Θεόδωρος Σπυρόπουλος (αρχαιολόγος)

Ο Θεόδωρος Γ. Σπυρόπουλος (γεν. 1938) είναι Έλληνας αρχαιολόγος και επίτιμος έφορος αρχαιοτήτων Σπάρτης. Είναι επίκουρος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Ανασκαφικό έργο 
Το ανασκαφικό έργο του Θεόδωρου Σπυρόπουλου είναι εκτεταμένο, αν και οι δημοσιεύσεις γύρω από τις έρευνες του, κατά καιρούς, έχουν προκαλέσει εντάσεις στην κοινότητα των αρχαιολόγων.

1968: Ανασκαφές στην Τανάγρα

Το 1968, με υπόδειξη του Σπυρίδωνα Μαρινάτου ξεκίνησε τις ανασκαφές στην Τανάγρα, οι οποίες έφεραν στο φως μυκηναϊκό νεκροταφείο, στο οποίο βρέθηκαν 32 θαλαμοειδείς τάφοι, ασύλητοι οι περισσότεροι. Οι τάφοι περιείχαν επίσης ζωγραφισμένες λάρνακες, που τους ξεχωρίζουν από την πλειονότητα των ανάλογων τάφων της εποχής εκείνης. Το νεκροταφείο χρονολογήθηκε στη VE III Β-Γ περίοδο, (δηλαδή περίπου, μεταξύ των ετών 1240 και 1170 π.Χ. ή ήταν σε χρήση από την ΥΕ ΙΙΙΑ μέχρι το τέλος της ΥΕ ΙΙΙΒ και ίσως και έτι περαιτέρω), ενώ οι ανακαλύψεις αυτές ανακοινώθηκαν μεταξύ του 1969 και του 1970.

1971-1973: Ανασκαφές στη Θήβα

Από το 1971 ως το 1973 πραγματοποίησε ανασκαφές κοντά στη Θήβα. Ο Θεόδωρος Σπυρόπουλος θεωρεί ότι αυτό που πράγματι εντόπισε ήταν ο τάφος των διδύμων ιδρυτών της αρχαίας Θήβας, των Αμφίονα και Ζήθου, χαρακτηρίζοντας την κατασκευή του τάφου ως «κλιμακωτή πυραμίδα» ή «ziggurat», που χτίστηκε κατά την 3η χιλιετία π.Χ. 

Ο Παυσανίας περίγραψε το μνήμα ως "γης χώμα ου μέγα" (Θ 17, 4): "Οι Θηβαίοι φρουρούσαν προσεκτικά τον τάφο του Αμφίονα γιατί, σύμφωνα με κάποιο χρησμό, αν οι κάτοικοι της γειτονικής πόλης Τιθορέας έπαιρναν ποτέ χώμα από τον τάφο και το μετέφεραν στον τάφο της Αντιόπης στην Τιθορέα, η περιοχή τους θα γινόταν εύφορη και η περιοχή γύρω από τη Θήβα άγονη".

1979-1991: Μυκηναϊκό Κέντρο & Νεκρομαντείο στο Παλαιόκαστρο Γορτυνίας
Στην περιοχή του Παλαιόκαστρου Γορτυνίας ανακαλύφθηκε τυχαία, μεγάλο Μυκηναϊκό Κέντρο με Νεκροταφείο. Το 1955 έγινε αρχική ανασκαφή σε δύο μυκηναϊκούς τάφους. Οι συστηματικές ανασκαφές άρχισαν εν τέλει το 1979 από τον Θ. Σπυρόπουλο και συνολικά είχαν διάρκεια 12 περίπου χρόνια. Το Νεκροταφείο περιλάμβανε περίπου 100 λαξευτούς τάφους διαφόρων τύπων (θολωτοί, θαλαμωτοί, φρεατοειδείς, λακκοειδείς και κιβωτόσχημοι), χρονολογημένους από το 1.500 π.Χ. έως το 1.050 π.Χ., ενώ ανακαλύφθηκεμ επίσης, και κατασκευή λατρευτικού και τελετουργικού σκοπού, η οποία θεωρείται πως χρησίμευε ως Νεκρομαντείο των ύστερων μυκηναϊκών χρόνων, το οποίο χρονολογείται περί το 1.100 π.Χ. Το νεκρομαντείο, που σύμφωνα με τους ανασκαφείς, περιγράφεται στη Λ' ραψωδία της Οδύσσειας, γνωστή ως Νέκυια, και στην ανακάλυψή του συνέβαλαν κυρίως οι Θεόδωρος Σπυρόπουλος και Ιωάννης Πισιμίσης, θεωρείται ως το αρχαιότερο και μοναδικό μυκηναϊκό Νεκρομαντείο της αρχαίας Ελλάδας. Τα ευρήματα του νεκροταφείου που έχουν βρεθεί, εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Τρίπολης.

1979-σήμερα: Ανασκαφές στην Έπαυλη του Ηρώδη του Αττικού στην Κυνουρία Αρκαδίας
Η Έπαυλη του Ηρώδη του Αττικού βρίσκεται στην περιοχή Εύα των  Δολιανών, η οποία κατά την αρχαιότητα ήταν κωμόπολη της Κυνουρίας. Η θέση της έπαυλης ήταν ήδη γνωστή από τον 19ο αιώνα, η ταύτισή της όμως έγινε με βεβαιότητα το 1906 από τον αρχαιολόγο Κωνσταντίνο Ρωμαίο. Οι συστηματικές ανασκαφές ξεκίνησαν το 1979 από τον Θεόδωρο Σπυρόπουλο και συνεχίζονται έως σήμερα. Τα ευρήματα που έχουν βρεθεί, φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Τρίπολης και το Αρχαιολογικό Μουσείο Άστρους.

2002-σήμερα: Ανασκαφές στην Πελλάνα Λακωνίας

Τον Μάρτιο του 2002 ο Θεόδωρος Σπυρόπουλος, πραγματοποιώντας ανασκαφές στην Πελλάνα, η οποία βρίσκεται 25 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Σπάρτης και κοντά στην κοίτη του ποταμού Ευρώτα, ανακοίνωσε την ανακάλυψη μυκηναϊκού ανακτόρου, το οποίο ο ίδιος θεωρεί ότι είναι του βασιλιά της αρχαίας Σπάρτης Μενελάου και της γνωστής ωραίας συζύγου του Ελένης. Στην ίδια περιοχή βρίσκεται σειρά μεγάλων μυκηναϊκών θαλαμοειδών τάφων. Αυτό τον οδήγησε στο να πιστεύει, ότι στις ανασκαφές του ανακάλυψε την χαμένη ομηρική πρωτεύουσα της αρχαίας Λακωνίας.  Το ίδιο το ανάκτορο έχει διαστάσεις 32 Χ 14 μέτρα και χρονολογείται γύρω στο 1200 π.Χ.. Το περιβάλλουν κυκλώπεια τείχη και ευρύς δρόμος οδηγεί στην είσοδό του. Κατά τη διάρκεια της αρχαιότητας, οι κοντινοί τάφοι λεηλατήθηκαν όλοι. Ωστόσο, το ανάκτορο ήταν αλώβητο, και η αρχαιολογική σκαπάνη απέδωσε κοσμήματα, τοιχογραφίες, κεραμική, και μια πληθώρα πινακίδων Γραμμικής Β, (κάτι που οδηγεί στην πιθανολόγηση ύπαρξης κεντρικών αρχείων εκεί). Επί του παρόντος, υπάρχει μια μεγάλη ερμηνευτική σύγκρουση μεταξύ του αρχαιολόγου Θεόδωρου Σπυρόπουλου και των μελών της Βρετανικής Σχολής Αθηνών. Ο μεν πρώτος πιστεύει ότι η Πελλάνα ήταν η Μυκηναϊκή πρωτεύουσα της Λακωνίας, οι δε δεύτεροι πιστεύουν ότι η αρχαιολογική γεωγραφική θέση Μενελάειον Σπάρτης ήταν η πρωτεύουσα, Το Μενελάειον βρίσκεται στη Θεραπνή, κοντά στη Σπάρτη).
Γενικά, η αντίθετη άποψη θεωρεί ότι η θέση της Πελλάνας είναι κατά πολύ απομακρυσμένη, σε σχέση με τους σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους του Μενελαΐου και του Βαφειού. 
Ο οικισμός αυτός της Πελλάνας έχει χαρακτηριατεί ως νεολιθικός και πρωτοελλαδικός οικισμός.

Συμβολή στη δημιουργία Αρχαιολογικού Μουσείου Λακωνίας
Σημαντική είναι επίσης η συμβολή του για τη δημιουργία ενός νέου μουσείου στη Σπάρτη (εκτός του ήδη υπάρχοντος Αρχαιολογικού Μουσείου Σπάρτης), δηλαδή για το Αρχαιολογικό Μουσείο Λακωνίας, το οποίο χωροθέτησε στο πρώην εργοστάσιο της εταιρείας ΧΥΜΟΦΙΞ.

Εργογραφία

 Θεόδωρος Γ. Σπυρόπουλος, "Yστερομυκηναϊκοί ελλαδικοί θησαυροί", Αθήναι 1972, Μονογραφία Νο 72, Εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία, - Theodoros G. Spyropoulos, "Late Mycenaean Helladic Treasures", Athens 1972,
 Theodōros G. Spyropoulos, John Chadwick (Τζων Τσάντγουικ), "The Thebes tablets II", Series: no. 4. Suplementos a "Minos", εκδ. Universidad de Salamanca, Salamanca 1975,
 Θεόδωρος Γ. Σπυρόπουλος, "Αμφείον: Έρευνα και μελέτη του μνημείου του Αμφείου Θηβών", (εισαγωγή, ανασκαφή, μορφολογία, χρονολόγηση), Σπάρτη 1981,
 Θεόδωρος Γ. Σπυρόπουλος, "Γ’ Ε’ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων", ανάτυπο, από τα "Χρονικά του Αρχαιολογικού Δελτίου", Αθήνα 1988,
 Θεόδωρος Γ. Σπυρόπουλος & Γεώργιος Θ. Σπυρόπουλος, "Σφακοβούνι Καμενίτσας", σελ. 258-259, στο συλλογικό έργο: "Αρχαιολογία Πελοπόννησος", επιμέλεια: Ανδρέας Βλαχόπουλος, εκδότης: "Μέλισσα", Αθήνα 2012, ISBN 9789602043134,
 Θεόδωρος Γ. Σπυρόπουλος & Γεώργιος Θ. Σπυρόπουλος, "Παλαιόκαστρο Γορτυνίας", σελ. 260-261, στο συλλογικό έργο: "Αρχαιολογία Πελοπόννησος", επιμέλεια: Ανδρέας Βλαχόπουλος, εκδότης: "Μέλισσα", Αθήνα 2012, ISBN 9789602043134,
 Θεόδωρος Γ. Σπυρόπουλος & Γεώργιος Θ. Σπυρόπουλος, "Πελλάνα" σελ. 524-525, στο συλλογικό έργο: "Αρχαιολογία Πελοπόννησος", επιμέλεια: Ανδρέας Βλαχόπουλος, εκδότης: "Μέλισσα", Αθήνα 2012, ISBN 9789602043134,
 Θεόδωρος Γ. Σπυρόπουλος, "Λακεδαίμων", τρίτομο, εκδόσεις "Καρδαμίτσα", Αθήνα 2013, ISBN 978-960-354-325-1, ISBN 9789603543220 και Λακεδαίμων: ...ἡ τότε ποτέ οὖσα ὑφ’ ἡλίῳ νῆσος ἱερά...
Σύμφωνα με το ίδιο το συγγραφέα στον πρόλογο του συγγράμματος:

«Ο πυρήνας της συγγραφής αφορά το τιτλοφορούμενο, τη Λακεδαίμονα και ό,τι συμπαρομαρτεί, αλλά η έκταση της συγγραφής είναι ευρύτερη και για το δικό μου επιστημονικό έργο και για την έρευνα και βιβλιογραφία πολλών άλλων. Στην παρούσα συγγραφή συμπυκνώνονται έρευνες και μελέτες μας πολλών δεκαετηρίδων, στη Βοιωτία και τη Φθιώτιδα, την Αρκαδία και τη Λακωνία, τις Κυκλάδες και μάλιστα τη Θήρα, τη Μινωική αποικία του Αιγαίου, που διέσωσε, καταχωσθείσα, μέγα απόθεμα του προεκρηξιακού, προμυκηναϊκού, του Ατλαντικού κύκλου και πολιτισμού των Ελλήνων, θεωρώ ότι πρωτεύουσα και Μητροπολιτικό Κέντρο αυτού του κύκλου, που απέκτησε με τους Αργοναύτες περίπου παγκόσμια διάδοση και επέκταση, είναι η ημετέρα Λακεδαίμων, "η υφ ' ηλίω ούσα ποτέ νήσος ιερά", και αυτό αναζητούμε με τη διατριβή μας».

Το τρίτομο αυτό έργο παρουσιάστηκε από τον ίδιο τον αρχαιολόγο και στη Σπάρτη, στις 29 Νοεμβρίου 2014, σε εκδήλωση που προλόγισε η αρχαιολόγος Λιάνα Σουβαλτζή. Ο Θεόδωρος Σπυρόπουλος στη συνέχεια ήταν "ιδιαίτερα καυστικός για τον τάφο του Βαφειού, για τον οποίο υποστήριξε κατηγορηματικά ότι δεν είναι τάφος, ούτε μυκηναϊκός, αλλά ούτε και νεκρός βρέθηκε ποτέ". 
Αναφορά της ίδιας έκδοσης και ως: Θεόδωρος Γ. Σπυρόπουλος, Λακεδαίμων (3 τόμοι), Αθήνα 2013, Set ISBN 978-960-354-322-0, 1ου τόμου ISBN 978-960-354-323-7, 2ου τόμου ISBN 978-960-354-324-4, 3ου τόμου ISBN 978-960-354-325-1

Δείτε επίσης 
 Τανάγρα, Αρχαία Θήβα, Ζήθος, Αμφίονας της Αντιόπης & Νιόβη, 
 Πελλάνα, Μενελάειον, Βαφειό.

Παραπομπές - σημειώσεις

Πηγές – ενδεικτική βιβλιογραφία
Carter, Jane Burr and Morris, Sarah P. The Ages of Homer: A Tribute to Emily Townsend Vermeule. University of Texas Press, 1995. ISBN 0-292-71208-1
Castleden, Rodney. Mycenaeans. Routledge, 2005. ISBN 0-415-24923-6
Fagan, Garrett G. Archaeological Fantasies: How pseudoarchaeology misrepresents the past and misleads the public. Routledge, 2006. ISBN 0-415-30593-4

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Πελλάνα Λακωνίας, στην ιστοσελίδα του υπουργείου Πολιτισμού, "Οδυσσεύς" odysseus.culture.gr
 Εφορεία Αρχαιοτήτων Λακωνίας.
 Το άρθρο του Ιωάννη Μ. Βαρβιτσιώτη, με τίτλο: "Το ανάκτορο του Μενελάου διχάζει", στην εφημερίδα "Το Βήμα", 23/02/2003.
 Dr Theodoros G. Spyropoulos, 08/02/2013, στην ιστοσελίδα: www.ancient-origins.net
 "Ο Θόδωρος Σπυρόπουλος για το νέο μουσείο της Σπάρτης", Αθήνα, 16 Μαρτίου 2012, αναδημοσίευση στην ιστοσελίδα: www.arcadiavoice.gr 19/03/2012.
 "«Κατά σύμβαση» στην Πελλάνα το ανάκτορο του Μενελάου", εφημερίδα Η Καθημερινή, 21.10.2004.
 pellana-fanclub
 "Απάντηση της αριθ. 5811/14.2013 ερώτησης" στη Βουλή των Ελλήνων του, τότε αναπληρωτή υπουργού, Κωνσταντίνου Τζαβάρα, σχετικά με τον αρχαιολογικό χώρο της Πελλάνας Λακωνίας.
 "Υπό αγγλική ομηρία οι αρχαιότητες της Σπάρτης", συνέντευξη του Θεόδωρου Σπυρόπουλου στον Νίκο Μπακή, στην Εφημερίδα “Ελλήνων Λόγος”, 29 Μαΐου 2009, αναδημοσίευση στην ιστοσελίδα: www.report24.gr
 "Αποκάλυψη Σπυρόπουλου: “Τα χρυσά κύπελλα του Βαφειού τα άρπαξαν από τους τάφους της Πελλάνας”", άρθρο του Νίκου Μπακή, στην ιστοσελίδα: www.laconialive.gr

Έλληνες αρχαιολόγοι