Οινόη Αιαντίδας

Η Οινόη (), (ο δήμος: Οινόης), ήταν αρχαίος οικισμός - πόλη και δήμος της Αιαντίδας (περιοχή της Αρχαίας Αττικής και φυλή της αρχαίας Αθήνας). Ο δήμος ίσως να συγχέεται, σε διάφορες πηγές, με τον ομώνυμο δήμο της Οινόης της Ιπποθοωντίδας φυλής.

Ονομασία
Ως δήμος της ανατολικής Αττικής, πήρε το όνομά του κατά πάσα πιθανότητα από μυθική, επώνυμη ηρωίδα Οινόη, η οποία ήταν αδερφή του Επόχου, ο οποίος παριστανόταν στο βάθρο του αγάλματος της θεάς Νέμεσης στον ναό της στον δήμο Ραμνούντα, ο οποίος ήταν επίσης δήμος της ανατολικής Αττικής. Η περίπτωση ο δήμος να πήρε την ονομασία του από την μυθική, επώνυμη ηρωίδα Οινόη, η οποία ήταν νύμφη της αρχαίας Αρκαδίας και σύμφωνα με μια από τις πολλές εκδοχές μητέρα του Πανός, με πατέρα τον θεό Απόλλωνα φαίνεται λιγότερο πιθανή εκδοχή, που μάλλον αφορά την ονομασία του ομώνυμου δήμου της δυτικής Αττικής, της Οινόης της Ιπποθοωντίδας φυλής.

Τοποθεσία του αρχαίου δήμου 
Ο δήμος της Οινόης, ήταν δήμος της Παραλίας. Βρισκόταν ανάμεσα στο Πεντελικό όρος και την Πάρνηθα, στα βορειοδυτικά του Μαραθώνα, στο μέρος όπου βρίσκεται σήμερα η περιοχή της Νοινόης,  η οποία υπάγεται στον Δήμο Μαραθώνα.

Μέλος της Τετράπολης 

Ο δήμος της Οινόης ήταν μέλος της Τετράπολης ή Υττηνίας της Αττικής, η οποία με τη σειρά της αποτελούσε μια από τις δώδεκα περιφέρειες-πόλεις της Δωδεκάπολης Κεκροπίας. Ο Στράβων, αναφερόμενος στον ιστορικό Φιλόχορο και το έργο του «Ατθίς» (ή Ατθίδες ή Ιστορίαι) λέει ότι η Τετράπολις (Οινόη, Προβάλινθος, Τρικόρυθος, Μαραθών) ήταν μια από τις δώδεκα πόλεις, οι οποίες ιδρύθηκαν στην Αττική από τον μυθικό βασιλιά της Αθήνας, Κέκροπα και αργότερα ο Θησέας την ένωσε με την πόλη της αρχαίας Αθήνας. 

Με εξαίρεση την Προβάλινθο, η οποία ανήκε στην Πανδιονίδα φυλή, οι υπόλοιπες τρεις πόλεις (Οινόη, Τρικόρυθος, Μαραθών) ανήκαν στην Αιαντίδα φυλή. Από τις τέσσερις πόλεις, οι οποίες συναποτελούσαν την Τετράπολη, ο Μαραθώνας εθεωρείτο σαφώς, ως ο πιο σημαντικός.

Η συμμετοχή του δήμου στην αρχαία Βουλή
Ο δήμος, η ύπαρξη του οποίου επιβεβαιώνεται και από διάφορες επιγραφές, ως μέλος αρχικά της Αιαντίδας φυλής, συμμετείχε με 4 βουλευτές στην αρχαία Βουλή των 500, κατά την πρώτη περίοδο (508 – 307/306 π.Χ.). Κατά τη δεύτερη περίοδο (307/306 – 224/223 π.Χ.) ο δήμος αντιπροσωπευόταν επίσης από 4 βουλευτές στη Βουλή των 600, ενώ την τρίτη περίοδο (224/223 – 201/200 π.Χ.) αντιπροσωπευόταν από 6 βουλευτές. Την τέταρτη περίοδο (201/200 π.Χ. – 126/127) ο δήμος ενσωματώθηκε στην Ατταλίδα φυλή, ενώ κατά την πέμπτη περίοδο (126/127 – 3ος αιώνας) μεταφέρθηκε στην Αδριανίδα φυλή,  με άγνωστο αριθμό βουλευτών–αντιπροσώπων και για τις δυο αυτές τελευταίες περιόδους.

Οι κάτοικοι της Οινόης 
Ο δημότης της αρχαίας Οινόης ονομαζόταν Οιναίος. Σύμφωνα με τον αρχαιολόγο, ανασκαφέα του Μαραθώνα, Γεώργιο Σωτηριάδη, το 1932, δεν διασώζονταν σημαντικά ίχνη από την ακρόπολη ή την οχύρωση της Οινόης. Πιθανώς στην περιοχή του δήμου και στη διαδρομή μεταξύ του φαραγγιού της Οινόης και του Μαραθώνα, φαίνεται ότι υπήρχαν κοντά στο αρχαίο λιθόστρωτο, το Σπήλαιο του Πανός και το Ιερό του Πυθίου Απόλλωνος και μεταγενέστερα τα Ρωμαϊκά Λουτρά και ο μεσαιωνικός Πύργος της Οινόης.

Σπήλαιο του Πανός στην Οινόη
Το 1958 ο αρχαιολόγος Γιάννης Παπαδημητρίου πραγματοποίησε ανασκαφική διερεύνηση μικρής κλίμακας στο Σπήλαιο του Πανός στην Οινόη,  το οποίο βρίσκεται στον λόφο του Πανός ή Ταμπούρι Γκούρα. Το σπήλαιο χρησιμοποιήθηκε ως τόπος λατρείας από τα μέσα της 6ης χιλιετίας π.Χ. ως τα υστερωμαϊκά χρόνια, ενώ από τον 5ο αιώνα π.Χ. και μετά  ήταν ιερός λατρευτικός χώρος του Πανός και των Νυμφών και πιθανώς να ταυτίζεται με το σπήλαιο Πανός, γνωστό και ως Πανὸς αιπόλιον (), το οποίο αναφέρει ο Παυσανίας. Διάφορα ευρήματα από το σπήλαιο εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μαραθώνα.

Προσωπικότητες από την Οινόη 
Υπήρξαν διάφοροι γνωστοί πολίτες από τον δήμο της Οινόης, όπως ο βουλευτής Διόζοτος ο Οιναίος, ο Δομήτιος (Ασκληπιάδης) ο Οιναίος, ο Δομήτιος (Εύνους) ο Οιναίος κ.α.

Δείτε επίσης 
 Αρχαία Αθήνα
 Αιαντίδα φυλή
 Ατταλίδα φυλή
 Αδριανίδα φυλή

Παραπομπές - σημειώσεις

Πηγές – βιβλιογραφία
Πρωτογενείς πηγές 
 Παυσανίας, «Ελλάδος περιήγησις», «Αττικά», 32.7  και 33.7-8.
 Στράβων, «Γεωγραφικά», Βιβλίο Η', 7.1 και Βιβλίο Θ', 1.20.
 Ελληνικές επιγραφές - IG Οιν Attica (IG I-III).

Δευτερογενείς πηγές
 Oenoe, στην ιστοσελίδα: referenceworks.brillonline.com,
 Ουίλλιαμ Σμιθ,  Attica - 62-65 (Marathon)
 John S. Traill: The political organization of Attica: a study of the demes, trittyes, and phylai, and their representation in the Athenian Council, “Attica”. Princeton: American School of Classical Studies at Athens (ASCSA), 1975, ISBN 978-0-87661-514-0
 John S. Traill: Demos and trittys. Epigraphical and topographical studies in the organization of Attica. Athenians Victoria College, Toronto 1986, p. 138.
 Peter Siewert, "Die Trittyen Attikas und die Heeresreform des Kleisthenes", C.H. Beck, München 1982, ISBN 3406080634, ISBN 9783406080630
 Σπήλαιο Πανός (Οινόη ΙΙ), από την ιστοσελίδα: odysseus.culture.gr, "Οδυσσεύς", του Υπουργείου Πολιτισμού.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Δήμος Μαραθώνα, από την ιστοσελίδα: site.marathon.gr του Δήμου Μαραθώνος.
 Σπήλαιο Πανός (Οινόη ΙΙ), από την ιστοσελίδα: odysseus.culture.gr, "Οδυσσεύς", του Υπουργείου Πολιτισμού.
 
 Oinoe, Lexicon of Greek Personal Names (LGPN).
 Oinoe, Attic Inscriptions Online.

Δήμοι της Αρχαίας Αττικής
Αρχαία Αθήνα