Μάριος Ιωάννου Ηλία

Ο Μάριος Ιωάννου Ηλία (19 Ιουνίου 1978, Πάφος) είναι συνθέτης και διευθυντής καλλιτεχνικών και πολιτιστικών θεσμών, κυπριακής καταγωγής, από την Κερύνεια. Έχει χαρακτηριστεί από Ευρωπαίους ομότεχνους του, μουσικολόγους και μουσικοκριτικούς ως «μουσικό φαινόμενο» και «πρωτοπόρος μεταξύ των συνθετών της γενιάς του» και «παιδί θαύμα της σύγχρονης μουσικής». 

Υπήρξε ο νεώτερος καλλιτεχνικός διευθυντής στην ιστορία της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης (Πάφος 2017). Υπήρξε διευθυντής του μεγάλου έργου «O ήχος του Βλαδιβοστόκ», εκ μέρους του Ιδρύματος Zarya, στη Ρωσία, το οποίο βραβεύθηκε με το Grand Prix «Silver Archer» της Άπω Ανατολής. Ακολούθως η Ιαπωνική Κυβέρνηση (τμήμα πολιτιστικών υποθέσεων), μαζί με την Πόλη του Κιότο και το Κέντρο Τεχνών Κιότο του ανέθεσαν την υλοποίηση του «Ήχου του Κιότο» , στο οποίο συμπράττουν 43 φορείς και 18 μουσικά σύνολα. 

Είναι εκλεγμένο τακτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών και επικεφαλής της Τάξης των Τεχνών στην Επιτροπή Αξιολόγησης της (2018). 

Έχει εφεύρει την έννοια της πολυμεσότητας στη μουσική (2003), την οποία αναλύει στο βιβλίο του «The Concept of Polymediality» (έκδοση οίκου Schott). Σε αυτήν αξιοποιεί μη συμβατικά μουσικά στοιχεία, μέσα και μορφές τέχνης καθώς και την τεχνολογία στην υλοποίηση της μουσικής ιδέας.

Έίναι εξωτερικός επιτηρητής διδακτορικών σπουδών στο Βασιλικό Κονσερβατόριο των Βρυξελλών και στη διευθυντική ομάδα καλλιτεχνικού προγραμματισμού και διεθνής στρατηγικής συνεργασίας της «Σλαβικής Ευρώπης» στις Βρυξέλλες. 

Έχει διδάξει σε Πανεπιστήμια (Σάλτσμπουργκ, Λειψία, Σεούλ, Κιότο, κλπ), ηγήθηκε της ανάπτυξης της Συμφωνικής Ορχήστρας του Πανεπιστημίου της Οσάκα ενώ υπήρξε καλλιτεχνικός διευθυντής της Φιλαρμονικής Πριμόριε, Ρωσία. 

Είναι πρεσβευτής τουρισμού της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Βιογραφικά στοιχεία 
Σπούδασε σύνθεση στο Πανεπιστήμιο Μουσικής και Δραματικών Τεχνών «Μοτσαρτέουμ» του Σάλτσμπουργκ. Ως ο καλύτερος φοιτητής (2002), το Αυστριακό Ομοσπονδιακό Υπουργείο για την Εκπαίδευση, τις Τέχνες και τον Πολιτισμό τον τίμησε με Ειδικό Βραβείο, ενώ ο πρύτανης τον βράβευσε με το Αριστείο Καλλιτεχνικής Επίδοσης. Σπούδασε επίσης μουσικολογία στο Πανεπιστήμιο Μουσικής και Παραστατικών Τεχνών Βιέννης (PhD). Είναι διδάκτωρ φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Σαουθάμπτον (2010). 

Το 2003 μέχρι 2006 υπήρξε λέκτορας στο «Μοτσαρτέουμ». Είναι κριτής διαγωνισμών, δίνει διαλέξεις και σεμινάρια σε πανεπιστημιακές σχολές της Ευρώπης (όπως στο μουσικό Πανεπιστήμιο της Λειψίας). Το 2010 εκλέχθηκε πρόεδρος του φεστιβάλ μουσικής «New Works Festival» στο Σαουθάμπτον. Μεταξύ 2009 και 2012 ανέλαβε τη θέση του καλλιτεχνικού διευθυντή για την m:con - mannheim:congress GmbH (CC Rosengarten Mannheim) και για την παραγωγή του «autosymphonic» στο Μανχάιμ της Γερμανίας, συνολικού κόστους 2.7 εκατ. ευρώ. Σημαντικό σταθμό στη σταδιοδρομία του υπήρξε η πρόσκληση από το Σύνδεσμος Νέας Μουσικής του βρετανικού Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ το 2002 για την παρουσίαση του έργου του «Με ένα Ψαλίδι και Χίλιες Κλωστές». Την περίοδο 2004/2005 τρία διαφορετικά θέατρα του Σάλτσμπουργκ αφιέρωσαν σκηνογραφημένες συναυλίες προς τιμήν του. 

Ο Ηλία απέκτησε ιδιαίτερη φήμη από τη χρησιμοποίηση μηχανοκίνητων οργάνων: To έργο π.χ. «Τέμπους τάντουμ νόστρουμ εστ» (Μονάχα ο χρόνος μας ανήκει) είναι γραμμένο για χορωδία και μοτοσικλέτες Harley Davidson (2005) – εμπνεύστηκε από τα γεγονότα των μοτοσικλετιστών στη Δερύνεια το 1996. Εξάλλου, η όπερα «Το κυνήγι » που πρωτοπαρουσιάστηκε από την Κρατική Όπερα της Στουτκάρδης χρησιμοποιεί 6 αυτοκίνητα εν είδη φυσικών (και ηχητικών) όντων του δάσους. 

Έχει εκπροσωπήσει την Κύπρο πολλές φορές: στην τελετή λήξης του «Πολιτιστικού Έτους των Δέκα» στο Μέγαρο της Φιλαρμονικής Ορχήστρας του Βερολίνου (στο πλαίσιο της ένταξης των δέκα νέων κρατών μελών στην Ευρωπαϊκή Ένωση), στις Πολιτιστικές Ημέρες της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας στη Φρανκφούρτη, στο πρότζεκτ art-peace «Challenging Walls» στην Ακαδημία Τεχνών του Βερολίνου (όπου συμετείχαν καλλιτέχνες από όλο τις πόλεις του κόσμου που εξακολουθούν να έχουν διαχωριστικό τοίχος), στις εκδηλώσεις «Louise» στις Βρυξέλλες (κατά τη διάρκεια της Ευρωπαϊκής προεδρίας του Βελγίου), στη 14η Μπιενάλε Σκοπίων (στην κεντρική σκηνή της Εθνικής Όπερας της Μακεδονίας), κ.ά.

Στα έργα του συχνά αναφέρεται στην κυπριακή ιστορία και πολιτισμό. Το έργο «Αντίδωρον» αποτελεί φόρο τιμής στον Κώστα Μόντη και η σύνθεσή του ολοκληρώθηκε αμέσως μετά το θάνατο του ποιητή. Η σύνθεση «Άσπρο Μαύρο» εμπνέεται από το ποίημα του Μόντη «Τουρκική Εισβολή» και το έργο «Φράουλες και Σταφύλια» τελειώνει με τη χαρακτηριστική φράση του ιδίου ποιητή: «Πέστε μου ειλικρινά, χαμογελώ;». Στη μουσική σύνθεση «Ακάνθαι» -για ορχήστρα δωματίου- υπάρχει μία ειδική αναφορά στον Αρχιεπίσκοπο Κυπριανό, αλλά και στο ποίημα «9η Ιουλίου» του εθνικού ποιητή της Κύπρου, Βασίλη Μιχαηλίδη.

Η Ελλάδα είναι επίσης παρούσα στις δημιουργίες του Ηλία: Στο «Ελπίς» -για ορχήστρα ακορντεόν- ο συνθέτης αναφέρεται στο βιβλίο «Ζητείται ελπίς», του Έλληνα ουμανιστή συγγραφέα, Αντώνη Σαμαράκη. Στο «Εν Πλώ» -για όργανα, ηλεκτρονικούς ήχους και ορχήστρα μεγαφώνων- κυριαρχούν δύο ναυτικά ιστορικά γεγονότα: η βύθιση του καραβιού της Κερύνειας και η βύθιση του ελληνικού καταδρομικού «Έλλη» στο νησί της Τήνου. Η «Οδύσσεια» του Ομήρου αποτελεί ακόμη ένα παράδειγμα ελληνικού θέματος από το οποίο εμπνέεται ο συνθέτης: Το σύντομο μουσικοθεατρικό έργο «Aquanauten» που πρωτοπαρουσιάστηκε στους κήπους Mirabell του Σάλτσμπουργκ το 2007 φλερτάρει με σκηνές από την «Οδύσσεια».

autosymphonic 
Το «autosymphonic» δημιουργήθηκε για το εορταστικό φινάλε των 125ων γενεθλίων του αυτοκινήτου. Ήταν μια παραγγελία της πόλης του Μάνχαιμ και του ομοσπονδιακού κρατιδίου Βάδης-Βυρτεμβέργης.
Στην πρεμιέρα του έργου έλαβαν μέρος 300 μουσικοί, 500 τεχνικοί και 81 αυτοκίνητα. Ο Ηλία δημιούργησε την πρώτη ορχήστρα αυτοκινήτων στον κόσμο μετά από μια σειρά κάστιγκς που διήρκεσαν δέκα μήνες. 
Για την εκτέλεση της μουσικής συνέβαλαν συνολικά 3 κύριοι και 14 δευτερεύων μαέστροι. Η παραγωγή της ηλεκτρονικής μουσικής και του ηχητικού σχεδιασμού έγινε από τον Νικόλα Ηλία, ο οποίος είναι μόνιμος συνεργάτης του συνθέτη.  

Η πρεμιέρα της οραματικής συμφωνίας στην κεντρική πλατεία του Μανχάιμ έλκυσε 20.000 ακροατές. Η κρατική γερμανική τηλεόραση χαρακτήρισε τη συμφωνία ως «το έργο του αιώνα».

Αισθητική Μουσικής 
Η μουσική του Ηλία συνενώνει ετερογενή είδη, τύπους και σύνολα μουσικής. Τα έργα του έχουν ερμηνευτεί από φημισμένες ορχήστρες και σύνολα, όπως τη Φιλαρμονική της Βαρσοβίας, τη Συμφωνική Ορχήστρα και Χορωδία της Ραδιοφωνίας της Νοτιοδυτικής Γερμανίας Μπάντεν-Μπάντεν και Φράιμπουργκ, την Ορχήστρα Gewandhaus Λειψίας, τη Συμφωνική Ορχήστρα του Ειρηνικού, το Ensemble Modern και το δημοφιλές γερμανικό συγκρότημα Söhne Mannheims. Επιπλέον, σολίστ του Θεάτρου Μαριίνσκι, της Φιλαρμονικής του Βερολίνου και της Συμφωνικής Ορχήστρας της Βαυαρίας. Η πρεμιέρα της συμφωνικής πολυμέσων «Autosymponic» με 290 μουσικούς και 80 αυτοκίνητα πραγματοποιήθηκε στην κεντρική πλατεία του Μάνχαϊμ μπροστά σε 20.000 ακροατές. Χαρακτηρίστηκε ως «το έργο του αιώνα». Οπερατικά του έργα έχουν ανεβάσει οι Κρατικές Όπερες της Στουτγάρδης, του Ανόβερου και των Σκοπίων, το Αεροδρόμιο του  Σάλτσμπουργκ, κλπ. Έχει επίσης γράψει συμφωνική μουσική για το Στάδιο Καραϊσκάκη.  

Ο Μάριος Ιωάννου Ηλία συνθέτει και για δημοφιλή μουσική, όπως για το γερμανικό συγκρότημα Soehne Mannheims και το γνωστό τραγουδιστή Xavier Naidoo. 

Στις επερχόμενες πρεμιέρες περιλαμβάνονται τρία έργα μεγάλης κλίμακας: το ορατόριο «Πονεμένες Παναγίες», ανάθεση της Προεδρίας της Κυπριακής Δημοκρατίας, που θα πραγματοποιηθεί στο Προεδρικό Μέγαρο στις 20 Ιουλίου 2022, και το κονσέρτο «H Τρομπέτα του Θεού», ανάθεση της Φιλαρμονικής της Παννονίας στην Ουγγαρία. Εφέτος, τέλη Σεπτεμβρίου 2021 θα γίνει στην Αθήνα η ηχογράφηση και μαγνητοσκόπηση από την τηλεόραση της ΕΡΤ του τελευταίου του έργου, «Ελευθερία» , από την Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα και τη Χορωδία της ΕΡΤ. Πρόκειται για ένα μεγαλεπήβολο επετειακό έργο για τα 200 χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης.

Βραβεία 
Το έργου του Ηλία περιλαμβάνει άνω των 80 συνθέσεων στα οποία αποδίδεται μια πλούσια συλλογή από διεθνείς βραβεύσεις: το «Χρυσό Μήλο» για το «καλύτερο καλλιτεχνικό γεγονός» της Γερμανίας το 2011, το Πρώτο Βραβείο «Luciano Berio» στη Νέα Υόρκη, τα Πρώτα Βραβεία «Kazimierz Serocki» και «Witold Lutoslawski» στη Βαρσοβία, το Πρώτο Βραβείο «Edison Desinov» στη Μόσχα, το Μεγάλο Βραβείο «Theodor Körner» συνοδευόμενο από εγκωμιασμό του Προέδρου της Αυστρίας στο Παλάτι Χόφμπουργκ της Βιέννης, και το Βραβείο BMW της Musica Viva στο Μόναχο. Το έργο «Ματριόσκα» για 289 εκτελεστές ματριομίν – ενός ηλεκτρονικού οργάνου, το οποίο εκτελείται χωρίς φυσική επαφή – έκανε πρεμιέρα στα πλαίσια ενός Παγκόσμιου Ρεκόρ Γκίνες στο Κόμπε της Ιαπωνίας (2019).  

Για το έργο «Αντίδωρον» του απονεμήθηκε το Πρώτο Βραβείο «Βίτολντ Λουτοσλάβσκι» στη Βαρσοβία το 2004. Έκτοτε έχει βραβευτεί με σημαντικά βραβεία στη Βαρσοβία, στο Μόναχο, στο Σάλτσμπουργκ, στην Αθήνα, στη Βαρέζε, στη Στουτγάρδη, στο Αμβούργο, στο Τυρόλο, στη Δρέσδη, στη Λειψία, στη Βαρκελώνη, στη Μόσχα, στη Σεούλ, στη Νέα Υόρκη και στην πόλη Σενγκτού της Κίνας. 

Το 2007 του απονεμήθηκε το Βραβείο «Τέοντορ Κέρνερ» στη μεγάλη αίθουσα τελετών του Πανεπιστημίου της Βιέννης. Τιμήθηκε από τον Ομοσπονδιακό Πρόεδρο της Δημοκρατίας της Αυστρίας στο μέγαρο του Χόφμπουργκ. Επίσης, ιδρύματα όπως το Α.Γ. Λεβέντη στο Παρίσι, το Ευρωπαϊκό Κέντρο για τις Τέχνες στη Δρέσδη, το Ίδρυμα Hinrichsen στο Λονδίνο, το Πολιτιστικό Ίδρυμα Allianz στο Μόναχο, η Ακαδημία Schloss Solitude στη Στουττγάρδη, το Ίδρυμα Τέχνης Βάδης - Βυρτεμβέργης, η Ακαδημία Τεχνών του Βερολίνου, το Ίδρυμα Hanne Darboven στο Αμβούργο έχουν βραβεύσει τις δημιουργίες του. 

Για το 2010 εκλέχθηκε «Καλλιτέχνης της Χρονιάς» στην Κύπρο ως η «σημαντικότερη πολιτιστική προσωπικότητα που διαθέτει η Κύπρος στο εξωτερικό» (Εφημερίδα Πολίτης). 

Το 2011 υπήρξε υποψήφιος για το βραβείο Johnnie Walker Man of the Year (περιοδικό ΜΑΝ), ενώ το «autosymphonic» ψηφίστηκε ως το «Γεγονός της Χρονιάς» στη Γερμανία από τη μητροπολιτική περιοχή της Ρηνανίας «για τη δημιουργία ενός εντελώς νέου, μοναδικού και ιδιαίτερου έργου, που κέρδισε την παγκόσμια προσοχή», όπως ανέφερε η κριτική επιτροπή.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
Επίσημο site
ΜΑΡΙΟΣ ΗΛΙΑ - Η μουσική των μηχανών 
autosymphonic: όταν μία rolls royce περνά από κάστινγκ (Εφημερίδα Πολίτης) 
Το αυτοκίνητο στην υπηρεσία της Μουσικής. Η συμφωνία «Αutosymphonic» του Μάριου Ιωάννου Ηλία (Εφημερίδα Φιλελεύθερος)
Υπερπαραγωγή στη Γερμανία, από Ελληνοκύπριο συνθέτη! (SIGMA LIVE Ειδήσεις) 
Αφιέρωμα του Θ. Ταμβάκου για τον Ελληνοκύπριο μουσουργό Μάριο Ιωάννου Ηλία (Jαzz και Tζαζ Ελλάδος)
Αφιέρωμα του Θ. Ταμβάκου για τα 30χρονα από τη γέννηση του μουσουργού Μάριου Ιωάννου Ηλία (Έξαντας Βερολίνου)
Παρουσίαση έργων του συνθέτη Μάριου Ιωάννου Ηλία στην Αυστρία (Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών Κυπριακής Δημοκρατίας) 
autosymphonic - Το γεγονός της Χρονιάς, m:con Productions Mannheim
Autosymphonic Live, SWR TV Stuttgart
Car Symphony in Mannheim, Deutsche Welle

Κύπριοι συνθέτες
Έλληνες συνθέτες