Εβραϊκή διασπορά

Η Εβραϊκή διασπορά () ή εξορία (εβραϊκά:  γκαλούτ; Γίντις: γκολούς) είναι η διασπορά των Ισραηλιτών ή Εβραίων εκτός της πατρίδας των προγόνων τους (η Γη του Ισραήλ) και η επακόλουθη εγκατάσταση τους σε διάφορα σημεία του πλανήτη.

Όσον αφορά την εβραϊκή Βίβλο, ο όρος "Εξορία" δηλώνει την τύχη των Ισραηλιτών που εξορίστηκαν από το Βασίλειο του Ισραήλ κατά τη διάρκεια του 8ου αιώνα π.Χ. και των Ιουδαίων από το Βασίλειο του Ιούδα που μεταφέρθηκαν στη Βαβυλώνα τον 6ο αιώνα π.Χ. Οι Ιουδαίοι, κατά τη ζωή τους στην εξορία, έγιναν γνωστοί ως "Εβραίοι" ( Γεχουντίμ), από το Βιβλίο της Εσθήρ, το οποίο κάνει την πρώτη αναφορά στον όρο "Εβραίοι".

Η πρώτη εξορία των Εβραίων ήταν η Ασσυριακή εξορία, η απέλαση των Εβραίων από το Βασίλειο του Ισραήλ (Σαμάρειας), η οποία ξεκίνησε από τον Τιγκλάθ Πιλεσέρ Γ΄ της Ασσυρίας το 733 π.Χ. Αυτή η διαδικασία της εξορίας των Εβραίων ολοκληρώθηκε από τον Σαργών με την καταστροφή του βασιλείου το 722 π.Χ., ολοκληρώνοντας μια τριετή πολιορκία της Σαμάρειας που ξεκίνησε ο Σαλμανασάρ Β΄. Η επόμενη εξορία των Εβραίων ήταν η Βαβυλώνια αιχμαλωσία, στην οποία τμήματα του πληθυσμού του Βασιλείου του Ιούδα απελάθηκαν το 597 π.Χ. και το 586 π.Χ. από τη Νεοβαβυλωνιακή Αυτοκρατορία υπό τη βασιλεία του Ναβουχοδονόσορα Β΄.

Η Εβραϊκή διασπορά υπήρχε για πολλούς αιώνες πριν την πτώση του Δεύτερου Ναού. Η εγκατάσταση τους σε άλλες χώρες δεν ήταν μέρος ενός υποχρεωτικού εκτοπισμού των Εβραίων. Πριν από τα μέσα του πρώτου αιώνα μ.Χ., εκτός από την Ιουδαία, τη Συρία και τη Βαβυλωνία, μεγάλες Εβραϊκές κοινότητες ζούσαν στις ρωμαϊκές επαρχίες της Συρίας-Παλαιστίνης, της Αιγύπτου και της Κρήτης και Κυρηναϊκής καθώς και στην ίδια τη Ρώμη. Μετά την πολιορκία της Ιερουσαλήμ (63 π.Χ.), όταν η Ασμοναϊκή δυναστεία έγινε προτεκτοράτο της Ρώμης η μετανάστευση των Εβραίων αυξήθηκε. Το 6 μ.Χ. η περιοχή της πατρίδας των Εβραίων έγινε η ρωμαϊκή επαρχία της Ιουδαίας. Ο πληθυσμός της Ιουδαίας εξεγέρθηκε κατά της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας το 66 μ.Χ. Ο Πρώτος Ιουδαϊκός Πόλεμος ήταν το αποτέλεσμα της εξέγερσης. Ο πόλεμος τελείωσε με την καταστροφή της Ιερουσαλήμ το 70 μ.Χ. Κατά τη διάρκεια της πολιορκίας, οι Ρωμαίοι κατέστρεψαν το Δεύτερο Ναό και το μεγαλύτερο μέρος της Ιερουσαλήμ. Αυτή ήταν μια σημαντική στιγμή. Η καταστροφή του συμβολικού κέντρου του Ιουδαϊσμού και της Εβραϊκής ταυτότητας οδήγησε πολλούς Εβραίους να αλλάξουν τον αυτοπροσδιορισμό τους και να εξετάσουν την προοπτική μιας αορίστου διαρκείας εγκατάλειψης του Ισραήλ.

Σε 132 μ.Χ., ο Μπαρ Κοχμπά ηγήθηκε μιας εξέγερσης εναντίον του Αδριανού. Αυτή η εξέγερση σχετιζόταν με τη μετονομασία της Ιερουσαλήμ σε Αιλία Καπιτωλίνα. Μετά από τέσσερα χρόνια πολέμου, η εξέγερση κατεστάλη, και οι Ρωμαίοι απαγόρευσαν στους Εβραίους να εισέρχονται στην Ιερουσαλήμ.

Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, λόγω της αυξανόμενης μετανάστευσης και της επανεγκατάστασης, οι Εβραίοι χωρίστηκαν σε διακριτές περιφερειακές ομάδες. Σήμερα αυτές οι περιφερειακές ομάδες είναι κατά κύριο λόγο οι Ασκεναζίτες της Βόρειας και Ανατολικής Ευρώπης και οι Σεφαρδίτες Εβραίοι της Ιβηρικής χερσονήσου (Ισπανία και Πορτογαλία), τη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή. Αυτές οι ομάδες έχουν παράλληλες ιστορίες, πολλές πολιτιστικές ομοιότητες, ενώ έχουν υποστεί μια σειρά από σφαγές, διωγμούς και απελάσεις. Το 1290 απελάθηκαν από την Αγγλία, το 1492 απελάθηκαν από την Ισπανία, ενώ το 1948-1973 απελάθηκαν από τις Αραβικές χώρες. Αν και οι δύο κλάδοι έχουν διαφορές στον πολιτισμό τους λόγω των σχέσεων που είχαν στις ευρωπαϊκές χώρες υποδοχής τους, (όπως οι Κεντρικοί Ευρωπαίοι για τους Ασκεναζίτες και οι Ισπανοί και οι Άραβες για τους Σεφαρδίτες), η κοινή θρησκεία και καταγωγή, καθώς και η συνεχής επικοινωνία και μετακίνηση πληθυσμών, ήταν υπεύθυνη για την ενοποιημένη έννοια της πολιτιστικής και θρησκευτικής Εβραϊκής ταυτότητας μεταξύ Σεφαρδιτών και Ασκεναζιτών από τα τέλη της Ρωμαϊκής περιόδου μέχρι σήμερα.

Κέντρα της εβραϊκής διασποράς ήταν παραδοσιακά η Ρωσία, η Πολωνία, η Ουγγαρία, η Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γερμανία και γενικά η δυτική, ανατολική και κεντρική Ευρώπη, και τους τελευταίους δύο αιώνες διάφορες χώρες της Αμερικής, ειδικά οι Ηνωμένες Πολιτείες.

Ιστορία

Αρχαιότητα 

 597 π.Χ.: Ο Ναβουχοδονόσορας Β΄ κατέκτησε το βασίλειο του Ιούδα και απέλασε περίπου 10.000 Εβραίους στη Βαβυλώνα
 586 π.Χ.: Ο Ναβουχοδονόσορας Β΄ νίκησε ξανά το Βασίλειο του Ιούδα και κατέστρεψε το Ναό του Σολομώντα. Άλλοι 10.000 Εβραίοι ήρθαν στη Βαβυλώνα. Πολλοί έφυγαν τότε στην Αίγυπτο.
 49 μ.Χ.: Ο αυτοκράτορας Κλαύδιος απέλασε τους Εβραίους της Ρώμης.
 66–74 μ.Χ.: Εξέγερση των Εβραίων. Πολλοί Εβραίοι εγκατέλειψαν τη γη του Ισραήλ μετά την αποτυχημένη εξέγερση και μετακόμισαν σε διάφορες ρωμαϊκές επαρχίες.
 115–117 μ.Χ.: Εξέγερση της διασποράς.
 132–135 μ.Χ.: Ο Μπαρ Κοχμπά ηγήθηκε μιας εξέγερσης κατά των Ρωμαίων, δίνοντας τη χαριστική βολή στον Εβραϊκό πληθυσμό της περιοχής.

Ύστερη Αρχαιότητα 

 212 μ.Χ.: Ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Καρακάλλας έδωσε στους Εβραίους κατοίκους της αυτοκρατορίας τη ρωμαϊκή υπηκοότητα..
 417 και 423 μ.Χ.: Θεσπίστηκαν οι εβραϊκοί νόμοι του βυζαντινού αυτοκράτορα Θεοδόσιου Β΄.
 534 μ.Χ.: Θεσπίστηκαν οι εβραϊκοί νόμοι του βυζαντινού αυτοκράτορα Ιουστινιανού. Τα δικαιώματα των Εβραίων μειώθηκαν. 
 590–604 μ.Χ.: Ο Πάπας Γρηγόριος θεσπίζει τη μεσαιωνική παπική πολιτική για τους Εβραίους.

Μεσαίωνας 

 1012: Εκδίωξη των Εβραίων από το Μάιντς την εποχή του αυτοκράτορα Ερρίκου Β΄.
 1017 και 1020: Ο Πάπας Βενέδικτος Η΄ προέβη σε ωμότητες κατά των Εβραίων της Ρώμης.
 1066: Σφαγή Εβραίων στη Γρανάδα από Βέρβερους.
 1084: Το πρώτο τεκμηριωμένο γκέτο δημιουργήθηκε στο Σπάιερ.
 1096: Στην αρχή της Α΄ Σταυροφορίας, δολοφονήθηκαν συνολικά πάνω από 12.000, Εβραίοι σε διάφορες πόλεις της Ρηνανίας, μεταξύ άλλων των πόλεων Βορμς, Γκέλντερν, Κέρπεν, Βέζελ, Νόις, Μερς, Ξάντεν, Βόννη, Κολωνία, Άλτεναρ, Μάιντς, Σπάιερ, Τριρ, κ.ά. Έναρξη μετανάστευσης στην Ανατολική Ευρώπη.
 1147: 1147 Έναρξη της Β΄ Σταυροφορίας με σφαγές Εβραίων στη βόρεια Γαλλία και το Βύρτσμπουργκ.
 1171: Απέλαση των Εβραίων της Μπολόνιας.
 1179: Το 3ο Συμβούλιο του Λατερανού αποφάσισε ότι οι Εβραίοι και οι Μουσουλμάνοι δεν επιτρέπονται να έχουν Χριστιανούς υπηρέτες, ενώ τα στοιχεία Χριστιανών κατά Εβραίων θα είναι πάντα αποδεκτά.
 1182: Εκδίωξη των Εβραίων από την Ιλ-ντε-Φρανς στην Αγγλία.
 1189: Στις αρχές της Γ΄ Σταυροφορίας πολλοί Εβραίοι της Αγγλίας δολοφονήθηκαν. 
 1215: Το 4ο Συμβούλιο του Λατερανού αποφάσισε την επιβολή διαφορετικής ενδυμασίας και την απαγόρευση του γραφείου για τους Εβραίους.
 1235-1236: Σφαγές Εβραίων στη Φούλντα και σε τμήματα της δυτικής και Βόρειας Γαλλίας. Το 1236 ο αυτοκράτορας Φρειδερίκος Β΄ θέτει τους Εβραίους υπό την προστασία του από την καταβολή τελών. 
 1290: Απέλαση των Εβραίων από την Αγγλία. Μέχρι το 1655 δεν υπάρχουν επίσημες καταγραφές Εβραίων στη χώρα.
 1298: Κατά τη διάρκεια του πογκρόμ του Ρίντφλαϊς, τουλάχιστον 4.000-5.000 Εβραίοι δολοφονήθηκαν στη νότια Γερμανία.
 1306: Υπό τον Φίλιππο ΣΤ΄ απελαύνονται οι Εβραίοι από τη Γαλλία.
 1336–1338: Σφαγές Εβραίων στη Φραγκονία, την Αλσατία και τη νοτιοδυτική Γερμανία λόγω της εξέγερσης του Άρμλεντερ.
 1348–1351 Περίπου ένα εκατομμύριο Εβραίοι, περίπου το ένα τρίτο του εβραϊκού πληθυσμού, δολοφονήθηκαν σε όλη την Ευρώπη ως φερόμενοι φορείς της πανούκλας.

Σύγχρονη εποχή 

 1391: Έναρξη της δίωξης των Εβραίων στην Ισπανία. Ο απολογισμός ήταν πάνω από 25.000 νεκροί.
 1394: Εκδίωξη των Εβραίων της Γαλλίας
 1478: 1478 Επίσημη έναρξη της Καθολικής Εξέτασης στην Ισπανία. Πάνω από 30.000 Εβραίοι πέθαναν λόγω αυτής της Εξέτασης.
 1492: Απέλαση των Εβραίων της Ισπανίας υπό τον Φερδινάνδο Β΄ και την Ισαβέλλα Α΄.
 1496: Απέλαση των Εβραίων του Βασιλείου της Αυστρίας υπό τον Μαξιμιλιανό Α΄. 
 1497: Απέλαση των Εβραίων της Πορτογαλίας.
 1614: Απέλαση όλων των Εβραίων από τη Φρανκφούρτη κατά τη διάρκεια της εξέγερσης του Φέτμιλχ
 1648–1657: Πολλοί Εβραίοι σκοτώνονται από ουκρανούς Κοζάκους κατά την εξέγερση του Χμελνίτσκι. 
 1654: Ισπανοί Εβραίοι που κατέφυγαν στο Άμστερνταμ ιδρύουν την πρώτη εβραϊκή αποικία στο Νέο Άμστερνταμ, τη σημερινή Νέα Υόρκη, η οποία τότε ήταν ολλανδική αποικία. Είναι η πρώτη εβραϊκή κοινότητα στις (σημερινές) Ηνωμένες Πολιτείες.
 1776: Πολιτική ισότητα για τους Εβραίους στις νεοσύστατες ΗΠΑ
 1791: Πολιτική ισότητα για τους Εβραίους στη Γαλλία
 1796: Η Αικατερίνη Β΄ περιόρισε τον χώρο εγκατάστασης των Εβραίων στη Ρωσική Αυτοκρατορία σε μια έκταση 400.000 km² (= Περιοχή της Εγκατάστασης).
 1819: Ξεσπούν οι ταραχές Χεπ-χεπ σε διάφορες πόλεις στην Ευρώπη.
 1821: Λαμβάνει χώρα το πογκρόμ της Οδησσού στη Ρωσία.
 1864: Λαμβάνουν χώρα διώξεις κατά Εβραίων στο Μαρόκο
 1867: Λαμβάνουν χώρα διώξεις κατά Εβραίων στη Ρουμανία
 1881–1884: Πογκρόμ στη Ρωσία
 1882: Αρχίζει η μετανάστευση των Εβραίων στη Παλαιστίνη (Αλίγια)
 1903–1906: Σειρά πογκρόμ στη Ρωσία.
 1917–1921: Σειρά αντιεβραϊκών πογκρόμ στη Ρωσία και την Ουκρανία κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου στη Ρωσία. 
 1933: Όταν το Εθνικοσοσιαλιστικό Κόμμα ανέλαβε την εξουσία στη Γερμανία άρχισαν οι διώξεις Εβραίων.
 1938: Νύχτα των Κρυστάλλων, επιδείνωση της κατάστασης για τους Εβραίους.
 1941–1945: Το Ολοκαύτωμα λαμβάνει χώρα σε πολλές περιοχές της Ευρώπης. Περίπου 6 εκατομμύρια Εβραίοι χάνουν τη ζωή τους.
 1941: Λαμβάνει χώρα η σφαγή του Γιεντβάμπνε, με περίπου 1.600 νεκρούς Πολωνοεβραίους.
 1946: Λαμβάνει χώρα πογκρόμ στη Κρακοβία και το Κίελτσε με 353 νεκρούς Εβραίους.

Μετά την ίδρυση του Ισραήλ 

 1948-σήμερα: Μεγάλο μεταναστευτικό κύμα από όλες τις περιοχές του κόσμου προς το Ισραήλ τα πρώτα χρόνια μετά την ίδρυση του Ισραήλ. Υπάρχει ένα διαρκές μεταναστευτικό κύμα Εβραίων που μεταναστεύουν στο Ισραήλ κάθε χρόνο. 
 1948–1973: Οι Εβραίοι της Βόρεια Αφρικής εγκαθίστανται στη Γαλλία, τον Καναδά ή το Ισραήλ.
 δεκαετία 1990: Οι Εβραίοι της Αιθιοπίας μεταφέρονται το 1990-1991 με κυβερνητικό σχέδιο στο Ισραήλ. Παράλληλα, από το 1989 εκδηλώνεται μαζική μετανάστευση Εβραίων από την πρώην Σοβιετική Ένωση στο Ισραήλ, τη Γερμανία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, κυρίως όμως στο Ισραήλ, με αποτέλεσμα τη μετανάστευση περίπου 1 εκατομμυρίου Εβραίων στο Ισραήλ. Το μεγάλο μεταναστευτικό κύμα κορυφώθηκε τα έτη 1989-1995, ενώ ακόμη και σήμερα σημαντικό μέρος των Εβραίων μεταναστών προς το Ισραήλ είναι ρωσόφωνοι Εβραίοι από τη Ρωσία, την Ουκρανία, τη Λευκορωσία και άλλες πρώην Σοβιετικές δημοκρατίες.
 2002: Τρομοκρατική επίθεση στη συναγωγή αλ-Γκρίμπα στη Τζέρμπα στην Τυνησία
 2003: Λαμβάνουν χώρα τρομοκρατικές επιθέσεις κατά Εβραίων στην Καζαμπλάνκα του Μαρόκου
 2003: Τρομοκρατικές επιθέσεις σε δύο συναγωγές στην Κωνσταντινούπολη
 2012: Επίθεση έξω από εβραϊκά σχολεία στην Τουλούζη της Γαλλίας.
 18 Ιουλίου 2012: Επίθεση στο αεροδρόμιο του Μπουργκάς στη Βουλγαρία
 2014: Τέσσερα άτομα σκοτώθηκαν σε επίθεση στο Εβραϊκό Μουσείο του Βελγίου στις 24 Μαΐου 2014.
 2015: Δολοφονία τεσσάρων ατόμων εβραϊκής καταγωγής στο Παρίσι. 
 2019: Απόπειρα μαζικής δολοφονίας Εβραίων κατά τους εορτασμούς στο Γιομ Κιπούρ στη Χάαλε της Γερμανίας.

Σήμερα 
Το 2010 οι μεγαλύτεροι αριθμοί Εβραίων ζούσαν στο Ισραήλ (5.704.000), στις Ηνωμένες Πολιτείες (5.275.000), στη Γαλλία (484.000), στον Καναδά (375.000), στο Ηνωμένο Βασίλειο (269.000-292.000) στη Ρωσία (205.000-1.5 εκατομμύριο), στην Αργεντινή (182.300), στη Γερμανία (119.000) και τη Βραζιλία (107.000). Αυτά τα νούμερα περιλαμβάνουν τον "κύριο" εβραϊκό πληθυσμό, ο οποίος σύμφωνα με τον ορισμό "δεν περιλαμβάνει τα μη εβραϊκά μέλη των εβραϊκών νοικοκυριών, τα άτομα εβραϊκής καταγωγής που ανήκουν σε κάποια άλλη μονοθεϊστική θρησκεία, άλλους μη Εβραίους εβραϊκής καταγωγής και άλλους μη Εβραίους που μπορεί να ενδιαφέρονται με τα εβραϊκά θέματα." Εκτός από το Ισραήλ παραμένουν σημαντικοί πληθυσμοί Εβραίων στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, ειδικά στο Ιράν, την Τουρκία, το Μαρόκο, τη Τυνησία και την Υεμένη. Γενικά αυτοί οι πληθυσμοί συρρικνώνονται λόγω της χαμηλής φυσικής ανόδου και των υψηλών ποσοστών μετανάστευσης, ειδικά από τη δεκαετία του 1960.

Η Εβραϊκή Αυτόνομη Περιφέρεια συνεχίζει να είναι η μοναδική αυτόνομη περιφέρεια στη Ρωσία. Ο επικεφαλής ραββίνος του Μπιρομπιτζάν, Μορντεχάι Σάινερ, δηλώνει ότι υπάρχουν 4.000 Εβραίοι στο Μπιρομπιτζάν. Ο κυβερνήτης Νικολάι Μιχαήλοβιτς Βολκόφ έχει δηλώσει ότι προτίθεται να "υποστηρίξει κάθε αξιόλογη πρωτοβουλία που λαμβάνεται από τους τοπικούς εβραϊκούς οργανισμούς της περιοχής μας." Το 2004 εγκαινιάστηκε η συναγωγή του Μπιρομπιτζάν, στην 70ή επέτειο από την ίδρυση της αυτόνομης περιφέρειας το 1934. Περίπου 75.000 Εβραίοι ζουν στη Σιβηρία.

Οι μητροπολιτικές περιοχές με τους μεγαλύτερους εβραϊκούς πληθυσμούς παρουσιάζονται παρακάτω, παρόλο που μια πηγή στο jewishtemples.org, δηλώνει ότι "Είναι δύσκολο να παρουσιάσουμε ακριβή πληθυσμιακά στοιχεία στη βάση χώρα προς χώρα, εκτός από τα στοιχεία για τις πόλεις ανά τον κόσμο. Τα στοιχεία για τη Ρωσία και τις χώρες των ΚΑΚ είναι μόνο σοφές υποθέσεις." Η πηγή που αναφέρεται εδώ, η Παγκόσμια Έρευνα Εβραϊκού Πληθυσμού 2010, επίσης σημειώνει ότι "Σε αντίθεση με τις εκτιμήσεις μας για τους Εβραϊκούς πληθυσμούς ανά χώρα, τα δεδομένα που αναφέρονται εδώ για τους εβραϊκούς πληθυσμούς δεν προσαρμόζονται πλήρως στο ενδεχόμενο πιθανής διπλής καταμέτρησης λόγω της δήλωσης πολλαπλών πόλεων κατοικίας. Οι διαφορές στις Ηνωμένες Πολιτείες μπορεί να είναι αρκετά σημαντικές, στη κλίμακα των χιλιάδων, τόσο για μικρές όσο και για μεγάλες μητροπολιτικές περιοχές."

  Γκους Νταν (Τελ Αβίβ) – 2.980.000
  Νέα Υόρκη – 2.008.000
  Ιερουσαλήμ – 705.000
  Λος Άντζελες – 685.000
  Χάιφα – 671.000
  Μαϊάμι – 486.000
  Μπερ Σεβά – 368.000
  Σαν Φρανσίσκο – 346.000
  Παρίσι – 284.000
  Σικάγο – 271.000
  Φιλαδέλφεια – 264.000
  Βοστώνη – 229.000
  Ουάσινγκτον – 216.000
  Λονδίνο – 195.000
  Τορόντο – 180.000
  Ατλάντα – 120.000
  Μόσχα – 95.000
  Σαν Ντιέγκο – 89.000
  Κλίβρλαντ – 87.000
  Φοίνιξ – 83.000
  Μόντρεαλ – 80.000
  Σάο Πάολο – 75.000

Παραπομπές 

Απελάσεις Εβραίων
Εξορία
Εβραϊκή διασπορά