Χούγκο Αλβέεν

Ο Χούγκο Εμίλ Αλβέεν (ορθότερα Αλβέιν ή -εσφαλμένα- Αλφβέν (Hugo Emil Alfvén, Στοκχόλμη 1 Μαΐου 1872 – Φάλουν 8 Μαΐου 1960) ήταν Σουηδός συνθέτης, βιολονίστας, διευθυντής χορωδιών και ζωγράφος, από τους σημαντικότερους της χώρας του.

Βιογραφικά στοιχεία
Ο  Αλβέεν γεννήθηκε στην Στοκχόλμη το 1872. Ήταν το τέταρτο από τα έξι παιδιά οικογένειας Βαπτιστών.  Μετά τον θάνατο τού πατέρα του, η οικογένεια πέρναγε τα καλοκαίρια στα νησιά του σουηδικού αρχιπελάγους, γεγονός που θα επιδράσει καταλυτικά στις μετέπειτα συνθέσεις του Αλβέεν. Αρχικά ξεκίνησε πιάνο, αλλά αργότερα σπούδασε βιολί στο Βασιλικό Κολλέγιο Μουσικής (1887-1891) με τον Λ. Ζέτερκβιστ (Lars Zetterquist). Έκανε επίσης ιδιαίτερα μαθήματα σύνθεσης με τον Γ. Λίντεγκρεν (Johan Lindegren), ειδικό στην αντίστιξη. Κέρδιζε τα προς το ζην παίζοντας βιολί στην Βασιλική Όπερα της Στοκχόλμης, αλλά και στην Βασιλική Σουηδική Ορχήστρα. 

Ξεκινώντας από το 1897, ο Αλβέεν ταξίδεψε πολύ στα επόμενα δέκα χρόνια στην Ευρώπη. Σπούδασε τεχνική βιολιού στις Βρυξέλλες με τον Σ. Τόμσον (César Thomson) και διεύθυνση ορχήστρας στη Δρέσδη ως βοηθός του Χ. Κούτσμπαχ (Hermann Ludwig Kutzschbach). Μεταξύ 1903 και 1904 διετέλεσε καθηγητής σύνθεσης στο Βασιλικό Ωδείο, στη Στοκχόλμη. Από το 1910 ήταν διευθυντής μουσικής στο Πανεπιστήμιο της Ουψάλα, θέση που κατείχε μέχρι το 1939. Εκεί, διηύθυνε επίσης την ανδρική χορωδία Orphei Drängar (Ο Γιος του Ορφέα) μέχρι το 1947. Εμφανίστηκε ως διευθυντής ορχήστρας στα φεστιβάλ του Ντόρτμουντ (1912), της Στουτγάρδης (1913), του Γκέτεμποργκ (1915) και της Κοπεγχάγης (1918-1919). Περιόδευσε στην Ευρώπη ως μαέστρος σε όλη τη ζωή του. Έλαβε διδακτορικό, τιμής ένεκεν, από την Ουψάλα, το 1917, και έγινε μέλος της Βασιλικής Ακαδημίας Μουσικής στη Στοκχόλμη, το 1908. 

Ο Αλβέεν, στα τέλη του 1954, έκανε τις πρώτες στερεοφωνικές εγγραφές κλασσικής μουσικής στη Σουηδία.  Νυμφεύθηκε τρεις φορές. Ο πρώτος γάμος του (1912-1936) ήταν με την Δανέζα ζωγράφο Μ. Τρίπκε (Marie Triepcke, 1867-1940),  προηγούμενη σύζυγο τού -επίσης- ζωγράφου Πέτερ Σεβερίν Κρέιερ (1851-1909). Μετά το διαζύγιό του από την Μαρία το 1936, παντρεύτηκε την Κ. Βέσμπεργκ (Karin Wessberg), με την οποία ήταν μαζί για δύο δεκαετίες (1936-1956) πριν αυτή πεθάνει. Τέλος, συζεύχθηκε την Α. Λουντ (Anna Lund) το 1959.

Μετά τον θάνατό του, το μουσικό αρχείο του, παραδόθηκε στο Πανεπιστήμιο της Ουψάλα και ο Γ. Ρούντεν (Jan Olof Ruden) επιφορτίστηκε να το ταξινομήσει, ένα δύκολο εγχείρημα, για 214 συνολικά συνθέσεις. Γι’ αυτό, τα έργα του Αλβέεν, εκτός από τον «κλασικό» τρόπο των opus, έχουν καταχωρηθεί και με τον αριθμό Ruden, π.χ. «Συμφωνία αρ. 1, opus 7 / Ruden 24 (1897)». Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν έργα στα οποία δεν έχει δοθεί, ούτε ημερομηνία ούτε αριθμός Opus ή Ruden.

Ως ζωγράφος
Η συνεισφορά του Αλβέεν στον πολιτισμό ήταν πολυδιάστατη, καθώς  περιελάμβανε, επίσης, την ζωγραφική και το γράψιμο. Ήταν σπουδαίος χειριστής της υδατογραφίας, μάλιστα, κάποτε πίστευαν ότι θα μπορούσε να αφιερωθεί εξ ολοκλήρου στη ζωγραφική. Ήταν, ακόμη, ταλαντούχος συγγραφέας. Η αυτοβιογραφία του, σε τέσσερις τόμους, έχει αποκληθεί «σαγηνευτική» και δίνει σημαντική εικόνα για τη μουσική ζωή της Σουηδίας, στην οποία ο Αλβέεν υπήρξε το κεντρικό πρόσωπο για πάνω από μισόν αιώνα.

Μουσικολογικές σημειώσεις
Ο Αλβέεν υπήρξε ένας από τους κύριους συνθέτες της Σουηδίας, στην εποχή του, από κοινού με τον συνομίληκό του Β. Στενχάμαρ (Wilhelm Stenhammar). Η μουσική του θεωρείται ότι ανήκει στο υστερο-ρομαντικό ιδίωμα, αλλά με ενορχήστρωση επιδέξια και πολύχρωμη, που θυμίζει εκείνη του Ρίχαρντ Στράους. Ανάμεσα στα έργα του, ξεχωρίζουν οι συνθέσεις για ανδρική χορωδία, οι πέντε συμφωνίες και οι σουηδικές ραψωδίες. Μάλιστα, η πρώτη από αυτές τις ραψωδίες, Midsommarvaka, θεωρείται το πλέον αναγνωρίσιμο έργο του.

Ο Αλβέεν έχει, σαφώς, επηρεαστεί από το έργο των Βάγκνερ, Στράους και Γκρίγκ. Ωστόσο, όντας εύστροφος ενορχηστρωτής, αντιμετωπίζει με «ζωγραφικό» τρόπο την αρμονία και τα ηχοχρώματα. Η προγραμματική, κυρίως, μουσική του είναι εμπνευσμένη από το σουηδικό αρχιπέλαγος.

Κυριότερα έργα

Ορχήστρα
Συμφωνία αρ. 1 σε Φα Ελάσσονα (1897)
Συμφωνία αρ. 2 σε Ρε Μείζονα (1897-8)
Σουηδική Ραψωδία, αρ. 1 (Αγρυπνία του Κατακαλόκαιρου Midsommarvaka 1903, 1908)
Ένας Θρύλος του Σκέργκαρντ (En skärgardssägen, 1921), συμφωνικό ποίημα
Συμφωνία αρ. 3 σε Μι Μείζονα (1905)
Σουηδική Ραψωδία, αρ. 2, Ραψωδία της Ουψάλα (Uppsalarapsodi, 1907)
Ο Βασιλιάς του Βουνού (Βergakungen), μπαλέτο-παντομίμα
Συμφωνία αρ. 4 σε Ντο Ελάσσονα (1918-9)
Σουηδική Ραψωδία, αρ. 3, Ραψωδία της Ντάλα (Dalarapsodi, 1931)
Συμφωνία αρ. 5 σε Λα Ελάσσονα (1942-53)
Ο Άσωτος Υιός (Den förlorade sonen, 1957), σουίτα μπαλέτου

Φωνή και ορχήστρα
Οι Καμπάνες (Klockorna, 1900), για βαρύτονο και ορχήστρα
Η Προσευχή του Κυρίου (Herrans bön, 1899-1901), ορατόριο για σολίστ (S, A, B) χορωδία και ορχήστρα
Μπαλάντα, για βαρύτονο, ανδρική χορωδία και ορχήστρα
Η Έκθεση της Βαλτικής, καντάτα (1914)
Ωδή στον Γουστάβο Βάσα, για σολίστ, μικτή χορωδία και ορχήστρα

Μουσική δωματίου
Σονάτα για βιολί και πιάνο
Ρομάντσα για βιολί και πιάνο
Ελεγειακό νυχτερινό για κόρνο και εκκλησιαστικό όργανο
Μικρή σουίτα για σόλο φλάουτο από την Μοστελάρια (Liten svit för soloflöjt ur Mostellaria)

Κινηματογράφος
Σινγκοάλα (Singoalla, 1949), σε σκηνοθεσία Κ. Ζακ (Christian-Jaque)

Παραπομπές

Πηγές
«Λεξικό Μουσικής και Μουσικών» (Dictionary of Music and Musicians) του George Grove, D.C.L (Oxford, 1880)
Kennedy, Michael Λεξικό Μουσικής της Οξφόρδης (Oxford University Press Αθήνα: Γιαλλέλης, 1989) ISBN 960-85226-1-7
Γιώργος Λεωτσάκος, επιμέλεια λήμματος στην εγκυκλοπαίδεια «Πάπυρος Λαρούς Μπριτάνικα», έκδοση 1981, τόμος 6, σ. 154
Enciclopedia Bompiani-Musica, Milano (εκδ. ΑΛΚΥΩΝ, 1985)
Eric Blom The New Everyman Dictionary of Music (Grove Weidenfeld, N. York, 1988)
Dryden, Konrad (2010) Franco Alfano: transcending Turandot. Lanham MD: Scarecrow Press ISBN 0-8108-6970-5

Σουηδοί συνθέτες
Βιολιστές
Διευθυντές ορχήστρας
Σουηδοί ζωγράφοι