Γύπας

Γύπας είναι η κοινή ονομασία Ιερακόμορφων Πτηνών, τα οποία απαρτίζονται σε δύο κατηγορίες: τους γύπες του Νέου Κόσμου, στους οποίους περιλαμβάνονται οι κόνδορες, και σε αυτούς του Παλαιού Κόσμου, που περιλαμβάνουν τα πουλιά που σαρώνουν τα πτώματα στις Αφρικανικές πεδιάδες. Οι γύπες του Νέου Κόσμου απαντώνται στην Βόρεια και στην Νότια Αμερική· οι γύπες του Παλαιού Κόσμου απαντώνται στην Ευρώπη, στην Αφρική και στην Ασία, πράγμα που σημαίνει ότι και οι δύο ομάδες μαζί απαντώνται σε όλες τις ηπείρους πλην της Αυστραλίας και της Ανταρκτικής. Παρά το γεγονός ότι επιφανειακά παρουσιάζουν ομοιότητες στην δομή και την συμπεριφορά τους, οι γύπες του Παλαιού και οι γύπες του Νέου Κόσμου ανήκουν σε διαφορετικές ταξινομικές ομάδες· οι μεν πρώτοι ανήκουν στην υποοικογένεια Aegypiinae της οικογένειας των Αετιδών (Accipitridae) οι δε άλλοι στην οικογένεια Cathartidae.

Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των περισσοτέρων γυπών (εκτός του γυπαετού) είναι τα γυμνά από φτέρωμα κεφάλι και λαιμός. Αυτό το χαρακτηριστικό χρησιμεύει στο να διατηρείται το κεφάλι τους καθαρό από τα αίματα (τα οποία δύσκολα καθαρίζονται) καθώς τρώνε. Έρευνες έχουν δείξει ότι το γυμνό δέρμα μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ρύθμιση της θερμοκρασίας.

Συνήθως έχουν τις φωλιές τους σε βράχους και σχηματίζουν ομάδες, συχνά πολυάριθμες. Αποτελούν ένα πολύ σημαντικό κρίκο της τροφικής αλυσίδας.

Μορφολογία

Οι γύπες είναι μεγαλόσωμα πουλιά, αποκρουστικά στην θέα και την μυρωδιά, τα οποία όπως προαναφέρθηκε δεν έχουν φτερά στο κεφάλι και τον λαιμό. Το κεφάλι τους είναι σχετικά μακρουλό. Το κοφτερό τους ράμφος είναι  μακρύ και ευθύγραμμο, με κυρτό προς τα κάτω άκρο. Ο λαιμός τους είναι μακρύς και κυρτός. Το κεφάλι και ο λαιμός τους έχουν ζωηρόχρωμο δέρμα ή καλύπτονται μόνον από από λεπτά άσπρα πούπουλα. Έχουν ογκώδη, προεξέχοντα προλοβό, εξαιρετικά μεγάλα και πλατιά φτερά, αρκετά ισχυρά και κατάλληλα για πολύωρες πτήσεις· έχουν μεγάλη ικανότητα ολισθαίνουσας πτήσης (δηλαδή να εκμεταλλεύονται τα θερμά αέρια ρεύματα για να ανεβούν σε μεγαλύτερο ύψος και ύστερα να γλιστρούν έχοντας απλωμένα τα φτερά) που του επιτρέπει να παραμένει στον αέρα για ώρες. Τα πόδια είναι αδύναμα αλλά διαθέτουν μεγάλα και γαμψά νύχια κατάλληλα προσαρμοσμένα για να γραπώνουν και να συγκρατούν την λεία αλλά και για το περπάτημα. Τα δύο φύλα δεν έχουν εξωτερικές διαφορές (απουσία φυλετικού διμορφισμού).Το στομάχι τους έχει την ικανότητα να πέπτει με ευκολία τις οπλές και τα οστά της λείας τους.

Αναπαραγωγή

Το θηλυκό γεννά μόνο ένα αυγό το οποίο κλωσά μαζί με το αρσενικό για περίπου πενήντα ημέρες. Μετά την εκκόλαψη, ο νεοσσός τρέφεται με κρέας μασημένο από τους γονείς.

Σίτιση

Οι γύπες σπανίως επιτίθενται σε υγειή ζώα. Μπορεί όμως να επιτεθούν σε άρρωστα ή τραυματισμένα ζώα. Μόλις ανακαλύψουν ένα πτώμα ή ένα ετοιμοθάνατο ζώο ορμούν πάνω του με κάθετη εφόρμηση και φοβερή ταχύτητα, έχοντας τεντωμένο τον λαιμό, την ουρά σηκωμένη και τα φτερά μισόκλειστα. Αν το δέρμα του ζώου είναι πολύ σκληρό για να το σχίσουν με τα ράμφη τους, περιμένουν τον ερχομό κάποιου άλλου μεγαλυτέρου πτωματοφάγου ζώου, όπως ύαινες, τσακάλια και περιπλανώμενα αρσενικά λιοντάρια, που θα φάει πρώτο. Οι γύπες μάχονται γύρω από το πτώμα για να διεκδικήσουν ένα μερίδιο από την τροφή. Σε αυτά τα πεδία μάχης έχουν παρατηρηθεί τεράστιοι αριθμοί γυπών. Οι πιο μεγαλόσωμοι γύπες και αυτοί με το δυνατότερο ράμφος κερδίζουν την μερίδα του λέοντος καθώς επιβάλλονται στους υπόλοιπους. Πάντως όλοι υποχωρούν όταν έρχονται αντιμέτωποι με τα ανταγωνιστικά τους θηλαστικά. Εκτός από κουφάρια ζώων οι γύπες τρώνε -αν και σπανίως- και ζωντανή λεία όπως αρνιά και χελώνες.

Το είδος της τροφής τους, τους καθιστά ωφέλιμους για τον άνθρωπο, γιατί καθαρίζουν τον τόπο από πηγές μολύνσεως.

Ταξινόμηση

Γύπες του Παλαιού Κόσμου

Οι γύπες του Παλαιού Κόσμου απαντώνται στην Ευρώπη, στην Αφρική και στην Ασία και ανήκουν στην οικογένεια  των Αετιδών (Accipitridae) η οποία περιλαμβάνει επίσης τους αετούς. Οι  γύπες του Παλαιού Κόσμου βρίσκουν τα πτώματα με τα οποία τρέφονται χρησιμοποιώντας αποκλειστικά την όραση.

Αυτή η ομάδα γυπών περιλαμβάνει τα παρακάτω 16 είδη:

 Μαυρόγυπας, Γυψ ο μοναχός (Aegypius monachus)
 Γυπαετός, Γυπαετός ο πωγωνοφόρος (Gypaetus barbatus)
 Γυποϊέραξ, Gypohierax angolensis
 Όρνιο, Γυψ ο πυρρόχρους (Gyps fulvus)
 Ασπρόγλουτος γύπας, Gyps bengalensis
 Αφρικανόγυπας, Gyps rueppelli
 Ινδικός γύπας, Gyps indicus
 Λεπτόραμφος γύπας, Gyps tenuirostris
 Γύπας των Ιμαλαΐων Ιμαλαΐων, Gyps himalayensis
 Λευκόπλατος γύπας, Gyps africanus
 Γύπας του Ακρωτηρίου, Gyps coprotheres
 Νεκροσύρτης μοναχός, Necrosyrtes monachus
 Ασπροπάρης, Neophron percnopterus
 Σαρκόγυπας, Sarcogyps calvus
 Τόργος, Torgos tracheliotus
 Ασπροκέφαλος γύπας, Trigonoceps occipitalis

Γύπες του Νέου Κόσμου

Οι γύπες του Νέου Κόσμου (κόνδορες) απαντώνται στις θερμές και εύκρατες περιοχές της Αμερικής. Δεν είναι κοντινοί συγγενείς με τους γύπες της οικογένειας των Αετιδών, αλλά ανήκουν στην οικογένεια Καθαρτίδες (Cathartidae), η οποία κάποτε εθεωρείτο ότι συγγένευε με τους Πελαργούς.  Ωστόσο, πρόσφατα στοιχεία DNA δείχνουν ότι θα πρέπει να συμπεριληφθεί μεταξύ των Αετιδόμορφων, μαζί με άλλα αρπακτικά πτηνά.  Εντούτοις, εξακολουθούν να μην είναι στενά συνδεδεμένοι με τους άλλους γύπες, και οι ομοιότητες τους οφείλονται σε παρόμοια εξέλιξη. Αρκετά είδη έχουν καλή αίσθηση της όσφρησης, ασυνήθιστη για τα αρπακτικά, και είναι σε θέση να μυρίζουν τα νεκρά ζώα από μεγάλα ύψη, μέχρι και από ένα μίλι μακριά.

Σώζονται τα παρακάτω εφτά είδη:

 Κορακόγυπας, Coragyps atratus 
 Γαλόγυπας, Cathartes aura
 Μικρός κιτρινοκέφαλος γύπας, Cathartes burrovianus
 Μεγάλος κιτρινοκέφαλος γύπας, Cathartes melambrotus
 Κόνδορας της Καλιφόρνιας, Gymnogyps californianus
 Κόνδορας των Άνδεων, Vultur gryphus
 Βασιλικός γύπας, Sarcoramphus papa

Απειλούμενα είδη

Ο αριθμός των γυπών της νότιας Ασίας, κυρίως αυτών της Ινδίας και του Νεπάλ, έχει μειωθεί δραματικά τα τελευταία 10-15 χρόνια. Είναι πιθανό ότι αυτή η μείωση μπορεί να οφείλεται σε κατάλοιπα του κτηνιατρικού φαρμάκου Diclofenac σε κουφάρια ζώων  . Η κυβέρνηση της Ινδίας έχει λάβει πολύ αργά γνώση για  το γεγονός αυτό και έχει απαγορευτεί πλέον αυτό το φάρμακο για τα ζώα . Ωστόσο, μπορεί να χρειαστούν δεκαετίες για να επανέλθουν οι γύπες στο προηγούμενο επίπεδο του πληθυσμού τους. Το ίδιο πρόβλημα παρατηρείται επίσης στο Νεπάλ, όπου η κυβέρνηση έχει λάβει καθυστερημένα κάποια μέτρα για την προστασία των γυπών.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία

ΠΑΠΥΡΟΣ ΛΑΡΟΥΣ ΜΠΡΙΤΤΑΝΙΚΑ

Ιερακόμορφα
Πτωματοφάγα ζώα
Πολυφυλετικές ταξινομικές ομάδες