Ναός Μαχαμπόντι

Ο ναός Μαχαμπόντι (κυριολεκτικά: "Μεγάλος ναός αφύπνισης") ή το Μαχαμπόντι Μαχαβιχάρ, είναι Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Είναι αρχαίος, αλλά ανακατασκευασμένος και ανακαινισμένος, βουδιστικός ναός στο Μποντ Γκάγια, και βρίσκεται στην τοποθεσία όπου λέγεται ότι έφτασε ο Βούδας στη φώτιση.  Το Μποντ Γκάγια  (στην περιοχή Γκάγια) είναι περίπου 96 χιλιόμετρα μακριά από την Πάτνα, πολιτεία Μπιχάρ,στην  Ινδία.

Η τοποθεσία περιέχει έναν απόγονο του Δέντρου Μπόντι κάτω από το οποίο ο Βούδας κατέκτησε τη φώτιση και υπήρξε σημαντικός προορισμός προσκυνήματος για Ινδουιστές και Βουδιστές για περισσότερα από δύο χιλιάδες χρόνια, και ορισμένα στοιχεία πιθανότατα χρονολογούνται στην περίοδο του Ασόκα (πέθανε περίπου το 232 π.Χ.). Αυτό που είναι τώρα ορατό στο έδαφος χρονολογείται ουσιαστικά από τον 7ο αιώνα μ.Χ., ή ίσως κάπως νωρίτερα, όπως επίσης και αρκετές σημαντικές αναστηλώσεις από τον 19ο αιώνα. Αλλά το κτήριο τώρα μπορεί κάλλιστα να ενσωματώνει μεγάλα τμήματα παλαιότερων έργων, πιθανώς από τον 2ο ή τον 3ο αιώνα μ.Χ. 

Πολλά από τα παλαιότερα γλυπτά στοιχεία έχουν μεταφερθεί στο μουσείο δίπλα στον ναό, και μερικά, όπως ο λαξευμένος πέτρινος τοίχος με κιγκλιδώματα γύρω από την κύρια κατασκευή, έχουν αντικατασταθεί από αντίγραφα. Η επιβίωση του κυρίως ναού είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακή, καθώς κατασκευάστηκε ως επί το πλείστο από τούβλο καλυμμένο με σοβά, υλικά πολύ λιγότερο ανθεκτικά από την πέτρα. Ωστόσο, γίνεται κατανοητό ότι ελάχιστα από την αρχική γλυπτική διακόσμηση έχει διασωθεί. 

Το συγκρότημα του ναού περιλαμβάνει δύο μεγάλους πύργους σικαρά με ευθεία όψη. Ο μεγαλύτερος έχει ύψος άνω των 55 μέτρων (180 πόδια). Αυτό είναι ένα στιλιστικό χαρακτηριστικό, που συνεχίστηκε στους ναούς των Τζαϊνιστών και των Ινδουιστών μέχρι σήμερα και επηρέασε τη βουδιστική αρχιτεκτονική σε άλλες χώρες, με μορφές όπως η παγόδα.

Ο Βούδας 

Οι παραδοσιακές μαρτυρίες λένε ότι, γύρω στο 589 π.Χ., ο  Σιντάρτα Γκαουτάμα, ένας νεαρός πρίγκιπας, που είδε τα βάσανα του κόσμου και ήθελε να τα τελειώσει, έφτασε στις δασώδεις όχθες του ποταμού Φάλγκου, κοντά στην πόλη Γκάγια της Ινδίας. Εκεί κάθισε σε διαλογισμό κάτω από ένα δέντρο πίπαλ (Ficus religiosa ή Ιερή Συκιά) που αργότερα έγινε γνωστό ως το δέντρο Μπόντι. Σύμφωνα με τις βουδιστικές γραφές, μετά από τρεις μέρες και τρεις νύχτες, ο Σιντάρτα πέτυχε τη φώτιση και τις απαντήσεις, που είχε αναζητήσει. Σε αυτή την τοποθεσία, ο ναός Μαχαμπόντι χτίστηκε από τον αυτοκράτορα Ασόκα περίπου το 260 π.Χ. 

Στη συνέχεια, ο Βούδας πέρασε τις επόμενες επτά εβδομάδες σε επτά διαφορετικά σημεία στην περιοχή διαλογιζόμενος και σκεπτόμενος την εμπειρία του. Αρκετά συγκεκριμένα μέρη στον σημερινό ναό Μαχαμπόντι σχετίζονται με τις παραδόσεις, που περιβάλλουν αυτές τις επτά εβδομάδες: 

 Την πρώτη εβδομάδα την πέρασε κάτω από το δέντρο Μπόντι.
 Κατά τη διάρκεια της δεύτερης εβδομάδας, ο Βούδας παρέμεινε όρθιος και κοιτούσε, αδιάκοπα, το δέντρο Μπόντι. Αυτό το σημείο χαρακτηρίζεται από τη Στούπα Ανιμεσλότσα, δηλαδή την ακίνητη στούπα ή ιερό, στα βορειοανατολικά του συγκροτήματος του ναού  Μαχαμπόντι. Εκεί στέκεται ένα άγαλμα του Βούδα με τα μάτια του στραμμένα προς το δέντρο Μπόντι.
 Λέγεται ότι ο Βούδας περπάτησε πέρα δώθε μεταξύ της τοποθεσίας της Στούπας Ανιμεσλότσα και του δέντρου Μπόντι. Σύμφωνα με το θρύλο, άνθη λωτού φύτρωσαν κατά μήκος αυτής της διαδρομής. Τώρα ονομάζεται Ρατνατσακραμά ή η διαδρομή του κοσμήματος.
 Πέρασε την τέταρτη εβδομάδα κοντά στο Ράτναγκαρ Τσαίτια, στη βορειοανατολική πλευρά.
 Πέρασε την έκτη εβδομάδα δίπλα στη λίμνη του Λωτού.
 Πέρασε την έβδομη εβδομάδα κάτω από το δέντρο Ρατζιάτνα.

Δέντρο Μαχαμπόντι 

Το δέντρο Μπόντι στο Μποντ Γκάγια συνδέεται άμεσα με τη ζωή του ιστορικού Βούδα, του Σιντάρτα Γκαουτάμα, ο οποίος πέτυχε φώτιση ή τέλεια ενορατικότητα,  όταν διαλογιζόταν κάτω από αυτό. Ο ναός χτίστηκε ακριβώς στα ανατολικά του δέντρου Μπόντι, που υποτίθεται ότι ήταν άμεσος απόγονος του αρχικού δέντρου Μπόντι. 

Σύμφωνα με τη βουδιστική μυθολογία, εάν δεν φυτρώσει κανένα δέντρο Μπόντι στην τοποθεσία, το έδαφος γύρω από το δέντρο Μπόντι στερείται όλων των φυτών για μία απόσταση μιας βασιλικής καρίσα. Γύρω από το δέντρο Μπόντι κανένα ον, ούτε καν ένας ελέφαντας, δεν μπορεί να ταξιδέψει. 

Σύμφωνα με τους Τζατάκας, ο ομφαλός της γης βρίσκεται σε αυτό το σημείο  και κανένα άλλο μέρος δεν μπορεί να υποστηρίξει το βάρος του επιτεύγματος του Βούδα.  Μια άλλη βουδιστική παράδοση ισχυρίζεται ότι όταν ο κόσμος καταστρέφεται στο τέλος ενός κάλπα, το Μποντιμάντα είναι το τελευταίο σημείο, που θα εξαφανιστεί και θα είναι το πρώτο, που θα εμφανιστεί, όταν ο κόσμος αναδυθεί ξανά. Η παράδοση ισχυρίζεται επίσης ότι ένας λωτός θα ανθίσει εκεί, και εάν ένας Βούδας γεννηθεί κατά τη διάρκεια του νέου κάλπα, ο λωτός θα ανθίζει σύμφωνα με τον αριθμό των Βούδων, που αναμένεται να προκύψουν.  Σύμφωνα με το μύθο, στην περίπτωση του Γκαουτάμα Βούδα, ένα δέντρο Μπόντι φύτρωσε την ημέρα, που γεννήθηκε.

Κατασκευή του ναού

Εγκατάσταση των Μαουρύα 

Περίπου το 250 π.Χ., περίπου 200 χρόνια αφότου ο Βούδας έφτασε στη φώτιση, ο Αυτοκράτορας Ασόκα της Αυτοκρατορίας των Μαουρύα επισκέφθηκε τον Μποντ Γκάγια, για να ιδρύσει ένα μοναστήρι και ένα ιερό στον ιερό χώρο, που σήμερα έχουν εξαφανιστεί. 

Παραμένει ωστόσο ο θρόνος των διαμαντιών, τον οποίο είχε χτιστεί στη βάση του δέντρου Μπόντι.  Ο θρόνος των διαμαντιών, ή βατζράσανα, πιστεύεται ότι χτίστηκε από τον αυτοκράτορα Ασόκα της Αυτοκρατορίας των Μαουρύα μεταξύ 250 και 233 π.Χ.  στην τοποθεσία, όπου ο Βούδας έφτασε στη φώτιση.  Λατρεύεται σήμερα και είναι το κέντρο πολλών εορτασμών στο ναό.

Αναπαραστάσεις της αρχικής δομής του ναού, που είχαν ως στόχο να προστατεύσουν το δέντρο Μπόντι  βρίσκονται στο Σάντσι, στις τοράνας της στούπα Ι, που χρονολογείται περίπου από το 25 π.Χ., και σε ανάγλυφο σκάλισμα από το κιγκλίδωμα στούπα στο Μπάρχουτ, από τις αρχές της περιόδου Σούνγκα   (περίπου 185–περίπου 73 π.Χ.).

Κατασκευές περιόδου Σούνγκα

Κολώνες με βάσεις σε σχήμα βάζου 
Πρόσθετες κατασκευές εισήχθησαν από τους Σούνγκας. Συγκεκριμένα, γύρω από τον διαμαντένιο θρόνο βρέθηκαν κίονες με βάσεις σε σχήμα βάζου. Αυτές οι στήλες πιστεύεται ότι χρονολογούνται στον 1ο αιώνα π.Χ., προς το τέλος της περιόδου Σούνγκα. Αυτές οι κολώνες, οι οποίες βρέθηκαν μέσω αρχαιολογικής έρευνας στο μονοπάτι του Βούδα στο ναό Μαχαμπόντι, ταιριάζουν ακριβώς με τις κολώνες, που περιγράφονται στα ανάγλυφα που βρέθηκαν στους πυλώνες της πύλης.

Κάγκελα 
Το κιγκλίδωμα επίσης γύρω από τον ναό Μαχαμπόντι στο Μποντ Γκάγια είναι αρκετά αρχαίο. Πρόκειται για παλιούς πασσάλους από ψαμμίτη, που χρονολογούνται περίπου το 150 π.Χ., κατά την περίοδο Σούνγκα. Υπάρχουν σκαλιστά πάνελ, καθώς και μενταγιόν, με πολλές σκηνές παρόμοιες με αυτές των κιγκλιδωμάτων της περιόδου Σούνγκα στη Μπάρχουτ (150 π.Χ.) και στο Σάντσι (115 π.Χ.), αν και τα ανάγλυφα στο  Σάντσι στη στούπα No.2 συχνά θεωρούνται ως τα αρχαιότερα όλων.   Το κιγκλίδωμα επεκτάθηκε τον επόμενο αιώνα, μέχρι το τέλος της περιόδου Γκούπτα (7ος αιώνας), με χοντρό γρανίτη διακοσμημένο με περίτεχνα φυλλώδη στολίδια και μικρές φιγούρες καθώς και στούπες.  Πολλά μέρη του αρχικού κιγκλιδώματος έχουν αποσυναρμολογηθεί και βρίσκονται τώρα σε μουσεία, όπως το Ινδικό Μουσείο στην Καλκούτα, και έχουν αντικατασταθεί από γύψινα αντίγραφα.

Τωρινός πυραμιδοειδής ναός 
Ενώ ο Ασόκα θεωρείται ο ιδρυτής του ναού Μαχαμπόντι, η σημερινή πυραμιδοειδής κατασκευή χρονολογείται από την εποχή της Αυτοκρατορίας Γκούπτα, τον 5ο–6ο αιώνα μ.Χ. 

Ωστόσο, αυτό μπορεί να αντιπροσωπεύει μια αποκατάσταση προηγούμενων εργασιών του 2ου ή 3ου αιώνα: μια πλάκα από την Κουμραχάρ, που  χρονολογήθηκε στα 150-200 μ.Χ., με βάση τις επιγραφές σε γλώσσα Καρόσθι, που υπήρχαν πάνω της, και σε συνδυασμό με ευρήματα νομισμάτων της Χουβίσκα, δείχνει ήδη τον ναό Μαχαμπόντι στη σημερινή του μορφή με κλιμακωτή κολοβή πυραμίδα και μια μικρή ημισφαιρική στούπα με γλυπτές διακοσμήσεις στην κορυφή.  Αυτό επιβεβαιώνεται από τις αρχαιολογικές ανασκαφές στο Μποντ Γκάγια. 

Θεωρείται ότι ο ναός σε σχήμα κολοβωμένης πυραμίδας προήλθε από το σχέδιο των κλιμακωτών στούπας, που είχαν αναπτυχθεί στην Γκαντάρα .  Ο Ναός  Μαχαμπόντι προσάρμοσε το σχέδιο μιας διαδοχής σκαλοπατιών με κόγχες, που περιείχαν εικόνες του Βούδα, που εναλλάσσονταν με ελληνορωμαϊκούς πυλώνες και στην κορυφή με μια στούπα, όπως φαίνεται στις στούπες του Τζουλιάν.   Η κατασκευή έχει στην κορυφή μια ημισφαιρική στούπα με γλυπτή διακόσμηση στο επάνω μέρος, σχηματίζοντας μια λογική επιμήκυνση των σκαλοπατιών στούπας της Γκαντάρα. 

Αυτό το σχέδιο κολοβωμένης πυραμίδας σηματοδότησε επίσης την εξέλιξη από την ανεικονική στούπα αφιερωμένη στη λατρεία των λειψάνων, στον εμβληματικό ναό με πολλές εικόνες του Βούδα και των Μποντισάτβα.  Αυτό το σχέδιο είχε μεγάλη επιρροή στην ανάπτυξη μεταγενέστερων ινδουιστικών ναών.  Ο πύργος «σικαρά» με μια αμάλακα κοντά στην κορυφή θεωρείται σήμερα πιο χαρακτηριστικός των ινδουιστικών ναών. 

Ο ναός αναστηλώθηκε από τους Βρετανούς και την Ινδία μετά την ανεξαρτησία.

Παρακμή 
Ο Βουδισμός παράκμασε, όταν οι δυναστείες, που τον προστάτευαν,  παράκμασαν, μετά τις εισβολές των Χούνα και τις πρώιμες αραβικές ισλαμικές επιδρομές, όπως αυτή του Μοχάμεντ μπιν Κασίμ. Μια ισχυρή αναβίωση σημειώθηκε κάτω από την Αυτοκρατορία Πάλα στα βορειοανατολικά της υποηπείρου (όπου βρίσκεται ο ναός). Ο Μαχαγιάνα Βουδισμός άκμασε κατά τη διάρκεια της αυτοκρατορίας Πάλα μεταξύ του 8ου και του 12ου αιώνα. Ωστόσο, μετά την ήττα των Πάλα από τη δυναστεία Σένα, η θέση του Βουδισμού άρχισε και πάλι να διαβρώνεται και σχεδόν εξαφανίστηκε στην Ινδία .  Κατά τον 12ο αιώνα μ.Χ.,  οι μουσουλμανικοί Τουρκικοί στρατοί εισέβαλαν στην  Μποντ Γκάγια και τις γειτονικές περιοχές, με επικεφαλής τον Κουτμπ αλ-Ντιν Άιμπακ του Σουλτανάτου του Δελχί και τον Μπαχτιγιάρ Χιλτζί. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο ναός Μαχαμπόντι ερειπώθηκε και εγκαταλείφθηκε σε μεγάλο βαθμό.  Κατά τη διάρκεια των επόμενων αιώνων, ο ηγούμενος του μοναστηριού ή η θέση μάχαντ καταλήφθηκε από τον κύριο γαιοκτήμονα της περιοχής, ο οποίος διεκδίκησε την ιδιοκτησία των περιοχών του ναού Μαχαμπόντι.

Τον 13ο αιώνα, Βιρμανοί Βουδιστές έχτισαν έναν ναό με το ίδιο όνομα και το πρότυπο του αρχικού ναού Μαχαμπόντι.

Λίμνη Μουκαλίντα 

Λέγεται ότι τέσσερις εβδομάδες αφότου ο Βούδας άρχισε να διαλογίζεται κάτω από το Δέντρο Μπόντι, οι ουρανοί σκοτείνιασαν για επτά ημέρες και έπεσε μια τρομερή βροχή. Ωστόσο, ο πανίσχυρος βασιλιάς των φιδιών, ο Μουκαλίντα, ήρθε από κάτω από τη γη και προστάτεψε με την κουκούλα του αυτόν, που είναι η πηγή κάθε προστασίας. Όταν η μεγάλη καταιγίδα κόπασε, ο βασιλιάς φίδι πήρε την ανθρώπινη μορφή του, υποκλίθηκε μπροστά στον Βούδα και επέστρεψε με χαρά στο παλάτι του.

Το θέμα του διαλογισμού του Βούδα υπό την προστασία του Μουκαλίντα είναι πολύ κοινό στην Εικονογραφία του Γκαουτάμα Βούδα στο Λάος και την Ταϊλάνδη.

Αποκατάσταση 

Κατά τον 13ο αιώνα και ξανά τον 19ο αιώνα, Βιρμανοί ηγεμόνες ανέλαβαν την αποκατάσταση του συγκροτήματος του ναού και του περιβάλλοντος τοίχου.  Στη δεκαετία του 1880, η τότε βρετανική αποικιακή κυβέρνηση της Ινδίας άρχισε να αποκαθιστά τον ναό Μαχαμπόντι υπό τις οδηγίες του Σερ Αλεξάντερ Κάνινγκχαμ και του Τζόζεφ Ντέιβιντ Μπέγκλαρ. Το 1884, μια μεγάλη εικόνα του Βούδα της περιόδου Πάλα, που πιθανότατα αφαιρέθηκε σε παλαιότερο στάδιο στην κατοικία του Μάχαντ από το ιερό του ναού, αποκαταστάθηκε.  Το πλίνθο της εικόνας ανακατασκευάστηκε τότε και τμήματα της αφιερωματικής επιγραφής μπήκαν στη σημερινή τους θέση.  Η επιγραφή καταγράφει την εκ νέου αφιέρωση της εικόνας από τον Pīṭhīpati Jayasena τον 13ο αιώνα. Το 1886, ο Σερ Έντγουιν Άρνολντ επισκέφτηκε την τοποθεσία και υπό την καθοδήγηση του Βεν. Ο Βελίγκαμα Σρι Σουμάνγκαλα δημοσίευσε αρκετά άρθρα, εφιστώντας την προσοχή των Βουδιστών στις άθλιες συνθήκες του Μπούντα Γκάγια.   Το γλυπτό έκτοτε επισκευάστηκε, βάφτηκε και επιχρυσώθηκε και βρίσκεται υπό ενεργό λατρεία στο ιερό.

Αρχιτεκτονικό στυλ 

Ο ναός Μαχαμπόντι είναι κατασκευασμένος από τούβλα και είναι μια από τις παλαιότερες κατασκευές από τούβλα, που έχουν διασωθεί στην ανατολική Ινδία. Θεωρείται εξαιρετικό παράδειγμα ινδικής πλινθοδομής και επηρέασε πολύ την ανάπτυξη μεταγενέστερων αρχιτεκτονικών παραδόσεων. Σύμφωνα με την UNESCO, «ο σημερινός ναός είναι μια από τις παλαιότερες και πιο επιβλητικές κατασκευές χτισμένες εξ ολοκλήρου με τούβλα από την περίοδο Γκούπτα» (300–600 μ.Χ.).  Ο κεντρικός πύργος του ναού Μαχαμπόντι έχει ύψος 55 μέτρα, και ανακαινίστηκε σε μεγάλο βαθμό τον 19ο αιώνα. Ο κεντρικός πύργος περιβάλλεται από τέσσερις μικρότερους πύργους, κατασκευασμένους στο ίδιο στυλ.

Ο ναός Μαχαμπόντι περιβάλλεται και από τις τέσσερις πλευρές από πέτρινα κιγκλιδώματα, ύψους περίπου δύο μέτρων. Τα κάγκελα αποκαλύπτουν δύο διαφορετικούς τύπους, τόσο στο στυλ όσο και στα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν. Τα παλαιότερα, κατασκευασμένα από ψαμμίτη, χρονολογούνται περίπου στο 150 π.Χ., και τα άλλα, κατασκευασμένα από ακατέργαστο χοντρό γρανίτη, πιστεύεται ότι είναι της περιόδου Γκούπτα. Τα παλαιότερα κάγκελα έχουν σκηνές όπως η Λάκσμι, η ινδουιστική / βουδιστική θεά του πλούτου, που λούζεται από ελέφαντες. και η Σούρια, ο ινδουιστικός θεός του ήλιου, καβάλα σε ένα άρμα, που το σέρνουν τέσσερα άλογα. Τα νεότερα κιγκλιδώματα έχουν φιγούρες από στούπες (λειψανοθήκες) και γκαρούντα (αετούς). Οι εικόνες λουλουδιών λωτού εμφανίζονται επίσης συχνά.

Εικόνες από το χώρο περιλαμβάνουν τον Αβαλοκιτεσβάρα (Παντμαπάνι, Κασαρπάνα), Βατζραπάνι, Τάρα, Μαρίτσι, Γιαμαντάκα, Τζαμπάλα και Βατζραβαράχι .  Εικόνες των Βίσνου, Σίβα, Σούρια και άλλων βεδικών θεοτήτων συνδέονται επίσης με τον ναό.

Έλεγχος του χώρου 
Το 1891, ξεκίνησε μια εκστρατεία, με στόχο την επιστροφή του ελέγχου του ναού στους Βουδιστές, για τις αντιρρήσεις του Ινδουιστικού Μαχάντ. Ο Σερ Έντγουιν Άρνολντ, συγγραφέας του The Light of Asia, άρχισε να υποστηρίζει την ανακαίνιση του χώρου και την επιστροφή του στη βουδιστική φροντίδα.   Ο Άρνολντ στράφηκε σ' αυτή την προσπάθεια από τον Βελίγκαμα Σρι Σουμάνγκαλα Θέρα.   Το 1891, ο Αναγκαρίκα Νταρμαπάλα ήταν σε ένα προσκύνημα στον πρόσφατα ανακαινισμένο ναό Μαχαμπόντι.  Εδώ βίωσε ένα σοκ όταν βρήκε τον ναό στα χέρια ενός Σαϊβίτη ιερέα, η εικόνα του Βούδα είχε μετατραπεί  σε ινδουιστική εικόνα και  απαγορευόταν η λατρεία στους Βουδιστές. Ως αποτέλεσμα, ξεκίνησε ένα κίνημα αναταραχής.  Η οργάνωση Μάχα Μπόντι στο Κολόμπο ιδρύθηκε το 1891, αλλά τα γραφεία της σύντομα μεταφέρθηκαν στην Καλκούτα το επόμενο έτος το 1892. Ένας από τους κύριους στόχους της ήταν η αποκατάσταση στον βουδιστικό έλεγχο του ναού Μαχαμπόντι στο Μποντ Γκάγια, τον σημαντικότερο από τους τέσσερεις αρχαίους βουδιστικούς ιερούς τόπους.   Για να το πετύχει αυτό, ο Νταρμαπάλα έκανε μήνυση εναντίον των ιερέων Βραχμάνων, που είχαν τον έλεγχο του χώρου για αιώνες.   Μετά από έναν παρατεταμένο αγώνα, αυτό ήταν επιτυχές μόνο μετά την ινδική ανεξαρτησία (1947) και δεκαέξι χρόνια μετά τον θάνατο του ίδιου του Νταρμαπάλα (1933), με τη μερική αποκατάσταση του χώρου στη διαχείριση της οργάνωσης Μάχα Μπόντι το 1949. Τότε η διαχείριση του ναού του Μποντ Γκάγιαανατέθηκε σε μια επιτροπή αποτελούμενη από ισάριθμους Ινδουιστές και Βουδιστές.   Η εκστρατεία ήταν εν μέρει επιτυχής το 1949, όταν ο έλεγχος πέρασε από το ινδουιστικό μάχαντ στην πολιτειακή κυβέρνηση του Μπιχάρ, η οποία ίδρυσε μια Επιτροπή Διαχείρισης Ναού του Μποντ Γκάγια (BTMC) σύμφωνα με τον Νόμο για τον Ναό Μποντ Γκάγια του 1949.  Η επιτροπή έχει εννέα μέλη, η πλειοψηφία των οποίων, συμπεριλαμβανομένου του προέδρου, πρέπει βάσει νόμου να είναι Ινδουιστές.  Ο πρώτος επικεφαλής μοναχός του Μαχαμπόντι κάτω από τη διαχειριστική επιτροπή ήταν ο Αναγκαρίκα Μουνίντρα, ένας άνδρας από την Βεγγάλη, που ήταν ενεργό μέλος της οργάνωσης Μάχα Μπόντι. Το 2013, η κυβέρνηση του Μπιχάρ τροποποίησε τον νόμο για τον ναό Μποντ Γκάγια του 1949, επιτρέποντας σε έναν μη Ινδουιστή να ηγείται της επιτροπής του ναού.  Επίσης το 2013, χίλιοι Ινδοί Βουδιστές διαμαρτυρήθηκαν στον χώρο του ναού Μαχαμπόντι, για να απαιτήσουν να δοθεί ο έλεγχος σε Βουδιστές.   Αυτοί οι Βουδιστές περιελάμβαναν ηγέτες όπως ο Μπάντε Ανάντ (πρόεδρος του Akhil Bharatiya Bhikkhu Mahasangh, ενός σώματος μοναχών με επιρροή), καθώς και ο πρόεδρος του Μποντ Γκάγια Μούκτι Αντολάν Σαμίτι.   Επιπλέον, ο γεννημένος στην Ιαπωνία Σουράι Σασάι αναδείχθηκε ως σημαντικός βουδιστής ηγέτης στην Ινδία καθώς τόσο αυτός όσο και ο Μπάντε Ανάντ έγιναν δύο από τους πιο γνωστούς ηγέτες αυτής της εκστρατείας για την απελευθέρωση του ναού από τον ινδουιστικό έλεγχο.

Τρέχουσα κατάσταση και διαχείριση 

Η κυβέρνηση της πολιτείας Μπιχάρ ανέλαβε την ευθύνη για την προστασία, τη διαχείριση και την παρακολούθηση του ναού και των περιουσιών του, όταν η Ινδία κέρδισε την ανεξαρτησία της. Σύμφωνα με τον νόμο Μποντ Γκάγια για τον ναό του 1949, τέτοιες ευθύνες μοιράζονται με την Επιτροπή Διαχείρισης του Ναού Μποντγκάγια και ένα συμβουλευτικό συμβούλιο. Η επιτροπή, η οποία έχει τριετή θητεία, πρέπει βάσει νόμου να αποτελείται από τέσσερις βουδιστές και τέσσερις ινδουιστές εκπροσώπους, συμπεριλαμβανομένου του επικεφαλής του μοναστηριού Σανκαρατσάρια Ματ ως ex officio ινδουιστικό μέλος.  Μια τροποποίηση του 2013 στον νόμο για τη διαχείριση του ναού Μποντγκάγια επιτρέπει στον δικαστή της περιοχής Γκάγια να είναι ο Πρόεδρος της επιτροπής, ακόμα κι αν δεν είναι Ινδουιστής.  Η Συμβουλευτική Επιτροπή αποτελείται από τον κυβερνήτη του Μπιχάρ και είκοσι έως είκοσι πέντε άλλα μέλη, τα μισά από αυτά από ξένες βουδιστικές χώρες.

Τον Ιούνιο του 2002, ο Ναός Μαχαμπόντι έγινε Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO .   Όλα τα ευρήματα θρησκευτικών αντικειμένων στην περιοχή προστατεύονται νομικά βάσει του νόμου Treasure Trove Act του 1878.

Ο επικεφαλής μοναχός του ναού, Μπίκκου Μποντιπάλα, παραιτήθηκε το 2007, αφού κατηγορήθηκε ότι έκοβε τα κλαδιά του ιερού δέντρου Μπόντι σε τακτική βάση και ότι τα πουλούσε σε αλλοδαπούς για σημαντικά χρηματικά ποσά. Μια εφημερίδα ισχυρίστηκε ότι πλούσιοι Ταϊλανδοί αγοραστές αγόρασαν ένα υποκατάστημα με τη συνεργασία ανώτερων μελών της επιτροπής διαχείρισης του ναού.  Ενώ ο εκπρόσωπος του ναού δήλωσε ότι οι βοτανολόγοι είχαν κλαδέψει το δέντρο, ο γραμματέας εσωτερικών του Μπιχάρ διέταξε να εξεταστεί το δέντρο.  Κατατέθηκε ποινική δίωξη σε βάρος του Μποντιπάλα.  Εάν καταδικαστεί, ο Μποντιπάλα θα υπόκειται σε φυλάκιση τουλάχιστον 10 ετών.

Μετά τη λήξη της θητείας της επιτροπής τον Σεπτέμβριο του 2007, η κυβέρνηση του Μπιχάρ καθυστέρησε να διορίσει μια νέα Επιτροπή και ο δικαστής της περιοχής διοικούσε τον ναό εν αναμονή αυτού του διορισμού.  Τελικά, στις 16 Μαΐου 2008 η κυβέρνηση ανακοίνωσε το διορισμό μιας νέας Επιτροπής Διαχείρισης Ναού. 

Έως το 2017, ο επικεφαλής μοναχός του ναού ήταν ο Μπίκκου Τσαλίντα.

Πρόσφατα γεγονότα 
Το 2013, το πάνω μέρος του ναού καλύφθηκε με 289 κιλά χρυσού. Ο χρυσός ήταν δώρο από τον βασιλιά της Ταϊλάνδης και πιστούς από την Ταϊλάνδη, και τοποθετήθηκε με την έγκριση της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας της Ινδίας.

Επίθεση του 2013 
Στις 7 Ιουλίου 2013, δέκα βόμβες χαμηλής έντασης εξερράγησαν στο συγκρότημα του ναού, τραυματίζοντας 5 άτομα. Μια βόμβα ήταν κοντά στο άγαλμα του Βούδα και μια άλλη κοντά στο δέντρο Μαχαμπόντι. Επίσης βρέθηκαν και εξουδετερώθηκαν τρεις βόμβες, που δεν είχαν εκραγεί. Οι εκρήξεις σημειώθηκαν μεταξύ 5.30 π.μ. και 6.00 π.μ.   Ο κυρίως ναός ήταν άθικτος.  Το Γραφείο Πληροφοριών της Ινδίας μπορεί να είχε ειδοποιήσει κρατικούς αξιωματούχους για πιθανές απειλές περίπου 15 ημέρες πριν από τον βομβαρδισμό.  Στις 4 Νοεμβρίου 2013, η Εθνική Υπηρεσία Ερευνών ανακοίνωσε ότι η ισλαμική τρομοκρατική ομάδα Ινδοί Μουτζαχεντίν ήταν υπεύθυνη για τις βομβιστικές επιθέσεις.

Αντίγραφα του ναού Μαχαμπόντι 

Ο ναός Μαχαμπόντι είναι μια από τις πιο αναπαραγόμενες βουδιστικές κατασκευές, τόσο ως ναοί όσο και ως μικροσκοπικά αντίγραφα. 

 Ναός Τσεντσούε, Πεκίνο, Κίνα
 Ναός Μαχαμπόντι, Μπαγκάν, Μιανμάρ
 Βατ Τσετ Γιοτ, Τσιάνγκ Μάι, Ταϊλάνδη
 Παγόδα Τάττα Ταττάχα Μάχα Μπάβντι, Μιανμάρ
 Ρεπλίκα Μποντ Γκάγια Τσέντι (Chedi Phutthakhaya Chamlong) στο Βατ Γιανσανγκβαραράμ, επαρχία Τσονμπουρί, Ταϊλάνδη

Σημειώσεις

Περαιτέρω ανάγνωση 

 Horner, IB (μτφρ.) (1975, ανατύπωση 2000). The Minor Anthologies of the Pali Canon (Μέρος III): «Χρονικό των Βούδων» (Buddhavamsa) και «Καλάθι συμπεριφοράς» (Cariyapitaka) . Oxford: Pali Text Society .ISBN 0-86013-072-X .
 0-19-514698-0 
 Kinnard, Jacob Ν. (1998). Πότε ο Βούδας δεν είναι ο Βούδας; Η Μάχη των Ινδουιστών/Βουδιστών για τον Μποντγκάγια και την εικόνα του Βούδα , Journal of the American Academy of Religion 66 (4), 817–839
 Knopf, Rainer (2000). Bodh-Gaya: Ein internationales Zentrum des Buddhismus in nicht- buddhistischer Umgebung, Internationales Asienforum 31 (3–4), 289–314
 978-93-5007-187-8 
 von Schroeder, Ulrich (2001). Βουδιστικά γλυπτά στο Θιβέτ . Τομ. Ένα: Ινδία & Νεπάλ ; Τομ. Δύο: Θιβέτ και Κίνα . Χονγκ Κονγκ: Visual Dharma Publications, Ltd.ISBN 962-7049-07-7 . Ναός Mahãbodhi, γνωστός στους Θιβετιανούς ως rDo rje gdan («dorje den») (Σκ.: Vajrāsana), σελ. 103, 212, 216, 219, 246, 320–351, 356, 360, 369, 395–396, 677, 707–708, 870, 1242; Σύκο. IV–1. Αντίγραφα του ναού Mahābodhi στο Θιβέτ, σελ. 321–351; σύκα. IV–2–5; Pls. 111, 112, 113A–C, 113D–F, 114A–C, 114D–F, 115A–C, 115D–F.

Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς στην Ινδία
Αξιοθέατα στην Ινδία
Κτίρια και κατασκευές στην Ινδία
Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις
Βουδιστικοί ναοί
Βουδισμός στην Ινδία