Ψωφίς

Η Ψωφίς ήταν αρχαία πόλη-κράτος της Αρκαδίας. Σήμερα ανήκει διοικητικά στο Νομό Αχαΐας και στον πρώην Δήμο Αροανίας ως τμήμα του διευρυμένου Δήμου Καλαβρύτων.

Πληροφορίες
Ιδρύθηκε από Πελασγούς και ήταν από τις σημαντικότερες πόλεις-κράτη της αρχαίας Αρκαδίας. Ιδρυτής και οικιστής της πόλης ήταν ο Ερύμανθος γιος του Αρίστα, απόγονος του Πελασγού και του Αρκάδα. Αργότερα έρχονται οι Αχαιοί με πρώτο βασιλιά τον Φηγέα, γιο του Αλφειού και αδελφό του Φορωνέα, βασιλιά του Άργους. Γαμβρός του ήταν ο Αγαπήνορας, αρχηγός των Αρκάδων στον Τρωικό πόλεμο. Ο Φηγέας αλλάζει το όνομα της πόλης σε Φηγία και επί εποχής του η πόλη γνώρισε την μεγαλύτερη ακμή της. Η Ψωφίδα έκοβε και δικά της νομίσματα, χάλκινα και αργυρά. Στη μία όψη έφεραν τα αρχικά της πόλης, ΧΟ, και ένα βελανίδι, στην άλλη όψη είχαν τον Ερύμανθο, οικιστή της πόλης, ή την θεά Άρτεμη. Στην Ψωφίδα υπήρχε θέατρο, ναοί της Ερυκίνης Αφροδίτης και του Ερύμανθου, ο τάφος του Αλκμέωνα και πολλά δημόσια κτήρια.

Σύμφωνα με τη μυθολογία στην περιοχή της Ψωφίδας ο Ηρακλής σκότωσε τον Ερυμάνθιο Κάπρο και ερχόμενος για τον άθλο του έφερε μαζί του την Ψωφίδα, κόρη του βασιλιά Έρυκα της Σικελίας. Παιδιά του Ηρακλή και της Ψωφίδας ήταν οι Πρόμαχος και Εχέφρονας, που όταν μεγάλωσαν, έγιναν βασιλιάδες της Ψωφίδας.

Το όνομα της πόλης προέρχεται είτε από τον Ψώφιν, απόγονο του Ερυμάνθου, είτε από την Ψωφίδα, κόρη του Έρυκα που παντρεύτηκε ο Ηρακλής.

Η Ψωφίδα δεν αναφέρεται στην Ιλιάδα, αλλά συμμετέσχε στους Μεσσηνιακούς πολέμους και τον Πελοποννησιακό πόλεμο. Διατηρούσε συμμαχία με τις γειτονικές πόλεις-κράτη τον Κλείτωρα και τη Θέλπουσα, αλλά είχε καλές σχέσεις τόσο με τις Αρκαδικές όσο και με τις Ηλειακές πολεις-κράτη που συνόρευε. Ήταν μέλος της Αχαϊκής Συμπολιτείας.

Από την Ψωφίδα κατάγονταν οι Ζάκυνθος, οικιστής της Ζακύνθου, και Δάρδανος, οικιστής της Δάρδανου στη Μικρά Ασία. Στην πόλη κατέφυγε επίσης ο Αλκμαίων που σύμφωνα με τη μυθολογία ήταν μητροκτόνος και εξαγνίστηκε στα νερά του Ερυμάνθου ποταμού.

Η Ψωφίδα καταλήφθηκε από τον Φίλιππο Ε΄ το 217 π.Χ. και έχασε την ανεξαρτησία της. Αργότερα καταλήφθηκε από τους Ρωμαίους και της παρασχέθηκε ημιαυτονομία και το δικαίωμα κοπής νομισμάτων. Καταστράφηκε από τον Αλάριχο το 398 μ.Χ. και εγκαταλείφθηκε. 

Η αρχαία Ψωφίδα έχει ανασκαφεί σε μεγάλο μέρος της, έχουν βρεθεί τα τείχη της πόλης, λείψανα μεγαλοπρεπών κτηρίων, κίονες, ερείπια του θεάτρου, αγάλματα και πολλές επιγραφές.

Ο αρχαιολογικός χώρος βρίσκεται δίπλα στο χωριό Τριπόταμα στα σύνορα των νομών Αχαΐας, Ηλείας και Αρκαδίας. Απέχει 90 χιλιόμετρα από την Πάτρα, 70 από την Τρίπολη και 50 από τα Καλάβρυτα.

Αναφορές

Πηγές
 Γεώργιος Παπανδρέου, Αζανιάς, ήτοι Αρχαιολογική πραγματεία πασών των Αρχαίων πόλεων της Αρκαδικής Αζανίδος μετά των περιχώρων αυτών και ιστορικαί περιπαίτειαι μέχρι των καθ' ημάς χρόνων, Εκ του Τυπογραφείου της εφημ. "Ηλείας" Γεωργ. Ε. Δημητριάδου, Εν Πύργω 1886

Βιβλιογραφία
 Γεωργία Ζ. Αλεξοπούλου, Συμβολή στην αρχαιολογία και τοπογραφία της Αζανίας (Βόρειας Αρκαδίας), Επαρχία Καλαβρύτων, τόμοι Α1'-Α2'-Β'-Γ'-Δ', αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας/Σχολή Επιστημών του Ανθρώπου-Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, Πάτρα 2009
 Νικόλας Φαράκλας, Η Γεωπολιτική Οργάνωση της Πελοποννησιακής Αχαΐας, Πανεπιστήμιο Κρήτης-Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας-Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης, σειρά: Ρίθυμνα-Θέματα Κλασικής Αρχαιολογίας, αρ.9, Ρέθυμνο 2001

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Φωτογραφία απο τον αρχαιολογικό χώρο της αρχαίας Ψωφίδας
 Φωτογραφία απο τον αρχαιολογικό χώρο της αρχαίας Ψωφίδας

Αρκαδική Αζανία
Πόλεις της αρχαίας Αρκαδίας
Αχαϊκή Συμπολιτεία
Επαρχία Καλαβρύτων
Δήμος Αροανίας
Αρχαιολογικοί τόποι στην Αχαΐα