Έτσι είναι, αν έτσι νομίζετε

Έτσι είναι, αν έτσι νομίζετε (Ιταλικά: Così è (se vi pare), είναι τρίπρακτο θεατρικό έργο του Λουίτζι Πιραντέλλο που παρουσιάστηκε το 1917 στο Μιλάνο και τροποποιήθηκε το 1925. Το έργο βασίζεται στο διήγημα του Πιραντέλλο Η κυρία Φρόλα και ο κύριος Πόνζα, ο γαμπρός της.

Το έργο εστιάζει σε ένα θέμα πολύ αγαπητό στον Πιραντέλλο: το άγνωστο της πραγματικότητας, στην οποία ο καθένας μπορεί να δώσει τη δική του ερμηνεία, που μπορεί να μην συμπίπτει με αυτή των άλλων. Έτσι δημιουργείται μια σύγχυση ανάμεσα στο λογικό με το παράλογο και στην ψευδαίσθηση με την πραγματικότητα.

Οι κύριοι χαρακτήρες παρουσιάζουν αντικρουόμενες εκδοχές της αλήθειας, που εκφράζουν με λογικά και τεκμηριωμένα επιχειρήματα. Επομένως, αν ο ένας από τους δύο λέει την αλήθεια, ο άλλος πρέπει απαραίτητα να είναι τρελός. Οι κάτοικοι μιας επαρχιακής πόλης προσπαθούν να μάθουν την αλήθεια καθώς προχωρά το έργο.

Υπόθεση 
Η ζωή μιας ήσυχης επαρχιακής πόλης κλονίζεται από τον ερχομό ενός νέου υπαλλήλου, του κ. Πόνζα, και της πεθεράς του, της κυρίας Φρόλας, που επέζησαν από έναν τρομερό σεισμό στην πόλη τους. Φημολογείται ότι η σύζυγος του κ. Πόνζα έχει έρθει μαζί τους, αν και κανείς δεν την έχει δει ποτέ. Το ζευγάρι μένει στον τελευταίο όροφο μιας πολυκατοικίας, ενώ η κυρία Φρόλα ζει σε ένα γειτονικό διαμέρισμα. Έτσι, οι τρεις νεοαφιχθέντες εμπλέκονται στα σχόλια της πόλης, η οποία βλέπει τον κ. Πόνζα ως ένα «τέρας» που εμποδίζει την μητέρα να δει την κόρη της, που την κρατά κλεισμένη στο σπίτι. Ο προϊστάμενος του κ. Πόνζα, δημοτικός σύμβουλος Αγκάτσι, πηγαίνει στον νομάρχη για να φέρει στο φως την αλήθεια και να ξεκαθαρίσει το θέμα. Το αίτημα αυτό προκαλεί την ιλαρότητα του δύσπιστου Λαουντίσι, ο οποίος υπερασπίζεται τους νεοφερμένους από τη νοσηρή περιέργεια του κόσμου επιβεβαιώνοντας την αδυναμία να γνωρίσει κάποιος τους άλλους και γενικότερα την απόλυτη αλήθεια.

Η κυρία Φρόλα γίνεται αντικείμενο έρευνας για τη ζωή της οικογένειάς της. Υπό την ίδια έρευνα βρίσκεται και ο κ. Πόνζα, και τότε δηλώνει ότι η πεθερά του είναι τρελή και εξηγεί ότι τρελάθηκε μετά τον θάνατο της κόρης της Λίνας (της πρώτης του συζύγου) και είναι πεπεισμένη ότι η Τζούλια (η δεύτερη σύζυγός του) είναι στην πραγματικότητα η κόρη της και είναι ακόμη ζωντανή. Για να συντηρήσουν την ψευδαίσθησή της, αυτός και η σύζυγός του χρειάστηκε να λάβουν μια σειρά από προφυλάξεις που έκαναν τους πάντες να τους υποψιάζονται.

Σαστισμένοι από την αποκάλυψη, οι παρευρισκόμενοι ωστόσο καθησυχάζονται. Σύντομα όμως, η κυρία Φρόλα μαθαίνει την ιστορία του γαμπρού της και κατευθύνει την ίδια κατηγορία στον γαμπρό της: είναι τρελός, τουλάχιστον στο να θεωρεί τη Τζούλια ως δεύτερη γυναίκα του. Βεβαιώνει ότι, μετά από μακρά απουσία της γυναίκας του σε άσυλο, δεν την αναγνώριζε πλέον και δεν την δεχόταν στο σπίτι, έτσι έγινε ο δεύτερος γάμος, σαν να επρόκειτο για δεύτερη γυναίκα. Όλοι μένουν άναυδοι, χωρίς να ξέρουν πια τι να σκεφτούν, εκτός από τον Λαουντίσι που ξεσπά σε δυνατά γέλια.

Η αναζήτηση αποδεικτικών στοιχείων για τον προσδιορισμό της αλήθειας είναι στην πραγματικότητα η αφορμή για να αποκαλύψει ο Λαουντίσι το νόημα αυτού του έργου: την αδυναμία γνώσης της αλήθειας λόγω του γεγονότος ότι αυτή δεν είναι «μία» αλλά «πολλαπλή».

Σε μια προσπάθεια να λύσει το αίνιγμα, ο σύμβουλος Αγκάτσι οργανώνει μια συνάντηση μεταξύ πεθεράς και γαμπρού: το αποτέλεσμα είναι μια βίαιη σκηνή, στην οποία ο κ. Πόνζα επιτίθεται στην πεθερά του ουρλιάζοντας. Αργότερα θα ζητήσει συγγνώμη γι' αυτή τη στάση λέγοντας ότι ήταν απαραίτητο να παίξει το ρόλο του τρελού για να κρατήσει ζωντανή την ψευδαίσθηση της κυρίας Φρόλα.

Στην τελευταία πράξη, μετά από μια μάταιη αναζήτηση ορισμένων στοιχείων μεταξύ των επιζώντων του σεισμού, η σύζυγος του κυρίου Πόνζα φτάνει στο σπίτι του Αγκάτσι, η μόνη που μπορεί να λύσει το αίνιγμα, σε μια ακραία προσπάθεια να μάθουν όλοι την αλήθεια. Αλλά ακόμη και η κυρία Πόνζα προκαλεί σύγχυση: με το πρόσωπό της καλυμμένο με ένα μαύρο πέπλο, επιβεβαιώνει ότι είναι και η κόρη της κυρίας Φρόλα και η δεύτερη σύζυγος του κυρίου Πόνζα, αφήνοντας τους πάντες σε αμηχανία και δηλώνει: «Είμαι εκείνη που οι άλλοι νομίζουν ότι είμαι», μην αποκαλύπτοντας την αληθινή της ταυτότητα σε κανέναν.

Ο Λαουντίσι γελάει και λέει με βλέμμα κοροϊδευτικής πρόκλησης: «Και τώρα, κύριοι, ποιος λέει την αλήθεια; Είστε ευχαριστημένοι;».

Μετάφραση στα ελληνικά 

 Έτσι είναι, αν έτσι νομίζετε, μετάφραση: Ερρίκος Μπελιές, εκδόσεις Ηριδανός, 2014
 Έτσι είναι, αν έτσι νομίζετε, μετάφραση: Ξένια Καλογεροπούλου, εκδόσεις Πατάκης, 2018
 Το θέατρο της Δευτέρας, μετάφραση: Μάριος Πλωρίτης

Παραπομπές 

 
Θεατρικά έργα του Λουίτζι Πιραντέλλο