Νεοντανταϊσμός

Ο Νεοντανταϊσμός ήταν ένα κίνημα με ακουστικές, οπτικές και λογοτεχνικές εκδηλώσεις που είχαν ομοιότητες με την μέθοδο ή την πρόθεση με προηγούμενα έργα τέχνης Ντανταϊσμού (Dada). Επιδίωξε να κλείσει το χάσμα μεταξύ της τέχνης και της καθημερινής ζωής και ήταν ένας συνδυασμός παιχνιδιάρικης διάθεσης, εικονομαχίας και οικειοποίησης. Στις Ηνωμένες Πολιτείες ο όρος έγινε γνωστός από τα άρθρα που δημοσιεύτηκαν από την Μπάρμπαρα Ρόουζ στη δεκαετία του 1960 και αναφέρεται πρωτίστως, αν και όχι αποκλειστικά, στο έργο που δημιουργήθηκε εκείνη και την προηγούμενη δεκαετία. Υπήρξε επίσης μια διεθνής διάσταση στο κίνημα, ιδιαίτερα στην Ιαπωνία και στην Ευρώπη, που χρησιμεύει ως το θεμέλιο της Fluxus, της Ποπ Αρτ και της Αρ Νουβό (Nouveau réalisme). 

Ο Νεοντανταϊσμός χαρακτηρίζεται από τη χρήση σύγχρονων υλικών, λαϊκών εικόνων και παράλογης αντίθεσης. Ήταν μια αντίδραση στον προσωπικό συναισθηματισμό του Αφηρημένου Εξπρεσιονισμού και, λαμβάνοντας το προβάδισμα από την πρακτική του Μαρσέλ Ντυσάν και του Κουρτ Σβίττερς, αρνήθηκε τις παραδοσιακές έννοιες της αισθητικής. Εφαρμόζεται στο έργο καλλιτεχνών όπως του Robert Rauschenberg και του Jasper Johns λόγω της χρήσης του κολάζ, της συναρμολόγησης, διαφόρων υλικών που βρέθηκαν και της προφανώς αντιαισθητικής ατζέντας τους. 

Το ενωτικό στοιχείο της τέχνης της Νεο-Ντάδας είναι η επανεξέταση της ειρωνείας της Dada και η χρήση των αντικειμένων που βρέθηκαν και/ή των παρωχημένων δραστηριοτήτων ως οργάνων κοινωνικής και αισθητικής κριτικής. 

Η Dada σχηματίστηκε ως αρνητική αντίδραση στις φρικαλεότητες και την αθανασία του πρώτου παγκόσμιου πολέμου και οδήγησε στην τέχνη, την ποίηση και σατυρικές και παράλογες παραστάσεις. Στη δεκαετία του 1950 ο Rauschenberg, ο Johns και άλλοι άρχισαν να συμπεριλαμβάνουν λαϊκές εικόνες και παράλογες αντιπαραθέσεις στο έργο τους. 

Ο όρος Neo Dada αιτιολογείται χάρη στην παρουσία του Γάλλου καλλιτέχνη Dada, Μαρσέλ Ντυσάν στην Νέα Υόρκη, του οποίου οι ιδέες είχαν όλο και μεγαλύτερη επιρροή.

Χαρακτηριστικά 
Σύμφωνα με τους καλλιτέχνες Dada της εποχής, η τέχνη πρέπει να είναι επεκτατική και χωρίς αποκλεισμούς, να οικειοποιεί μη-καλλιτεχνικά υλικά, να αγκαλιάζει τη συνήθη πραγματικότητα και να γιορτάζει τη λαϊκή κουλτούρα. Απέρριψαν τον ελιτισμό που σχετίζεται με τη ζωγραφική του Αφηρημένου Εξπρεσιονιστή υπέρ ενός πιο κοινωνικού τύπου τέχνης, που έδωσε έμφαση στην κοινότητα και το περιβάλλον. Η συνεργασία ήταν ένα άλλο χαρακτηριστικό της δουλειάς τους: οι Νεοντανταϊστές, συνεργάστηκαν με ποιητές, μουσικούς, χορογράφους και χορευτές και ασχολούνταν με άλλους καλλιτέχνες με το ίδιο πνεύμα, όπως οι καλλιτέχνες του Αρ Νουβό. Όλα αυτά οδήγησαν σε μια νέα σειρά αισθητικής με βάση τον πειραματισμό και τη διασταύρωση.

Τάσεις 
Δημοσιεύσεις ντοκιμαντέρ ερέθισαν το ενδιαφέρον για την Dada, όπως Οι Καλλιτέχνες Dada (The Dada Painters) (1951) του Robert Motherwell' καθώς και εκδόσεις γερμανικής γλώσσας από το 1957 και αργότερα, στις οποίες συνέβαλαν μερικοί πρώην καλλιτέχνες Dada. Ωστόσο, αρκετοί από τους αρχικούς καλλιτέχνες του κινήματος καταγγέλλουν την ετικέτα Νεοντανταϊσμός/Neo-Dada, ειδικά στις εκδηλώσεις των ΗΠΑ, με το σκεπτικό ότι το έργο ήταν παράγωγο αντί να κάνει νέες ανακαλύψεις, ότι η αισθητική ευχαρίστηση βρέθηκε σε αρχικά διαμαρτυρίες ενάντια στις αστικές αισθητικές αντιλήψεις, και επειδή έγινε εμπορικό και κοινότυπο.

Πολλοί από τους καλλιτέχνες που ταυτίστηκαν με την τάση μεταφέρθηκαν στην συνέχεια σε άλλες ειδικότητες ή ταυτίστηκαν με άλλα καλλιτεχνικά κινήματα και σε πολλές περιπτώσεις μόνο μερικές από τις πτυχές της πρώιμης εργασίας τους μπορούν να ταυτιστούν με το κίνημα του Νεοντανταϊσμού.

Μια συμμαχική προσέγγιση βρίσκεται στη δημιουργία του κολάζ και της συναρμολόγησης, όπως στα γλυπτά από σκουπίδια του αμερικανικού Richard Stankiewicz, τα έργα του οποίου δημιουργήθηκαν από άχρηστα υλικά έχουν συγκριθεί με την πρακτική του Schwitters. Αυτά τα αντικείμενα "αντιμετωπίζονται έτσι ώστε να καθίστανται λιγότερο απορριπτόμενα από ό,τι όταν βρέθηκαν."

Προκειμένου να προωθηθεί το κίνημα μέσω της συζήτησης και της τέχνης, το 2014, δημιουργήθηκε η ιστοσελίδα dada.nyc, μια πλατφόρμα οπτικής συνομιλίας στο Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης από τους Helena Ramos, Yehudit Mam and Abraham Milano. Η πλατφόρμα αυτή είχε ως σκοπό την διασταύρωση μεταξύ μιας αγοράς, ενός έργου τέχνης και της έναρξης της τεχνολογίας. Σχεδιάστηκε ως ένα κοινωνικό δίκτυο όπου οι άνθρωποι μπορούν να μιλούν ο ένας στον άλλο σε σχέδια και όχι σε λέξεις. Μα αυτό τον τρόπο, καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο μπορούν να δημιουργήσουν μαζί, μια καλλιτεχνική ενότητα, ανεξαρτήτως από τη γλώσσα, την απόσταση, την εθνικότητα ή άλλους τεχνητούς περιορισμούς.

Σημαντικοί καλλιτέχνες του κινήματος 
 Μαρσέλ Ντυσάν "Κρήνη" ("Fountain", 1917)
Με το έργο "Κρήνη (Fountain), ο Ντυσάν με πρωτότυπη ευτολμία και θρασύτητα, έχει γίνει σημαντικός εκπρόσωπος του κινήματος με παραδοσιακές καλλιτεχνικές αξίες και τεχνικές. Το έργο αυτό έχει γίνει εικονικό της αδιαφορίας του κινήματος Dada. 

Ο Duchamp ήταν ο πρώτος καλλιτέχνης που χρησιμοποίησε ένα έτοιμο αντικείμενο ως έργο τέχνης, ένα ουρητήριο, γυρισμένο ανάποδα το οποίο ήταν εγγυημένο να προκαλέσει και να προσβάλει ακόμη και τους συναδέλφους του καλλιτέχνες. 

Υπάρχει μικρή παραποίηση του ουρητηρίου από τον καλλιτέχνη εκτός από το να το γυρίσει ανάποδα και να το υπογράψει υπό το πλασματικό όνομα R. Mutt. Αφαιρώντας το ουρητήριο από το καθημερινό περιβάλλον και τοποθετώντας το σε ένα περιβάλλον τέχνης, ο Ντυσάν αμφισβήτησε τους βασικούς ορισμούς της τέχνης καθώς και το ρόλο του καλλιτέχνη στη δημιουργία του. Με τον τίτλο, "Κρήνη", ο Ντυσάν έκανε μια χιουμοριστική και ειρωνική αναφορά τόσο για το σκοπό του ουρητήρα όσο και για τα διάσημα σιντριβάνια σχεδιασμένα από τους καλλιτέχνες την Αναγέννησης και του Μπαρόκ.  

Το έργο παρουσιάστηκε σε μια καλλιτεχνική έκθεση στη Νέα Υόρκη, όπου ο κάθε καλλιτέχνης μπορούσε να υποβάλλει δύο έργα με συνδρομή 6 δολαρίων και έτσι παρουσίασε το ουρητήριο ως αισθητικό αντικείμενο σαν δήλωση "αντι-τέχνης".  

Έχει ιδιαίτερη επίδραση στους πιο πρόσφατους καλλιτέχνες του 20ού αιώνα. Καλλιτέχνες όπως ο Jeff Koons, ο Robert Rauschenberg, ο Damien Hirst και άλλοι, είναι ανυπολόγιστοι.

 Πιερό Μαντσόνι «Τα Κόπρανα του Καλλιτέχνη» ("Merda d'Artista", "Artist's Shit")

Ο Piero Manzoni ήταν Ιταλός ευγενικής γέννησης, γνωστός πλέον τώρα για την κονσερβοποίηση και την πώληση των περιττωμάτων του στο όνομα της τέχνης. Ασεβής, ανατρεπτικός και αφοσιωμένος στην κατάρρευση των καθιερωμένων κανόνων καλλιτεχνικής παραγωγής, το έργο του Manzoni εκτείνεται σε μονόχρωμους πίνακες, γλυπτά και αντικείμενα τέχνης εννοιολογικής τέχνης, τα οποία διατηρούν την αίσθηση του χιούμορ και την κακόφημη σάτιρα. Παρά τη στάση αυτή και τη γενικευμένη συμπεριφορά, οι ιδέες που περιγράφει ο Manzoni και η χρήση του σώματος (και οι δικές του και άλλων) ως μέσο διαμόρφωσης της τέχνης έχουν εξαιρετική επιρροή μετά τον απροσδόκητο θάνατό του στην ηλικία των 29. 

Το έργο του Manzoni είναι ακούσια αηδιαστικό και χιουμοριστικό, συχνά χρησιμοποιώντας μια απλή και παραβατική έννοια για να προκαλέσει μια αντίδραση στον θεατή του. Αυτές οι έννοιες (ότι ένας καλλιτέχνης μπορεί να διεκδικήσει οτιδήποτε ως τέχνη του, ή ότι ένας καλλιτέχνης κάνει κάτι πολύτιμο υπογράφοντάς το) συχνά περιέχουν σιωπηρή κριτική για τον καταναλωτισμό της μεταπολεμικής Ευρώπης. Για τον Manzoni, είναι η άμεση σύνδεση ενός αντικειμένου με έναν καλλιτέχνη (συνήθως μέσω άμεσης επαφής) μέσω του οποίου μεταδίδεται αυτή η σημασία. Η ιδέα του σώματος ως αντικειμένου τέχνης και οι σωματικές διεργασίες που μπορούν να επαναπροσδιοριστούν ως καλλιτεχνικές, είναι βασικές για την πρακτική του Manzoni. Για τον Manzoni, το σώμα και οι διαδικασίες του, είναι εξίσου έγκυρα με τα καλλιτεχνικά υλικά όπως και κάθε άλλο. Αυτό θα συνέχιζε να επηρεάζει τους καλλιτέχνες να χρησιμοποιούν το σώμα τους ως υλικό το οποίο θεωρήθηκε ικανό να αντισταθεί στην εμπορευματοποίηση και να υπονομεύσει την εμπορική αναγνώριση.

Ο πατέρας του Manzoni, ο οποίος ήταν κάτοχος ενός κονσερβοποιείου, λέγεται ότι είχε πει κάποτε στον γιο του, καλλιτέχνη: "Τα έργα σου είναι σκατά."

Τον Δεκέμβριο του 1961, ο Manzoni έγραψε σε επιστολή προς τον φίλο του Ben Vautier:

"Θα ήθελα όλοι οι καλλιτέχνες να πουλήσουν τα δακτυλικά τους αποτυπώματα, ή να διοργανώσουν διαγωνισμούς για να δουν ποιος μπορεί να τραβήξει τη μακρύτερη γραμμή ή να πουλήσει τα σκατά τους σε κουτιά. Το δακτυλικό αποτύπωμα είναι το μόνο σημάδι της προσωπικότητας που μπορεί να γίνει δεκτό: αν οι συλλέκτες θέλουν κάτι οικείο, πραγματικά προσωπικό για τον καλλιτέχνη, υπάρχουν τα ίδια τα σκατά του καλλιτέχνη, αυτά που είναι πραγματικά δικά του." 

Ένας άλλος φίλος, ο Enrico Baj, δήλωσε ότι τα κονσερβοποιημένα τρόφιμα προορίζονταν ως "μια πράξη προκλητικής απομίμησης του κόσμου της τέχνης, των καλλιτεχνών και της κριτικής τέχνης".

Τα κουτιά κονσερβών του Manzoni από περιττώματα προκάλεσαν ταραχή όταν τους έδωσε τιμή χρυσού το 1961. Το τέχνασμα όμως έδρασε και η τέχνη του εκτιμήθηκε σε υψηλότερο ρυθμό από το πολύτιμο μέταλλο. Το 2002 πουλήθηκε ένα κουτί κόπρανα (30 γραμμάρια) για £ 23,000 (λίρες).

Το περιεχόμενο των κουτιών παραμένει ένα πολύ αμφιλεγόμενο αίνιγμα, αφού το άνοιγμα τους θα κατέστρεφε την αξία του έργου τέχνης. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες σχετικά με το περιεχόμενο, συμπεριλαμβανομένης της εικασίας ότι πρόκειται για γύψο.

 Nam June Paik «Ηλεκτρονική λεωφόρος: Ηπειρωτική Η.Π.Α., Αλάσκα, Χαβάη»

("Electronic Superhighway: Continental U.S., Alaska, Hawaii")

Όταν ο Nam June Paik, γνωστός και ως "πατέρας του Video Art", ήρθε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1964, το διακρατικό σύστημα αυτοκινητοδρόμων ήταν μόλις εννέα ετών και οι αυτοκινητόδρομοι πρόσφεραν σε όλους την ελευθερία να "δεις τις ΗΠΑ στο Chevrolet σου". Το περπάτημα καθ 'όλη τη διάρκεια αυτής της εγκατάστασης υποδεικνύει την τεράστια κλίμακα του έθνους που αντιμετώπιζε ο νεαρός Κορεάτης καλλιτέχνης όταν έφτασε. Τα φωσφοριζέ περιγράμματα στις οθόνες, υπενθυμίζουν τους πολύχρωμους χάρτες και τα λαμπερά δελεαστικά μοτέλ και τα εστιατόρια που οδήγησαν τους Αμερικανούς στον ανοιχτό δρόμο. Τα διαφορετικά χρώματα μας υπενθυμίζουν ότι τα μεμονωμένα κράτη εξακολουθούν να έχουν ξεχωριστές ταυτότητες και πολιτισμούς, ακόμα και στη σημερινή εποχή των πληροφοριών.

Ο Paik αύξησε τις αναβραστικές εικόνες "που φαίνονται σαν από ένα αυτοκίνητο που περνάει" με ηχητικά κλιπ από τον "Μάγο του Οζ", τo μιούζικαλ "Οκλαχόμα!" και άλλους πολύτιμους κινηματογραφικούς λίθους, γεγονός που υποδηλώνει ότι η εικόνα της Αμερικής επηρεάστηκε πάντα από την ταινία και την τηλεόραση. Σήμερα, το Ίντερνετ και οι εικοσιτετράωρες εκπομπές τείνουν να ομογενοποιούν τα έθιμα και προεκτάσεις ενός κάποιου διαφορετικού έθνους. Ο Paik ήταν ο πρώτος που χρησιμοποίησε τη φράση "ηλεκτρονική λεωφόρος" και αυτή η εγκατάσταση προτείνει τα ηλεκτρονικά μέσα να μας παράσχουν αυτό που κάναμε να βγούμε από το σπίτι για να ανακαλύψουμε. Αλλά η "Ηλεκτρονική λεωφόρος" είναι πραγματική. Πρόκειται για ένα τεράστιο φυσικό αντικείμενο που καταλαμβάνει ένα μεσαίο έδαφος ανάμεσα στην εικονική πραγματικότητα των μέσων μαζικής ενημέρωσης και την ευρύτερη χώρα πέρα ​​από τις πόρτες μας.

Μαν Ραίη "Το Δώρο"

Το κομμάτι αυτό δημιουργήθηκε το απόγευμα της πρώτης ατομικής έκθεσης του Man Ray στο Παρίσι. Σκοπός του ήταν να το δωρίσει στον ιδιοκτήτη της γκαλερί, τον ποιητή Philippe Soupault, και ο Ray το πρόσθεσε στην επίδειξη την τελευταία στιγμή. Αλλά το αντικείμενο έλαβε μεγάλη προσοχή και εξαφανίστηκε στο τέλος της έκθεσης.

Για μια άλλη έτοιμη έκδοση, ο Ray πήρε ένα απλό χρηστικό αντικείμενο, ένα σίδερο, και το έκανε να προκαλεί διαφορετικές ιδιότητες συνδέοντας τα καρφιά. Ως εκ τούτου, τα καρφιά, τα οποία προσκολλώνται και συγκρατούν, αντιτίθενται με το σίδερο, το οποίο προορίζεται για ομαλή ολίσθηση, και και έτσι τα δύο καθίστανται άχρηστα.

Από τους πολλούς τύπους σουρεαλιστικών αντικειμένων που παρήχθησαν, υπάρχουν δύο σημαντικά χαρακτηριστικά στο "Δώρο" του Man Ray. 

 Κατ 'αρχάς, ένα καθημερινό αντικείμενο έχει αλλάξει έτσι ώστε να μην επιτρέπεται η αρχική του λειτουργία. Πράγματι, η σχετικά απλή προσθήκη καρφιών του καλλιτέχνη μετατρέπει μια χρήσιμη συσκευή σε καταστροφική.
 Δεύτερον, η αλλαγή του Man Ray δίνει σε ένα κοινό αντικείμενο μια συμβολική λειτουργία. Το σίδερο, που συνδέεται με τις κοινωνικές προσδοκίες των αξιών της πνευματικής και μεσαίας τάξης, γίνεται ανατρεπτική επίθεση στις κοινωνικές προσδοκίες. Ακόμη και αν το σίδερο με με την επένδυση καρφιών του Man Ray δεν χρησιμοποιείται πλέον για την επάλειψη ρούχων, το αντικείμενο αντηχεί με καταστροφικές, βίαιες δυνατότητες.

Αναφορές Καλλιτεχνών που Συνδέονται με τον Όρο 

Γιόζεφ Μπόις (Joseph Beuys)
 Τζων Κέιτζ (John Cage)
 Υβ Κλάιν (Yves Klein)
 Γιόκο Όνο (Yoko Ono)
Τζορτζ Μπρεχτ (George Brecht)
Τζον Τσάμπερλεϊν (John Chamberlain)
Τζιμ Ντάιν (Jim Dine)
Ζακ Χάλμπερτ (Jacques Halbert)
Ντικ Χίγκινς (Dick Higgins)
Τζάσπερ Τζονς (Jasper Johns)
Άλαν Κάπροου (Allan Kaprow)
Άλισον Νόουλζ (Alison Knowles)
Πιερό Μαντσόνι (Piero Manzoni)
Ρόμπιν Πέιτζ (Robin Page)
Ναμ Τζουν Πάικ (Nam June Paik)
Ρόμπερτ Ράουσενμπεργκ (Robert Rauschenberg)

Δείτε επίσης 
Ντανταϊσμός / Νταντά 
Ποπ Αρτ
Μοντέρνα Τέχνη
Αρ Νουβό (Νέα Τέχνη)
Αρ Ντεκό (Διακοσμητική Τέχνη)

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Cristina Krydy Guggeri, The Daily Duty

Τέχνη
Καλλιτεχνικά ρεύματα