Ζίκο

Ο Αρτούρ Αντούνις Κοΐμπρα (Arthur Antunes Coimbra, γεννήθηκε 3 Μαρτίου 1953), γνωστότερος με το προσωνύμιο Ζίκο (Zico) ή Ζίκου, είναι Βραζιλιάνος τέως διεθνής ποδοσφαιριστής και προπονητής. 
Κατά τις δεκαετίες του 1970 και '80 είχε διαπρέψει αγωνιζόμενος στη θέση του επιθετικού μέσου, κυρίως με τη φανέλα της Φλαμένγκο. Θεωρείται ως ένας από τους ανώτερους τεχνικά παίκτες και σκόρερ στην ιστορία του ποδοσφαίρου και ως ένας από τους κορυφαίους όλων των εποχών. Στις εκλογές της IFFHS αναδείχθηκε 14ος καλύτερος ποδοσφαιριστής του 20ού αιώνα.

Βιογραφία 

Ο Ζίκο γεννήθηκε στο Κουϊντίνο του Ρίο ντε Τζανέιρο από πατέρα τέως ποδοσφαιριστή. Αρχικά σκεφτόταν να δοκιμασθεί στην τοπική Αμέρικα, όπου αγωνίζονταν οι δύο μεγαλύτεροι αδελφοί του Αντούνες και Εντού. Τελικά όμως, άκουσε τη συμβουλή από κάποιον δημοσιογράφο-φίλο του πατέρα του, εντάχθηκε στα τμήματα υποδομής ενός μεγαλύτερου συλλόγου του Ρίο, της  Φλαμένγκο. Έγινε μέλος της ομάδας νέων στα 14 του το 1967, όντας λεπτός σαν ραβδί και κοντός (μόνο 1,45 μέτρα). Ο σύλλογος τον έγραψε σε ένα πρόγραμμα που αφορούσε ειδική διατροφή και γυμναστική. Με τους «μικρούς» της Φλαμένγκο μέτρησε συνολικά 116 αγώνες και 81 γκολ. Το Ζίκο, μπήκε στη ζωή του σε μικρή ηλικία λόγω της σωματοδομής του: το Arthur έγινε Arthurzinho και στη συνέχεια Arthurzico.

Καριέρα σε συλλόγους 
Το 1971 έκανε το ντεμπούτο του στην ανδρική ομάδα σε αγώνα με αντίπαλο τη Βάσκο ντα Γκάμα (αποτέλεσμα 2–1) δίνοντας την ασίστ για το νικητήριο γκολ και κατέκτησε τον πρώτο τίτλο του, το πρωτάθλημα Καριόκα. Δεν καθιερώθηκε άμεσα αλλά στη μεθεπόμενη αγωνιστική περίοδο εξελίχθηκε σε βασικό στέλεχος σημειώνοντας 20 τέρματα στο πρωτάθλημα Καριόκα που ξανακέρδισε.

Η παρουσία του στη Φλαμένγκο συνδυάστηκε με μία από τις καλύτερες περιόδους στην ιστορία της ομάδας, ο ίδιος δε ανέδειξε το πλούσιο ταλέντο του αφήνοντας ιδιαίτερα στη μνήμη των φιλάθλων τα λακτίσματά του με στημένη μπάλα (φάουλ, κόρνερ, πέναλτι), όπου συνδύαζε υψηλή τεχνική με δύναμη. Το 1974 κέρδισε το βραβείο του καλύτερου παίκτη του τότε πρωταθλήματος στα 20 του χρόνια. Την ίδια χρονιά κατέκτησε το δεύτερο πρωτάθλημα Καριόκα αλλά ο δρόμος για τον τίτλο του Καμπεονάτο Μπραζιλέιρο είχε ως εμπόδιο τη Βάσκο ντα Γκάμα για δύο χρονιές. Το 1978 όμως κατέκτησε ένα ακόμα τίτλο Καριόκα, ενώ το 1979 έγιναν δύο διοργανώσεις που κατακτήθηκαν και οι δύο από τη Φλαμένγκο που άρχισε να δείχνει τη σαφή ανοδική της πορεία. Εκείνη ήταν και η πιο παραγωγική χρονιά του, όταν σημείωσε 70 γκολ σε επίσημους αγώνες με σύλλογο και εθνική ομάδα. Την ίδια χρονιά έγινε πρώτος σκόρερ στην ιστορία του συλλόγου. 
Συνολικά αγωνίσθηκε στην πρώτη ομάδα της Φλαμένγκο για 18 σεζόν (1971–1983 και 1985–1989) με απολογισμό: 247 συμμετοχές - 135 γκολ στο βραζιλιάνικο πρωτάθλημα, 300 συμμετοχές - 247 γκολ στο πρωτάθλημα της πολιτείας Καριόκα (διεξάγεται τους πρώτους μήνες κάθε χρόνου πριν το εθνικό), 21 συμμετοχές - 16 γκολ στα κύπελλα της Νότιας Αμερικής (Λιμπερταδόρες και Σουπερκόπα). Με αυτές τις επιδόσεις κέρδισε το προσωνύμιο «λευκός Πελέ»,
ενώ και ο ίδιος ο Πελέ έχει δηλώσει πως «απ' όλους τους ποδοσφαιριστές, αυτός που με πλησίασε περισσότερο ήταν ο Ζίκο». Στέφθηκε πρωταθλητής Βραζιλίας τέσσερις φορές: (1980, 1982, 1983, 1987) και Νότιας Αμερικής μία (Λιμπερταδόρες 1981). Το 1981 κέρδισε επίσης το Διηπειρωτικό Κύπελλο. Οι τίτλοι αυτοί ήταν οι πρώτοι που κέρδιζε στην ιστορία της η Φλαμένγκο και μάλιστα σε χρονικό διάστημα τριών εβδομάδων.

Στον ημιτελικό του Κόπα Λιμπερταδόρες η Φλαμένγκο αντιμετώπισε την Ατλέτικο Μινέιρο νικώντας στα χαρτιά μιας και ο επεισοδιακός αγώνας διακόπηκε. Στον τελικό 
αντίπαλος, η ομάδα έκπληξη της διοργάνωσης, η παντελώς άσημη τότε Κομπρελόα από τη Χιλή. Οι “αλεπούδες της ερήμου”, μία ομάδα από μία μικρή πόλη μεταλλωρύχων είχε κερδίσει το πρωτάθλημα μόλις τρία χρόνια μετά την ίδρυσή της και έφτανε στον τελικό του Λιμπερταδόρες στα τέσσερα χρόνια κάνοντας εξαιρετικές εμφανίσεις. Η μεγάλη δύναμη της Κομπρελόα ήταν το γήπεδό της, σε υψόμετρο 2.200 μέτρων στην πόλη Καλαμά που βρίσκεται μέσα σε έρημο και έχει έναν από τους χαμηλότερους μέσους όρους βροχόπτωσης στον κόσμο. Το υψόμετρο σε συνδυασμό με τη σκόνη από την έρημο κάνουν τις συνθήκες εξαιρετικά δύσκολες. Η Φλαμένγκο κατέθεσε διαμαρτυρία στην Ποδοσφαιρική Συνομοσπονδία Νοτίου Αμερικής (CONMEMBOL) και ζήτησε να αλλάξει το γήπεδο. Η μικρή (αλλά εύρωστη) Κομπρελόα έφτασε μέχρι να προτείνει και χρήματα στη Φλαμένγκο για να μην καταθέσει αίτημα, αλλά οι Βραζιλιάνοι δεν πείστηκαν και η έδρα άλλαξε, παρά την έφεση των Χιλιανών. Μπροστά σε 93.000 θεατές στο Στάδιο Μαρακανά, η Φλαμένγκο κέρδιζε από το πρώτο ημίχρονο με 2–0 χάρη σε δύο γκολ του Ζίκο, ενώ είχε χάσει πολλές ευκαιρίες. Το γκολ του Μερέγιο όμως έκανε το τελικό σκορ 2–1 και έδωσε ελπίδες στους Χιλιανούς. Η ρεβάνς είχε 60.000 θεατές στο Σαντιάγο κυρίως οπαδούς των τοπικών συλλόγων, αλλά και ηρωικούς οπαδούς της Κομπρελόα που έκαναν τα περίπου 1.500 χιλιόμετρα απόσταση από την έρημο στην πρωτεύουσα. Η χιλιανή ομάδα έκανε ό,τι μπορούσε για να κατακτήσει το κύπελλο. Ο Ζίκο σε συνέντευξή του θυμάται εκείνους τους τελικούς και τους αποκάλεσε τη νίκη του ποδοσφαίρου επί της βίας. Οι Χιλιανοί μετά τα όσα είχαν γίνει για την έδρα, αποφάσισαν να χρησιμοποιήσουν κάθε μέσο. Ο θρύλος (που υποστηρίζει ο Ζίκο) λέει ότι ο αρχηγός και αμυντικός της Κομπρελόα Μάριο Σότο κρατούσε μια πέτρα στο χέρι του σε όλο τον αγώνα και χτυπούσε τους Βραζιλιάνους όποτε μπορούσε. Δύο παίκτες της Φλαμένγκο αποχώρησαν με τα κεφάλια τους μέσα στο αίμα. Η Κομπρελόα τελικά στο 79ο λεπτό, ο σκόρερ και του πρώτου ματς Μερέγιο με εκτέλεση φάουλ έκανε το 1–0. Με τα εκτός έδρας γκολ να μην μετρούν οδηγηθήκαμε σε τρίτο παιχνίδι, που έγινε στο ουδέτερο Μοντεβιδέο. Εκεί, ο Ζίκο αποφασισμένος να μη χάσει τον τίτλο, σκόραρε ξανά δύο φορές και έφτασε τα 11 γκολ στη διοργάνωση αναδεικνυόμενος πρώτος σκόρερ. Το παιχνίδι έληξε με 2–0 κι η Φλαμένγκο πανηγύρισε το πρώτο της Κόπα Λιμπερταδόρες. Η διοργάνωση του 1981 ήταν μία από τις πιο σκληρές, πιο αμφισβητούμενες και πιο ιστορικές του Κόπα Λιμπερταδόρες.

Στον τελικό του Διηπειρωτικού ο Ζίκο κατέκτησε τον υψηλότερο τίτλο του κάνοντας έξοχη εμφάνιση στη νίκη επί της Λίβερπουλ με 3–0 δίνοντας τελικές πάσες (ασίστ) και για τα τρία γκολ. Το αποτέλεσμα διαμορφώθηκε στο πρώτο ημίχρονο με τον αγγλικό σύλλογο να θεωρείται φαβορί πριν την έναρξη της συνάντησης του Τόκιο. Παρά το γεγονός ότι δεν σκόραρε, η εμφάνισή του παραμένει από τις πιο αξιοσημείωτες στην ιστορία του θεσμού. Οι ατομικές διακρίσεις δεν έλειπαν καθώς τρεις φορές αναδείχθηκε κορυφαίος ποδοσφαιριστής στη Νότιο Αμερική, ενώ δύο φορές ήταν δεύτερος σε διάστημα έξι ετών (1976–1982). Συνολικά για τη Φλαμένγκο σημείωσε 568 τέρματα σε 765 επίσημους και φιλικούς αγώνες.

Το καλοκαίρι του 1983 η απελευθέρωση της αγοράς στο Ιταλικό πρωτάθλημα (Καμπιονάτο) οδήγησε τους κορυφαίους του αθλήματος εκεί και ο Βραζιλιάνος αγωνίστηκε με τη φανέλα της μικρομεσαίας Ουντινέζε. Η μεταγραφή ήταν περιπετειώδης καθώς ο παίκτης αρνήθηκε πρόταση της Μίλαν και οι μεγαλύτεροι σύλλογοι πίεσαν την FIGC (Ιταλική Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου) που αρχικά εμπόδισε τη μεταφορά ζητώντας οικονομικές εγγυήσεις. Αυτό προκάλεσε αναταραχή στο Ούντινε καθώς οι εξοργισμένοι βγήκαν στους δρόμους διαμαρτυρόμενοι ενάντια στην ιταλική ομοσπονδία και την ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Ιστορικοί λόγοι θα τους έκαναν να φωνάζουν Ο Zico, ο Austria! ("Είτε Ζίκο, είτε Αυστρία"). Στο τέλος της διαμάχης, η συμφωνία πέρασε. Στην Ιταλία έμεινε για ενάμισι χρόνο, μετρώντας 22 γκολ σε 39 αγώνες πρωταθλήματος και 8 γκολ σε 14 αγώνες κυπέλλου. Την πρώτη αγωνιστική περίοδο σημείωσε 19 τέρματα και ήταν δεύτερος σκόρερ του πρωταθλήματος, όμως η ομάδα κατατάχθηκε μόλις ένατη, τρεις θέσεις χαμηλότερα από την προηγούμενη χρονιά, αν και σημείωσε σχεδόν διπλάσια γκολ. Τη δεύτερη χρονιά ταλαιπωρήθηκε από τραυματισμούς και η έλλειψη υψηλών στόχων από την ιταλική ομάδα του έδειξε το δρόμο της επιστροφής στην πατρίδα του.

Μετά την ιταλικό κομμάτι της καριέρας επέστρεψε στη Φλαμένγκο το 1985 και την ίδια χρονιά τραυματίστηκε σοβαρά στο αριστερό του γόνατο και χρειάστηκαν τέσσερις επεμβάσεις για να ανακάμψει και χρονικό διάστημα σχεδόν ενός έτους. Όταν επανήλθε δεν ήταν στην προγενέστερη κατάσταση και έτσι το Δεκέμβριο του 1989 ο 37άρης πια Ζίκο αποσύρθηκε από την ενεργό δράση, έχοντας ένα θριαμβευτικό 5–0 του συλλόγου του επί της αιώνιας αντιπάλου Φλουμινένσε ως τελευταία μεγάλη επιτυχία της καριέρας του. Θεωρούμενος ως ο κορυφαίος ποδοσφαιριστής στην ιστορία του συλλόγου έκανε την αποχαιρετηστήρια εμφάνισή του στις 6 Φεβρουαρίου 1990. Κλείνοντας την καριέρα του στην πατρίδα του ήταν ο παίκτης που είχε πετύχει τα περισσότερα γκολ στο  Στάδιο Μαρακανά, 333 σε 435 αγώνες. Για ένα σύντομο διάστημα ασχολήθηκε και με την πολιτική, διατελώντας Υπουργός Αθλητισμού της Βραζιλίας (1990). Κράτησε αυτό το πόστο για περίπου ένα χρόνο.

Το 1991 αποδέχθηκε την πρόταση να παίξει για την ιαπωνική Σουμιτόμο Μέταλς. Στην Ιαπωνία έμεινε τέσσερα έτη και πέτυχε συνολικά 56 γκολ σε 75 αγώνες, ενώ κατά την παραμονή του η ομάδα έγινε επαγγελματική και μετονομάσθηκε σε Κασίμα Άντλερς. Το 1993 κατέκτησε το Πρωτάθλημα Ιαπωνίας και σε ένδειξη ευγνωμοσύνης για τη μεγάλη συνεισφορά του στην ανάπτυξη του αθλήματος στη χώρα, η διοίκηση τοποθέτησε στο γήπεδο το άγαλμά του.

Κρέμασε οριστικά τα παπούτσια του το 1994, σε ηλικία 41 ετών, έχοντας τα ιδιαίτερα πετυχημένα στοιχεία των 192 τερμάτων σε 334 αγώνες εθνικού πρωταθλήματος (μ.ό. 0,58 ανά αγώνα) και συνολικά 406 σε 596 αγώνες πρωταθλήματος.
Συνολικά κατά τη διάρκεια της καριέρας του σημείωσε 826 γκολ σε επίσημους και φιλικούς αγώνες, ενώ σε επίσημους αγώνες σημείωσε 546 σε 798 επίσημους αγώνες. Τα 62 από αυτά ήταν με απ' ευθείας εκτελέσεις φάουλ, στοιχείο που εξακολουθεί να τον διατηρεί στους 10 καλύτερους όλων των εποχών.

Διεθνής καριέρα 

Από τις 25 Φεβρουαρίου 1976, όταν χρίστηκε για πρώτη φορά διεθνής στο Μοντεβιδέο (Ουρουγουάη - Βραζιλία 1–2, σημείωσε ένα γκολ) και για μία δεκαετία, ο Ζίκο υπήρξε αναντικατάστατο στέλεχος της Σελεσάο στις μεγάλες διοργανώσεις. Συνολικά φόρεσε τη φανέλα με το εθνόσημο σε 71 αναμετρήσεις και πέτυχε 48 τέρματα. 14 συμμμετοχές και 5 γκολ είναι σε Παγκόσμια Κύπελλα (Αργεντινή '78, Ισπανία '82, Μεξικό '86), δεν κατάφερε όμως να στεφθεί παγκόσμιος πρωταθλητής, έχοντας ως καλύτερη την τρίτη του 1978. Στον εναρκτήριο αγώνα εκείνης της διοργάνωσης με αντίπαλο τη Σουηδία, ο Ζίκο εκτέλεσε ένα κόρνερ στο τελευταίο λεπτό του αγώνα, επιτυγχάνοντας τέρμα και ενώ το αποτέλεσμα ήταν 1–1. Ωστόσο, ο Ουαλός διαιτητής ακύρωσε το γκολ, λέγοντας ότι είχε σφυρίξει για να τερματίσει τον αγώνα ενώ η μπάλα ήταν ακόμα στον αέρα. Στο δεύτερο γύρο, σημείωσε πέναλτι στη νίκη με 3–0 επί του Περού. 

Ειδικά στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1982 της Ισπανίας, η ομάδα της Βραζιλίας φάνταζε ως φαβορί διαθέτοντας μία από τις θεωρούμενες ως καλύτερες ομάδες όλων των εποχών ο Ζίκο ήταν σε εξαιρετική κατάσταση, αποδεικνύοντας ότι ήταν σε θέση να κάνει τα πάντα μέσα στο γήπεδο, θεωρούμενος δίκαια ο καλύτερος ποδοσφαιριστής του κόσμου. Με προπονητή τον Τέλε Σαντάνα, η Βραζιλία ανέκτησε τον τρόπο παιχνιδιού που εγκαινίασαν στα τέλη της δεκαετίας του 1950 οι Πελέ και Γκαρίντσα, γνωστό ως futebol-arte: ένας τρόπος χαράς που στην ποδοσφαιρική πραγματικότητα θα μπορούσε να οριστεί ως «μία μάχη μεταξύ αισθητικής και αποτελεσμάτων». Στην πραγματικότητα ήταν το ginga, ένας τρόπος ποδοσφαίρου βασισμένος στις βραζιλιάνικες παραδόσεις της σάμπα και της καποέιρα, που συνδυάζει πολεμικές τέχνες και χορό. Ο τρόπος αυτός είχε χαθεί στη Βραζιλία μετά το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1970 πνιγμένος από το ύφος της στρατιωτικής δικτατορίας της χώρας και αναβίωσε χάρις στους εξαιρετικούς τεχνικά παίκτες της ομάδας της διοργάνωσης του 1982. Ο Ζίκο, ο Σόκρατες και οι συμπαίκτες τους στην εθνική του 1982 θα τιμούνται πάντα από τους Βραζιλιάνους ως πραγματικοί εκπρόσωποι του τρόπου αυτού παιχνιδιού. Ο Ζίκο σημείωσε 4 τέρματα στους 5 πρώτους αγώνες της εθνικής, πετυχαίνοντας ένα γκολ στην εύκολη νίκη επί της Αργεντινής με 3–1 αλλά στις 5 Ιουλίου η ομάδα ηττήθηκε από τη μετέπειτα πρωταθλήτρια Ιταλία με τρία γκολ του Πάολο Ρόσι και σκορ-έκπληξη 3–2 σε ένα από τους συγκλονιστικότερους αγώνες των διοργανώσεων του Κυπέλλου και έτσι δεν προκρίθηκε στους "4". Ο Ζίκο ψηφίστηκε στην καλύτερη ομάδα της διοργάνωσης. 

 

Στην επόμενη παγκόσμια διοργάνωση ήταν ήδη τραυματίας και αγωνίστηκε τρεις φορές ως αλλαγή. 
Τελευταία του εμφάνιση ήταν ο προημιτελικός του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1986 απέναντι στην πρωταθλήτρια Ευρώπης Γαλλία στο στάδιο της Γουαδαλαχάρας και έχει συνδεθεί με τη μοιραία απώλεια ενός πέναλτι κατά την κανονική διάρκεια του αγώνα που έληξε με 1–1 (η συνάντηση οδηγήθηκε στα πέναλτι και η Βραζιλία αποκλείστηκε). Το πέναλτι αυτό ήταν ένα από τα τρία που είχε χάσει σε όλη του την καριέρα του ο Βραζιλιάνος (73 στα 76).

Προπονητής 

Το 1996 τιμήθηκε από τη FIFA για την προσφορά του με την ανώτατη διάκριση του αθλήματος, το Τάγμα Αξίας. 

Στο Παγκόσμιο Κύπελλο της Γαλλίας το 1998, ο Ζίκο ήταν μέλος της βραζιλιάνικης αποστολής, ως βοηθός του προπονητή Μάριο Ζαγκάλο.

Το 2002, αμέσως μετά το Παγκόσμιο Κύπελλο των Ν. Κορέας - Ιαπωνίας, ανέλαβε πρώτος προπονητής της Εθνικής Ιαπωνίας. Κορυφαίες στιγμές του ήταν η κατάκτηση του Ασιατικού Κυπέλλου το 2004 και η πρόκριση στο Παγκόσμιο Κύπελλο της Γερμανίας το 2006. Η αποτυχία της ομάδας του να καταφέρει κάτι καλό στη Γερμανία (αποκλείσθηκε στη φάση των ομίλων με μία ισοπαλία και δύο ήττες) τον οδήγησε στην παραίτηση.

Τον Ιούλιο του 2006 υπέγραψε διετές συμβόλαιο στην τουρκική Φενερμπαχτσέ. Την πρώτη χρονιά στέφθηκε πρωταθλητής Τουρκίας, ενώ τη δεύτερη οδήγησε την ομάδα για πρώτη φορά στα προημιτελικά του Τσάμπιονς Λιγκ, όπου αποκλείσθηκε απ' την Τσέλσι. Για τις επιτυχίες του οι οπαδοί τον αποκαλούν Κραλ Αρτούρ, δηλ. Βασιλιά Αρθούρο. Μολονότι η τουρκική ομάδα ήθελε να ανανεώσει τη συνεργασία μαζί του, ο Ζίκο προτίμησε να αποχωρήσει το καλοκαίρι του 2008. Αυτοπροτάθηκε στη Νιούκαστλ, η οποία είχε μείνει χωρίς προπονητή μετά την απόλυση του Γκρέιαμ Σούνες, αλλά η διοίκηση της αγγλικής ομάδας προτίμησε να συνεχίσει με τον -έως τότε υπηρεσιακό- Γκλεν Ρέντερ. Έτσι ο Ζίκο μετακόμισε στην Τασκένδη του Ουζμπεκιστάν, ανέλαβε τη Μπουνιοντκόρ μεσούσης της σεζόν και κατέκτησε το νταμπλ της περιόδου 2008, ενώ έφτασε ως τα ημιτελικά του Ασιατικού Τσάμπιονς Λιγκ.

Στις 12 Ιανουαρίου 2009 υπέγραψε στη ρωσική ΤΣΣΚΑ Μόσχας, αλλά τα αποτελέσματα υπήρξαν πενιχρά και στις 10 Σεπτεμβρίου αντικαταστάθηκε.

Έξι μέρες αργότερα, ο Ζίκο προσλήφθηκε από τον Ολυμπιακό Πειραιώς στη θέση του απολυμένου Τιμούρ Κετσπάγια. Μολονότι η ομάδα αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα με τραυματισμούς βασικών παικτών, υπό τις οδηγίες του Βραζιλιάνου τερμάτισε άνετα στη δεύτερη θέση του ομίλου της στο Τσάμπιονς Λιγκ 2009–10 και κέρδισε την πρόκριση στην επόμενη φάση. Όμως στο Ελληνικό Πρωτάθλημα η πορεία δεν ήταν ανάλογη: μετά από ένα καλό φθινοπωρινό ξεκίνημα, το χειμώνα ο Ολυμπιακός απώλεσε 12 βαθμούς σε μόλις εννέα αγωνιστικές, πέφτοντας στη 2η θέση της βαθμολογίας με 7 βαθμούς διαφοράς από τον προπορευόμενο Παναθηναϊκό. Ο Βραζιλιάνος βρέθηκε στο επίκεντρο πολύ σκληρής κριτικής από τον τύπο και τους οπαδούς, τόσο για την κακή απόδοση της ομάδας, όσο και για κάποιες δυσνόητες αποφάσεις του, όπως το να δώσει ρεπό εννέα ημερών στους ποδοσφαιριστές την περίοδο της Πρωτοχρονιάς. Τελικά στις 19 Ιανουαρίου 2010 η διοίκηση του Ολυμπιακού τον απέπεμψε, αντικαθιστώντας τον με το δίδυμο Μπόζινταρ Μπάντοβιτς - Ανδρέα Νινιάδη. Τον Αύγουστο του 2011 ανέλαβε προπονητής στην εθνική ομάδα ποδοσφαίρου του Ιράκ, όπου παρέμεινε για ένα χρόνο.

Στατιστική ως ποδοσφαιριστής

Τίτλοι

Ποδοσφαιριστής 	

Φλαμένγκο
 Καμπεονάτο Καριόκα (7) : 1972, 1974, 1978, 1979, 1979 (επιπλέον), 1981, 1986
 Πρωτάθλημα Βραζιλίας (3) : 1980, 1982, 1983
 Copa União : 1987
 Κόπα Λιμπερταδόρες : 1981
 Διηπειρωτικό Κύπελλο : 1981
Κασίμα Άντλερς  
 J.League Suntory Σειρά : 1993

Βραζιλία
 Παγκόσμιο Κύπελλο FIFA τρίτη θέση : 1978
 Κόπα Αμέρικα τρίτη θέση : 1979

Προπονητής  	
Φενερμπαχτσέ
 Πρωτάθλημα Τουρκίας : 2006–07
 Σούπερ Κύπελλο Τουρκίας : 2007
Μπουνιοντκόρ ΠΦΚ 
 Κύπελλο Ουζμπεκιστάν : 2008
ΤΣΣΚΑ Μόσχα
 Ρωσικό Σούπερ Κύπελλο : 2009
 Ρωσικό Κύπελλο : 2008–09
Ολυμπιακός
 Ελληνικό πρωτάθλημα : 2η θέση 2009–10
Ιαπωνία
 Ασιατικό Κύπελλο : 2004

Ατομικές διακρίσεις 
 Bola de Ouro (2) : 1974, 1982
 Bola de Prata (5) : 1974, 1975, 1977, 1982, 1987
 Καμπεονάτο Καριόκα πρώτος σκόρερ (5) : 1975 (30 γκολ), 1977 (27 γκολ), 1978 (19 γκολ), 1979 (26 γκολ), 1982 (21 γκολ)
 Νότια Αμερική ποδοσφαιριστής της χρονιάς (3) : 1977, 1981, 1982 
 δεύτερη θέση (2) : 1976, 1980
 Βραζιλιάνος κορυφαίος σκόρερ αγωνιστικής περιόδου (5): 1976 (63 γκολ), 1977 (48 γκολ), 1979 (81 γκολ), 1980 (53 γκολ), 1982 (59 γκολ) 
 FIFA XI : 1979, 1982
 Πρωτάθλημα Βραζιλίας πρώτος σκόρερ (2) : 1980 (21 γκολ), 1982 (21 γκολ)
 Κόπα Λιμπερταδόρες Καλύτερος παίκτης : 1981
 Κόπα Λιμπερταδόρες πρώτος σκόρερ : 1981
 Διηπειρωτικό Κύπελλο καλύτερος ποδοσφαιριστής : 1981
 Παγκόσμιο Κύπελλο Μπρούτζινη Μπάλα : 1982
 Παγκόσμιος ποδοσφαιριστής της χρονιάς : 1983
 Ιταλικό πρωτάθλημα Παίκτης της χρονιάς : 1984
 FIFA 100
 IFFHS : 14ος Καλύτερος ποδοσφαιριστής του 20ού αιώνα 
 IFFHS : 7ος Καλύτερος παίκτης της Νότιας Αμερικής του 20ού αιώνα
 IFFHS : 3ος Καλύτερος Βραζιλιάνος παίκτης του 20ού αιώνα
 FIFA : 7ος Καλύτερος παίκτης του 20ού αιώνα (περιοδικό FIFA και ψηφοφορία της Grand Jury)
 France Football : 9ος καλύτερος παίκτης του 20ού αιώνα 
 World Soccer περιοδικό : 18ος παίκτης του 20ού αιώνα
 Placar : 16ος καλύτερος παίκτης του 20ού αιώνα
 IFFHS legends
 Golden Foot Legends : 2006
 Βραζιλιάνικο Ποδόσφαιρο Hall of Fame : 2010

Τιμές

  Τάγμα Αξίας της FIFA (Ordre du mérite de la FIFA) : 1996

Δείτε επίσης 

 Κατάλογος ποδοσφαιριστών ανδρών με 500 ή περισσότερα γκολ
 Κατάλογος ποδοσφαιριστών με τα περισσότερα τέρματα πρωταθλήματος

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Επίσημη ιστοσελίδα
 Αναλυτικός κατάλογος των διεθνών συμμετοχών του

Βραζιλιάνοι ποδοσφαιριστές
Βραζιλιάνοι προπονητές ποδοσφαίρου
Προπονητές ποδοσφαίρου Ολυμπιακού Πειραιώς
Βραζιλιάνοι πολιτικοί
Μέσοι ποδοσφαιριστές
Ποδοσφαιριστές Παγκοσμίου Κυπέλλου 1982
Ποδοσφαιριστές Παγκοσμίου Κυπέλλου 1978
Ποδοσφαιριστές Ουντινέζε Κάλτσιο 
Ποδοσφαιριστές Σέριε Α
Ξένοι ποδοσφαιριστές στην Ιταλία 
Ποδοσφαιριστές Εθνικής Βραζιλίας
Ποδοσφαιριστές Κλούμπε ντε Ρεγκάτας ντο Φλαμένγκο
Ποδοσφαιριστές Κασίμα Άντλερς
Προπονητές ποδοσφαίρου Κασίμα Άντλερς
Προπονητές ποδοσφαίρου Εθνικής Ιαπωνίας
Προπονητές ποδοσφαίρου Φενερμπαχτσέ
Προπονητές ποδοσφαίρου Μπουνιοντκόρ ΠΦΚ
Προπονητές ποδοσφαίρου ΤΣΣΚΑ Μόσχας
Προπονητές ποδοσφαίρου Αλ Γκαράφα ΣΚ
Προπονητές ποδοσφαίρου Εθνικής Ιράκ
FIFA 100
Ποδοσφαιριστές Καμπεονάτο Μπραζιλέιρο Σέριε Α
Προπονητές Σούπερ Λιγκ Ελλάδας
Προπονητές Σούπερ Λιγκ Τουρκίας
Ξένοι προπονητές ποδοσφαίρου στην Ελλάδα
Προπονητές ποδοσφαίρου Παγκοσμίου Κυπέλλου 2006
Προπονητές νικητές Ασιατικού Κυπέλλου Εθνών Ποδοσφαίρου
Προπονητές ποδοσφαίρου Κυπέλλου Συνομοσπονδιών FIFA 2005
Μέλη του Τάγματος της Αξίας της FIFA