Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά

Η Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.) ήταν ελληνικό πολιτικό κόμμα που έδρασε κυρίως την περίοδο 1951-1974 (με διακοπή λειτουργίας κατά τη διάρκεια της επταετίας). Ήταν το μεγαλύτερο νόμιμο κόμμα της  Αριστεράς την περίοδο εκείνη με σημαντική κοινοβουλευτική εκπροσώπηση. Στη μεταπολίτευση επανήλθε χωρίς όμως τη δυναμική του παρελθόντος, για να διαλυθεί οριστικά μετά το 1985.

Ιστορικό

Ίδρυση
Η ΕΔΑ ιδρύθηκε σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση στις 3 Αυγούστου του 1951 σαν συνασπισμός κομμάτων της αριστεράς, με την πρωτοβουλία του εκτός νόμου τότε τελούντος Κ.Κ.Ε., με πρόεδρο τον Ιωάννη Πασαλίδη.

Την ιδρυτική διακήρυξή της υπέγραψαν μικρά αριστερά κόμματα που ήταν νόμιμα εκείνη την περίοδο: το Σοσιαλιστικό Κόμμα Ελλάδας του Ι. Πασαλίδη, ο Δημοκρατικός Συναγερμός, το Κόμμα Αριστερών Φιλελευθέρων των Νεόκοσμου Γρηγοριάδη και Σταμ. Χατζημπέη, και το Δημοκρατικό Ριζοσπαστικό Κόμμα του Μιχαήλ Κύρκου. 

Ο βασικός κορμός των στελεχών της ήταν μέλη του Κ.Κ.Ε., το οποίο είχε τεθεί εκτός νόμου από το 1947, όπως και οι Εμμανουήλ Πρωιμάκης και οι στρατηγοί Σαράφης, Χατζημιχάλης και Αυγερόπουλος. Διοικούνταν από εξαμελή διοικούσα επιτροπή (Ιωάννης Πασαλίδης, Δημήτρης Μαριόλης, Διονύσιος Χριστόκος, Σταμάτιος Χατζήμπεης, Μιχαήλ Κύρκος και Ιωάννης Κακορέλης).

Δεκαετία '50
Η Ε.Δ.Α. πρωτοσυμμετείχε σε βουλευτικές εκλογές στις Εκλογές του 1951 όπου εξελέγησαν τελικά 10 βουλευτές. Ήταν τότε το μοναδικό κόμμα που καταψήφισε στη Βουλή την ένταξη της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ. Στις εκλογές του 1952, με πλειοψηφικό, δεν κατάφερε να αναδείξει ούτε έναν βουλευτή. Το 1956 η Ε.Δ.Α. μετατράπηκε σε ενιαίο κόμμα. Το 1958 η ηγεσία του Κ.Κ.Ε. αποφασίζει να διαλύσει όσες παράνομες οργανώσεις της είχαν απομείνει στην Ελλάδα και τα μέλη τους να ενταχθούν στην νόμιμη Ε.Δ.Α. Στις εκλογές του χρόνου αυτού κατορθώνει να πάρει το 24,4% των ψήφων καταλαμβάνοντας 78 βουλευτικές έδρες και να αναδειχτεί αξιωματική αντιπολίτευση.

Δεκαετία '60
Αυτή η επιτυχία της, η οποία είναι η μεγαλύτερη εκλογική επιτυχία ελληνικού αριστερού κόμματος μέχρι τότε, προκάλεσε ανησυχία στα επιτελεία του στρατού και του «παρακράτους», τα οποία επανενεργοποίησαν και αναθεώρησαν το σχέδιο «Περικλής», με στόχο να περιορίσουν τις δυνάμεις της ΕΔΑ. Το σχέδιο τέθηκε σε εφαρμογή στις εκλογές του 1961 που έμειναν γνωστές σαν «εκλογές βίας και νοθείας». Στις εκλογές αυτές η ΕΔΑ έλαβε μέρος ως Πανδημοκρατικόν Αγροτικόν Μέτωπον Ελλάδος (Π.Α.Μ.Ε.) συνεργαζόμενη με το Εθνικόν Αγροτικόν Κόμμα. Κατά την προεκλογική περίοδο τα μέλη και οι οπαδοί της έγιναν αντικείμενο διώξεων από στρατιωτικούς, χωροφύλακες και υποκινούμενους πολίτες. Σημειώθηκαν κατ' επανάληψιν βίαια επεισόδια με νεκρούς, ενώ αντικείμενα επιθέσεων και διώξεων έγιναν και οι υποψήφιοι βουλευτές της.

Έκτοτε η ΕΔΑ περιόρισε αυτοβούλως τη συμμετοχή της στις εκλογές με σκοπό να ενισχυθεί η Ένωσις Κέντρου και να ανέλθει στην εξουσία.

Λίγο πριν από τις εκλογές του 1963, η Ελλάδα εισήλθε σε μία περίοδο πολιτικής και κοινωνικής αναταραχής, λόγω της δολοφονίας του βουλευτή της ΕΔΑ Γρηγόρη Λαμπράκη από μέλη του ακροδεξιού παρακρατικού μηχανισμού. Η ηγεσία της ΕΔΑ κατηγόρησε τον τότε πρωθυπουργό της ΕΡΕ Κωνσταντίνο Καραμανλή ως ηθικό αυτουργό.

Οι υπόλοιπες πολιτικές δυνάμεις (κυρίως Ε.Ρ.Ε. και Ένωση Κέντρου) θεωρούσαν την ΕΔΑ κομμουνιστική και επεδίωκαν την απομόνωσή της. Τα μέλη της αντιμετωπίζονταν με καχυποψία και ήταν συχνά αντικείμενο διώξεων, όπως και το δημοσιογραφικό της όργανο, η εφημερίδα «Αυγή».

Ο Γεώργιος Παπανδρέου ονόμαζε την πολιτική του «διμέτωπο αγώνα» κατά της Δεξιάς και της Αριστεράς. Συνεργάστηκε μαζί της μόνο στις εκλογές του 1956 με μοναδικό σκοπό την αλλαγή του εκλογικού συστήματος σε περίπτωση νίκης. Στη συνέχεια όμως, αν και κεντρώος, μετά την νίκη του στις εκλογές του 1963, επειδή δεν πέτυχε αυτοδυναμία στη Βουλή, προτίμησε να παραιτηθεί και να προκηρύξει νέες εκλογές τον Φεβρουάριο του 1964, παρά να κάνει κυβέρνηση συνασπισμού με την ΕΔΑ.

Μετά το Απριλιανό πραξικόπημα η ΕΔΑ διαλύθηκε, όπως και τα υπόλοιπα κόμματα και τα περισσότερα στελέχη της συνελήφθησαν και εξορίστηκαν.

Μεταπολίτευση
Μετά τη μεταπολίτευση έγινε προσπάθεια αναβίωσής της αλλά χωρίς ιδιαίτερο αποτέλεσμα. Το 1974 συμμετείχε στις πρώτες εκλογές μετά την δικτατορία στο σχήμα της Ενωμένης Αριστεράς και εξέλεξε τον πρόεδρό της Ηλία Ηλιού βουλευτή. Στις εκλογές του 1977 συνεργάστηκε με το ΚΚΕ Εσωτερικού με την επωνυμία Συμμαχία Προοδευτικών και Αριστερών Δυνάμεων, ενώ το 1981 και το 1985 συνεργάστηκε υπό την καθοδήγηση του Μανώλη Γλέζου με το ΠΑΣΟΚ. Κατόπιν διαλύθηκε και τυπικά.

ΑΝΔΡΕΑΣ ΛΕΝΤΑΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΔΑ (1986-1993)

Ο Ανδρέας Λεντάκης εξελέγη πρόεδρος της ΕΔΑ στο Β΄ ΣΥΝΈΔΡΙΟ της ΕΔΑ που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα 27-30 Νοεμβρίου 1986.  Με τη μεταπολίτευση υπήρξε Ιδρυτικό μέλος της νέας ΕΔΑ το 1975, που ανασυγκροτείται, ενώ ήταν και ο συντάκτης του κειμένου Διακήρυξης, που διαμόρφωνε ένα νέο πρόσωπο της ΕΔΑ σοσιαλιστικό, μη κομμουνιστικό κόμμα, απαλλαγμένο από τους δογματισμούς της αριστεράς με ευρωπαϊκό προσανατολισμό και ξεκάθαρα υπέρ της ΕΟΚ.  Η συμμετοχή του υπήρξε καθοριστική στην προσπάθεια ανανέωσης της αριστεράς, τον εκσυγχρονισμό της, την ευρύτερη συνεργασία των αριστερών δυνάμεων (συνεργάστηκε εκλογικά με άλλες δυνάμεις) και με το στέρεο θεωρητικό του υπόβαθρο εμπλούτισε και διεύρυνε την υποδομή της στα κεφάλαια της δημοκρατίας, παιδείας, κοινωνικής πρόνοιας, κοινωνικών θεσμών, τοπικής αυτοδιοίκησης και σχέσεων των δύο φύλων.

Επιδίωξε την ευρεία συναίνεση των κομμάτων πάνω στα εθνικά θέματα τονίζοντας τον κίνδυνο της Τουρκίας, που αποσκοπούσε σε μείωση της εθνικής μας κυριαρχίας και στην κρισιμότητα της οικονομίας.

Διετέλεσε Πρόεδρος της ΕΔΑ από τον Νοέμβριο του 1986 ως το 1993, που παραιτείται από βουλευτής Συνασπισμό και πρόεδρος της ΕΔΑ, την προεδρία της οποίας αναλαμβάνει ο Θεόδωρος Κατριβάνος.

Αποτελέσματα εκλογών

Βουλή των Ελλήνων

Γνωστοί πολιτικοί της ΕΔΑ 
Σπουδαία στελέχη της Ε.Δ.Α. υπήρξαν οι: 
Στέφανος Σαράφης
Ιωάννης Πασαλίδης
 Γρηγόρης Λαμπράκης
 Μίκης Θεοδωράκης
 Μανώλης Γλέζος
 Ηλίας Ηλιού
 Νίκος Κιτσίκης
 Λεωνίδας Κύρκος
 Αντώνης Μπριλλάκης 
 Ανδρέας Λεντάκης κ.ά.

Παραπομπές

Προτεινόμενη βιβλιογραφία
Ιωάννα Παπαθανασίου, Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά 1951-1967. Το αρχείο της, Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών-Θεμέλιο, Αθήνα 2001
Ιωάννα Παπαθανασίου, «ΕΔΑ το μαζικό κόμμα της προδικτατορικής Αριστεράς» στο Η Ελληνική κοινωνία κατά την πρώτη μεταπολεμική περίοδο 1945-1967, εκδ. Ίδρυμα Σάκη Καράγιωργα, Αθήνα, 1994, σελ.681-698
Ηλίας Νικολακόπουλος, Η καχεκτική δημοκρατία. Κόμματα και εκλογές, 1946-1967, εκδ. Πατάκης, Αθήνα, 2001
Τάσος Τρίκκας, ΕΔΑ, το νέο πρόσωπο της Αριστεράς, εκδ. Θεμέλιο, Αθήνα 2009
Γιώργος Λεονταρίτης, Από τον Εμφύλιο στην ΕΔΑ, Τα Άγνωστα Παρασκήνια 1946-1953, Αθήνα 2001
Μιχάλης Π. Λυμπεράτος, Από το ΕΑΜ στην ΕΔΑ. Η ραγδαία ανασυγκρότηση της ελληνικής Αριστεράς και οι μετεμφυλιακές πολιτικές αναγκαιότητες, εκδόσεις Στοχαστής, 2011
Jean Meynaud, Π. Μερλόπουλος, Γ. Νοταράς, Οι πολιτικές δυνάμεις στην Ελλάδα 1946-1965, εκδ. Σαββάλας, 2002
Κατερίνα Λαμπρινού, ΕΔΑ, 1956-1967. Πολιτική και ιδεολογία,εκδ.Πόλις, 2017

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Αφιέρωμα για τα 50 χρόνια από την ίδρυση της ΕΔΑ, Ελευθεροτυπία της 26/2/2002 
 Παρουσίαση βιβλίων για την ΕΔΑ από τον Φίλιππο Φιλίππου, Το Βήμα της 3/3/2002
 Γεγονότα και κλίμα της εποχής, Το Βήμα της 11/5/1997
 Αναδρομή στην ιστορία της ΕΔΑ από τον Μιχάλη Κατσίγερα, Καθημερινή της 27/1/2002

Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά
Καταργημένα πολιτικά κόμματα στην Ελλάδα