Εστέλ Τζέτι

Η Εστέλ Τζέτελμαν (Estelle Gettleman, 25 Ιουλίου 1923 - 22 Ιουλίου 2008), γνωστή επαγγελματικά ως Εστέλ Τζέτι (Estelle Getty), ήταν Αμερικανίδα κωμική ηθοποιός και η πιο γνωστή για την απεικόνιση της Σοφία Πετρίλο (Sophia Petrillo) στο Τα χρυσά κορίτσια (1985 - 1992), για την οποία κέρδισε τη Χρυσή Σφαίρα Καλύτερης Γυναικείας Ερμηνείας – Τηλεοπτική Σειρά Μιούζικαλ ή Κωμωδία και Βραβείο Ζώνης Υψηλής Τηλεθέασης για Εξαιρετικό Β' Γυναικείο Ρόλο σε κωμική σειρά. Επανέλαβε τον ρόλο για εμφανίσεις στα Empty Nest (1993–95), The Golden Palace (1992–93), Blossom (1990–95) και Nurses (1991–94).  Σημαντικές ταινίες στις οποίες εμφανίστηκε περιλαμβάνουν το Mask (1985), μια ημι-βιογραφική ταινία στην οποία έπαιξε τη γιαγιά του Ρόυ Λ. Ντένις (Roy L. Dennis), Mannequin και Stuart Little (1999). Αποσύρθηκε από την υποκριτική το 2001 λόγω κακής υγείας και πέθανε το 2008 από άνοια.

Πρώιμη ζωή 
Η Τζέτι γεννήθηκε ως Εστέλ Σερ (Estelle Scher) στη Νέα Υόρκη στις 25 Ιουλίου 1923, από τον Τσαρλς Σερ (Charles Scher, περίπου 1895) και τη Σάρα (Sarah, 1896 – 1975), Εβραίους μετανάστες από την Πολωνία, στο διαμέρισμα της οικογένειας στην 2η οδό 257 στο Lower East Side, το οποίο χρησίμευε επίσης ως βιτρίνα για την επιχείρηση της οικογένειας.  Είχε την αδερφή Ρόζιλιν "Ροζ" Σερ Χάουαρντ (Rosilyn "Roz" Scher Howard) και τον αδερφό Σάμιουελ "Ντέιβιντ" Σερ (Samuel "David" Scher).    Ως παιδί, ήταν γνωστή ως Έτι (Etty), ένα παρατσούκλι που προήλθε από την αδυναμία της αδερφής της να προφέρει σωστά το "Estelle" και το κόλλησε σε όλη της τη ζωή.  Ο πατέρας της είχε και διαχειριζόταν τη δική του επιχείρηση, τοποθετώντας τζάμια σε αυτοκίνητα και φορτηγά, και η μητέρα της ήταν νοικοκυρά.  Ως εβδομαδιαία απόλαυση, κάθε Παρασκευή βράδυ, ο πατέρας της πήγαινε την οικογένειά τους στην Ακαδημία Μουσικής της 14ης Οδού για να παρακολουθήσουν μια ταινία και μια ζωντανή παράσταση βοντβίλ και ενώ παρακολουθούσε αυτές τις παραστάσεις η Γκέτι αποφάσισε να γίνει ηθοποιός. 

Μετά την αποφοίτησή της από το Seward Park High School, συνέχισε να μένει στο σπίτι με τους γονείς της, ο πατέρας της αμφέβαλλε να μπορούσε να χαράξει μια επιτυχημένη καριέρα στην υποκριτική και εργάστηκε ως γραμματέας, καθώς οι ώρες της επέτρεπαν να παρακολουθήσει οντισιόν στο αργά το απόγευμα και το βράδυ έχοντας εισόδημα.

Καριέρα 
Για χρόνια, η Τζέτι κέρδιζε ρόλους στο θεατρικό κύκλωμα της Νέας Υόρκης, ενώ ταυτόχρονα είχε μια δουλειά και μεγάλωνε τους δύο γιους της, αλλά πάλευε να κερδίσει την προσοχή για το ταλέντο της. Τελικά, το 1982, κοντά στα 60 της χρόνια, βρήκε τον πρωτοποριακό ρόλο της ως κυρία Μπέκοφ στην παραγωγή του Μπρόντγουεϊ Torch Song Trilogy, έναν χαρακτήρα που ο θεατρικός συγγραφέας Χάρβεϊ Φίρσταϊν (Harvey Fierstein) είχε δημιουργήσει ειδικά έχοντάς τον στο μυαλό του.   Έλαβε ευρέως διαδεδομένους επαίνους για την εμφάνισή της στο έργο - συμπεριλαμβανομένης μιας υποψηφιότητας για βραβείο Drama Desk  - και συνέχισε να επαναλαμβάνει τον ρόλο τόσο σε παραγωγές του Μπρόντγουεϊ όσο και σε παραγωγές εκτός Μπρόντγουεϊ για τέσσερα χρόνια. Το 1985, ο ρόλος επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την Witt/Thomas/Harris Productions για να πάρει την Γκέτι για το ρόλο της Σοφία Πετρίλο στη νέα κωμική σειρά του NBC Τα χρυσά κορίτσια.  H Τζέτι βασίστηκε σε περούκες, ρούχα και βαρύ μακιγιάζ για να γεράσει, προκειμένου να φανεί το κομμάτι μιας μητέρας στα ογδόντα της. Στην πραγματικότητα, ήταν έναν χρόνο νεότερη από την κόρη της, Μπι Άρθουρ (Bea Arthur) που έπαιζε την Ντόροθι Σμπόρνακ (Dorothy Zbornak).   Το 1988, η Γκέτι κέρδισε το πιο αξιοσημείωτο βραβείο της, το Primetime Emmy Award για τον Εξαιρετικό Β' Γυναικείο Ρόλο σε μια κωμική σειρά, για τη δουλειά της στην παράσταση. 

Το The Golden Girls τελείωσε το 1992 μετά από επτά σεζόν (έξι από τις επτά σεζόν στην πρώτη δεκάδα της βαθμολογίας Nielsen) λόγω του Άρθουρ που επιθυμούσε να εξερευνήσει νέα έργα. Εκείνο το φθινόπωρο, οι Γκέτι, Μακλάναχαν (McClanahan) και Γουάιτ (White) πρωταγωνίστησαν στο spin-off της σειράς, The Golden Palace, για μία σεζόν πριν την ακύρωσή της. Στη συνέχεια, η Γκέτι εμφανίστηκε στα Empty Nest, Nurses, Blossom, Touched by an Angel, Mad About You και Νταντά Αμέσου Δράσεως . Άλλες τηλεοπτικές και κινηματογραφικές εμφανίσεις πριν και κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων του The Golden Girls περιλάμβαναν τις τηλεοπτικές σειρές Fantasy Island και Cagney & Lacey και τις ταινίες Τούτσι και Μασκ.

Κατά τη διάρκεια της παρουσίας της στο The Golden Girls, η Τζέτι έγραψε την αυτοβιογραφία της,  με τη βοήθεια του Στιβ Ντέλσον (Steve Delsohn), που εκδόθηκε από τις Contemporary Books το 1988.  Επίσης κυκλοφόρησε ένα βίντεο ασκήσεων για ηλικιωμένους το 1993.

Προσωπική ζωή

Οικογένεια 
Η Τζέτι παρουσιάστηκε στον Άρθουρ Τζέτελμαν,  το επώνυμο του οποίου θα χρησιμοποιούσε αργότερα ως βάση για το σκηνικό της όνομα, σε ένα πάρτι από τους φίλους της από το θεατρικό της Νέας Υόρκης και οι δυο τους παντρεύτηκαν εννέα μήνες αργότερα, στις 21 Δεκεμβρίου 1947. Απέκτησαν μαζί δύο παιδιά, τους γιους Καρλ Τζέτελμαν (Carl Gettleman) και Μπάρρυ Τζέτελμαν (Barry Gettleman) και παρέμειναν παντρεμένοι μέχρι το θάνατό του, στις 24 Σεπτεμβρίου 2004, σε ηλικία 85 ετών  Αφού παντρεύτηκαν, οι δυο τους έζησαν στο Μπρονξ (Bronx) για ένα διάστημα και, μετά τη γέννηση των δύο γιων τους, μετακόμισαν στο Κουίνς, ζώντας σε έναν φιλελεύθερο συνεταιρισμό που χτίστηκε για Εβραίους βετεράνους του Β' Παγκοσμίου Πολέμου που ονομάζεται Bell Park Gardens, ενώ ο Άρθουρ δούλευε με τον πεθερό του σε γυάλινη εγκατάσταση. Οι δυο τους έζησαν χωριστά για κάποιο διάστημα από τα μέσα της δεκαετίας του '80 έως τα μέσα της δεκαετίας του '90, καθώς η Γκέτι μετακόμισε στην Καλιφόρνια για να δουλέψει στο Τα χρυσά κορίτσια και η Arthur δεν ήθελε να φύγει από τη Νέα Υόρκη και συνέχισε να εργάζεται στην οικογενειακή επιχείρηση γυαλιού.

Ακτιβισμός για το HIV/AIDS 
Η Τζέτι είπε στους φίλους Χάρβεϊ Φίρσταϊν και Ρόζι Ο'Ντόνελ, και οι δύο αξιοσημείωτα μέλη της LGBT κοινότητας, ότι είχε εμπλακεί σε μεγάλο βαθμό στον ακτιβισμό για το HIV/AIDS και ότι έχασε στενούς φίλους και την οικογένειά της από την ασθένεια, μεταξύ των οποίων ο ανιψιός της Στίβεν Σερ (1962–1992), τον οποίο φρόντισε αφού διαγνώστηκε με HIV/AIDS.  Αργότερα βοήθησε στο άνοιγμα ενός ξενώνα για ασθενείς με AIDS στο Γκρίνσμπορο της Βόρειας Καρολίνας, τη γενέτειρα του ανιψιού της, το 1996, με το όνομα Μπέικον Πάλας, το οποίο ήταν ακόμα σε λειτουργία από το 2021.

Θάνατος 
Η Τζέτι πέθανε στις 22 Ιουλίου 2008, στο σπίτι της στο Λος Άντζελες, από άνοια, σύμφωνα με την οικογένεια και θάφτηκε στο Hollywood Forever Cemetery, με μια επιτύμβια στήλη με τις λέξεις "With Love and Laughter" και ένα άστρο του Δαβίδ για να υποδείξει την εβραϊκή της κληρονομιά.   Η Μπι Άρθουρ, η Μπέτι Γουάιτ και η Ρου ΜακΚλάναχαν, οι συμπρωταγωνιστές της από το The Golden Girls λυπήθηκαν για την απώλειά της και, σε μια συνέντευξη, είπαν ότι η ασθένειά της είχε προχωρήσει σε σημείο που δεν μπορούσε να συνομιλήσει μαζί τους ή να τους αναγνωρίσει.  Σύμφωνα με πληροφορίες, είχε αρχίσει να δείχνει σημάδια άνοιας κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων της τηλεοπτικής σειράς.  Η Τζέτι υπέφερε από οστεοπόρωση και πιστεύεται ότι έπασχε από τη νόσο του Πάρκινσον. Αυτή η διάγνωση άλλαξε τελικά σε άνοια με σώματα Λιούι. 

Σύμφωνα με την πρώην συμπρωταγωνίστριά της, Μπέτι Γουάιτ, η Τζέτι είχε υποβληθεί σε λίφτινγκ κάποια στιγμή κατά τη διάρκεια της παύσης μεταξύ του τέλους της πρώτης σεζόν των γυρισμάτων του The Golden Girls και της έναρξης της δεύτερης σεζόν γυρισμάτων. Η Τζέτι είχε έναν έντονο φόβο για το θάνατο, σε σημείο που απέφευγε να κάνει αστεία για τον θάνατο όποτε ήταν δυνατόν, και ένιωθε άβολα όταν η εκπομπή έφερνε το θέμα.

Φιλμογραφία

Τηλεόραση

Ζωντανό θέατρο

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 
 

Αμερικανοί ακτιβιστές δικαιωμάτων ΛΟΑΤ
Αμερικανίδες ηθοποιοί κινηματογράφου
Αμερικανίδες ηθοποιοί θεάτρου
Αμερικανίδες ηθοποιοί τηλεόρασης