Μέγαρο Φυτάκη

“Το Μέγαρο Φυτάκη  είναι ιστορικό κτήριο στην πόλη του Ηρακλείου με ιστορικό ρόλο στην οικονομική, πολιτική, κοινωνική ζωή της πόλης μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του '70.”

Το Μέγαρο είναι το πρώτο πολυώροφο κτήριο στην πόλη του Ηρακλείου με διαμερίσματα κατοικιών, χτισμένο στα 1926-1930, με αξιόλογα νεοκλασικά στοιχεία στις όψεις. Χτίστηκε με αρχικό σκοπό να στεγάσει καταστήματα και γραφεία στους ισόγειους χώρους και κατοικίες στους υπερκείμενους ορόφους. Αποτελεί αντιπροσωπευτικό παράδειγμα πολυκατοικίας της περιόδου του μεσοπολέμου και σημείο αναφοράς για την πολεοδομική εξέλιξη του Ηρακλείου. Αποτελείται από ισόγειο και τέσσερις ορόφους. Η φέρουσα κατασκευή του κτιρίου είναι από οπλισμένο σκυρόδεμα. Τα νεοκλασικίζοντα εξωτερικά μορφολογικά στοιχεία (αρχιτεκτονικές προεξοχές, γείσα, πεσσοί, κιγκλιδώματα εισόδων και εξωστών) και η σχέση των ανοιγμάτων στις όψεις συνθέτουν ένα μοναδικό στην πόλη του Ηρακλείου αρχιτεκτόνημα. Μοναδικές στις λεπτομέρειές του είναι οι ξύλινες εξώπορτες των καταστημάτων στο ισόγειο οι οποίες είναι διακοσμημένες με ψευδοπαραστάσεις με ραβδώσεις και χειροποίητα σκαλίσματα. Στο εσωτερικό του κτηρίου υπάρχουν δύο μεγάλοι φωταγωγοί. Οι περισσότεροι εσωτερικοί μη φέροντες τοίχοι έχουν κατεδαφισθεί, όμως η στατική του επάρκεια είναι σε πολύ καλή κατάσταση. Όλα τα παραπάνω στοιχεία συνθέτουν την έννοια του έργου τέχνης και του ιστορικού διατηρητέου μνημείου.

Η ιδέα του Μεγάρου 

Οι νεότεροι κάτοικοι της πόλης του Ηρακλείου έχουν στο μυαλό τους το Μέγαρο ως ένα παλιό ερειπωμένο κτήριο το οποίο σχετικά πρόσφατα ανέκτησε την παλιά του μεγαλοπρέπεια και αίγλη. Το Μέγαρο χτίστηκε περί το 1926 από την Εμπορική Εταιρία Φυτάκη – Κασαπάκη. Οι ιδιοκτήτες του ήταν μεγαλέμποροι που ασχολούνταν με τις εξαγωγές του κίτρου. Πιο συγκεκριμένα, ο Φυτάκης που ήταν έμπορος λαχανικών και φρούτων, μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο αποφάσισε να ασχοληθεί με τις εξαγωγές κίτρου. Συνεταιρίστηκε τότε με τον Κασαπάκη ο οποίος γνώριζε ήδη καλά την αγορά κίτρου. Η συνεργασία τους αποδείχτηκε εξαιρετικά προσοδοφόρα και τα κέρδη άρχισαν να υπερβαίνουν κάθε προσδοκία. Τότε ήταν που ο Φυτάκης αποφάσισε να χτίσει ένα σύγχρονο μνημείο πλούτου, χλιδής και μεγαλοπρέπειας.
Σύμφωνα με τα σχέδια, τα θεμέλια του κτηρίου τοποθετήθηκαν πάνω στα ενετικά τείχη του Ηρακλείου, στο σημείο με την ονομασία Cortina Dei Consiglieri. Το μεγαλεπήβολο σχέδιο υλοποίησης ενός τέτοιου κτηρίου αποτελούσε το αντικείμενο συζήτησης ολόκληρης της πόλης. Στο Ηράκλειο της εποχής, κανένα κτήριο δεν είχε πάνω από δύο ή τρεις ορόφους, όταν ξαφνικά άρχισε να χτίζεται ένα πανύψηλο τετραώροφο οικοδόμημα. Όταν επιτέλους καταλάγιασε ο θόρυβος των συνεργείων, οι Ηρακλειώτες αλλά και οι επισκέπτες έμεναν ώρες έκθαμβοι μπροστά στο νέο τους λαμπρό απόκτημα!. 
Στον εξωτερικό χώρο του Μεγάρου είχαν εγκατασταθεί πρόχειρες υπαίθριες υποδομές για την προεργασία των κίτρων, τα οποία κατόπιν τοποθετούνταν σε ξύλινα βαρέλια και στέλνοταν σε εργοστάσια του εξωτερικού για την τελική επεξεργασία και μεταπώληση.
Ο συνεταιρισμός Κασαπάκη - Φυτάκη ζούσε στιγμές ευημερίας. Το Μέγαρο έσφυζε από δραστηριότητα και τα κέρδη από τις εξαγωγές ήταν σε πολύ υψηλά επίπεδα. Το επόμενο σχέδιο του Φυτάκη ήταν λοιπόν η εγκατάσταση μιας μονάδας επεξεργασίας του κίτρου μέχρι και την τελική του μορφή. Έτσι θα μπορούσε να το εξάγει ως έτοιμο συσκευασμένο προϊόν στις αγορές του εξωτερικού. 
Το σχέδιο αυτό θα είχε πιθανότατα υλοποιηθεί, αν δεν συνέπιπτε μια πολύ άσχημη εποχή για τα κίτρα. Η Κορσική ξεκίνησε να αναπτύσσει καλλιέργειες κίτρων σε καλύτερη τιμή, κι έτσι οι εξαγωγές των συνεταίρων μειώθηκαν δραματικά. Παράλληλα, μια ανίατη ασθένεια άρχισε να προσβάλει τις ντόπιες καλλιέργειες και η παραγωγή σταδιακά εκμηδενίστηκε. Οι παραγωγοί στράφηκαν αναγκαστικά σε άλλες καλλιέργειες για να επιβιώσουν και οι δύο συνέταιροι βρέθηκαν ξαφνικά σε αδιέξοδο.
Τα όποια σχέδια για την κατασκευή του εργοστασίου τελικής επεξεργασίας φυσικά βρέθηκαν στον αέρα με βαρύτατες οικονομικές συνέπειες για τους συνέταιρους οι οποίοι είχαν ήδη επενδύσει εκεί την περιούσιά τους.
Στην ολοκληρωτική καταστροφή τους όμως συνέβαλε και η πτώση του χρηματιστηρίου η οποία διέλυσε την εταιρεία Φυτάκη - Κασαπάκη και το Μέγαρο κατέληξε να εκποιηθεί ανολοκλήρωτο για χρέη προς το δημόσιο το 1929. Τελικοί αγοραστές του κτηρίου ήταν οι αδελφοί Γουναλάκη, επιχειρηματίες με έδρα την Τεργέστη της Ιταλίας, οι οποίοι τελειοποίησαν την κατασκευή του Μεγάρου.

Περίοδος Ακμής 

Το μεγαλειώδες κτήριο ολοκληρώθηκε από τους αδελφούς Γουναλάκη και οι όροφοι του διαμορφώθηκαν σε 26 μεγάλα διαμερίσματα τα οποία νοικιάστηκαν στις ανώτερες, κοινωνικά και οικονομικά, οικογένειες της πόλης. Στην πολυτελή σάλα του ισογείου, στεγάστηκε η Λέσχη Επιστημόνων Ηρακλείου «Θεοτοκόπουλος», που είχε ως πρόεδρο τον γυναικολόγο Νικόλαο Βογιατζάκη και μέλη της όλη την άρχουσα τάξη της πόλης. Κάθε Σάββατο διοργανωνόταν εκεί χοροί, οι οποίοι αποτελούσαν το επίκεντρο της κοσμικής ζωής του Ηρακλείου και οικοδέσποινα τους ήταν η σύζυγος του προέδρου της λέσχης κ. Αγλαΐα Βογιατζάκη. Η λέσχη διοργάνωνε διάφορες φιλανθρωπικές εκδηλώσεις αλλά και χορούς στους οποίους συχνές εμφανίσεις έκαναν και μέλη του Συλλόγου των Δεσποινίδων της πόλης. Αλλά και τις καθημερινές η λέσχη γέμιζε από τα περίπου 200 μέλη της.
Πριν το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο το Μέγαρο βρίσκεται διαρκώς στο επίκεντρο της ζωής της πόλης. Εδώ στεγάζονται τα πολιτικά γραφεία βουλευτών και οι πιο γνωστοί εμπορικοί οίκοι του Ηρακλείου. Ο πόλεμος όμως άλλαξε τραγικά την κατάσταση.

Η Παρακμή 

Με το ξέσπασμα του πολέμου στο νησί, η Λέσχη Επιστημόνων διαλύεται και το Μέγαρο εκκενώνεται λόγω κινδύνου από τους βομβαρδισμούς στην περιοχή. Το ισόγειο του Μεγάρου, που κάποτε εξέπεμπε χλιδή και πολυτέλεια με τους περίφημους Σαββατιάτικους χορούς, στεγάζει πλέον τη Νομαρχία, τα Δικαστήρια και την Τουριστική αστυνομία καθώς οι Γερμανοί καταλαμβάνουν και χρησιμοποιούν τα κτήρια εκείνα.
Η καταστροφή του Μεγάρου όμως δε σταματά εκεί. Ένα Γερμανικό πλοίο το οποίο είχε αρχικό προορισμό την Αίγυπτο, βομβαρδίστηκε από συμμαχικές δυνάμεις, άρπαξε φωτιά και αναγκάστηκε να αράξει στο λιμάνι του Ηρακλείου. Η φωτιά ήρθε σε επαφή με το φορτίο των πυρομαχικών που μετέφερε και ακολούθησε μια έκρηξη η οποία τράνταξε συθέμελα το Μέγαρο Φυτάκη προκαλώντας του μεγάλες υλικές ζημιές, χωρίς όμως να διαταραχτεί η στατική του ισορροπία.
Μετά το πέρας του πολέμου οι κάτοχοι του Μεγάρου το επισκευάζουν και νοικιάζουν τα διαμερίσματα. Στο ισόγειο στεγάζονται πλέον μόνο κάποιες τεχνικές εταιρείες. Τα δικαστικά και φορολογικά έξοδα γίνονται σταδιακά δυσβάσταχτα για του αδελφούς Γουναλάκη. Ελλείψει τέκνων των αδελφών, το Μέγαρο κληρονομείται από τη Λουίζα Σάμπρι η οποία αναγκάζεται να παραχωρήσει το 1/3 στο Ελληνικό δημόσιο έναντι φόρων κληρονομιάς. Σιγά σιγά τα διαμερίσματα αρχίζουν να αδειάζουν καθώς κι οι τελευταίοι ένοικοι το εγκαταλείπουν, περί τα μέσα της δεκαετίας του 60’, και σύντομα μετατρέπεται σε θλιβερό ερείπιο.
Το 1970 το μέγαρο πωλείται σε πλειστηριασμό και αγοράζεται από την εταιρεία «Κουφάκη – Καψή Α.Ε.» για το ποσό των 11.060.000 δραχμών. Η νέα ιδιοκτήτρια του, η Μαρίκα Καψή, σκέφτηκε ότι θα μπορούσε να το αναστηλώσει στην πρότερη ένδοξη κατάσταση του. Ήθελε να μετατρέψει το Μέγαρο Φυτάκη σε ένα πολυτελές αριστοκρατικό ξενοδοχείο, ξενοδοχείο που θα αντανακλούσε το αριστοκρατικό παρελθόν του Μεγάρου και θα αναβίωνε τη Μεγάλη αίθουσα χορών του ισογείου. Ο θάνατος της όμως άφησε αυτά τα σχέδια απραγματοποίητα. Ωστόσο το Μέγαρο παρέμεινε στην ιδιοκτησία των επιχειρήσεων Καψή. 
Για ολόκληρες δεκαετίες το Μέγαρο ερείπωνε και αποσαθρωνόταν όλο και περισσότερο. Σοβάδες και κομμάτια από την εξωτερική του διακόσμηση έπεφταν στα πόδια των περαστικών που τύχαινε να περάσουν από κει. Οι Δημοτικές Αρχές επιθυμούσαν εναγωνίως την κατεδάφιση του διαλυμένου κτηρίου, παρ’ όλα αυτά το ιστορικό Μέγαρο Φυτάκη είχε χαρακτηριστεί διατηρητέο και δεν μπορούσε να κατεδαφιστεί. Η μόνη λύση ήταν λοιπόν η αναστύλωση του. Ένα γιγάντιο έργο χρειαζόταν για να επαναφέρει το κτήριο στην αρχική του κατάσταση. Εν τέλει το Μέγαρο σχετικά πρόσφατα ανακατασκευάστηκε πλήρως και μετατράπηκε στο πανέμορφο σημερινό ξενοδοχείο “GDM Megaron”.

Σήμερα 

Το Μέγαρο Φυτάκη έχει χαρακτηριστεί ως έργο τέχνης και  ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Το μοναδικό για το Ηράκλειο και ολόκληρη την Κρήτη οικοδόμημα, ανακαινίστηκε ριζικά και μεταμορφώθηκε σ’ ένα πολυτελέστατο Ξενοδοχείο 5 αστέρων, υπό την ιδιοκτησία του Γεωργίου Δ. Μιχαλάκη, επονομαζόμενο GDM Megaron Hotel.

Παραπομπές

Πηγές 
 Το Ηράκλειο εντός των τειχών, Χρυσούλα Τζομπανάκη, Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας, 2000 
 Ένοικοι στο Μέγαρο Φυτάκη, Made in Creta, Άρθρο, 05/09/13
 Μέγαρο Φυτάκη: Η πρώτη πολυκατοικία του Ηρακλείου, e-Κρήτη, Άρθρο, 18/08/2014
 Γράμματα, μνημόσυνα λήθης, Στυλιανός Βασιλάκης, Ηράκλειο, 1996

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Ξενοδοχείο GDM Μέγαρο
 Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού | Μέγαρο Φυτάκη

Κτίρια και κατασκευές στο Ηράκλειο