Μένανδρος

Ο Μένανδρος (Κηφισιά Ερεχθηίδας, 342/341 π.Χ. - Φρεαττύς, 291/290 π.Χ.) ήταν Αθηναίος κωμικός ποιητής, από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της Νέας Αττικής κωμωδίας (τελευταία εποχή της αρχαίας κωμωδίας). Έγραψε 105-109 κωμωδίες, περί του συνόλου του έργου του διαφωνούν οι αρχαίες πηγές, και αναδείχθηκε οκτώ φορές νικητής στους δραματικούς (θεατρικούς) αγώνες των Ληναίων.

Από την αρχαία κωμωδία διαθέτουμε πλήρη έργα μόνο του Αριστοφάνη και του Μενάνδρου. Η κωμωδία του Μενάνδρου Ο Δύσκολος ανακαλύφθηκε τον περασμένο αιώνα σε μια σειρά από παπυρικά ευρήματα.

Βιογραφικά στοιχεία 
Ο Μένανδρος γεννήθηκε στην Κηφισιά και ήταν γιος του Διοπείθους και της Ηγησιστράτης. Ο πατέρας του ήταν στρατηγός των κληρούχων Αθηναίων που εστάλησαν στην Καρδία της Θρακικής Χερρονήσου για να αντιμετωπίσουν τις επιχειρήσεις του Φιλίππου Β΄ της Μακεδονίας. Ο πρώτος δάσκαλός του στο θέατρο ήταν ο Άλεξις, αδελφός τού πατέρα του και ποιητής της μέσης κωμωδίας. Ήταν μαθητής τού Θεόφραστου στην Περιπατητική Σχολή και πιθανότατα γνώρισε και τον Αριστοτέλη. Υπηρέτησε τη στρατιωτική και πολιτική του θητεία μαζί με τον συνέφηβο Επίκουρο και συνδέθηκαν με βαθιά φιλία. Υπήρξε φίλος του Δημήτριου Φαληρέα και όταν εκείνος ανατράπηκε, από τον Δημήτριο τον Πολιορκητή, αντιμετώπισε κατηγορίες οι οποίες όμως αποσύρθηκαν. Έλαβε τιμητική πρόσκληση από τον Πτολεμαίο Α΄ να μεταβεί στην Αίγυπτο αλλά δεν την αποδέχθηκε. Έζησε στην Αθήνα μέχρι τον θάνατό του που φέρεται να επήλθε από πνιγμό στον όρμο της Φρεαττύδας. Ο Μένανδρος θεωρείται ότι συζούσε με την γνωστή εταίρα της αρχαιότητας Γλυκέρα, κόρη της Θαλασσίδος.

Έργο 
Ο Μένανδρος εστιάζει στη ζωή των απλών ανθρώπων, όπως της εταίρας, του στρατιώτη, του τεχνίτη κ.ά., στη φιλία, στον οικογενειακό δεσμό. Απεικονίζει τα ήθη και τα έθιμα της κοινωνίας της Αθήνας σε μια εποχή καθοριστικών αλλαγών μετά τον θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Στις κωμωδίες του κυριαρχούν οι παρεξηγήσεις και ο ρόλος της τύχης. Παρουσιάζει μια θεατρική φόρμα που αποτέλεσε πρότυπο για τη λατινική (ρωμαϊκή) κωμωδία και πρόδρομο του νεότερου ευρωπαϊκού θέατρου. Οι λατίνοι ποιητές Τερέντιος και Πλαύτος διασκεύασαν πολλά έργα του.

Ο Μένανδρος παρουσιάστηκε στα Λήναια, για πρώτη φορά, με το έργο Οργή περί το 321/322 π.Χ. Από τις κωμωδίες του έχουν διασωθεί κυρίως αποσπάσματα. Το μοναδικό ολοκληρωμένο έργο που σώζεται είναι ο Δύσκολος, γνωστό και ως Μισάνθρωπος, το οποίο παρουσιάστηκε στα Λήναια το 316 π.Χ. και κέρδισε το πρώτο βραβείο. Ο Δύσκολος επέδρασε, μέσω της λατινικής κωμωδίας, στον Σαίξπηρ, τον Μολιέρο και τον Χόφμανσταλ.

Κατάλογος επιλεγμένων σωζόμενων κωμωδιών 

Πλήρες κείμενο

 Δύσκολος ή Μισάνθρωπος
Μεγαλύτερα αποσπάσματα
Σαμία (μεγάλο μέρος κειμένου)
Επιτρέποντες (μεγάλο μέρος κειμένου)
Ασπίς (σχεδόν μισό)
Περικειρομένη (σχεδόν μισό)
 Μισούμενος (περίπου ένα τρίτο)
 Σικυώνιοι ή Σικυώνιο (περίπου ένα τρίτο)

Μικρότερα αποσπάσματα (αλφαβητικά)

 Αδελφοί (α' & β')
 Αλιείς
 Ανατιθεμένη ή Μεσσηνία ή Μεσσηνία γυνή
 Ανδρία
 Ανδρία
 Ανδρόγυνος ή Κρης
 Ανεψιοί
 Άπιστος
 Αρρηφόρος ή Αὐλητρίς
 Αφροδίσια ή Αφροδίσιος
 Βοιωτίς
 Γεωργός
 Δακτύλιος
 Δάρδανος
 Δεισιδαίμων
 Δημιουργός
 Δίδυμαι
 Δις εξαπατών
 Εαυτόν πένθων
 Εαυτόν τιμωρούμενος
 Εγχειρίδιον
 Εμπιμπραμένη
 Επαγγελόμενος
 Επίκληρος
 Ευνούχος
 Εφέσιος
 Ηνίοχος
 Ήρως
 Θαΐς
 Θεοφορουμένη
 Θεττάλη
 Θησαυρός
 Θρασυλέων
 Θυρωρός
 Ιέρειαι
 Ίμβριοι
 Ιπποκόμος
 Κανηφόρος
 Καρίνη
 Καρχηδόνιος
 Καταψευδόμενος
 Κερκύφαλος
 Κιθαριστής
 Κνιδία
 Κόλαξ
 Κυβερνήται
 Κωνειαζόμεναι
 Λευκαδία
 Λοκροί
 Μέθη
 Μηναγύρτης
 Μισογύνης
 Ναύκληρος
 Νομοθέτης
 Ξενολόγος
 Ολυνθία
 Ομοπάτροι
 Οργή
 Παίδιον
 Παλλακή
 Παρακαταθήκη
 Περινθία
 Πλόκιον
 Πρόγαμοι
 Προεγκαλών
 Πωλούμενοι
 Ραπιζομένη
 Στρατιώται
 Συναριστώσαι
 Συνερώσα
 Συνέφηβοι
 Τίτθη
 Τροφώνιος
 Υδρία
 Υμνίς
 Υποβολιμαίος ή Άγροικος
 Φάνιον
 Φάσμα
 Φιλάδελφος ή Φιλάδελφοι
 Χαλκεία
 Χήρα
 Ψευδηρακλής
 Ψοφοδεής

Νεοελληνικές μεταφράσεις 
 Ο Δύσκολος (ή Ο Μισάνθρωπος)
 μετάφραση - συμπλήρωση - σχόλια: Νίκος Σφυρόερας (1959). Αθήνα: Εκδοτικός Οργανισμός Πάπυρος.
 μετάφραση - συμπλήρωση - σχόλια: Νίκος Σφυρόερας (1970). Αθήνα: Ελληνικός Εκδοτικός Οργανισμός.
 μετάφραση - συμπλήρωση - σχόλια: Θρασύβουλος Σταύρου (1972). Αθήνα: Εταιρεία Σπουδών Σχολής Μωραΐτη.

Επιτρέποντες
 μετάφραση - συμπλήρωση - σχόλια: Νίκος Σφυρόερας (1970). Αθήνα: Ελληνικός Εκδοτικός Οργανισμός.
 μετάφραση - συμπλήρωση - σχόλια: Θρασύβουλος Σταύρου (1954). Αθήνα: Ι.Ν. Ζαχαρόπουλος.

Ασπίς, μετάφραση - συμπλήρωση - σχόλια: Νίκος Σφυρόερας (1970). Αθήνα: Ελληνικός Εκδοτικός Οργανισμός.

Σαμία, μετάφραση - συμπλήρωση - σχόλια: Νίκος Σφυρόερας (1970). Αθήνα: Ελληνικός Εκδοτικός Οργανισμός

Παραπομπές

Βιβλιογραφία
 Χάρτνολ, Φίλις (1980). Ιστορία του Θεάτρου. Αθήνα: Υποδομή.
 Οικονόμου, Γεώργιος & Αγγελινάρας, Γεώργιος (1979). Βιβλιογραφία των έμμετρων νεοελληνικών μεταφράσεων της αρχαίας ελληνικής δραματικής ποιήσεως. Αθήνα: Βιβλιοθήκη Σοφίας Ν. Σαριπόλου, Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών.

Επιπλέον ανάγνωση 
 «Γνῶμαι μονόστιχοι». Hochschule Augsburg - Bibliotheca Augustana. Ανακτήθηκε στις 10 Οκτωβρίου 2021.
«Αθήναιος, Δειπνοσοφιστές Βιβλίο 13». Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο. Ανακτήθηκε στις 9 Οκτωβρίου 2021.
Ιούλιος Πολυδεύκης (Julius Pollux), Ονομαστικόν (τόμοι 10), λεξικογραφική πηγή του 2ου αιώνα μ.Χ. με θεματολογική ταξινόμηση. «Julius Pollux - Onomasticon 1». Voci dal mondo antico. Ανακτήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 2021.
Οικία του Μενάνδρου, Πομπηία.
Ραντεβού στη μάντισσα (Αρχαιολογικό Μουσείο Νάπολης).
Μουσικός θίασος με ντέφι (Αρχαιολογικό Μουσείο Νάπολης).

Φωτογραφικό υλικό 

Αρχαίοι Έλληνες κωμικοί ποιητές
Αρχαία ελληνική κωμωδία
Αρχαίο ελληνικό θέατρο
Αρχαίες αθηναϊκές εορτές
Αρχαίοι Αθηναίοι
Δημόσιος και ιδιωτικός βίος των αρχαίων Ελλήνων