Προσάρτηση της νότιας και ανατολικής Ουκρανίας στη Ρωσία

Στις 30 Σεπτεμβρίου 2022, ο Ρώσος Πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν υπέγραψε τις συνθήκες ένταξης στη Ρωσική ομοσπονδία των τεσσάρων διεκδικούμενων περιοχών της Ουκρανίας, του Ντονέτσκ, του Λουγκάνσκ, της Χερσώνας και της Ζαπορίζια. 

Η προσάρτηση επισημοποιήθηκε στη Μόσχα σε επίσημη τελετή παρουσία των αρχηγών των τεσσάρων περιφερειών (Λεονίντ Πάσετσνικ, Ντενίς Πουσίλιν, Γιεβγκένι Μπαλίτσκι και Βολοντίμιρ Σάλντο) και του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν.

Η Ρωσία δεν ελέγχει πλήρως καμία από τις τέσσερις περιοχές, όπου οι στρατιωτικές εχθροπραξίες βρίσκονται σε εξέλιξη, και μεγάλο μέρος του πληθυσμού έχει εγκαταλείψει από την έναρξη της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία. 

Η προσάρτηση πραγματοποιήθηκε μετά από δημοψηφίσματα  τα οποία οργανώθηκαν από τις υποστηριζόμενες από τη Ρωσία αρχές στις τέσσερις περιφέρειες. Η προσάρτηση δεν αναγνωρίζεται από τη διεθνή κοινότητα. Η Ουκρανία, η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα Ηνωμένα Έθνη δήλωσαν ότι η τελετή προσάρτησης δεν έχει νομική αξία. Ώρες μετά την ανακοίνωση, ο Πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο Πρωθυπουργός Ντενίς Σμιχάλ και ο πρόεδρος του κοινοβουλίου, Ρουσλάν Στέφαντσουκ, ανακοίνωσαν επίσημα ότι η Ουκρανία θα ξεκινήσει επίσημα τη διαδικασία ένταξης στο ΝΑΤΟ σε ταχεία βάση.

Ξεπερνώντας την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία το 2014, αυτή είναι η μεγαλύτερη προσάρτηση ευρωπαϊκού εδάφους από το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η προσάρτηση δημιούργησε μια χερσαία σύνδεση μεταξύ της ηπειρωτικής Ρωσίας και της Κριμαίας.

Ιστορικό 
Οι τέσσερις περιφέρειες στη νότια και ανατολική Ουκρανία προέρχονταν από τα Κυβερνεία Αικατερινόσλαβ, Χερσώνας, Ταυρίδας και Χάρκοβου και την Περιφέρεια Ντον Χοστ της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Αναδιοργανώθηκαν με τα χρόνια κατά τη διάρκεια της κομμουνιστικής κυριαρχίας όταν η Ουκρανία ήταν μέρος της Σοβιετικής Ένωσης. Τα όρια παρέμειναν στατικά μετά την ανεξαρτησία της Ουκρανίας το 1991.

Τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο του 2014, η Ρωσία κατέλαβε και στη συνέχεια προσάρτησε την Κριμαία από την Ουκρανία μέσω ενός αυτοσχέδιου δημοψηφίσματος, στο οποίο το 96% του πληθυσμού ψήφισε υπέρ της, με τους Τάταρους της Κριμαίας να το μποϊκοτάρουν. Τον Απρίλιο του 2014, οι φιλορώσοι αυτονομιστές στην ανατολική Ουκρανία διακήρυξαν την ανεξαρτησία της Λαϊκής Δημοκρατίας του Ντονέτσκ (στην Περιφέρεια Ντονέτσκ της Ουκρανίας) και της Λαϊκής Δημοκρατίας του Λουγκάνσκ (στην Περιφέρεια Λουγκάνσκ της Ουκρανίας) με ανεπίσημη υποστήριξη από τη Ρωσία. Στις 21 Φεβρουαρίου 2022, η Ρωσία αναγνώρισε επίσημα τη Λαϊκή Δημοκρατία του Ντονέτσκ και τη Λαϊκή Δημοκρατία του Λουγκάνσκ.

Τρεις ημέρες αργότερα, η Ρωσία ξεκίνησε μια πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία, κατά τη διάρκεια της οποίας κατέλαβαν εδάφη στις Περιφέρειες Χερσώνα και Ζαπορίζια, με επίσημες στρατιωτικές καταλήψεις να ξεκινούν την πρώτη εβδομάδα.

Δημοψήφισμα και προσάρτηση 
 
Στις 20 Σεπτεμβρίου, οι αρχές της Λαϊκής Δημοκρατίας του Ντονέτσκ, της Λαϊκής Δημοκρατίας του Λουγκάνσκ, καθώς και οι διοικήσεις κατοχής της Περιφέρειας Χερσώνας και της Περιφέρειας Ζαπορίζια, ανακοίνωσαν δημοψηφίσματα για την ένταξη στη Ρωσία στις 23–27 Σεπτεμβρίου.

Στις 27 Σεπτεμβρίου, Ρώσοι αξιωματούχοι ισχυρίστηκαν ότι το ενταξιακό «δημοψήφισμα» στην Περιφέρεια Ζαπορίζια πέρασε, με το 93,11% των ψηφοφόρων να είναι υπέρ της ένταξης στη Ρωσική Ομοσπονδία.

Στις 29 Σεπτεμβρίου, αναφέρθηκε ότι η Ρωσία θα προσαρτούσε επίσημα τις τέσσερις Περιφέρειες Λουγκάνσκ, Ντονέτσκ, Ζαπορίζια και Χερσώνα την επόμενη μέρα, στις 30 Σεπτεμβρίου.

Κάποιες εκτιμήσεις υποδηλώνουν ότι η ανοικοδόμηση των προσαρτημένων εδαφών θα κοστίσει στη Ρωσία μεταξύ 100 και 200 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ένας κρατικός προϋπολογισμός που δημοσιεύτηκε στις 29 Σεπτεμβρίου από το Κρεμλίνο αποκάλυψε ότι είχαν διατεθεί 3,3 δισεκατομμύρια ρούβλια για την ανοικοδόμηση των περιοχών.

Το έδαφος που θα προσαρτούσε η Ρωσία ανέρχεται σε περισσότερα από 90.000 χλμ2, ή περίπου το 15% της συνολικής έκτασης της Ουκρανίας – περίπου όσο η Ουγγαρία ή η Πορτογαλία.

Πριν από τη διακήρυξη, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντιμίτρι Πεσκόφ, δήλωσε ότι μια επίθεση στο πρόσφατα προσαρτημένο έδαφος θα θεωρηθεί επίθεση στη Ρωσία.

Αντιδράσεις 
Σύμφωνα με το Reuters, εάν η Ρωσία «προσάρτησε επίσημα ένα τεράστιο επιπλέον κομμάτι της Ουκρανίας, ο Πούτιν ουσιαστικά θα προσκαλούσε τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους Ευρωπαίους συμμάχους τους να διακινδυνεύσουν μια άμεση στρατιωτική σύγκρουση» και σίγουρα θα κλιμάκωνε τη συνεχιζόμενη σύγκρουση μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας.

Η Αναπληρωτής Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ για Πολιτικές και Ειρηνευτικές Υποθέσεις, Ρόζμαρι ΝτιΚάρλο, απέρριψε το δημοψήφισμα και είπε: «Οι μονομερείς ενέργειες αποσκοπούσαν στο να παράσχουν ένα κάλυμμα νομιμότητας στην απόπειρα απόκτησης δια της βίας από ένα κράτος εδάφους άλλου κράτους, ενώ ισχυριζόταν ότι εκπροσωπούν τη βούληση του άνθρωποι, δεν μπορούν να θεωρηθούν ως νόμιμοι βάσει του διεθνούς δικαίου».

Μια συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών στις 30 Σεπτεμβρίου 2022 σχετικά με ψήφισμα για την καταδίκη της Ρωσίας για την προσάρτηση αυτών των εδαφών, κατέληξε σε 10 Ναι, 1 Όχι και 4 αποχές. Το ψήφισμα απέτυχε επειδή η Ρωσία άσκησε βέτο. Η Βραζιλία, η Κίνα, η Γκαμπόν και η Ινδία απείχαν αισθητά από την ψηφοφορία.

Ουκρανική αντίδραση 
Στις 7 Αυγούστου 2022, ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, δήλωσε ότι «αν οι κατακτητές προχωρήσουν στον δρόμο των ψευδοδημοψηφισμάτων, θα κλείσουν μόνοι τους κάθε ευκαιρία συνομιλιών με την Ουκρανία και τον ελεύθερο κόσμο, που σαφώς θα χρειαστεί η ρωσική πλευρά σε κάποιο σημείο». Μετά την τελετή της προσάρτησης, ο Ζελένσκι είπε ότι η Ουκρανία δεν θα διαπραγματευτεί με τη Ρωσία «όσο ο Πούτιν είναι πρόεδρος» και ζήτησε «ταχεία» ένταξη στο ΝΑΤΟ ως απάντηση.

Σημειώσεις

Παραπομπές 

Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία (2022)
Ρωσο-Ουκρανικός Πόλεμος
Ρωσική κατοχή της Ουκρανίας
Προσάρτηση
Ρωσικός αλυτρωτισμός