Αλγερινό δημοψήφισμα (2020)

Το συνταγματικό δημοψήφισμα της Αλγερίας 2020 πραγματοποιήθηκε την 1η Νοεμβρίου 2020.  Το θέμα του δημοψηφίσματος ήταν η αναθεώρηση του αλγερινού συντάγματος και ακολουθεί μια σειρά διαμαρτυριών γνωστών ως Χιράκ. 

Μια προσπάθεια του προέδρου Αμπντελματζίντ Τεμπούν να ανταποκριθεί στα αιτήματα που προέκυψαν από τις διαδηλώσεις που οδήγησαν στην παραίτηση του επί 4 θητείες προέδρου Αμπντελαζίζ Μπουτεφλίκα τον Απρίλιο του 2019, το αναθεωρημένο σύνταγμα στοχεύει στη μεταρρύθμιση των εξουσιών της αλγερινής κυβέρνησης .

Ιστορικό 
Στις 16 Φεβρουαρίου 2019 ο πρόεδρος Μπουτεφλίκα ανακοίνωσε την υποψηφιότητά του για την προεδρία, διεκδικώντας για πέμπτη φορά το αξίωμα. Τότε ξέσπασαν διαδηλώσεις σε όλη τη χώρα και ενώ παρέμειναν σε μεγάλο βαθμό ειρηνικές, οδήγησαν τον στρατό να ενθαρρύνει έντονα τον Μπουτεφλίκα να παραιτηθεί αμέσως.  Ο Μπουτεφλίκα διόρισε υπηρεσιακή κυβέρνηση στις 31 Μαρτίου, και λίγο μετά το αίτημα του αρχηγού του στρατού του Αντιστράτηγου  Αχμέτ Γκαέντ Σαλάχ να αποχωρήσει από το αξίωμά του δύο ημέρες αργότερα, παραιτήθηκε επίσημα από την εξουσία.  

Οι εντάσεις απέναντι στην Μπουτεφλίκα προέκυψαν εν μέρει από τη δυσαρέσκεια του κοινού με το 20χρονο ρεκόρ παραμονής του ως πρόεδρος, το οποίο χαρακτηριζόταν συχνά από διαφθορά και ισχυρισμούς για χρήση κρατικών μονοπωλίων για τη χρηματοδότηση των πελατειακών συστημάτων,  και μπορεί επίσης να εντοπιστεί σε ένα ευρύτερο πρότυπο της απογοήτευσης με τις εξουσίες της αλγερινής κυβέρνησης.  Επιπλέον, η υγεία του Μπουτεφλίκα όσον αφορά την ικανότητά του να κυβερνά συνεχώς αμφισβητήθηκε μετά το εγκεφαλικό επεισόδιο που υπέστη το 201. Η συχνή νοσηλεία του και οι ελάχιστες δημόσιες εμφανίσεις οδήγησαν στον πολλαπλασιασμό των φημών για το θάνατό του. 

Οι προεδρικές εκλογές πραγματοποιήθηκαν στις 12 Δεκεμβρίου 2019 παρά την εκτεταμένη δημόσια αντιπολίτευση,  και με ποσοστό 58,13% των έγκυρων ψηφοδελτίων στον πρώτο γύρο, ο Αμπντελματζίντ Τεμπούν ανακηρύχθηκε νικητής τους.  Ωστόσο, οι εκλογές επισκιάστηκαν από ταραχές και  διαδηλωτές σε ολόκληρη τη χώρα πριν τις 12 Δεκεμβρίου ζήτησαν το μποϊκοτάζ των εκλογών. Ο Συναγερμός για τον Πολιτισμό και τη Δημοκρατία υπολόγισε το ποσοστό συμμετοχής σε 8%  αλλά οι εκθέσεις της κυβέρνησης της Αλγερίας έθεσαν το εθνικό ποσοστό συμμετοχής στο 39,88%.  Επιπλέον, 1.200 διαδηλωτές συνελήφθησαν από τις αρχές της Αλγερίας σε σχέση με τις διαδηλώσεις για τις εκλογές, και αργότερα τον Δεκέμβριο, η Εθνική Επιτροπή Απελευθέρωσης των Κρατουμένων (CNLD) υπολόγισε ότι 180 κρατούμενοι συνείδησης εξακολουθούσαν να παραμένουν υπό κράτηση. 

Την παραμονή της πρώτης επετείου του Κινήματος Χιράκ, ο πρόεδρος Αμπντελματζίντ Τεμπούν ανακοίνωσε σε δήλωση προς τα εθνικά ΜΜΕ της Αλγερίας ότι στις 22 Φεβρουαρίου θα κηρυσσόταν η Αλγερινή «Εθνική Ημέρα Αδελφότητας και Συνοχής μεταξύ του Λαού και του Στρατού της για τη Δημοκρατία».  Στην ίδια δήλωση, ο Τεμπούν μίλησε υπέρ του Κινήματος του Χιράκ, λέγοντας ότι «ο ευλογημένος Χιράκ πρόλαβε τη χώρα από μια πλήρη κατάρρευση» και ότι «είχε δεσμευτεί προσωπικά να εκπληρώσει όλες τις απαιτήσεις του [κινήματος]».  Στις 21 και 22 Φεβρουαρίου 2020 μάζες διαδηλωτών (με προσέλευση συγκρίσιμη με καθιερωμένες αργίες της Αλγερίας, όπως η Αλγερινή Ημέρα Ανεξαρτησίας) συγκεντρώθηκαν για να τιμήσουν την επέτειο του Κινήματος Χιράκ και της νεοσύστατης εθνικής ημέρας.  

Σε μια προσπάθεια να συγκρατήσει την πανδημία COVID-19, ο Τεμπούν ανακοίνωσε στις 17 Μαρτίου 2020 ότι "πορείες και διαδηλώσεις, ανεξάρτητα από τα κίνητρά τους" θα απαγορεύονταν.  Αφού συνελήφθησαν διαδηλωτές και δημοσιογράφοι για συμμετοχή σε τέτοιες πορείες, ο Τεμπούν αντιμετώπισε κατηγορίες για απόπειρα «φίμωσης των Αλγερινών».  Συγκεκριμένα, οι κυβερνητικές ενέργειες καταδικάστηκαν από τη Διεθνή Αμνηστία, η οποία ανέφερε σε δήλωση ότι «όταν όλα τα μάτια [...] αφορούν τη διαχείριση της πανδημίας COVID-19, οι αρχές της Αλγερίας αφιερώνουν χρόνο στην επιτάχυνση της δίωξης και της δίκης ακτιβιστών, δημοσιογράφων και υποστηρικτών του κινήματος Χιράκ. "  Το CNLD υπολόγισε ότι περί τους 70 κρατούμενους συνείδησης είχαν φυλακιστεί έως τις 2 Ιουλίου 2020 και ότι αρκετοί από τους φυλακισμένους συνελήφθησαν για δημοσιεύσεις στο Facebook.

Πρόοδος 
Στις 28 Δεκεμβρίου 2019, ο τότε πρόσφατα ορκισθείς πρόεδρος Τεμπούν συναντήθηκε με τον Αχμέντ Μπενμπιτούρ, τον πρώην αρχηγό της κυβέρνησης της Αλγερίας, με τον οποίο συζήτησε τα «θεμέλια της νέας Δημοκρατίας». 

Στις 8 Ιανουαρίου 2020 ο Τεμπούν δημιούργησε μια «επιτροπή εμπειρογνωμόνων» αποτελούμενη από 17 μέλη (η πλειοψηφία των οποίων ήταν καθηγητές συνταγματικού δικαίου ) υπεύθυνοι για την εξέταση του προηγούμενου συντάγματος και την πραγματοποίηση τυχόν απαραίτητων αναθεωρήσεων.  Με επικεφαλής τον Αχμέντ Λαραμπά, η επιτροπή κλήθηκε να υποβάλει τις προτάσεις της στον Τεμπούν αμέσως εντός των επόμενων δύο μηνών.   Σε μια επιστολή προς τον Λαραμπά την ίδια ημέρα, ο Τεμπούν περιέγραψε επτά άξονες γύρω από τους οποίους η επιτροπή έπρεπε να εστιάσει τη συζήτησή της.  Αυτοί οι τομείς εστίασης περιελάμβαναν την ενίσχυση των δικαιωμάτων των πολιτών, την καταπολέμηση της διαφθοράς, την εδραίωση της ισορροπίας δυνάμεων στην κυβέρνηση της Αλγερίας, την αύξηση της διάκρισης εξουσιών του κοινοβουλίου, την προώθηση της ανεξαρτησίας του δικαστικού σώματος, την προώθηση της ισότητας των πολιτών βάσει του νόμου και τη συνταγματοποίηση των εκλογών.  Η επιστολή του Τεμπούν περιελάμβανε επίσης έκκληση για «αμετάβλητο και άυλο» όριο διάρκειας δύο όσων υπηρετούν ως πρόεδρος - ένα σημαντικό σημείο διαμάχης στις αρχικές διαμαρτυρίες του Κινήματος του Χιράκ, οι οποίες υποκινήθηκαν από την ανακοίνωση του πρώην προέδρου Αμπντελαζίζ Μπουτεφλίκα για υποψηφιότητα για πέμπτη θητεία . 

Το προσχέδιο αναθεώρησης του συντάγματος δημοσιεύθηκε δημοσίως στις 7 Μαΐου 2020, αλλά η Επιτροπή Λαραμπά (όπως έγινε γνωστή η «επιτροπή εμπειρογνωμόνων») ήταν ανοιχτή σε πρόσθετες προτάσεις από το κοινό έως τις 20 Ιουνίου.  Έως τις 3 Ιουνίου, η επιτροπή είχε λάβει περίπου 1.200 επιπλέον δημόσιες προτάσεις.  Μετά την εξέταση όλων των αναθεωρήσεων από την Επιτροπή Λαραμπά, το σχέδιο παρουσιάστηκε στο υπουργικό συμβούλιο της Αλγερίας (Συμβούλιο Υπουργών). 

Στις 4 Ιουλίου 2020 ο Τεμπούν ανακοίνωσε ότι το δημοψήφισμα θα πραγματοποιηθεί τον Σεπτέμβριο ή τον Οκτώβριο του 2020. 

Στις 24 Αυγούστου 2020 η ημερομηνία για το δημοψήφισμα ορίστηκε για την 1η Νοεμβρίου, την επέτειο της έναρξης του πολέμου της ανεξαρτησίας της Αλγερίας . 

Το αναθεωρημένο σύνταγμα εγκρίθηκε στο Συμβούλιο Υπουργών στις 6 Σεπτεμβρίου,  στην Εθνοσυνέλευση  στις 10 Σεπτεμβρίου και στο Συμβούλιο των Εθνών στις 12 Σεπτεμβρίου, αλλά η εφαρμογή του εξαρτάται επί του παρόντος από τα αποτελέσματα του δημοψηφίσματος της 1ης Νοεμβρίου.

Προτεινόμενες τροποποιήσεις

Κοινοβουλευτικές μεταρρυθμίσεις 
Εάν εγκριθεί, το νέο σύνταγμα θα επιτρέψει στον πρόεδρο να διορίζει τον πρωθυπουργό εάν το πολιτικό κόμμα του προέδρου κατέχει πλειοψηφία στο κοινοβούλιο ή τον επικεφαλής κυβέρνησης εάν ένα αναπληρωματικό κόμμα κατέχει κοινοβουλευτική πλειοψηφία.  Και στις δύο περιπτώσεις, ο πρωθυπουργός ή ο αρχηγός της κυβέρνησης θα ενεργούσε ως επικεφαλής του εκτελεστικού κλάδου σε συνεργασία με τον πρόεδρο  αλλά, σε αντίθεση με τον πρόεδρο, θα μπορούσε να απομακρυνθεί από την Λαϊκή Εθνοσυνέλευση με πρόταση δυσπιστίας . Μετά τον διορισμό, αυτός ο από κοινού αρχηγός του εκτελεστικού θα έχει 30 ημέρες για να σχηματίσει κυβέρνηση (μια διαδικασία στα κοινοβουλευτικά συστήματα που περιλαμβάνει το διορισμό μελών του υπουργικού συμβουλίου). Εάν δεν μπορέσουν να σχηματίσουν κυβέρνηση, θα χάσουν τη θέση τους και θα διοριστεί ένας νέος κάτοχος του αξιώματος.  Τα άρθρα 103-110 περιγράφουν λεπτομερώς την πλήρη διαδικασία διορισμού του πρωθυπουργού ή του αρχηγού της κυβέρνησης από τον πρόεδρο. 

Το Άρθρο 122 ορίζει ένα ανώτατο όριο διάρκειας για τα μέλη του κοινοβουλίου με δύο όρους, και το Άρθρο 126 ορίζει ότι σε κάθε μέλος θα παρέχεται κοινοβουλευτική ασυλία μόνο για πράξεις που σχετίζονται με την άσκηση των καθηκόντων τους. 

Το νέο σύνταγμα δεν θα επέτρεπε τη νομοθεσία με διάταγμα κατά τη διάρκεια της κοινοβουλευτικής διακοπής, όπως είναι δυνατόν βάσει της τρέχουσας έκδοσης του αλγερινού συντάγματος.

Δικαστικές μεταρρυθμίσεις 
Το νέο σύνταγμα θα αντικαταστήσει το Συνταγματικό Συμβούλιο της Αλγερίας με ένα Συνταγματικό Δικαστήριο .

Εκτελεστικές μεταρρυθμίσεις 
Το νέο σύνταγμα θα διατηρήσει το όριο της θητείας για δύο χρόνια, αλλά θα επεκτείνει αυτόν τον περιορισμό που θα περιλαμβάνει τόσο διαδοχικούς όσο και μη διαδοχικούς όρους. Η θητεία ενός παραιτηθέντος προέδρου θα θεωρηθεί επίσης πλήρης.  Ο Μπουτεφλίκα μπόρεσε να παραμείνει πρόεδρος για τέσσερις θητείες ακόμη και μετά τη συνταγματική τροποποίηση του 2016 που εφάρμοσε όρια, διότι η τροπολογία ανέφερε ότι θα ίσχυε μόνο για μελλοντικούς προέδρους. 

Το αρχικό σχέδιο προέβλεπε τη δυνατότητα για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας να διορίσει αντιπρόεδρο, αλλά αυτό καταργήθηκε στην τελική έκδοση του συντάγματος.

Άλλες μεταρρυθμίσεις 
Σύμφωνα με την προτεινόμενη αναθεώρηση, η Εθνική Ανεξάρτητη Εκλογική Αρχή (ANIE) θα συνταγματοποιηθεί σε μια προσπάθεια για την προώθηση της δημοκρατίας, τη βελτίωση της ασφάλειας των εκλογών και την καταπολέμηση της διαφθοράς. 

Η αναφορά του Κινήματος Χιράκ θα συμπεριληφθεί στο προοίμιο του συντάγματος. 

Οι στρατιωτικές επεμβάσεις απαιτούν πλειοψηφία δύο τρίτων στο κοινοβούλιο και θα πραγματοποιούνται υπό την επίβλεψη των Ηνωμένων Εθνών, της Αφρικανικής Ένωσης και του Αραβικού Συνδέσμου. 

Αναφερόμενος σε παρόμοια θέματα στο Αλγερινό Σύνταγμα του 1989, το νέο σύνταγμα επιβεβαιώνει επίσης τη δέσμευση της κυβέρνησης για ενίσχυση των δημοσίων δικαιωμάτων και ελευθεριών. 

Οι διπλοί πολίτες θα είχαν τη δυνατότητα να κατέχουν ανώτερες κυβερνητικές θέσεις από τις οποίες είχαν απαγορευτεί στο παρελθόν βάσει ενός άρθρου στο προηγούμενο σύνταγμα της Αλγερίας.

Υποδοχή και κριτική 

Παρά τις προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις, ο Τεμπούν και η κυβέρνηση της Αλγερίας αντιμετώπισαν κριτική ότι το αναθεωρημένο σύνταγμα δεν αντιμετώπιζε πολλά από τα ζητήματα που έθεσε υπό αμφισβήτηση το Κίνημα Χιράκ, ιδίως την ισορροπία δυνάμεων.

Εκτελεστικές εξουσίες στο κοινοβούλιο 
Εάν ψηφιστεί το σύνταγμα, ο πρόεδρος θα εξακολουθούσε να διατηρεί την ικανότητά του να ασκήσει βέτο στους νόμους μέσω δύο οδών:

 Απαίτηση επανεξέτασης του νόμου, ο οποίος στη συνέχεια θα απαιτούσε υπερπλειοψηφία στο κοινοβούλιο. 
 Έμμεσο βέτο στο Συμβούλιο του Έθνους, όπου το ένα τρίτο των συνολικών του μελών διορίστηκε από τον Τεμπούν και απαιτείται πλειοψηφία των τριών τετάρτων για την έγκριση ενός νομοσχεδίου. 

Άλλοι ανησυχούν ότι το κοινοβούλιο του Τεμπούν θα μετατρέψει γρήγορα στο Μπουτεφλίκα του κοινοβουλίου καουτσούκ σφραγίδα, η οποία είχε χάσει ευρύ κοινό έγκριση λόγω του μικρού του πολιτικού λόγου και την ανακοίνωση της υποταγής στον εαυτό του Μπουτεφλίκα. 

Το κοινοβούλιο της Αλγερίας αγωνίστηκε ιστορικά για να αποκτήσει μια αίσθηση σεβασμού από ορισμένους Αλγερινούς και έχει αντιμετωπίσει σημαντικά σκάνδαλα διαφθοράς στο παρελθόν. Συγκεκριμένα, ένα μέλος του κοινοβουλίου ισχυρίστηκε ότι οι έδρες στη συνέλευση είχαν πωληθεί σε περίπου για γύρω στα 540.000 δολάρια (USD). 

Άλλοι υποστηρίζουν ότι ορισμένες πτυχές του προτεινόμενου συντάγματος δεν είναι ούτε αποτελεσματικές ούτε με επίδραση στην πράξη και ότι συγκεκριμένα, η πλειοψηφία του κόμματος στο κοινοβούλιο που απαιτείται να διορίσει πρωθυπουργό δεν είναι εφικτή σε ένα έθνος με συχνά διηρημένα πολιτικά κόμματα και ιδεολογίες.

Εκτελεστικές εξουσίες στο δικαστικό σώμα 
Ο εκτελεστικός κλάδος θα διατηρήσει την εξουσία του να διορίζει δικαστές στο δικαστικό σώμα χωρίς την έγκριση του κοινοβουλίου, εγείροντας ερωτήματα σχετικά με την αντικειμενικότητά του και την ικανότητά του να ενισχύει τη λογοδοσία.

Άλλες εκτελεστικές εξουσίες 
Σύμφωνα με το νέο σύνταγμα, ο πρόεδρος θα έχει τον έλεγχο όλων των κυβερνητικών ρυθμιστικών φορέων. Οι επικριτές εκφράζουν ανησυχίες ότι αυτό, μαζί με άλλες εξουσίες του εκτελεστικού κλάδου, του κοινοβουλίου και της δικαιοσύνης, θα "του δώσει" τις εξουσίες ενός αυτοκράτορα. "

Αποτελέσματα 
Δεδομένου ότι δεν απαιτείτο ελάχιστη προσέλευση, εγκρίθηκαν οι συνταγματικές αλλαγές, με το 66,68% των ψηφοφόρων να τάσσονται υπέρ των αλλαγών. Η προσέλευση ήταν πολύ χαμηλή, με μόνο γύρω στο 23% των επιλέξιμων ψηφοφόρων να συμμετέχουν. Επιπρόσθετα, πάνω από το 10% των συνολικών ψηφοδελτίων ήταν άκυρα ή λευκά.

Παραπομπές 

Αλγερια
2020