Τουρκαλβανοί

Η λέξη Τουρκαλβανός είναι εθνογραφικός και θρησκευτικός όρος που χρησιμοποιούν οι Έλληνες για τους Μουσουλμάνους Αλβανούς από το 1715 και ύστερα. Υπό μία ευρύτερη έννοια, ο όρος αυτός περιελάμβανε τόσο τους Μουσουλμάνους Αλβανούς, όσο και τους Τούρκους πολιτικούς και στρατιωτικούς της Οθωμανικής διοίκησης στα Βαλκάνια. Η λέξη προέρχεται από την ταυτοποίηση των Μουσουλμάνων με τους Οθωμανούς και/ή τους Τούρκους, λόγω του διοικητικού συστήματος μιλλέτ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για την ταξινόμηση των ανθρώπων σύμφωνα με τη θρησκεία τους, όπου το μουσουλμανικό μιλλέτ έπαιζε τον ηγετικό ρόλο και σε αυτό μετείχαν και Αλβανοί. 

Από τα μέσα του δέκατου ένατου αιώνα, ο όρος Τούρκος και από τα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα και εξής, ο παράγωγος όρος Τουρκαλβανός έχει χρησιμοποιηθεί ως υποτιμητικός όρος, φράση και/ή έκφραση για τους Μουσουλμάνους Αλβανούς και τις κοινότητές τους. Ο όρος είναι σαφώς ιστορικός και συχνά αναφέρετε σε τέτοια κείμενα, αλλά έχει επίσης διαπιστωθεί ότι είναι ασαφής, ιδεολογικά και συναισθηματικά φορτισμένος  και ότι έχει χρησιμοποιηθεί με ιμπεριαλιστική και ρατσιστική σημασία. Οι Αλβανοί έχουν εκφράσει τη διαφωνία τους ως προς τους όρους Τούρκος και τον παράγωγο του Τουρκαλβανός, όταν αναφέρονται σε αυτούς. Έχει αναφερθεί ότι στα τέλη του 20ού αιώνα μερικοί Χριστιανοί Αλβανοί εξακολουθούσαν να χρησιμοποιούν τον όρο Τούρκος για να αναφερθούν στους Μουσουλμάνους Αλβανούς.

Ετυμολογία και χρήση του όρου 
Ο όρος Τουρκαλβανός είναι σύνθετη λέξη, από τους όρους Τούρκος και Αλβανός. Η λέξη Αλβανός ήταν και εξακολουθεί να είναι όρος που χρησιμοποιείται ως εθνωνύμιο, ενώ η λέξη Τούρκος παρότι είναι εθνωνύμιο σήμερα, θεωρήθηκε κατά καιρούς από τους δυτικούς Ευρωπαίους  ή από τους μη μουσουλμανικούς βαλκανικούς λαούς, ως συνώνυμη με το Μουσουλμάνος. Μια συλλογή αλβανικών παραδοσιακών τραγουδιών, που δημοσιεύθηκε το 1870 από τον Thimi Mitko, δείχνει ότι οι περισσότεροι αλβανόφωνοι της εποχής του προσδιοριζόντουσαν μεταξύ τους με διαφορετικούς όρους και όχι με μία ενιαία εθνική ονομασία. Αργότερα, το 1770, Μουσουλμάνοι Αλβανοί μισθοφόροι, που αναφέρονται ως Τουρκαλβανοί, πληρώθηκαν από τον Οθωμανό Σουλτάνο για να καταστείλουν την εξέγερση των Ορλωφικών. Η δραστηριότητά τους περιελάμβανε σφαγές, λεηλασίες και καταστροφές στις περιοχές της Ηπείρου, της Δυτικής Μακεδονίας, της Κεντρικής Ελλάδας, της Θεσσαλίας και της Πελοποννήσου, οι οποίες υπέστησαν τις περισσότερες καταστροφές και σφαγές, λόγω της δραστηριότητας 15.000 Μουσουλμάνων Αλβανών μισθοφόρων.  Το 1779, ο Οθωμανικός στρατός κατάφερε τελικά να εκδιώξει τις ομάδες αυτές από την Πελοπόννησο, ενώ οι υπόλοιποι είτε σκοτώθηκαν από τους κατοίκους της περιοχής, είτε βρήκαν καταφύγιο στις μουσουλμανικές αλβανικές κοινότητες του Λάλα και των Βαρδουνίων. Η περίοδος 1770-1779 γενικά ονομάζεται Αλβανοκρατία στην ελληνική ιστοριογραφία. Ως αποτέλεσμα, οι τοπικές ελληνικές παραδόσεις στην Ήπειρο από τα τέλη του 18ου αιώνα, αναφέρουν συχνές επιδρομές και λεηλασίες από «τουρκαλβανικές» ή «αλβανικές» ομάδες. Αυτό το είδος δραστηριότητας συνδέθηκε με την ερήμωση των οικισμών. 

Αργότερα, κατά τη διάρκεια του Ελληνικής Επανάστασης (1821-1830), ως Τουρκαλβανοί αναφέρονται οι Μουσουλμάνοι Αλβανοί που πολέμησαν με τη οθωμανική πλευρά εναντίον των Ελλήνων επαναστατών. 

Οι Μουσουλμάνοι Αλβανοί συχνά αποκαλούνται, από τους Έλληνες, Τουρκαλβανοί. Όπως ο όρος «Τούρκος», η έκφραση χρησιμοποιήθηκε από ορισμένους συγγραφείς, κυρίως στη δυτικοευρωπαϊκή λογοτεχνία του 19ου και 20ου αιώνα, για τους μουσουλμανικούς αλβανικούς πληθυσμούς. Ως εκ τούτου, η λέξη Τούρκος με αυτή τη χρήση της κατόρθωσε να έχει επίσης υποτιμητική και αποθαρρυντική έννοια που, όταν χρησιμοποιείτο σε άλλες λέξεις, έδινε την υποτιμητική έννοια της σκληρής και απάνθρωπης συμπεριφοράς ή και της οπισθοδρομικότητας και αγριότητας. Στο γενικό πλαίσιο των Βαλκανίων κατά τον εικοστό αιώνα, η χρήση της λέξης «Τούρκος» (και «Τουρκία») έχει επίσης χρησιμοποιηθεί πολιτικά, για να διαφοροποιήσει τον «αυτόχθονα» από τον «ξένο», ώστε να υπονοούνται οι βαλκάνιοι Μουσουλμάνοι ως αλλοδαποί. Στην περίπτωση των Αλβανών, αυτό κατά καιρούς έχει οδηγήσει κάποιες φορές σε αλβανοφοβία, αρνητικά στερεότυπα, κοινωνικοπολιτικές διακρίσεις και ακόμη και μαζική βία.

Χρήση στα ελληνικά μέσα ενημέρωσης και τη λογοτεχνία 
Στις αρχές της δεκαετίας του 1880, ο ελληνικός τύπος χρησιμοποίησε ανοιχτά τον όρο «Τουρκαλβανοί ληστές» για να υποκινήσει αισθήματα μίσους και να συσχετίσει τους Αλβανούς εθνικιστές με την «τουρκική ανθελληνική προπαγάνδα». Κατά τα έτη 1882-1897, κάποια ελληνικά μέσα ενημέρωσης και δημοσιεύματας ξεκίνησαν εκστρατεία προώθησης της φιλίας και  μελλοντικής συμμαχίας μεταξύ Ελλήνων και Αλβανών. Έτσι απέφευγαν τη χρήση του όρου Τουρκαλβανός και υποδείκνυαν τα κοινά χαρακτηριστικά που μοιράζονται και οι δύο πληθυσμοί. Έτσι χρησιμοποιήθηκαν οι νέοι μικτοί όροι, Ελληνοαλβανοί και Ελληνες Πελασγοί. Μετά την Ελληνική Επανάσταση, ο όρος Τουρκαλβανός χρησιμοποιήθηκε μερικές φορές και στα ελληνικά σχολικά βιβλία του 19ου αιώνα. Οι ελληνικές εθνικιστικές εξιστορήσεις εξακολουθούν να χρησιμοποιούν τον ευρύτερα γνωστό υποτιμητικό όρο Τουρκαλβανός, αντί του «Μουσουλμάνος Αλβανός».

Σχετικοί όροι 
Οι Έλληνες είχαν επίσης ονομάσει διάφορες μουσουλμανικές αλβανικές κοινότητες ως Τουρκοβαρδουνιώτες και Τουρκοτσάμηδες. Στη Θεσπρωτία, ο τοπικός ορθόδοξος χριστιανικός πληθυσμός χρησιμοποιούσε τη λέξη Τούρκος (δηλ. Μουσουλμάνος) για τους Αλβανούς Μουσουλμάνους Τσάμηδες, όρος που χρησιμοποιείται ακόμα στην περιοχή από μερικούς ηλικιωμένους.  Επίσης, οι βρετανικές μυστικές υπηρεσίες και ο γερμανικός στρατός δανείστηκαν από τους Έλληνες τον όρο Τουρκαλβανός για να περιγράψουν τους Αλβανούς Μουσουλμάνους Τσάμηδες κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Επιπλέον, στην ελληνική γλώσσα έχουν χρησιμοποιηθεί και παρόμοιοι σύνθετοι εθνογραφικοί όροι που αποκαλύπτουν επίσης το εθνικό ή θρησκευτικό υπόβαθρο των συγκεκριμένων κοινοτήτων, όπως Τουρκοκρητικοί (ή Τουρκοκρήτες) και Τουρκοκύπριοι. 

Μεταξύ του ευρύτερου ελληνόφωνου πληθυσμού, μέχρι τον μεσοπόλεμο του εικοστού αιώνα, ο όρος Αρβανίτης χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει έναν κυρίως αλβανόφωνο, ανεξάρτητα από τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις, συμπεριλαμβανομένου σπανίως και του Ισλάμ. Από την άλλη πλευρά, στην Ήπειρο, ο όρος Αρβανίτης χρησιμοποιείται ακόμα για αλβανόφωνους, ανεξάρτητα από την υπηκοότητα και τη θρησκεία τους.

Παραπομπές

Πηγές 
  
 

Τουρκοκρατία
Ισλάμ στην Ελλάδα
Ισλάμ στην Αλβανία
Οθωμανική Αλβανία