Αλωπεκή

Η Αλωπεκή ή Αλωπέκη ή οι Αλωπεκές (), (ο δήμος: Αλωπεκής ή Αλωπεκών) ήταν αρχαίος οικισμός - πόλη και δήμος της Αντιοχίδας (περιοχή της Αρχαίας Αττικής και φυλή της αρχαίας Αθήνας).

Ονομασία
Ο δήμος πήρε πιθανώς το όνομά του  από την λέξη «αλώπηξ» ή «αλωπεκή», ), η οποία λέξη σήμαινε την αλεπού, ή/και την προβιά της, πιθανώς λόγω της κατεργασίας της σε βιοτεχνίες, οι οποίες ίσως βρίσκονταν στον δήμο αυτό.

Τοποθεσία του αρχαίου δήμου 
Ο δήμος της Αλωπεκής, ήταν δήμος του Άστεως. Βρισκόταν περίπου 11 ή 12 στάδια, από τον κύριο οικισμό της αρχαίας Αθήνας, στα ανατολικά του κέντρου της πόλης, όχι μακριά από το Κυνόσαργες, γεγονός που οδήγησε τους παλαιότερους ερευνητές να σκέφτονται ότι ήταν κοντά στη σύγχρονη συνοικία των Αμπελοκήπων, συμπεριλαμβανομένων του λόφου του Λυκαβηττού και του ποταμού Ιλισού. Οι σύγχρονοι ερευνητές τοποθετούν σήμερα τον αρχαίο δήμο, πιο νότια από το ιστορικό κέντρο της Αθήνας στην περιοχή, η οποία παλαιότερα λεγόταν Κατσιπόδι  και σήμερα τοποθετούν το κέντρο του αρχαίου δήμου της Αλωπεκής, στην συνοριακή περιοχή μεταξύ της Δάφνης, η οποία υπάγεται διοικητικά στον Δήμο Δάφνης-Υμηττού και του Αγίου Δημητρίου, ο οποίος υπάγεται διοικητικά στον Δήμο Αγίου Δημητρίου, αλλά η ακριβής τοποθεσία του δήμου της Αλωπεκής παραμένει αβέβαιη, δεν έχει προσδιορισθεί και δεν έχει ακόμα ταυτιστεί επακριβώς. Σύμφωνα με αυτήν την εκτίμηση ο δήμος της Αλωπεκής συνόρευε στα βορειοδυτικά με τον δήμο της Διομείας και στα νοτιοδυτικά με τον δήμο του αρχαίου Φαλήρου.

Οι ερευνητές του 19ου αιώνα, όπως οι Λουδοβίκος Ρος, Ουίλιαμ Μάρτιν Ληκ, Ιάκωβος Ρίζος Ραγκαβής Διονύσιος Σουρμελής κ.α. πίστευαν ότι η Αλωπεκή βρίσκονταν στην περιοχή των Αμπελοκήπων και ο ναός της Αφροδίτης βρισκόταν στην περιοχή της εκκλησίας «Παναγία Γουδί».

Η συμμετοχή του δήμου στην αρχαία Βουλή
Ο δήμος, η ύπαρξη του οποίου επιβεβαιώνεται και από διάφορες επιγραφές, ως μέλος της Αντιοχίδας φυλής, συμμετείχε με 10 βουλευτές στην αρχαία Βουλή των 500, κατά την πρώτη περίοδο (508 – 307/306 π.Χ.). Κατά τη δεύτερη (307/306 – 224/223 π.Χ.) και την τρίτη περίοδο (224/223 – 201/200 π.Χ.) ο δήμος αντιπροσωπευόταν με 12 βουλευτές στη Βουλή των 600. Κατά την τέταρτη (201/200 π.Χ. – 126/127) και την πέμπτη περίοδο (126/127 – 3ος αιώνας) είναι άγνωστος ο αριθμός βουλευτών–αντιπροσώπων του δήμου.

Οι κάτοικοι της Αλωπεκής 
Ο δημότης της αρχαίας Αλωπεκής ονομαζόταν Αλωπεκεύς ή με τη χρήση της λέξης «Αλωπεκήθεν», δηλαδή προέρχεται από την Αλωπεκή. Οι κάτοικοι του δήμου ίσως εργάζονταν σε βιοτεχνίες σχετικές με την επεξεργασία γούνας ή προβιάς από αλεπούδες (λόγω της ονομασίας του δήμου), ενώ πολλοί ήσαν πιθανώς λιθοξόοι και ανδριαντοποιοί. Ο δήμος Αλωπεκής ήταν επίσης από τις πιο σημαντικές έδρες της αριστοκρατικής οικογένειας των Αλκμεωνιδών. 

Στην περιοχή της Αλωπεκής υπήρχαν ναοί της Αφροδίτης και του γιού της Ερμαφρόδιτου. Οι ερευνητές του 19ου αιώνα Ουίλιαμ Μάρτιν Ληκ και Διονύσιος Σουρμελής, θεωρούσαν, ότι τα ερείπια του ναού της Αφροδίτης βρίσκονταν στον χώρο της εκκλησίας «Παναγία Γουδί», στο τότε χωριό και σήμερα στην συνοικία των Αμπελοκήπων, αλλά η τοποθεσία αυτή αμφισβητείται ότι ανήκε στον δήμο της Αλωπεκής, από τους σύγχρονους ερευνητές.

Προσωπικότητες από την Αλωπεκή 
Υπήρξαν διάφοροι γνωστοί πολίτες από τον δήμο της Αλωπεκής, όπως ο βουλευτής Βαλέριος (Αγρίππας) ο Αλωπεκήθεν, ο Βασιλείδης ο Αλωπεκήθεν, ο Γλαύκιππος ο Αλωπεκήθεν γιος του Γλαύκωνος, ο  Καραφουλίδης ο Αλωπεκήθεν, ο κληρούχος και βουλευτής Γλαύκιππος ο Αλωπεκεύς, ο Γνάθιος ο Αλωπεκήθεν, ο Δεινίας ο Αλωπεκεύς, ο Δεινομένης ο Αλωπεκεύς, ο Δεινόστρατος ο Αλωπεκεύς, ο βουλευτής Δείφιλος ο Αλωπεκήθεν γιος του Δειφίλου, ο βουλευτής Δείφιλος ο Αλωπεκήθεν γιος του Χαρεισίου, ο Δημάρετος ο Αλωπεκεύς γιος του Δημονόθου, ο βουλευτής Δημήτριος ο Αλωπεκήθεν, ο φύλαρχος Δημήτριος ο Αλωπεκήθεν γιος του Αντιφανούς, ο Δημοκλής ο Αλωπεκήθεν γιος του Γναθίου, ο Δημοκράτης ο Αλωπεκήθεν γιος του Δημητρίου, ο Δημόκριτος ο Αλωπεκεύς, ο Δημοφών ο Αλωπεκεύς, ο Δημόνικος ο Αλωπεκήθεν, ο Δημόνοθος ο Αλωπεκήθεν, ο Δημοσθένης ο Αλωπεκήθεν γιος του Ηροσκαμάνδρου, ο τριήραρχος Δημοφάνης ο Αλωπεκήθεν, ο βουλευτής Δημόφιλος ο Αλωπεκήθεν γιος του Λεωστράτου, ο ιερέας του Σαράπιδος στην Δήλο Δημόφιλος ο Αλωπεκήθεν γιος του Πολυκλέους, ο Διογείτων ο Αλωπεκεύς, ο βουλευτής Διογένης ο Αλωπεκεύς, ο βουλευτής Διογένης ο Αλωπεκεύς γιος του Διογείτωνος, ο Διοφάνης ο Αλωπεκεύς γιος του Κλεαινέτου, ο στρατηγός Διοκλής ο Αλωπεκήθεν, ο βουλευτής Διονύσιος ο Αλωπεκήθεν, ο βουλευτής Διοφάνης ο Αλωπεκήθεν γιος του Ευτελούς κ.α. Από τους πλέον γνωστούς, οι οποίοι είχαν κάποιου είδους σχέση με το δήμο ή την περιοχή του ήταν επίσης οι:
 Αγχιμόλιος, Σπαρτιάτης, ο οποίος ετάφη σε περιοχή του δήμου το 511/510 π.Χ. 
 Μεγακλής, γεννήθηκε τον έκτο αιώνα π.Χ., (είχε ενταχθεί στον δήμο).
 Αριστείδης, γεννήθηκε γύρω στο 550 π.Χ., (είχε ενταχθεί στον δήμο). 
 Θουκυδίδης (συνονόματος του διάσημου ιστορικού του δήμου Αλιμούντος), γεννήθηκε τον πέμπτο αιώνα π.Χ., (είχε ενταχθεί στον δήμο). 
 Κρίτωνας, γεννήθηκε τον πέμπτο αιώνα π.Χ., (είχε ενταχθεί στον δήμο). 
 Σωκράτης, γεννήθηκε το 470/469 π.Χ., (είχε ενταχθεί στον δήμο). 
 Δημήτριος, ο γλύπτης, γεννήθηκε τον τέταρτο αιώνα π.Χ., (είχε ενταχθεί στον δήμο).

Δείτε επίσης 
 Αρχαία Αθήνα
 Αντιοχίδα φυλή
 Αλωπεκίς
 Αλωπεκίζειν προς ετέρα αλώπεκα

Παραπομπές - σημειώσεις

Πηγές – βιβλιογραφία

Πρωτογενείς πηγές 
 Αισχίνης, «Κατά Τιμάρχου», 99.
 Αλκίφρων, «Επιστολή 3», Alciphronis rhetoris Epistolae, Alciphron, I. C. Hinrichs, 1853, Lib. III epist. 37. p. 109
 Ηρόδοτος, «Ιστορίαι», Βιβλίο Ε' - «Τερψιχόρη», 63.
 Ησύχιος, «Γλώσσαι», Α, λήμμα Αλωπεκή.
 Ελληνικές επιγραφές - IG Αλωπ Attica (IG I-III).

Δευτερογενείς πηγές
 Alopece, στην ιστοσελίδα: referenceworks.brillonline.com,
 Ουίλλιαμ Σμιθ,  Attica - 35 (Alopece)
 John S. Traill: The political organization of Attica: a study of the demes, trittyes, and phylai, and their representation in the Athenian Council, “Attica”. Princeton: American School of Classical Studies at Athens (ASCSA), 1975, ISBN 978-0-87661-514-0
 John S. Traill: Demos and trittys. Epigraphical and topographical studies in the organization of Attica. Athenians Victoria College, Toronto 1986, p. 139.
 Peter Siewert, "Die Trittyen Attikas und die Heeresreform des Kleisthenes", C.H. Beck, München 1982, ISBN 3406080634, ISBN 9783406080630
 William Martin Leake, "The topography of Athens and the Demi", J. Rodwell, 1841, p. 31.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 
 Δήμος Δάφνης-Υμηττού, στην ιστοσελίδα: www.dafni-ymittos.gov.gr του Δήμου Δάφνης-Υμηττού.
 
 Alopeke, Katsipodi, στις ιστοσελίδες: http://imperium.ahlfeldt.se & https://web.archive.org/web/20170808012018/http://dare.ht.lu.se/, Ψηφιακός Άτλας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ("Digital Atlas of the Roman Empire", Johan Ahlfeldt, Department of Archaeology and Ancient History, Lund University, Sweden), Πανεπιστήμιο Λουντ, Λουντ, Σουηδία, πρόγραμμα: Pelagios.
 Alopeke, Lexicon of Greek Personal Names (LGPN).
 Alopeke, Attic Inscriptions Online.

Δήμοι της Αρχαίας Αττικής
Αρχαία Αθήνα