Εθνολογικό Μουσείο Θράκης

Το Εθνολογικό Μουσείο Θράκης ιδρύθηκε για να διατηρήσει την ιστορική μνήμη στην ευρύτερη γεωγραφική περιοχή της Θράκης. Στεγάζεται, σε ένα μισθωμένο πέτρινο νεοκλασικό κτήριο του 1899, στην Αλεξανδρούπολη, επί της 14ης Μαΐου 63. Λειτουργεί από τον Οκτώβριο του 2002 και είναι ένα έργο αυτοχρηματοδοτούμενο. Επιχορηγήθηκε μερικώς από το Ίδρυμα Νιάρχου και το ΥΠΠΟ. Λειτουργεί με τη νομική μορφή Αστικής Εταιρείας μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα.

Το Κτήριο

Το Εθνολογικό Μουσείο Θράκης στεγάζεται στο πέτρινο νεοκλασικό της 14ης Μαΐου, αρ. 63, στο κέντρο της Αλεξανδρούπολης.
Όπως μαρτυρεί η λαξευμένη χρονολογία, το σπίτι κτίστηκε το 1899 και αποτέλεσε την εξοχική κατοικία του Μιλτιάδη Αλτιναλμάζη από την Αδριανούπολη.

Η σημαντικότητα της μεγάλης οικογένειας των Αλτιναλμάζηδων είναι προφανής και από όσα γράφει σε έκθεσή του το 1863 προς το Υπουργείο Εξωτερικών ο πρόξενος Α. Δοσκας καθώς αναφερόμενος σε έναν από τους αδελφούς Αλτιναλμάζη τον χαρακτηρίζει ως «τον πλουσιότερο και χαίροντα μεγαλυτέραν επιρροή εις την πόλη μεταξύ των ομογενών». Άλλωστε δεν είναι τυχαίο ότι από την ίδια αυτή οικογένεια προήλθε ο πρώτος κατά σειρά δήμαρχος της Αλεξανδρούπολης, ο οποίος μάλιστα εξελέγη τετράκις από το 1925 έως το 1948. 

Στη συνέχεια το οίκημα πουλήθηκε από τη χήρα του Μιλτιάδη Αλτιναλμάζη, Ζηνοβία το 1937 βάσει προικοσυμφώνου στον παππού της Χρυσούλας Βασιλείου Ζαφειριάδου από το Ορταξί στην οποία και παραχωρήθηκε ως προίκα. Ο γάμος της τελευταίας με τον δικηγόρο Γρηγόριου Χρυσοστόμου από τη Σαμοθράκη έδωσε στο οίκημα νέα αίγλη καθώς ο Χρυσοστόμου διετέλεσε υπουργός εμπορικής ναυτιλίας.

Το 1998 μισθώθηκε και αποκαταστάθηκε από την οικογένεια του Πολυχρόνη Γιαννακίδη αποκτώντας μια καινούργια ζωή που εμπνέεται και οραματίζεται από την αρχέγονη μνήμη και τη λάμψη της λαϊκής παράδοσης.

Το κτίριο αποκαταστάθηκε με τα πλέον σύγχρονα υλικά και εξοπλισμό ώστε να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της σύγχρονης μουσειολογικής έκθεσης και λειτουργίας.

Εκθέματα 
Η συλλογή του Μουσείου αποτελείται από 5.500 αντικείμενα εκ των οποίων 500 εκτίθενται στις αίθουσες του. Περιλαμβάνει αρχειακό φωτογραφικό υλικό (4.500 φωτογραφίες), 3.500 έγγραφα  και 3.500 βιβλία. 

Οι θεματικές ενότητες που αναπτύσσονται χρονικά καλύπτουν την εποχή από τα τέλη του 17ου αιώνα έως τις αρχές του 20ου.

Το εθνολογικό και ιστορικό υλικό που εκτίθεται έχει οργανωθεί σε δύο χρονικούς άξονες:

Α) Τον γραμμικό εξελικτικό χρόνο της ιστορικής παρουσίας στη Θράκη

Β) τον ακίνητο χρόνο της μακράς διάρκειας που ακολουθεί τον κύκλο της σποράς και του καρπού και είναι άμεσα συνδεδεμένος με τις αγροτικές δραστηριότητες.

Θεματικές ενότητες 
 Ενδυματολογικό 
 Στη διάρκεια της ιστορικής διαδρομής το ένδυμα, η ενδυματολογική εικόνα στη Θράκη, που εντυπωσιάζει με την πολυμορφία της, διαμορφώθηκε μέσα από τις πληθυσμιακές ανακατατάξεις, που προκάλεσαν τα ιστορικά γεγονότα της περιοχής, τα οποία καθόρισε η γεωφυσική ιδιαιτερότητα του χώρου.
 
 Συνδυασμένα στοιχεία αρχαιοελληνικής και Βυζαντινής προέλευσης με ανατολίτικες και δυτικές επιρροές διαμόρφωσαν τα ενδυματολογικά σχήματα τα οποία γνωρίζουμε στη Θράκη από τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα. Μερικά από αυτά φορέθηκαν από τις γυναίκες στα χωριά του Ν.Έβρου μέχρι και το 1965.

 Μουσική και λατρεία στη Θράκη
 Η μουσική της Θράκης, ήχοι βαθιάς παράδοσης, συνοδεύουν τους Θράκες σε όλες τις μεγάλες στιγμές της ζωής τους : της γέννησης και τις τελετές του γάμου τις ώρες της προσμονής και της απώλειας, με τελετουργίες στα καίρια για την παραγωγή της γης, γυρίσματα του χρόνου, εμπρός στον αέναο κύκλο της σποράς του καρπού, του θανάτου και της ανάστασης της φύσης.

 Επίκληση και ευχαριστία για τη μάνα γη τους προστάτες αγίους και το Θεό που αποτυπώνονται στα ιερά σκεύη των χώρων λατρείας, σε αντικείμενα του εθιμικού λατρευτικού κύκλου του ευρύτερου χώρου της Θράκης, σε ήθη έθιμα και δοξασίες δρώμενα (ιεροπραξίες) που η τέλεσή τους είναι συνυφασμένη με την αγωνιώδη προσδοκία των ανθρώπων για την καλοχρονιά, να παγιδευτεί το καλό και να αποτραπεί το κακό.

 Ζαχαροπλαστική
Κανταΐφια και μπακλαβάδες, χαλβάδες, καραμέλες, λουκούμια, παστέλια, ριτσέλια, μουσταλευριά και μαλεμπί. Στο σταυροδρόμι των εμπορικών και πολιτισμικών ανταλλαγών η Θράκη, με τα ζαχαρωτά της, κρατά την ανάμνηση μιας ζωής, που οργανώθηκε από την εποχή, που η Κωνσταντινούπολη έπεσε στους Οθωμανούς και οι νεοεγκατασταθέντες στη Θράκη, νομάδες και αστοί διαφόρων εθνοτήτων (Αρμένιοι, Εβραίοι κ.α.), εμπλούτισαν με τις δικές τους πολιτισμικές εμπειρίες τις γαστρονομικές συνήθειες των Βυζαντινών.
 Χάλκινα και Πήλινα
Η μεγαλύτερη χρήση των χάλκινων αντικειμένων για οικιακές ανάγκες οδήγησε στην ανάπτυξη της χαλκοτεχνίας που σημείωσε μεγάλη άνθηση τον 18ο και 19ο αιώνα. Προικοσύμφωνα της εποχής μαρτυρούν τη σημαντική θέση του χάλκινου σκεύους στην οικιακή οικονομία.

Στα εργαστήρια κεραμικής που λειτουργούσαν στην Ξάνθη, Κομοτηνή, Αλεξανδρούπολη, Φέρρες, Σουφλί, Διδυμότειχο, Μεταξάδες παράγονταν απλά, χρηστικά κεραμικά όπως καπνοδόχοι, πηλοσωλήνες, τσουκάλια, αρμεγάδες, γκουντούλια, κανάτια, γλάστρες, ανθοδοχεία. 

 Υφάνσιμες Ύλες
Το μαλλί, το μετάξι, το βαμβάκι και το λινάρι ήταν οι βασικές ύλες που χρησιμοποιήθηκαν στην υφαντουργία της Θράκης, που έπαιξε σημαντικό ρόλο στην πολιτιστική και οικονομική ζωή του τόπου από τον 18ο αιώνα έως τις αρχές του 20ού.

 Καλλιέργεια της Γης
Με την ενσωμάτωση της Θράκης στο ελεύθερο Ελληνικό κράτος, τα τσιφλίκια των Οθωμανών αγοράστηκαν από πλούσιους Έλληνες. Στις μικρές ιδιοκτησίες γης οι Έλληνες αγρότες καλλιεργούσαν όσπρια, καλαμπόκι, ζαχαροκάλαμο, σουσάμι, λινάρι, σκούπα, καπνά αλλά κυρίως δημητριακά για την κάλυψη των διατροφικών τους αναγκών. Παρ’ ότι για αιώνες η καλλιέργεια σιταριού και κριθαριού αποτελούσε την κύρια καλλιέργεια της γης η παραγωγή τους συχνά δεν κάλυπτε τις οικογενειακές ανάγκες των αγροτών γι’ αυτό και εξασφάλιζαν την απαιτούμενη ποσότητα μέσω ανταλλαγής άλλων προϊόντων.

Δραστηριότητες 
 Καθιέρωσε τη Μουσειακή αγωγή στη Θράκη: 2000-3000 παιδιά κάθε χρόνο υλοποιούν εκπαιδευτικά προγράμματα του Μουσείου.
 Γίνονται σεμινάρια για τους εκπαιδευτικούς της Α/βάθμιας και Β/θμιας εκπαίδευσης.
 Ημερίδες, μουσικές εκδηλώσεις, και ομιλίες σε συλλόγους στα χωριά του Έβρου και όχι μόνον, με σκοπό την ενημέρωση και την προβολή του πολιτισμού της Θράκης.
 350 καταγραφές οι οποίες εντάχθηκαν σε θεματολογίες και αποτέλεσαν 26 ταινίες  δίγλωσσες που προβάλλουν τον πολιτισμό της Θράκης.   
 Επιμέλεια εκδόσεων βιβλίων και συλλογών για τη Θράκη, καθώς και παραγωγές συναφούς πολυμεσικού υλικού και ταινιών.
 Οργάνωσε ημερίδες, διαλέξεις  και σεμινάρια για τους πολίτες και κυρίως για τους εκπαιδευτικούς, σε συνεργασία με τους πλέον έγκριτους ομιλητές και αξιόλογους ερευνητές, από  Πανεπιστήμια της Ελλάδος, της Ευρώπης, με το Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών για  θέματα που αφορούν την ιστορία και τον πολιτισμό της Θράκης.
 Παράλληλα πραγματοποιήσαμε συμπόσια στα οποία συμμετείχαν Έλληνες και Τούρκοι επιστήμονες και φοιτητές.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 https://web.archive.org/web/20200704022531/https://emthrace.org/ - Εθνολογικό Μουσείο Θράκης - Επίσημη ιστοσελίδα
 http://issuu.com/emthrace - Ηλεκτρονική βιβλιοθήκη Εθνολογικού Μουσείου Θράκης

Θρακης
Αλεξανδρούπολη