Μόα (πτηνά)

Η Μόα είναι οικογένεια εξαφανισμένων πτηνών, που αποτελείται από 6 γένη και 9 είδη. Τα πτηνά Μόα δεν πετούσαν. Ζούσαν στη Νέα Ζηλανδία.  Τα δύο μεγαλύτερα σε μέγεθος είδη (Dinornis robustus και Dinornis novaezelandiae) έφταναν τα 3,6 μ. σε ύψος με τεντωμένο λαιμό και ζύγιζαν περίπου 230 κιλά. Εκτιμάται ότι, όταν οι Πολυνήσιοι εγκαταστάθηκαν στη Νέα Ζηλανδία γύρω στο 1280, ο πληθυσμός των Μόα ήταν περίπου 58.000. 

 
 
Τα Μόα ανήκουν στην τάξη Dinornithiformes, που παραδοσιακά τοποθετείται στην ομάδα των στρουθιόμορφων. Τα εννέα είδη Μόα ήταν τα μόνα πουλιά χωρίς φτερά, που δεν διέθεταν ούτε καν προφυλακτικά φτερά που έχουν όλα τα πτηνα που ανήκουν στα στρουθιόμορφα. Ήταν τα κυρίαρχα φυτοφάγα ζώα στα δάση, στα θαμνώδη και στα υποαλπικά οικοσυστήματα της Νέας Ζηλανδίας για χιλιάδες χρόνια και μέχρι την άφιξη των Μαορί, ο μοναδικός θηρευτής τους ήταν ο αετός Haast. Η εξαφάνιση των Moa σημειώθηκε γύρω στα 1300-1440 ± 20 χρόνια, κυρίως εξαιτίας του ανεξέλεγκτου κυνηγιού.

Περιγραφή
Αν και αρχικά οι σκελετοί των μόα ανακατασκευάστηκαν σε όρθια θέση, με αποτέλεσμα να εμφανίζουν εντυπωσιακό ύψος, αργότερα, η ανάλυση της σπονδυλικής τους άρθρωσης έδειξε ότι πιθανότατα μετέφεραν τα κεφάλια τους προς τα εμπρός με τον τρόπο ενός πτηνού Κίουι. Η σπονδυλική στήλη βρισκόταν στο πίσω μέρος της κεφαλής και όχι στη βάση, δείχνοντας την οριζόντια ευθυγράμμιση. Αυτό θα τους επέτρεπε να βόσκουν σε χαμηλή βλάστηση, ενώ θα μπορούσαν να σηκώσουν τα κεφάλια τους και να κοιτάξουν τα δέντρα όταν ήταν απαραίτητο. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την επανεξέταση του ύψους των μεγαλύτερων μόα.

Παρόλο που δεν υπάρχουν δείγματα σχετικά με το πως ακούγονταν τα Μόα, κάποια ιδέα για τα καλέσματά τους μπορεί να ανακτηθεί/υποτεθεί από απολιθωμένα στοιχεία. Η τραχεία του Μόα υποστηριζόταν από πολλούς μικρούς δακτυλίους οστού, γνωστούς ως τραχειακούς δακτύλιους. Η εκσκαφή αυτών των δακτυλίων από αρθρωτούς σκελετούς έδειξε ότι τουλάχιστον δύο γένη Μόα (Euryapteryx και Emeus) εμφάνισαν τραχειακή επιμήκυνση, δηλαδή η τραχεία τους έφθανε μέχρι 1 μ. και σχημάτιζαν ένα μεγάλο βρόγχο μέσα στην κοιλότητα του σώματός τους. Είναι οι μοναδικές στρουθιονίδες που είναι γνωστό ότι παρουσιάζουν αυτό το χαρακτηριστικό, το οποίο υπάρχει επίσης σε πολλές άλλες ομάδες πουλιών, συμπεριλαμβανομένων των κύκνων, των γερανών και της φραγκόκοτας. Το χαρακτηριστικό σχετίζεται με βαθιές, συντονισμένες φωνές που μπορούν να ακουστούν χιλιόμετρα μακριά.

Εξέλιξη και συγγενικά είδη

Οι πλησιέστεροι συγγενείς του Μόα είναι μικρά χερσαία νοτιοαμερικανικά πουλιά που ονομάζονται tinamous, τα οποία όμως μπορούν να πετάξουν. Στο παρελθόν, το Κίουι, το αυστραλιανό Εμού και ο Καζουάριος θεωρήθηκαν ότι σχετίζονται περισσότερο με το Μόα.

Αν και δεκάδες είδη περιγράφηκαν στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, πολλά βασίζονταν σε μερικούς σκελετούς και αποδείχθηκαν συνώνυμα. Σήμερα, 11 είδη αναγνωρίζονται επισήμως, παρόλο που πρόσφατες μελέτες που χρησιμοποιούν DNA  από οστά σε μουσειακές συλλογές υποδηλώνουν ότι υπάρχουν ξεχωριστές γενεές σε κάποιες από αυτές. Ένας παράγοντας που έχει προκαλέσει μεγάλη σύγχυση στην ταξινόμηση είναι η ενδοειδική διαφοροποίηση των μεγεθών των οστών, μεταξύ των παγετώνων και των διακλαδιακών περιόδων (βλ. Κανόνας του Bergmann και κανόνας του Allen), καθώς και οι διαφορές μεταξύ των φύλων, που είναι εμφανείς σε πολλά είδη. Ο Δεινόρνις φαίνεται να είχε πιο έντονες διαφορές μεταξύ των φύλων από τον πιο, με τα θηλυκά να έχουν ύψος έως και 150% και 280% τόσο βαρύς όσο τα αρσενικά  -  μεγαλύτερες που είχαν προηγουμένως ταξινομηθεί ως ξεχωριστά είδη μέχρι το 2003. Μια μελέτη του 2009 έδειξε ότι τα Euryapteryx curtus και E. gravis ήταν συνώνυμα. Μια μελέτη του 2010 εξήγησε τις διαφορές μεγέθους μεταξύ αυτών ως διμορφισμό. Μία μορφολογική μελέτη του 2012 τα ερμήνευσε ως υποείδη.

Εξαφάνιση και σχέση με τον άνθρωπο
Πριν από την άφιξη των ανθρώπων, ο μόνος εχθρός του Mόα ήταν ο αετός Haast. Η Νέα Ζηλανδία ήταν απομονωμένη για 80 εκατομμύρια χρόνια και είχε λίγους θηρευτές πριν από την άφιξη του ανθρώπου, πράγμα που σημαίνει ότι όχι μόνο τα οικοσυστήματά της ήταν εξαιρετικά ευάλωτα σε διαταραχές από εξωτερικά είδη, αλλά και τα εγγενή είδη δεν ήταν καλά εξοπλισμένα για να αντιμετωπίσουν θηρευτές που είχαν εισαχθεί στο νησί. 

Οι Πολυνήσιοι έφτασαν κάποια στιγμή πριν από το 1300, και όλα τα γένη Μόα σύντομα εξαφανίστηκαν λόγω του ανεξέλεγκτου κυνηγίου και, σε μικρότερο βαθμό, λόγω της μείωσης των ενδιαιτημάτων του με την εκτεταμένη εκκαθάριση των δασών. Μέχρι το 1445, όλα τα Μόα είχαν εξαφανιστεί, μαζί με τον αετό Haast, ο οποίος είχε βασιστεί σε αυτά για φαγητό. Η πρόσφατη έρευνα με τη χρήση του άνθρακα-14 που χρονολογείται μεταξύ των μεσημβρινών υποδηλώνει έντονα ότι τα γεγονότα που οδήγησαν στην εξαφάνιση χρειάστηκαν λιγότερο από εκατό χρόνια και όχι την περίοδο εκμετάλλευσης διάρκειας αρκετών εκατοντάδων χρόνων, που είχε προηγουμένως υποτεθεί.

Θεάσεις μετά την εξαφάνιση
Ορισμένοι συγγραφείς έχουν υποθέσει ότι μερικά μόα  Megalapteryx didinus μπορεί να έχουν παραμείνει σε απομακρυσμένες γωνίες της Νέας Ζηλανδίας μέχρι τον 18ο και ακόμη και τον 19ο αιώνα, αλλά αυτή η άποψη δεν είναι ευρέως αποδεκτή. Μερικοί κυνηγοί Μαορί ισχυρίστηκαν ότι επιδίωκαν να βρουν Μόα μέχρι το 1770. Ωστόσο, αυτοί ενδεχομένως δεν αναφέρθηκαν στο κυνήγι των πραγματικών πτηνών όσο σε μια απολεσθείσα τελετουργία μεταξύ των νότιων νησιωτών. Οι φαλαινοθήρες και οι σφραγιστές θυμήθηκαν να βλέπουν τα τερατώδη πουλιά κατά μήκος της ακτής του νότιου νησιού, ενώ και στη δεκαετία του 1820, ένας άντρας που ονομάζεται George Pauley είχε μία μη επαληθευμένη αξίωση ότι είδε ένα Μόα στην περιοχή Otago της Νέας Ζηλανδίας.

Μια αποστολή στη δεκαετία του 1850 υπό τον υπολοχαγό Α. Impey ανέφερε δύο πτηνά που μοιάζουν με εμού σε μια πλαγιά στο Νότιο Νησί. Μια ιστορία του 1861 από τον εξεταστή Nelson ανέφερε τρία δάχτυλα που είχαν μήκος 36 εκατοστά, τα οποία βρέθηκαν από μια ομάδα ερευνών μεταξύ Takaka και Riwaka. Τέλος το 1878, μάρτυρας από το Otago δημοσίευσε μια επιπλέον μαρτυρία από έναν αγρότη και τον βοσκό του. Μία 80χρονη γυναίκα, η Αλίκη McKenzie, ισχυρίστηκε το 1959 ότι είχε δει ένα Μόα στο Fiordland το 1887, και πάλι σε μια παραλία της ίδιας περιοχής όταν ήταν 17 ετών. Ισχυρίστηκε ότι ο αδερφός της είχε δει επίσης ένα Μόα σε άλλη περίπτωση.

Ο Τζ. Πόλακ, που ζουσε στην Ανατολική ακτή του Νορθ Άιλαντ από το 1834 έως το 1837, είπε ότι το 1838 είχε δει «πολλές μεγάλες οντότητες» κοντά στο Mt Hikurangi. Πίστευε ότι βρήκε Κόκκαλα στρουθοκαμήλου ή Εμού, αλλά σημείωσε ότι «οι ιθαγενείς έχουν παραδόσεις που αφορούν τεράστια πτηνα, τα οποία κυνήγησαν και εξαφάνισαν». Ο Πόλακ σημείωσε επίσης ότι είχε ακούσει μαρτυρίες από Μαορί που υποστήριζαν ότι «ένα είδος στρουθοκαμήλου» ακόμα ζει σε μερικές περιοχες του Σάουθ Άιλαντ.

Εξαφανισμένα ζώα