Επιστήμη της Αγροτικής Οικονομίας

Η Επιστήμη της Αγροτικής Οικονομίας - (Αγροτική Οικονομική) αποτελεί εφαρμοσμένο επιστημονικό κλάδο που άπτεται τόσο της Οικονομικής, όσο και της Γεωπονικής και των Βιολογικών Επιστημών. Εφαρμόζει τις οικονομικές θεωρίες για την βελτιστοποίηση της παραγωγής και της διακίνησης των τροφίμων και των ινών, λαμβάνοντας όμως υπόψη και τις ιδιαίτερες βιο-φυσικές διεργασίες που διέπουν την παραγωγή, μεταποίηση και συντήρηση των αγροτικών προϊόντων. Η Αγροτική Οικονομική ως κλάδος των Οικονομικών επιστημών ξεκίνησε με την διερεύνηση των χρήσεων γης, εστιάζοντας στην βελτιστοποίηση της παραγωγής των καλλιεργειών σε επίπεδο αγροτικών επιχειρήσεων, μεριμνώντας παράλληλα για τη διατήρηση του φυσικού οικοσυστήματος. 

Κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα η επιστήμη επεκτάθηκε σε ευρύτερο πεδίο που περιλαμβάνει τη μεταποίηση, το εμπόριο των αγροτικών προϊόντων, την αγροτική πολιτική , την ανάπτυξη της υπαίθρου και πρόσφατα και τη διακίνηση και κατανάλωση τροφίμων. Συνεπώς η Αγροτική οικονομική επηρεάζει σήμερα την πολιτική τροφίμων, την αγροτική πολιτική και την περιβαλλοντική πολιτική και καλύπτει όλον τον αγροδιατροφικό τομέα και τις επιχειρήσεις του.

Ιστορία 
Διαχρονικά, οι Αγροτικοί Οικονομολόγοι συνέβαλαν σημαντικά στην οικονομική έρευνα, δεδομένου ότι οι δραστηριότητες του πρωτογενούς τομέα παραγωγής αναπτύχθηκαν σχεδόν παράλληλα με την πορεία της ανθρωπότητας. Για πολλούς αιώνες και μέχρι τη βιομηχανική επανάσταση η γεωργία και η κτηνοτροφία αποτέλεσαν τις βασικές οικονομικές δραστηριότητες των ανθρώπων, εξασφαλίζοντάς τους ενέργεια και κινητήρια δύναμη αλλά και βασικά είδη διαβίωσης όπως η τροφή και η ένδυση. Επιπλέον, με τη σταδιακή εγκατάλειψη του φεουδαρχισμού, τα προϊόντα του πρωτογενούς τομέα αποτέλεσαν τη βασική ύλη πάνω στην οποία αναπτύχθηκαν οι εμπορικές συναλλαγές που αποτέλεσαν τη βάση ανάπτυξης ενός διεθνούς εμπορικού κυκλώματος, πρόδρομο της σημερινής παγκοσμιοποιημένης αγοράς. Η ανάπτυξη της οικονομικής σκέψης και οι μεγαλύτερες και γνωστότερες θεωρίες περί χρήματος, αξίας, και ισορροπίας των αγορών αναπτύχθηκαν στη βάση των προϊόντων του πρωτογενή τομέα. Αυτό συνέβη, καθώς οι θεμελιωτές της οικονομικής σκέψης όπως ο William Petty (1623 – 1687), o Richard Cantillon (1680s – 1734) , o François Quesnay (1694 – 1774), o Άνταμ Σμιθ (1723 – 1790) και άλλοι, βρήκαν στις δραστηριότητες του αγροτικού τομέα το απαραίτητο υπόβαθρο για να εξάγουν τα απαραίτητα δεδομένα που τους οδήγησαν στην ανάπτυξη θεωρητικών και εμπειρικών υποδειγμάτων και θεωρημάτων που ουσιαστικά συστηματοποίησαν την οικονομική επιστήμη στα πρότυπα των φυσικών επιστημών.

Η Αγροτική οικονομική, ή αλλιώς η εφαρμογή των οικονομικών μεθόδων για τη βελτιστοποίηση των αποφάσεων των παραγωγών, έλαβε μεγαλύτερη σημασία στις αρχές του 20ου αιώνα, οπότε και άρχισε να αποτελεί ιδιαίτερο κλάδο της Οικονομικής Επιστήμης και κατεύθυνση εξειδίκευσης των Γεωπονικών Επιστημών.

Στις ΗΠΑ, το πεδίο της αγροτικής οικονομικής αναπτύχθηκε στο χώρο της οικονομίας των φυσικών και περιβαλλοντικών πόρων (Land economics). "Πατέρας" της αγροτικής οικονομικής θεωρείται ο Henry Charles Taylor ο οποίος ίδρυσε το ίδρυσε το 1909 Τμήμα Αγροτικής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν στο Μάντισον.   

Στη Γαλλία, οι πρώτες έννοιες Αγροτικής Οικονομικής  («économie agricole» ή «économie rurale») θεωρείται ότι εμφανίστηκαν στο βιβλίο του Olivier de Serres «Le Théâtre d'Agriculture et Mesnage des Champs», το οποίο επανεκδόθηκε 19 φορές από το 1600 έως το 1675. Αργότερα, τον 18ο αιώνα, οι φυσιοκράτες ανέπτυξαν τις πρώτες οικονομικές θεωρίες της αγροτικής παραγωγής. Στον 19ο αιώνα, ο Johann Heinrich von Thünen (24 June 1783 – 22 September 1850) πρότεινε μια θεωρία χωρικής οργάνωσης της αγροτικής παραγωγής, βασισμένη σε οικονομικά κριτήρια.

Το 1929 πενήντα αγροτικοί οικονομολόγοι από έντεκα χώρες που συναντήθηκαν κατά τη διάρκεια του πρώτου παγκόσμιου συνεδρίου των Αγροτικών - Οικονομολόγων γεωργο-οικονομολόγων που πραγματοποιήθηκε στο Dartington Hall (Devon, England, UK), ίδρυσαν τη Διεθνή Ένωση Αγροτικών Οικονομολόγων (International Association of Agricultural Economists, IAAE ). Στο συνέδριο εκπροσωπήθηκαν οι εξής χώρες : Καναδάς,  Κίνα, Δανία, Φινλανδία, Γερμανία, Νέα Ζηλανδία, Νορβηγία, Νότιος Αφρική, Τρινιντάντ και Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής.

Τα αντικείμενα που πραγματεύεται το μάθημα "Ελληνική Οικονομική Ιστορία" που διδάσκεται στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πατρών, δείχνουν  χαρακτηριστικά τη σημασία της Αγροτικής Οικονομίας για την Ελλάδα. Οι μηχανισμοί της αγροτικής οικονομίας στην Τουρκοκρατία, το ζήτημα των εθνικών γαιών, η διανομή της εθνικής γης και η ανάπτυξη των εμπορευματικών φυτειών, η προσάρτηση της Θεσσαλίας και η μεγάλη ιδιοκτησία, η κρίση της κορινθιακής σταφίδας και η πτώχευση του νεοελληνικού κράτους, η αγροτική μεταρρύθμιση και η διανομή της γης στους ακτήμονες, είναι χαρακτηριστικά κεφάλαια της Ελληνικής Οικονομικής Ιστορίας που άπτονται της επιστήμης της Αγροτικής Οικονομικής. Η βαρύτητα της Αγροτικής οικονομικής συνεχίστηκε και ενισχύθηκε ακόμα περισσότερο μετά την είσοδο της χώρας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα και την παραμονή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση.  Το 1975 ιδρύθηκε στην Ελλάδα η Εταιρεία Αγροτικής Οικονομίας(ΕΤ.ΑΓΡ.Ο) ως Σωματείο Ειδικών Επιστημόνων με τους εξής σκοπούς:
 τη συμβολή στην προαγωγή της επιστήμης της Αγροτικής Οικονομίας,
 την επιστημονική μελέτη των αγροτοοικονομικών και αγροτοκοινωνιολογικών θεμάτων της χώρας και
 την ανταλλαγή και διάδοση των επιστημονικών γνώσεων

Κυριώτερα θεματικά πεδία της αγροτικής οικονομικής 
[μετάφραση της διάκρισης πεδίων που γίνεται στη σελίδα Agricultural economics, προς συμπλήρωση - διόρθωση]

Αγροτικό περιβάλλον και φυσικοί πόροι (Agricultural environment and natural resources) 
Στον τομέα της περιβαλλοντικής οικονομικής οι αγροτικοί οικονομολόγοι συμβάλλουν σε τρία πεδία: σχεδιασμός κινήτρων για τον έλεγχο των περιβαλλοντικών επιπτώσεων (όπως ρύπανση υδάτων από την αγροτική παραγωγή), εκτίμηση της μη εμπορικής αξίας των φυσικών πόρων και των περιβαλλοντικών στοιχείων (όπως η αισθητική της υπαίθρου) και η πολύπλοκη σχέση μεταξύ των οικονομικών δραστηριοτήτων και των περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Σε ό,τι αφορά τους φυσικούς πόρους οι αγρο οικονομολόγοι ανέπτυξαν ποσοτικά εργαλεία για τη βελτίωση της διαχείρισης του εδάφους, πρόληψη της διάβρωσης, διαχείριση εχθρών και ασθενειών, προστασία της βιοποικιλότητας και πρόληψη των ζωονόσων.

Αγορές τροφίμων (Food and consumer economics) 
Η διερεύνηση των προβλημάτων στο επίπεδο της εκμετάλλευσης αποτελεί το παραδοσιακό πεδίο της αγροτική οικονομικής. Τη σύχρονη εποχή οι αγροοικονομολόγοι μελετούν διάφορα θέματα που σχετίζονται με τα οικονομικά της κατανάλωσης τροφίμων. Παράλληλα με τις εργασίες των οικονομολόγων για τη σχέση τιμών και εισοδημάτων, οι ερευνητές σε αυτό το πεδίο μελετούν την επίδραση της πληροφόρησης και των ποιοτικών χαρακτηριστικών στη συμπεριφορά των καταναλωτών. Ο αγροοικονομολόγοι συνέβαλαν στην κατανόηση της λήψης αποφάσεων των καταναλωτών, του τρόπου με τον οποίο καθορίζονται οι τιμές των προϊόντων, της απόκρισης των καταναλωτών στις μεταβολές των τιμών και των εισοδημάτων και στην ανάπτυξη ορισμών για τα όρια φτώχιας. Παράλληλα ανέπτυξαν πειραματικά και ερευνητικά εργαλεία για την κατανόηση των προτιμήσεων των καταναλωτών.

Διαχείριση εκμεταλλεύσεων (Production economics and farm management) 
Οι αγροοικονομολόγοι εξετάζουν τη μείωση της προσόδου από την πρωτογενή παραγωγή καθώς και την απόκριση του κόστους παραγωγής και της διάθεσης προϊόντων. Οικονομικές θεωρίες εφαρμόζονται για τη διερεύνηση της λήψης απόφάσεων σε επίπεδο εκμετάλλευσης. Μελέτες επικινδυνότητας και λήψης αποφάσεων σε αβέβαιο περιβάλλον βρίσκουν εφαρμογή στις ασφαλιστικές πολιτικές και στην κατανόηση των τεχνολογικών επιλογών των αγροτών στις αναπτυσσόμενες χώρες. Αυτά τα θέματα είναι σημαντικά για την πρόβλεψη των δυνατοτήτων επαρκούς παραγωγής τροφίμων για τον αυξανόμενο πληθυσμό της γης, λαμβάνοντας υπόψη τις πιέσεις στους πόρους και στο περιβάλλον 'οπως η έλλειψη νερού και η κλιματική αλλαγή.

Αναπτυξιακή οικονομική (Development economics) 
Η αναπτυξιακή οικονομική στοχεύει κυρίως στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης σε χώρες χαμηλού εισοδήματος και στηνμ βελτίωση της οικονομικής τους απόδοσης με χαμηλές εισροές. Επειδή η πρωτογενής παραγωγή συμβάλει σημαντικά στην οικονομία των αναπτυσσόμενων χωρών τόσο σε όρους απασχόλησης όσο και συμμετοχής στο ΑΕΠ, οι αγροοικονομολόγοι ερευνούν εμπειρικά την αναπτυξιακή οικονομική και συμβάλλουν στην κατανόηση του ρόλου των αγροτών στην οικονομική ανάπτυξη και την δομική προσαρμογή των χωρών. Αρκετοί αγροοικονομολόγοι ενδιαφέρονται για τα διατροφικά συστήματα των αναπτυσσόμενων οικονομιών, τις σχέσεις μεταξή πρωτογενούς παραγωγής και διατροφής και τους μηχανισμούς με τους οποίους η πρωτογενής παραγωγή αλληλεπιδρά με άλλους τομείς, όπως το περιβάλλον.

Επαγγελματικές και επιστημονικές οργανώσεις 
[Συμπληρώνεται, ενημερώνεται σταδιακά]

Η Διεθνής Ένωση Αγροτικών Οικονομολόγων (International Association of Agricultural Economists, IAAE ) ιδρύθηκε το 1929, διεξάγει το κεντρικό συνέδριό της κάθε τρία χρόνια και εκδίδει το περιοδικό Agricultural Economics  .

Αμερική 
Στις ΗΠΑ λειτουργεί η Ένωση Αγροτικής και Εφαρμοσμένης Οικονομικής (Agricultural & Applied Economics Association, AAEA), η οποία πραγματοποιεί ένα ετήσιο συνέδριο και εκδίδει τα επιστημονικά περιοδικά American Journal of Agricultural Economics and Applied Economic Perspectives and Policy..

Αυστραλία 
Αυσταλοασιατική Εταιρεία Αγροτικής Οικονομικής και Οικονομικής Πόρων (Australasian Agricultural and Resource Economics Society, AARES). Ιδρύθηκε το 1957 στο Σίδνευ με την επωνυμία Αυσταλιανή Ένωση Αγροτικών Οικονομολόγων (Australian Agricultural Economics Society), μετονομάστηκε σε Αυστραλιανή Εταιρεία Αγροτικής Οικονομικής και Οικονομικής Πόρων (Australian Agricultural and Resource Economics Society) το 1995 και πήρε το σημερινό όνομά της το 2017. Εκδίδει το επιστημονικό περιοδικό  Australian Journal of Agricultural and Resource Economics.

Αφρική 
Αφρικανική Ένωση Αγροτικών Οικονομολόγων (African Association of Agricultural Economists, ΑΑΑΕ) εκδίδει το περιοδικό African Journal of Agricultural and Resource Economics (AfJARE)

Ευρώπη 
Η Ευρωπαϊκή Ένωση Αγροτικών Οικονομολόγων (European Association of Agricultural Economists, EAAE ) συνεδριάζει κάθε 3 χρόνια και το επίσημο περιοδικό της είναι το European Review of Agricultural Economics.Στην Ελλάδα δραστηριοποιείται από το 1975 η Εταιρεία Αγροτικής Οικονομίας(ΕΤ.ΑΓΡ.Ο) ως Σωματείο Ειδικών Επιστημόνων, το οποίο εκδίδει το  Agricultural  Economics Review.

Ακαδημαϊκά Ιδρύματα 
[Η καταγραφή θα επεκτείνεται συνεχώς όσο θα εντοπίζονται νέα ιδρύματα, ερευνητές, προγράμματα σπουδών]

Τμήματα - Τομείς 

 Τμήμα Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης, Σχολής Τροφίμων, Βιοτεχνολογίας και Ανάπτυξης, Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών (http://www.aoa.aua.gr)

 Τομέας Αγροτικής Οικονομίας, Τμήματος Γεωπονίας, Σχολής Γεωπονίας, Δασολογίας και Φυσικών Πόρων, Αριστοτέλειου Παν./μίου Θεσσαλονίκης (http://www.agro.auth.gr)
 Τμήμα Αγροτικής Ανάπτυξης, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης (https://agro.duth.gr)

 Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Αγροτικών Προϊόντων και Τροφίμων, Σχολή Οικονομικών Επιστημών και Διοίκησης Επιχειρήσεων, Πανεπιστημίου Πατρών (http://www.deapt.upatras.gr/el/)
 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πατρών (http://www.upatras.gr/el/node/146)

Μεταπτυχιακά προγράμματα 

 "Αγροτική Οικονομία και Ανάπτυξη", Τομέας Αγροτικής Οικονομίας, Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (http://aoa.agro.auth.gr)
 "Επιχειρηματικότητα και Συμβουλευτική στην Αγροτική Ανάπτυξη", Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών (ΔΠΜΣ) που λειτουργεί στο Τμήμα Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης της Σχολής Τροφίμων, Βιοτεχνολογίας και Ανάπτυξης του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών σε συνεργασία με το Τμήμα Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής της Σχολής Αγροτικής Παραγωγής, Υποδομών και Περιβάλλοντος του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών. (http://www.farmbm.aua.gr)
 "Διοίκηση Επιχειρήσεων Τροφίμων MBA (MBA Food Business Management)", Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Αγροτικών Προϊόντων και Τροφίμων, της Σχολής Οικονομικών Επιστημών και Διοίκησης Επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου Πατρών (http://mba.deapt.upatras.gr)
 "Αγροτική Οικονομική Πολιτική και Ανάπτυξη της Υπαίθρου", Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πατρών (http://www.upatras.gr/el/node/6489)

Ερευνητικά Ιδρύματα 

 Ινστιτούτο Αγροτικής Οικονομίας και Κοινωνιολογίας (ΙΝ.ΑΓΡ.Ο.Κ.) του Ελληνικού Γεωργικού Οργανισμού (ΕΛ.Γ.Ο.) - "ΔΗΜΗΤΡΑ", Ν.Π.Ι.Δ. υπό την εποπτεία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, της Ελληνικής Δημοκρατίας. (https://www.agreri.gr)

Αναφορές

Αλλες πηγές 

 Agricultural economics, Article in Brittannica, written by D. Gale Johnson Eliakim Hastings Moore Distinguished Service Professor Emeritus of Economics, University of Chicago. Author of World Agriculture in Disarray and others. 
 Agricultural Economics, by Professor Wyn Morgan, University of Nottingham
 Πατρώνης Β., 2015. Ελληνική Οικονομική Ιστορία, Οικονομία, Κοινωνία και Κράτος στην Ελλάδα (18ος-20ός αιώνας). Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.