Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Άνθιμος

Ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Άνθιμος (κατά κόσμον Διονύσιος Ρούσσας, Σαλμώνη Ηλείας, 26 Οκτωβρίου 1934), είναι Έλληνας επίσκοπος και Μητροπολίτης της Εκκλησίας της Ελλάδος. 

Διετέλεσε Μητροπολίτης της Ιεράς Μητροπόλεως Αλεξανδρουπόλεως, από το 1974 έως και το 2004, οπότε και μετατέθηκε στην Ιερά Μητρόπολη Θεσσαλονίκης. 

Eίχε επιδιώξει δύο φορές να εκλεγεί Αρχιεπίσκοπος χωρίς επιτυχία (1998 και 2008). Δηλώσεις και ενέργειές του έχουν γίνει αντικείμενο κριτικής ως μισαλλόδοξες, ομοφοβικές, αντιεπιστημονικές και ρατσιστικές.

Πρώτα χρόνια 
Ο κατά κόσμον Διονύσιος Ρούσσας γεννήθηκε τον Οκτώβριο του 1934, στη Σαλμώνη Ηλείας και είναι γιος του Δημητρίου και της Αργυρής, δασκάλας στο επάγγελμα. 

Τελείωσε τις εγκύκλιες σπουδές του το 1952 και πέτυχε στις εισαγωγικές εξετάσεις της Φιλοσοφικής και της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών επιλέγοντας την πρώτη. Το 1957, έλαβε πτυχίο από την Φιλοσοφική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. 

Κατόπιν εργάστηκε ως άμισθος βοηθός της έδρας της Βυζαντινής Φιλολογίας καθώς και ως δάσκαλος στα εκπαιδευτήρια Ελληνική Παιδεία, των οποίων διετέλεσε και διευθυντής γυμνασίου. Παράλληλα σπούδασε στη Θεολογική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, απ' όπου το 1963 πήρε το πτυχίο του. Υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία ως έφεδρος αξιωματικός στην Ελληνική Αεροπορία.

Το 1964, χειροτονήθηκε Διάκονος από τον Μητροπολίτη Θήρας Γαβριήλ και τον επόμενο χρόνο, το 1965, Πρεσβύτερος. Η Ιερά Σύνοδος του ανέθεσε την σύνταξη του φυλλαδίου "Φωνή Κυρίου", το οποίο διηύθυνε για έξι χρόνια, ενώ εργάστηκε και ως διορθωτής στα έντυπα της Αδελφότητος Θεολόγων «Ο Σωτήρ». Το 1966, παραιτήθηκε από της θέσεώς του ως καθηγητού και τοποθετήθηκε διευθυντής κηρύγματος στην Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδας. Δύο χρόνια αργότερα ανέλαβε την διεύθυνση του φοιτητικού θεολογικού οικοτροφείου, θέση στην οποία παρέμεινε μέχρι το 1974. Το 1968 ανέλαβε την ευθύνη των εκδόσεων και του Τυπογραφείου της Αποστολικής Διακονίας. Το 1971 ήταν υπεύθυνος για την φιλοξενία και την εκκλησιαστική συμμετοχή των Ορθοδόξων κληρικών για τους εορτασμούς της Εθνικής 150ετηρίδας. Τον Ιούλιο του 1971 εκπροσώπησε την Εκκλησία της Ελλάδος στην εκλογή και ενθρόνιση του Πατριάρχου Βουλγαρίας Μαξίμου. Από το 1965 ήταν προϊστάμενος στον Ιερό Ναό Αγίου Βασιλείου της οδού Μετσόβου Αθηνών, όπου παρέμεινε μέχρι την εκλογή του στη Μητροπολη Αλεξανδρούπολης.

Εκκλησιαστική διακονία

Μητροπολίτης Αλεξανδρουπόλεως 
Στις 13 Ιουλίου του 1974 εκλέχθηκε από την Ιερά Σύνοδο της Ιεραρχίας Μητροπολίτης Αλε­ξαν­δρου­πό­λε­ως, Τρα­ϊ­α­νου­πό­λε­ως και Σαμοθράκης. Η χειροτονία του έγινε στις 14 Ιουλίου στον Ιερό Ναό του Αγίου Βασιλείου της οδού Μετσόβου. Στις 30 Ιουλίου ενθρονίστηκε στην Αλεξανδρούπολη.

Θεμελίωσε και ανήγειρε 35 νέους ναούς καθώς και δύο ιερές μονές, την γυναικεία Μονή Παναγίας του Έβρου και την ανδρώα Μονή Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου. Μεταξύ των εγκαταστάσεων που δημιουργήθηκαν με πρωτοβουλία του περιλαμβάνονται συνεδριακό κέντρο και ξενώνας, το Εκκλησιαστικό Μουσείο Αλεξανδρουπόλεως, το Σταυρίδειο εκκλησιαστικό μαθητικό οικοτροφείο αρρένων «Ο άγιος Στέφανος», το ενοριακό κέντρο του αγίου Ελευθερίου Αλεξανδρουπόλεως ενώ άρχισε να εκδίδει το διμηνιαίο εκκλησιαστικό περιοδικό «Γνωριμία». Επιπλέον μερίμνησε για την ανέγερση νέου γηροκομείου, νέων κτιρίων στις εκκλησιαστικές κατασκηνώσεις Μάκρης, του Ανθίμειου πολιτιστικού κέντρου και του ιδρύματος κοινωνικής και πολιτιστικής προσφοράς ο Άγιος Ιωσήφ.

Φέρεται επίσης ότι έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ίδρυση ιατρικής σχολής του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης στην Αλεξανδρούπολη. Από το 1986 έως το 1989 χρημάτισε τοποτηρητής της Ιεράς Μητροπόλεως Διδυμοτείχου, Ορεστιάδος και Σουφλίου. Εκπροσώπησε την Εκκλησία της Ελλάδας στις εορτές Κυρίλλου και Μεθοδίου στο Βατικανό το 1985 και στην ενθρόνιση του Αρχιεπισκόπου του Καντέρμπερι της Αγγλικανικής Εκκλησίας το 1991. Επίσης είχε διατελέσει επί τριετία μέλος του Συμβουλίου της Εθνικής Ραδιοτηλεόρασης. Το 1998 ήταν άτυπα υποψήφιος στις αρχιεπισκοπικές εκλογές. Στην πρώτη και δεύτερη ψηφοφορία έλαβε 13 ψήφους ενώ στην τρίτη, στην οποία στήριξε τον Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο, 4 ψήφους. Επίσης ήταν μέλος της εξεταστικής επιτροπής για την καταγγελία περί υπεξαιρέσεως τεσσάρων δισεκατομμυρίων δραχμών από τα ταμεία της εκκλησίας, κατηγορίες, οι οποίες τελικά αποδείχθηκαν αβάσιμες, που βάρυναν κυρίως τον μετέπειτα Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο Β΄ και οι οποίες έγιναν λίγο πριν τις αρχιεπισκοπικές εκλογές του Απριλίου του 1998.

Μετάθεση στη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης και κρίση με το Οικουμενικό Πατριαρχείο 
Μετά τον θάνατο του Μη­τρο­πο­λί­τη Θεσ­σα­λο­νί­κης Πα­ντε­λε­ή­μο­νος Β’ το 2003, ο τότε Μητροπολίτης Αλεξανδρουπόλεως Άνθιμος συνέχισε τις επαφές με τον Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο ώστε να καταφέρει να μετατεθεί στην κενή Μητρόπολη Θεσσαλονίκης, όπως είχε ήδη συμφωνηθεί μεταξύ τους από το 1998.
 
Στις 26 Απριλίου 2004 συνεκλήθη η Ιερά Σύνοδος για τις εκλογές τριών νέων Μητροπολιτών (Θεσσαλονίκης, Σερβίων και Ελευθερουπόλεως). Τελικά μόνο 35 από τους 71 παρισταμένους Μητροπολίτες ψήφισαν υπέρ της πρότασης του Αρχιεπισκόπου για άμεσες εκλογές, λόγω της εκκρεμότητας αποστολής του καταλόγου των υποψηφίων στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, σύμφωνα με τον Καταστατικό Χάρτη. Μάλιστα ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος δεν απάντησε ποτέ στα γράμματα που είχε στείλει το Οικουμενικό Πατριαρχείο (την 1η Δεκεμβρίου του 2003, την 30η Μαρτίου 2004 και την 20η Απριλίου του 2004). Παρά την ισχνή πλειοψηφία και τις εκκρεμότητες ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος προχώρησε στις εκλογές. Για τους λόγους αυτούς αποχώρησαν από τη συνεδρίαση διαμαρτυρόμενοι οι Μητροπολίτες Ζακύνθου, Φιλίππων, Περιστερίου, Πρεβέζης, Ναυπάκτου, Ηλείας και Θηβών (και ο Ιωαννίνων αρνήθηκε να εμφανιστεί για τους ίδιους λόγους). Ακολούθως με μια απόφαση οριακής πλειοψηφίας της Συνόδου ο Άνθιμος Ρούσσας στις 26 Απριλίου 2004 μετατέθηκε στη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης. Επίσης την ίδια μέρα εξελέγησαν νέοι Μητροπολίτες Σερβίων και Ελευθερουπόλεως.

Έτσι δημιουργήθηκε μεγάλη κρίση ανάμεσα στην Εκκλησία της Ελλάδος και το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο συγκάλεσε Μείζονα και Υπερτελή Σύνοδο, η οποία αποφάσισε τη διακοπή της κοινωνίας των Αρχιερέων του με τον Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο και το όνομά του διαγράφηκε από τα Εκκλησιαστικά Δίπτυχα. Τελικά μετά από αμοιβαίες υποχωρήσεις οι νεοεκλεγέντες Μητροπολίτες αναγνωρίστηκαν και νέα Μείζων και Υπερτελής Σύνοδος ήρε την ακοινωνησία με τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και αποκατέστησε τη μνημόνευση του ονόματός του στα δίπτυχα του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

Ο Μητροπολίτης Ζακύνθου Χρυσόστομος καθώς και διάφοροι πολίτες είχαν προσφύγει στο Συμβούλιο της Επικρατείας σχετικά με την εκλογή του Μητροπολίτη Ανθίμου στη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης, καταγγέλλοντας ότι δεν υπήρξε η απαιτούμενη ψηφοφορία για τη μετάθεσή του και ότι παραβιάστηκε η μυστικότητα αυτής. Το ΣτΕ με απόφασή του αποφάνθηκε για τη νομιμότητα της μετάθεσης.

Τελικά κατεστάθη Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης και ενθρονίστηκε στις 18 Ιουνίου 2004 στον Καθεδρικό Ναό της του Θεού Σοφίας Θεσσαλονίκης. Από το 2004 εκδίδει το περιοδικό «Ευλογία». Έχει συγγραφικό έργο και είναι επίτιμος διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του πανεπιστημίου Θράκης.

Κατηγορίες, κριτική και αντιδράσεις 
Η ανέγερση προτομής του χουντικού Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Λεωνίδα Παρασκευόπουλου στο επισκοπείο από τον Μητροπολίτη Άνθιμο έχει γίνει αντικείμενο διαμαρτυριών, αρνητικής κριτικής και βανδαλισμών.

Με μέριμνά του συγκεντρώθηκε ως το 2015 ποσό περίπου 3.000.000 ευρώ από δωρεές και εισφορές πιστών, με σκοπό την ανέγερση ιδρύματος χρονίως πασχόντων. Αρχικά σχεδιάστηκε να γίνει στο Πανόραμα αλλά το Συμβούλιο της Επικρατείας ακύρωσε το σχέδιο για περιβαλλοντικούς λόγους. Το Υπουργείο Υγείας ακολούθως παραχώρησε το πρώην ορφανοτροφείο Μέγας Αλέξανδρος στη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης με σκοπό την ανέγερση του ιδρύματος. Η παραχώρηση του κτιρίου στην Μητρόπολη από το Υπουργείο Υγείας έγινε σε αντίθεση με την τότε απόφαση του δημοτικού συμβουλίου να δοθεί η έκταση στον Δήμο Θεσσαλονίκης. Τελικά η παραχώρηση κατέστη άκυρη διότι παραβιάστηκαν οι όροι από την πλευρά της Μητρόπολης.

Ως μητροπολίτης Θεσσαλονίκης, ο Άνθιμος είναι κατηγορούμενος για φορολογικές και ποινικές υποθέσεις σχετικά με το «Ορθόδοξο Ίδρυμα Παιδείας και Πολιτισμού» της Μητρόπολης. Η έρευνα ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2016 και αφορά την διετία 2004-2005, κατά την οποία φέρεται ότι δεν αποδόθηκε φόρος προστιθέμενης αξίας και φόρος εισοδήματος συνολικής αξίας άνω των 460.000 ευρώ. Ο τίτλος "Ορθόδοξο Ιδρυμα Παιδείας και Πολιτισμού” χαρακτηρίστηκε ως παραπλανητικός καθώς το ίδρυμα λειτουργούσε ξενοδοχειακή μονάδα, που εισέπραττε, έκοβε αποδείξεις, αλλά δεν απέδιδε ΦΠΑ και φόρους. Το συγκεκριμένο ίδρυμα καταργήθηκε το 2005 ύστερα από απόφαση της Ιεράς Συνόδου και συστάθηκε το «Εκπαιδευτικό και πολιτιστικό ίδρυμα της Ιεράς Μητρόπολης Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς» (με Πρόεδρο του διοικητικού συμβουλίου και πάλι τον Μητροπολίτη Άνθιμο) και υπό την ευθύνη του λειτουργεί η ίδια ξενοδοχειακή μονάδα.

Στις 21 Νοεμβρίου 2017 ανακοινώθηκε από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης η αναγόρευση του Άνθιμου ως επίτιμου διδάκτορα του Τμήματος Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής. Αν και αρχικά είχε ανακοινωθεί ότι η τελετή θα γινόταν στις 27 Νοεμβρίου, αναβλήθηκε «για λόγους καλύτερης οργάνωσης» χωρίς να ανακοινωθεί νέα ημερομηνία. Η ανακοίνωση της αναγόρευσης οδήγησε σε πλήθος αντιδράσεων και πραγματοποίηση συλλογής υπογραφών που ζητούσαν την ανάκληση της απόφασης, θεωρώντας την "απόφαση-ντροπή για το ΑΠΘ". Ο πρόεδρος του τμήματος Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας σε συνέντευξή του ισχυρίζεται πως η αναβολή σχετίζεται με τις αντιδράσεις αυτές αλλά με το ενδεχόμενο "παρέμβασης κατά την διάρκεια της τελετής". Τελικά, χωρίς να έχει υπάρξει επίσημη ανακοίνωση, ανακηρύχτηκε τη Δευτέρα 15 Ιουλίου 2019, εντός του επισκοπείου Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης επίτιμος Διδάκτορας του Τμήματος Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Δημόσιες αντιπαραθέσεις
Στην κηδεία του Αρχιεπισκόπου Χριστοδούλου ο Μητροπολίτης Άνθιμος εκφώνησε επικήδειο ως εκπρόσωπος της Εκκλησίας της Ελλάδος και προκάλεσε αντιδράσεις με την εκτός πρωτοκόλλου προσφώνηση του Κωνσταντίνου Γλύξμπουργκ, η οποία χαρακτηρίστηκε ως βαρύτατο θεσμικό ατόπημα. Στις αρχιεπισκοπικές εκλογές του 2008 ήταν για δεύτερη φορά υποψήφιος, συγκεντρώνοντας στην πρώτη ψηφοφορία 7 ψήφους και στηρίζοντας στη δεύτερη τον τελικώς εκλεγέντα Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο Β΄.

Το 2010 κατά τον εορτασμό του Αγίου Δημητρίου είχε φραστικό επεισόδιο με τον υποψήφιο δήμαρχο Θεσσαλονίκης Γιάννη Μπουτάρη, ο οποίος τον είχε αποκαλέσει νωρίτερα «μουτζαχεντίν». Συγκεκριμένα, ο Άνθιμος είπε στον Μπουτάρη: «Με είπες μουτζαχεντίν. Σαν να σου λέω εγώ ότι είσαι Βούλγαρος προδότης. Να ανακαλέσεις γιατί όσο ζω εγώ, η Εκκλησία δε θα σου επιτρέψει να δεις τη δημαρχία». Το περιστατικό σχολιάστηκε αρνητικά από μέρος των πιστών στο ναό, αλλά και από ένα μέρος των μέσων μαζικής ενημέρωσης.

Τον Δεκέμβριο 2010 άσκησε αρνητική κριτική στον Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο με αφορμή την παρουσία του στην συναυλία «αλληλεγγύης και κοινωνικής σύγκλισης» που έγινε στις 12 Δεκεμβρίου 2010 στην εκκλησία του Αγίου Παντελεήμονα (οργανώθηκε από το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και την Αρχιεπισκοπή Αθηνών).

Κατηγορίες για ρατσισμό και ομοφοβία 
Ο Μητροπολίτης Άνθιμος έχει λάβει κριτική από ορισμένους για τη στάση του σε διάφορα κοινωνικά και πολιτικά θέματα. Για το θέμα της ομοφυλοφιλίας η στάση του έχει χαρακτηριστεί ως συντηρητική και ομοφοβική, επαναπροσδιορισμού φύλου, ξενοφοβίας και ισλαμοφοβίας με πιο πρόδηλο γεγονός τις κινητοποιήσεις κατά της ίδρυσης τμήματος Ισλαμικών Σπουδών στην Θεολογική σχολή στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.  Έχει ασκήσει επανειλλημένως κριτική και λεκτικές επιθέσεις κατά του Φεστιβάλ Υπερηφάνειας της Θεσσαλονίκης Έχει επίσης κάνει δηλώσεις που έχουν χαρακτηριστεί ξενοφοβικές με αφορμή την μεταναστευτική-προσφυγική κρίση. Έχει επίσης επικριθεί για το ότι έκανε δεκτό στο γραφείο του τον αρχηγό της νεοναζιστικής οργάνωσης Χρυσή Αυγή, Νίκο Μιχαλολιάκο και τη σύζυγό του Ελένη Ζαρούλια. Σε κήρυγμα στις 14 Αυγούστου 2011 εξέφρασε την αντίθεσή του στην πρόθεση του πρόεδρου της Μελίτης να λειτουργήσει ραδιοφωνικό σταθμό στην Σλαβομακεδονική γλώσσα . Ο λόγος του Ανθίμου χαρακτηρίστηκε από την Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου ως ρατσιστικός/μισαλλόδοξος .

Υπόθεση Παπάφειου ορφανοτροφείου 
Ο μητροπολίτης Άνθιμος και πέντε ακόμη μέλη του διοικητικού συμβουλίου του Παπάφειου ορφανοτροφείου στη Θεσσαλονίκη κατηγορήθηκαν ότι συγκάλυψαν υπόθεση κατ' επανάληψη βιασμού ανήλικου τρόφιμου από άλλους ανήλικους. Η ιστορία σύμφωνα με την δικογραφία ξεκίνησε το 2012. Τότε ανήλικος τρόφιμος, επτάμιση ετών, αποκάλυψε στην κοινωνική λειτουργό ότι είχε βιαστεί. Η λειτουργός ενημέρωσε την διοίκηση του ορφανοτροφείου, η οποία όμως φαίνεται να μην έκανε άλλες ενέργειες, δεν ενημερώθηκε ούτε η Αστυνομία ούτε η Εισαγγελία Ανηλίκων. Λίγους μήνες αργότερα, τον Ιούνιο, το παιδί κατήγγειλε ξανά βιασμό από τους ίδιους ανήλικους και τότε ενημερώθηκε η αστυνομία. Έξι ανήλικοι παραπέμφθηκαν σε δίκη. Τον Οκτώβριο του 2015, η αντεισαγγελέας Εφετών Θεσσαλονίκης ενέκρινε την αρχειοθέτηση τμήματος της δικογραφίας που αφορούσε τις ευθύνες των μελών του διοικητικού συμβουλίου και του τότε διευθυντή του ορφανοτροφείου. Όπως αποκάλυψε η εφημερίδα «Μακεδονία», η εισαγγελέας έκρινε ότι υπήρχαν επαρκή στοιχεία που έδειχναν συγκάλυψη στο ίδρυμα. Νέα εισαγγελέας ανέλαβε την νέα έρευνα και τελικά το Συμβούλιο Πλημμελειοδικών Θεσσαλονίκης δέχτηκε την πρόταση της νέας εισαγγελέως και απάλλαξε όλο το διοικητικό συμβούλιο του ορφανοτροφείου από τις κατηγορίες.

Απουσία από τα καθήκοντά του
Κατά τα τελευταία χρόνια, η απουσία του Μητροπολίτη Ανθίμου τις ημέρες εορτασμού του Αγίου Δημητρίου από τον ομώνυμο ναό του πολιούχου της Θεσσαλονίκης αλλά και η απουσία του από καθήκοντά του συγκεντρώνει αρνητική κριτική. Τέλος, οι χειροτονίες και οι πανηγύρεις των ναών της Θεσσαλονίκης τελούνται από άλλους προσκεκλημένους επισκόπους.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Ιερά Μητρόπολη Θεσσαλονίκης

Μητροπολίτες Αλεξανδρουπόλεως
Μητροπολίτες Θεσσαλονίκης