Νήρτζα Μπάνοτ

Η Νήρτζα Μπ(χ)άνοτ (αγγλ. Neerja Bhanot. 7 Σεπτεμβρίου 1963 – 5 Σεπτεμβρίου 1986) ήταν Ινδή υπάλληλος αεροπορικής εταιρείας, που έχασε τη ζωή της σε ηλικία 23 ετών διασώζοντας επιβάτες αεροσκάφους που είχε καταληφθεί από τρομοκράτες στο Καράτσι του Πακιστάν. Μεταθανατίως της απονεμήθηκε το ανώτερο παράσημο της Ινδίας για ηρωισμό εκτός του πεδίου της μάχης, το Ασόκα Τσάκρα, του οποίου παραμένει μέχρι σήμερα ο νεαρότερος αποδέκτης, καθώς και αρκετές άλλες τιμητικές διακρίσεις. Η ζωή και ο θάνατός της ενέπνευσαν τη βιογραφική κινηματογραφική ταινία Neerja (2016) με πρωταγωνίστρια την ηθοποιό Σονάμ Καπούρ.

Οικογένεια και σταδιοδρομία 
Η Μπάνοτ γεννήθηκε στην πόλη Τσαντίγκαρ της βόρειας Ινδίας, αλλά μεγάλωσε στη Βομβάη. Οι γονείς της, ο δημοσιογράφος Χαρίς Μπάνοτ και η σύζυγός του Ράμα ήταν Βραχμάνοι Παντζάμποι. Είχε δύο αδελφούς, τον Αχίλ και τον Ανής. Η Νήρτζα σπούδασε στο Ρωμαιοκαθολικό Κολέγιο του Αγίου Ξαβιέ στη Βομβάη. Στην ίδια πόλη άρχισε μια σταδιοδρομία στο μόντελινγκ.

Οι γονείς της απεβίωσαν δεκαετίες μετά τον θάνατο της κόρης τους, ο πατέρας το 2008 και η μητέρα το 2015, και οι δύο σε ηλικία 86 ετών.

Η Μπάνοτ υπέβαλε αίτηση προσλήψεως ως αεροσυνοδός στην Pan Am το 1985, όταν η εταιρεία απεφάσισε να έχει αποκλειστικά ινδικό πλήρωμα θαλάμου επιβατών για τα δρομολόγια Φραγκφούρτης-Ινδίας. Μετά την επιλογή της στάλθηκε από την εταιρεία στο Μαϊάμι για εκπαίδευση, αλλά αντί απλή αεροσυνοδός επέστρεψε ως μια προϊσταμένη πληρώματος θαλάμου επιβατών (flight purser). Ταυτοχρόνως με τη νέα της εργασία, συνέχισε τη σταδιοδρομία της στο μόντελινγκ.

Αεροπειρατεία και θάνατος 
Η Μπάνοτ ήταν η «Senior Flight Purser» στην Πτήση 73 της Pan Am, που θα πετούσε από τη Βομβάη μέχρι τη Νέα Υόρκη με ενδιάμεσους σταθμούς το Καράτσι και τη Φραγκφούρτη. Η πτήση υπέστη αεροπειρατεία από 4 ένοπλους άνδρες στις 5 Σεπτεμβρίου 1986 στο Αεροδρόμιο του Καράτσι. Στο αεροσκάφος, μετά τις απο/επιβιβάσεις στο Καράτσι, βρίσκονταν 380 επιβάτες και 13 μέλη πληρώματος. Οι αεροπειρατές ανήκαν στην παλαιστινιακή οργάνωση του Αμπού Νιντάλ, που υποστηριζόταν από τη Λιβύη, και ήθελαν το αεροσκάφος να μεταβεί στην Κύπρο με σκοπό να απελευθερώσουν Παλαιστίνιους φυλακισμένους στο νησί. Μόλις οι αεροπειρατές επιβιβάσθηκαν υποδυόμενοι προσωπικό ασφαλείας του αεροδρομίου, η Μπάνοτ τους αντιλήφθηκε αμέσως και, καθώς ήταν εκτός του οπτικού πεδίου τους, μπόρεσε να πληκτρολογήσει τον κωδικό αεροπειρατείας στο πιλοτήριο οπότε το πλήρωμά του (ο κυβερνήτης, ο συγκυβερνήτης και ο ιπτάμενος μηχανικός) διέφυγαν από το σκάφος από μια καταπακτή στην οροφή του πιλοτηρίου. Ως το πιο υψηλόβαθμο μέλος του πληρώματος που απέμενε στο αεροσκάφος, η Μπάνοτ ανέλαβε να αντιμετωπίσει την κατάσταση.

Οι αεροπειρατές διέταξαν την Μπάνοτ να συλλέξει τα διαβατήρια όλων των επιβατών, ώστε να μπορέσουν να ταυτοποιήσουν τους Αμερικανούς πολίτες (είχαν ήδη σκοτώσει έναν από αυτούς). Η Μπάνοτ και τα άλλα μέλη του πληρώματος έκρυψαν τα διαβατήρια των υπόλοιπων 43 Αμερικανών που επέβαιναν στο σκάφος.

Μετά από 17 ώρες ομηρίας, οι αεροπειρατές, φοβούμενοι επικείμενη επιδρομή Πακιστανών κομάντο, άνοιξαν πυρ και πυροδότησαν εκρηκτικά. Τότε η Μπάνοτ άνοιξε μία από τις θύρες του αεροσκάφους και, μολονότι θα μπορούσε να ήταν η πρώτη που θα διέφευγε, δεν το έπραξε. Αντί αυτού, άρχισε να βοηθεί τους επιβάτες να διαφύγουν. Σύμφωνα με επιβάτη που επέζησε: «Καθοδηγούσε τους επιβάτες προς την έξοδο κινδύνου. Ταυτοχρόνως οι τρομοκράτες πυροβολούσαν συνεχώς, φοβούμενοι επίθεση κομάντος. Είδαν τη Νήρτζα να προσπαθεί να βοηθήσει μεταξύ άλλων τρία ασυνόδευτα παιδιά να βγουν έξω, και τότε ήταν που την άρπαξαν από τα μαλλιά της και την πυροβόλησαν σχεδόν εξ επαφής». Ένα επτάχρονο τότε παιδί που επέβαινε στο αεροσκάφος, έγινε αργοτερα πιλότος σε μεγάλη αεροπορική εταιρεία και δήλωσε ότι η Μπάνοτ υπήρξε η έμπνευσή του, και ότι της χρωστά την κάθε ημέρα της ζωής του. Αναγνωρίσθηκε διεθνώς ως «η ηρωίδα της αεροπειρατείας».

Εκτός από τη διάσωση πολλών εκ των επιβατών, η Μπάνοτ απέτρεψε την απογείωση του αεροσκάφους. Ο τελικός απολογισμός της αεροπειρατείας ήταν 21 νεκροί επιβάτες και 120 τραυματίες.

Τα μετά θάνατον 
Μετά τον θάνατό της η Νήρτζα Μπ(χ)άνοτ τιμήθηκε από την Κυβέρνηση της Ινδίας με το Παράσημο Ασόκα Τσάκρα, που είναι το κορυφαίο (στρατιωτικό) παράσημο της Ινδίας που απονέμεται για εξαιρετική γενναιότητα σε καιρό ειρήνης. Υπήρξε η πρώτη γυναίκα στην ιστορία που τιμήθηκε με αυτή τη διάκριση και παραμένει το νεότερο σε ηλικία πρόσωπο που τιμήθηκε ποτέ με αυτή.

Μετά τον θάνατο της Νήρτζα, με χρήματα της ασφαλίσεώς της, η οικογένειά της συνέστησε το «Καταπίστευμα Νήρτζα Μπάνοτ», που απονέμει δύο βραβεία κάθε έτος. Με το ένα βραβεύεται ένα μέλος ιπτάμενου πληρώματος από οποιαδήποτε χώρα που έδρασε πέρα από τα όρια του καθήκοντος για τη βοήθεια στον συνάνθρωπο. Το άλλο, αποκαλούμενο Βραβείο Νήρτζα Μπ(χ)άνοτ, απονέμεται σε Ινδή γυναίκα, που όταν ήλθε αντιμέτωπη με κοινωνική αδικία αντιμετώπισε με θάρρος την κατάσταση και επιπλέον βοήθησε άλλες γυναίκες που βρίσκονταν σε παρόμοια θέση. Το βραβείο περιλαμβάνει χρηματικό ποσό 150.000 ινδικές ρουπίες (περίπου 2.000 ευρώ), έπαθλο και περγαμηνή.

Βιβλία και ταινία 
 Το βιβλίο Η Νήρτζα που γνώριζα (2016) είναι μια ιδέα του αδελφού της ηρωίδας, του Ανής Μπάνοτ, και αποτελείται από αρκετά κεφάλαια, το καθένα από τα οποία είναι γραμμένο από έναν διαφορετικό άνθρωπο που γνώριζε τη Νήρτζα Μπάνοτ.
 Η ταινία Neerja (2016) είναι ινδικό βιογραφικό δραματικό έργο στη γλώσσα σε σενάριο Σαϊγουίν Καντράς και σκηνοθεσία Ραμ Μαντβάνι. Πρωταγωνιστεί η Σονάμ Καπούρ στον ρόλο της Νήρτζα Μπάνοτ. Η Καπούρ τιμήθηκε το 2017 με ένα «εθνικό βραβείο ειδικής μνείας» για την ηθοποιία της στην ταινία αυτή.
 The Smile of Courage (= «Το χαμόγελο του θάρρους», 2016), βιβλίο γραμμένο από τον Ανής Μπάνοτ.

Τιμητικές διακρίσεις 
Εκτός από το Παράσημο Ασόκα Τσάκρα, στη Νήρτζα Μπάνοτ αποδόθηκαν μεταθανατίως και οι εξής διακρίσεις:

 Παράσημο Τάγμα του Πακιστάν το 1987, από το πακιστανικό κράτος, «για την επίδειξη απίστευτης ανθρώπινης μεγαλοψυχίας»
 Βραβείο Ηρωισμού (Heroism Award) του 1987 από το Ίδρυμα Ασφαλείας Πτήσεων των ΗΠΑ
 Βραβείο «Justice for Crimes» του 2005 από την Εισαγγελία του Διαμερίσματος της Κολούμπια των ΗΠΑ
 «Ειδικό Βραβείο Θάρρους» (Special Courage Award), 2006, Υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ
 Βραβείο Υπουργείου Πολιτικής Αεροπορίας της Ινδίας (2011)
 Βραβείο Μπαράτ Γκαουράβ, που δόθηκε στους συγγενείς της σε τελετή στη βρετανική Βουλή των Κοινοτήτων στις 2 Ιουλίου 2016.
 Φοιτητικός κοιτώνας του Πανεπιστημίου του Παντζάμπ στη γενέτειρα της Μπάνοτ πόλη Τσαντίγκαρ, που εγκαινιάσθηκε στις 30 Μαΐου 2018, φέρει το όνομά της.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
  Από τη δίκη του αρχηγού των αεροπειρατών Zaid Hassan Abd Latif Safarini.
 Επιζών περιγράφει τα γεγονότα
 Δεδομένα σχετικώς με την Πτήση Pam Am 73
 Η ιστορία της Νήρτζα Μπάνοτ

Θύματα τρομοκρατικών ενεργειών
Ινδοί μοντέλα