Αεροπορική καταστροφή στο Σμολένσκ

Στις 10 Απριλίου 2010, ένα αεροσκάφος Tupolev Tu-154 που εκτελούσε την πτήση 101 της Πολωνικής Πολεμικής Αεροπορίας συνετρίβη κοντά στη ρωσική πόλη Σμολένσκ, σκοτώνοντας και τους 96 επιβαίνοντες. Μεταξύ των θυμάτων ήταν ο πρόεδρος της Πολωνίας, Λεχ Κατσίνσκι, και η σύζυγός του, Μάρια, ο πρώην πρόεδρος της Πολωνίας στην εξορία, Ρίσαρντ Κατσορόφσκι, ο αρχηγός του Πολωνικού Γενικού Επιτελείου και άλλοι ανώτεροι Πολωνοί στρατιωτικοί, ο πρόεδρος της Εθνικής Τράπεζας της Πολωνίας, αξιωματούχοι της πολωνικής κυβέρνησης, 18 μέλη του Πολωνικού Κοινοβουλίου, ανώτερα μέλη του πολωνικού κλήρου και συγγενείς θυμάτων της Σφαγής του Κάτιν. Η ομάδα έφτανε από τη Βαρσοβία για να παρακολουθήσει μια εκδήλωση για την 70η επέτειο της σφαγής, η οποία έλαβε χώρα κοντά στο Σμολένσκ.

Οι πιλότοι προσπαθούσαν να προσγειωθούν στο Αεροδρόμιο Βόρειου Σμολένσκ - μια πρώην στρατιωτική αεροπορική βάση - μέσα σε πυκνή ομίχλη, με ορατότητα μειωμένη σε περίπου 500 μέτρα. Το αεροσκάφος κατέβηκε πολύ κάτω από το κανονική πορεία προσέγγισης έως ότου χτύπησε δέντρα, κύλησε αναποδογυρισμένο και συνετρίβη στο έδαφος, φτάνοντας να ακινητοποιηθεί σε μια δασώδη περιοχή σε μικρή απόσταση από τον διάδρομο προσγείωσης. 

Τόσο οι επίσημες έρευνες της Ρωσίας όσο και της Πολωνίας δεν βρήκαν τεχνικά σφάλματα στο αεροσκάφος και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το πλήρωμα δεν κατάφερε να πραγματοποιήσει την προσέγγιση με ασφαλή τρόπο υπό τις δεδομένες καιρικές συνθήκες. Οι πολωνικές αρχές διαπίστωσαν σοβαρές ελλείψεις στην οργάνωση και την εκπαίδευση της εμπλεκόμενης μονάδας της Πολεμικής Αεροπορίας, η οποία στη συνέχεια διαλύθηκε. Αρκετά υψηλόβαθμα στελέχη του Πολωνικού Στρατού παραιτήθηκαν μετά από πιέσεις από πολιτικούς και ΜΜΕ.

Έχουν κυκλοφορήσει διάφορες θεωρίες συνωμοσίας που υποστηρίζουν ότι το αεροσκάφος καταρρίφθηκε σκόπιμα από τους Ρώσους σε μια πράξη πολιτικής δολοφονίας, με αυτές τις θεωρίες επίσης να υποστηρίζουν χαρακτηριστικά ότι οι έρευνες του 2011 αποτελούσαν συγκάλυψη και ότι η τότε πολωνική κυβέρνηση - όπου κυρίως ελέγχονταν από το κόμμα Πολιτική Πλατφόρμα σε αντιπολίτευση με το κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη του Λεχ Κατσίνσκι - ήταν συνένοχος ή γνώριζε την πλοκή ή τουλάχιστον βοήθησε στις προσπάθειες συγκάλυψης της. Ενώ καμία από τις έρευνες του 2011 δεν ανέφερε στοιχεία που να υποστηρίζουν αυτούς τους ισχυρισμούς, με την πολωνική έρευνα να εξετάζει επίσης πώς οι αστοχίες του ρωσικού ελέγχου αεροπορικών μεταφορών συνέβαλαν στη συντριβή, οι θεωρίες προωθούνται τακτικά από τον Γιαρόσουαφ Κατσίνσκι, δίδυμο αδερφό του Λεχ Κατσίνσκι και σημερινού ηγέτη του κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη, και από τον αναπληρωτή του, Αντόνι Ματσιερέβιτς, και τους δόθηκε επίσημος χαρακτήρας μετά την ολοκλήρωση μιας νέας πολωνικής έρευνας που διεξήγαγε η πολωνική κυβέρνηση, η οποία μέχρι τότε ήταν υπό την ηγεσία από το κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη, τον Απρίλιο του 2022. Ωστόσο, αυτό δεν παρήγαγε κανένα στοιχείο που θα μπορούσε να αμφισβητήσει οριστικά τις εκθέσεις του 2011.

Ιστορικό

Σκοπός της πτήσης 
Ο σκοπός της πτήσης ήταν να μεταφέρει πολλούς υψηλόβαθμους Πολωνούς αξιωματούχους σε τελετές για την 70ή επέτειο από τη Σφαγή του Κάτιν, μια μαζική δολοφονία Πολωνών διανοουμένων, πολιτικών και στρατιωτικών από τους Σοβιετικούς κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ο τόπος της σφαγής βρίσκεται περίπου 19 χιλιόμετρα δυτικά του Σμολένσκ. Η περιοχή είναι αρκετά απομακρυσμένη. Το Σμολένσκ είναι η μόνη κοντινή πόλη και έχει τα μόνα δύο αεροδρόμια στην περιοχή: το Αεροδρόμιο Βόρειου Σμολένσκ, όπου συνέβη το ατύχημα και το Αεροδρόμιο Νότιου Σμολένσκ.

Αεροσκάφος 

Το αεροσκάφος ήταν ένα Tupolev Tu-154M του 36ου Ειδικού Συντάγματος Αεροπορίας της Πολωνικής Πολεμικής Αεροπορίας, με αριθμό ουράς 101. Κατασκευάστηκε το 1990 με σειριακό αριθμό 90A837 και πέταξε για πρώτη φορά στις 29 Ιουνίου 1990. Τη στιγμή του ατυχήματος, το πλαίσιο του αεροσκάφους είχε συγκεντρώσει περισσότερες από 5.150 ώρες σε 4.000 κύκλους. Η διάρκεια ζωής του Tu-154M είναι πάνω από 25 χρόνια ή 30.000 ώρες ή 15.000 κύκλοι (όποιο από τα δύο έρθει πρώτο). Και οι τρεις κινητήρες Soloviev D-30KU-154 ήταν εντός των ορίων λειτουργίας των 24.000 ωρών ή 11.100 κύκλων. 

Το 101 ήταν ένα από τα δύο Tupolev Tu-154 που χρησίμευαν ως επίσημα κυβερνητικά αεροσκάφη. Το άλλο, με αριθμό ουράς 102, ήταν ένα χρόνο νεότερο και τη στιγμή του ατυχήματος γινόταν γενική επισκευή στο εργοστάσιο αεροπορίας Aviakor στη Σαμάρα της Ρωσίας. Το αεροσκάφος 101 είχε υποβληθεί σε μεγάλη επισκευή τον Δεκέμβριο του 2009 και ο Αλεξέι Γκούσεφ, επικεφαλής του εργοστασίου συντήρησης που πραγματοποίησε τις εργασίες, είπε στην πολωνική τηλεόραση ότι δεν έπρεπε να είχε τεχνικά προβλήματα. Η συντριβή συνέβη 138 ώρες πτήσης μετά την πιο πρόσφατη γενική επισκευή.

Το αεροσκάφος χρησιμοποιούσε το διακριτικό κλήσης Polish Airforce 101 που εκτελούσε την πτήση PLF101. Το PLF είναι ο προσδιορισμός τριών γραμμάτων του ICAO για την Πολωνική Πολεμική Αεροπορία, που χρησιμοποιείται για την αναγνώριση του χειριστή ενός αεροσκάφους από τον έλεγχο εναέριας κυκλοφορίας.

Πλήρωμα 
Το πλήρωμα του πιλοτηρίου της πτήσης 101 αποτελούνταν από τον πιλότο, Πλοίαρχο Αρκάντιους Προτάσιουκ, τον συγκυβερνήτη, Ταγματάρχη Ρόμπερτ Γκζίβνα, τον πλοηγό, Υπολοχαγό Άρτουρ Ζιέντεκ και τον μηχανικό πτήσης, Άντζεϊ Μιχάουακ. Ο Προτάσιουκ είχε προσγειωθεί στο Σμολένσκ τρεις ημέρες νωρίτερα στις 7 Απριλίου με το ίδιο Tu-154. Υπηρέτησε ως πρώτος αξιωματικός σε εκείνη την πτήση. Ο Προτάσιουκ είχε 3.531 ώρες πτήσης, συμπεριλαμβανομένων 2.906 ωρών στο Tu-154. Ο συγκυβερνήτης Γκζίβνα είχε 1.909 ώρες, με 475 από αυτές στο Tu-154. Ο Ζιέντεκ είχε 1.050 ώρες, μόνο 58 από αυτές στο Tu-154. Ο Μιχάουακ είχε μόνο 329 ώρες, όλες στο Tu-154.

Ακολουθία πτήσης

Έρευνα 
Καθώς το ατύχημα συνέβη σε ρωσικό έδαφος, η Ρωσία ανέλαβε από τη διαδικασία του ICAO την κύρια ευθύνη για την έρευνα, την οποία διεξήγαγε με διεθνή συνεργασία. Η Πολωνία δημιούργησε επίσης τη δική της επιτροπή για να ερευνήσει το δυστύχημα και οι εισαγγελείς και στις δύο χώρες ξεκίνησαν ποινικές έρευνες.

Στην Κοινοπολιτεία Ανεξάρτητων Κρατών (ΚΑΚ), η Διακρατική Επιτροπή Αεροπορίας (ΔΕΑ) () επιβλέπει τη χρήση και τη διαχείριση της πολιτικής αεροπορίας. Η Επιτροπή Διερεύνησης Αεροπορικών Ατυχημάτων της επιτροπής είναι υπεύθυνη για τη διερεύνηση ατυχημάτων πολιτικής αεροπορίας που συμβαίνουν σε κράτη μέλη της Κοινοπολιτείας. Η επιτροπή έχει την έδρα της στη Μόσχα της Ρωσίας.

Άμεσες ενέργειες 
Λίγες ώρες μετά τη συντριβή, ο πρόεδρος της Ρωσίας, Ντμίτρι Μεντβέντεφ, ανακοίνωσε τη σύσταση ειδικής επιτροπής για τη διερεύνηση του δυστυχήματος. Η επιτροπή εποπτευόταν από τον πρωθυπουργό Βλαντίμιρ Πούτιν. Η Επιτροπή Ερευνών του Γενικού Εισαγγελέα της Ρωσίας ξεκίνησε ποινική υπόθεση σύμφωνα με «παραβίαση των κανόνων ασφαλείας» του Ρωσικού Ποινικού Κώδικα.

Αξιοσημείωτοι επιβάτες 
Εκτός από τον Κατσίνσκι και τη σύζυγό του, Μάρια, και τον Ρίσαρντ Κατσορόφσκι, τον τελευταίο πρόεδρο της Πολωνίας στην εξορία, στο αεροσκάφος βρίσκονταν οι στρατιωτικοί αρχηγοί του επιτελείου (στρατός, αεροπορία, ναυτικό), ο διοικητής της Εθνικής Τράπεζας της Πολωνίας, ένας αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών, ο επικεφαλής στρατιωτικός ιερέας της Καθολικής και της Ορθόδοξης Εκκλησίας, επικεφαλής του Γραφείου Εθνικής Ασφάλειας, τρεις αντιπρόεδροι του κοινοβουλίου, επικεφαλής της Ολυμπιακής Επιτροπής, ο επίτροπος πολιτικών δικαιωμάτων Γιάνους Κοχανόφσκι, η συνδικαλίστρια Άννα Βαλεντινόβιτς και τουλάχιστον δύο προεδρικοί βοηθοί και ευρέως γνωστοί εθνικοί νομοθέτες (συμπεριλαμβανομένων βασικών μελών του κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη).

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Αναφορές 
 Ευρήματα της Διερεύνησης Ασφάλειας της Διακρατικής Επιτροπής Αεροπορίας του ατυχήματος στο οποίο εμπλέκεται η ουρά αεροσκάφους Tu-154M με αριθμό 101 της Δημοκρατίας της Πολωνίας τον Απρίλιο του 2010 κοντά στο αεροδρόμιο του Σμολένσκ "Severny" ." (Αρχείο) Διακρατική Επιτροπή Αεροπορίας – Πλήρης σύνδεσμος με αναφορές και ενημερώσεις
 Τελική Έκθεση (Αρχείο Εναλλακτικό αρχείο)
 Εκτίμηση των αποτελεσμάτων των εργασιών Технической комиссии Межгосударственного αεροπορική επιτροπή по расследованию катастрофы самолета Ту-154М бортовой номер 101 Республики Польша, произошедрственного авиационного комитета по расследованию катастрофы самолета Ту-154М бортовой номер 101 Республики Польша, произошедрственного авиационного 101.  в районе аэрома Смоленск "Северный" ." (Αρχείο) Διακρατική Επιτροπή Αεροπορίας (ρώσικα) – Πλήρης σύνδεσμος με αναφορές και ενημερώσεις
 Τελική έκθεση (ρώσικα) (Αρχείο Εναλλακτικό αρχείο)
 Τελική έκθεση στα Αγγλικά, Πολωνικά και Ρωσικά (Αρχείο) – Επιτροπή Διερεύνησης Εθνικών Ατυχημάτων Αεροπορίας (Πολωνία)
 Εκθέσεις υπό την ηγεσία του Νόμος και Δικαιοσύνη, με συντονιστή τον Αντόνι Ματσιερέβιτς:
 The White Book of Smoleńsk Tragedy - Έκθεση 2011, 2η διορθωμένη έκδοση. 2013 (και τα δύο στα πολωνικά)
 Έρευνα της ρωσικής κυβέρνησης του Βλαντιμίρ Πούτιν για τη συντριβή του πολωνικού Air Force One στο Σμολένσκ της Ρωσίας, 10 Απριλίου 2010 2015 (Πολωνική έκδοση)
 Έκθεση που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 2022 ( καθρέφτης, αρχείο, πίνακας περιεχομένων, μαζί με όλα τα προσαρτήματα και υποστηρικτικό υλικό, και προκαταρκτική έκθεση ) από την Επιτροπή για την εκ νέου διερεύνηση του αεροπορικού δυστυχήματος του Σμολένσκ· ανασύρθηκε γρήγορα πάνω από μη διασκευασμένες εικόνες των πτωμάτων των θυμάτων που δημοσιεύτηκαν εκεί (προκαταρκτική αναφορά στα αγγλικά, τα υπόλοιπα στα πολωνικά)

Οπτικοακουστικό υλικό 

 Βίντεο YouTube από τον ιστότοπο κατάρρευσης
 Ανακατασκευή βίντεο πτήσης (προσομοίωση, 36 λεπτά, rus) απευθείας σύνδεση (mp4)
  (Αρχείο)
   
 (πολωνικά) Προκαταρκτική απομαγνητοφώνηση του καταγραφέα πτήσης από το πιλοτήριο των πιλότων (Αρχείο)
 Φωτογραφία του πιλοτηρίου του αεροσκάφους του ατυχήματος, που δείχνει σύγχρονα αεροηλεκτρονικά από τον Μάιο του 2007
 Δορυφορική φωτογραφία του σημείου συντριβής
   
 Απομαγνητοφώνηση και περίληψη ατυχήματος Cockpit Voice Recorder 

Αεροπορικά συμβάντα στην Ρωσία
Σχέσεις Πολωνίας-Ρωσίας
Πολωνική Πολεμική Αεροπορία
Αεροπορική καταστροφή στο Σμολένσκ
Διαμάχες στην Πολωνία