Υδραγωγείο

Υδραγωγείο ονομάζουμε το τεχνητό κανάλι που κατασκευάζεται για να μεταβιβάσει νερό (ύδωρ) από μια θέση σε μια άλλη. Ο όρος ετυμολογείται από τις λέξεις «ύδωρ» και «άγω» (κατ' αντιστοιχία προς τον λατινικό όρο «aquae ductus»).

Υδραγωγεία Μεταφοράς 
 Υδραγωγείο Μόρνου
Το υδραγωγείο Μόρνου μεταφέρει το νερό από τον ταμιευτήρα Μόρνου στις μονάδες επεξεργασίας Μάνδρας και Μενιδίου. Το συνολικό μήκος του είναι 188 χλμ. και λειτουργεί με βαρύτητα.

 Υδραγωγείο Υλίκης
Το Υδραγωγείο Υλίκης μεταφέρει το νερό από τον ταμιευτήρα Υλίκης στον ταμιευτήρα του Μαραθώνα και υδροδοτεί τη μονάδα επεξεργασίας Κιούρκων. Το συνολικό μήκος του είναι 66,7 χλμ. και λειτουργεί με άντληση!

Ενωτικά υδραγωγεία 
Η ύπαρξη των ενωτικών υδραγωγείων επιτρέπει τον έλεγχο, τη συντήρηση και την επισκευή των εγκαταστάσεων των δυο υδραγωγείων με τη δυνατότητα παύσης της λειτουργίας του ενός από τα δύο. Επιπλέον, παρέχουν τη δυνατότητα εναλλακτικών τρόπων εκμετάλλευσης των πηγών υδροληψίας, επιφανειακών και υπογείων, ανάλογα με τις υδρολογικές συνθήκες και τις ανάγκες της κατανάλωσης.

 Ενωτικό υδραγωγείο Μόρνου - Υλίκης 
 Ενωτικό υδραγωγείο Μαραθώνος - Γαλατσίου
 Ενωτικό υδραγωγείο Διστόμου

Αναγκαιότητα και δομή 
Οι αρχαίες πόλεις χτίζονταν συνήθως σε μέρη όπου υπήρχε άφθονο νερό, και το μετέφεραν με αγωγούς στις δημόσιες βρύσες ή λουτρά. Όταν το ανάγλυφο του εδάφους δεν ευνοούσε για έναν απλό επιφανειακό αγωγό ή οι ανάγκες της πόλης δεν καλύπτονταν από την κοντινότερη πηγή ή πηγές, τότε άρχισαν να εμφανίζονται τα πρώτα υδραγωγεία.

Πριν προχωρήσουν στην κατασκευή ενός υδραγωγείου, οι μηχανικοί της εποχής αξιολογούσαν την ποιότητα του νερού που σκόπευαν να εκμεταλλευτούν εξετάζοντας τη διαύγεια, το ρυθμό ροής, τη γεύση του καθώς και τη φυσική κατάσταση των ντόπιων που ήδη έπιναν από αυτό το νερό. Αν τελικά επιλεγόταν η τοποθεσία, τότε οι μηχανικοί, αυτοί, υπολόγιζαν τη βέλτιστη διαδρομή, την κλίση του αγωγού, το μέγεθος και το μήκος του καναλιού. Το εργατικό δυναμικό αποτελούνταν από εργάτες ή σκλάβους ανάλογα την εποχή και την τοποθεσία και αποτελούνταν συνήθως από πάρα πολλά άτομα. Στην Ελλάδα η εμφάνιση των υδραγωγείων συμπίπτει και με την ανάπτυξη των υδραυλικών κονιαμάτων, καθώς έπρεπε να αντέχουν στο χρόνο και η αποπεράτωσή τους ήταν πολυετής, γεγονός που τα καθιστούσε πολυδάπανα — ιδίως αν απαιτούνταν αψίδες. Οι Ρωμαίοι εξελίσσοντας και τα δύο, τα υδραυλικά κονιάματα και το σχεδιασμό των υδραγωγείων, εισήγαγαν τις αψίδες στην κατασκευή τους και έφτιαξαν σπουδαία έργα που διατηρούνται έως σήμερα. 

Επισης, τα υδραγωγεία χρειάζονταν συντήρηση και προστασία. Σε κάποια δεδομένη στιγμή, η πόλη της Ρώμης απασχολούσε περίπου 700 άτομα για τη φροντίδα τους. Από το στάδιο του σχεδιασμού, υπήρχε πρόνοια για τη συντήρηση των υδραγωγείων. Λόγου χάρη, ανθρωποθυρίδες και φρεάτια καθιστούσαν εφικτή την πρόσβαση στα υπόγεια τμήματα των υδραγωγείων. Και όταν απαιτούνταν εκτεταμένες επισκευές, οι μηχανικοί μπορούσαν προσωρινά να κάνουν εκτροπή της πορείας του νερού, ώστε να παρακάμπτεται το τμήμα που είχε υποστεί ζημιά.

Αρχαία Ελληνικά υδραγωγεία 
 Ευπαλίνειο όρυγμα

Αρχαία Υδραγωγεία της Αθήνας 

 Πελασγικό υδραγωγείο 
 Υδραγωγείο Θησέως 
 Πεισιστράτειο υδραγωγείο 
 Πώρινο υδραγωγείο 
 Υδραγωγείο Υμηττού - Νεκροταφείου
 Υδραγωγείο Πνυκός
 Υδραγωγείο Λουτρού
 Υδραγωγείο Θησείου
 Υδραγωγείο Σταδίου 
 Υδραγωγείο Αγίας Τριάδας - Κεραμεικού 
 Υδραγωγείο Κηφισίας
 Υδραγωγείο «Γεράνι» ή οδού Σταδίου 
 Υδραγωγείο Καλλιρρόης - Βουνού - Μακρών Τειχών 
 Υπέργεια υδραγωγεία επί αψίδων 
 Αδριάνειο Υδραγωγείο

Ρωμαϊκά Υδραγωγεία 
Στις αρχές του 3 αιώνα π.Χ., 11 κύρια υδραγωγεία εξυπηρετούσαν την πόλη της Ρώμης. Το πρώτο, το Aqua Appia, κατασκευάστηκε το 312 π.Χ., είχε μήκος λίγο μεγαλύτερο από 16 χιλιόμετρα και ήταν σχεδόν εξ ολοκλήρου υπόγειο. Το μερικώς διατηρημένο μέχρι σήμερα Κλαυδιανό Υδραγωγείο (Aqua Claudia), είχε μήκος περίπου 69 χιλιόμετρα, τα οποία περιλάμβαναν περίπου 10 χιλιόμετρα αψίδες, οι οποίες σε αρκετές περιπτώσεις ορθώνονταν στα 27 μέτρα ύψος.

Πόσο νερό μετέφεραν τα υδραγωγεία της Ρώμης; Πολύ! Το Μάρκιο Υδραγωγείο παρείχε καθημερινά στη Ρώμη περίπου 190 εκατομμύρια λίτρα νερό. Όταν το νερό—έχοντας ως κινητήρια δύναμη τη βαρύτητα—έφτανε στις αστικές περιοχές, έρρεε σε δεξαμενές διανομής και από εκεί σε διακλαδώσεις οι οποίες το διοχέτευαν με τη σειρά τους άλλες δεξαμενές διανομής ή τοποθεσίες όπου οι κάτοικοι μπορούσαν να το χρησιμοποιήσουν. Κάποιοι υπολογίζουν ότι το σύστημα υδροδότησης της Ρώμης αναπτύχθηκε τόσο, ώστε κάθε κάτοικος μπορούσε να έχει στη διάθεσή του πάνω από 1.000 λίτρα νερό σε καθημερινή βάση.

Χρονολογική σειρά κατασκευής υδραγωγείων στην αρχαία Ρώμη 

 312 π.Χ. Aqua Appia
 272 π.Χ. Aqua Anio Vetus
 144-140 π.Χ. Aqua Marcia
 127-126 π.Χ. Aqua Tepula
 33 π.Χ. Aqua Julia
 19 π.Χ. Aqua Virgo
 2 π.Χ. Aqua Alsietana
 38-52 μ.Χ. Aqua Claudia
 38-52 μ.Χ. Aqua Appia Novus
 109 μ.Χ. Aqua Traiana
 226 μ.Χ. Aqua Alexandrina

Άλλα ρωμαϊκά υδραγωγεία στην Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία 

 Υδραγωγείο Καβάλας ή Καμάρες

 Υδραγωγείο Πάτρας
 Ποντ ντυ Γκαρ στην νότια Γαλλία
 Μπαρμπεγκάλ, Γαλλία
 Άιφελ, Γερμανία
 Καισαρεία η Παραθαλάσσια, Ισραήλ
 Σεγόβια, Ισπανία
 Μιλάγκρος, Ισπανία
 Ταρραγόνα, Ισπανία
 Αλμουνιέκαρ, Ισπανία (5 Υδραγωγεία - Τα 4 χρησιμοποιούνται ακόμη)
 Ουάλεντος, Κωνσταντινούπολη, Τουρκία
 Αουγκούστα, Ιταλία
 Άνιο Νόβους, Ρώμη, Ιταλία

Παραπομπές