Γαλάτσι

Το Γαλάτσι είναι αστική περιοχή που ανήκει στην Περιφερειακή Ενότητα Κεντρικού Τομέα Αθηνών. Εκτείνεται βόρεια του Δήμου Αθηναίων στους πρόποδες του λόφου Τουρκοβούνια, που είναι ο υψηλότερος της Αθήνας. Είναι από τις περιοχές της πρωτεύουσας με το μεγαλύτερο ποσοστό πρασίνου, αλλά ταυτόχρονα και μία από τις πιο πυκνοκατοικημένες.

Καταλαμβάνει έκταση 4 τ.χλμ. και βρίσκεται περίπου 4 χλμ. βόρεια από το κέντρο της Αθήνας. Συνορεύει στα βόρεια με τη Νέα Ιωνία, ανατολικά με τη Φιλοθέη και το Παλαιό Ψυχικό, ενώ στα νότια και δυτικά με τον Δήμο Αθηναίων. Έχει μέσο υψόμετρο 200 μ. και πληθυσμό 57.917 κατοίκους, σύμφωνα με τα αποτελέσματα απογραφής πληθυσμού 2021.

Ετυμολογία
Έχουν διατυπωθεί διάφορες απόψεις για την προέλευση του ονόματος Γαλάτσι αλλά σύμφωνα με την επικρατέστερη, το 1851 ο Συμεών Γαλάκης αγόρασε με συμβολαιογραφική πράξη στρέμματα γύρω από τον ναό της Αγίας Γλυκερίας. Κατά τον τσιτακισμό της προφοράς των Αθηναίων που πρόφεραν το κ και το τ ως τσ, το επώνυμο "Γαλάκης" προφερόταν ως "Γαλάτσης", με αποτέλεσμα η περιοχή της Αγίας Γλυκερίας να αναφέρεται ως "η περιοχή του Γαλάτση" και τελικά ολόκληρη η περιοχή να πάρει το όνομα "Γαλάτσι". Μια λιγότερο λογικοφανής θεωρία είναι αυτή που αναφέρει ο Θεόδωρος Γκούντερα, φιλόλογος, που γράφει ότι τσοπάνηδες της περιοχής γύριζαν και φώναζαν: "Γάλα - γάλα - φρέσκο γαλατάκι", οπότε η ονομασία του Γαλατσίου προέρχεται από τη λέξη "γάλα". Μια τρίτη αναφέρει πως το Γαλάτσι πήρε το όνομά του από το φυτό γαλατσίδα το οποίο αφθονούσε στην περιοχή. Ιστορικά δεν αποδεικνύεται καμία σχέση του Γαλατσίου με την πόλη Γκαλάτσι της Ρουμανίας, όπου πρόκειται για απλή ομοηχία.

Ιστορία

Το Γαλάτσι μέχρι το 1850 ήταν μια ακατοίκητη περιοχή με το όνομα Εύμορφη Εκκλησιά (Ομορφοκκλησιά) από τον ομώνυμο ναό της περιοχής. Τότε άρχισαν να καταφθάνουν οι πρώτοι κάτοικοι από την περιοχή της Φωκίδας, οι οποίοι φτιάχνουν προσωρινές κατοικίες, για να ξεκαλοκαιριάζουν τα κοπάδια τους, που αργότερα με την ανάπτυξη της Αθήνας πολλαπλασιάζονται ενώ δημιουργούνται τα πρώτα ασβεστοκάμινα.

Οι πρώτοι όμως μόνιμοι κάτοικοι έρχονται την δεκαετία του 1910 κυρίως ως εργάτες στα καμίνια. Τότε αρχίζει η εισροή Ναξιωτών. Το 1925 το Γαλάτσι αποτελούσε εξοχική περιοχή της Αθήνας όπου μαζεύονταν πολλοί αριστοκράτες της πρωτεύουσας. Αργότερα παρατηρείται άνοδος του πληθυσμού με κατοίκους που προέρχονται από όλες τις περιοχές της Ελλάδας. Έχουν αρχίσει να δημιουργούνται τα πρώτα καταστήματα. Το 1927, για μερικούς μήνες αποτέλεσε ξεχωριστή κοινότητα για πρώτη φορά, όμως επέστρεψε στην κυριότητα του Δήμου Αθηναίων. Την περίοδο της Γερμανικής κατοχής στα Τουρκοβούνια κρύβονται πολλές αντιστασιακές οργανώσεις. Το 1954 το Γαλάτσι αποσχίζεται από τον δήμο Αθηναίων ως ομώνυμη κοινότητα, ενώ το 1963 έχοντας πλέον περίπου 14.000 κατοίκους γίνεται δήμος.

Τα Τουρκοβούνια αναφέρονται για πρώτη φορά από τον Παυσανία στα Αττικά του με το όνομα Αγχεσμός, λέγοντας ότι εκεί βρίσκεται ξόανο του θεού Δία (Διός άγαλμα Αγχεσμίου), καιρικού θεού, αφού από εκεί λέγεται ότι ο Δίας έριχνε τους κεραυνούς. Το όνομα Αγχεσμός προέρχεται από τις λέξεις άγχη που σημαίνει πλησίον και εσμός που σημαίνει αυτός που εξορμά δυνατά. Ο Παυσανίας αναφέρει ότι από την εποχή του Σόλωνα το βουνό έκρυβε πολλούς κινδύνους όπως ανέμους, αγρίμια, κεραυνούς, ληστές οι οποίοι κρύβονταν στις σπηλιές και κατέβαιναν και λήστευαν το άστυ.

Το 1932 ο Γερμανός αρχαιολόγος Βρέντε (Wrede) ανακάλυψε στο βόρειο άκρο του βουνού ίχνη αρχαίου βωμού ενώ ο Διονύσιος Σουρμελής στην "Ιστορία των Αθηνών" αναφέρει ότι στο βουνό  βρισκόταν το Άλσος των Ευμενίδων, όπου οδηγήθηκε ο Οιδίποδας από την κόρη του Αντιγόνη για να ξεπλυθεί από τα αμαρτήματα της οικογένειας των Λαβδακιδών και να δικαστεί. Το αρχαίο όνομα διατηρήθηκε μέχρι τον 3ο - 5ο αιώνα μ.Χ. οπότε ο λόφος μετονομάστηκε σε Λυκοβούνια προφανώς από τους λύκους που υπήρχαν εκεί ή από το φως που έλουζε το βουνό (λύκος=φως), ενώ μια άλλη εκδοχή αναφέρει ότι το όνομα το πήρε από τον Λύκο, γιο του βασιλιά της Αττικής, Ερεχθέα, στον οποίο ο πατέρας του άφησε κληρονομιά τον λόφο. Την σημερινή ονομασία Τουρκοβούνια, την πήρε τον 15ο αιώνα επειδή αποτελούσε οχυρό των Τούρκων το 1456. Ο Νίκος Καρόρης, αγωνιστής της Επανάστασης του 1821, αναφέρει στα απομνημονεύματα του τις κινήσεις των Τούρκων μπροστά, πίσω και πάνω στο βουνό, στη διάρκεια της μάχης της Αθήνας. Μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα, στα Τουρκοβούνια εκπαιδευόταν το Ιππικό, μέχρι το 1943 η Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων ενώ μέχρι το 1946 έκανε ασκήσεις σκοποβολής η Αστυνομία. Μέχρι το 1941, τα Τουρκοβούνια διατηρούν τη πυκνή τους βλάστηση. Η Κατοχή και οι ανάγκες των Αθηναίων για καύσιμα οδήγησαν το μεγαλύτερο μέρος του δάσους σε καταστροφή. Το βουνό και στη διάρκεια του πολέμου παραμένει δύσβατο. Λίγοι τολμηροί καταφέρνουν να το πατήσουν. Η ανάπτυξη της περιοχής και η δημιουργία αρχικά, οργανωμένου οικισμού, έπειτα Κοινότητας και στο τέλος δήμου δεν αφήνουν αλώβητα τα Τουρκοβούνια.

Σχολεία

Στο Γαλάτσι λειτουργούν 10 δημοτικά (1ο, 2ο, 3ο, 4ο, 5ο, 7ο, 9ο, 11ο, 12ο και 16ο), 6 Γυμνάσια (1ο, 2ο, 3ο, 4ο, 5ο και 6ο), 4 Γενικά Λύκεια (1ο, 2ο, 3ο και 4ο), 2 Επαγγελματικά Λύκεια (1ο, 2ο), 1 ΤΕΕ (3ο) και 1 ΣΕΚ (6ο) 
Πλατείες
Γλέζου-Ελευθερίας, κίτρινη πλατεία, πράσινη πλατεία

Οδοί
Οδοί με ονόματα Ελληνιστών
Κιλκίς (πρώην Βαρθόλδη), Νάξου (πρώην Βιλάμοβιτς), Καραολή-Δημητρίου (πρώην Κρουμπάχερ), Κόκκερελ, Αργοστολίου (πρώην Λεγκράν), Λέσιγκ, Ιπποκράτους (πρώην Ντρόυζεν), Ηπείρου (πρώην Ουάσιγκτον), Πασσώβ, Κερκύρας (πρώην Περνό(Hubert Pernot)), Ιθάκης (πρώην Ρεφενέρ), Σπον (Ζακόμπ Σπον), Χοπφ (Καρλ Χοπφ), Χρήστου Λαδά.

Συγκοινωνίες
Η περιοχή εξυπηρετείται από γραμμές τρόλεϊ και λεωφορείων του ΟΑΣΑ. Ακόμη στους σχεδιασμούς της γραμμής 4 του Μετρό της Αθήνας, προβλέπονται τρεις σταθμοί στην ευρύτερη περιοχή (Γαλάτσι, Άλσος Βεΐκου, Ελικώνος)

Αξιοθέατα και γνωστά σημεία του Γαλατσίου

Ομορφοκκλησιά
Η Ομορφοκκλησιά είναι ναός αφιερωμένος στον Άγιο Γεώργιο ο οποίος χτίστηκε τον 12ο αιώνα πάνω σε λείψανα παλαιοχριστιανικής εκκλησίας, η οποία με τη σειρά της είχε χτιστεί πάνω σε λείψανα αρχαίου ναού. Πρόκειται για μικρών διαστάσεων εγγεγραμμένο σταυροειδή με τρούλο ναό, με παρεκκλήσιο στα νότια και νάρθηκα στα δυτικά. Διαθέτει σπάνιες τοιχογραφίες, ενώ γύρω από τον ναό έχουν βρεθεί αρχαία λείψανα του 5ου - 4ου αιώνα π.Χ., όπου πιστεύεται ότι υπήρχε αρχαίο νεκροταφείο.

Ναός Αγίας Γλυκερίας
Χτίστηκε το 1590 από την Οσία Φιλοθέη και για παραπάνω από 300 χρόνια χρησιμοποιήθηκε σαν παρθεναγωγείο, μοναστήρι και κρυφό σχολειό. Γκρεμίστηκε το 1927 για να οικοδομηθεί στην ίδια θέση ο σημερινός ναός. Η Αγία Γλυκερία αποτελεί την πολιούχο του Γαλατσίου. Έναντι του ναού, βρίσκεται η Πηγή που δημιουργήθηκε το 1910 επί δημάρχου Αθηναίων Σπύρου Μερκούρη.

Άλσος Βεΐκου
Το Άλσος Βεΐκου αποτελεί μια τεράστια έκταση πρασίνου και είναι ένας από τους μεγαλύτερους πνεύμονες της Αθήνας. Διαθέτει καφετέρια, παιδική χαρά, γήπεδα, θέατρο, θερινό κινηματογράφο και αποτελεί πόλο έλξης για πολλούς Αθηναίους τα σαββατοκύριακα.

Κλειστό Γαλατσίου
Το Κλειστό Γαλατσίου αποτελεί ένα υπερσύγχρονο κλειστό γήπεδο το οποίο κατασκευάστηκε το 2004 για τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας 2004 για τα αγωνίσματα της ρυθμικής γυμναστικής και της επιτραπέζιας αντισφαίρισης και ανήκει στην Εταιρία Ακινήτων Δημοσίου Α.Ε . Στο γήπεδο αυτό αγωνίστηκε στο παρελθόν η ομάδα μπάσκετ της ΑΕΚ.

Σχολικό συγκρότημα Γκράβας
Το Σχολικό Συγκρότημα Γκράβας είναι το γνωστότερο και μεγαλύτερο συγκρότημα σχολείων στην Αθήνα, και βρίσκεται στο βόρειο τμήμα του δήμου Αθηναίων, κοντά στις συνοικίες Κυπριάδου, Περιβόλια και στα σύνορα με το δήμο Γαλατσίου ενώ περιλαμβάνει νηπιαγωγεία, δημοτικά, γυμνάσια, λύκεια, Τ.Ε.Ε. και Ι.Ε.Κ. του δήμου Αθηναίων και του δήμου Γαλατσίου.

Τουρκοβούνια και Αττικό Άλσος

Τα Τουρκοβούνια, με μέγιστο υψόμετρο στα 337μ., αποτελούν τον υψηλότερο λόφο εντός του πολεοδομικού συγκροτήματος της Αθήνας. Πρόκειται για μία βραχώδη λοφοσειρά, στους δυτικούς πρόποδες της οποίας εκτείνεται το Γαλάτσι. Ο κύριος όγκος των Τουρκοβουνίων βρίσκεται στα σύνορα του Γαλατσίου με τον Δήμο Αθηναίων, πάνω στον οποίο υπάρχει το Αττικό Άλσος, ένα περιαστικό δάσος σημαντικής οικολογικής αξίας για ολόκληρο το λεκανοπέδιο, που αποτελεί δημοφιλή χώρο αναψυχής για τους Αθηναίους εξαιτίας της θέας και των λειτουργιών που προσφέρει. Ο λόφος του Προφήτη Ηλία, όπου και το ομώνυμο μοναστήρι έχει υψόμετρο 320 μέτρα. Οι υπόλοιπες βραχώδεις και γυμνές από βλάστηση κορυφές των Τουρκοβουνίων εκτείνονται προς τα βόρεια, κατά μήκος του ανατολικού Γαλατσίου μέχρι και το Άλσος Βεΐκου. Στον χώρο του Αττικού Άλσους επρόκειτο να χτιστεί ο Ναός του Σωτήρος, πιο γνωστό ως Τάμα του Έθνους, από την χούντα Παπαδόπουλου το 1971, για να εξελιχθεί σε οικονομικό σκάνδαλο, λόγω της αναστολής των περαιτέρω εργασιών.

Πολιτισμός

Μουσική θεματολογία
 Αρλέτα - Γαλάτσι
Μαργαρίτα Ζορμπαλά - Στο Γαλάτσι

Επώνυμοι Γαλατσιώτες
Αντώνης Αντωνιάδης, ποδοσφαιριστής
Κώστας Αντωνίου, ποδοσφαιριστής
Ηλέκτρα Αποστόλου, μάρτυρας αγωνίστρια Εθνικής Αντίστασης, κάτοικος Καραγιαννέικων
Ελευθερία Αρβανιτάκη, Ελληνίδα τραγουδίστρια
Αρλέτα, Ελληνίδα τραγουδίστρια
Θανάσης Βέγγος, ηθοποιός 
Λάμπρος Βέικος, αγωνιστής 1821
Γαλάκηδες, κτηματίες
Χαρά Καρυάμη, παγκόσμια πρωταθλήτρια ανσάμπλ
Γιώργος Κονιτόπουλος, βιολάτορας νησιώτικου τραγουδιού
Ειρήνη Κουμαριανού, ηθοποιός 
Ερνστ Κούρτιους, αρχαιολόγος
Θάνος Κωτσόπουλος
Γιώργος Μανέτας, Λογοτέχνης
Στέλιος Μανωλάς, ποδοσφαιριστής
Νίκος Ξυλούρης, μουσικός
Σοφοκλής Πέππας, ηθοποιός
Βασίλης Πριόβολος (Ερμής), καπετάνιος Εθνικής Αντίστασης
Ραψωδός Φιλόλογος
ΒΗΤΑ ΠΕΙΣ, μουσικό συγκρότημα
NUEΛ, DJ

Αθλητικοί σύλλογοι
Α.Ε.Σ. Ένωση Γαλατσίου
 Α.Ο. Γαλατσίου
 Π.Α.Σ. Γαλάτσι
 Α.Ο. Κορωνίδα Γαλατσίου
 Α.Ο. Οδυσσέας Γαλατσίου
 Γ.Σ. Πατησίων
 Α.Σ. Μέγας Αλέξανδρος Γαλατσίου
 Σύλλογος Αντισφαίρισης Γαλατσίου

Kινηματογράφοι
 Αλέξανδρος (θερινός): Αγίας Γλυκερίας 5: γκρεμίστηκε το 1991, στην θέση χτίστηκε το ομώνυμο εμπορικό κέντρο
 Zαίρα (θερινό): Λεωφόρος Γαλατσίου: έχει γκρεμιστεί αλλά θα επαναλειτουργήσει με μέριμνα του Δήμου Γαλατσίου

Δήμος Γαλατσίου

Ο Δήμος Γαλατσίου βρίσκεται στην Περιφερειακή ενότητα Κεντρικού Τομέα Αθηνών της Περιφέρειας Αττικής. Με την εφαρμογή της νέας διοικητικής διαίρεσης της χώρας κατά το Πρόγραμμα Καλλικράτης το 2011 ουδεμία μεταβολή επήλθε στο Δήμο, σύμφωνα με το άρθρο 1,§ 5.1.Β αυτού.

Συνοικίες
Ο Δήμος Γαλατσίου διαιρείται στις ακόλουθες συνοικίες:

α. Μεταξύ οδών Βεΐκου και Γαλατσίου:

 Ομορφοκκλησιά,
 Αγία Ειρήνη,
 Λαμπρινή,
 Κρητικά

β. Μεταξύ οδών Γαλατσίου και Αγίας Γλυκερίας: 
 Γαλάτσι (Κέντρο),
 Περιβόλια

γ. Μεταξύ οδών Αγίας Γλυκερίας και Πρωτοπαπαδάκη:
 Καραγιαννέικα,
 Άνω Γαλάτσι

δ. Μεταξύ οδών Πρωτοπαπαδάκη και Βείκου:
 Μενιδιάτικα
 Ακτημόνων,
 Ζαμπέτα

Συμπληρωματικές πληροφορίες για τις συνοικίες του Δήμου Γαλατσίου
Η Λαμπρινή αποτελεί την πιο γνωστή περιοχή εκτός του κεντρικού Γαλατσίου, ενώ άλλη περιοχή η οποία είναι άμεσα συνδεδεμένη και συνορεύει με το Γαλάτσι είναι η Κυπριάδου. Η συνοικία της Αγίας Ειρήνης είναι η βορειότερη συνοικία του Δήμου Γαλατσίου και η πιο αραιοκατοικημένη συνοικία του Δήμου Γαλατσίου, τα όρια της οποίας είναι από την οδό Τράλλεων και Παπαφλέσσα και πάνω.

Εκκλησιαστικά
Ο Δήμος Γαλατσίου υπάγεται εκκλησιαστικά στην Αρχιεπισκοπή Αθηνών. Στη περιφέρεια του δήμου περιλαμβάνονται οι ακόλουθοι ναοί: Αγίου Ανδρέα, Αγίας Γλυκερίας, Αγίας Ειρήνης, Αγίου Σπυρίδωνα, Προφήτη Ηλία και το παλαιό βυζαντινό μοναστήρι της Ομορφοκκλησιάς, καθώς και ο Ιερός ναός Παναγίας της Κυπριάδου και το εκκλησάκι της Αγίας Κυριακής που ανήκει στην Αγία Γλυκερία.

Διατελέσαντες Κοινοτάρχες - Δήμαρχοι

Πρόεδροι της Κοινότητας 
 Ιωάννης Παπαηλιού (1955-1959)
 Αντώνιος Χωριανόπουλος του Αρτεμίου (1959-1964) από Κωμιακή Νάξου
 Δημήτριος Κεχαγιάς (1959-1964)

Δήμαρχοι 
 Βασίλης Παπαδιονυσίου (1964-1967, 1974-2002) (ΕΚ, ΠΑΣΟΚ) (ρεκόρ θητείας 31 χρόνια) από Καμίνια Αχαΐας
 Ιωάννης Βιντζηλαίος από Κωμιακή Νάξου
 Κωνσταντίνος Βακαλόπουλος (1967-1974) (διορισμένος από τη χούντα, με αναπληρωτή τον Ευάγγελο Ζαφειράτο).
 Δημήτριος Λύρας
 Θεόδωρος Τούντας (ΠΑΣΟΚ) (2002-2006) από Φωκίδα
 Κυριάκος Τσίρος (ΝΔ) (2006-2014) από Ήπειρο
 Γεώργιος Ηλ. Μαρκόπουλος (ΝΔ) (2014-) από Πεταλίδι Μεσσηνίας

Παραπομπές

Πηγές
 Άγχεσμος - Αγία Γλυκερία: 2ο Γυμνάσιο Γαλατσίου: Γαλάτσι 2007
 Γαλάτσι Ασβεστοκάμινα Νταμάρια, Λεύκωμα του δήμου Γαλατσίου, FM Records, ISBN 5201364783461
 Χατζούδης Νέστορας: Το Γαλάτσι και οι Γαλατσιώτες στο διάβα του 20ου αιώνα, πρώτος τόμος 1900-1974, εκδόσεις Ταξιδευτής
 Από τα Παμφορεία στο Μετρό, δίτομο λεύκωμα, τόμος 1

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Ιστοσελίδα με web cam της πόλης, νέα και προβολή
Επίσημη ιστοσελίδα Δήμου Γαλατσίου
 Αττικό Πράσινο - Γαλάτσι

Δήμος Γαλατσίου
Βόρεια Προάστια Αθηνών