Ρους

Ο Ρους (Rhus), είναι το γένος από τα περίπου 35 είδη ανθοφόρων φυτών και των συγγενικών γενών, στην οικογένεια των Ανακαρδιοειδών (Anacardiaceae). Αναπτύσσονται στις υποτροπικές και εύκρατες περιοχές σε όλο τον κόσμο, ιδιαίτερα στην Αφρική και τη Βόρεια Αμερική.

Ετυμολογία, άλλες ονομασίες
Λέγεται επίσης η βυρσιά ή βιρσιά ή ο ρους, από το Αρχαίο Ελληνικό «Ρους» ή από την παραφθορά του, το ρούδι ή το σουμάκ ή το σουμάκι. Η λέξη «σουμάκ», προέρχεται από την παλαιά Γαλλική "σουμάκι" (13ος αιώνας), από το Μεσαιωνικό Λατινικό sumach, από το Αραβικό summāq (سماق), από το Συριακό summāq (ܣܡܘܩ) - που σημαίνει «κόκκινο».

Περιγραφή
Οι βυρσιές είναι θάμνοι και μικρά δένδρα που μπορούν να φτάσουν σε ύψος 1-10 μέτρα (3,3-32,8 πόδια). Τα φύλλα είναι τοποθετημένα σπειροειδώς· είναι συνήθως πτεροειδής ένωση (pinnately compound), αν και ορισμένα είδη έχουν τρίφυλλα ή απλά φύλλα. Τα άνθη αναπτύσσονται σε πυκνές ανθήλες (panicles) ή στάχεις 5-30 εκατοστών (2,0 έως 11,8 ίντσες), κάθε άνθος είναι πολύ μικρό, πρασινωπό, κρεμώδες λευκό ή κόκκινο, με πέντε πέταλα. Οι καρποί σχηματίζουν πυκνές συστάδες από κοκκινωπές δρύπες  οι οποίες ονομάζονται βαρίδια σουμάκι. Οι αποξηραμένοι καρποί κάποιων ειδών θρυμματίζονται για να παράγουν ένα αψύ βυσσινί μπαχαρικό.

Οι βυρσιές πολλαπλασιάζονται τόσο από τους σπόρους εξαπλώνονται από τα πουλιά και τα άλλα ζώα μέσα από τα περιττώματά τους όσο και από τους νέους βλαστούς και από τα ριζώματα, σχηματίζοντας μεγάλες αποικίες κλώνων.

Καλλιέργεια και χρήσεις

Είδη συμπεριλαμβανομένων του Ρου του αρωματικού  (Rhus aromatica), του Ρου του μικρόφυλλου (Rhus microphylla), του μεφιτιδοθάμνου (skunkbush) σουμάκι  ρους ο τρίλοβος (Rhus trilobata), το λείο σουμάκι και το σουμάκι κέρατο του αρσενικού ελαφιού (staghorn) καλλιεργούνται ως καλλωπιστικά φυτά, είτε ως άγρια ​​είδη είτε ως ποικιλίες.

Αρωματικές ουσίες μπαχαρικών και ποτών
Τα φρούτα (καρποί) του γένους Ρους (Rhus), αλέθονται σε μια κοκκινωπή-μωβ σκόνη και χρησιμοποιούνται ως μπαχαρικό στην κουζίνα της Μέσης Ανατολής για να προσθέσουν μια λεμονάτη γεύση στις σαλάτες ή το κρέας. Στην Αραβική κουζίνα, χρησιμοποιείται ως γαρνιτούρα για πιάτα μεζέ, όπως χούμους και προστίθεται tashi σε σαλάτες στην Ανατολική Μεσόγειο. Στην Ιρανική (Περσική και Κουρδική) κουζίνα, το σουμάκι, προστίθεται στο ρύζι ή το κεμπάπ. Στις κουζίνες της Ιορδανίας και της Τουρκίας, προστίθεται στις σαλάτες-μερίδες από κεμπάπ και λαχματζούν (lahmacun). Ο Ρους ο βυρσοδεψικός (Rhus coriaria), χρησιμοποιείται στο μείγμα μπαχαρικών za'atar.

Στη Βόρεια Αμερική, το λείο σουμάκι, (Ρους ο λείος) (R. glabra) και το σουμάκι staghorn (R. typhina), χρησιμοποιούνται μερικές φορές για να κάνουν ένα ποτό που ονομάζεται "σουμακ-άδα" (από το "sumac-ade"), "ινδική λεμονάδα", ή "χυμός rhus". Αυτό το ποτό γίνεται με το μούλιασμα των δρύπων σε δροσερό νερό, τρίβοντάς τες ώστε να εξαχθούν οι ουσίες, στραγγίζοντας το υγρό μέσα από ένα βαμβακερό ύφασμα (τουλουπάνι) και γλυκαίνοντάς τες. Οι ιθαγενείς Αμερικανοί, χρησιμοποιούν επίσης τα φύλλα και τις δρύπες της απαλής και της σουμάκης staghorn, σε συνδυασμό με καπνό (ταμπάκο) σε παραδοσιακά μείγματα καπνίσματος.

Χρωστική ουσία και παράγοντας μαυρίσματος
Τα φύλλα ορισμένων σουμάκων δίνουν τανίνη (ως επί το πλείστον την πυρογαλλόλη-τύπου (pyrogallol-type)), μια ουσία που χρησιμοποιείται στο φυτικό μαύρισμα. Αξιοσημείωτες πηγές περιλαμβάνουν τα φύλλα της R. coriaria, την Κινεζική gall στη R. chinensis και το ξύλο και τις ρίζες της R. pentaphylla. Τα δερμάτινα που είναι ψεκασμένα με σουμάκι, είναι εύκαμπτα, ελαφρά στο βάρος και ανοιχτόχρωμα. Ένας τύπος δέρματος που γίνεται με τις τανίνες σουμάκ, είναι τα δερμάτινα του Μαρόκου.

Ιατρική χρήση
Το σουμάκι, έχει χρησιμοποιηθεί ως θεραπεία, για μισή ντουζίνα διαφορετικές ελαφράς μορφής ασθένειες στη μεσαιωνική ιατρική, κυρίως στις χώρες της Μέσης Ανατολής (όπου το σουμάκι ήταν πιο εύκολα διαθέσιμο, σε σχέση με την Ευρώπη). Ένα ναυάγιο του 11ου αιώνα στα ανοικτά των ακτών της Ρόδου, ​​που έχει ανασκαφεί από τους αρχαιολόγους το 1970, περιείχε εμπορικές ποσότητες από δρύπες σουμάκι. Αυτά, θα μπορούσαν να προορίζονταν για χρήση ως φάρμακο, ως μαγειρικό καρύκευμα ή ως βαφή.  Το σουμάκι staghorn  (Rhus typhina), είναι ένα ισχυρό αντιοξειδωτικό, με βαθμολογία ORAC, πάνω από 1500 μmol TE/g.

Άλλες χρήσεις
Μερικοί μελισσοκόμοι, χρησιμοποιούν αποξηραμένα βαρίδια σουμάκ, ως πηγή καύσης για το κάπνισμά τους.

Τα στελέχη από το σουμάκι έχουν επίσης μια μαλακή ψίχα στο κέντρο, που είναι χρήσιμο στην παραδοσιακή παρασκευή της Αμερικάνικης πίπας καπνίσματος. Χρησιμοποιούντο  συνήθως, ως στελέχη πιπών στις βόρειες Ηνωμένες Πολιτείες.

Το αποξηραμένο ξύλο της βυρσιάς, φθορίζει κάτω από μεγάλου μήκους κύματος, υπεριώδη ακτινοβολία.

Τοξικότητα και έλεγχος
Μερικά είδη πρώην ανεγνωρισμένα ως Ρους, όπως ο δηλητηριώδης κισσός (Toxicodendron radicans, συν. Rhus Toxicodendron), η δηλητηριώδης βελανιδιά (Toxicodendron diversilobum, συν. Rhus diversiloba) και το δηλητηριώδες σουμάκι (Toxicodendron vernix, συν. Rhus vernix), έχουν το αλλεργιογόνο ουρουσιόλ (urushiol) και μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές αλλεργικές αντιδράσεις. Το δηλητηριώδες σουμάκ, αναγνωρίζεται από τους λευκούς της δρύπες, οι οποίες διαφέρουν αρκετά από τις ερυθρές δρύπες, του γνήσιου Ρους.

Το κούρεμα του σουμάκι δεν είναι ένα καλό μέτρο ελέγχου, δεδομένου ότι το ξύλο είναι ελαστικό, με αποτέλεσμα τα ακανόνιστα, αιχμηρά πρέμνα κατά το κούρεμα. Το φυτό θα ανακάμψει γρήγορα, με νέα αύξηση μετά το κούρεμα. Οι αίγες εδώ και καιρό, έχουν θεωρηθεί ως μια αποτελεσματική και γρήγορη μέθοδος αφαίρεσης, καθώς τρώνε τον φλοιό, ο οποίος βοηθά στην πρόληψη νέων βλαστών.

Ταξινομική
Κατά καιρούς ο Ρους (Rhus) περιείχε πάνω από 250 είδη. Πρόσφατες έρευνες μοριακής φυλογένεσης  προτείνουν τη διάσπαση του Ρους (Rhus) sensu lato σε Actinocheita, Baronia, Cotinus, Malosma, Searsia, Toxicodendron και Ρους (Rhus) sensu stricto. Αν γίνει αυτό, τότε περίπου 35 είδη θα παραμείνουν στο Ρους (Rhus). Ωστόσο, τα δεδομένα δεν είναι ακόμα αρκετά σαφή, για να διευθετηθεί η σωστή τοποθέτηση όλων των ειδών, σε αυτά τα γένη.

Επιλεγμένα είδη
Αφρική (όλα αυτά τα είδη, έχουν μεταφερθεί στο γένος Searsia)

Ασία

Αυστραλία, Ειρηνικός

Λεκάνη της Μεσογείου

Μέση Ανατολή (όλα τα είδη αυτά έχουν μεταφερθεί στο γένος Searsia)

Ανατολική Βόρεια Αμερική

Δυτική Βόρεια Αμερική

Μεξικό και Κεντρική Αμερική
 Rhus muelleri  - σουμάκι του Müller (Müller's sumac) (βορειοανατολικό Μεξικό)

Δείτε επίσης
 Ρους ο βυρσοδεψικός

Σημειώσεις

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι (στα Αγγλικά)

 Global Biodiversity Information Facility portal: Rhus
 Sumac at "HikikoRecipes"

Ανακαρδιοειδή
Μπαχαρικά
Μεσογειακή κουζίνα
Δρύπες
Ξινά τρόφιμα