνελήφθη και εκτελέστηκε από τον ίδιο του τον σατράπη της Βακτριανής και συγγενή του, τον Βησσό, το 330 π.Χ. Ο Μακεδόνας βασιλιάς στη συνέχεια κυνήγησε και εκτέλεσε τον Βησσό στο σημερινό Αφγανιστάν, θέτωντας υπό τον έλεγχο του την περιοχή της Σογδιανής. Στη Μάχη του Υδάσπη το 326 π.Χ. (σημερινό Παντζάμπ), όταν οι πολεμικοί ελέφαντες του βασιλιά Πώρου των Παουράβα απείλησαν τα στρατεύματα του Αλέξανδρου, τους έβαλε να σχηματίσουν ανοιχτές τάξεις για να περικυκλώσουν τους ελέφαντες και να απομακρύνουν τους χειριστές τους χρησιμοποιώντας τις σάρισες τους. Όταν τα μακεδονικά στρατεύματά του εξεγέρθηκαν εναντίον του στην Όπις της Βαβυλωνίας (κοντά στη σύγχρονη Βαγδάτη, Ιράκ) το 324 π.Χ., ο Αλέξανδρος Γ' προσέφερε στρατιωτικούς τίτλους και μεγαλύτερες ευθύνες στους Πέρσες αξιωματικούς του, αναγκάζοντας τα Μακεδονικά στρατεύματά του να ζητήσουν συγχώρεση, κάτι που πρόσφερε ο βασιλιάς σε συμπόσιο που παροτρύνει τη συμφιλίωση μεταξύ Περσών και Μακεδόνων.

Παρά τις ικανότητές του ως στρατηγός, ο Αλέξανδρος ίσως υπονόμευσε τη δική του κυριαρχία επιδεικνύοντας σημάδια μεγαλομανίας. Ενώ χρησιμοποιούσε αποτελεσματικό πειστικό λόγο όπως το κόψιμο του Γόρδιου Δεσμού, προσπάθησε επίσης να απεικονίσει τον εαυτό του ως ζωντανό θεό και γιο του Δία μετά την επίσκεψή του στο μαντείο της Σίβας στην έρημο της Λιβύης (στη σύγχρονη Αίγυπτο) το 331 π.Χ. Όταν προσπάθησε να κάνει τους άνδρες του να προσκυνήσουν μπροστά του στη Βάκτρα το 327 π.Χ. σε μια πράξη προσκύνησις (δανεισμένη από τους Πέρσες βασιλιάδες), οι Μακεδόνες θεώρησαν αυτή την πράξη βλασφημία και σφετερισμό της εξουσίας των θεών. Ο ιστορικός του οίκου του Αλέξανδρου Καλλισθένης αρνήθηκε να πραγματοποιήσει αυτό το τελετουργικό και οι υπόλοιποι ακολούθησαν το παράδειγμά του, μια πράξη διαμαρτυρίας που οδήγησε τον Αλέξανδρο να εγκαταλείψει την πρακτική. Όταν ο Αλέξανδρος δολοφόνησε τον Παρμενίωνα στα Εκβάτανα το 330 π.Χ., αυτό ήταν «σύμπτωμα του αυξανόμενου χάσματος μεταξύ των συμφερόντων του βασιλιά και εκείνων της χώρας του και των ανθρώπων της», σύμφωνα με τον Errington. Η δολοφονία του Κλείτου του Μέλα το 328 π.Χ. περιγράφεται ως «εκδικητική και απερίσκεπτη» από τους Dawn L. Gilley και Ian Worthington. Ακολούθησε επίσης τις πολυγαμικές συνήθειες του πατέρα του Φιλίππου Β' και ενθάρρυνε τους άνδρες του να παντρευτούν γηγενείς γυναίκες στην Ασία, δίνοντας το παράδειγμα όταν παντρεύτηκε τη Ροξάνα, μια Σογδιανή πριγκίπισσα της Βακτριανής. Στη συνέχεια παντρεύτηκε τη Στάτειρα Β', μεγαλύτερη κόρη του Δαρείου Γ', και την Παρυσάτιδα Β', τη μικρότερη κόρη του Αρταξέρξη Γ', στους γάμους των Σουσών το 324 π.Χ.

Εν τω μεταξύ, στη Κεντρική Ελλάδα η μόνη αναστάτωση στη μακεδονική κυριαρχία ήταν η προσπάθεια του Σπαρτιάτη βασιλιά Άγη Γ' να ηγηθεί μιας εξέγερσης των νότιων Ελλήνων κατά των Μακεδόνων. Ωστόσο, ηττήθηκε το 331 π.Χ. στη Μάχη της Μεγαλόπολης από τον Αντίπατρο, ο οποίος υπηρετούσε ως αντιβασιλέας της Μακεδονίας και αναπληρωτής ηγεμόνας στο Συνέδριο της Κορίνθου στη θέση του Αλέξανδρου. Αν και ο κυβερνήτης της Θράκης, Μέμνων, είχε απειλήσει να επαναστατήσει, φαίνεται ότι ο Αντίπατρος τον σταμάτησε με διπλωματία πριν να εκστρατεύσει κατά του Άγη Γ' στην Πελοπόννησο. Ο Αντίπατρος ανέβαλε την τιμωρία της Σπάρτης στο Συνέδριο της Κορίνθου με επικεφαλή τον Αλέξανδρο, ο οποίος τελικά έδωσε χάρη στους Σπαρτιάτες με την προϋπόθεση ότι θα υποβάλουν ως ομήρους πενήντα ευγενείς. Η ηγεμονία του Αντίπατρου ήταν κάπως αντιδημοφιλής στην Ελλάδα λόγω της πρακτικής του να εξορίζει κακοπροαίρετα και να φρουρεί πόλεις με μακεδονικά στρατεύματα, ωστόσο το 330 π.Χ., ο Αλέξανδρος δήλωσε ότι οι τυραννίες που είχαν εγκατασταθεί στην Ελλάδα επρόκειτο να καταργηθούν και να αποκατασταθεί η ελευθερία.

Όταν ο Μέγας Αλέξανδρος πέθανε στη Βαβυλώνα το 323 π.Χ., η μητέρα του Ολυμπιάδα κατηγόρησε αμέσως τον Αντίπατρο και τους εταίρους του ότι τον δηλητηρίασαν, αν και δεν υπάρχουν στοιχεία που να το επιβεβαιώνουν. Χωρίς επίσημο διάδοχο, η πίστη της μακεδονικής στρατιωτικής διοίκησης χωρίστηκε μεταξύ της μιας πλευράς που ανακήρυξε τον ετεροθαλή αδερφό του Αλέξανδρου Φίλιππο Γ' (323 – 317 π.Χ.) ως βασιλιά και ένας άλλος συμπαρατάσσεται με τον γιο του Αλέξανδρου με τη Ρωξάνη, τον Αλέξανδρο Δ' (323 – 309 π.Χ.). Εκτός από τους Ευβοείς και τους Βοιωτούς, οι Έλληνες ξεσηκώθηκαν αμέσως σε μια εξέγερση κατά του Αντίπατρου, γνωστή ως Λαμιακός πόλεμος (323–322 π.Χ.). Όταν ο Αντίπατρος ηττήθηκε στη Μάχη της Ηράκλειας των Θερμοπυλών το 323 π.Χ., κατέφυγε στη Λαμία όπου πολιορκήθηκε από τον Αθηναίο διοικητή Λεωσθένη. Ο Λεοννάτος έσωσε τον Αντίπατρο άροντας την πολιορκία. Παρόλο που ο Αντίπατρος υπέταξε τελικά την εξέγερση, πέθανε το 319 π.Χ. και άφησε ένα κενό στην εξουσίς όπου οι δύο ανακηρυχθέντες βασιλιάδες της Μακεδονίας έγιναν ανταγωνιστές σε έναν αγώνα εξουσίας μεταξύ των διαδόχων, των πρώην στρατηγών του στρατού του Αλεξάνδρου, γνωστοί και ως Πόλεμοι των Διαδόχων.

Αμέσως μετά το θάνατο του Αλεξάνδρου στη Βαβυλώνα δημιουργήθηκε η Συμφωνία της Βαβυλώνας υπό το στρατευμένο συμβούλιο, χρείζοντας ως βασιλιά τον Φίλιππο Γ' και αντιβασιλέα του τον χιλίαρχο Περδίκκα. Ωστόσο, ο Αντίπατρος, ο Αντίγονος ο Μονόφθαλμος, ο Κρατερός και ο Πτολεμαίος, ανησυχώντας για τα αυξανόμενα σημάδια αυτοεξευτελισμού του Περδίκκα, σχημάτισαν συνασπισμό εναντίον του στον ανοιχτό εμφύλιο πόλεμο που ξεκίνησε με την κατάληψη του Τάφου του Μεγάλου Αλεξάνδρου από τον Πτολεμαίο. Όταν ο Περδίκκας εισέβαλε στην Αίγυπτο το καλοκαίρι του 321 π.Χ. για να επιτεθεί στον Πτολεμαίο, βάδισε κατά μήκος του ποταμού Νείλου όπου πνίγηκαν 2.000 από τους άνδρες του, οδηγώντας τους αξιωματικούς υπό τις διαταγές του να συνωμοτήσουν εναντίον του και να τον δολοφονήσουν. Αν και ο Ευμένης ο Καρδιανός κατάφερε να σκοτώσει τον Κρατέρο στη μάχη, αυτό δεν είχε μεγάλη επίδραση στην εξέλιξη των γεγονότων τώρα που ο νικηφόρος συνασπισμός συγκλήθηκε στη Συρία για να διευθετήσει το ζήτημα μιας νέας αντιβασιλείας και εδαφικών δικαιωμάτων στη Διαίρεση του Τριπαράδεισου το 321 π.Χ. Το συμβούλιο διόρισε τον Αντίπατρο ως αντιβασιλέα των δύο βασιλιάδων, μετά τον οποίο ο Αντίπατρος ανέθεσε την εξουσία στους επικεφαλείς στρατηγούς. Ωστόσο, πριν πεθάνει ο Αντίπατρος το 319 π.Χ., ονόμασε τον πιστό των Αργεάδων Πολυπέρχωνα ως αντιβασιλέα που θα τον διαδεχθεί, προσπερώντας τον ίδιο του τον γιο Κάσσανδρο, αγνοώντας το δικαίωμα του βασιλιά να επιλέξει αντιβασιλέα (καθώς ο Φίλιππος Γ' θεωρούνταν ψυχικά ασταθής). και παρακάμπτοντας και το συμβούλιο του στρατού.

Συνασπίζοντας συμμαχία με τον Πτολεμαίο, τον Αντίγονο και τον Λυσίμαχο, ο Κάσσανδρος έβαλε τον αξιωματικό του Νικάνορα να καταλάβει το φρούριο της Μουναχίας του Πειραιά, αψηφώντας το διάταγμα του Πολυπέρχων ότι οι ελληνικές πόλεις έπρεπε να απαλλαγούν από μακεδονικές φρουρές, πυροδοτώντας τον Δεύτερο Πόλεμο των Διαδόχων (319 –315 π.Χ.).  Δεδομένης μιας σειράς στρατιωτικών αποτυχιών από τον Πολυπέρχωνα, το 317 π.Χ. ο Φίλιππος Γ', μέσω της πολιτικά δεσμευμένης συζύγου του Ευρυδίκης Β' της Μακεδονίας, τον αντικατέστησε επίσημα ως αντιβασιλέας με τον Κάσσανδρο. Στη συνέχεια ο Πολυπέρχων ζήτησε απεγνωσμένα τη βοήθεια της Ολυμπιάδας, μητέρας του Αλέξανδρου Γ' που έμενε ακόμη στην Ήπειρο. Μια κοινή δύναμη Ηπειρωτών, Αιτωλών και στρατευμάτων του Πολυπέρχωνα εισέβαλαν στη Μακεδονία και ανάγκασαν την παράδοση του Φιλίππου Γ' και του στρατού της Ευρυδίκης, επιτρέποντας στην Ολυμπιάδα να εκτελέσει τον βασιλιά και να αναγκάσει τη βασίλισσά του να αυτοκτονήσει. Στη συνέχεια, η Ολυμπιάδα έβαλε τον Νικάνορα να σκοτωθεί μαζί με δεκάδες κορυφαίους Μακεδόνες ευγενείς, ωστόσο μέχρι την άνοιξη του 316 π.Χ. ο Κάσσανδρος νίκησε τις δυνάμεις της, την αιχμαλώτισε και τη δίκασε για φόνο πριν την καταδικάσει σε θάνατο.

Ο Κάσσανδρος παντρεύτηκε την κόρη του Φίλιππου Β' τη Θεσσαλονίκη, εισάγοντάς τον στον δυναστικό οίκο των Αργεάδων και επέκτεινε για λίγο τον έλεγχο των Μακεδόνων στην Ιλλυρία μέχρι την Επίδαμνο, αν και το 313 π.Χ. ανακτήθηκε από τον Ιλλύριο βασιλιά Γλαυκία. Μέχρι το 316 π.Χ., ο Αντίγονος είχε καταλάβει την επικράτεια του Ευμένη και κατάφερε να εκδιώξει τον Σέλευκο Α' τον Νικάτορα από τη σατραπεία του στη Βαβυλωνία. Σε αντίδραση σε αυτό, ένας συνασπισμός του Κάσσανδρου, του Πτολεμαίου και του Λυσίμαχου εξέδωσε τελεσίγραφο στον Αντίγονο το 315 π.Χ. για να παραδώσει διάφορα εδάφη στην Ασία. Ο Αντίγονος συμμάχησε αμέσως με τον Πολύπερχο, που τώρα εδρεύει στην Κόρινθο, και έδωσε ένα δικό του τελεσίγραφο στον Κάσσανδρο, κατηγορώντας τον για φόνο επειδή εκτέλεσε την Ολυμπιάδα και απαιτούσε να παραδώσει τη βασιλική οικογένεια, τον βασιλιά Αλέξανδρο Δ' και τη βασίλισσα - μητέρα Ρωξάνη. Η σύγκρουση που ακολούθησε κράτησε μέχρι το χειμώνα του 312/311 π.Χ., όταν μια νέα συμφωνία ειρήνης αναγνώρισε τον Κάσσανδρο ως στρατηγό της Ευρώπης, τον Αντίγονο ως στρατηγό της Ασίας, τον Πτολεμαίο ως στρατηγό της Αιγύπτου και τον Λυσίμαχο ως στρατηγό της Θράκης. Ο Κάσσανδρος έβαλε τον Αλέξανδρο Δ' και τη Ρωξάνη να θανατωθούν το χειμώνα του 311/310 π.Χ., ο Ηρακλής ο Μακεδόνας εκτελέστηκε το 309 π.Χ. ως μέρος ειρηνευτικού διακανονισμού με τον Πολυπέρχωνα και το 306-305 π.Χ. οι διαδόχοι ανακηρύχθηκαν βασιλιάδες των αντίστοιχων εδαφών τους.

Ελληνιστική εποχή 
<div class="thumb tmulti tright"><div class="thumbinner multiimageinner" style="width:292px;max-width:292px"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:144px;max-width:144px"><div class="thumbimage" style="height:189px;overflow:hidden"></div></div><div class="tsingle" style="width:144px;max-width:144px"><div class="thumbimage" style="height:189px;overflow:hidden"></div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:163px;max-width:163px"><div class="thumbimage" style="height:229px;overflow:hidden"></div></div><div class="tsingle" style="width:125px;max-width:125px"><div class="thumbimage" style="height:229px;overflow:hidden"></div></div></div> Οι προτομές πορτρέτου του Πύρρου της Ηπείρου (πάνω αριστερά), του Δημητρίου Α΄ της Μακεδονίας (πάνω δεξιά), του Σέλευκου Α΄ Νικάτορα (κάτω αριστερά) και του Λυσίμαχου (κάτω δεξιά), αντίγραφα ελληνικών πρωτοτύπων ρωμαϊκής εποχής από τη Βίλα των Παπύρων, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Νάπολης</div></div>
Η αρχή της ελληνιστικής εποχής ορίστηκε από τον διαμάχης μεταξύ της δυναστείας των Αντιπατριδών, με αρχηγό τον Κάσσανδρο (305 – 297 π.Χ.), γιο του Αντίπατρου και της δυναστείας των Αντιγονιδών, με αρχηγό τον Αντίγονο Α' τον Μονόφθαλμο (306 – 301 π.Χ.) και τον γιο του, τον μελλοντικό βασιλιά Δημήτριο Α΄ της Μακεδονίας (294 – 288 π.Χ.). Ενώ ο Κάσσανδρος πολιορκούσε την Αθήνα το 303 π.Χ., ο Δημήτριος εισέβαλε στη Βοιωτία για να σταματήσει τον Κάσσανδρο που επέστρεφε πίσω στη Μακεδονία, αν και ο Κάσσανδρος τελικά κατάφερε να εγκαταλείψει βιαστικά την πολιορκία και να γυρίσει πίσω στη Μακεδονία. Ενώ ο Αντίγονος και ο Δημήτριος προσπάθησαν να αναδημιουργήσουν την Ελληνική συμμαχία (Συνέδριο της Κορίνθου) του Φιλίππου Β' με τους εαυτούς τους ως διπλούς ηγεμόνες, ένας αναβιωμένος συνασπισμός του Κάσσανδρου, του Πτολεμαίου Α' Σωτήρ (305 – 283 π.Χ.) της δυναστείας των Πτολεμαίων της Αιγύπτου, του Σέλευκου Α' Νικάτωρ (305 – 281 π.Χ.) της αυτοκρατορίας των Σελευκιδών και ο Λυσίμαχος (306 – 281 π.Χ.), ο βασιλιάς της Θράκης, νίκησαν αποφασιστικά τους Αντιγονίδες στη μάχη της Ιψού το 301 π.Χ., σκοτώνοντας τον Αντίγονο και αναγκάζοντας τον Δημήτριο να φύγει.

Ο Κάσσανδρος πέθανε το 297 π.Χ. και ο άρρωστος γιος του Φίλιππος Δ' πέθανε το ίδιο έτος. Τον διαδέχθηκαν οι άλλοι γιοι του Κάσσανδρου, ο Αλέξανδρος Ε' (297 – 294 π.Χ.) και ο Αντίπατρος Β' (297 – 294 π.Χ.), με τη μητέρα τους τη Θεσσαλονίκη της Μακεδονίας να ενεργεί ως αντιβασίλισσα. Ενώ ο Δημήτριος πολέμησε εναντίον των Αντιπατριδών δυνάμεων στην Ελλάδα, ο Αντίπατρος Β' σκότωσε τη μητέρα του και τον αντιβασιλέα του για να αποκτήσει την εξουσία. Ο απελπισμένος αδελφός του Αλέξανδρος Ε' ζήτησε τότε βοήθεια από τον Πύρρο της Ηπείρου (297 – 272 π.Χ.), που είχε πολεμήσει μαζί με τον Δημήτριο στη Μάχη της Ιψού, αλλά πέρασε χρόνο ως όμηρος στην Αίγυπτο, όπως οριζόταν σε συνθήκη συμμαχίας μεταξύ του Δημητρίου και του Πτολεμαίου Α'. Σε αντάλλαγμα για την ήττα των δυνάμεων του Αντίπατρου Β' και αναγκάζοντάς τον να καταφύγει στην αυλή του Λυσίμαχου στη Θράκη, στον Πύρρο απονεμήθηκαν τα δυτικότερα τμήματα του μακεδονικού βασιλείου. Ο Δημήτριος βάδισε βόρεια και κάλεσε τον ανιψιό του Αλέξανδρο Ε' στο στρατόπεδό του για ένα συμπόσιο με φιλικά προσχήματα, ωστόσο τον δολοφόνησαν όταν προσπάθησε να φύγει. Στη συνέχεια ο Δημήτριος ανακηρύχθηκε βασιλιάς της Μακεδονίας, ωστόσο οι υπήκοοί του ανησυχούσαν ολοένα και περισσότερο για τη συμπεριφορά του ως φαινομενικά απόμακρος μονάρχης και ανατολικού τύπου αυτοκράτορας.

Πόλεμος ξέσπασε μεταξύ του Πύρρου και του Δημητρίου το 290 π.Χ. όταν η Λάνασσα, σύζυγος του Πύρρου, κόρη του Αγαθοκλή των Συρακουσών, τον άφησε για τον Δημήτριο και του πρόσφερε την προίκα της στην Κέρκυρα. Ο πόλεμος κράτησε μέχρι το 288 π.Χ., όταν ο Δημήτριος έχασε την υποστήριξη των Μακεδόνων και εγκατέλειψε τη χώρα. Η Μακεδονία μοιράστηκε τότε μεταξύ του Πύρρου και του Λυσίμαχου, ο πρώτος πήρε τη δυτική Μακεδονία και ο δεύτερος την ανατολική Μακεδονία.

Μέχρι το 286 π.Χ., ο Λυσίμαχος κατάφερε να εκδιώξει εντελώς τον Πύρρο και τις δυνάμεις του από τη Μακεδονία, ωστόσο το 282 π.Χ., ένας νέος πόλεμος ξέσπασε μεταξύ του Λυσίμαχου και του Σέλευκου Α', επιτρέποντας στον Σέλευκο Α' να διεκδικήσει τόσο τη Θράκη όσο και τη Μακεδονία. Από την άλλη, ο Σέλευκος Α' δολοφονήθηκε στη συνέχεια το 281 π.Χ. από τον αξιωματικό του Πτολεμαίο Κεραυνό, γιο του Πτολεμαίου Α' και εγγονό του Αντίπατρου, ο οποίος τότε ανακηρύχθηκε βασιλιάς της Μακεδονίας. Ωστόσο, υπήρξε μικρή ανάπαυλα από το πολιτικό χάος στη Μακεδονία, αφού ο Πτολεμαίος Κεραυνός σκοτώθηκε σε μάχη το 279 π.Χ. από Κέλτες εισβολείς στη Γαλατική εισβολή στην Ελλάδα. Ο Μακεδονικός στρατός ανακήρυξε βασιλιά τον στρατηγό Σωσθένη, αν και αρνήθηκε τον τίτλο. Αφού νίκησε τον Γαλάτη ηγεμόνα Βόλγιο και έδιωξε τον στρατό του Βρεννού, ο Σωσθένης πέθανε και άφησε μια χαοτική κατάσταση στη Μακεδονία. Οι Γαλάτες επιδρομείς λεηλάτησαν τη Μακεδονία μέχρι την άφιξη του Αντιγόνου Γονατά, γιου του Δημητρίου, ο οποίος τους νίκησε στη Θράκη στη μάχη της Λυσιμαχίας το 277 π.Χ. Στη συνέχεια ανακηρύχθηκε βασιλιάς ο Αντίγονος Β' (277 – 274 π.Χ., 272 – 239 π.Χ.).

Στις αρχές του 280 π.Χ., ο Πύρρος ξεκίνησε μια εκστρατεία στη νότια Ιταλία κατά της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας γνωστή ως Πύρρειος Πόλεμος, ακολουθούμενη από την εισβολή του στη Σικελία. Ο Πτολεμαίος Κεραυνός είχε εξασφαλίσει τη θέση του στον μακεδονικό θρόνο χαρίζοντας στον Πύρρο πέντε χιλιάδες στρατιώτες και είκοσι πολεμικούς ελέφαντες για αυτό το εγχείρημα. Ο Πύρρος επέστρεψε στην Ήπειρο το 275 π.Χ. μετά το αδιέξοδο και την τελική αποτυχία και των δύο εκστρατειών του, γεγονός που συνέβαλε στην άνοδο της Ρώμης τώρα που οι ελληνικές πόλεις στη νότια Ιταλία, όπως το Τάρεντο, έγιναν σύμμαχοι των Ρωμαίων. Παρόλο που είχε εξαντλημένο ταμείο, ο Πύρρος αποφάσισε να εισβάλει στη Μακεδονία το 274 π.Χ., λόγω της πολιτικής αστάθειας του καθεστώτος του Αντιγόνου Β'. Αφού νίκησε τον σε μεγάλο βαθμό τον στρατό του Αντιγόνου Β' στη Μάχη του Αώου το 274 π.Χ., ο Πύρρος κατάφερε να τον διώξει από τη Μακεδονία και να τον αναγκάσει να καταφύγει με τον ναυτικό του στόλο. 

Ο Πύρρος έχασε μεγάλο μέρος της υποστήριξής του μεταξύ των Μακεδόνων το 273 π.Χ. όταν οι απείθαρχοι Γαλάτες μισθοφόροι του λεηλάτησαν το βασιλικό νεκροταφείο των Αιγών. Ο Πύρρος καταδίωξε τον Αντίγονο Β' στην Ελλάδα, αλλά ενώ ήταν απασχολημένος με τον πόλεμο στην Πελοπόννησο, ο Αντίγονος Β' κατάφερε να ανακαταλάβει τον Μακεδονικό θρόνο. Ενώ αγωνιζόταν για τον έλεγχο του Άργους το 272 π.Χ., ο Πύρρος σκοτώθηκε ενώ πολεμούσε στους δρόμους της πόλης, επιτρέποντας στον Αντίγονο Β' να διεκδικήσει και πάλι την Ελλάδα. Στη συνέχεια αποκατέστησε τους δυναστικούς τάφους των Αργεάδων στις Αιγές κατασκευάζοντας έναν τεράστιο τύμβο. Ο Αντίγονος Β' ασφάλισε επίσης το Ιλλυρικό μέτωπο και προσάρτησε την Παιονία.

Οι ναυτικοί στόλοι των Αντιγονιδών που ελλιμενίστηκαν στην Κόρινθο και στη Χαλκίδα κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Αντιγόνου Β' αποδείχθηκαν επίσης καθοριστικοί για τη διατήρηση των τοπικών καθεστώτων που επέβαλαν οι Αντιγονίδες σε διάφορες ελληνικές πόλεις. Ωστόσο, η Αιτωλική Συμπολιτεία αποδείχθηκε ένα διαχρονικό πρόβλημα για τις φιλοδοξίες του Αντιγόνου Β' να ελέγξει την Στερεά Ελλάδα, ενώ ο σχηματισμός της Αχαϊκής Συμπολιτείας το 251 π.Χ. απώθησε τις μακεδονικές δυνάμεις στο μεγαλύτερο μέρος της Πελοποννήσου και κατά καιρούς ενσωμάτωσε την Αθήνα και τη Σπάρτη. Ενώ η Αυτοκρατορία των Σελευκιδών ευθυγραμμίστηκε με την Αντιγονιδική Μακεδονία κατά τους Συριακούς Πολέμους κατά της Πτολεμαϊκής Αιγύπτου, η τελευταία χρησιμοποίησε το ισχυρό ναυτικό της για να διακόψει τις προσπάθειες του Αντιγόνου Β' να ελέγξει την ηπειρωτική Ελλάδα. Με τη βοήθεια του Πτολεμαϊκού ναυτικού, ο Αθηναίος πολιτικός Χρεμωνίδης ηγήθηκε μιας εξέγερσης κατά της μακεδονικής εξουσίας, γνωστής ως Χρεμωνίδειος πόλεμος (267–261 π.Χ.). Ωστόσο, μέχρι το 265 π.Χ., η Αθήνα περικυκλώθηκε και πολιορκήθηκε από τις δυνάμεις του Αντιγόνου Β', ο πτολεμαϊκός στόλος ηττήθηκε στη Ναυμαχία της Κω και η Αθήνα τελικά παραδόθηκε το 261 π.Χ. Αφού η Μακεδονία συνήψε συμμαχία με τον ηγεμόνα των Σελευκιδών Αντίοχο Β', επιτέλους επετεύχθη συμφωνία ειρήνης μεταξύ του Αντιγόνου Β' και του Πτολεμαίου Β' Φιλαδέλφου της Αιγύπτου το 255 π.Χ.

Ωστόσο, το 251 π.Χ., ο Άρατος ο Σικυώνιος οδήγησε στην εξέγερση κατά του Αντιγόνου Β' και το 250 π.Χ., ο Πτολεμαίος Β' υποστήριξε ανοιχτά τον αυτοαποκαλούμενο βασιλιά Αλέξανδρο της Κορίνθου. Αν και ο Αλέξανδρος πέθανε το 246 π.Χ. και ο Αντίγονος μπόρεσε να σημειώσει ναυτική νίκη εναντίον των Πτολεμαίων στη Ναυμαχία της Άνδρου, οι Μακεδόνες έχασαν την Ακροκόρινθο από τις δυνάμεις του Άρατου το 243 π.Χ., ακολουθούμενο από την ένταξη της Κορίνθου στην Αχαϊκή Συμπολιτεία. Ο Αντίγονος Β' έκανε τελικά ειρήνη με την Αχαϊκή Συμπολιτεία σε συνθήκη του 240 π.Χ., παραχωρώντας τα εδάφη που είχε χάσει. Ο Αντίγονος Β' πέθανε το 239 π.Χ. και τον διαδέχθηκε ο γιος του Δημήτριος Β' Αιτωλικός (239 – 229 π.Χ.). Αναζητώντας μια συμμαχία με τη Μακεδονία για να υπερασπιστεί τους Αιτωλούς, η βασίλισσα μητέρα και αντιβασιλέας Ολυμπιάδα Β' της Ηπείρου πρόσφερε την κόρη της Φθία της Μακεδονίας στον Δημήτριο Β' για γάμο, ο οποίος αποδέχτηκε τις κατεστραμμένες όμως σχέσεις με τους Σελευκίδες χωρίζοντας τη Στρατονίκη της Μακεδονίας. Αν και οι Αιτωλοί συνήψαν συμμαχία με την Αχαϊκή Συμπολιτεία ως αποτέλεσμα, ο Δημήτριος Β' μπόρεσε να εισβάλει στη Βοιωτία και να την καταλάβει από τους Αιτωλούς το 236 π.Χ.

Ο έλεγχος του Δημητρίου Β' στη Κεντρική Ελλάδα μειώθηκε στο τέλος της βασιλείας του, όταν έχασε τη Μεγαλόπολη το 235 π.Χ. και το μεγαλύτερο μέρος της Πελοποννήσου, εκτός από το Άργος, από την Αχαϊκή Συμπολιτεία. Επίσης, του αρνήθηκαν σύμμαχο την Ήπειρο όταν η μοναρχία ανατράπηκε σε μια δημοκρατική επανάσταση. Ο αγώνας του Δημητρίου Β' να υπερασπιστεί την Ακαρνανία κατά της Αιτωλίας έγινε τόσο απελπισμένος που ζήτησε τη βοήθεια του Ιλλυρίου βασιλιά Άγρων, του οποίου οι Ιλλυρίοι πειρατές επιτέθηκαν στις ακτές της Ηπείρου και νίκησαν ακόμη και το ναυτικό της Αιτωλικής και της Αχαϊκής Συμπολιτείας στη Ναυμαχία των Παξών το 229π.Χ. Ένας άλλος Ιλλύριος ηγεμόνας, ο Λόνγκαρος του Δαρδανικού Βασιλείου, εισέβαλε στη Μακεδονία και νίκησε τον στρατό του Δημητρίου Β' λίγο πριν από το θάνατό του το 229 π.Χ. Αν και ο γιος του, ο Φίλιππος Ε' κληρονόμησε αμέσως τον θρόνο, ο αντιβασιλέας του Αντίγονος Γ' Δώσων (229 – 221 π.Χ.), ανιψιός του Αντιγόνου Β', ανακηρύχθηκε βασιλιάς από τον στρατό και ο Φίλιππος Ε' ως διάδοχός του, μετά από μια σειρά στρατιωτικών νικών κατά των Ιλλυρίων στο βορρά και των Αιτωλών στη Θεσσαλία.

Αν και η Αχαϊκή Συμπολιτεία πολεμούσε τη Μακεδονία για δεκαετίες, ο Άρατος έστειλε πρεσβεία στον Αντίγονο Γ' το 226 π.Χ. αναζητώντας μια απροσδόκητη συμμαχία τώρα που ο μεταρρυθμιστής βασιλιάς Κλεομένης Γ' της Σπάρτης απειλούσε την υπόλοιπη Ελλάδα στον Κλεομένειο Πόλεμο (229–222 π.Χ.). Σε αντάλλαγμα της στρατιωτικής βοήθειας, ο Αντίγονος Γ' απαίτησε την επιστροφή της Κορίνθου υπό τον μακεδονικό έλεγχο, κάτι που τελικά συμφώνησε ο Άρατος το 225 π.Χ. Η πρώτη κίνηση του Αντιγόνου Γ' κατά της Σπάρτης ήταν να καταλάβει την Αρκαδία την άνοιξη του 224 π.Χ. Μετά τη μεταρρύθμιση μιας Ελληνικής Συμμαχίας στο ίδιο πνεύμα με το Συνέδριο της Κορίνθου του Φιλίππου Β' και την πρόσληψη Ιλλυρίων μισθοφόρων για πρόσθετη υποστήριξη, ο Αντίγονος Γ' κατάφερε να νικήσει τη Σπάρτη στη Μάχη της Σελλασίας το 222 π.Χ. Για πρώτη φορά στην ιστορία της Σπάρτης, η πόλη τους καταλήφθηκε τότε από ξένη δύναμη, αποκαθιστώντας τη θέση της Μακεδονίας ως ηγετικής δύναμης στην Ελλάδα. Ο Αντίγονος πέθανε ένα χρόνο αργότερα, ίσως από φυματίωση, αφήνοντας πίσω του ένα ισχυρό ελληνιστικό βασίλειο για τον διάδοχό του Φίλιππο Ε'.

Ο Φίλιππος Ε΄ της Μακεδονίας (221 – 179 π.Χ.) ήταν μόλις 17 ετών όταν ανέβηκε στην εξουσία και, παρά τις επιτυχίες του προκατόχου του Αντιγόνου Γ', αντιμετώπισε άμεσες προκλήσεις για την εξουσία του από την Ιλλυρική Δαρδανία και Αιτωλική Συμπολιτεία. Ο Φίλιππος Ε' και οι σύμμαχοί του νίκησαν εναντίον των Αιτωλών και των συμμάχων τους στον Δεύτερο Συμμαχικό Πόλεμο (220–217 π.Χ.), ωστόσο ο Φίλιππος Ε' επεδίωξε συμφωνία ειρήνης με τους Αιτωλούς μόλις άκουσε για μια ανανεωμένη παρουσία των Δαρδανών στο βορρά, και στην Καρχηδόνα τη νίκη επί των Ρωμαίων στη μάχη της λίμνης Τρασιμένης το 217 π.Χ. Ο Δημήτριος εκ Φάρου φέρεται να έπεισε τον Φίλιππο Ε' να εξασφαλίσει πρώτα την Ιλλυρία πριν από μια εισβολή στην ιταλική χερσόνησο. Το 216 π.Χ., ο Φίλιππος Ε' έστειλε εκατό πολυήρεις στην Αδριατική Θάλασσα για να επιτεθούν στην Ιλλυρία, μια κίνηση που δεν πέρασε απαρατήρητη από τη Ρώμη όταν ο Σκερδιλαΐδας έκανε έκκληση στους Ρωμαίους για βοήθεια. Η Ρώμη απάντησε στέλνοντας δέκα πολυήρεις από τη Σικελία για να περιπολούν τις ιλλυρικές ακτές, με αποτέλεσμα ο Φίλιππος Ε' να αντιστρέψει την πορεία του και να διατάξει τον στόλο του να υποχωρήσει, αποτρέποντας προς το παρόν ανοιχτή σύγκρουση.

Διαμάχη με την Αρχαία Ρώμη 

Το 215 π.Χ., στο αποκορύφωμα του Β' Καρχηδονιακού Πολέμου με την αρχαία Καρχηδόνα, οι ρωμαϊκές αρχές αναχαίτησαν ένα πλοίο στα ανοιχτά της Καλαβρίας που κρατούσε τόσο έναν απεσταλμένο της Μακεδονίας όσο και έναν Καρχηδονιακό πρεσβευτή στη Μακεδονία, ο οποίος διέθετε ένα έγγραφο (αργότερα μεταφράστηκε στα ελληνικά και διατηρήθηκε από τον Πολύβιο) του Αννίβα που κηρύσσει συμμαχία με τον Φίλιππο Ε ́ της Μακεδονίας. Η συνθήκη όριζε ότι η Καρχηδόνα είχε το αποκλειστικό δικαίωμα να διαπραγματευτεί όρους με τη Ρώμη μετά την υποθετική παράδοσή της, ωστόσο υποστήριξε τα μακεδονικά συμφέροντα στην Αδριατική Θάλασσα και υποσχέθηκε αμοιβαία βοήθεια σε περίπτωση που μια αναζωπυρωμένη Ρώμη, αφού έχανε τους συμμάχους της στη βόρεια και νότια Ιταλία, θα πρέπει να διεκδικηθεί είτε τη Μακεδονία είτε την Καρχηδόνα.  Αν και οι Μακεδόνες ενδιαφέρονταν ίσως μόνο να διαφυλάξουν τα κατακτημένα εδάφη τους στην Ιλλυρία, οι Ρωμαίοι κατάφεραν ωστόσο να ματαιώσουν τις φιλοδοξίες του Φιλίππου Ε' στην Αδριατική κατά τον Πρώτο Μακεδονικό Πόλεμο (214 - 205 π.Χ.). Το 214 π.Χ., η Ρώμη τοποθέτησε ναυτικό στόλο στον Ωρικό όταν μαζί με την Απολλωνία δέχθηκαν επίθεση από τις μακεδονικές ένοπλες δυνάμεις. Όταν οι Μακεδόνες κατέλαβαν τη Λισσό το 212 π.Χ. και δυνητικά απείλησαν τη νότια Ιταλία για να υποστηρίξουν τον Αννίβα, η Ρωμαϊκή Σύγκλητος απάντησε υποκινώντας την Αιτωλική Συμμαχία, καθώς και τον Άτταλο Α' ( 241 - 197 π.Χ. ) της Περγάμου, της Σπάρτης, της Ήλιδας και της Μεσσηνίας για να ξεκινήσει πόλεμο εναντίον του Φίλιππου Ε', κρατώντας τον κατεχόμενο και μακριά από την ιταλική χερσόνησο.

Ένα χρόνο αφότου η Αιτωλική Συμπολιτεία σύναψε συνθήκη ειρήνης με τον Φίλιππο Ε' το 206 π.Χ., η Ρωμαϊκή Δημοκρατία διαπραγματεύτηκε τη Συνθήκη της Φοινίκης, η οποία τερμάτισε τον πόλεμο και επέτρεψε στους Μακεδόνες να διατηρήσουν τους οικισμούς που είχαν καταλάβει στην Ιλλυρία. Αν και οι Ρωμαίοι απέρριψαν το αίτημα των Αιτωλών το 202 π.Χ. να κηρύξουν ξανά τον πόλεμο στη Μακεδονία, η Ρωμαϊκή Σύγκλητος εξέτασε σοβαρά την παρόμοια προσφορά που έκανε η Πέργαμος και η σύμμαχός της, η Ρόδος το 201 π.Χ. Αυτά τα κράτη ανησυχούσαν ολοένα και περισσότερο όταν ο Φίλιππος Ε' συνήψε συμμαχία με τον Αντίοχο Γ' τον Μέγα της Αυτοκρατορίας των Σελευκιδών, ο οποίος εισέβαλε στην εξασθενισμένη από τον πόλεμο και οικονομικά εξουθενωμένη Πτολεμαϊκή Αυτοκρατορία στον Πέμπτο Συριακό Πόλεμο (202–195 π.Χ.), ενώ ο Φίλιππος Ε' κατέλαβε πτολεμαϊκούς οικισμούς στο Αιγαίο Πέλαγος. Αν και οι απεσταλμένοι της Ρώμης έπαιξαν κρίσιμο ρόλο στο να πείσουν την Αθήνα να ενταχθεί στην αντιμακεδονική συμμαχία με την Πέργαμο και τη Ρόδο το 200 π.Χ., η λαϊκή συνέλευση απέρριψε την πρόταση της Ρωμαϊκής Γερουσίας για κήρυξη πολέμου στη Μακεδονία. Εν τω μεταξύ, ο Φίλιππος Ε' κατέκτησε ζωτικές περιοχές στον Ελλήσποντο και τον Βόσπορο καθώς και την Πτολεμαϊκή Σάμο, γεγονός που οδήγησε τη Ρόδο να σχηματίσει συμμαχία με την Πέργαμο, το Βυζάντιο, την Κύζικο και τη Χίο κατά της Μακεδονίας. Παρά την ονομαστική συμμαχία του Φιλίππου Ε΄ με τον βασιλιά των Σελευκιδών, έχασε τη ναυμαχία της Χίου το 201 π.Χ.

Ενώ ο Φίλιππος Ε' παγιδεύτηκε σε μια σύγκρουση με πολλές ελληνικές ναυτικές δυνάμεις, η Ρώμη θεώρησε αυτά τα γεγονότα ως ευκαιρία να τιμωρήσει έναν πρώην σύμμαχο του Αννίβα, να βοηθήσει τους Έλληνες συμμάχους του και να δεσμευτεί σε έναν πόλεμο που ίσως απαιτούσε περιορισμένο ποσό των πόρων για την επίτευξη της νίκης. Με την Καρχηδόνα τελικά υποταγμένη μετά τον Δεύτερο Καρχηδονιακό Πόλεμο, ο Bringmann υποστηρίζει ότι η ρωμαϊκή στρατηγική άλλαξε από την προστασία της νότιας Ιταλίας από τη Μακεδονία, σε εκδικητική στρατηγική εναντίον του Φιλίππου Ε΄ για τη συμμαχία του με τον Αννίβα. Ωστόσο, ο Arthur M. Eckstein τονίζει ότι η Ρωμαϊκή Γερουσία «δεν σχεδίασε στρατηγικές μακράς εμβέλειας» και αντίθετα «παραπήδησε από κρίση σε κρίση» ενώ επέτρεψε στον εαυτό της να εμπλακεί στο ελλαδικό χώρο μόνο με την έντονη παρότρυνση των συμμάχων της και παρά τον εξαντλημένο και κουρασμένο πληθυσμό από τον πόλεμο. Η Ρωμαϊκή Σύγκλητος απαίτησε από τον Φίλιππο Ε' να σταματήσει τις εχθροπραξίες κατά των γειτονικών ελληνικών δυνάμεων και να καταστεί σε μια διεθνή επιτροπή για οποιαδήποτε προβήματα. Επιδιώκοντας είτε πόλεμο είτε ταπείνωση για τον Μακεδόνα βασιλιά, η προβλέψιμη απόρριψη της πρότασής τους χρησίμευσε ως χρήσιμο εργαλείο προπαγάνδας που καταδεικνύει τις έντιμες και φιλελληνικές προθέσεις των Ρωμαίων σε αντίθεση με τη μαχητική και ανταγωνιστική μακεδονική απάντηση. Όταν η λαική επιτροπή τελικά ψήφισε υπέρ της κήρυξης πολέμου της Ρωμαϊκής Γερουσίας και παρέδωσε το τελεσίγραφό τους στον Φίλιππο Ε' μέχρι το καλοκαίρι του 200 π.Χ., απαιτώντας από δικαστήριο να εκτιμήσει τις ζημιές που οφείλονταν στη Ρόδο και την Πέργαμο, ο Μακεδόνας βασιλιάς το απέρριψε κατηγορηματικά. Αυτό σηματοδότησε την έναρξη του Β' Μακεδονικού Πολέμου (200–197 π.Χ.), με τον Publius Sulpicius Galba Maximus να πρωτοστατεί στις στρατιωτικές επιχειρήσεις αποβιβάζοντας στην Απολλωνία κατά μήκος της ακτής της Ιλλυρίας με δύο ρωμαϊκές λεγεώνες.

Αν και οι Μακεδόνες μπόρεσαν να υπερασπιστούν επιτυχώς την επικράτειά τους για περίπου δύο χρόνια,  ο Ρωμαίος ύπατος Τίτος Κόιντος Φλαμινίνος κατάφερε να εκδιώξει τον Φίλιππο Ε' από τη Μακεδονία το 198 π.Χ. με αυτόν και τις δυνάμεις του να καταφεύγουν στη Θεσσαλία. Όταν η Αχαϊκή Συμπολιτεία εγκατέλειψε τον Φίλιππο Ε' για να ενταχθεί στον συνασπισμό υπό την ηγεσία των Ρωμαίων, ο Μακεδόνας βασιλιάς κήρυξε ειρήνη, αλλά οι όροι που προσφέρθηκαν θεωρήθηκαν πολύ αυστηροί και έτσι ο πόλεμος συνεχίστηκε. Τον Ιούνιο του 197 π.Χ., οι Μακεδόνες ηττήθηκαν στη Μάχη των Κυνός Κεφαλών. Η Αρχαία Ρώμη, απορρίπτοντας τα αιτήματα της Αιτωλικής Συμπολιτείας να διαλύσει εντελώς τη μακεδονική μοναρχία, επικύρωσε μια συνθήκη που ανάγκασε τη Μακεδονία να παραιτηθεί από τον έλεγχο μεγάλου μέρους των ελληνικών της κτήσεων, συμπεριλαμβανομένης της Κορίνθου, ενώ της επέτρεψε να διατηρήσει την κεντρική της επικράτεια, μόνο και μόνο για να λειτουργήσει ως φραγμός εναντίον Ιλλυρικών και Θρακικών επιδρομών στην Ελλάδα. Αν και οι Έλληνες, ιδιαίτερα οι Αιτωλοί, υποψιάζονταν τις ρωμαϊκές προθέσεις να υποκαταστήσουν τη Μακεδονία ως τη νέα ηγεμονική δύναμη στην Ελλάδα, ο Φλαμίνιος ανακοίνωσε στα Ίσθμια του 196 π.Χ. ότι η Ρώμη σκόπευε να διατηρήσει την υπόσχεση του για μια ελεύθερη Ελλάδα χωρίς να αφήσει πίσω φρουρές ή να απαιτεί φόρο τιμής. Αυτή η υπόσχεση καθυστέρησε λόγω του ότι ο Σπαρτιάτης βασιλιάς Νάβις κατέλαβε το Άργος, καθιστώντας αναγκαία τη ρωμαϊκή επέμβαση και μια ειρηνευτική διευθέτηση με τους Σπαρτιάτες, ωστόσο οι Ρωμαίοι τελικά εκκένωσαν την Ελλάδα την άνοιξη του 194 π.Χ.

Ενθαρρυμένος από την Αιτωλική Συμπολιτεία και τις εκκλήσεις τους για απελευθέρωση της Ελλάδας από τους Ρωμαίους, ο βασιλιάς των Σελευκιδών Αντίοχος Γ' αποβιβάστηκε με τον στρατό του στη Δημητριάδα της Θεσσαλίας το 192 π.Χ. και εξελέγη στρατηγός από τους Αιτωλούς. Ωστόσο, ο Φίλιππος Ε΄ της Μακεδονίας διατήρησε τη συμμαχία του με τους Ρωμαίους, μαζί με την Αχαϊκή Συμπολιτεία, τη Ρόδο, την Πέργαμο και την Αθήνα. Οι Ρωμαίοι νίκησαν τους Σελευκίδες στη Μάχη των Θερμοπυλών το 191 π.Χ. καθώς και στη Μάχη της Μαγνησίας το 190 π.Χ., αναγκάζοντας τους Σελευκίδες να καταβάλουν πολεμική αποζημίωση, να διαλύσουν το μεγαλύτερο μέρος του ναυτικού τους και να εγκαταλείψουν τις αξιώσεις τους σε οποιαδήποτε εδάφη βόρεια ή δυτικά του των βουνών του Ταύρου στη Συνθήκη της Απάμειας το 188 π.Χ. Το 191–189 π.Χ., ο Φίλιππος Ε΄, με την αποδοχή της Ρώμης, μπόρεσε να καταλάβει μερικές πόλεις στην Στερεά Ελλάδα που είχαν συμμαχήσει με τον Αντίοχο Γ΄, ενώ η Ρόδος και ο Ευμένης Β΄ (197 – 159 π.Χ.) της Περγάμου κατέκτησε σημαντικά εδάφη στη Μικρά Ασία.

Ενώ η Ρωμαϊκή Σύγκλητος εμπλέκεται όλο και περισσότερο στις ελληνικές υποθέσεις και αποτυγχάνοντας να ευχαριστήσει όλες τις πλευρές σε διάφορες διαμάχες, αποφάσισε το 184/183 π.Χ. να αναγκάσει τον Φίλιππο Ε' να εγκαταλείψει τις πόλεις Αίνος και Μαρώνεια, καθώς αυτές ανακηρύχθηκαν ελεύθερες πόλεις στη Συνθήκη της Απάμειας. Καθήλωσε επίσης τους φόβους του Ευμένη Β' ότι αυτοί οι μακεδονικοί οικισμοί δεν θα απειλούσαν πλέον την ασφάλεια των κτήσεων του στον Ελλήσποντο. Ο Περσέας της Μακεδονίας (179 - 168 π.Χ.) διαδέχτηκε τον Φίλιππο Ε' και εκτέλεσε τον αδελφό του Δημήτριο, ο οποίος είχε ευνοηθεί από τους Ρωμαίους αλλά κατηγορήθηκε από τον Περσέα για εσχάτη προδοσία. Στη συνέχεια ο Περσέας προσπάθησε να συνάψει συμμαχία με τον Προυσία Β΄ της Βιθυνίας και τον Σέλευκο Δ΄ Φιλοπάτωρ της αυτοκρατορίας των Σελευκιδών, μαζί με τις ανανεωμένες σχέσεις με τη Ρόδο που αναστάτωσαν πολύ τον Ευμένη Β΄. Αν και ο Ευμένης Β' προσπάθησε να υπονομεύσει αυτές τις διπλωματικές σχέσεις, ο Περσέας προώθησε μια συμμαχία με τη Βοιωτική Συμμαχία, επέκτεινε την εξουσία του στην Ιλλυρία και τη Θράκη και το 174 π.Χ. κέρδισε το ρόλο διαχείρισης του ναού του Απόλλωνα στους Δελφούς στην Αμφικτυονία.

Ο Ευμένης Β' ήρθε στη Ρώμη το 172 π.Χ. και εκφώνησε ομιλία στη Σύγκλητο καταγγέλλοντας τα υποτιθέμενα εγκλήματα και παραβάσεις του Περσέα. Αυτό έπεισε τη Ρωμαϊκή Σύγκλητο να κηρύξει τον Τρίτο Μακεδονικό Πόλεμο (171–168 π.Χ.), αν και ο Klaus Bringmann ισχυρίζεται ότι οι διαπραγματεύσεις με τη Μακεδονία αγνοήθηκαν εντελώς λόγω του «πολιτικού υπολογισμού» της Ρώμης ότι το μακεδονικό βασίλειο έπρεπε να καταστραφεί για να εξασφαλιστεί η εξάλειψη της «υποτιθέμενης πηγής όλων των δυσκολιών που αντιμετώπιζε η Ρώμη στον Ελλάδα». Αν και οι δυνάμεις του Περσέα κέρδισαν τους Ρωμαίους στη Μάχη του Καλλίνικου το 171 π.Χ., ο μακεδονικός στρατός ηττήθηκε στη Μάχη της Πύδνας τον Ιούνιο του 168 π.Χ. Ο Περσέας κατέφυγε στη Σαμοθράκη αλλά παραδόθηκε λίγο αργότερα, μεταφέρθηκε στη Ρώμη για τον θρίαμβο του Λούκιου Αιμίλιου Παύλου Μακεδονικού και τέθηκε σε κατ' οίκον περιορισμό στο Άλμπα Φούτσενς όπου πέθανε το 166 π.Χ.

Οι Ρωμαίοι διέλυσαν επίσημα τη μακεδονική μοναρχία εγκαθιστώντας στη θέση της τέσσερις χωριστές συμμαχικές πολιτείες, με τις πρωτεύουσές τους να βρίσκονται στην Αμφίπολη, τη Θεσσαλονίκη, την Πέλλα και την Πελαγονία. Οι Ρωμαίοι επέβαλαν αυστηρούς νόμους που αναστέλλουν πολλές κοινωνικές και οικονομικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ των κατοίκων αυτών των αντίστοιχων πολιτειών, συμπεριλαμβανομένης της απαγόρευσης των γάμων μεταξύ τους και της (προσωρινής) απαγόρευσης της χρήσης των μεταλλείων χρυσού και αργύρου της Μακεδονίας. Ωστόσο, κάποιος Ανδρίσκος που ισχυριζόταν ότι είχε καταγωγή από τους Αντιγονίδες επαναστάτησε εναντίον των Ρωμαίων και ανακηρύχθηκε βασιλιάς της Μακεδονίας, νικώντας τον στρατό του Ρωμαίου πραίτορα Publius Iuventius Thalna κατά τη διάρκεια του Τέταρτου Μακεδονικού Πολέμου (150–148 π.Χ.). Παρόλα αυτά, ο Ανδρίσκος ηττήθηκε το 148 π.Χ. στη δεύτερη Μάχη της Πύδνας από τον Quintus Caecilius Metellus Macedonicus, του οποίου οι δυνάμεις κατέλαβαν το βασίλειο. Ακολούθησε το 146 π.Χ. η ρωμαϊκή καταστροφή της Καρχηδόνας και η νίκη επί της Αχαϊκής Συμπολιτείας στη Μάχη της Λευκόπετρας, εγκαινιάζοντας την εποχή της Ρωμαϊκής Ελλάδας και τη σταδιακή ίδρυση της ρωμαϊκής επαρχίας της Μακεδονίας.

Δείτε επίσης 

 Αρχαίοι Μακεδόνες
 Αρχαία Μακεδονική γλώσσα
 Μακεδονικός στρατός
 Μακεδονία (αρχαίο βασίλειο)
 Διακυβέρνηση στην αρχαία Μακεδονία
 Βασιλείς της Μακεδονίας
 Μακεδόνες (Έλληνες)
 Μακεδονία (ελληνικό διαμέρισμα)

Πηγές

Περαιτέρω ανάγνωση 

 Fox, Robin Lane. 2011. Brill's Companion to Ancient Macedon: Studies In the Archaeology and History of Macedon, 650 π.Χ.-300 μ.Χ. Λέιντεν: Μπριλ.
 King, Carol J. 2018. Αρχαία Μακεδονία. Νέα Υόρκη: Routledge.
 Roisman, Joseph και Ian Worthington. 2010. A Companion to Ancient Macedonia. Chichester, UK: Wiley-Blackwell.

 Η Αρχαία Μακεδονία  στο Λίβιο, της Jona Lendering
    ( Φίλιππος, Δημοσθένης και η πτώση της Πόλης ). Μαθήματα Πανεπιστημίου Yale, Διάλεξη 24 . ( Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία )
 Heracles to Great Alexander: Treasures From The Royal Capital of Macedon, A Hellenic Kingdom in the Age of Democracy, Ashmolean Museum of Art and Archaeology, University of Oxford

Παραπομπές 
Ιστορία της αρχαίας Μακεδονίας
Αρχαία Μακεδονία
Μακεδονικό Βασίλειο
Μακεδονία (ελληνικό διαμέρισμα)
Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις