Βιλαέτι της Θεσσαλονίκης

Το βιλαέτι της Θεσσαλονίκης (, Vilâyet-i Selânik, Βιλαγέτ-ι Σελανίκ) ήταν μία διοικητική ενότητα (βιλαέτι) της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από το 1867 ως το 1912. Τον ύστερο 19ο αιώνα αναφερόταν ότι κάλυπτε ότι έκταση 33.500 τ.χλμ.

Το βιλαέτι συνόρευε με την Ηγεμονία (αργότερα Βασίλειο) της Βουλγαρίας προς βορράν· με την Ανατολική Ρωμυλία στα νοτιοανατολικά (μετά τη Συνθήκη του Βερολίνου το 1878)· με το βιλαέτι της Αδριανούπολης στα ανατολικά· με το Αιγαίο Πέλαγος στο νότο· με το βιλαέτι του Μοναστηρίου και το ανεξάρτητο Σαντζάκι των Σερβίων στα δυτικά (μετά το 1881)· και το βιλαέτι του Κοσόβου στα βορειοδυτικά.

Το βιλαέτι περιλάμβανε τα εδάφη που σήμερα ανήκουν στην κεντρική και την ανατολική (ελληνική) Μακεδονία και στη Μακεδονία του Πιρίν στη Βουλγαρία. Το τμήμα της σημερινής Μακεδονίας του Πιρίν που ήταν τμήμα του βιλαετιού διαιρούνταν στους καζάδες του Τζουμαγί Μπαλά, Πετριτσίου, Νευροκοπίου, Μελενίκου, Ροπτσόζ και Ραζλίκ. Το βιλαέτι διαλύθηκε μετά τους Βαλκανικούς πολέμους και διαμοιράστηκε μεταξύ του βασιλείου της Ελλάδας, του βασιλείου της Σερβίας και του βασιλείου της Βουλγαρίας το 1913.

Διοικητικές υποδιαιρέσεις

Σαντζάκια:

 Σαντζάκι της Θεσσαλονίκης
 Καζάς της Σελανίκ (Θεσσαλονίκης) (έδρα: Θεσσαλονίκη)
 Καζάς της Κασσάνδρας (Χαλκιδικής) (έδρα: Πολύγυρος)
 Καζάς της Καραφέρειας (Βέροιας) (έδρα: Βέροια)
 Καζάς των Βοδενών (έδρα: Έδεσσα)
 Καζάς του Γενίτζε Βαρντάρ (Γιαννιτσών) (έδρα: Γιαννιτσά)
 Καζάς του Λαγκαδά (έδρα: Λαγκαδάς)
 Καζάς του Αβράτ-χισάρ (έδρα: Κιλκίς)
 Καζάς της Κατερίνας (Κατερίνης) (έδρα: Κατερίνη)
 Καζάς του Αγίου Όρους (έδρα: Καρυές)
 Καζάς της Δοϊράνης (έδρα: Δοϊράνη)
 Καζάς της Στρώμνιτσας (έδρα: Στρώμνιτσα)
 Καζάς του Καβάνταρτσι (Τικφών) (έδρα: Καβάνταρτσι)
 Καζάς της Γευγελής (έδρα: Γευγελή)

 Σαντζάκι των Σερρών
 Καζάς των Σερρών (έδρα: Σέρρες)
 Καζάς της Ζηλιάχοβα (Ζιχνών) (έδρα: Νέα Ζίχνη)
 Καζάς του Ντεμίρ Ισάρ (έδρα: Σιδηρόκαστρο)
 Καζάς του Ραζλίκ (έδρα: Ράζλογκ)
 Καζάς του Μπλαγκόεβγκραντ (έδρα: Άνω Τζουμαγιά)
 Καζάς του Μέλνικ (Μελένικου) (έδρα: Μελένικο)
 Καζάς του Νευροκοπίου (έδρα: Άνω Νευροκόπι)

 Σαντζάκι της Δράμας
 Καζάς της Δράμας (έδρα: Δράμα)
 Καζάς της Καβάλας (έδρα: Καβάλα)
 Καζάς του Σαρή Σαμπάν (έδρα: Χρυσούπολη)
 Καζάς της Θάσου (αργότερα έγινε χωριστό σαντζάκι) (έδρα: Θάσος)
 Καζάς της Ελευθερούπολης (Πραβίου) (έδρα: Ελευθερούπολη)
 Καζάς του Ντέβλεν (έδρα: Ροπτσόζ)

 Σαντζάκι της Θάσου
 Αρχικά ήταν μέρος του σαντζακίου της Δράμας και το κέντρο του ήταν το Βούλγκαρο.

Δημογραφικά στοιχεία
Μία δημοσίευση της 21ης Δεκεμβρίου 1912 στο Βελγικό περιοδικό Ons Volk Ontwaakt (Το έθνος μας αφυπνάται) υπολόγισε ότι στο βιλαέτι κατοικούσαν 922.000 κάτοικοι: 
Τούρκοι Μουσουλμάνοι - 335,000 (στο σύνολο αυτό συμπεριλαμβάνονταν και Ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι που περιγράφονταν ως Τούρκοι)
Βούλγαροι Μουσουλμάνοι - 99,000
Ορθόδοξοι Βλάχοι - 180,000
Ορθόδοξοι Έλληνες - 168,000
Ορθόδοξοι Βούλγαροι - 446,050
Εβραίοι - 55,000
Μουσουλμάνοι Βλάχοι - 25,000
Ανάμικτοι - 15,000  

Σύμφωνα την 1881/82-1893 Οθωμανική απογραφή, το Βιλαέτι είχε έναν συνολικό πληθυσμό 1.009.992 ανθρώπων, που αποτελούταν από τις παρακάτω εθνότητες:

 Μουσουλμάνοι - 450.456
 Έλληνες - 282.013
 Βούλγαροι- 231.606
 Εβραίοι- 41.984
 Καθολικοί - 2.654
 Προτεστάντες - 329
 Αρμένιοι- 48
 Ξένοι πολίτες - 1.272

Σύμφωνα με την 1906/07 Οθωμανική απογραφή, το Βιλαέτι είχε έναν συνολικό πληθυσμό 921.359 ανθρώπων, που αποτελούταν από τις παρακάτω εθνότητες:

 Μουσουλμάνοι - 419.604
 Ορθόδοξοι Έλληνες - 263.881
 Ορθόδοξοι Βούλγαροι - 155.710
 Εβραίοι- 52.395
 Βλάχοι- 20.486
 Τσιγγάνοι - 4.736
 Καθολικοί Έλληνες - 2.693
 Ορθόδοξοι Αρμένιοι - 637
 Προτεστάντες - 329
 Καθολικοί Αρμένιοι - 58
 Λατίνοι - 31
 Σύριοι - 4
 Ξένοι πολίτες - 795

Σημειώσεις

Πηγές
La Grande Encyclopédie, s.v. Salonique.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Θεσσαλονίκης
Οθωμανική Θεσσαλονίκη
Οθωμανική Μακεδονία