Παναγία Κανάλα

Η Παναγία η Κανάλα είναι ιερή εικόνα και Ιερό Προσκύνημα στην Κύθνο. Βρίσκεται στο ΝΑ τμήμα του νησιού, στο χωριό Κανάλα.

Η εικόνα 
Στην εικόνα απεικονίζεται η Παναγία Βρεφοκρατούσα. Πρόκειται για ένα δείγμα μεταβυζαντινής τέχνης και θεωρείται έργο του περίφημου αγιογράφου ιερέως Εμμανουήλ Σκορδίλη του Κρητός. Είναι μία μεγάλη εικόνα διαστάσεων 1μ x 0,80μ, και χρονολογείται το 1575.Στην εικόνα αυτή, η ήρεμη και γλυκιά μορφή της Παναγίας απεικονίζεται να κρατεί τον Χριστό με το αριστερό χέρι της. Ο Ιησούς φωλιάζει στην αγκαλιά της, με το πρόσωπο γυρισμένο προς τον Αρχάγγελο Γαβριήλ. Αριστερά και δεξιά απεικονίζονται οι Αρχάγγελοι Γαβριήλ και Μιχαήλ.   

Σύμφωνα με την παράδοση βρέθηκε με θαυματουργό τρόπο από ψαράδες στο "κανάλι" ανάμεσα στην Κύθνο και τη Σέριφο φωτίζοντας μέσα στη νύχτα. Βγήκαν στη στεριά και αμέσως μετέφεραν την εικόνα στο χωριό τους, τη Δρυοπίδα, στο εσωτερικό του νησιού.Στη συνέχεια σύμφωνα με την παράδοση, η Παναγία εμφανίστηκε στον ύπνο των ψαράδων και τους υπέδειξε το σημείο ανέγερσης της εκκλησίας.

Η Εκκλησία 
Η εικόνα φυλάσσεται στην ομώνυμη εκκλησία στον οικισμό Κανάλα της Κύθνου, που έχει πάρει το όνομά του από την Παναγία. Ο αρχικός ναός ήταν χωματοσκεπής και μικρός. Το 1869 η αρχική εκκλησία κατεδαφίστηκε και αναδομήθηκε στη θέση της μια νέα, η οποία στη συνδρομή των κατοίκων της Δρυοπίδας διαμορφώθηκε στο βάθος του χρόνου μέχρι που πήρε τη σημερινή της μορφή, με τις πιο σημαντικές αλλαγές στον χώρο να γίνονται μετά το 1946. Το 1973 η εκκλησία της Παναγίας Καναλάς αναγνωρίστηκε Ιερό Προσκύνημα με απόφαση της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος. Ο περίβολος του ναού είναι στολισμένος μεπετρόκτιστες καμάρες, πεζούλια, ξερολιθιές και λουλούδια και διαθέτει μια πλακόστρωτη πλατεία.

Εορτασμός 
Η Παναγία Κανάλα είναι η προστάτιδα του νησιού και αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους χώρους προσκυνήματος στις Κυκλάδες. Γιορτάζει κάθε Δεκαπενταύγουστο και από την 1η Αυγούστου τελείται κάθε απόγευμα η ακολουθία τους παρακλητικού κανόνος ή αλλιώς της παράκλησης, έως τη 13η Αυγούστου που ψάλλεται η αγρυπνία ("ολονυχτία") προς τη χάρη της. 

Την παραμονή του εορτασμού ψάλλεται ο Μεγάλος Εσπερινός, και ακολουθεί μεγάλο πανηγύρι στον οικισμό με παραδοσιακή μουσική και χορό. 

Οι εορτασμοί κορυφώνονται ανήμερα, όπου τελείται η Θεία Λειτουργία και μετά ακολουθεί περιφορά της εικόνας της Παναγίας στον οικισμό. Η περιφορά καταλήγει στον μώλο όπου γίνεται αναπαράσταση της εύρεσης της εικόνας της Παναγίας. Εκεί, οι ιερείς ρίχνουν αντίγραφο της εικόνας στη θάλασσα και κόσμος βουτάει να την πιάσει, που θεωρείται μεγάλη ευλογία.  

Στους παραπάνω εορτασμούς συμμετέχει και το Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό με φρεγάτα, τιμητικό άγημα και μπάντα. Επίσης, πανηγύρι προς τιμήν της Παναγιάς πραγματοποιείται στις 8 Σεπτεμβρίου και συνοδεύεται από παραδοσιακό γλέντι.

Αναφορές 
"Η Παναγία η Στρατηλάτισσα και η Παναγία η Κανάλα και η Παναγία η Φλαμπουριανή ήσαν και οι τρείς αδελφάδες πολύ αγαπημέναις. Και επειδή δεν ήθελαν να είναι χωρισμέναις έχτισαν τοις εκκλησίαις των έτσι αντίκρυ τη μια 'ς στην άλλη, ώστε να βλέπονται πάντα."

Την Παναγία Κανάλα αναφέρει και ο Νίκος Γκάτσος στο ποίημα του Κυκλαδίτικο όπου τη μελοποίηση την ανέλαβε ο Μάνος Χατζιδάκις.

Ύμνοι προς την Υπεραγία Παναγία Κανάλα

Μεγαλυνάριον 
Χαῖρε, Μητροπάρθενε Μαριάμ, Δέσποινα τοῦ κόσμου καί Βασίλισσα Οὐρανῶν· χαῖρε, Παναγία Κανάλα ἐκ θαλάσσης, ἡμῖν ἐπιδοθεῖσα, δῶρον αἰώνιον.

Ἀπολυτίκιον. Ἦχος α´. Τοῦ λίθου σφραγισθέντος. 
Τὴν θείαν σου εἰκόνα ὡς τῆς δόξης σου σκήνωμα, Κανάλα Παναγία προσκυνοῦντες δοξάζομεν· ἐκ ταύτης γὰρ πηγάζει μυστικῶς ἡ χάρις τῶν ἀΰλων δωρεῶν. Θεραπεύεις τοὺς νοσοῦντας καὶ τὰς ψυχὰς τῶν πίστει προστρεχόντων σοι. Διὸ τὰ μεγαλεῖά σου θαυμάζοντες, καὶ πιστῶς βοῶμέν σοι· Δόξα τῇ παρθενίᾳ σου Ἁγνή· Δόξα τοῖς θαυμασίοις σου· Δόξα τῇ ἀοράτῳ σου χρηστότητι.

Ύμνος 
Αποσπάσματα από Ύμνο προς την Παναγία Κανάλα:“Ἀπόψε ξενυχτίζουμε τὴν Παναγιά Κανάλα, γιατ᾿ εἶναι ἡ προστάτιδα ἀνθρώπων στὴν Ἑλλάδα.

Παράκληση σοῦ κάνομε καὶ σὲ παρακαλοῦμε, τὴ χάρι σου γυρεύουμε καὶ σένανε καλοῦμε.

…

Ἐσὺ εἶσαι ἡ Παντάνασσα, εἶσαι Βασίλισσά μας, Ὦ Παναγία Κανάλα μου, εἶσαι προστάτισσά μας.

Σὺ τὰς καρδίας τῶν πιστῶν εὐφραίνεις καὶ δροσίζεις, καὶ τὰς ψυχὰς τῶν εὐλαβῶν λαμπρύνεις καὶ φωτίζεις.

…

Ὦ Παναγία Κανάλα μου, μεγάλο τ᾿ ὄνομά σου, μεγάλη εἶναι ἡ χάρη σου καὶ τὸ προσκύνημά σου.»

Συλλογή Εικόνων

Παραπομπές 

Ορθόδοξοι ναοί στην Κύθνο
Εικόνες της Παναγίας