Λευκορωσικές προεδρικές εκλογές (2020)

Την Κυριακή 9 Αυγούστου 2020 διεξήχθησαν οι προεδρικές εκλογές στη Λευκορωσία, για την εκλογή του Προέδρου της Λευκορωσίας που θα διατελέσει μία πενταετή θητεία. 

Ο απερχόμενος Πρόεδρος Λουκασένκο, ο οποίος ήταν ο πρώτος Πρόεδρος της Δημοκρατίας της Λευκορωσίας μετά την ανεξαρτητοποίηση του κράτους στις αρχές της δεκαετίας του '90, έχει επανεκλεγεί 4 φορές και κατέχει το αξίωμα από το 1994, για 26 χρόνια. Στις τρέχουσες εκλογές είναι υποψήφιος για μία έκτη θητεία. 

Τρεις υποψήφιοι, ο μπλόγκερ του YouTube Σεργκέι Τιχανόβσκι, o τραπεζικός Βίκτωρ Μπαμπάρικα και ο πρώην διπλωμάτης Βαλέρι Τσεπκάλο ξεκίνησαν πολύ δυνατά τις προεδρικές εκστρατείες τους και συγκέντρωσαν χιλιάδες οπαδούς στις συγκεντρώσεις τους. Όμως και οι τρεις αποσύρθηκαν από την αναμέτρηση, ενώ ο Μπαμπάρικα και ο Τιχανόβσκι κατέληξαν πίσω από τα σίδερα της φυλακής. Η δασκάλα Σβετλάνα Τιχανόβσκαγια, η σύζυγος του τελευταίου, πήρε τη σκυτάλη από τα χέρια αυτών των τριών και ενίσχυσε την υποψηφιότητά της. Στην εκστρατεία της την ακολούθησαν η σύζυγος του Τσεπκάλο, η Βερόνικα, και η ατζέντισσα του Μπαμπάρικα, η Μαρία Κολεσνίκοβα. Το «γυναικείο τρίο» υποστήριξε την ειρηνική αλλαγή και απέφυγε να μιλήσει για τα πολιτικά ζητήματα που διχάζουν. Στις 30 Ιουλίου η Σβετλάνα έκανε τη μεγαλύτερη συγκέντρωση οπαδών της δεκαετίας, περίπου 20.000 - 60.000 άτομα.

Η εκλογική επιτροπή της Λευκορωσίας ανακοίνωσε ότι πάνω από 22,5% των εκλογέων ψήφισαν πρόωρα, στο διάστημα από τις 4 Αυγούστου μέχρι τις 8 Αυγούστου.

Τα προκαταρκτικά αποτελέσματα δείχνουν ότι ο Λουκασένκο κατάφερε συντριπτική νίκη έναντι των άλλων υποψηφίων συγκεντρώνοντας το 80,08% των ψήφων. Η Σβετλάνα Τιχανόβσκαγια δεν δέχτηκε αυτά τα αποτελέσματα, αυτοανακηρύχθηκε νικήτρια και κάλεσε τον Λουκασένκο να αποσυρθεί.  Το αποτέλεσμα των εκλογών έχουν απορριφθεί από μεγάλο μέρος της διεθνούς κοινότητας ως δόλια.

Ιστορικό 
Στις 8 Μαΐου 2020 η Λευκορωσική Εθνοσυνέλευση όρισε την 9η Αυγούστου ως ημερομηνία διεξαγωγής των προεδρικών εκλογών. Ο απερχόμενος Πρόεδρος Αλεξάντερ Λουκασένκο ο οποίος κυβερνά τη χώρα από τότε που έγιναν οι πρώτες προεδρικές εκλογές, το 1994, και έχει περιγραφεί από τη διεθνή κοινότητα ως «δικτάτορας» που έχει συγκεντρώσει αφάνταστη εξουσία μετά από 26 χρόνια στην κυβέρνηση. Οι πολιτικοί της αντιπολίτευσης δοκιμάζονται έντονα από την κυβέρνηση, και κινδυνεύουν να απορριφθούν ή ακόμα και να φυλακιστούν.

Εκλογικό σύστημα 
Οι εκλογές για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας της Λευκορωσίας είναι ελεύθερες και γίνονται άμεσα και ισότιμα, με μυστική ψηφοφορία, σε όλην την επικράτεια, ανά πενταετία. Δικαίωμα να ψηφίσουν έχουν όλοι οι Λευκορώσοι πολίτες ηλικίας άνω των 18 ετών.

Δικαίωμα υποψηφιότητας έχουν όλοι οι πολίτες της Λευκορωσίας που είναι ηλικίας άνω των 35 ετών και διαμένουν στη χώρα για πάνω από 10 χρόνια. Οι υποψήφιοι πρέπει να συγκεντρώσουν και να υποβάλλουν στην επιτροπή 100.000 υπογραφές εκλογέων. Οι υπογραφές συλλέγονται από ομάδες πρωτοβουλίας, τα μέλη των οποίων είναι εγγεγραμμένα στους καταλόγους της Εκλογικής Επιτροπής. Μία ομάδα πρωτοβουλίας πρέπει να έχει τουλάχιστον 100 άτομα.

Υποψήφιοι 
Στις 15 Μαΐου 2020, που ήταν η τελευταία ημέρα για υποβολή υποψηφιοτήτων, συνολικά 55 υποψήφιοι είχαν καταθέσει τις αιτήσεις τους. Στις 20 Μαΐου η Κεντρική Εκλογική Επιτροπή ανακοίνωσε ότι έχουν εγγραφεί 15 ομάδες. Κάθε ομάδα πρωτοβουλίας έπρεπε να συλλέξει τουλάχιστον 100.000 έγκυρες υπογραφές εκλογέων για τον υποψήφιό της.

Αλεξάντερ Λουκασένκο

Σβετλάνα Τιχανόβσκαγια

Η Σβετλάνα Τιχανόβσκαγια πήρε τη σκυτάλη από τα χέρια του συζύγου της, του Σεργκέι Τιχανόβσκι, ο οποίος απορρίφθηκε από την Εκλογική Επιτροπή, και υπέβαλλε τη δική της υποψηφιότητα στις 15 Μαΐου. Στις 17 Ιουλίου ανακοινώθηκε η συμμαχία της Τιχανόβσκαγια με τις ομάδες δύο άλλων υποψηφίων που αποσύρθηκαν, την ομάδα του Βαλέρι Τσεπκάλο με εκπρόσωπο την συζυγό του, την Βερόνικα Τσεπκάλο, και την ομάδα του Βίκτωρ Μπαμπάρικα με εκπρόσωπο την ατζέντισσά του, την Μαρία Κολέσνιβα. Οι τρεις γυναίκες σχημάτισαν ένα δυναμικό τρίο και παρουσίασαν την πολιτική τους πλατφόρμα για «Γυναικεία Αλληλεγγύη». Η 37χρονη καθηγήτρια Αγγλικών είπε ότι δεν είναι προετοιμασμένη για δημόσιες ομιλίες επειδή η πρόκρισή της στις προεδρικές εκλογές ήταν απρόσμενη. Πρόσθεσε ότι έφτασε μέχρι εκεί «από αγάπη» και ότι δεν έχουν «καθόλου ψευδαισθήσεις» όσον αφορά την πορεία της εκστρατείας. 

Στις δύο πρώτες μεγάλες προεκλογικές συγκεντρώσεις της Τιχανόβσκαγια, στις 19 Ιουλίου, στην Πλατεία Μπανγκαλόρ του Μίνσκ και στην πόλη Ζερζίνσκ, οι οπαδοί της δυναμικής τριάδας έφτασαν τους 7.500. Στις 20 Ιουλίου η Τιχανόβσκαγια είπε ότι όταν δέχτηκε απειλές για την ασφάλεια των παιδιών της τα έστειλε σε μυστική τοποθεσία στο εξωτερικό.

Υποψήφιοι που αποσύρθηκαν και έδωσαν τη σκυτάλη στη Σβετλάνα Τιχανόβσκαγια

Σεργκέι Τσερέτσεν

Αντρέι Ντμίτριεφ

Άννα Κανοπάτσκαγια

Άλλοι υποψήφιοι

Αποτελέσματα

Αντιδράσεις 

Μετά τις εκλογές ξέσπασαν ταραχές όταν ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων εξόδου, βάσει των οποίων ο Λουκασένκο κατάφερε συντριπτική νίκη έναντι των άλλων υποψηφίων. Οι διαδηλωτές και τα ΜΑΤ συγκρούστηκαν στην πρωτεύουσα της Λευκορωσίας, στο Μινσκ, και σε άλλες πόλεις. 

Η κύρια υποψήφια της αντιπολίτευσης, η Σβετλάνα Τιχανόβσκαγια δεν δέχτηκε τα αποτελέσματα των εκλογών, αυτοανακηρύχθηκε νικήτρια και κάλεσε τον Λουκασένκο να αποσυρθεί.

Διεθνείς Οργανώσεις 

 -  Ο Ύπατος Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης Τζόσεπ Μπορέλ και ο Ευρωπαίος Επίτροπος ''Γειτονιάς'' και Διεύρυνσης Oliver Varhelyi δήλωσαν κοινώς πως καταδικάζουν την αστυνομική βία που ακολούθησε μετά τις εκλογές και ότι η ΕΕ θα παρακολουθεί τις περαιτέρω εξελίξεις. Η ΕΕ δήλωσε αργότερα ότι θα αναθεωρήσει τη σχέση της με τη Λευκορωσία.

Χώρες που έδωσαν συγχαρητήρια 

  – Ο Πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν Ιλχάμ Αλίγιεφ έδωσε τηλεφωνικά συγχαρητήριά στον Λουκασένκο.

  - Ο πρωθυπουργός της Αρμενίας και ο Πρόεδρος της Αρμενίας συνέχαιραν τον Λουκασένκο για την νίκη του στις προεδρικές εκλογές.
  - Ο πρόεδρος της Βενεζουέλα Νικολάς Μαδούρο συνεχάρη τον Λουκασένκο για τη νίκη του στις εκλογές
  - Ο πρόεδρος του Βιετνάμ Νγκουγιέν Φου Τρονγκ συνεχάρη τον Λουκασένκο για τη νίκη του στις εκλογές.

  – Ο Πρόεδρος του Καζακστάν Κασίμ-Τζομάρτ Τοκάγιεφ έστειλε στον Λουκασένκο ένα τηλεγράφημα με συγχαρητήρια για την επανεκλογή του.

  – Ο Πρόεδρος της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας Σι Τζινπίνγκ συνεχάρη τον Λουκασένκο για τη νίκη του στις εκλογές.

  - Ο Πρόεδρος του Κιριγιστάν Σοορονμπάι Τζεενμπέκοφ συνεχάρη τον Λουκασένκο για τη νίκη του στις εκλογές.
  - Ο Πρόεδρος της Μολδαβίας  Ιγκόρ Ντοντόν συνεχάρη τον Λουκασένκο για τη νίκη του στις εκλογές.
  - Ο σουλτάνος του Ομάν Χαϊτάμ Μπιν Τάρικ συνέχαρε τον  Λουκασένκο μέσω τελεγραφήματος.
  – Ο Πρόεδρος του Ουζμπεκιστάν Σαβκάτ Μιρζιγιάγιεφ συνεχάρη τον Λουκασένκο για τη νίκη του στις εκλογές.
  – Ο Πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας Βλαντίμιρ Πούτιν έστειλε ένα συγχαρητήριο τηλεγράφημα στον Λουκασένκο για τη νίκη του.
  - Ο πρόεδρος της Συρίας Μπασάρ αλ Άσαντ συνεχάρη τον Λουκασένκο για τη νίκη του .
  – Ο Πρόεδρος του Τατζικιστάν Ιμομάλι Ραχμόν έστειλε ένα συγχαρητήριο τηλεγράφημα στον Λουκασένκο.
  - Ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν συνεχάρη τον Λουκασένκο για τη νίκη του στις εκλογές.

Χώρες που δεν δέχτηκαν το αποτέλεσμα ή εξέφρασαν ανησυχία 
 Ελλάδα - Ως κράτος-μέλος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, η Ελλάδα μέσω της απόφασης του Συμβουλίου χαρακτήρισε τις εκλογές άδικες και μη ελεύθερες και ότι δεν αναγνωρίζει το αποτέλεσμα. Ο υπουργός εξωτερικών επιβεβαίωσε ότι η χώρα υποστηρίζει την Ευρωπαϊκή απόφαση που πάρθηκε στις 11 Αυγούστου.
  - Ο υπουργός εξωτερικών του Καναδά δήλωσε πως ο Καναδάς ήταν ''βαθύτατα ανήσυχος'' λόγω της βίας που ακολούθησε τις εκλογές, και ότι η βία των αρχών χειροτέρεψε περισσότερο την δημοκρατική γνησιότητα της ψηφοφορίας. Ζήτησε τα αποτελέσματα της Κυριακής να ανατανακλούν τα ''θέλω'' του λαού.
  - Ο υπουργός εξωτερικών της Τσεχίας άσκησε κριτική στις εκλογές.
  - Ο Λινάς Λίνκεβιτς, υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας, καταδίκασε τις "προφανώς αντιδημοκρατικές" εκλογές και υποσχέθηκε ότι η Λιθουανία θα κάνει ό, τι μπορεί για να υποστηρίξει τη φωνή της ελευθερίας στη Λευκορωσία. Την επόμενη μέρα η αρχηγός της αντιπολίτευσης Σβετλάνα Τιχανόβσκαγια απ'ότι φαίνεται αναγκάστηκε να περάσει τα σύνορα από τη Λευκορωσία στη Λιθουανία και αναφέρθηκε από τον Λίνκεβιτς ως «ασφαλής».
  – Ο εκπρόσωπος τύπου της Γερμανικής κυβέρνησης Στέφεν Ζάιμπερτ, μιλώντας στο Βερολίνο, αμφισβήτησε τη δημοκρατικότητα των εκλογών και καταδίκασε την άσκηση βίας κατά των ειρηνικών διαδηλωτών, τη σύλληψη δημοσιογράφων και ακτιβιστών για τα πολιτικά δικαιώματα.
  – Το Γραφείο Τύπου του Πολωνικού Γραφείου Εξωτερικών εξέφρασε μεγάλη ανησυχία για την βίαιη καταστολή των μετεκλογικών διαδηλώσεων και παρότρυναν τις Λευκορωσικές αρχές να σταματήσουν τις ενέργειες που κλιμακώνουν την κατάσταση και να σεβαστούν τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα.
  – Ο Υπουργός Εξωτερικών και Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Σλοβακικής Δημοκρατίας Ίβαν Κόρτσοκ χαρακτήρισε ως απαράδεκτες τις παρεμβάσεις του Λευκορωσικού καθεστώτος κατά πολιτικών αντιπάλων και πολιτών που εκφράζουν τις απόψεις τους ελεύθερα. Κάλεσε τον Λουκασένκο να τηρήσει «τις βασικές αρχές της δημοκρατίας και την ελευθερία του λόγου. Κανείς δεν πρέπει να διωχθεί για την έκφραση της γνώμης του». Ο Αντιπρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου της Σλοβακικής Δημοκρατίας Γιούραϊ Σέλιγκα υποστήριξε τους διαδηλωτές γράφοντας: «Καλώ τις Λευκορωσικές αρχές να σταματήσουν αμέσως τη βία και την καταπίεση που προκαλούν στους πολίτες τους, που δεν ζητάνε τίποτα παρά μόνο την βασική δημοκρατία». Πρόσθεσε ότι «η διεθνής κοινότητα δεν θα παραμείνει σιωπηλή και θα λάβει τα απαιτούμενα μέτρα για να τιμωρηθεί η καταπίεση και η βία» που έγιναν στη χώρα τους.

Παραπομπές 

Εκλογές στη Λευκορωσία
Εκλογές του 2020