Μάρκος Μέσκος

Ο Μάρκος Μέσκος (Έδεσσα, 7 Σεπτεμβρίου 1935 - 1 Ιανουαρίου 2019) ήταν Έλληνας ποιητής. Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους ποιητές της δεύτερης μεταπολεμικής γενιάς. Ασχολήθηκε με διάφορα είδη λόγου, όπως την πεζογραφία και το δοκίμιο, αλλά εστίασε κυρίως στην ποίηση.

Βιογραφικά στοιχεία 
Ο Μάρκος Μέσκος γεννήθηκε και πέρασε τα μαθητικά του χρόνια στην Έδεσσα. Σπούδασε στο τμήμα γραφικών τεχνών και διακόσμησης του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Σχολής Δοξιάδη Αθηνών, από όπου και αποφοίτησε το 1968. Αρχικά εργάστηκε στο εμπορικό κατάστημα του πατέρα του, έπειτα, από το 1965, ως γραφίστας σε αρκετά διαφημιστικά γραφεία της Αθήνας, αλλά και ως επιμελητής εκδόσεων. Είχε εικονογραφήσει διάφορες ποιητικές συλλογές, τόσο δικές του όσο και άλλων ποιητών, όπως του Ηλία Κεφαλά και του Γιάννη Χρυσανθόπουλου. Πολύ πριν την εγκατάστασή του στην Αθήνα (από το 1957), είχε συνδεθεί με τη συντακτική ομάδα του περιοδικού Μαρτυρίες. Άρχισε να γράφει ποιήματα σε εφηβική ηλικία και πρωτοεμφανίστηκε στη λογοτεχνία το 1955 με (μετέπειτα αποκηρυγμένο) ποίημα στην Ηπειρωτική Εστία. Από το 1981 είχε εγκατασταθεί στη Θεσσαλονίκη, όπου και υπήρξε συνιδρυτής της εκδοτικής ομάδας των Χειρογράφων, ενώ το 1987-1993 εργάστηκε ως υπεύθυνος των εκδόσεων της Α.Σ.Ε.. Η ποιητική του αναγνώριση επισφραγίζεται τις τελευταίες δεκαετίες με το πλήθος σημαντικών βραβείων που του έχουν απονεμηθεί. Το 1996 τιμήθηκε με το βραβείο ποίησης του περιοδικού Διαβάζω (πρόκειται μάλιστα για την πρώτη φορά που απονεμήθηκε το βραβείο) για τη συλλογή του Χαιρετισμοί (1995), το 2005 με το βραβείο Καβάφη, το 2006 με το βραβείο του Ιδρύματος Κώστα και Ελένης Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών για το σύνολο του ποιητικού του έργου, και το 2013 με Κρατικό Βραβείο Ποίησης για τη συλλογή του Τα λύτρα (2012). Πέθανε στην Θεσσαλονίκη την 1η Ιανουάριο 2019.

Έργο 
Η πρώτη του επίσημη εμφάνιση στα νεοελληνικά γράμματα ήταν το 1956 με το ποίημα Ειρήνη στο περιοδικό Επιθεώρηση Τέχνης, (τεύχος 13, Ιανουάριος 1956, σελίδα 46), όπου χρησιμοποίησε το ψευδώνυμο Κούλης Αυγερινός. Έχει χρησιμοποιήσει επίσης κατά καιρούς τα ψευδώνυμα Δημήτρης Γραμματικός και Πέτρος Μηλιώνης. Ποιήματά του μεταφράστηκαν σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες. Συνεργάστηκε με ποιήματά και μελέτες του στα περιοδικά Επιθεώρηση Τέχνης, Εφημερίδα των ποιητών, Καινούργια Εποχή, Νέα Εστία, Νέα Πορεία, Ο Λογοτέχνης, Μαρτυρίες, Σημειώσεις, Δεκαπενθήμερος Πολίτης, Αντί, Ελίτροχος, Το Δέντρο, Γράμματα και Τέχνες κ.ά. Το ποιητικό και πεζογραφικό έργο του Μέσκου έχει μια ιδιότυπη θέση στη μεταπολεμική λογοτεχνία, κυρίως λόγω της ταυτόχρονης διασύνδεσης του με την παράδοση και τη νεοτερικότητα.

Η πρώτη φάση της ποιητικής του δημιουργίας σχετίζεται με τραυματικά ιστορικά βιώματα της δεκαετίας του 1940 και εμφορείται από την αίσθηση ενότητας ποιητή και γενέθλιου τόπου, ανθρώπινου υποκειμένου και φύσης. Κεντρική θέση στην ποίηση του Μέσκου αυτήν την περίοδο κατέχουν τόσο στοιχεία του φυσικού κόσμου όσο και εξαγνισμένες από την αγάπη ανθρώπινες μορφές. Στη δεύτερη φάση, αφού ο ίδιος ο Μέσκος έχει πλέον εγκατασταθεί στο κλείνον άστυ, ο δεσμός με τη μητέρα πατρίδα και τη μητέρα φύση διασπάται και το αίσθημα της νοσταλγίας έρχεται στο προσκήνιο. Η παιδική ηλικία, η φύση και η δημοτική παράδοση αποτελούν τους κεντρικούς άξονες της ποίησης του Μέσκου, άξονες που συχνά διαπλέκονται και αλληλοτροφοδοτούνται. Η έννοια της αντίστασης διατρέχει την ποίησή του και, ενώ στις αρχικές του συλλογές αποκρυσταλλώνεται σε μορφές της ελληνικής παράδοσης, όπως αυτές του Διγενή ή των κλεφτών, σταδιακά κατατείνει όλο και περισσότερο στην αφαίρεση. Άλλα χαρακτηριστικά της ποίησής του αποτελούν η εισβολή του ιστορικού χρόνου στον ατομικό χώρο και η οργανική συμπλοκή προσωπικού και συλλογικού.

Πολιτικές απόψεις 
Ο Μέσκος ήταν πολιτικοποιημένος και αυτό φαίνεται και στις συνεντεύξεις του, στις οποίες είχε αναφερθεί στις πληγές του ελληνικού εμφυλίου πολέμου, την αριστερά, τη δεξιά και τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα. Έδειξε συμπάθεια στην αριστερά και είχε αυτοχαρακτηριστεί ως «ουμανιστής κομμουνιστής χωρίς κομματική ταυτότητα».

Θάνατος 
Ο Μάρκος Μέσκος μετά από μακροχρόνια μάχη με το καρκίνο, πέθανε στις  1 Ιανουαρίου 2019 84 ετών. Κηδεύτηκε δημοσία δαπάνη. Το Υπουργείο Πολιτισμού αναγνώρισαν το έργο του μεγάλου Έλληνα Λογοτέχνη. Η τελετή έγινε μέσα σε χιονισμένο ατμοσφαιρικό ποιητικό σκηνικό με παρουσία φίλων λογοτεχνών, ποιητών ανθρώπων των γραμμάτων και των τεχνών καθώς και πλήθους κόσμου στο Κάτω Γραμματικό Πέλλας. Οι φίλοι του τον αποχαιρέτησαν τραγουδώντας του το "Έδεσσα & Βοδενά μου" ως ύστατο χαίρε.

Ποίηση 
 Πριν από τον Θάνατο, εκδ. Περ. Νέα Πορεία, Θεσσαλονίκη 1958
 Μαυροβούνι, ιδιωτική έκδοση, Θεσσαλονίκη 1963 
 Τα ανώνυμα, ιδιωτική έκδοση, Αθήνα 1971
 Άλογα στον ιππόδρομο, εκδ. Ερμής, Αθήνα 1973
 Ιδιωτικό νεκροταφείο, ιδιωτική έκδοση εκτός εμπορίου, Αθήνα 1975
 Τα ισόβια ποιήματα, εκδ. Σημειώσεις, Αθήνα 1977
 Δώδεκα Μάηδες (12 τραγούδια με το ψευδώνυμο Δημήτρης Γραμματικός), περ. Εδεσσαϊκά Χρονικά, τ. 11, 1977· 2η (έκδοση σε βιβλίο), Έδεσσα 1992
 Τα φαντάσματα της ελευθερίας, έκδοση περ. Σημειώσεις, 1979· Αθήνα / Νεφέλη 1998
 Μαύρο δάσος, συγκεντρωτική έκδοση όλων των ποιημάτων 1958-1980 και η ανέκδοτη σειρά Μαύρο Μαντίλι, εκδ. Ύψιλον, Αθήνα 1981· 2η έκδοση  (χωρίς τη συλλογή Τα φαντάσματα της ελευθερίας) Νεφέλη 1999
 Διαλογή, επιλογή 25 ποιημάτων από τις συλλογές Μαυροβούνι και Άλογα στον ιππόδρομο, έκδοση Μουσικός Αύγουστος, Αθήνα 1981
 Άνθη στο καταραμένο φίδι, ιδιωτική έκδοση 1983· 2η έκδοση Αθήνα, Ύψιλον 1986· 3η έκδοση Νεφέλη 1998
 Στον ίσκιο της γης, Ύψιλον, Αθήνα 1986· 2η έκδοση Νεφέλη 1998
 Τα δέοντα, μία επιλογή 1958-1990, έκδοση Δήμου Έδεσσας 1990
 Χαιρετισμοί, Ύψιλον, Αθήνα 1995· 2η έκδοση Νεφέλη 1999 
 Ψιλόβροχο, εκδ. Νεφέλη, Αθήνα 2000
 Ελεγείες, Ίκαρος, Αθήνα 2005
 Στον ενικό και πληθυντικό ψίθυρο, Νεφέλη, Αθήνα 2009 
 Ποιήματα: Μαύρο Δάσος Ι, συγκεντρωτική έκδοση, Γαβριηλίδης, Αθήνα 2011 
 Ποιήματα: Μαύρο Δάσος ΙΙ, συγκεντρωτική έκδοση, Γαβριηλίδης, Αθήνα 2011
 Τα λύτρα, Γαβριηλίδης, Αθήνα 2012
 Τα ποιήματα της σκάλας, Γαβριηλίδης, Αθήνα 2013
 Συνηγορία ποιήσεως, Κίχλη, Αθήνα 2015
 Άλφα Βήτα: Ποιήματα, Κίχλη, Αθήνα 2015

Πεζογραφία 
 Παιχνίδια στον Παράδεισο, ιδιωτική έκδοση, Αθήνα 1978· 2η έκδοση Χειρόγραφα, Θεσσαλονίκη 1990· 3η έκδοση Νεφέλη, Αθήνα 1998
 Κομμένη γλώσσα, Έρασμος, Αθήνα 1979· 2η έκδοση Νεφέλη, Αθήνα 1997
 Μουχαρέμ, Νεφέλη, Αθήνα 1999
 Το φωτοστέφανο του νεωτέρου Αγίου Βοδενιώτη του λαϊκού, ιδιωτική έκδοση, 2002
 Νερό Καρκάγια: Πεζογραφήματα, Ίκαρος, Αθήνα 2005
 Πεζογραφήματα, συγκεντρωτική συλλογή διηγημάτων, Γαβριηλίδης, Αθήνα 2013
 Εν Βοδενοίς: Κείμενα Εκτός Εμπορίου απο την ενδοχώρα της Έδεσσας, έκδοση Δήμου Έδεσσας, 2016

Δοκιμιογραφία 
 Γνωστοί και φίλοι, Έρασμος, Αθήνα 1987
 Προσωπικά κείμενα, Νεφέλη, Αθήνα 2000

Ανθολόγηση-Επιμέλεια 
 Χρήστος Νέπκας, Το σπαραγμένο σώμα του Χρήστου Νέπκα, ιδιωτική έκδοση, Αθήνα 1978
 Όμηρος Πέλλας, Διηγήματα, Κέδρος, Αθήνα 1978· 2η έκδοση Στιγμή, Αθήνα 1986
 Όμηρος Πέλλας, Ομιλίες, Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991
 Τέος Σαλαπασίδης, Δώδεκα ποιήματα, ιδιωτική έκδοση, Θεσσαλονίκη 1993
 Μανόλης Αναγνωστάκης, Όμως γιατί ξαναγυρίζουμε κάθε φορά χωρίς σκοπό στον ίδιο τόπο, έκδ. Ερμής, Αθήνα 2000
 Κλείτος Κύρου, Αλλά η αφή πες μου πώς γίνεται να διασωθεί, έκδ. Ερμής, Αθήνα 2000

Εικονογράφηση 
 Ηλίας Κεφάλας, Λόγος για την αβεβαιότητα, Αρμός, Αθήνα 1997
 Γιάννης Χρυσανθόπουλος, Το λίγο περρίσευμα, Διαπολιτισμός, Πάτρα 2011

Παραπομπές

Πηγές  
 Ευαγγέλου Ανέστης (1981),  Ανάγνωση και γραφή. Εκδόσεις Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη.
 Ροζάνης Στέφανος (1990),  «Προσωπικοί λογαριασμοί», τέσσερις αναγνώσεις ποιητικών κειμένων. Εκδόσεις Ύψιλον, Αθήνα. 
 Ζήρας Αλέξης (22008), «Μέσκος, Μάρκος» στο Λεξικό νεοελληνικής λογοτεχνίας. Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα. σσ. 1393-1394.
 Χατζηβασιλείου Βαγγέλης (2002), «Μάρκος Μέσκος» στο Κώστας Γ. Παπαγεωργίου (Επιμ.) Η Ελληνική ποίηση: Ανθολογία - Γραμματολογία, τόμος ΣΤ', Εκδόσεις Σοκόλη, Αθήνα. σσ. 308-323.
 Τσάκωνας Δημήτρης. Γρ. (1990), Η σχολή Θεσσαλονίκης. Εκδόσεις Liquid Letter, Αθήνα.

Βιβλιογραφία 
 Αργυρίου Αλέξανδρος (1962), «Η λογοτεχνική ζωή της Θεσσαλονίκης στα τελευταία τριάντα χρόνια», στην Επιθεώρηση Τέχνης, τ. 16.  Αθήνα. 
 Ευαγγέλου Ανέστης (1980), «Μάρκος Μέσκος. Η έκπτωση από τη μητέρα στη μητριά πατρίδα», στο Διαβάζω. Τεύχος 31. Αθήνα. 
 Γεωργιάδης Θανάσης (1988), «Ποίηση στη Θεσσαλονίκη», στο Λογοτεχνία της Θεσσαλονίκης. Ειδική έκδοση «Νέας Πορείας», Θεσσαλονίκη, σσ.170-214. 
 Μαρκόπουλος Θανάσης (2003), «Ματιές ενόλω»: Αναγνωστάκης, Κύρου, Θασίτης, Χριστιανόπουλος, Ασλάνογλου , Μέσκος, Ευαγγέλου, Μάρκογλου. Εκδόσεις:  Σοκόλης. Αθήνα.
 Αργυρίου Αλέξανδρος (2007), Ιστορία της ελληνικής λογοτεχνίας και η πρόσληψή της, όταν η δημοκρατία δοκιμάζεται, υπονομεύεται και καταλύεται. (1964-1974 και μέχρι τις ημέρες μας). Τόμος Η’, Εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα.
 Ευαγγέλου Ανέστης (2010), Αναγνώσεις και θέσεις, κριτικά κείμενα. Εισαγωγή- φιλολογική επιμέλεια Αλέξης Ζήρας. Εκδόσεις Γαβριηλίδης, Αθήνα. 
 Πατσιάλα Ελευθεράκη Δανάη (2013), Όψεις εκλαογραφισμού στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία: οι περιπτώσεις της Ζιράννας Ζατέλη, του Σωτήρη Δημητρίου και του Μάρκου Μέσκου. [ Διδακτορική διατριβή].
 Γκολίτσης Πέτρος (2018), Ποιητές του χώματος και του θρυμματισμένου ουρανού. Τάσος Πορφύρης, Μάρκος Μέσκος, κ.α.. Εκδόσεις ρώμη, Θεσσαλονίκη.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Δημοκίδης Άρης (2014), «Μάρκος Μέσκος: "Η ποίηση υπάρχει σαν ένας κρυμμένος θησαυρός στα αισθήματα των ανθρώπων", LiFO: http://www.lifo.gr/mag/features/1850
 Μυρτσιώτη Γιώτα (2014), «Μάρκος Μέσκος: Τελικά δεν ηττηθήκαμε, αποτύχαμε», Καθημερινή: http://www.kathimerini.gr/755992/article/proswpa/synentey3eis/markos-meskos-telika-den-htth8hkame-apotyxame 
 «Μάρκος Μέσκος, οι ωραίοι άνθρωποι πάνε τα βήματά μας μπροστά», Στο κόκκινο… το ραδιόφωνο που ακούει: https://web.archive.org/web/20151114053757/http://www.stokokkino.gr/article/6787 
 http://www.biblionet.gr/author/319/%CE%9C%CE%AC%CF%81%CE%BA%CE%BF%CF%82_%CE%9C%CE%AD%CF%83%CE%BA%CE%BF%CF%82
 http://www.edessacity.gr/civilization/literature/lit502-13_el.htm

Έλληνες λογοτέχνες