Αλέξανδρος Φιλαδελφεύς

Ο Αλέξανδρος Φιλαδελφεύς (Αθήνα, 1867 - 1955), ήταν Έλληνας αρχαιολόγος του 19ου και του 20ού αιώνα. Διετέλεσε διευθυντής του Αρχαιολογικού Μουσείου Ολυμπίας, διευθυντής της Ακρόπολης των Αθηνών, διευθυντής του Επιγραφικού Μουσείου και διευθυντής του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου της Αθήνας.

Βιογραφία
Ο Αλέξανδρος Φιλαδελφεύς γεννήθηκε το 1867 στην Αθήνα. Ο πατέρας του ήταν ο Θεμιστοκλής Φιλαδελφεύς, ιδρυτής ενός από τα πρώτα τυπογραφεία στην Ελλάδα. Σπούδασε ζωγραφική στο Μόναχο και στη συνέχεια φιλολογία στην Αθήνα. Υπήρξε μαθητής του Νικολάου Γύζη, φίλος της οικογένειας Ντάνκαν και αναφέρεται ως εμπνευστής της ιδέας της αφής της ολυμπιακής φλόγας στην Ολυμπία από τον ήλιο.  

Διορίστηκε υφηγητής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας και καθηγητής της Ιστορίας της Τέχνης στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών. Διετέλεσε έφορος Αρχαιοτήτων στο Ναύπλιο, στην Πάτρα και στην Αθήνα. Ήταν διευθυντής του Μουσείου της Ολυμπίας, διευθυντής της Ακρόπολης, Γενικός Γραμματέας της εταιρείας των Χριστιανικών Αρχαιοτήτων, διευθυντής του Επιγραφικού Μουσείου και διευθυντής του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου. Έκανε αρχαιολογικές ανασκαφές στη Σικυώνα, τη Νικόπολη (1913- 1926), την Ερμιόνη, την Ηραία Αρκαδίας (1930), την Αθήνα και αλλού. Διετέλεσε επίσης μέλος τού Διοικητικού Συμβουλίου και αργότερα Πρόεδρος τής Αθηναϊκής Μανδολινάτας  .

Εργογραφία 
  "

 Ἀλεξάνδρου Φιλαδελφέως, Ὁ Ἑρμῆς τοῡ Πραξιτέλους ὡς παιδαγωγὸς, Ἐν Ἀθήναις Τυπογραφεῖον «Ἀκροπόλεως» 1890
 Ἀλέξανδρος Φιλαδελφεὺς, Σκαριφήματα ἐκ τοῡ ἀνὰ τὸν Αἶμον ταξειδίου μου, Ἐν Ἀθήναις Ἐκ τῆς Βασιλικῆς Τυπογραφίας Ν. Γ. Ἰγγλέση 1891
 Δημητρίου Κόκκου Οἱ μαργαρῖται ἤτοι Πάντα τὰ ἀνέκδοτα αὐτοῡ ποιήματα μετὰ τῶν ἀσμάτων τῆς Μαρούλας, τοῡ Μπαρμπα-Λινάρδου καὶ τῆς Λύρας τοῡ Γερω-Νικόλα Ἐπιμελείᾳ Ἀλεξ. Φιλαδελφέως Ἐν Ἀθήναις Ἐκ τοῡ Τυπογραφείου τῶν Καταστημάτων Ἀνέστη Κωνσταντινίδου 1891
 Στρατιωτικαὶ ἀναμνήσεις Ὑπὸ Ἀλεξάνδρου Φιλαδελφέως, Ἐν Ἀθήναις Καταστήματα Β. Γαβριηλίδου 1891
 Ἀλεξάνδρου Φιλαδελφέως, Αἰγυπτιακὰ σκαριφήματα, Ἐν Ἀθήναις Τύποις Ἀλεξάνδρου Παπαγεωργίου, 1892
 Ἀλεξάνδρου Φιλαδελφέως Τὸ ἔνδυμα ἐν τῇ καλλιτεχνίᾳ Μελέτη ἀναγνωσθεῖσα ἐν τῷ ΠαρναΣῷ τῇ 9 Δεκεμβρίου 1891, Ἐν Ἀθήναις Ἐκ τοῡ Τυπογραφείου Ἀλεξ. Παπαγεωργίου, 1892
 Μία ἄγνωστος Λύρας φθόγγοι ἀμητὸς εἰς μνήμην Ἄννης Φιλαδελφέως, Ἐν Ἀθήναις Ἐκ τοῡ Τυπογραφείου Ἀλεξάνδρου Παπαγεωργίου, 1893
 Filadelf Gorilla, L'Homme singe dégénéré. Notes et impressions d'un singe à travers le monde ancien et moderne, Henri Jouve, Editeur, Paris, 1893
 Critiques d'éminentes compétances sur "L'homme singe dégénéré", le récent ouvrage de Mr Filadelf Gorilla. Extraits des journaux français, Αθήνα, Éditions Papageorgiou, 1894, 16 σ.
 Ἑλληνικαὶ Ἑστιάσεις Ἡ γαστρονομία παρὰ τοῖς ἀρχαίοις Ἕλλησιν. Ἀθήνησι 1894
 1895 Ἔτος Πρῶτον Λίγ` ἀπ` ὅλα Ἡμερολόγιον γελοιογραφικὸν μετὰ πλείστων γελοιογραφημάτων τῇ συνεργασίᾳ πολλῶν λογίων Ὑπὸ Ἀλεξάνδρου Θ. Φιλαδελφέως Δ. Φ. Ἐν Ἀθήναις Ἐκδότης Ἰωάννης Νοτάρης Ἐκ τοῡ Τυπογραφείου τῆς Ἑστίας 1895
 Ἀλεξάνδρου Θ. Φιλαδελφέως Διδάκτορος τῆς Φιλοσοφίας Ἡ γραφικὴ παρὰ τοῖς Ἀρχαίοις Ἕλλησι Ἐν Ἀθήναις Ἐκ τοῡ Τυπογραφείου Παρασκευᾶ Λεώνη 1896
 Τὰ αἴτια τῆς ἀκμῆς τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς τέχνης Λόγος ἐναρκτήριος Ἀλεξάνδρου Φιλαδελφέως ὑφηγητοῡ τῆς Ἀρχαιολογίας, ἐκφωνηθεὶς ἐν τς Πανεπιστημίῳ Ἐν Ἀθήναις Ἐκ τοῡ Τυπογραφείου Νομικῆς 1896
 Ἀλεξάνδρου Θ. Φιλαδελφέως Ὑφηγητοῡ τῆς Ἀρχαιολογίας ἐν τῷ Ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ Ἀκτῖνες ἐκ τῆς Θεσσαλίας Ἐντυπώσεις ταξειδιώτου Ἐν Ἀθήναις Ἐκ τῆς Τυπογραφίας τῆς Βασιλικῆς Αὐλῆς Νικολάου Γ. Ἰγγλέση 1897
 Ποιήσεις Κ. Τριανταφύλλη Ἀθῆναι, Τύποις Ἀνέστη Κωνσταντινίδου, 1898.
 Alessandro Filadelfeo, L' uomo scimmia degenerata; con prefazione di Giovanni Bovio, traduzione dal francese per Gaetano Buja, Napoli: Tipografia Melfi & Joele, 1898
 Ὁ ἀνθρώπινος ζωολογικὸς κῆπος Ὑπὸ Ἀλεξάνδρου Θ. Φιλαδελφέως [Ἀνατύπωσις ἐκ τῆς «Ποικίλης Στοᾶς» τοῡ 1899]. Ἐν Ἀθήναις Ἐκ τοῡ Τυπογραφείου τῆς Ἑστίας Κ. Μάϊσνερ καὶ Ν. Καργαδούρη 1899
 Alexandros Th. Philadelpheus, Der Pan in der antiken kunst; eine archaeologische und aesthetische studie, Sakellarios, Athen, 1899
 Ἀλεξάνδρου Θ. Φιλαδελφέως Ὑφηγητοῡ τῆς Ἀρχαιολογίας κτλ., Ὁδηγὸς τῶν Ἀθηνῶν Ἱστορικὴ καὶ ἀρχαιολογικὴ περιγραφὴ τῶν ἀρχαίων μνημείων, Ἐκδότης Μιχαὴλ Ι. Σαλίβερος Ἐν Ἀθήναις Ἐκ τοῡ Τυπογραφείου τῶν Καταστημάτων Μιχαὴλ Ι. Σαλιβέρου 1900
 Ἀλεξάνδρου Φιλαδελφέως Ὁ Ἑρμῆς τοῡ Πραξιτέλους ὡς παιδαγωγὸς Ἔκδοσις Δευτέρα Ἐν Ἀθήναις Ἐκ τοῡ Τυπογραφείου τῶν Καταστημάτων Μιχαὴλ Ι. Σαλιβέρου 1900
 Πῶς μεταρρυθμιστέα ἡ σύγχρονος τῶν Ἑλληνίδων περιβολή; Τὸ ἀρχαῖον ἑλληνικὸν ἔνδυμα. Διάλεξις Ἀλεξάνδρου Θ. Φιλαδελφέως Ὑφηγητοῡ τῆς Ἀρχαιολογίας γενομένη ἐν τῇ αἰθούσῃ τῆς Ἀρχαιολ. Ἑταιρείας Τῇ 22 Μαΐου 1900 Ἐν Ἀθήναις Ἐκ τοῡ Τυπογραφείου «Νομικῆς» 1900
 25 Μαρτίου 1821 Οἱ ἥρωες τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως Εἰκόνες καὶ βιογραφίαι αὐτῶν Ὑπὸ Ἀλεξ. Φιλαδελφέως Ἐν Ἀθήναις Ἐκ τοῡ Τυπογραφείου τῶν Καταστημάτων Μιχαὴλ Ι. Σαλιβέρου 1900
 Η Δήλος: Σύντομος ιστορία, ανασκαφαί και περιγραφή των επί ταύτης ερειπίων και μνημείων / Υπό Αλεξάνδρου Θ. Φιλαδελφέως, Ἐν Ἀθήναις, Τύποις "Κράτους" Θ. Τζαβέλλα, 1909
 Αλεξάνδρου Φιλαδελφέως, Ανασκαφαί Νικοπόλεως : Ψηφιδωτόν χριστιαν. βασιλικής Δουμετίου, Πρακτικά της Αρχαιολογικής Εταιρείας 1915, Ἐν Ἀθήναις, Τύποις Π. Δ. Σακελλαρίου, 1917
 Bases archaïques trouvées dans le mur de Thémistocle à Athènes / Alex. Philadelpheus, 1922
 Philadelpheus Alex. (directeur du Musée épigraphique et du Santuaire d'Olympie), Les Monuments d'Athènes. Guide Archéologique, historique et artistique rélatif au monuments classiques, byzantins et modernes de la ville d'Athènes. IIème édition revisée et complétée et richement illustrée. Préface par M. le Professeur E. Driault, Athènes, Impr. P. D. Sakellarios, 1930
 Alexandre Philadelpheus, Les fouilles de Nicopolis, 1913-1926, Athènes, 1933
 Philadelpheus, Alexander, Museum of Athens. Archaeological, historical and artistic guide-book. Translated by Miss R. Rigidis and Printed under the core of Miss A. Cavounidis, Athens, 1935
 Philadelpheus, Alexander, The Monuments of Athens, Athens, 1935
 J'ai cherché un homme / Laura Melamed ; préface de M. Alexandre Philadelpheus, Paris : Éditions de la Jeune académie , 1936
 Philadelpheus, Alexandre, Das Athener Nationalmuseum, Textbd 3., 1937
 Philadelpheus, Alex. et al., En Grèce. Crète. Fascicule VIII: La peinture minoenne, Fascicule VIII: La peinture, Secr. Gén. au Tourisme, Athènes, 1948
 Alexandre Philadelpeus,  L'homme singe dégénéré notes et impressions d'un singe à travers le monde ancien et moderne, Αθήνα, ιδίοις αναλώμασι, 1949, γ´ αναθεωρημένη έκδοση, πρόλογος Mario Meunier, Άγγελος Τανάγρας, 361 σ.,  13X19.
 Philadelpheus, Alexander, Monuments of Athens, Athens, 1954
 Ως ζωγράφος φιλοτέχνησε αρκετά έργα τα οποία ήσαν εμπνευσμένα από την Επανάσταση του 1821, την Αγία Γραφή και την καθημερινή ελληνική πραγματικότητα. Τα κυριώτερα από αυτά τιτλοφορούνται "Άφετε τα παιδία ελθείν προς με" και "Συσίτιον".

Δείτε επίσης 

 Άρθρο του Αλέξανδρου Φιλαδελφέα για την Ισιδώρα Ντάνκαν

Πηγές

 
 Νέοι Δρόμοι, 1938, Τεύχος 1ο, σελ. 43.

Παραπομπές

Έλληνες αρχαιολόγοι
Έλληνες έφοροι αρχαιοτήτων
Έλληνες έφοροι μουσείων