Ανεξάρτητες Διοικητικές Αρχές

Η έννοια της ανεξάρτητης αρχής καθορίζεται ως μία αρμόδια και ανεξάρτητη αρχή όπως θεσπίζεται σε εθνικό δίκαιο.

Ελληνικές ανεξάρτητες αρχές 
Στην Ελλάδα, οι Ανεξάρτητες Διοικητικές Αρχές (Α.Δ.Α.) ή απλώς Ανεξάρτητες Αρχές είναι διοικητικά όργανα ενταγμένα στο Νομικό Πρόσωπο του Κράτους (Α.Δ.Α. χωρίς νομική προσωπικότητα) ή έχουν δική τους ιδιαίτερη νομική προσωπικότητα, δηλαδή αποτελούν νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου  . 

Οι ανεξάρτητες Αρχές εμφανίστηκαν στην ελληνική έννομη τάξη στα τέλη της δεκαετίας του 1980, και είναι μορφώματα με ενδο-διοικητική ανεξαρτησία. Αποστολή τους είναι είτε η ρύθμιση της άσκησης ενός συνταγματικού δικαιώματος, είτε η ρύθμιση μιας οικονομικής, κατά κανόνα, δραστηριότητας που συνιστά αγορά απελευθερωμένης δημόσιας υπηρεσίας υπό λειτουργική έννοια . Έχουν μεγάλο βαθμό ανεξαρτησίας απέναντι στην Κυβέρνηση καθώς δεν υπόκεινται κατ'εξαίρεση σε ιεραρχικό έλεγχο. Συνήθως ο νομοθέτης προβλέπει ένα καθεστώς αυξημένων ασυμβιβάστων και ασυλιών για τα μέλη τους, ώστε να αποφεύγονται κατά το δυνατόν οι κάθε είδους πιέσεις. Οι Α.Δ.Α. έχουν διοικητική φύση και αρμοδιότητες προς έκδοση εκτελεστών διοικητικών πράξεων.  Η εξουσία των Α.Δ.Α. μπορεί να είναι είτε κανονιστικής είτε καθαρά ελεγκτικής και γνωμοδοτικής υφής.

Ανεξάρτητες Αρχές προβλεπόμενες στο Σύνταγμα της Ελλάδας
Υπάρχουν 5 συνταγματικά κατοχυρωμένες Ανεξάρτητες Αρχές:

Τα μέλη των συνταγματικά προβλεπόμενων Ανεξάρτητων Αρχών επιλέγονται, σύμφωνα με το αρ. 101Α§2 του Συντάγματος, από τη Διάσκεψη των Προέδρων με ομοφωνία ή, σε περίπτωση που αυτή δεν είναι εφικτή, με πλειοψηφία των 4/5 των μελών της. Επίσης η Διάσκεψη των Προέδρων ασκεί κοινοβουλευτική εποπτεία στις εν λόγω Ανεξάρτητες Αρχές.

Ειδικές ρυθμίσεις για τις συνταγματικά κατοχυρωμένες ανεξάρτητες αρχές προβλέπονται στον ν.3051/2002.

Λοιπές Ανεξάρτητες Διοικητικές Αρχές

Άλλες περιπτώσεις ανεξάρτητων αρχών

Ανενενεργές Αρχές 

 Σώμα Φορολογικών Διαιτητών (ΣΦΔ), 2011

Υπηρεσίες που ήταν και έπαψαν να είναι Ανεξάρτητες Διοικητικές Αρχές 
 Εθνική Αρχή Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής (μετατράπηκε σε αυτοτελή δημόσια υπηρεσία υπό τον Υπουργό με το Ν.4558/2018)
 Εθνικό Συμβούλιο Δημόσιας Υγείας (καταργήθηκε με το Ν.4765/2020)
 Εθνική Αρχή Συντονισμού Πτήσεων (Ν.3534/2007, μετατράπηκε σε ΝΠΙΔ ως οργανισμός με το Ν.4850/2021)
 Ενιαία Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΑΔΗΣΥ του Ν.4013/2011, συγχωνεύτηκε στη νέα ΕΑΔΗΣΥ με το Ν.4912/2022)
 Αρχή Εξέτασης Προδικαστικών Προσφυγών (ΑΕΠΠ του Ν.4412/2016, συγχωνεύτηκε στη νέα ΕΑΔΗΣΥ με το Ν.4912/2022)
 Ρυθμιστική Αρχή Επιβατικών Μεταφορών (ΡΑΕΜ, 2013, καταργήθηκε με το Ν.4974/2022)

Φορείς με ειδικές ρυθμίσεις ανεξαρτησίας ή που απαριθμούνται ως ανεξάρτητοι 
 Επιτροπή Διερεύνησης Ατυχημάτων και Ασφάλειας Πτήσεων (Ν. 2912/2001) 
 Επιτροπή Διερεύνησης Σιδηροδρομικών Ατυχημάτων και Συμβάντων (Ν. 3710/2008 άρθρο 21, Ν. 4313/2014)
 Επιτροπές υπαγόμενες στη Γενική Γραμματεία Νομικών & Κοινοβουλευτικών Θεμάτων της Προεδρίας της Κυβέρνησης:
 Εθνική Αρχή Προσβασιμότητας (Ν.4780/2021 Μέρος Α')
 Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου - ΕΕΔΑ (Ν.4780/2021 Μέρος Β' - ίδια νομική προσωπικότητα, λειτουργική ανεξαρτησία, διοικητική & οικονομική αυτοτέλεια)
 Εθνική Επιτροπή Βιοηθικής και Τεχνοηθικής (Ν.4780/2021 Μέρος Γ')
 Οικονομικού ενδιαφέροντος φορείς:
 Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς - ΝΠΔΔ, εκτός δημοσίου τομέα (αρ.51 ν.1892/1990)
 Επιτροπη Λογιστικής Τυποποίησης και Ελέγχου (ΕΛΤΕ) - ΝΠΔΔ, εκτός δημοσίου τομέα (αρ.51 ν.1892/1990)
 Μεσολαβητής Τραπεζικών Επενδυτικών Υπηρεσιών
 Τράπεζα της Ελλάδος
 Συμβούλιο Ελέγχου Επικοινωνίας
 Διεπιστημονικός Οργανισμός Αναγνώρισης Τίτλων Ακαδημαϊκών και Πληροφόρησης (ΔΟΑΤΑΠ) - ΝΠΔΔ

Σύνθεση και λειτουργία

Μέλη 
Τα μέλη των Α.Δ.Α. απολαμβάνουν εκτεταμένης λειτουργικής και προσωπικής ανεξαρτησίας και δεν υπόκεινται σε ιεραρχικό έλεγχο και διοικητική εποπτεία. Διορίζονται επί θητεία (ανανεώσιμη ή μη) χωρίς να μπορούν, συνήθως, να παυθούν πριν από τη λήξη της.

Έλεγχος 
Ως διοικητικές αρχές, οι Α.Δ.Α. υπόκεινται στον δικαστικό έλεγχο των πράξεων τους. Το Δημόσιο αναλαμβάνει την ευθύνη σε περίπτωση που επέλθει βλάβη ή ζημία από την δράση τους.

Παραπομπές

Ελληνικές ανεξάρτητες αρχές
Πολιτειακοί Θεσμοί της Ελλάδας
Ελληνική Κυβέρνηση