Ιόνιος Ακαδημία

Η Ιόνιος Ακαδημία ήταν η πρώτη πανεπιστημιακού επιπέδου ελληνική σχολή τις νεωτέρας εποχής και η ακαδημία του Ηνωμένου Κράτους των Ιονίων Νήσων.

Κτίριο 
Το κτίριο βρίσκεται στο νοτιοδυτικό τμήμα της Πλατείας Σπιανάδας στην Κέρκυρα. Είναι ένα επιβλητικό τριώροφο κτίριο το οποίο έχει μια κεντρική είσοδο με μια διπλή πέτρινη σκάλα και βλέπει προς την πλατεία και το Παλιό Φρούριο. Αρχικά κτίστηκε ώστε να χρησιμοποιηθεί ως στρατώνας. Πιο συγκεκριμένα την αποτελούσαν οι στρατώνες Grimani και Correr, ονομασίες που δόθηκε προς τιμή των Γενικών Προνοητών που συνέβαλαν στην οικοδόμηση τους.

Σχολές 
Το 1824 ιδρύθηκε η Ιόνιος Ακαδημία, στο συγκεκριμένο κτίριο. Αποτέλεσε ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα της Κέρκυρας με μεγάλη γενναιοδωρία του φιλέλληνα Άγγλου κόμη Φρέντερικ Νορθ, κόμη του Γκίλφορντ και Αρμοστή Παιδείας της Ιονίου Πολιτείας, την εποχή που διοικητής της ήταν ο Τόμας Μαίτλαντ. Ήταν το πρώτο Πανεπιστήμιο στην ιστορία της νεοελληνικής παιδείας και αρχικά περιελάμβανε τέσσερις σχολές:

 τη Νομική
 τη Θεολογική
 την Ιατρική
 τη Φιλοσοφική

Στη Φιλοσοφική σχολή διδάσκονταν επιπλέον μαθήματα φυσικών επιστημών και μαθηματικά. Αργότερα, συστήθηκαν και οι εξής σχολές:

 Πολυτεχνική
 Μαιευτική
 Φαρμακευτική

Αρχικά, εξ’ αιτίας της έλλειψης καθηγητών εκείνη την εποχή, η Νομική και η Ιατρική λειτουργούσαν με περιορισμένο αριθμό καθηγητών καθώς δε συμπληρώνονταν οι θέσεις με κατάλληλα πρόσωπα. Στη Θεολογική και στη Φιλοσοφική σχολή δίδαξαν γνωστοί λόγιοι τόσο από την προηγούμενη όσο και τη μετέπειτα δράση τους, όπως ο Ανδρέας Κάλβος, ο Χριστόφορος Φιλητάς, ο Κωνσταντίνος Ασώπιος, ο Θεόκλητος Φαρμακίδης, ο Νεόφυτος Βάμβας, ο Πέτρος Βράιλας-Αρμένης κ.ά.

Ιστορία 
Η Ιόνιος Ακαδημία ξεκίνησε τη λειτουργία της με λαμπρές προοπτικές και με πρωτοφανή συρροή σπουδαστών και καθηγητών από όλα τα μέρη της Ελλάδας. Ωστόσο, το 1827, μετά το θάνατο του Φρεντερικ Νορθ του Γκίλφορντ, οι οικονομικοί της πόροι περιορίστηκαν σημαντικά και σιγά-σιγά άρχισε η παρακμή της. Η Ακαδημία συνέχισε να λειτουργεί μέχρι το 1864 οπότε και διέκοψε οριστικά τη λειτουργία της για υποστήριξη του νέου Πανεπιστημιου Αθηνών. Ορισμένοι καθηγητές προσλήφθηκαν στην Αθηνα, όπου μεταφέρθηκε και η βιβλιοθήκη.

Μέχρι το 1941, το κτίριο στέγαζε πλέον μονο τη Δημοτική Βιβλιοθήκη και το γυμνάσιο, ενώ το 1943 κάηκε από βομβαρδισμούς των Γερμανών. Μισό αιώνα περίπου μετά, ανοικοδομήθηκε για τις ανάγκες του Ιονίου Πανεπιστημίου.

Παρά το ότι έπαψε να λειτουργεί ως Ακαδημία, είχε εκπληρώσει το σκοπό και προορισμό της. Είχε συμβάλει σημαντικά ώστε να ετοιμάσει επιστήμονες οι οποίοι στη συνέχεια έγιναν άξια στελέχη στην εκπαίδευση και στις διοικητικές και δικαστικές υπηρεσίες του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. 

Οι βασικές σχολές που προβλεπόταν να λειτουργήσουν ήταν: Θεολογίας, Φιλολογίας, Νομικής και Ιατρικής, ενώ δημιουργήθηκε αξιόλογη πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη. Με απόφαση της Γερουσίας (24 Μαΐου 1824) η γλώσσα της διδασκαλίας επρόκειτο να είναι η ελληνική, μολονότι ο όρος αυτός παραβιάστηκε συχνά για ποικίλους λόγους. Πιο συγκεκριμένα, ο γλωσσικός τύπος που χρησιμοποιούσαν οι καθηγητές της Ακαδημίας στη διδασκαλία και τα βοηθήματα των σπουδαστών ήταν ο κοραϊκός, με μόνη γνωστή αναφερόμενη εξαίρεση την περίπτωση του Στάμου Πυλαρινού, ο οποίος δίδαξε Φυσική Πειραματική στην ελληνική, θέλοντας να αποδείξει ότι και αυτή μπορούσε να χρησιμεύσει ως όργανο έκφρασης επιστημονικών εννοιών. Στην Ιόνιο Ακαδημία ακούστηκε και διαμορφώθηκε (μέσα από ποικίλες προστριβές και διακυμάνσεις) ακαδημαϊκή νεοελληνική γλώσσα, εκδόθηκαν τα πρώτα νεοελληνικά πανεπιστημιακά συγγράμματα και ξεκίνησαν τη σταδιοδρομία τους διαμορφώνοντας την ακαδημαϊκή προσωπικότητά τους άνδρες που διέπρεψαν στην ελληνική παιδεία, ο Κωνσταντίνος Ασώπιος, ο Ανδρέας Μουστοξύδης, ο Νεόφυτος Βάμβας, ο Ανδρέας Ιδρωμένος, ο Θεόκλητος Φαρμακίδης, ο Πέτρος Βράιλας-Αρμένης.

Από τους σπουδαιότερους διδάσκοντες στην Ακαδημία υπήρξε ο Ανδρέας Κάλβος, ο οποίος δίδαξε φιλοσοφία κατά τα έτη 1826-1827, 1836-1837 και 1840-1841, ενώ εργαζόταν και ως οικοδιδάσκαλος και δημοσίευε άρθρα σε τοπικές εφημερίδες. Τελικά κατέφυγε στην Αγγλία όπου και έζησε μέχρι τον θάνατό του. Το 1828 εγκαθίσταται μόνιμα στο νησί και ο Διονύσιος Σολωμός, ο οποίος θα παραμείνει σε αυτό μέχρι και τον θάνατό του (1857), συνθέτοντας στον τόπο αυτό τα έργα της ώριμης περιόδου του. Στην Κέρκυρα αποκρυσταλλώθηκαν οι θεωρίες του για τη γλώσσα, εκεί συντελέστηκε η μεγάλη προσφορά του στη νέα ελληνική φιλολογία και την εθνική αφύπνιση.

Τα οικονομικά προβλήματα του Πανεπιστημίου επιταχύνθηκαν μετά τον αιφνίδιο θάνατο του Γκιλφορντ το 1827, εφόσον εξέλειψε ο ιδρυτής και σταθερός χρηματοδότης του ιδρύματος. Η περίοδος αμέσως μετά το θάνατο του Γκιλφορντ χαρακτηρίζεται από την προσπάθεια της Προστασίας να ανακτήσει τον χαμένο εξαιτίας των παρεμβάσεων και των πρωτοβουλιών του χώρο και την τελική υποταγή της εκπαίδευσης στους προγραμματισμούς της. Έτσι με την 16η πράξη του Γ’ Κοινοβουλίου (31 Μαΐου 1828) θεσμοθετείται «Γενικὴ Ἐπιτροπὴ Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως», με σκοπό να αναλάβει τη ριζική αναδιοργάνωση των εκπαιδευτικών θεμάτων. Πρόεδρός της προβλεπόταν να είναι Γερουσιαστής, γεγονός που την έθετε αυτόματα υπό τον πλήρη έλεγχο του Άγγλου Αρμοστή, καθιστώντας δυσκίνητο το σύστημα της εκπαίδευσης γενικότερα. Χαρακτηριστική είναι η μεταχείριση που επεφύλαξε ο Αρμοστής Ward στο γιατρό Διομήδη Δελβινιώτη, ο οποίος προθυμοποιήθηκε να διδάξει δωρεάν Ιστορία της Ιατρικής, πρόταση που ο Αρμοστής αρνήθηκε «ἐπὶ προφάσει ὅτι ἠδύναντο νὰ προκύψωσιν ἄτοπα» και στον καθηγητή Κ. Αρβανίτη, τον οποίο έπαψε για τη  φιλοενωτική δράση του. 

Γενικά, η Ἰόνιος Ἀκαδημία γνώρισε μία πορεία προόδου και ανάσχεσης, ιδιαίτερα μετά τον θάνατο του ιδρυτή της το 1827, αποδοχής αλλά και καχυποψίας από τον ελληνικό πληθυσμό, γιατί τα αισθήματα των Ελλήνων επηρεάζονταν από τις σχέσεις τους με την Αρμοστεία. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 1860 ἡ «Ἰόνιος Ἀκαδημία» είχε μόνο 63 φοιτητές, γιατί οι γονείς προτιμούσαν να στέλνουν για σπουδές τα παιδιά τους στο πολυπληθέστερο Πανεπιστήμιο της Αθήνας, την οποία θεωρούσαν πρωτεύουσα όλου του ελληνισμού.

Παραπομπές

Επιπλέον Βιβλιογραφία
Ελένη Αγγελομμάτη-Τσουγκαράκη, Ή Ιόνιος Ακαδημία, Αθήνα 1997.
Σ.Κ.Σακελαρόπουλος, «Σημείωσις περί της Ιονίου Ακαδημίας»,  Δελτίον της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος, τομ.Α, σελ.263-266
G. P. Henderson, Ή Ιόνιος 'Ακαδημία, μτφρ. Φ. Κ. Βώρου Κέρκυρα 1980
Π. Καραγιώργος, «Τρία γράμματα τού γραμματέως της 'Ιονίου 'Ακα­δημίας Ιακώβου Λουξινιάν προς τον Πρύτανίν της Λόρδο Γκίλ­φορντ», Δελτίον Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας 12 (1975),σ. 75-82
Α. Ε. Καραθανάσης, «"Αγνωστες προσπάθειες του Γκίλφορντ για τη σύ­σταση της 'Ιονίου Ακαδημίας», Ό Ερανιστής 13 (1975), σ. 7-16
Α. Μαγκλάρας, «Ή διδασκαλία τοΰ Δικαίου στην Ιόνιο Ακαδημία», Πρακτικά Δ' Πανιονίου Συνεδρίου, τομ. Β', Κερκυραϊκά Χρονι­κά, τομ. 26 (1982), σ. 455-456
Γ. Δ. Μεταλληνός, «Ή Ιόνιος Ακαδημία», Παρνασσός 23 (1981 ), σ. 321 -375
Γ,Δ.Μεταλληνός, «Ό κόμης Φρειδ.-Δημήτριος Γκίλφορντ καί ή Ιδεολογική θεμε­λίωση των θεολογικών σπουδών της Ιονίου Ακαδημίας», Επι­στημονική Έπετηρίς Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, τομ. 27 (1986), ανάτυπο, σ. 3-30.
Γ. Πεντόγαλος, Ή Ιατρική Σχολή της Ιονίου Ακαδημίας, Θεσσαλο­νίκη 1980
Γ. Σαλβάνος - Β. Σαλβάνου, «Περί της Ιονίου Ακαδημίας και τοϋ ίδρυτοΰ αυτής Φρειδερίκου Νώρθ κόμητος Γκύλφορδ», Ελληνική Δημιουργία 31 (1949), σ. 763-814
Γ. Τυπάλδος- Ιακωβάτος, Ιστορία της Ιόνιας Ακαδημίας, 'Έκδοση-Είσαγωγή-Σχόλια Σ. Ι. Ασδραχάς, Αθήνα 1982
Ελένη Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη, Η Ιόνιος Ακαδημία: το χρονικό της ίδρυσης του πρώτου ελληνικού Πανεπιστημίου (1811-1824), Αθήνα, εκδ: Μικρός Ρωμηός, 1997 - G. P. Henderson, The Ionian Academy, Edinburgh, Scottish Academy Publications, 1988 -  Μιχάλη Γ. Λύκισσα, Η Ιστορία της Ιονίου Ακαδημίας, Εταιρία Φίλων της Μεγάλης Ιδέας, Αθήνα, 19932 - Γεώργιος Τυπάλδος-Ιακωβάτος, Ιστορία της Ιόνιας Ακαδημίας, Ερμής, Αθήνα, 1982 - Γερασίμου Ἰ. Σαλβάνου - Βάσως Γ. Σαλβάνου, Ἡ Ἰόνιος Ἀκαδημία: ὁ ἱδρυτὴς αὐτῆς Κόμης Γύλφορδ, οἱ καθηγηταὶ καὶ σπουδασταὶ αὐτῆς, Ἀθῆνα, 1949.
Ελένη Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη, Η Ιόνιος Ακαδημία: το χρονικό της ίδρυσης του πρώτου ελληνικού Πανεπιστημίου (1811-1824), Αθήνα, εκδ: Μικρός Ρωμηός, 1997 - G. P. Henderson, The Ionian Academy, Edinburgh, Scottish Academy Publications, 1988 -  Μιχάλη Γ. Λύκισσα, Η Ιστορία της Ιονίου Ακαδημίας, Εταιρία Φίλων της Μεγάλης Ιδέας, Αθήνα, 19932 - Γεώργιος Τυπάλδος-Ιακωβάτος, Ιστορία της Ιόνιας Ακαδημίας, Ερμής, Αθήνα, 1982 - Γερασίμου Ἰ. Σαλβάνου - Βάσως Γ. Σαλβάνου, Ἡ Ἰόνιος Ἀκαδημία: ὁ ἱδρυτὴς αὐτῆς Κόμης Γύλφορδ, οἱ καθηγηταὶ καὶ σπουδασταὶ αὐτῆς, Ἀθῆνα, 1949.

Ιονιος Ακαδημια
Ιονιος Ακαδημια