Κουερσετίνη

Η κουερσετίνη ή κερκετίνη ή κβερκετίνη ή βαλανοκετόνη (αγγλ.: quercetin) είναι μια φλαβονόλη που βρίσκεται σε πολλά φρούτα, λαχανικά, φύλλα και σπόρους. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως συστατικό σε συμπληρώματα, ποτά ή τρόφιμα. Το χημικό της όνομα κατά IUPAC είναι 2-(3,4-διυδροξυφαινυλο)-3,5,7-τριυδροξυ-4H-χρωμεν-4-όνη.

Ιστορία και ετυμολογία
Η κερκετίνη είναι ένα φλαβονοειδές ευρέως κατανεμημένο στη φύση. Το όνομα έχει χρησιμοποιηθεί από το 1857 και προέρχεται από το λατινικό quercetum (δρυμός/δάσος βελανιδιάς), το οποίο με τη σειρά του προέρχεται από το quercus (κβέρκος) που σημαίνει δρυς/βελανιδιά. Η κουερσετίνη είναι ένας φυσικός αναστολέας, πολικής μεταφοράς αυξίνης. Απαντάνται και με άλλα ονόματα όπως σοφορετίνη (sophoretin), meletin, quercetine, xanthaurine, quercetol, quercitin, quertine, flavin meletin.Περιεκτικότητα στα τρόφιμα
Σύμφωνα με συγκεντρωτικό κατάλογο, βασισμένο σε πολλαπλές έρευνες, του Υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ οι περιεχόμενες ποσότητες (σε mg ανά 100 g τροφίμου) κουερσετίνης σε επιλεγμένα τρόφιμα είναι οι εξής:
 Κάπαρη, ακατέργαστη 234 
 Κάπαρη              173
 Λεβιστικό, φύλλα    170
 Ραπανάκι, φύλλα      70 
 Άνηθος               55 
 Κόλιαντρος, φύλλα      53 
 Ουγγρικό πιπέρι     51 
 Μάραθος, φύλλα      48,8
 Χαρουπάλευρο           39
 Ραντίτσιο           31,5 
 Νεροκάρδαμο             30
 Λαχανίδα (kale)               23 
 Αρώνια, καρποί (chokeberry)          19
 Γλυκοπατάτα, φύλλα   17
 Φαγόπυρο, πίτουρο (buckwheat, bran) 15 
 Κράνμπερι (cranberry)          15 
 Λυκόμουρο (goji berry)         14
 Κόκκινο μύρτιλλο (lingonberry)          13

Στα κόκκινα κρεμμύδια, οι υψηλότερες συγκεντρώσεις κουερσετίνης υπάρχουν στα έξω απόκεντρα δακτυλίδια και στο τμήμα που βρίσκεται πλησιέστερα προς τη ρίζα, το τελευταίο είναι το μέρος του φυτού με την υψηλότερη συγκέντρωση. Μια άλλη μελέτη διαπίστωσε ότι η βιολογικής καλλιέργειας ντομάτες είχαν 79% περισσότερο κουερσετίνη από ό,τι η κερκετίνη φρούτων. Τέλος η κουερσετίνη είναι παρούσα σε διάφορα είδη από μέλι από πηγές διαφορετικού φυτού.

 Βιοσύνθεση της κουερσετίνης
Η φαινυλαλανίνη (απαραίτητο αμινοξύ) μετατρέπεται σε 4-κουμαροϋλο-CοΑ σε μία σειρά σταδίων που είναι γενικά γνωστά ως   μονοπάτι φαινυλοπροπανοειδών χρησιμοποιώντας φαινυλαλανίνη αμμωνία-λυάση, κιναμμωμικό-4-υδροξυλάση και 4-κουμαροϋλο-CοΑ-λιγάση. Το 4-κουμαροϋλο-CoA προστίθεται σε τρία μόρια μηλονυλο-CοΑ για να σχηματίσουν τετραϋδροξυχαλκόνη χρησιμοποιώντας συνθετάσης 7,2'-διυδροξυ-4'-μεθοξυισοφλαβανόλη. Η τετραϋδροξυχαλκόνη στη συνέχεια μετατρέπεται σε ναριγγενίνη χρησιμοποιώντας την ισομεράση χαλκόνης.

Η ναριγγενίνη στη συνέχεια μετατρέπεται σε εριοδικτυόλη χρησιμοποιώντας φλαβανοειδή 3'-υδροξυλάση. Η εριοδικτυόλη στη συνέχεια μετατρέπεται σε διυδροβαλανιδίνης με φλαβανόνη 3-υδροξυλάσης, η οποία στη συνέχεια μετατρέπεται σε κουερσετίνη από τη φλαβονολική συνθάση (flavonol synthase).

Γλυκοζίτες

Η κερκετίνη ή κουερσετίνη είναι η αγλυκονική μορφή ενός αριθμού διαφόρων φλαβονοειδών γλυκοζιτών, όπως η ρουτίνη (rutin) και κερκιτρίνη (quercitrin), οι οποίες βρέθηκαν σε εσπεριδοειδή φρούτα, φαγόπυρο και τα κρεμμύδια. Η ρουτίνη και η κερκιτρίνη είναι ενώσεις της κβερκετίνης με τη ρουτινόζη και τη ραμνόζη αντίστοιχα. Παρομοίως, η γκουαγιαβερίνη (guajaverin) είναι ένας 3-O-αραβινοζίτης, ο υπεροζίτης (hyperoside) είναι ένας 3-O-γαλακτοζίτης, η ισοκερκετίνη (isoquercetin) είναι ένας 3-O-γλυκοζίτης και ο σπειραιοζίτης' (spiraeoside) είναι ένας 4-Ο-γλυκοζίτης της κβερκετίνης. Ο CTN-986 είναι ένας άλλος γλυκοζίτης της κερκετίνης ο οποίος βρίσκεται στο βαμβακόσπορο και το βαμβακέλαιο. In vitro μελέτες του 2003 έδειξαν ότι η μικελιανίνη (miquelianin), ένας 3-O-γλυκουρονοζίτης της κερκετίνης (quercetin 3-O-β-D-glucuronopyranoside), είναι σε θέση να φθάσει στο ΚΝΣ από το λεπτό έντερο.

Αποδόμηση ρουτίνης
Το ένζυμο κβερκιτρινάση (quercitrinase) απαντάται στο μύκητα Aspergillus flavus. Υποστρώματά του είναι η κβερκιτρίνη και το νερό, και απελευθερώνει κουερσετίνη και  L-ραμνόζη. Είναι ένα ένζυμο στη συνήθη καταβολική οδό. Το Quercetin 3-Ο-θειικό Οξύ είναι ένας ανθρώπινος μεταβολίτης της κβερκετίνης στο πλάσμα.

 Φαρμακολογία 
Φαρμακοκινητική
Η βιοδιαθεσιμότητα της κουερσετίνης στον άνθρωπο είναι χαμηλή και εξαιρετικά μεταβλητή (0-50%), και η κάθαρσή της γίνεται γρήγορα με βιολογικό χρόνο ημιζωής 1-2 ώρες μετά την πρόσληψη τροφίμων ή συμπληρωμάτων που την περιέχουν. Μετά την διατροφική πρόσληψη, η Κουερσετίνη υφίσταται ταχεία και εκτεταμένη μεταβολισμό, που τεκμαίρονται από μελέτες in vitro αλλά είναι απίθανο να έχει εφαρμογή στην ζωή.

 Επιδράσεις της κατανάλωσης από τον άνθρωπο και άλλα ζώα 
Η ίδια η Αγλυκο-κερκετίνη) ή Κουερσετίνη (Quercetin), σε αντίθεση με βαλανοκετόνες - Γλυκοζίτες, δεν είναι μια φυσιολογική διαιτητική συνιστώσα, δεν αποτελεί τρόφιμο. Σε μια μελέτη βιοδιαθεσιμότητας σε αρουραίους, η ραδιοσημασμένη quercetin-4-γλυκοζίτη μετετράπη σε φαινολικά οξέα όπως αυτό διέρχεται μέσω της γαστρεντερικής οδού, που παράγουν ενώσεις που δεν παρακολουθείται σε προηγούμενες μελέτες σε ζώα αγλυκόνης - quercetin (Mullen, 2008). Από αυτά τα Φαινολικά Οξέα, το 4% ανακτήθηκε μέσα σε 72 ώρες, ενώ το 69% βρέθηκε στα ούρα), που σημαίνει χαμηλή κατακράτηση και μεγάλη έκκριση, ένα χαρακτηριστικό των προσλαμβανόμενων πολυφαινολών. Η Κουερσετίνη (Quercetin) μπορεί επίσης να προκαλέσει την έκκριση ινσουλίνης από την ενεργοποίηση των διαύλων ασβεστίου τύπου L στα παγκρεατικά β-κύτταρα, όπως βρέθηκε το 2003 από τον Bardy και συνεργάτες 

Το έτος 2015 δημοσιεύθηκε στην Ελλάδα  ότι  Υγιής επιμήκυνση της ζωής επετεύχθει με συνδυασμό δύο ήδη γνωστών φαρμάκων της Quercetin και της Dasatinib''   Οταν κάποιο από τα κύτταρα του σώματός μας φθάσει σε γεροντική ηλικία, μεγαλώνει σε μέγεθος, αποπλατύνεται, αυξάνεται η β-galactosidase που περιέχει και κυρίως  σταματά να πολλαπλασιάζεται. Στα ποντίκια τα γεροντικά κύτταρα αυξάνονται με την ηλικία και μελέτες έδειξαν ότι όταν κάποιος κατορθώσει να σκοτώσει αυτά τα κύτταρα τότε επιτυγχάνει την υγιή επιμήκυνση της ζωής (healthy lifespan), δηλαδή την αύξηση της ηλικίας χωρίς ασθένειες. Τα γεροντικά κύτταρα ομοιάζουν με τα καρκινικά σε μία βασική ιδιότητα, δεν πεθαίνουν εύκολα διότι αναπτύσσουν ειδικά βιολογικά δίκτυα τα οποία τα προφυλάσσουν από την απόπτωση ή από τον προγραμματισμένο κυτταρικό θάνατο και είναι ιδιαίτερα ανθεκτικά στα εξωγενή στρεσογόνα ερεθίσματα. Μια ομάδα ερευνητών από την Mayo Clinic, κατόρθωσε να βρει φάρμακα, από τα ήδη υπάρχοντα στη αγορά, που έχουν την δυνατότητα, χορηγούμενα σε συνδυασμό, για μικρό χρονικό διάστημα, 5 μόλις ημέρες, σε ποντίκια, να σκοτώσουν τα γεροντικά κύτταρα τους και να επιτευχθεί σημαντικότατη υγιής επιμήκυνση της ζωής τους. Τα φάρμακα αυτά ονομάστηκαν senolytics (γεροντολυτικά) και είναι το αντικαρκινικό φάρμακο Dasatinib και μια φυσική ουσία που χορηγείται σαν συμπλήρωμα διατροφής, το Quercetin, που διαθέτει αντιισταμινικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες. Οι ουσίες αυτές σε πειραματόζωα έχουν την δυνατότητα να βελτιώνουν την καρδιαγγειακή λειτουργία, να μειώνουν την Οστεοπόρωση, τις εκφυλιστικές αλλοιώσεις στην σπονδυλική στήλη και την μυϊκή αδυναμία.
Ηδη οι ερευνητές ξεκινούν κλινικές μελέτες σε ανθρώπους σε μια προσπάθεια να βρούν την ιδανική δόση που θα έχει το ίδιο αποτέλεσμα, χωρίς να υπάρχουν ανεπιθύμητες αντιδράσεις.

Έγκριση χρήσης στον άνθρωπο ή τα ζώα
Η κουερσετίνη δεν έχει επιβεβαιωθεί επιστημονικά ως ειδικό θεραπευτικό φάρμακο για οποιαδήποτε κατάσταση, ούτε εγκρίθηκε η χορήγησή της από οποιαδήποτε ρυθμιστική υπηρεσία παγκοσμίως (Π.χ. FDA, EDA, ΕΟΦ). ΔΕΝ είναι δηλαδή συνταγογραφούμενο φάρμακο, είναι συμπλήρωμα διατροφής, που σημαίνει ότι ΔΕΝ πέρασε ποτέ τα 7 στάδια δοκιμών που προβλέπει το πρωτόκολλο του Ελσίνκι. Όμως πουλιέται ως "συμπλήρωμα διατροφής" με ασαφείς ενδείξεις (Lamberts, κλπ) σε δισκία 500 mg ενώ είναι ασαφές πώς καθορίσθηκε αυτή η δοσολογία. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Φαρμάκων και Τροφίμων, αξιολογηθεί ήδη πιθανές αξιώσεις αποζημίωσης στην υγεία που συνδέονται με την κατανάλωση κουερσετίνης, εάν αποδειχθεί η σχέση αιτίου-αποτελέσματος. Ηδη ερευνάται η σχέση για κάθε επίδραση της κουερσετίνης σε καρδιαγγειακό, λιπίδια, πρωτεΐνες. Ηπαρ, νεφρά, ψυχική κατάσταση και απόδοση

Προκαταρκτική ιατρική έρευνα 
Παρά το γεγονός ότι η κουερσετίνη είναι σε πρώιμο στάδιο κλινικών δοκιμών και έρευνας για μια ποικιλία καταστάσεων ασθένειας, δεν  υπάρχει ακόμη μελέτη, που να προσφέρει επαρκή αποδεικτικά στοιχεία ότι η κουερσετίνη έχει κάποια ευεργετική επίδραση στο ανθρώπινο σώμα. Έτσι θα πρέπει να τονισθεί ότι η κουερσετίνη ΔΕΝ είναι μια καθορισμένη ουσιαστική θρεπτική ουσία με θρεπτικά συστατικά, και δεν μπορεί να εκχωρηθεί ένα δικαίωμα χρήσης σε καθημερινό επίπεδο σε ορισμένη περιεκτικότητα. ΔΕΝ ρυθμίζει ως φάρμακο οποιαδήποτε ασθένεια.

Αλληλεπιδράσεις κβερκετίνης με άλλα φάρμακα 
Η κβερκετίνη αντενδείκνυται να συγχορηγείται με ορισμένα αντιβιοτικά με τα οποία μπορεί να αλληλεπιδράσει επικίνδυνα. Η φθοριοκινολόνη είναι ένα αντιβιοτικό της ομάδας των κινολονών, το οποίο όπως η κβερκετίνη, συνδέεται ανταγωνιστικά με τη βακτηριακή DNA γυράση. Είτε αυτό αναστέλλει ή ενισχύει το αποτέλεσμα των φθοριοκινολονών δεν είναι βέβαιο.

Δημοσιεύσεις Πληροφόρησης για το κοινό για τα ναρκωτικά (2010) αναφέρουν ότι η ταξόλη και η πακλιταξέλη αλληδεπιδρούν επικίνδυνα με την κβερκετίνη επειδή μεταβολίζονται στο κυτόχρωμα CYP2C8. Η κβερκετίνη όπως η πακλιταξέλη μεταβολίζεται κυρίως από το CYP2C8, βιοδιαθεσιμότητα και μπορεί να αυξηθεί απρόβλεπτα, οδηγώντας πιθανώς σε επιβλαβείς παρενέργειες.

Παραπομπές 

Φλαβονοειδή