Λιονταρόψαρο

Με την ονομασία λιονταρόψαρα ή λεοντόψαρα είναι γνωστά τα μέλη του γένους Πτερόεις (Pterois), το οποίο είναι γένος δηλητηριωδών τροπικών θαλάσσιων ψαριών της οικογένειας των Σκορπαινίδων. Τα λιονταρόψαρα χαρακτηρίζονται από τον έντονο χρωματισμό τους με κόκκινες, λευκές, μαύρες και κρεμ λωρίδες, εντυπωσιακά θωρακικά πτερύγια και δηλητηριώδεις άκανθες. Τα λιονταρόψαρια είναι δημοφιλή ψάρια ενυδρείου. Αν και προέρχονται από τον Ινδικό και τον Ειρηνικό ωκεανό, πλέον έχουν επεκταθεί και εισβάλλει στον δυτικό Ατλαντικό, την Καραϊβική και τη Μεσόγειο.

Οικολογία 
Τα λεοντόψαρα μπορούν να ζήσουν από 5 έως 15 χρόνια και έχουν σύνθετες συμπεριφορές ερωτοτροπίας και ζευγαρώματος. Τα θηλυκά απελευθερώνουν δύο συστάδες αυγών γεμάτες βλέννα, τα οποία μπορούν να περιέχουν έως και 15.000 αυγά. Οι μελέτες για τις αναπαραγωγικές συνήθειες των λιονταρόψαρων έχουν αυξηθεί σημαντικά την τελευταία δεκαετία. Όλα τα είδη είναι αποσηματικά: έχουν εμφανή χρωματισμό με ρίγες με έντονες αντιθέσεις και μεγάλα πτερύγια που προβάλλουν, τονίζοντας την ικανότητά τους να αμυνθούν.

Διατροφή 

Σύμφωνα με μια μελέτη που περιελάμβανε την εκτομή περισσότερων από 1.400 στομαχιών λιονταρόψαρων στα ύδατα της Βόρειας Καρολίνας, τα λιονταρόψαρα τρέφονται κυρίως με μικρά ψάρια, ασπόνδυλα και μαλάκια σε μεγάλες ποσότητες. Η ποσότητα θηραμάτων στο στομάχι λιονταριού κατά τη διάρκεια μιας ημέρας υποδηλώνει ότι η λιοντάρι τρέφεται πιο ενεργά από τις 7:00 έως τις 11:00 π.μ. και μειώνει τη σίτιση όλο το απόγευμα. Τα λιονταρόψαρα είναι ειδικευμένοι κυνηγοί, χρησιμοποιώντας εξειδικευμένους διμερείς μυς της ουροδόχου κύστης για να παρέχουν ακριβή έλεγχο της θέσης τους στη στήλη του νερού, επιτρέποντας στα ψάρια να αλλάξουν το κέντρο βάρους του για να επιτεθούν καλύτερα στο θήραμα. Στη συνέχεια, το λιονταρόψαρο απλώνει τα μεγάλα θωρακικά πτερύγια του και καταπίνει το θήραμά του με μία κίνηση. Φυσούν πίδακες νερού ενώ πλησιάζουν το θήραμα, προφανώς για να το αποπροσανατολίσουν. Εκτός από τη σύγχυση του θηράματος, αυτοί οι πίδακες νερού αλλάζουν επίσης τον προσανατολισμό του θηράματος, έτσι ώστε τα μικρότερα ψάρια να βλέπουν το λιονταρόψαρο. Αυτό οδηγεί σε πιο αποτελεσματικό κυνήγι, καθώς η κατανάλωση από το κεφάλι είναι ευκολότερη.

Θηρευτές και παράσιτα 

Εκτός από τις περιπτώσεις μεγαλύτερων ατόμων που μπορεί να κανιβαλίσουν μικρότερα άτομα, τα ενήλικα λιονταρόψαρια έχουν λίγους αναγνωρισμένους φυσικούς θηρευτές, πιθανότατα από την αποτελεσματικότητα των δηλητηριώδων ακάνθων τους. Οι σμέρνες, το ψάρι κορνέτα (Fistularia commersonii), και μεγάλοι ροφοί, όπως ο ροφός τίγρης (Mycteroperca tigris) και ο ροφός του Νάσσαου (Epinephelus striatus), έχουν παρατηρηθεί να κυνηγούν λιονταρόψαρια. Παραμένει άγνωστο, ωστόσο, πόσο συχνά αυτοί οι θηρευτές κυνηγούν λιονταρόψαρα. Οι καρχαρίες πιστεύεται επίσης ότι είναι σε θέση να φάνε λιονταρόψαρα χωρίς να πάθουν ζημιά από τα αγκάθια. Αξιωματούχοι του πάρκου του Ροατάν στην Ονδούρα προσπάθησαν να εκπαιδεύσουν τους καρχαρίες να τρέφονται με λιονταρόψαρια από το 2011 σε μια προσπάθεια να ελέγξουν τους διεισδυτικούς πληθυσμούς στην Καραϊβική. Το σκουλήκι Μπόμπιτ, ένα αρπακτικό ενέδρας, έχει κινηματογραφηθεί να κυνηγά λιονταρόψαρα στην Ινδονησία. Οι θηρευτές των προνυμφών και των νεαρών λιονταρόψαρων παραμένουν άγνωστοι, αλλά μπορεί να αποδειχθούν ότι είναι ο πρωταρχικός περιοριστικός παράγοντας των πληθυσμών λιονταρόψαρων στην φυσική τους περιοχή.

Τα παράσιτα έχουν παρατηρηθεί ελάχιστα και θεωρείται ότι είναι σπάνια. Περιλαμβάνουν ισόποδα και βδέλλες.

Αλληλεπίδραση με ανθρώπους 
Το λιονταρόψαρο είναι γνωστό για τις δηλητηριώδεις άκανθές του, ένα ασυνήθιστο χαρακτηριστικό των θαλάσσιων ψαριών. Η ισχύς του δηλητηρίου τους τα καθιστά εξαιρετικά αρπακτικά και επικίνδυνα για τους ψαράδες και τους δύτες. Το δηλητήριο προκαλεί αρνητικές ινότροπες και χρονότροπες δράσεις όταν χορηγήθηκε σε καρδιές βατράχου και μαλάκιων και έχει προκαλεί πτώση της πίεσης σε κουνέλια. Αυτά τα αποτελέσματα πιστεύεται ότι οφείλονται στην απελευθέρωση μονοξειδίου του αζώτου. Στους ανθρώπους, το δηλητήριο μπορεί να προκαλέσει συστηματικά αποτελέσματα όπως πολύ έντονο πόνο, ναυτία, έμετο, πυρετό, δυσκολία στην αναπνοή, σπασμούς, ζάλη, ερυθρότητα στην πληγείσα περιοχή, πονοκέφαλο, μούδιασμα, παραισθησία, καούρα, διάρροια και εφίδρωση. Σπάνια, τέτοια τσιμπήματα μπορούν να προκαλέσουν προσωρινή παράλυση των άκρων, καρδιακή ανεπάρκεια, ακόμη και θάνατο. Οι θάνατοι είναι συχνοί σε πολύ μικρά παιδιά, ηλικιωμένους, άτομα με ασθενές ανοσοποιητικό σύστημα ή σε άτομα που είναι αλλεργικά στο δηλητήριό τους. Το δηλητήριό τους είναι σπάνια θανατηφόρο για υγιείς ενήλικες, αλλά ορισμένα είδη έχουν αρκετό δηλητήριο για να προκαλέσουν ακραία δυσφορία για αρκετές ημέρες. Ωστόσο, το δηλητήριο μπορεί να προκαλέσει αναφυλαξία, μια σοβαρή και συχνά απειλητική για τη ζωή κατάσταση που απαιτεί άμεση επείγουσα ιατρική περίθαλψη, σε αλλεργικά άτομα. Σοβαρές αλλεργικές αντιδράσεις στο δηλητήριο του Pterois περιλαμβάνουν πόνο στο στήθος, σοβαρές αναπνευστικές δυσκολίες, πτώση της αρτηριακής πίεσης, πρήξιμο της γλώσσας, εφίδρωση, καταρροή ή μειωμένη ομιλία. Τέτοιες αντιδράσεις μπορεί να είναι θανατηφόρες εάν δεν αντιμετωπιστούν.

Το λιονταρόψαρο είναι βρώσιμο αν παρασκευαστεί σωστά.

Κατανομή και ενδιαίτημα 

Το λιονταρόψαρο είναι αρπακτικό που προέρχεται από τον Ινδο-Ειρηνικό. Επιτίθεται σε μικρά ψάρια και ασπόνδυλα. Μπορούν να βρεθούν κοντά στην άκρη των κοραλλιογενών υφάλων, σε λιμνοθάλασσες, και σε βραχώδεις επιφάνειες συνήθως έως 50 μέτρα βάθος, αν και το λιονταρόψαρο έχει καταγραφεί σε πολλές περιπτώσεις σε βάθος 300 μ. Δείχνουν μια προτίμηση για θολές παράκτιες περιοχές και λιμάνια, και έχουν γενικά εχθρική στάση και είναι εδαφικά έναντι άλλων ψαριών του υφάλου. Πολλά πανεπιστήμια στον Ινδο-Ειρηνικό έχουν τεκμηριώσει αναφορές για επιθετικότητα εναντίων δυτών. Τα P. volitans και P. miles είναι ιθαγενή σε υποτροπικές και τροπικές περιοχές από τη νότια Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα έως την ανατολική ακτή της Αυστραλίας, της Ινδονησίας, της Μικρονησίας, της Γαλλικής Πολυνησίας και του Νότιου Ειρηνικού Ωκεανού. Το P. miles βρίσκεται επίσης στον Ινδικό Ωκεανό, από τη Σουμάτρα έως τη Σρι Λάνκα και την Ερυθρά Θάλασσα.

Εισαγώγιμο είδος 
Δύο από τα δώδεκα είδη, το κόκκινο λιονταρόψαρο (P. volitans) και το κοινό λιονταρόψαρο (P. miles), έχουν καθιερωθεί ως σημαντικά διεισδυτικά είδη στην Ανατολική Ακτή των Ηνωμένων Πολιτειών και στην Καραϊβική. Περίπου το 93% του χωροκατακτητικού πληθυσμού στον Δυτικό Ατλαντικό είναι P. volitans. Έχουν περιγραφεί ως «ένα από τα πιο επιθετικά είδη στον πλανήτη».

Το κόκκινο λιονταρόψαρο βρίσκεται στην ανατολική ακτή και την ακτή του Κόλπου των Ηνωμένων Πολιτειών και στην Καραϊβική Θάλασσα, και πιθανότατα εισήχθη για πρώτη φορά στα ανοικτά των ακτών της Φλόριντα από τις αρχές έως τα μέσα της δεκαετίας του 1990. Αυτή η εισαγωγή μπορεί να συνέβη το 1992 όταν ο τυφώνας Άντριου κατέστρεψε ένα ενυδρείο στη νότια Φλόριντα, απελευθερώνοντας έξι ψάρια στη θάλασσα. Ωστόσο, ένα λιονταρόψαρο ανακαλύφθηκε στα ανοικτά της παραλίας Ντάνια, στη νότια Φλόριντα, ήδη από το 1985, πριν από τον τυφώνα Άντριου. Το λιονταρόψαρο μοιάζει με εκείνο των Φιλιππίνων, που συνεπάγεται το εμπόριο για ενυδρείο. Το λιονταρόψαρα μπορεί να είχε απορριφθεί σκόπιμα από τους μη ικανοποιημένους λάτρεις των ενυδρείων.

Ενήλικα δείγματα λιονταριού βρίσκονται τώρα κατά μήκος της ανατολικής ακτής των Ηνωμένων Πολιτειών από το ακρωτήριο Χάτερας, τη Βόρεια Καρολίνα, τη Φλόριντα και κατά μήκος της ακτής του Κόλπου έως το Τέξας. Βρίσκονται επίσης στις Βερμούδες, τις Μπαχάμες και σε ολόκληρη την Καραϊβική, συμπεριλαμβανομένων των Τουρκς και Κάικος, της Αϊτής, της Κούβας, της Δομινικανής Δημοκρατίας, των Νήσων Καϊμάν, της Αρούμπα, του Κουρασάο, του Τρινιντάντ και Τομπάγκο, του Μποναίρ, του Πουέρτο Ρίκο, του Σαιντ Κρουά, Μπελίζ, Ονδούρα, Κολομβία και Μεξικό. Η πυκνότητα του πληθυσμού συνεχίζει να αυξάνεται στις εισβαλλόμενες περιοχές, με αποτέλεσμα την αύξηση του πληθυσμού έως και 700% σε ορισμένες περιοχές μεταξύ του 2004 και του 2008.

Τα λιονταρόψαρια έχουν επίσης καθιερωθεί σε τμήματα της Μεσογείου (το P. miles) να βρίσκονται στα ύδατα γύρω από την Κύπρο, τη Μάλτα, την Ελλάδα και το Ισραήλ, όπου οι θερμοκρασίες της θάλασσας μπορεί να τους επιτρέψουν να επεκτείνουν το εύρος τους.

Είδη 

 Pterois andover (R. Allen & Erdmann, 2008)
 Pterois antennata (Bloch, 1787)
 Pterois brevipectoralis (Mandritsa, 2002)
 Pterois cincta (Rüppell, 1838)
 Pterois lunulata (Temminck & Schlegel, 1843)
 Pterois miles (J. W. Bennett, 1828)
 Pterois mombasae (J. L. B. Smith, 1957)
 Pterois paucispinula (Matsunuma & Motomura, 2014)
 Pterois radiata (G. Cuvier, 1829)
 Pterois russelii (E. T. Bennett, 1831)
 Pterois sphex (D. S. Jordan & Evermann, 1903)
 Pterois volitans (Linnaeus, 1758)

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

Σκορπαινόμορφα
Ψάρια ελληνικών θαλασσών