Ματριόσκα

Μια κούκλα ματριόσκα (), επίσης γνωστή ως Ρωσική φωλιασμένη κούκλα, στοιβαγμένες κούκλες, ρωσική κούκλα ή μπάμπουσκα, είναι μια σειρά από ξύλινες κούκλες διαστάσεων που μειώνονται και τοποθετούνται η μια μέσα στην άλλη. Το όνομα "ματριόσκα" (матрёшка), κυριολεκτικά "ψηλομύτης", είναι υποκοριστική μορφή του ρωσικού θηλυκού ονόματος "Ματριόνα" (Матрёна) ή "Ματριόσα".

Ένα σύνολο ματριόσκα αποτελείται από μια ξύλινη εικόνα που χωρίζεται, πάνω από το κάτω μέρος, για να αποκαλύψει ένα μικρότερο σχήμα με το ίδιο είδος μέσα, η οποία, με τη σειρά της, έχει μια άλλη εικόνα στο εσωτερικό της, και ούτω καθεξής.

Η πρώτη σειρά ματριόσκα δημιουργήθηκε το 1890 από τον Βασίλι Ζβιοζντότσκιν από ένα σχέδιο από τον Σεργκέι Μαλιούτιν, ο οποίος ήταν ζωγράφος λαϊκής χειροτεχνίας στο Αμπράμτσεβο. Παραδοσιακά, το εξωτερικό στρώμα είναι μια γυναίκα, ντυμένη με ένα σαραφάν, ένα μακρύ και άμορφο παραδοσιακό ρωσικό χωρικό φόρεμα. Τα στοιχεία στο εσωτερικό, μπορεί να είναι διαφορετικού φύλου. Η μικρότερη και  πιο εσωτερική κούκλα είναι συνήθως ένα μωρό από ένα ενιαίο κομμάτι ξύλου. Ένα μεγάλο μέρος της τέχνης είναι η ζωγραφική της κάθε κούκλας, η οποία μπορεί να είναι πολύ περίπλοκη. Οι κούκλες συχνά ακολουθούν ένα θέμα, τα οποία μπορεί να ποικίλουν από χαρακτήρες παραμυθιών έως Σοβιετικούς ηγέτες. Στη Δύση, οι κούκλες Ματριόσκα συχνά αναφέρονται λανθασμένα ως "κούκλες μπαμπούσκα". Η λέξη μπαμπούσκα σημαίνει "γιαγιά" ή "γριά".

Ιστορία 

Η πρώτη ρωσική φωλιασμένη κούκλα σκαλίστηκε το 1890 από τον Βασίλι Ζβιοζντότσκιν από ένα σχέδιο από τον Σεργκέι Μαλιούτιν, ο οποίος ήταν ζωγράφος λαϊκής χειροτεχνίας στο κτήμα Αμπράμτσεβο του Σάββα Μάμοντοφ, Ρώσου βιομηχάνου και προστάτη των τεχνών. Η κούκλα ζωγραφίστηκε από το Μαλιούτιν. Το σύνολο κούκλων του Μαλιούτιν αποτελείται από οκτώ κούκλες—και το πιο εξώτερο ήταν ένα κορίτσι σε ένα παραδοσιακή ενδυμασία, κρατώντας ένα κόκορα. Οι εσωτερικές κούκλες ήταν κορίτσια και ένα αγόρι, και η εσώτατη ένα μωρό.

Ο Ζβιοζντότσκιν και ο Μαλιούτιν εμπνεύστηκαν από μια κούκλα από το Χονσού, το κύριο νησί της Ιαπωνίας. Οι πηγές διαφέρουν ως προς τις περιγραφές της κούκλας, που περιγράφει είτε μία στρογγυλή κοίλη κούκλα νταρούμα, που απεικονίζει ένα φαλακρό Βουδιστή μοναχό, ή μια φωλιασμένη κούκλα των Επτά Τυχερών Θεών.

Η γυναίκα του Σάββα Μαμόντοφ παρουσίασε τις κούκλες στην Exposition Universelle στο Παρίσι, όπου το παιχνίδι κέρδισε ένα χάλκινο μετάλλιο. Αμέσως μετά, οι κούκλες ματριόσκα φτιάχνονταν σε πολλά μέρη της Ρωσίας και αποστέλλονταν σε όλο τον κόσμο.

Θέματα σε κούκλες 

Οι κούκλες ματριόσκα συχνά σχεδιάζονται να ακολουθήσουν ένα συγκεκριμένο θέμα, όπως για παράδειγμα τα κορίτσια χωρικών με παραδοσιακές ενδυμασίες. Αρχικά, τα θέματα συχνά προέρχονταν από την παράδοση ή από χαρακτήρες παραμυθιών, σύμφωνα με την παράδοση της τέχνης του—αλλά από τα τέλη του 20ου αιώνα, έχουν αγκαλιάσει μια μεγαλύτερη σειρά, συμπεριλαμβανομένων των Ρώσων ηγετών.

Σύγχρονοι καλλιτέχνες δημιουργούν πολλά νέα στυλ φωλιασμένων κούκλων. Κοινά θέματα περιλαμβάνουν τα φλοράλ, τα Χριστούγεννα, το Πάσχα, τη θρησκεία, τις συλλογές ζώων, πορτρέτα και καρικατούρες διάσημων πολιτικών, μουσικούς, αθλητές, αστροναύτες, "ρομπότ", και δημοφιλείς σταρ του σινεμά. Σήμερα, ορισμένοι Ρώσοι καλλιτέχνες ειδικεύονται στη ζωγραφική με θέμα κούκλες ματριόσκα που διαθέτουν ειδικές κατηγορίες ατόμων, όπως οι άνθρωποι και η φύση. Οι περιοχές με αξιόλογες μορφές ματριόσκα περιλαμβάνουν τις Σεργκίγιεφ Ποσάντ, το Σεμιόνοβο (σημερινό Σεμιόνοφ) το Πολχόφσκι Μαϊντάν και το Κίροφ.

Πολιτική Ματριόσκα 

Στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και στις αρχές της δεκαετίας του 1990, κατά τη διάρκεια της Περεστρόικα, η ελευθερία της έκφρασης επέτρεψε στους ηγέτες της Σοβιετικής Ένωσης να γίνουν κοινό θέμα της ματριόσκα, με τη μεγαλύτερη κούκλα να χαρακτηρίζει τον τότε τρέχων ηγέτη Μιχαήλ Γκορμπατσόφ. Αυτές έγιναν πολύ δημοφιλής εκείνη την εποχή, κερδίζοντας το παρατσούκλι "Γκόρμπι", το ομώνυμο του Γκορμπατσόφ. Με την περιοδική διαδοχή της ρωσικής ηγεσίας μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, νεότερες εκδόσεις θα αρχίσουν να διαθέτουν Ρώσους προέδρους όπως τον Μπόρις Γιέλτσιν, τον Βλαντιμίρ Πούτιν και τον Ντμίτρι Μεντβέντεφ.

Τα περισσότερα σύνολα εμφανίζουν τον σημερινό ηγέτη ως τη μεγαλύτερη κούκλα, με τους προκατόχους να μειώνονται σε μέγεθος. Οι υπόλοιπες μικρότερες κούκλες μπορεί να διαθέτουν άλλους πρώην ηγέτες, όπως ο Λεονίντ Μπρέζνιεφ, ο Νικίτα Χρουστσόφ, ο Ιωσήφ Στάλιν, ο Λένιν, και μερικές φορές πολλούς σημαντικούς ιστορικούς Τσάρους όπως οΝικόλαος Β΄ και ο Μεγάλος Πέτρος. Ο Γιούρι Αντρόποφ και ο Κονσταντίν Τσερνένκο δεν εμφανίζονται σχεδόν ποτέ λόγω του μικρού μήκους των αντίστοιχων θητειών τους. Ωστόσο, κάποια λιγότερο κοινά σύνολα μπορεί να έχουν τον σημερινό ηγέτη ως η μικρότερη κούκλα, με τους προκατόχους του να αυξάνονται σε μέγεθος, συνήθως με τον Στάλιν ή τον Λένιν ως η μεγαλύτερη κούκλα.

Μερικά σύνολα που περιλαμβάνουν τον Γέλτσιν πριν τον Γκορμπατσόφ έγιναν κατά το σύντομο διάστημα μεταξύ της εγκατάστασης του Προέδρου της ΡΣΟΣΔ και την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, καθώς και οι δύο ήταν ταυτόχρονα σε εξέχουσες κυβερνητικές θέσεις. Κατά τη διάρκεια της προεδρίας του Μεντβέντεφ, ο Μεντβέντεφ και ο Πούτιν μπορεί να μοιράζονται τη μεγαλύτερο κούκλα καθώς ο Πούτιν εξακολουθεί να έχει σημαντικό ρόλο στην κυβέρνηση ως Πρωθυπουργός της Ρωσίας. Καθώς ο Πούτιν επανεκλέχθηκε ως 4ος Πρόεδρος της Ρωσίας, ο Μεντβέντεφ συνήθως διαδέχεται τον Γιέλτσιν και προηγείται του Πούτιν στη σειρά στοίβαξης, με τον ρόλο Πούτιν αποκλειστικά και μόνο ως η μεγαλύτερη κούκλα.

Οι πολιτικές ματριόσκα συνήθως κυμαίνονται μεταξύ 5 και 10 κούκλες ανά σετ.

Παγκόσμιο ρεκόρ 
Το μεγαλύτερο σύνολο κούκλων ματριόσκα στον κόσμο είναι ένα σύνολο 51 κομματιών που ζωγράφισε με το χέρι η Γιούλια Μπερεζνίτσκαγια στη Ρωσία, που ολοκληρώθηκε το 2003. Η ψηλότερη κούκλα στο σύνολο είναι 53,97 εκατοστά, ενώ η μικρότερη είναι 0,31 εκατοστά.  Τοποθετημένες δίπλα-δίπλα, οι κούκλες διανύουν έκταση 3.41 μέτρων.

Μεταφορική χρήση 
Μεταφορικά, οι ματριόσκα χρησιμοποιούνται ως παράδειγμα σχεδιασμού, γνωστή ως "αρχή ματριόσκα" ή "αρχή φωλιασμένης κούκλας". Αυτό υποδηλώνει μια αναγνωρίσιμη σχέση του "αντικειμένου μέσα στο παρόμοιο αντικείμενο" που εμφανίζεται στο σχέδιο πολλών άλλων φυσικών και δημιουργημένων αντικειμένων. Παραδείγματα αυτής της χρήσης περιλαμβάνουν τον εγκέφαλο ματριόσκα και το μοντέλο Ρωσική Κούκλα στους πολυτοιχωματικούς νανοσωλήνες άνθρακα.

Η μεταφορά κρεμμυδιού είναι παρόμοιου χαρακτήρα. Αν το εξωτερικό στρώμα ξεφλουδίσει μακριά ένα κρεμμύδι, ένα παρόμοιο κρεμμύδι υπάρχει μέσα. Η δομή αυτή χρησιμοποιείται από τους σχεδιαστές σε εφαρμογές όπως το στρώσιμο των ρούχων ή το σχέδιο των πινάκων, όπου ένα μικρότερο τραπέζι φωλιάζει μέσα σε ένα μεγαλύτερο τραπέζι, και ένα μικρότερο εντός αυτού.

Παραπομπές 

Πολιτισμός της Αρμενίας
Πολιτισμός της Γεωργίας
Πολιτισμός της Ρωσίας
Πολιτισμός της Σοβιετικής Ένωσης
Πολιτισμός της Ουκρανίας
Ξύλινα παιχνίδια