Πολωνικός υπόγειος Τύπος

Πολωνικός υπόγειος Τύπος,(πολωνική αργκό: bibuła, κυριολεκτικά: αναμμένο, ημιδιαφανές στυπόχαρτο) ονομαζόταν ο Τύπος και γενικά τα έντυπα μέσα που κυκλοφορούσαν παράνομα, όντας απαγορευμένα από την κρατική εξουσία, στην Πολωνία τον 19ο και τον 20αι.

Παρόμοια ονομασία με το Bibula, ήταν το  Samizdat (όρος που χρησιμοποιούνταν σε όλο το ανατολικό μπλοκ).

Διαμελισμοί της Πολωνίας 
Τον 19ο αιώνα στη διαμελισμένη Πολωνία, εμφανίστηκαν πολλές υπόγειες εφημερίδες. Μία από τις πιο σημαντικές ήταν η Robotnik, που δημοσιεύτηκε σε πάνω από 1.000 αντίτυπα από το 1894.

Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος 
Στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στην κατεχόμενη Πολωνία υπήρχαν χιλιάδες υπόγειες εκδόσεις από το Πολωνικό Υπόγειο Κράτος και την πολωνική αντίσταση. Το Tajne Wojskowe Zakłady Wydawnicze (Μυστικά Στρατιωτικά Εκτυπωτικά Έργα) ήταν πιθανώς ο μεγαλύτερος υπόγειος εκδότης στον κόσμο. Το Biuletyn Informacyjny του  Πολωνικού Εσωτερικού Στρατού έφτασε σε κυκλοφορία 47.000 αντιτύπων.

Λαϊκή Δημοκρατία της Πολωνίας 
Στη Λαϊκή Δημοκρατία της Πολωνίας κατά τη διάρκεια των δεκαετιών του 1970 και του 1980, τυπώθηκαν αρκετά βιβλία (μερικές φορές έως και 500 σελίδων) σε ποσότητες που συχνά ξεπερνούσαν τα 5.000 αντίτυπα. Το 1980 και το 1981, κατά τη σύντομη νόμιμη ύπαρξη του συνδικάτου της Αλληλεγγύης, εκδόθηκαν και νόμιμες εφημερίδες.

Το μεγαλύτερο μέρος του πολωνικού υπόγειου Τύπου οργανώθηκε τη δεκαετία του 1970 από το Κίνημα για την Προάσπιση των Ανθρωπίνων και Πολιτικών Δικαιωμάτων (ROPCiO) και την Επιτροπή Εργατικής Άμυνας (KOR). Κατά τη διάρκεια πολλών ετών, μαζί με εκατοντάδες μικρούς μεμονωμένους εκδότες, δημιουργήθηκαν αρκετοί μεγάλοι υπόγειοι εκδοτικοί οίκοι, που τροφοδοτούνταν από προμήθειες που μεταφέρθηκαν λαθραία από το εξωτερικό ή είχαν κλαπεί από τα παρασκήνια των επίσημων εκδοτικών οίκων.

Καθ΄ όλη τη διάρκεια της κομμουνιστικής εποχής, η Καθολική Εκκλησία της Πολωνίας και ορισμένες χριστιανικές οργανώσεις και ομάδες είχαν τη δυνατότητα να εκδίδουν μια σειρά από περιοδικά με ορισμένο βαθμό ελευθερίας και μια λίγο πολύ ξεκάθαρη αντικομμουνιστική στάση σε διάφορες περιόδους - αλλά λογοκρίθηκαν. Το εβδομαδιαίο Tygodnik Powszechny, που υποστήριξε ανοιχτά την  Επιτροπή Εργατικής Άμυνας από το 1976 και την Αλληλεγγύη από το 1980, και το μηνιαίο Więż ήταν από τα πιο δημοφιλή.

Ένα δελτίο ειδήσεων, το Solidarność, που τυπώθηκε στο ναυπηγείο του Γκντανσκ κατά τη διάρκεια της απεργίας του Αυγούστου του 1980, έφτασε τα 30.000 αντίτυπα ημερησίως. Στη συνέχεια, το κομμουνιστικό καθεστώς επέτρεψε τη δημοσίευση δύο νομικών περιοδικών υπό τον έλεγχο και τη λογοκρισία, αλλά με σημαντικό περιθώριο ελευθερίας: τον Ιανουάριο του 1981, η περιφερειακή εβδομαδιαία εφημερίδα Jedność στο Στσέτσιν και τον Μάιο η πανεθνική εβδομαδιαία εφημερίδα Tygodnik Solidarność με τον Ταντέους Μαζοβιέτσκι ως αρχισυντάκτη και κυκλοφορία 500.000 αντιτύπων. Και οι δύο εφημερίδες εξαρτώνταν από τις κρατικές επιχορηγήσεις τυπογραφικού χαρτιού, που περιόριζε τον αριθμό των αντιτύπων. Ημινομικά δελτία ειδήσεων τυπώθηκαν από την Αλληλεγγύη και άλλες ομάδες της αντιπολίτευσης σχεδόν σε κάθε πόλη, σε χαρτί που στάλθηκε ως βοήθεια από κάποια σκανδιναβικά και δυτικοευρωπαϊκά συνδικάτα, χωρίς τη συγκατάθεση του καθεστώτος, αλλά τα οποία σπάνια διώκονταν ποινικά. Όλα αυτά έληξαν στις 13 Δεκεμβρίου 1981, όταν ο Στρατηγός Βόιτσεχ Γιαρουζέλσκι επέβαλε στρατιωτικό νόμο και απαγόρευσε την Αλληλεγγύη.

Ο πολωνικός υπόγειος τύπος βασίστηκε σε εμπειρίες βετεράνων του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου του Πολωνικού Εσωτερικού Στρατού και δόθηκε μεγάλη προσοχή στη συνωμοσία. Ωστόσο, μετά τον στρατιωτικό νόμο στην Πολωνία και την κυβερνητική καταστολή της Αλληλεγγύης, οι δραστηριότητες των παράνομων εκδόσεων περιορίστηκαν σημαντικά για αρκετά χρόνια. Ωστόσο, με την κομμουνιστική κυβέρνηση να χάνει την εξουσία στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1980, η παραγωγή της πολωνικής υπόγειας εκτύπωσης (bibuła) αυξήθηκε δραματικά και πολλές εκδόσεις διανεμήθηκαν σε ολόκληρη τη χώρα. Μετά τις Επαναστάσεις του 1989, ορισμένοι από τους υπόγειους εκδότες στην Πολωνία μετατράπηκαν σε κανονικούς και νόμιμους εκδοτικούς οίκους.

Υπήρχαν σημαντικές διαφορές κλίμακας μεταξύ των πολωνικών υπόγειων εκδόσεων και των σαμιζντάτ της Σοβιετικής Ένωσης, της Ουγγαρίας, της Τσεχοσλοβακίας και άλλων χωρών του Σοβιετικού Μπλοκ. Στη δεκαετία του 1980, ανά πάσα στιγμή υπήρχαν περίπου εκατό ανεξάρτητοι εκδότες στην Πολωνία που αποτελούσαν ένα εξαιρετικά ζωντανό τμήμα της μαύρης αγοράς. Τα βιβλία πωλούνταν μέσω υπόγειων καναλιών διανομής σε πελάτες που πλήρωναν, συμπεριλαμβανομένων των συνδρομητών. Μεταξύ των λίγων εκατοντάδων περιφερειακών περιοδικών με συνήθη κυκλοφορία 2.000-5.000 αντιτύπων, η πανεθνική εβδομαδιαία «Tygodnik Mazowsze» έφτασε σε μέση κυκλοφορία 60.000 - 80.000 αντίτυπα, ενώ ορισμένα τεύχη ξεπέρασαν τα 100.000. Η εκτιμώμενη παραγωγή βιβλίων και περιοδικών μπορεί να είχε φτάσει τα χίλια ετησίως και περισσότερα από ένα εκατομμύριο αντίτυπα. Άλλα προϊόντα σε αυτήν την αγορά περιλάμβαναν κασέτες ήχου, βιντεοκασέτες, αφίσες, καρτ ποστάλ, ημερολόγια, γραμματόσημα και κουμπιά.

Ως ένδειξη του πόσοι Πολωνοί είχαν πρόσβαση σε υπόγειες δημοσιεύσεις τη δεκαετία του στρατιωτικού νόμου, 3 στους 4 ανταποκρινόμενους σε μια έρευνα στην Κρακοβία από το Niezależne Biuro Badania Opinii Społecznej NSZZ «Solidarność» (Ανεξάρτητο Γραφείο Έρευνας Κοινής Γνώμης της «Αλληλεγγύης») το 1985 ισχυρίστηκε ότι το διάβασε (26% «τακτικά», 47% «συχνά», 22% επέλεξε «ακανόνιστα και σπάνια», με το υπόλοιπο 5% να δηλώνει «ποτέ». Ωστόσο, αυτό το εύρος επιρροής έπρεπε να είναι πολύ πιο μέτριο σε μικρότερες πόλεις και στην επαρχία, όπου δραστηριοποιούνταν λίγες υπόγειες ομάδες.

Δείτε επίσης 
 Πολωνική λογοτεχνία

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Ο Μάρεκ Καμίνσκι στο Book of Polish Political Prisoner and Underground Publisher, κάνει διάφορες αναφορές στις πολωνικές υπόγειες εκδόσεις
 Το Ίδρυμα "Karta" ιδρύθηκε για να διατηρήσει έγγραφα που σχετίζονται με πολωνικές υπόγειες εκδόσεις
 Καντοροσίνσκι, Ζμπίγκνιεφ (1991). Ο Ανεξάρτητος Τύπος στην Πολωνία, 1976-1990. Ουάσιγκτον: Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου.

Ιστορία της Πολωνίας κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο
Πολωνική λογοτεχνία