Μάχη της Ηλεκτρικής

Η μάχη της Ηλεκτρικής, έλαβε χώρα στις 13 Οκτωβρίου 1944 μεταξύ των αντιστασιακών οργανώσεων του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ (υποστηριζόμενη από ένοπλους πολίτες, εργάτες και αστυνομικούς), απέναντι στη γερμανική φρουρά του εργοστασίου της ηλεκτρικής. Αποτελεί την τελευταία μάχη της Εθνικής Αντίστασης, καθώς και το μοναδικό δείγμα εθνικής συμφιλίωσης στη κατοχική Αθήνα μετά το 1943.

Η μάχη
Τη νύχτα της 11 Οκτωβρίου 1944 δυνάμεις του 6ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ αχρήστευσαν τρία φρεάτια υπομόνευσης με εκρηκτικά που είχαν στόχο την ανατίναξη του λιμανιού του Πειραιά. Νωρίτερα, ο ναύαρχος Φέλμυ της Γερμανίας είχε συμφωνήσει με την εξόριστη κυβέρνηση της Μέσης Ανατολής να μην βομβαρδιστούν ζωτικές υποδομές των Αθηνών και την κήρυξη καθεστώτος ανοχύρωτης πόλης, σε αντίθεση με τα σχέδια της Ες Ες. Ωστόσο, ύστερα από απαίτηση του Συμμαχικού Στρατηγείου για άμεση παράδοση των Γερμανών αυτό το μέτρο δεν περιλάμβανε τον Πειραιά, και επομένως μέλη του ΕΛΑΣ και βρετανικοί σύνδεσμοι κινήθηκαν για να προστατεύσουν βασικές υποδομές της πρωτεύουσας που βρίσκονταν στον Πειραιά.

Στις 12 Οκτωβρίου 1944 οι Γερμανοί φρουροί του εργοστασίου της Ηλεκτρικής προχώρησαν σε διαπραγματεύσεις με στελέχη του ΕΛΑΣ και την εργοστασιακή επιτροπή του ΕΑΜ. Η συμφωνία ήταν να μη πραγματοποιηθεί επίθεση του ΕΛΑΣ κατά των Γερμανών, με αντάλλαγμα τη μη καταστροφή των υποδομών του εργοστασίου καθώς και την απελευθέρωση των εγκλωβισμένων Ελλήνων εργατών από τους υποχωρούντες Γερμανούς. Οι Γερμανοί φρουροί όντως υποχώρησαν χωρίς να χτυπηθούν και ο ΕΛΑΣ ανέπτυξε φρουρά γύρω από το εργοστάσιο. Όμως την επομένη μέρα οι Γερμανοί κατέστρεψαν εγκαταστάσεις υγρών καυσίμων της Shell στο Πέραμα ενώ η φρουρά των 60 Γερμανών της Ηλεκτρικής επέστρεφε για να καταστρέψει το εργοστάσιο. Στόχος ήταν να βυθίσουν στο σκοτάδι την Αττική, προκαλώντας ανυπολόγιστης έκτασης ζημιές στη περιοχή. 4 Λόχοι του Ι/6 Τάγματος του ΕΛΑΣ Πειραιά κινήθηκαν εναντίον των Γερμανών ενώ ομάδες ένοπλων πολιτών του ΕΑΜ έκοβαν τηλεφωνικούς στύλους. Αναφορές της εποχής υποστηρίζουν ότι ακόμη και δωδεκάχρονα παιδιά πετούσαν πέτρες κατά των Γερμανών. Σε βοήθεια των μαχητών του ΕΛΑΣ ήρθαν οπλισμένοι εργάτες του εργοστασίου της Ηλεκτρικής υπό τον μηχανικό υπηρεσίας Βενιζέλο Αποστολίδη. Οι Γερμανοί εγκλωβίστηκαν σε κλοιό έξω από το εργοστάσιο της Ηλεκτρικής. Ομάδα αστυφυλάκων υπό τον ταξίαρχο Παυσανία Κατσώτα κινήθηκε προς το Κερατσίνι προς βοήθεια των Ελλήνων αντιστασιακών, ενώ και το ΙΙ/6 Τάγμα Κοκκινιάς του ΕΛΑΣ κάλυπτε τα νώτα των αμυνομένων στη περιοχή μεταξύ Νίκαιας και Αιγάλεω.

Μεταξύ άλλων στη μάχη της Ηλεκτρικής πήρε μέρος ως μέλος του ΕΛΑΣ και υπάλληλος της εταιρίας, ο πατέρας του Θανάση Βέγγου, Βασίλης Βέγγος, αλλά και ο παίκτης του Ολυμπιακού Νίκος Γόδας.

Επακόλουθα 
Μετά από πέντε ώρες μάχης οι Γερμανοί νικήθηκαν, με απώλειες 11 νεκρούς, 21 τραυματίες και 24 αιχμαλώτους. Χάρη στη μάχη σώθηκε ο ηλεκτροφωτισμός της πρωτεύουσας. Ο ταξίαρχος Κατσώτας καθώς και οι Βρετανοί εξέφρασαν την ευαρέσκειά τους στη διοίκηση του 6ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ. Την επομένη ημέρα έγιναν οι κηδείες των μαχητών, με πάνδημη συμμετοχή. Οι Γερμανοί αιχμάλωτοι παραδόθηκαν στους Βρετανούς μετά από μερικές μέρες. Το σχέδιο της μάχης είχε εκπονηθεί από τη διοίκηση του 6ου ανεξάρτητου Συντάγματος Πειραιά υπό τον καπετάνιο Νίκανδρο Κεπέση και τον στρατιωτικό διοικητή ταγματάρχη Σωτήρη Κύβελλο.

Υστεροφημία
Ο Δήμος Κερατσινίου για να τιμήσει τους πεσόντες και τους αγωνιστές ανέγειρε μνημείο στον χώρο του εργοστασίου, ενώ κάθε χρόνο πραγματοποιείται κατάθεση στεφάνου από τις τοπικές αρχές και από τους συλλόγους αντιστασιακών. Επίσης η ονομασία "13ης Οκτωβρίου" έχει δοθεί σε οδό της συνοικίας Αμφιάλης του Κερατσινίου. 

Από το 2016 η 13η Οκτωβρίου είναι αργία για τους υπαλλήλους της ΔΕΗ, εις ανάμνησιν της μάχης.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία 
Ιστορικές Μελέτες

Δημοσιογραφικές πηγές

Μάχες του ΕΛΑΣ
Μάχες της Εθνικής Αντιστάσεως