Γιάννης Μαρκόπουλος

Ο Γιάννης Μαρκόπουλος (Ηράκλειο Κρήτης, 18 Μαρτίου 1939)  είναι ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους Έλληνες Συνθέτες.

Βιογραφία

Τα πρώτα χρόνια 
Γεννήθηκε το 1939 στο Ηράκλειο Κρήτης. Πατέρας του ήταν ο Γεώργιος Μαρκόπουλος, πρώην νομάρχης Λασιθίου και μητέρα του η Ειρήνη Αεράκη από τη Σητεία. Πέρασε τα παιδικά του χρόνια στην Ιεράπετρα, στο ωδείο της οποίας παίρνει τα πρώτα του μουσικά μαθήματα στη θεωρία και στο βιολί. Οι πρώτες του επιδράσεις προέρχονται από την τοπική μουσική με τους γρήγορους χορούς και τα επαναλαμβανόμενα μικρά μοτίβα τους, από τη κλασική μουσική, καθώς και από τη μουσική της ευρύτερης ανατολικής Μεσογείου – και ιδιαίτερα της κοντινής Αιγύπτου.

Το 1956 συνεχίζει τις μουσικές σπουδές του στο Ωδείο Αθηνών, με τον συνθέτη Γεώργιο Σκλάβο και τον καθηγητή του βιολιού Joseph Bustidui. Την ίδια εποχή εισάγεται στο Πάντειο Πανεπιστήμιο για κοινωνικές και φιλοσοφικές σπουδές ενώ παράλληλα συνθέτει για το θέατρο, τον κινηματογράφο και το χορό. Το 1963 βραβεύεται για την μουσική του στις Μικρές Αφροδίτες του Νίκου Κούνδουρου, στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, και τον ίδιο χρόνο ανεβαίνουν από νέα χορευτικά σύνολα τα μουσικά του έργα Θησέας (χορόδραμα), Χιροσίμα (σουίτα μπαλέτου) και τα Τρία σκίτσα για χορό. Απ' τον Οκτώβριο του 1965 μέχρι τον Απρίλιο του 1984 έντυσε με μουσική όλα τα έργα τα οποία παρουσιάστηκαν απ' το Κουκλοθέατρο Μπάρμπα Μυτούσης. Το Κουκλοθέατρο αυτό τερμάτισε οριστικά τη λειτουργία του στις 15 Απριλίου του 1984.

Φυγή στο Λονδίνο 
Το 1967 επιβάλλεται στην Ελλάδα η δικτατορία και ο Γιάννης Μαρκόπουλος αναχωρεί στο Λονδίνο. Εκεί εμπλουτίζει τις μουσικές του γνώσεις με την Αγγλίδα συνθέτρια Elisabeth Lutyens. Επίσης συνθέτει την κοσμική καντάτα Ήλιος ο πρώτος, σε ποίηση Οδυσσέα Ελύτη (που τιμάται με το βραβείο Νόμπελ το 1979), και τη  μουσική για τη Λυσιστράτη του Αριστοφάνη (για το Θέατρο Τέχνης, σε σκηνοθεσία Κάρολου Κουν). Παράλληλα ολοκληρώνει τη μουσική τελετή Ιδού ο Νυμφίος, έργο που κρατά ανέκδοτο, εκτός ενός τμήματος, του περίφημου Ζάβαρα-κάτρα-νέμια,  που αποτελεί ένα τα πιο διάσημα κομμάτια του. Την ίδια περίοδο γνωρίζεται με τους συνθέτες Ιάννη Ξενάκη και Γιάννη Χρήστου και έρχεται σε επαφή  με τα πλέον πρωτοποριακά μουσικά έργα. Στο Λονδίνο συνθέτει ακόμα τους Χρησμούς, για συμφωνική ορχήστρα, και τους πρώτους Πυρρίχιους  χορούς Α, Β, Γ, (από τους 24 που ολοκλήρωσε το 2001), οι οποίοι παίζονται, το 1968, από την ορχήστρα Concertante του Λονδίνου στο Queen Elizabeth Hall. Τότε γράφει και τη μουσική  για την Τρικυμία του Σαίξπηρ, που ανεβαίνει από το Εθνικό Θέατρο της Αγγλίας, σε σκηνοθεσία David Jones.

Το 1969 επιστρέφει στην Αθήνα για να συμβάλει με τα έργα του στην πορεία για την αποκατάσταση της δημοκρατίας. Δημιουργεί μια νέα κίνηση για την τέχνη και τη χρησιμότητά της και αναζητεί την βαθύτερη ενότητα του ανθρώπου με το φυσικό και κοινωνικό του περιβάλλον.

Συνθετικό έργο 
Με την είσοδο της  δεκαετίας του ’70 υλοποιεί το μουσικό του όραμα: καταθέτει μουσικά έργα που χαρακτηρίζονται στο σύνολό τους ως νέα πρόταση και τομή για τη μέχρι τότε ελληνική μουσική πραγματικότητα· έργα με ενότητα της  αισθητικής και της φιλοσοφικής άποψης του συνθέτη ως προς τις  θεμελιακές αρχές τους, με το καθένα όμως από αυτά να είναι διαφορετικό. Ιδρύει ένα νέο και ιδιόμορφο ορχηστικό σχήμα, καθιερώνοντας, με τις συνθέσεις του, την ουσία της μουσικής συμβίωσης και τους συσχετισμούς έκφρασης μεταξύ συμφωνικών και τοπικών οργάνων, μέσω του μελωδικού και ρυθμικού του ορίζοντα, των αρμονικών του δομών και των ηχοχρωμάτων της διάφανης ενορχήστρωσής του. Παράλληλα, προτείνει εμφατικά την «Επιστροφή στις Ρίζες», εννοώντας τον «σχεδιασμό του μέλλοντος, με ενδοσκόπηση, μελέτη και πλησίασμα των άφθαρτων πηγών της ζωντανής τέχνης του κόσμου και επιλεγμένες σύγχρονες πληροφορίες τέχνης». Η  πρότασή του  αυτή παίρνει  τις διαστάσεις ενός κινήματος τέχνης.

Λίγο αργότερα ιδρύει την ορχήστρα Παλίντονος αρμονία, που αποτελείται από όργανα συμφωνικά και ελληνικά. Παρουσιάζει τα έργα του στο στούντιο Λήδρα και αργότερα στη μπουάτ "Κύτταρο", με νέους τραγουδιστές και μουσικούς. Διδάσκει τον τρόπο της ερμηνείας της μουσικής και των τραγουδιών του, στην αισθητική κατεύθυνση που πάντοτε επιζητούσε. Μαζί με τα θεατρικά στιγμιότυπα και τον εικαστικό διάκοσμο στήνει μια πολύτροπη μουσική παράσταση. Διανοούμενοι και φοιτητές  γεμίζουν καθημερινά τους χώρους της δραστηριότητάς του, παρά τα εμπόδια της τότε εξουσίας. Τα τραγούδια του, όπως οι Οχτροί, τα Λόγια και τα χρόνια, τα Χίλια μύρια κύματα, η Λένγκω (Ελλάδα), ο Γίγαντας, το Κάτω στης Μαργαρίτας το αλωνάκι, το Καφενείον η Ελλάς, το Ο τόπος μας είναι κλειστός, τα  Παραπονεμένα λόγια, το Μιλώ για τα παιδιά μου  και πολλά άλλα, γίνονται σύμβολα και μύθοι. Το ίδιο άλλωστε συμβαίνει με τα μουσικά του έργα Ελεύθεροι Πολιορκημένοι, Ο Στράτης ο Θαλασσινός ανάμεσα στους Αγάπανθους, Ήλιος ο Πρώτος, Χρονικό, Ιθαγένεια, Οροπέδιο, Θητεία και Μετανάστες – σε ποίηση και στίχους Σολωμού, Σεφέρη, Ελύτη, Κ.Χ. Μύρη, Μιχ. Κατσαρού, Ελευθερίου, Σκούρτη, Θεοδωρίδη αλλά και δικούς του.

Το 1976 συνθέτει τη μουσική για την τηλεοπτική σειρά του BBC Who pays the Ferryman?, και η επιτυχία του μουσικού θέματος παραμένει στην κορυφή του βρετανικού Hit-Parade για μήνες, ενώ κάνει τον συνθέτη διεθνώς γνωστό.

Στα επόμενα χρόνια η δημοφιλία αυτή εκφράζεται με πολλές μετακλήσεις για συναυλίες, και ο Μαρκόπουλος  πραγματοποιεί αλλεπάλληλα ταξίδια ανά τον κόσμο. Επισκέπτεται διαδοχικά, δίνοντας συναυλίες με τα έργα του, τη Νέα Υόρκη, τη Φιλαδέλφεια, το Σικάγο, το Σαν Φρανσίσκο, το Τορόντο, το Μόντρεαλ, τη Στοκχόλμη, το Άμστερνταμ, τη Νάπολη, το Παρίσι, το Βερολίνο, το Μόναχο, τη Φρανκφούρτη, τις Βρυξέλλες, το Λονδίνο καθώς και διάφορες πόλεις της Ρωσίας  και της Αυστραλίας.

Στην καλλιτεχνική του παραγωγή, βέβαια, σημαντική θέση έχει η μουσική του για το θέατρο και τον κινηματογράφο: μουσική για έργα του Ευριπίδη, του Αριστοφάνη, του Μενάνδρου, του Σαίξπηρ, του Τσέχωφ, του Μπέκετ αλλά και σύγχρονων Ελλήνων δραματουργών, και για ταινίες του Κούνδουρου,  του Ντασέν,  του Κοσμάτου, του Μανουσάκη, του Σκαλενάκη, του Γρηγορίου και άλλων.

Τον Ιανουάριο του 1981 ενώνεται και στη ζωή με την τραγουδίστρια και συνεργάτιδά του Βασιλική Λαβίνα. Γεννιέται η κόρη τους Ελένη. Για μια περίοδο ο συνθέτης αποζητεί μια πιο ιδιωτική ζωή με την οικογένειά του, ενώ ξεκινά η προετοιμασία του για το άνοιγμα ενός νέου κεφαλαίου στη μουσική του: στον κορμό των νέων συνθέσεών του  εμφανίζονται μελωδικά ξεσπάσματα στηριγμένα στην εκτεταμένη πολυτονικότητα της αρμονικής του δομής  –καρποί της  φαντασίας του–, που ενισχύονται από το πάθος μιας ανεξάντλητης ζωτικότητας.

Από τις συνθέσεις αυτής της περιόδου σημειώνουμε έργα μουσικής δωματίου,  τέσσερα κουαρτέτα, δύο σονάτες, πέντε κομμάτια για βιολί και πιάνο. Από τα έργα ενόργανης μουσικής, το Κονσέρτο-Ραψωδία για λύρα και συμφωνική ορχήστρα,τα  Μητρώα για ορχήστρα εγχόρδων,τη Συμφωνία της Ίασης, επίσης δύο ορατόρια και δύο κύκλους τραγουδιών. Το 1994 συνθέτει ένα από τα πιο σημαντικά του έργα,τη Λειτουργία του Ορφέα – για φωνή, χορωδία και ορχήστρα –, που απευθύνεται φιλοσοφικά στον επαναπροσδιορισμό της σχέσης του ανθρώπου με τη φύση. Ακολουθούν η Ανα-γέννηση Κρήτη ανάμεσα σε Βενετιά και Πόλη, μουσικό ταξίδι σε 4 ενότητες, η όπερα Ερωτόκριτος και Αρετή, τα Σχήματα σε κίνηση, κονσέρτο για πιάνο εμπνευσμένο  από τον Πυθαγόρα,  τα Ευήλια  τοπία, φαντασία για σόλο φλάουτο, ο Νόμος της Θαλπωρής, ορατόριο-μουσικό θέαμα για φωνές, χορωδία, ορχήστρα  πνευστών, μπαλέτο και εικόνες, 16 Πυρρίχιοι χοροί 1980-2001, Τρίπτυχο για φλάουτο έγχορδα και άρπα (2007).

Επιλεγμένη εργογραφία

Μουσικές παρτιτούρες
 1958 Λαμέντο, Για φλάουτο, έγχορδα και άρπα
 1966 24 πυρρίχιοι χοροί, Για συμφωνική ορχήστρα, και σόλο όργανα 
 1976 Who pays the ferryman?, Μουσική για την ομώνυμη τηλεοπτική σειρά του BBC
 1986 Μουσική για το Δομήνικο Θεοτοκόπουλο (Ελ Γκρέκο), Σουίτα , από την μουσική της τηλεοπτικής σειράς El Greco
 1987 Κονσέρτο - Ραψωδία για λύρα και ορχήστρα
 1991 Τετράδες, Τέσσερα κουαρτέτα εγχόρδων
 1993 Μέριμνες ΙΙ, 11 κομμάτια για πιάνο
 1993 Πέντε κομμάτια για βιολί και πιάνο
 1997 Ευήλια τοπία, Φαντασία για σόλο φλάουτο
 1998 Σχήματα σε κίνηση, Κονσέρτο για πιάνο και ορχήστρα
 2001 Τρίπτυχο, Για φλάουτο, έγχορδα και άρπα
 2005 Μικρή φαντασία, Για φλάουτο και πιάνο

Έργα για Φωνές, Χορωδία, Αφηγητή και Ορχήστρα
 1968 Ήλιος ο πρώτος
 1976 Οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι
 1994 Η λειτουργία του Ορφέα

Έργα Σκηνής
 1958 Πέντε σκίτσα για χορό, Για συμφωνική ορχήστρα
 1962 Θησέας, Χορόδραμα εμπλουτισμένο με τραγουδιστικά ιντερμέδια
 1995 Άνα-γέννηση - Κρήτη ανάμεσα σε Βενετιά και Πόλη, Μουσική παράσταση σε 2 πράξεις με 4 ενότητες
 2000 Ερωτόκριτος και Αρετή, Όπερα σε δύο πράξεις 
 2004 Ο Νόμος της θαλπωρής, σε φόρμα ορατορίου, μουσικό θέαμα

Κύκλοι Τραγουδιών με ενότητα
 1970 Χρονικό, Μουσικό ιστόρημα
 1972 Ιθαγένεια, Μουσικό έργο σε εννέα μέρη
 1972 Τα τραγούδια του νέου πατέρα
 1973 Ο Στρατής ο Θαλασσινός ανάμεσα στους αγάπανθους - και άλλα τραγούδια, Σύγχρονη κοσμική καντάτα
 1974 Θητεία, Μουσικό έργο, σε 9 μέρη, είδος μονόπρακτης όπερας
 1974 Μετανάστες
 1974 Θεσσαλικός κύκλος, Λαϊκό μουσικό έργο με θεατρικού ύφους στιγμιότυπα
 1976 Οροπέδιο, Μουσική συνομιλία

Δισκογραφία 
 2017  ΚΡΗΤΙΚΟΣ ΟΡΙΖΟΝΤΑΣ Κύκλος τραγουδιών
2015  ΕΝΤΕΥΘΕΝ  Κύκλος τραγουδιών
2009   Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΟΡΦΕΑ  Για φωνές, μεικτή χορωδία, αφηγητή και συμφωνική ορχήστρα
 2009   SHAPES IN MOTION (ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΕ ΚΙΝΗΣΗ) (Κονσέρτο για πιάνο) Για σόλο πιάνο και συμφωνική ορχήστρα 2004   Ο ΤΑΧΥΤΑΤΟΣ ΛΟΥΗΣ Για φωνές, μεικτή χορωδία και συμφωνική ορχήστρα 2001   ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ Για φωνές, μεικτή χορωδία, αφηγητή και συμφωνική ορχήστρα 2003   ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΣ ΚΑΙ ΑΡΕΤΗ    Όπερα, σε δύο πράξεις1997   ΑΘΕΑΤΟΣ ΣΦΥΓΜΟΣ Κύκλος τραγουδιών 1996   ΑΝΑ-ΓΕΝΝΗΣΗ  Κρήτη ανάμεσα σε Βενετιά και Πόλη  Μουσική παράσταση σε 2 πράξεις με 4 ενότητες 1998   ΦΙΛΟΙ ΠΟΥ ΦΕΥΓΟΥΝ Κύκλος τραγουδιών 1996   ΑΝΤΑΥΓΕΙΕΣ    Ορχηστρικές μνήμες κινήσεων και εικόνων 1994   Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΟΡΦΕΑ  Για φωνές, μεικτή χορωδία, αφηγητή και συμφωνική ορχήστρα 1988   ΜΟΥΣΙΚΗ ΓΙΑ ΤΟ ΔΟΜΗΝΙΚΟ ΘΕΟΤΟΚΟΠΟΥΛΟ (ΕΛ ΓΚΡΕΚΟ)    Σουίτα με αναγεννησιακά όργανα 1983   ΣΕΙΡΗΝΕΣ Μουσικό ταξίδι σε τέσσερις εποχές, σε μορφή ορατορίου
 1980   ΟΡΙΖΟΝΤΕΣ Κύκλος τραγουδιών 
 1980   ΝΤΕΝΕΚΕΔΟΥΠΟΛΗ    Μουσική παράσταση για παιδιά
 1979   ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ   Κύκλος τραγουδιών σε 4 ενότητες
 1978   WHO PAYS THE FERRYMAN? (Ο  Βαρκάρης )  Μουσική για την ομότιτλη τηλεοπτική σειρά του BBC
 1978   ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ ΠΡΩΤΗ       13 συνθέσεις για ορχήστρα
 1977   ΟΙ ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΠΟΛΙΟΡΚΗΜΕΝΟΙ   Λαϊκή Λειτουργία. Για φωνές, αφηγήτρια και ορχήστρα
 1975   ΟΡΟΠΕΔΙΟ   Μουσική συνομιλία
 1974   ΘΗΤΕΙΑ  Μουσικό έργο, σε εννέα μέρη σε μορφή άτυπης  όπερας
 1974   ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ    Κύκλος τραγουδιών 
 1974   ΘΕΣΣΑΛΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ     Λαϊκό μουσικό έργο με θεατρικού ύφους στιγμιότυπα
 1973   Ο ΣΤΡΑΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΣ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΟΥΣ ΑΓΑΠΑΝΘΟΥΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ  Για φωνές,  χορωδία και ορχήστρα
 1973   ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ   Σειρά  τραγουδιών
 1972   ΙΘΑΓΕΝΕΙΑ Για φωνές και  ορχήστρα
 1972   ΤΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΠΑΤΕΡΑ Κύκλος τραγουδιών
 1970   ΧΡΟΝΙΚΟ   Για φωνές και ορχήστρα
 1969   ΗΛΙΟΣ Ο ΠΡΩΤΟΣ Για φωνές, αφηγητή, γυναικεία χορωδία και ορχήστρα
 1961   ΘΗΣΕΑΣ   Χορόδραμα

Τραγούδια 
 1975   Η ΕΛΛΑΔΑ (ΛΕΝΓΚΩ)
 1973   ΟΙ ΟΧΘΡΟΙ
 1972   ΟΧΙ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ
 1968   ΖΑΒΑΡΑ- ΚΑΤΡΑ - ΝΕΜΙΑ 
 1965   ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ
 1964   ΓΚΡΕΜΙΣΜΕΝΑ ΣΠΙΤΙΑ
 1964   ΚΑΡΑΒΙΑ
 1964   Η ΚΟΡΗ  ( ΜΑΥΡΟΜΑΝΤΗΛΟΥΣΑ )
 1964   ΜΟΥΡΑΓΙΟ
 1964   ΞΑΣΤΕΡΙΑ
 1964   Ο ΠΡΑΜΑΤΕΥΤΗΣ
 1964   ΠΟΥ ΕΙΣΑΙ ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΑΝΟΙΞΗ
 1960   ΑΝΙΣΤΟΡΩ ΤΗ ΜΟΝΑΞΙΑ
 1960   ΓΑΛΑΖΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ

Μουσική για το θέατρο και τον κινηματογράφο 
 1992   ΜΠΑΫΡΟΝ, Η ΜΠΑΛΑΝΤΑ ΕΝΟΣ ΔΑΙΜΟΝΙΣΜΕΝΟΥ
1989   ΘΕΣΜΟΦΟΡΙΑΖΟΥΣΕΣ του ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗ
 1993   ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ του ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗ
 1965   ΤΟ ΚΟΡΙΤΣΙ ΜΕ ΤΟ ΚΟΡΔΕΛΑΚΙ του ΝΟΤΗ ΠΕΡΙΑΛΗ
 1965   ΤΟ ΦΥΛΑΧΤΟ ΤΗΣ ΜΑΝΑΣ
 1966   ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΩΡΑ ΜΗΔΕΝ
 1967   ΤΟ ΠΙΟ ΛΑΜΠΡΟ ΑΣΤΕΡΙ
 1993   ΛΟΡΔΟΣ ΜΠΑΥΡΟΝ 
 1984   ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΘΥΕΛΛΑΣ
 1977   ΚΡΑΥΓΗ ΓΥΝΑΙΚΩΝ
 1971   ΒΟΡΤΕΞ (ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΤΗΣ ΜΕΔΟΥΣΑΣ)
 1968   ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΣ ΑΠΟΛΛΩΝ
 1967   Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ
 1966   ΔΙΧΑΣΜΟΣ
 1966   ΕΚΕΙΝΟΣ ΚΑΙ ΕΚΕΙΝΗ
 1966   ΝΤΑΜΑ ΣΠΑΘΙ
 1963   ΜΙΚΡΕΣ ΑΦΡΟΔΙΤΕΣ
1963 ΕΙΜΑΣΤΕ ΔΙΕΣΤΡΑΜΜΕΝΟΙ

Παραπομπές

Πηγές
 Βιογραφικό στην επίσημη ιστοσελίδα του Γιάννη Μαρκόπουλου. Ανακτήθηκε 26-07/2008

Βιβλιογραφία
Αλέξανδρος Ζώτος, Γιάννης Μαρκόπουλος - Ένας ζωντανός μύθος της σύγχρονης Ελλάδας, (Αθήνα, Εκδόσεις Καστανιώτη, 2010)

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Γιάννης Μαρκόπουλος, επίσημος ιστότοπος του συνθέτη.
 «Ο αυθεντικός Γιάννης Μαρκόπουλος», συνέντευξη στον ιστότοπο της εφημερίδας «Η Καθημερινή», 4 Ιουλίου 2011.
 Επίσημη σελίδα στο Facebook.

Έλληνες συνθέτες
Minos EMI
Έλληνες τραγουδοποιοί
Έλληνες συνθέτες μουσικής ταινιών
Απόφοιτοι του Ωδείου Αθηνών