Μπεράτι Πισκοκεφάλου

Το 1952 ανασκάφηκε υπό την αιγίδα της Αρχαιολογικής Εταιρείας στη θέση «Μπεράτι» Πισκοκεφάλου (νομός Λασιθίου/επαρχία Σητείας) κατεστραμμένο ταφικό σπήλαιο, το οποίο ήταν σε χρήση, πιθανότατα με διακοπές, από την ΥΜ ΙΙΙ Γ μέχρι την πρώιμη ανατολίζουσα περίοδο. Ήρθε στο φως πλούσια κεραμική και άλλα ευρήματα. Το επόμενο έτος πλησίον του σπηλαίου ερευνήθηκε αποθέτης αρχαϊκών χρόνων. 

Το χωριό Πισκοκέφαλο βρίσκεται στο νομό Λασιθίου (επαρχία Σητείας) σε απόσταση περίπου 4 χλμ. νοτιοδυτικά της Σητείας, σε πεδιάδα που διασχίζεται από τον ποταμό Στόμιον (σημ. Παντέλης). Στην περιοχή πλησίον του σύγχρονου οικισμού έχουν έρθει στο φως σημαντικές αρχαιότητες, όπως ιερό μεσομινωικών χρόνων στο λόφο Κατρίνια, λείψανα υστερομινωικής έπαυλης στη θέση «Κληματαριά», δύο ταφικά σπήλαια της πρώιμης εποχής του σιδήρου, το εδώ εξεταζόμενο στη θέση «Μπεράτι» και έτερο στη θέση «Λαγγούφα Κεφάλας», ενώ υπάρχουν και ευρήματα μεταγενέστερων εποχών (βλ. «Κάτω Επισκοπή Πισκοκεφάλου»). Η εύφορη πεδιάδα αλλά και η εγγύτητα με τα βόρεια παράλια της Σητείας αποτελούν τις προϋποθέσεις που ευνόησαν την μακραίωνη χρήση του χώρου.

Η ιστορία των ανασκαφών
Το 1952 στη θέση Μπεράτι, η οποία βρίσκεται νοτιοδυτικά του Πισκοκεφάλου και αποτελεί παλαιό εγκαταλελειμμένο συνοικισμό του τελευταίου, κατά τη διάρκεια εκβραχισμών με δυναμίτη σε λόφο πλησίον του δρόμου που οδηγεί από το Πισκοκέφαλο προς το νότια κείμενο χωριό Μαρωνιά, ήρθαν στο φως αγγεία που παραδόθηκαν από τους αρμόδιους στον τότε Έφορο Αρχαιοτήτων Νικόλαο Πλάτωνα, ο οποίος την ίδια περίοδο ανέσκαπτε το προαναφερθέν μινωικό ιερό του στο λόφο Κατρίνια. Ο Πλάτων, δαπάναις της Αρχαιολογικής Εταιρείας, προέβη σε έρευνα του καταστραφέντος χώρου, αποκαλύπτοντας κατάλοιπα ταφικού σπηλαίου και πλήθος αγγείων της ΥΜ ΙΙΙ Γ και πρώιμης εποχής του σιδήρου. Το επόμενο έτος, πλησίον του ταφικού σπηλαίου αποκαλύφθηκε κατά τη διάρκεια έργων οδοποιίας κοιλότητα που περιείχε πλήθος οστράκων. Η επακολουθήσασα ανασκαφή του Πλάτωνος, για λογαριασμό της Αρχαιολογικής Εταιρείας, έδειξε ότι πρόκειται για αποθέτη αρχαϊκών χρόνων.

Βιβλιογραφία
 Ν. Ξιφαράς, Οικιστική της πρωτογεωμετρικής και γεωμετρικής Κρήτης. Η μετάβαση από την «Μινωική» στην «Ελληνική» κοινωνία (Ρέθυμνο 2004), 294-297.
 Ν. Πλάτων, Η αρχαιολογική κίνησις εν Κρήτη κατά το έτος 1952, Κρητ. Χρον. 6, 1952, 476.
 Ν. Πλάτων, Η αρχαιολογική κίνησις εν Κρήτη κατά το έτος 1953, Κρητ. Χρον. 7, 1953, 485.
 Ν. Πλάτων, Ανασκαφή ΥΜ ΙΙΙ λαξευτών τάφων εις την περιοχήν Επισκοπής και Σταμνιών Πεδιάδος Ηρακλείου. Ανασκαφαί περιοχής Σητείας. Ταφικόν σπήλαιον πρωτογεωμετρικών και γεωμετρικών χρόνων εις Μπεράτι Πισκοκεφάλου, ΠΑΕ 1952, 639-643.
 Ν. Πλάτων, Ανασκαφαί εις την περιοχήν Σητείας. Ελληνικός αποθέτης Μπεράτι Πισκοκεφάλου, ΠΑΕ 1953, 294-295. 
 Ν. Π. Παπαδάκης, Σητεία. Η πατρίδα του Μύσωνα και του Κορνάρου. Οδηγός για την ιστορία, αρχαιολογία, πολιτισμό της 2(Σητεία 1989), 97-100.
 Κ. Θ. Συριόπουλος, Εισαγωγή εις την αρχαίαν ελληνικήν ιστορίαν. Oι μεταβατικοί χρόνοι από της μυκηναϊκής εις την αρχαϊκήν περίοδον 1200-700 π.Χ., Βιβλιοθήκη της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας, αρ. 99 (Αθήναι 1983-1984), τ. Α΄, 216 αρ. 203 α, 290 αρ. 329· τ. Β΄, 664 αρ. C 1, 885 αρ. CXLI, 71.
 Μ. Τσιποπούλου, Τάφοι της πρώιμης εποχής του σιδήρου στην ανατολική Κρήτη. Συμπλήρωμα, ΑΔ 39, 1984 (1990), Μελ., 232-245, κυρίως 340-242 [ταφικά σπήλαια].
 Μ. Τσιποπούλου, Η Ανατολική Κρήτη στην Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου (Ηράκλειο 2005), 234 αρ. 58 (Ι, ΙΙΙ), 341.
 M. Tsipopoulou – L. Vagneti, Achladia. Scavi e ricerche della Missione Greco-Italiana in Creta Orientale (1991-1993) (Roma 1995), 180 με εικ. 115 [για τα προϊστορικά ευρήματα και με τοπογραφικό περιοχής].
 M. S. Eaby, Mortuary Variability in Early Iron Age Cretan Burials (αδημ. διδ. διατριβή Chapel Hill/Univ. of N. Carolina 2007), 83-84 αρ. κατ. 48 Α.
 A. Kanta, The Late Minoan III Period in Crete. Α Survey of Sites, Pottery and Their Distribution (Göteborg 1980), 177.

Αναφορές
http://ww2.archetai.gr/index.php?p=exchavations&poi=705&type=0&title=Μπεράτι%20Πισκοκεφάλου