Στανισουάβα Βαλασιέβιτς

Η Στανισουάβα Βαλασιέβιτς (πολωνικά: Stanisława Walasiewicz) (3 Απριλίου 1911 - 4 Δεκεμβρίου 1980), επίσης γνωστή ως Στεφανία Βαλασιέβιτς και Στέλλα Ουόλς (Stella Walsh), ήταν Πολωνή-Αμερικανίδα αθλήτρια του στίβου, η οποία ήταν χρυσή Ολυμπιονίκης στα 100 μέτρα. Γεννημένη στην Πολωνία και μεγαλωμένη στις Ηνωμένες Πολιτείες, έγινε Αμερικανίδα υπήκοος το 1947.

Υπόβραθρο 
Η Βαλασιέβιτς γεννήθηκε στις 3 Απριλίου 1911 στη Βιεσχόβνια (τώρα στο Πόβιατ Μπροντνίτσα), στην Πολωνία του Συνεδρίου. Η οικογένειά της μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες όταν ήταν τριών μηνών. Οι γονείς της, Γιούλιαν και Βερονίκα Βαλασιέβιτς, εγκαταστάθηκαν στο Κλίβελαντ του Οχάιο, όπου ο πατέρας της βρήκε δουλειά ως εργάτης σε χαλυβουργείο. Η οικογένειά της την αποκαλούσε Στάσια (Stasia), ένα κοινό πολωνικό υποκοριστικό του χριστιανικού της ονόματος, το οποίο αργότερα οδήγησε στο παρατσούκλι Στέλλα, όπως ήταν γνωστή στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Αθλητική καριέρα 
Το 1927, η Βαλασιέβιτς προκρίθηκε για μια θέση στα προκριματικά για την αμερικανική Ολυμπιακή ομάδα που ξεκίνησε από την εφημερίδα Cleveland Press. Ωστόσο, η Βαλασιέβιτς δεν ήταν Αμερικανίδα υπήκοος και δεν μπορούσε να λάβει υπηκοότητα επειδή ήταν κάτω των 21 ετών, επομένως δεν μπορούσε να αγωνιστεί. Η επιτυχία της Χαλίνα Κονοπάτσκα, μιας Πολωνής αθλήτριας που κέρδισε το χρυσό μετάλλιο στη δισκοβολία στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 1928 του 1928, ενέπνευσε την Βαλασιέβιτς να ενταχθεί στο τοπικό παράρτημα του Σόκουου, μιας πολωνικής αθλητικής και πατριωτικής οργάνωσης που δραστηριοποιείται στην πολωνική διασπορά. Κατά τη διάρκεια της πανσλαβικής αγωνιστικής συνάντησης του κινήματος Σόκουου στο Πόζναν, σημείωσε τις πρώτες σημαντικές διεθνείς νίκες της. Κέρδισε πέντε χρυσά μετάλλια στα 60 μέτρα, στα 100 μέτρα, στα 200 μέτρα και στα 400 μέτρα, καθώς και στο άλμα εις μήκος. Της ζητήθηκε να παραμείνει στην Πολωνία και να ενταχθεί στην εθνική αθλητική ομάδα της Πολωνίας και συνέχισε να τρέχει σε αμερικανικούς και αγώνες.

Η Βαλασιέβιτς συνέχισε να αγωνίζεται ως ερασιτέχνης, ενώ εργαζόταν και ως υπάλληλος στο Κλίβελαντ. Την περίοδο που οδήγησε στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 1932, κέρδισε τα αμερικανικά εθνικά πρωταθλήματα στις 100 γιάρδες (1930), 220 γιάρδες (1930–1) και στο άλμα εις μήκος (1930). Για τη συμμετοχή της σε διακρατικά αθλητικά πρωταθλήματα, η πόλη του Κλίβελαντ την βράβευσε με ένα αυτοκίνητο. Της προσφέρθηκε η αμερικανική υπηκοότητα. Ωστόσο, μόλις δύο ημέρες πριν δώσει τον όρκο της ιθαγένειας, άλλαξε γνώμη και αντ΄ αυτού υιοθέτησε την πολωνική υπηκοότητα, που της προσφέρθηκε από το πολωνικό προξενείο στη Νέα Υόρκη. Το 1930, επιλέχθηκε ως η πιο δημοφιλής Πολωνή αθλήτρια από τους αναγνώστες της καθημερινής εφημερίδας Przegląd Sportowy (Αθλητική Ανασκόπηση).

Στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 1932, η Βαλασιέβιτς εκπροσώπησε την Πολωνία. Στα 100 μ., ισοφάρισε το τότε παγκόσμιο ρεκόρ των 11,9 δευτερολέπτων και κατέκτησε το χρυσό μετάλλιο. Την ίδια μέρα, τερμάτισε 6η, μεταξύ 9 αθλητών, στο αγώνισμα της δισκοβολίας. Με την επιστροφή της στην Πολωνία, έγινε σχεδόν αμέσως μια γνωστή προσωπικότητα. Την υποδέχτηκε πλήθος κόσμου στο λιμάνι της Γκντίνια και λίγες μέρες αργότερα της απονεμήθηκε ο Χρυσός Σταυρός της Αξίας για τα επιτεύγματά της. Επιλέχθηκε ξανά η πιο δημοφιλής Πολωνή αθλήτρια και κράτησε αυτόν τον τίτλο για τρία χρόνια.

Την άνοιξη του 1933, εμφανίστηκε στο Πρωτάθλημα της Βαρσοβίας, όπου κατέκτησε 9 χρυσά μετάλλια στον στίβο, συμπεριλαμβανομένων 80 μέτρων μετ΄ εμποδίων, 4 × 200 σκυταλοδρομίας και άλματος εις μήκος. Στις 17 Σεπτεμβρίου 1933, στο Πόζναν, έσπασε δύο παγκόσμια ρεκόρ σε μια μέρα: 7,4 δευτερόλεπτα στα 60 μέτρα και 11,8 δευτερόλεπτα στα 100 μέτρα. Η Ολυμπιακή της επιτυχία της χάρισε επίσης υποτροφία στο Ινστιτούτο Φυσικής Αγωγής της Βαρσοβίας, όπου γνώρισε μερικούς από τους πιο αξιόλογους Πολωνούς αθλητές της εποχής, συμπεριλαμβανομένων των Γιαντβίγκα Βάις, Μάρια Κφασνιέφσκα και Γιάνους Κουσοτσίνσκι.

Στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1936 στο Βερολίνο, προσπάθησε να υπερασπιστεί τον Ολυμπιακό της τίτλο στα 100 μέτρα, αλλά η Χέλεν Στίβενς από τις ΗΠΑ την κέρδισε για 0,02 δευτερόλεπτα, με την Βαλασιέβιτς να κερδίζει το αργυρό μετάλλιο. Κατά ειρωνικό τρόπο, η Στίβενς κατηγορήθηκε από έναν δημοσιογράφο πολωνικής εφημερίδας ότι ήταν άνδρας και αναγκάστηκε να υποβληθεί σε έλεγχο των γεννητικών οργάνων, που επιβεβαίωσε το φύλο της ως γυναίκα.

Μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες, η Βαλασιέβιτς μετακόμισε στις ΗΠΑ και συνέχισε την ερασιτεχνική της καριέρα. Κατά τη διάρκεια και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, κέρδισε τα αμερικανικά εθνικά πρωταθλήματα στα 100 μέτρα (1943, 1944 και 1948), στα 200 μέτρα (1939–40 και 1942–8), στη δισκοβολία (1941–2) και στο άλμα εις μήκος. (1938–46, 1948 και 1951).

Το 1947, αποδέχτηκε την αμερικανική υπηκοότητα και αργότερα παντρεύτηκε τον σχεδιαστή αεροπλοΐας, Χάρι Όλσον, το 1956. Αν και ο γάμος δεν κράτησε πολύ, συνέχισε να χρησιμοποιεί το όνομα Στέλλα Ουόλς Όλσον για το υπόλοιπο της ζωής της. Κέρδισε τον τελευταίο της τίτλο στις ΗΠΑ το 1951, σε ηλικία σαράντα ετών. Εισήχθη στο Hall of Fame στίβου των ΗΠΑ το 1975.

Μετέπειτα καριέρα 
Μετά τη απόσυρσή της ως αθλήτρια, συνέχισε να δραστηριοποιείται σε διάφορες πολωνικές αθλητικές ενώσεις στις ΗΠΑ, όπου διοργάνωσε πρωταθλήματα και βοήθησε νέους αθλητές. Χρηματοδότησε επίσης μια ποικιλία βραβείων για Πολωνούς αθλητές που ζουν στην Αμερική. Το 1974, η Στέλλα Ουόλς εισήχθη στο Εθνικό Πολωνο-Αμερικανικό Αθλητικό Hall of Fame. Η Ουόλς ήταν διαγωνιζομένη στο επεισόδιο της 16ης Ιουνίου 1954 του ραδιοφωνικού προγράμματος κουίζ You Bet Your Life, με παρουσιαστή τον Γκράουτσο Μαρξ.

Θάνατος και διαμάχη 
Η Ουόλς σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια ένοπλης ληστείας σε ένα πάρκινγκ στο Κλίβελαντ, στις 4 Δεκεμβρίου 1980. Αγόραζε κορδέλες για μια τελετή υποδοχής επισκεπτών Πολωνών καλαθοσφαιριστών. Μια νεκροψία έδειξε ότι δεν είχε μήτρα, είχε αφύσικη ουρήθρα και μη λειτουργικό, υπανάπτυκτο πέος, αν και ορισμένες πηγές υποδηλώνουν ότι εμφάνιζε επίσης γυναικεία χαρακτηριστικά. Η ανάλυση χρωμοσωμάτων αποκάλυψε ότι τα περισσότερα από τα κύτταρά της περιείχαν φυσιολογικά χρωμοσώματα X και Y (αρσενικά), αλλά μερικά ήταν X0 (περιείχαν μόνο ένα χρωμόσωμα Χ), με αποτέλεσμα τη γοναδική δυσγένεση ΧΥ.

Η διαμάχη για το βιολογικό της φύλο παραμένει άλυτη και η κατάσταση περιπλέκεται ακόμη περισσότερο καθώς πολλά προηγούμενα έγγραφα, συμπεριλαμβανομένου του αρχείου γέννησής της, αναφέρουν ότι ήταν γυναίκα. Ο ιατροδικαστής της κομητείας Κουαχόγκα, Σάμιουελ Γκέρμπερ, δήλωσε ότι η Βαλασιέβιτς ήταν «κοινωνικά, πολιτιστικά και νομικά» γυναίκα. Υπήρξε επίσης διαμάχη για το αν πρέπει να διαγραφούν τα ρεκόρ και τα επιτεύγματά της.

Κληρονομιά 
Στο Κλίβελαντ, στη λεωφόρο Μπρόντγουεϊ, υπάρχει ένα κέντρο αναψυχής που ανήκει στην πόλη που φέρει το όνομα της Στέλλα Ουόλς. Είναι προσαρτημένο στο South High School του Κλίβελαντ. Είναι ενταφιασμένη στο κοιμητήριο Κάλβαρι στο Κλίβελαντ του Οχάιο.

Η Βαλασιέβιτς ήταν θέμα συζήτησης στο The Long View του BBC Radio 4 τον Απρίλιο του 2019, όταν το επίμαχο ζήτημα ήταν το «Φύλο στον γυναικείο αθλητισμό».

Δείτε επίσης 
 Επιβεβαίωση φύλου στον αθλητισμό

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
   
   
 Επίσημος ιστότοπος της IAAF
 Stella Walsh: A Documentary

Πολωνές αθλήτριες δρόμων ταχύτητας
Αμερικανίδες αθλήτριες δρόμων ταχύτητας
Πολωνές αθλήτριες του άλματος εις μήκος
Αμερικανίδες αθλήτριες του άλματος εις μήκος
Πολωνές αθλήτριες της δισκοβολίας
Αμερικανίδες αθλήτριες της δισκοβολίας
Κάτοχοι μεταλλίων του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος Στίβου
Αθλητές του στίβου στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες 1932
Πολωνοί χρυσοί Ολυμπιονίκες
Χρυσοί Ολυμπιονίκες του στίβου
Αθλητές του στίβου στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες 1936
Πολωνοί αργυροί Ολυμπιονίκες
Αργυροί Ολυμπιονίκες του στίβου
ΛΟΑΤ πρόσωπα από την Πολωνία
Αποδέκτες του Χρυσού Σταυρού της Αξίας (Πολωνία)
Αποδέκτες του Αργυρού Σταυρού της Αξίας (Πολωνία)