Μείζων Πολωνία

Η Μείζων Πολωνία (πολωνικά: Wielkopolska, γερμανικά: Großpolen, λατινικά: Polonia Maior) είναι ιστορική περιοχή της δυτικής-κεντρικής Πολωνίας. Η κύρια και μεγαλύτερη πόλη της είναι το Πόζναν και ακολουθεί το Κάλις, η παλαιότερη πόλη της Πολωνίας.

Τα όρια της Μείζονος Πολωνίας έχουν διαφέρει σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας. Από τον Μεσαίωνα, η κύρια Μείζων Πολωνία είχε χωριστεί στα βοεβοδάτα Πόζναν και Κάλις. Με την ευρύτερη έννοια, περιλάμβανε επίσης τα βοεβοδάτα Σιέραντζ, Γουεντσίτσα, Κουγιαβίας-Μπζεστς και Ινοβρότσουαφ, που βρίσκονταν πιο ανατολικά. Μετά τους διαμελισμούς της Πολωνίας στο τέλος του 18ου αιώνα, η Μείζων Πολωνία ενσωματώθηκε στην Πρωσία ως το Μεγάλο Δουκάτο του Πόζεν. Η περιοχή με την κύρια έννοια συμπίπτει περίπου με το σημερινό Βοεβοδάτο Μείζονος Πολωνίας (województwo wielkopolskie).

Όπως και οι ιστορικές περιοχές της Πομερανίας, της Σιλεσίας, της Μασοβίας ή της Ελάσσονος Πολωνίας, η περιοχή της Μείζονος Πολωνίας διαθέτει τις δικές της ξεχωριστές λαϊκές φορεσιές, αρχιτεκτονική, κουζίνα, διάλεκτο και άλλες παραδόσεις που διαφέρουν από άλλα μέρη της Πολωνίας.

Όνομα της περιοχής 

Επειδή η Μείζων Πολωνία ήταν η περιοχή του οικισμού των Πολάνων και ο πυρήνας του πρώιμου πολωνικού κράτους, η περιοχή μερικές φορές ονομαζόταν απλά «Πολωνία» (λατινικά: Polonia). Το πιο συγκεκριμένο όνομα καταγράφεται για πρώτη φορά στη λατινική μορφή  το 1257, και στα πολωνικά  το 1449. Η αρχική της έννοια ήταν η Παλαιότερη Πολωνία, σε αντίθεση με την Ελάσσων Πολωνία (πολωνικά: , λατινικά: ), μια περιοχή στη νοτιοανατολική Πολωνία με πρωτεύουσα την Κρακοβία, η οποία αργότερα έγινε το κύριο κέντρο του κράτους.

Γεωγραφία 
Η Μείζων Πολωνία περιλαμβάνει μεγάλο μέρος της περιοχής που αποστραγγίζεται από τον ποταμό Βάρτα και τους παραποτάμους του, συμπεριλαμβανομένου του ποταμού Νότετς. Η περιοχή διακρίνεται από την Ελάσσων Πολωνία από τις πεδιάδες και από την Ελάσσων Πολωνία και τη Μασοβία από τις πολλές λίμνες της. Με την αυστηρή έννοια, καλύπτει μια έκταση περίπου 33.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων και έχει πληθυσμό 3,5 εκατομμυρίων κατοίκων. Με την ευρύτερη έννοια, καλύπτει μια έκταση περίπου 60.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων και έχει πληθυσμό 7 εκατομμυρίων κατοίκων.

Η κύρια μητρόπολη της περιοχής είναι το Πόζναν, κοντά στο κέντρο της περιοχής, στον Βάρτα. Άλλες πόλεις είναι το Κάλις στα νοτιοανατολικά, το Κόνιν στα ανατολικά, η Πίουα στα βόρεια, το Όστρουφ Βιελκοπόλσκι στα νοτιοανατολικά, το Γκνιέζνο (η πρώτη πρωτεύουσα της Πολωνίας) στα βορειοανατολικά και το Λέσνο στα νοτιοδυτικά.

Μία έκταση 75,84 τετραγωνικών χιλιομέτρων με δάση και λίμνες νότια του Πόζναν, χαρακτηρίζεται ως Εθνικό Πάρκο Μείζονος Πολωνίας (), το οποίο ιδρύθηκε το 1957. Η περιοχή περιέχει επίσης μέρος του Εθνικού Πάρκου Ντράβα και πολλά καθορισμένα προστατευόμενα πάρκα τοπίου. Για παράδειγμα, το Πάρκο Τοπίου Ρογκάλιν φημίζεται για τις περίπου 2000 μεγαλειώδης βελανιδιές που αναπτύσσονται στην πλημμυρική πεδιάδα του ποταμού Βάρτα, ανάμεσα σε πολλές λίμνες.

Ιστορία 

Η Μείζων Πολωνία αποτελούσε την καρδιά του πολωνικού κράτους του 10ου αιώνα, μερικές φορές αποκαλούμενη «λίκνο της Πολωνίας». Το Πόζναν και το Γκνιέζνο ήταν πρώιμα κέντρα βασιλικής εξουσίας, αλλά μετά την καταστροφή της περιοχής από παγανιστική εξέγερση στη δεκαετία του 1030 και την εισβολή του Μπρετίσλαφ Α΄ της Βοημίας το 1038, η πρωτεύουσα μετακινήθηκε από τον Καζίμιρ Α΄ τον Αποκαταστάτη από το Γκνιέζνο στην Κρακοβία.

Στην Διαθήκη του Μπολέσλαφ Γ΄ του Στραβόστομου, η οποία ξεκίνησε την περίοδο κατακερματισμού της Πολωνίας (1138-1320), το δυτικό τμήμα της Μείζονος Πολωνίας (συμπεριλαμβανομένου του Πόζναν) παραχωρήθηκε στον Μιέσκο Γ΄ τον Γηραιό. Το ανατολικό τμήμα, με τις Γκνιέζνο και Κάλις, ήταν μέρος του Δουκάτου της Κρακοβίας, που παραχωρήθηκε στον Βλάντισλαφ Β΄ τον Εξόριστο. Ωστόσο, για το μεγαλύτερο μέρος της περιόδου, τα δύο μέρη βρίσκονταν υπό την κυριαρχία ενός μόνο κυβερνήτη, και ήταν γνωστά ως το Δουκάτο της Μείζονος Πολωνίας (αν και κατά καιρούς υπήρχαν χωριστές κυβερνήσεις των Πόζναν, Γκνιέζνο, Κάλις και Ούιστσε). Η περιοχή τέθηκε υπό τον έλεγχο του Βλαντίσλαφ Α΄ του Βραχύ το 1314, και έτσι έγινε μέρος της επανενωμένης Πολωνίας, της οποίας ο Βλαντίσλαφ στέφθηκε βασιλιάς το 1320.

Στο επανενωμένο βασίλειο, και αργότερα στην Πολωνική-Λιθουανική Κοινοπολιτεία, η χώρα διαιρέθηκε σε διοικητικές μονάδες που ονομάζονταν βοεβοδάτα. Στην περίπτωση της περιοχής της Μείζονος Πολωνίας, αυτά ήταν τα βοεβοδάτα Πόζναν και Κάλις. Η Κοινοπολιτεία είχε επίσης μεγαλύτερες υποδιαιρέσεις γνωστές ως prowincja («προβίντσια»), ένα από τα οποία ονομάστηκε Μείζων Πολωνία. Ωστόσο, αυτό το προβίντσια κάλυψε μια ευρύτερη περιοχή από την ίδια την περιοχή της Μείζονος Πολωνίας, περιλαμβάνοντας επίσης τη Μασοβία και τη Βασιλική Πρωσία.

Το 1768 δημιουργήθηκε ένα νέο Βοεβοδάτο Γκνιέζνο από το βόρειο τμήμα του Βοεβοδάτου Κάλις. Ωστόσο, πιο εκτεταμένες αλλαγές θα έρθουν με τους διαμελισμούς της Πολωνίας. Στον πρώτο διαμελισμό (1772), βόρεια τμήματα της Μείζονος Πολωνίας κατά μήκος του ποταμού Νότετς (γερμανικά: ) καταλήφθηκαν από το Βασίλειο της Πρωσίας, που έγινε η Περιοχή Νέτσε. Στον δεύτερο διαμελισμό (1793) ολόκληρη η Μείζων Πολωνία απορροφήθηκε από την Πρωσία, όπου έγινε μέρος της επαρχίας της Νότιας Πρωσίας. Παρέμεινε έτσι παρά την πρώτη εξέγερση της Μείζονος Πολωνίας (1794), μέρος της αποτυχημένης Εξέγερσης του Κοστσιούσκο που κατευθυνόταν κυρίως εναντίον της Ρωσίας.

Πιο επιτυχημένη ήταν η εξέγερση της Μείζονος Πολωνίας του 1806, η οποία οδήγησε στην περιοχή να γίνει μέρος του Ναπολεόντειου Δουκάτου της Βαρσοβίας (σχηματίζοντας το Τμήμα Πόζναν και μέρη των Τμημάτων Κάλις και Μπίντγκοστς). Ωστόσο, μετά το Συνέδριο της Βιέννης το 1815, η Μείζων Πολωνία διαμελίστηκε και πάλι, με το δυτικό τμήμα (συμπεριλαμβανομένου του Πόζναν) να πηγαίνει στην Πρωσία. Το ανατολικό τμήμα (συμπεριλαμβανομένου του Κάλις) προσχώρησε στο ρωσικό Βασίλειο της Πολωνίας, όπου δημιούργησε το Βοεβοδάτο Κάλις έως το 1837, έπειτα το Κυβερνείο Κάλις (συγχωνεύτηκε στο Κυβερνείο Βαρσοβίας μεταξύ 1844 και 1867).

Μέσα στην Πρωσική Αυτοκρατορία, η δυτική Μείζων Πολωνία έγινε το Μεγάλο Δουκάτο του Πόζεν (Πόζναν), το οποίο θεωρητικά είχε κάποια αυτονομία. Μετά από μια απραγματοποίητη εξέγερση το 1846, και την πιο ουσιαστική αλλά επίσης ανεπιτυχής εξέγερση του 1848 (κατά την Άνοιξη των Εθνών), το Μεγάλο Δουκάτο αντικαταστάθηκε από την Επαρχία του Πόζεν. Οι αρχές κατέβαλαν προσπάθειες για να γερμανοποιήσουν την περιοχή, ιδίως μετά την ίδρυση της Γερμανίας το 1871, και από το 1886 και μετά, η Πρωσική Επιτροπή Διακανονισμού ήταν ενεργή στην αύξηση της γερμανικής ιδιοκτησίας γης σε πρώην πολωνικές περιοχές.

Μετά το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η Εξέγερση της Μείζονος Πολωνίας (1918-1919) εξασφάλισε ότι το μεγαλύτερο μέρος της περιοχής έγινε μέρος του πρόσφατα ανεξάρτητου πολωνικού κράτους, αποτελώντας το μεγαλύτερο μέρος του Βοεβοδάτου Πόζναν (1921-1939). Βόρεια και ορισμένα δυτικά τμήματα της Μείζονος Πολωνίας παρέμειναν στη Γερμανία, όπου αποτελούσαν μεγάλο μέρος της επαρχίας Πόζεν-Δυτικής Πρωσίας (1922-1938), της οποίας πρωτεύουσα ήταν το Σνάιντεμουλ (Πίουα).

Μετά τη γερμανική εισβολή του 1939, η Μείζων Πολωνία ενσωματώθηκε στη Ναζιστική Γερμανία, και έγινε η επαρχία που ονομάστηκε Ράιχσγκαου Πόζεν, αργότερα Ράιχσγκαου Βάρτελαντ ( είναι το γερμανικό όνομα για τον ποταμό Βάρτα). Ο πολωνικός και εβραϊκός πληθυσμός χαρακτηρίστηκε από τους Ναζί ως υπο-ανθρώπινος και υπέστη οργανωμένη γενοκτονία, με μαζική δολοφονία και εθνοκάθαρση, με πολλούς πρώην αξιωματούχους και άλλους να θεωρούνται πιθανοί εχθροί από τους Ναζί και φυλακίστηκα ή εκτελέστηκαν. Το Πόζναν ανακηρύχθηκε προπύργιο της πόλης στα στάδια ολοκλήρωσης του πολέμου, όπου καταλήφθηκε από τον Κόκκινο Στρατό στη Μάχη του Πόζναν, η οποία έληξε στις 22 Φεβρουαρίου 1945.

Μετά τον πόλεμο, η Μείζων Πολωνία βρισκόταν πλήρως εντός της Λαϊκής Δημοκρατίας της Πολωνίας, ως Βοεβοδάτο Πόζναν. Με τις μεταρρυθμίσεις του 1975, αυτό χωρίστηκε σε μικρότερα βοεβοδάτα (τα βοεβοδάτα Κάλις, Κόνιν, Λέσνο και Πίουα, και ένα μικρότερο Βοεβοδάτο Πόζναν). Το σημερινό Βοεβοδάτο Μείζονος Πολωνίας, και πάλι με πρωτεύουσα το Πόζναν, δημιουργήθηκε το 1999.

Κύριες πόλεις 
Στον παρακάτω πίνακα παρατίθενται οι πόλεις της Μείζονος Πολωνίας με πληθυσμό μεγαλύτερο από 25.000 κατοίκους (2015):

Δείτε επίσης 

 Βοεβοδάτο Μείζονος Πολωνίας

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Πληροφορίες για την Μείζων Πολωνία στο Πανεπιστήμιο του Μπάφαλο
 Πληροφορίες για την Μείζων Πολωνία
 Βάση δεδομένων επιχειρήσεων, πολιτισμού, αθλητισμού, μηχανοκίνητων μεταφορών, τουρισμού και ιατρικής, από την CyberWielkopolska

 
Ιστορικές περιοχές της Πολωνίας
Τοποθεσίες του Ολοκαυτώματος στην Πολωνία