Κεφαλή

Η  Κεφαλή (), (ο δήμος: Κεφαλής) ήταν αρχαίος οικισμός και δήμος της Ακαμαντίδας (περιοχή της Αρχαίας Αττικής και φυλή της αρχαίας Αθήνας).

Ονομασία

Ο δήμος, πήρε το όνομά του από τον επώνυμο ήρωα Κέφαλο, ο οποίος ήταν ο μυθικός  βασιλιάς της πόλης του Θορικού.

Τοποθεσία της αρχαίας Κεφαλής 
Ο δήμος της Κεφαλής, ήταν δήμος της Παραλίας. Ο δήμος καταστράφηκε, τον 3ο αιώνα,  κατά την εισβολή των Ερούλων στην Αρχαία Αττική. Σύμφωνα με τη διάταξη αναφοράς των πόλεων-δήμων, (η οποία χρησιμοποιείται και ως κατάλογος αναφοράς) από τον Παυσανία στο έργο του «Ελλάδος Περιήγησις»–«Αττικά» η περιοχή του δήμου βρισκόταν στα νότια ή ανατολικά του όρους Υμηττού,< προς το βόρειο άκρο της περιοχής των ορυχείων του Λαυρίου. Επίσης, σύμφωνα με το γεγονός, ότι ο Λουδοβίκος Ρος βρήκε στην περιοχή του λατρευτικού κέντρου της Βραυρώνας επιγραφές που φέρουν το όνομα αυτού του δήμου, θεωρείται ότι ο δήμος βρίσκεται σε θέση ανατολικά της σημερινής Κερατέας, στην περιοχή Αγίου Σεραφείμ Ρουτζέρι Μεσοχώρι, η οποία υπάγεται στον Δήμο Λαυρεωτικής. 

Οι ερευνητές του 19ου αιώνα Ιάκωβος Ρίζος Ραγκαβής και Διονύσιος Σουρμελής, αναφέρουν και οι δυο ότι ο δήμος ήταν σε σημείο απόστασης από τον Υμηττό. Κι ενώ, σύμφωνα με τον Ιάκωβο Ρίζο Ραγκαβή ο δήμος «έκειτο κατά το νότιον ή το ανατολικόν του Υμηττού, πλησίον ίσως των Πρασιών και του Βραυρώνος», περιγραφή που προσεγγίζει τη σύγχρονη θέση του δήμου, αντίθετα στην περίπτωση του Διονυσίου Σουρμελή ο οποίος αναφέρει ότι ο «δημος ούτος, κείμενος υπό τάς υπωρείας του Υμηττού. το όνομα Κεφαλή διεσώθη μέχρι των μέσων του Μεσαιώνος, ότε η Κεφαλή μετωνομάσθη εις συνωνυμον όνομα Κάρα». δηλαδή την περιοχή του σύγχρονου Καρέα, η εκτίμησή του είναι τελείως άστοχη, καθώς τοποθετεί τον δήμο σε περιοχή, η οποία δεν επαληθεύεται από τις σύγχρονες έρευνες.

Η συμμετοχή του δήμου στην αρχαία Βουλή
Ο δήμος, η ύπαρξη του οποίου επιβεβαιώνεται και από διάφορες επιγραφές, ως μέλος της Ακαμαντίδας φυλής, συμμετείχε με 9 βουλευτές στην αρχαία Βουλή των 500, κατά την πρώτη περίοδο (508 – 307/306 π.Χ.). Κατά τη δεύτερη περίοδο (307/306 – 224/223 π.Χ.) και την τρίτη περίοδο (224/223 – 201/200 π.Χ.), ο δήμος αντιπροσωπευόταν με 12 βουλευτές στη Βουλή των 600. Κατά την τέταρτη περίοδο (201/200 π.Χ. – 126/127) και την πέμπτη περίοδο (126/127 – 3ος αιώνας) είναι άγνωστος ο αριθμός βουλευτών–αντιπροσώπων του δήμου.

Οι κάτοικοι της Κεφαλής 
Ο δημότης της αρχαίας Κεφαλής προσδιοριζόταν με τη λέξη «Kεφαλήθεν», δηλαδή ότι προέρχεται από την Κεφαλή. Στην περιοχή του αρχαίου δήμου έχουν βρεθεί θαλαμοειδής τάφος και οικίες της μυκηναϊκής εποχής. Έχει ανακαλυφθεί επίσης Νεκρόπολις (νεκροταφείο), στο Ρουτζέρι, η οποία ιδρύθηκε κατά τη γεωμετρική περίοδο (έκτος αιώνας π.Χ.) και παρέμεινε ενεργή μέχρι τον τέταρτο αιώνα π.Χ.

Λατρευτικές παραδόσεις
Στο δήμο υπήρχαν ναοί αφιερωμένοι στην Αφροδίτη, τον Εβδόμειο Απόλλωνα και τους Διόσκουρους, οι οποίοι, στην συγκεκριμένη περίπτωση, δεν ήταν οι γνωστοί Κάστωρ και Πολυδεύκης, αλλά οι Κάβειροι κούροι του Διός, δηλαδή ο Ευρυμέδων και ο Άλκων, οι οποίοι αποκαλούνταν επίσης και αυτοί, ως «Μεγάλοι θεοί». Υπήρχε, επίσης, ναός της φρατρίας των Αχνιάδων, ο οποίος βρισκόταν μέσα σε μεγάλο κτήμα.

Προσωπικότητες από την Κεφαλή 
Υπήρξαν διάφοροι γνωστοί πολίτες από το δήμο της Κεφαλής, όπως ο αντιγραφέας Βασιλείδης ο Κεφαλήθεν, ο ταμίας του ιερού της θεάς Αθηνάς Δημοκλής ο Κεφαλήθεν, ο γραμματέας της αρχαίας Βουλής και του δήμου Δημόφιλος ο Κεφαλήθεν, γιος του Θεωρού, ο δικαστής Δημοχάρης ο Κεφαλήθεν, ο γραμματέας της αρχαίας Βουλής και του δήμου Διονυσόδωρος ο Κεφαλήθεν, γιος του Φιλίππου, κ.α.

Δείτε επίσης 
 Αρχαία Αθήνα
 Ακαμαντίδα φυλή

Παραπομπές - σημειώσεις

Πηγές – βιβλιογραφία
Πρωτογενείς πηγές 
 Παυσανίας, «Ελλάδος Περιήγησις», «Αττικά» 1.31.1.
 Ελληνικές επιγραφές - IG Κεφαλ, Attica (IG I-III).

Δευτερογενείς πηγές
 Cephale, στην ιστοσελίδα: referenceworks.brillonline.com,
 Attica - 100 (Cephale)
 John S. Traill: The political organization of Attica: a study of the demes, trittyes, and phylai, and their representation in the Athenian Council,“Attica”. Princeton: American School of Classical Studies at Athens (ASCSA), 1975, ISBN 978-0-87661-514-0
 John S. Traill: Demos and trittys. Epigraphical and topographical studies in the organization of Attica. Athenians Victoria College, Toronto 1986, p. 133.
 Peter Siewert, "Die Trittyen Attikas und die Heeresreform des Kleisthenes", C.H. Beck, München 1982, ISBN 3406080634, ISBN 9783406080630
 Καλλιρρόη Νικολή, "Ο Αττικός Δήμος Κεφαλή και η Ακαμαντίς Φυλή. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση στο κράτος των Αθηνών κατά τον 6ο – 4ο αι. π.Χ.", Πρακτικά Η’, αναφορά στην  Η’ Επιστημονική Συνάντηση (εκδ. Κερατέα Αττικής 2001), στην ιστοσελίδα: www.emena.gr της Εταιρείας Μελετών Νοτιοανατολής Αττικής (ΕΜΝΑ).
 Αθανάσιος Αντωνίου, "Θεοί και ήρωες στον αρχαίο δήμο ΚΕΦΑΛΗ", Πρακτικά Α’, αναφορά στην  Α’ Επιστημονική Συνάντηση (εκδ. Καλύβια Θορικού 1985), με τίτλο: "Αφιέρωμα στον Χρίστο Ν. Πέτρου-Μεσογείτη", Καλύβια Αττικής 19, 20, 21 Οκτώβρη 1984, έκδοση: Κοινότητα Καλυβίων, Επιμορφωτικός Σύλλογος Καλυβίων, Καλύβια 1985, στην ιστοσελίδα: www.emena.gr της Εταιρείας Μελετών Νοτιοανατολής Αττικής (ΕΜΝΑ).
 Αθανάσιος Αντωνίου, "Κριτική θεώρηση μερικών ιστορικών τοπωνυμίων της ευρύτερης περιοχής του αρχαίου Δήμου Κεφαλής", Πρακτικά Η’, αναφορά στην  Η’ Επιστημονική Συνάντηση (εκδ. Κερατέα Αττικής 2001), στην ιστοσελίδα: www.emena.gr της Εταιρείας Μελετών Νοτιοανατολής Αττικής (ΕΜΝΑ).
 Ιστορία > Κερατέα, στην ιστοσελίδα: www.lavreotiki.gr του Δήμου Λαυρεωτικής.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 
 Δήμος Λαυρεωτικής, στην ιστοσελίδα: www.lavreotiki.gr του Δήμου Λαυρεωτικής.
 
 Kephale, E Keratea, στις ιστοσελίδες: http://imperium.ahlfeldt.se & https://web.archive.org/web/20170808012018/http://dare.ht.lu.se/, Ψηφιακός Άτλας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ("Digital Atlas of the Roman Empire", Johan Ahlfeldt, Department of Archaeology and Ancient History, Lund University, Sweden), Πανεπιστήμιο Λουντ, Λουντ, Σουηδία, πρόγραμμα: Pelagios.
 Kephale, Lexicon of Greek Personal Names (LGPN).
 Kephale, Attic Inscriptions Online.

Δήμοι της Αρχαίας Αττικής
Αρχαία Αθήνα