Argania

Η Argania (Βερβερικά: ⴰⵔⴳⴰⵏ Argan) είναι γένος ανθισμένων φυτών τα οποία περιέχουν το μοναδικό είδος Argania spinosa, γνωστό ως argan, ένα δέντρο ενδημικό στην ασβεστολιθική μισοερημική κοιλάδα Sous του νοτιοδυτικού Μαρόκου. Τα δέντρα argan αναπτύσσονται έως  ύψος και ζουν έως 200 χρόνια περίπου. Είναι ακανθώδη, με οζώδεις κορμούς και φαρδύ σε έκταση στέμμα. Το στέμμα έχει μια περιφέρεια περίπου  και τα κλαδιά κλίνουν προς το έδαφος.

Τα φύλλα είναι μικρά,  επιμήκη και οβάλ με στρογγυλεμένη κορυφή. Τα άνθη είναι μικρά, με πέντε  αχνά κιτρινοπράσινα πέταλα· (petals) τα οποία ανθίζουν τον Απρίλιο. Ο καρπός έχει μήκος  και πάχος , με έναν παχύ, πικρό φλοιό ο οποίος περιβάλλει ένα γλυκό-μυρωδάτο αλλά δυσάρεστης γεύσης στρώμα από πολτώδες περικάρπιο (pericarp). Αυτό περιβάλλει το πολύ σκληρό κάρυο, το οποίο περιέχει ένα (μερικές φορές δύο ή τρεις) μικρούς, πλούσιους σε έλαια σπόρους. Ο καρπός χρειάζεται πάνω από ένα χρόνο για να ωριμάσει και ωριμάζει από τον Ιούνιο έως τον Ιούλιο του επόμενου έτους.

Ονομασία 
Η επιστημονική ονομασία argania προέρχεται από το argan, την ονομασία του δέντρου στα Tasussit, τη Βερβερική γλώσσα η οποία ομιλείται από την πλειοψηφία των ανθρώπων που ζουν στις περιοχές όπου το δέντρο είναι ενδημικό. Τα Tasussit έχουν ένα πλούσιο λεξιλόγιο για τα διάφορα τμήματα του καρπού, τα στάδια της ωριμότητάς του καθώς και της συγκομιδής και επεξεργασίας του. Το έλαιο ονομάζεται επίσης argan. Στις μεσαιωνικές αραβικές φαρμακολογικές πηγές, το δέντρο είναι γνωστό ως harjān, μια ονομασία η οποία επίσης προέρχεται από το argan των Tasussit.

Καλλιέργεια 

Στο Μαρόκο, τα δάση από argan τώρα καλύπτουν περίπου 8.280 τετραγωνικά χλμ. (3.200 τετραγωνικά μίλια) και χαρακτηρίζονται από την UNESCO, ως ένα αποθεματικό της βιόσφαιρας. Η περιοχή τους τα τελευταία 100 χρόνια, έχει συρρικνωθεί κατά το ήμισυ περίπου λόγω της δημιουργίας ξυλάνθρακα, της βόσκησης και της όλο και περισσότερης εντατικής καλλιέργειας. Η καλύτερη ελπίδα για τη διατήρηση των δένδρων είναι πιθανό να έγκειται στην πρόσφατη ανάπτυξη μιας ακμάζουσας εξαγωγικής αγοράς του ελαίου argan ως προϊόν υψηλής αξίας. Ωστόσο, ο πλούτος ο οποίος προκάλεσε η εξαγωγή του ελαίου argan, δημιούργησε επίσης απειλές στα δέντρα argan με τη μορφή της αύξησης του πληθυσμού των αιγών. Οι ντόπιοι χρησιμοποιούν τον νεοαποκτηθέντα πλούτο προκειμένου να αγοράσουν περισσότερα κατσίκια και οι κατσίκες περιορίζουν την ανάπτυξη των δέντρων argan αναρριχώμενα και τρώγοντας τα φύλλα και τους καρπούς των.

Στο Ισραήλ, το argan καλλιεργείται τόσο στην Arabah όσο και στη Νεγκέβ (Negev).

Χρήσεις 
Σε ορισμένες περιοχές του Μαρόκου, το argan στην κοινωνία των Βερβέρων, αντικαθιστά την ελιά ως πηγή ζωοτροφής, ελαίου, ξυλείας και καυσίμου. Ιδιαιτέρως πλησίον της Εσαουίρα (Essaouira), το δέντρο argan συχνά αναρριχάται από τις κατσίκες.

Καρπός 
Ο καρπός του argan πίπτει τον Ιούλιο, όταν είναι μαύρος και ξηρός. Έως ότου συμβεί αυτό, τα δάση argan φυλάσσονται από τους φύλακες, προστατεύοντάς τα από τις κατσίκες. Τα δικαιώματα για τη συλλογή των καρπών ρυθμίζονται από τους νόμους και τις παραδόσεις των χωριών. Τα εναπομείναντα κάρυα συγκεντρώνονται μετά την κατανάλωση και τα πτύα των μηρυκαστικών αιγοειδών. Οι σπόροι που πτύονται από τις κατσίκες, συνιστούν έναν μηχανισμό ο οποίος παραβλέπει τη διασπορά των σπόρων.

Έλαιο argan 
Το έλαιο argan παράγεται από πολλούς γυναικείους συνεταιρισμούς στα νοτιοδυτικά τμήματα του Μαρόκου. Το πιο εργασιοβόρο στάδιο για την εξαγωγή του ελαίου, είναι η αφαίρεση του μαλακού πολτού (χρησιμοποιείται ως ζωοτροφή) και το δια χειρός ράγισμα, ανάμεσα σε δύο πέτρες, του σκληρού καρύου. Οι σπόροι κατόπιν απομακρύνονται και ψήνονται ελαφρώς. Αυτό το ψήσιμο, αντιπροσωπεύει ένα μέρος της ξεχωριστής γεύσης του ελαίου στο κάρυο.

Η παραδοσιακή τεχνική για την εξαγωγή του ελαίου είναι η άλεση των ψημένων σπόρων σε αλοιφή, μετ' ολίγου νερού, εντός ενός πέτρινου περιστροφικού χειρόμυλου (rotary quern). Εν συνεχεία, η αλοιφή πιέζεται χειρωνακτικά προκειμένου να εξαχθεί το έλαιο. Η εναπομείνασα αλοιφή εξακολουθεί να είναι πλούσια σε έλαιο και χρησιμοποιείται ως ζωοτροφή. Το κατ' αυτόν τον τρόπο παραγόμενο έλαιο, δύναται να αποθηκευτεί και να χρησιμοποιηθεί για 3-6 μήνες και θα παραχθεί όσο απαιτείται σε μια οικογένεια, από την αποθήκευση των πυρήνων, οι οποίοι θα παραμείνουν κλειστοί για 20 έτη. Η ξηρή-πίεση γίνεται ολοένα και πιο σημαντική για το προς πώληση παραγόμενο έλαιο, καθώς η μέθοδος αυτή, επιτρέπει ταχύτερη εκχύλιση και το παραγόμενο έλαιο δύναται να χρησιμοποιηθεί για 12-18 μήνες μετά την εκχύλιση.

Το έλαιο περιέχει 80% ακόρεστα λιπαρά οξέα, είναι πλούσιο σε βασικά λιπαρά οξέα και είναι πιο ανθεκτικό από το ελαιόλαδο στην οξείδωση. Το έλαιο argan χρησιμοποιείται για το βούτηγμα του ψωμιού, στο κουσκούς, σαλάτες και παρόμοιες χρήσεις. Ένα βούτηγμα ψωμιού γνωστό ως «amlou» παρασκευάζεται από έλαιο argan, αμύγδαλα και φιστίκια, μερικές φορές γλυκαμένο με μέλι ή ζάχαρη. Παραδοσιακά το μη ψημένο έλαιο, χρησιμοποιείται ως θεραπεία των δερματικών παθήσεων και έχει ευνοηθεί από τους Ευρωπαίους κατασκευαστές καλλυντικών.

Στο Μαρόκο, το έλαιο argan πωλείται ως είδος πολυτελείας. Το προϊόν παρουσιάζει αυξανόμενο ενδιαφέρον για τις εταιρείες καλλυντικών στην Ευρώπη. Παλαιότερα, ήταν δύσκολο να αγοραστεί το έλαιο εκτός Μαρόκου, αλλά από το 2001-2002, έχει γίνει ένα μοντέρνο προϊόν στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική. Είναι πλέον ευρέως διαθέσιμο σε εξειδικευμένα καταστήματα και περιστασιακά στα σούπερ μάρκετ. Η τιμή του (US$ 40-50 για 500 ml) είναι αξιοσημείωτη, συγκρινόμενη με άλλα έλαια.

Το έλαιο argan περιέχει:

 46% Ελαϊκό οξύ
 32% Λινελαϊκό οξύ
 12% Παλμιτικό οξύ
 6% Στεαριδονικό οξύ

Ζωοτροφή 
Τα δέντρα argan αποτελούν σημαντική πηγή ζωοτροφών για πρόβατα, αίγες, καμήλες και βοοειδή. Οι καρποί και τα φύλλα καταναλώνονται πρόθυμα από τα ζωντανά. Το συμπιεσμένο τύπου κέικ που προκύπτει από την έκχυση του ελαίου μπορεί επίσης να αποξηρανθεί στον ήλιο και να θρέψει τα μηρυκαστικά. Οι μέλισσες μπορούν να φωλιάζουν στα δέντρα argan, καθιστώντας τους τόπους για τη συγκομιδή άγριου μελιού.

Σημειώσεις 

Παραπομπές σημειώσεων

Παραπομπές

Πρόσθετη πληροφόρηση

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
  
  
  
  
  
  Kitty Morse, Ardent for Argan, 2004, Saudi Aramco World

Πανίδα της Αφρικής
Μαρόκο