Οι παράνομοι (ταινία, 1958)

Οι παράνομοι είναι μια ελληνική δραματική ταινία του 1958, σε σκηνοθεσία, σενάριο και παραγωγή Νίκου Κούνδουρου.

Πλοκή 

Μετά το τέλος του Εμφυλίου, τρεις άνδρες φυγοδικούν. Σκοτώνουν έναν πλούσιο αγρότη που είχε προδώσει τον ένα από αυτούς, τον Πέτρο Καζάκο, του παίρνουν τα λεφτά και εξαναγκάζουν τη γυναίκα του να τους ακολουθήσει για να μην τους προδώσει. Ο δεύτερος από την παρέα των τριών είναι ο επαναστάτης Κοσμάς, ο οποίος παραδέχεται ότι έχει καταστρέψει τη ζωή του και θέλει απλώς είναι να μείνει στην ησυχία του. Ο τρίτος, ο νεαρός αγρότης Αργύρης, ο οποίος σκότωσε τον αδελφό του για κτηματικές διαφορές. Όταν οι τρεις φυγάδες ανακαλύπτουν ότι τους έχει περικυκλώσει η χωροφυλακή, αποφασίζουν να κατέβουν από το βουνό προς τη θάλασσα με σκοπό να περάσουν στην απέναντι όχθη. Όταν ξεμένουν από νερό, οι φυγάδες χάνουν το κουράγιο τους και αρχίζουν να γίνονται καχύποπτοι ο ένας για τον άλλον. Όταν συναντούν μια ομάδα περιπλανώμενων μουσικών, αυτοί τους αναγνωρίζουν κι έτσι, όταν τελικά βρίσκουν ένα καΐκι, είναι πολύ αργά για να δραπετεύσουν, καθώς είναι περικυκλωμένοι από χωροφύλακες. Ο Κοσμάς προτείνει στον Πέτρο να πάρει το κορίτσι και να φύγουν, ενώ ο ίδιος μένει πίσω και σκοτώνεται, δίνοντας έτσι στους υπόλοιπους ευκαιρία να γλιτώσουν.

Παραγωγή και παραλειπόμενα
Στην ταινία υπάρχει μία σκηνή όπου ένας από τους παράνομους σκοτώνεται από τους χωροφύλακες καθώς τρέχει προς το μέρος τους με σκοπό να παραδοθεί. Η λογοκρισία της εποχής έκρινε πως η σκηνή αυτή έθιγε την εικόνα της χωροφυλακής και τη συνέπειά της. Ζητήθηκε από τον Κούνδουρο να την αφαιρέσει, εκείνος όμως αρνήθηκε και τελικά η ταινία μία εβδομάδα μετά την προβολή της απαγορεύθηκε.

Ο Νίκος Κούνδουρος είχε πει για την ταινία:«Οι Παράνομοι είναι η ταινία της οργής. Η αντίσταση είχε πνιγεί, οι τρόποι έκφρασης των αγωνιστών είχαν καταργηθεί κάτω από τη βία ενός αστυνομικού κράτους. Θέλησα να αποτίσω ένα φόρο τιμής στον αντάρτη των βουνών, στον ταπεινωμένο στον εξευτελισμένο, στον αγνοημένο, στην καλύτερη περίπτωση, Έλληνα, που κράτησε ψηλά τη Ρωμιοσύνη». Η ταινία κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στις κινηματογραφικές αίθουσες στις 14 Μαΐου 1958.  Συμμετείχε στο Φεστιβάλ Βερολίνου το 1959, όπου έλαβε θετικά σχόλια από κριτικούς και κοινό, ενώ την επόμενη χρονιά προβλήθηκε από το BBC. 

Από κριτική του Μάριου Πλωρίτη στην εφημερίδα Ελευθερία (εφημερίδα):«Το μεγαλύτερο χάρισμα του Νίκου Κούνδουρου είναι η πλαστική κινηματογραφική ματιά του… Και στην ταινία ετούτη, περισσότερο από κάθε άλλην, η Εικόνα είναι το μεγαλύτερο στοιχείο Ενεργητικού…Παρασύρεται πολύ συχνά από την Εικόνα και παραμελεί το δράμα. Κι ωστόσο, μ’ όλα τα ελαττώματά τους οι Παράνομοι έχουν (εκτός από οπτικές) και αρετές που δικαιώνουν την πεποίθησή μας ότι ο Κούνδουρος είναι από τους ελάχιστους προικισμένους σκηνοθέτες μας».

Παραπομπές

Βιβλιογραφία
   
Γιώργος Ανδρίτσος, Η κατοχή και η αντίσταση στον Ελληνικό κινηματογράφο 1945-1966, εκδ.Αιγόκερως, Αθήνα, 2004

Ελληνικές ταινίες
Ταινίες του 1959
Ελληνόφωνες ταινίες
Ελληνικές δραματικές ταινίες
Ελληνικές ταινίες δράσης
Ταινίες σε σκηνοθεσία Νίκου Κούνδουρου
Ταινίες σε σενάριο Νίκου Κούνδουρου
Ταινίες με μουσική σύνθεση Μάνου Χατζιδάκι
Ταινίες γυρισμένες στην Ελλάδα
Ταινίες παραγωγής Φίνος Φιλμ
Ελληνικές ασπρόμαυρες ταινίες