Λετονικό συνταγματικό δημοψήφισμα (2012)

Στις 18 Φεβρουαρίου 2012 πραγματοποιήθηκε συνταγματικό δημοψήφισμα για τις "Τροποποιήσεις του Συντάγματος της Δημοκρατίας της Λετονίας". Οι προτεινόμενες τροποποιήσεις περιλάμβαναν τα άρθρα 4, 18, 21, 101 και 104 του Συντάγματος της Λετονίας, προσθέτοντας τη κατάσταση για τη ρωσική ως τη δεύτερη επίσημη γλώσσα, καθώς και τη ύπαρξη δύο γλωσσών εργασίας - τα λετονικά και τα ρωσικά - για τα ιδρύματα αυτοδιοίκησης. Η ερώτηση του δημοψηφίσματος ήταν: "Υποστηρίζετε την έγκριση του νομοσχέδιου" Τροποποιήσεις στο Σύνταγμα της Δημοκρατίας της Λετονίας που παρέχει "στη ρωσική γλώσσα το καθεστώς της δεύτερης επίσημης γλώσσας;".

Σύμφωνα με την απογραφή του 2000, η ρωσική ήταν η μητρική γλώσσα του 37.5% του πληθυσμού και η δεύτερη γλώσσα του 43.7% των κατοίκων. Από το 2000, τα ρωσικά θεωρούνται ξένη γλώσσα σύμφωνα με τον νόμο περί γλώσσας.

Παρασκήνιο 
Το 2010, η Εθνική Συμμαχία άρχισε να συλλέγει υπογραφές για να αναγκάσει δημοψήφισμα για το αν όλα τα δημόσια χρηματοδοτούμενα σχολεία θα έπρεπε να χρησιμοποιούν αποκλειστικά τα λετονικά. Μέχρι τις 9 Ιουνίου 2011, είχαν συγκεντρώσει 120.433 υπογραφές από τις ελάχιστες απαιτούμενες 153.232 υπογραφές, αποτυχγάνοντας να επιβάλλουν δημοψήφισμα.

Διαμαρτυρόμενο κατά της πρωτοβουλίας της Εθνικής Συμμαχίας, στις 15 Φεβρουαρίου 2011, το νεανικό κίνημα "Ενωμένη Λετονία" (), με επικεφαλής τον Έντουαρντ Σβάτκοφ, ανακοίνωσε την ιδέα να γίνει η ρωσική επίσημη γλώσσα, μαζί με τη λετονική. Στις 4 Μαρτίου 2011, η "Ενωμένη Λετονία", μαζί με τον νεοσύστατο οργανισμό "Μητρική Γλώσσα" (), με επικεφαλής τον ακτιβιστή Βλάντιμιρ Λίντερμαν (πρώην ηγέτης του Λετονικού παραρτήματος του Ρωσικού Εθνικού Μπολσεβίκικου Κόμματος), τον Γιεβγκένι Οσίποφ (ηγέτης του «Κόμματος Οσίποφ»), και ο Αλεξάντρ Γκαπονένκο (διευθυντής του Ινστιτούτου Ευρωπαϊκών Σπουδών, οικονομολόγος), άρχισαν να συλλέγουν υπογραφές για μια αίτηση δημοψηφίσματος. Συγκέντρωσαν 187.378 υπογραφές, πετυγχάνοντας την επιβολή δημοψηφίσματος.

Οι εισάγοντες του δημοψηφίσματος ανέφεραν την πιθανή αφομοίωση των μειονοτικών παιδιών ως τον κύριο λόγο διαμαρτυρίας. Ένας από τους στόχους αυτής της δράσης διαμαρτυρίας ήταν η επιβράδυνση της συνεχιζόμενης διαδικασίας συλλογής υπογραφών από την Εθνική Συμμαχία. Οι δημιουργοί του δημοψηφίσματος για την αναβάθμιση των ρωσικών ως συνεπίσημη γλώσσα υποστήριξαν: "Σε τέτοια περίπτωση δεν υπάρχει άλλη αμυντική μέθοδος παρά επίθεση. Ο εκκινητής της υστερίας θα πρέπει να κλονιστεί έντονα για να σταματήσει η υστερία".

Το δημοψήφισμα πραγματοποιήθηκε αφού η Σαεϊμά απέρριψε το νομοσχέδιο "Τροποποιήσεις στο Σύνταγμα της Δημοκρατίας της Λετονίας" που υποστηρίχθηκε περισσότερο από το ένα δέκατο των ψηφοφόρων κατά τη διάρκεια της συλλογής υπογραφών. Τουλάχιστον το ήμισυ του συνόλου των ψηφοφόρων πρέπει να ψηφίσει ναι στο δημοψήφισμα προκειμένου να είναι έγκυρο, ή τουλάχιστον 771.893 ψήφοι.

Οι νομικοί επιστήμονες δήλωσαν ότι εκτός από τα στοιχεία της κρατικής υπόστασης, η πρωτοβουλία θα επηρέαζε πολλά βασικά ανθρώπινα δικαιώματα και γενικές αρχές δικαίου που προστατεύονται από το Σύνταγμα της Λετονίας, όπως το δικαίωμα διατήρησης και ανάπτυξης της λετονικής γλώσσας και της εθνικής και πολιτιστικής ταυτότητας της Λετονίας, το έργο του κράτους και της τοπικής κυβέρνησης και να κατέχει θέση στη δημόσια διοίκηση, το δικαίωμα ελεύθερης επιλογής της απασχόλησης και του χώρου εργασίας, το δικαίωμα στην εκπαίδευση, τα δικαιώματα ενός παιδιού, και το δικαίωμα της ισότητας και της μη διάκρισης, των αρχών της αναλογικότητας, της ασφάλειας δικαίου και των θεμιτών προσδοκιών.

Οι διοργανωτές του δημοψηφίσματος δεν αμφισβήτησαν ότι το κύριο επίτευγμα θα ήταν να δείξουν έναν μεγάλο αριθμό υποστηρικτών της ρωσικής γλώσσας και ο τελικός στόχος θα ήταν να αλλάξει το καθεστώς της ρωσικής από ξένη σε μερικά νόμιμη (δηλαδή περιφερειακή) στο μέλλον. Η επίσημη ιδιότητα για τη ρωσική ζητήθηκε λόγω του γεγονότος ότι ο νόμος του Συντάγματος και της Επίσημης Γλώσσας δεν έχει άλλους ορισμούς για την κατάσταση της γλώσσας εκτός από την καθιέρωση της γλώσσας ως επίσημη. Οι τροπολογίες για τη χορήγηση οποιουδήποτε άλλου καθεστώτος για τη ρωσική (δηλαδή περιφερειακή) θα είχαν μεγαλύτερο κίνδυνο απόρριψης από το Συνταγματικό Δικαστήριο, ακυρώνοντας έτσι το δημοψήφισμα.

Ο Ύπατος Αρμοστής για τις Εθνικές Μειονότητες του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη Κνουτ Βόλεμπεκ σχεδίαζε να επισκεφθεί τη Λετονία μετά το δημοψήφισμα.

Προτεινόμενες συνταγματικές αλλαγές

Εκλογικά τμήματα στο εξωτερικό 
Συνολικά 85 εκλογικά κέντρα σε 41 χώρες - ο μεγαλύτερος αριθμός που έχει καταγραφεί ποτέ - άνοιξαν εκτός Λετονίας. Εκτός από τους σταθμούς σε όλες τις πρεσβείες και πολλούς Γενικούς Προξένους και Επίτιμα Προξενεία της Λετονίας, τα εκλογικά τμήματα λειτουργούσαν στους Λετονικούς Οίκους στην Αυστραλία, στον Οίκο Νταουγκάβας Βανάγκι στο Λονδίνο και στις Λετονικές Ευαγγελικές Λουθηρανικές Εκκλησίες στις Ηνωμένες Πολιτείες. Νέα εκλογικά τμήματα λειτουργούσαν στην Αυστρία, τη Χιλή, την Ιρλανδία, τη Νορβηγία, την Ελβετία, τη Βενεζουέλα και στις βρετανικές πόλεις της Βοστώνης και του Μάντσεστερ, καθώς και στο νησί Γκέρνσεϊ.

Εκστρατεία 
Ο δήμαρχος της Ρίγας Νιλς Ουσάκοβς, εθνοτικός Ρώσος, αρχικά απείχε από το να υποστηρίξει το δημοψήφισμα, αλλά μετά κάλεσε για ένα "ναι". Ο Πρόεδρος Άντρις Μπέρζινς δήλωσε αρχικά ότι θα απείχε, αλλά μετά κάλεσε για "όχι". Ο Πρωθυπουργός Βάλντις Ντομπρόβσκις επίσης κάλεσε για ένα "όχι".

Δημοσκοπήσεις 
Σύμφωνα με έρευνα του Ινστιτούτου Κοινωνικών Επιστημών της Βαλτικής το 2004, Το 51% των ερωτηθέντων υποστήριξε ή μάλλον υποστήριξε το επίσημο καθεστώς για τη Ρωσική, το 44% αντιτάχθηκε ή μάλλον εναντιώθηκε. Η ομάδα εστίασης για την έρευνα αυτή ήταν όλοι οι κάτοικοι της Λετονίας, συμπεριλαμβανομένων των Λετονών μη πολιτών.

Σύμφωνα με δημοσκόπηση που διεξήγαγε η TNS Λετονίας τον Ιανουάριο του 2012, το 59% των πολιτών θα ψήφιζαν «όχι», το 25% «ναι», το 10% θα απείχε και το 6% δεν είχε γνώμη για το ζήτημα. Σύμφωνα με δημοσκόπηση που διεξήγαγε η Latvijas fakti τον Ιανουάριο του 2012, το 62,4% των πολιτών θα ψήφιζε «όχι», το 28% «ναι», το 12.8% θα απείχε και το 7% δεν είχε γνώμη για το ζήτημα.

Αποτελέσματα 
Περίπου τα τρία τέταρτα των ψηφοφόρων ψήφισαν κατά την επισημοποίηση της ρωσικής ως δεύτερης εθνικής γλώσσας, ενώ μόνο στη ανατολική περιφέρεια της Λατγαλίας η πλειοψηφία των πολιτών ψήφισε υπέρ για την αλλαγή. Το δημοψήφισμα είχε σημαντικά υψηλότερη συμμετοχή σε σχέση με τις προηγούμενες εκλογές και δημοψηφίσματα, με ποσοστό άνω του 71.1% των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων.

Επικρίσεις 
Ένα μεγάλο μέρος της ρωσόφωνης κοινότητας στη Λετονία (290.660 ή το 14,1% του συνολικού πληθυσμού της Λετονίας) δεν μπόρεσε να ψηφίσει σε αυτό το δημοψήφισμα επειδή, από το 1991, κατέχουν καθεστώς μη-πολίτη και συνεπώς δεν έχουν δικαίωμα ψήφου. Ωστόσο, οι παραπάνω αριθμοί δείχνουν επίσης ότι οι μη πολίτες δεν θα μπορούσαν να αλλάξουν το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος εάν τους είχε επιτραπεί να ψηφίσουν. Εάν όλα τα 290.660 μέλη της ρωσικής κοινότητας συμμετείχαν και ψήφιζαν υπέρ της πρότασης, η πρόταση θα είχε και πάλι απορριφθεί με 59.15% κατά και 40.60% υπέρ, ενώ η συμμετοχή θα αυξανόταν στο 75.68% από 71.11%.

Ανάλυση 
Οι αναλυτές αναφέρουν ότι η προσέλευση, σχεδόν στο 70%, δείχνει τη δύναμη της αίσθησης μεταξύ πολλών Λετονών οι οποίοι επιθυμούν να αποστασιοποιηθούν πολιτισμικά από τους πρώην σοβιετικούς ηγέτες τους. Το δημοψήφισμα μπορεί να διευρύνει το σχίσμα στην κοινωνία και η κυβέρνηση θα πρέπει να καταβάλει σοβαρές προσπάθειες για την εδραίωση των δύο ομάδων της χώρας. Αν και οι Ρώσοι που διεξήγαγαν το δημοψήφισμα παραδέχθηκαν ότι δεν είχαν καμία πιθανότητα να κερδίσουν το δημοψήφισμα, τουλάχιστον ελπίζουν ότι το κατά προσέγγιση 25% των θετικών ψήφων θα αναγκάσει την κεντροδεξιά κυβέρνηση της Λετονίας να αρχίσει διάλογο με τις εθνικές μειονότητες. Πολλοί φοβούνται ότι η δυσαρεστημένη μειονότητα θα συνεχίσει να ασκεί πίεση πιέζοντας περισσότερα δημοψηφίσματα για να αλλάξει το σύνταγμα της Λετονίας προς όφελος των μειονοτήτων.

Δείτε επίσης 
Γλωσσική πολιτική στη Λετονία
Ιστορία των Ρώσων στη Λετονία
Ρώσοι στα Βαλτικά κράτη
Μειονοτική γλώσσα
Ευρωπαϊκός Χάρτης Περιφερειακών ή Μειονοτικών Γλωσσών
Πλαίσιο Σύμβασης για την Προστασία των Εθνικών Μειονοτήτων
Κατάλογος γλωσσικών δικαιωμάτων στα ευρωπαϊκά συντάγματα

Παραπομπές 

Δημοψηφίσματα στην Λετονία
Ρωσική γλώσσα