Βουαντίσουαφ Γκομούουκα

Ο Βουαντίσουαφ Γκομούουκα (πολωνικά: Władysław Gomułka) (6 Φεβρουαρίου 1905 – 1 Σεπτεμβρίου 1982) ήταν Πολωνός κομμουνιστής πολιτικός. Ήταν ο de facto ηγέτης της μεταπολεμικής Πολωνίας από το 1947 έως το 1948. Μετά τον Πολωνικό Οκτώβρη έγινε ξανά ηγέτης από το 1956 έως το 1970. Ήταν αρχικά πολύ δημοφιλής για τις μεταρρυθμίσεις του, όπου αναζήτησε έναν «πολωνικό δρόμο προς τον σοσιαλισμό» και προκάλεσε την περίοδο που είναι γνωστή ως «Πολωνικός Οκτώβρης». Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1960, ωστόσο, έγινε πιο άκαμπτος και αυταρχικός, όπου φοβούμενος την αποσταθεροποίηση του συστήματος, δεν ήταν διατεθειμένος να εισαγάγει ή να επιτρέψει αλλαγές. Στη δεκαετία του 1960 υποστήριξε τις διώξεις της Καθολικής Εκκλησίας, των διανοουμένων και της αντικομμουνιστικής αντιπολίτευσης.

Το 1967–1968, ο Γκομούουκα επέτρεψε εκρήξεις αντισιωνιστικής και αντισημιτικής πολιτικής εκστρατείας, που επιδιώχθηκαν κυρίως από άλλους στο Κόμμα, αλλά χρησιμοποιήθηκαν από τον Γκομούουκα για να διατηρήσει την εξουσία μετατοπίζοντας την προσοχή από τη στάσιμη οικονομία. Πολλοί από τους εναπομείναντες Πολωνοεβραίους εγκατέλειψαν τη χώρα. Εκείνη την εποχή ήταν επίσης υπεύθυνος για τη δίωξη των διαμαρτυρόμενων φοιτητών και την σκληρή λογοκρισία στα μέσα ενημέρωσης. Ο Γκομούουκα υποστήριξε τη συμμετοχή της Πολωνίας στην εισβολή του Συμφώνου της Βαρσοβίας στην Τσεχοσλοβακία τον Αύγουστο του 1968.

Στη συνθήκη με τη Δυτική Γερμανία, που υπογράφηκε τον Δεκέμβριο του 1970 στο τέλος της περιόδου της εξουσίας του Γκομούουκα, η Δυτική Γερμανία αναγνώρισε τα σύνορα μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τα οποία έθεσαν τα θεμέλια για μελλοντική ειρήνη, σταθερότητα και συνεργασία στην Κεντρική Ευρώπη. Τον ίδιο μήνα, οι οικονομικές δυσκολίες οδήγησαν σε αυξήσεις των τιμών και επακόλουθες αιματηρές συγκρούσεις με εργάτες ναυπηγείων στις ακτές της Βαλτικής, στις οποίες πολλές δεκάδες εργάτες πυροβολήθηκαν θανάσιμα. Τα τραγικά γεγονότα ανάγκασαν τον Γκομούουκα να παραιτηθεί και να συνταξιοδοτηθεί. Σε μια γενεαλογική αντικατάσταση της άρχουσας ελίτ, ο Έντβαρντ Γκιέρεκ ανέλαβε την ηγεσία του Κόμματος και οι εντάσεις εκτονώθηκαν.

Παιδική ηλικία και εκπαίδευση 
Ο Γκομούουκα γεννήθηκε στις 6 Φεβρουαρίου 1905 στο χωριό Μπιαουομπζέγκι Φραντσισκάνσκιε (Białobrzegi Franciszkańskie) στα περίχωρα του Κρόσνο, σε εργατική οικογένεια που ζούσε στον Αυστριακό Διαμελισμό (περιοχή της Γαλικίας). Οι γονείς του είχαν γνωριστεί και παντρευτεί στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου ο καθένας είχε μεταναστεύσει προς αναζήτηση εργασίας στα τέλη του 19ου αιώνα, αλλά επέστρεψαν στην κατεχόμενη Πολωνία στις αρχές του 20ου αιώνα, επειδή ο πατέρας του Βουαντίσουαφ, Γιαν, δεν μπόρεσε να βρει επικερδή εργασία στην Αμερική. Στη συνέχεια, ο Γιαν Γκομούουκα εργάστηκε ως εργάτης στη βιομηχανία πετρελαίου στα Κάτω Καρπάθια. Η μεγαλύτερη αδερφή του Βουαντίσουαφ, Γιουζέφα, γεννημένη στις ΗΠΑ, επέστρεψε εκεί όταν έγινε 18 ετών για να ενταχθεί στην ευρύτερη οικογένειά της, οι περισσότεροι από τους οποίους είχαν μεταναστεύσει, και να διατηρήσει την αμερικανική υπηκοότητα. Ο Βουαντίσουαφ και τα άλλα δύο αδέρφια του βίωσαν μια παιδική ηλικία της παροιμιώδους φτώχειας της Γαλικίας: ζούσαν σε μια ερειπωμένη καλύβα και έτρωγαν κυρίως πατάτες. Ο Βουαντίσουαφ έλαβε μόνο στοιχειώδη εκπαίδευση προτού απασχοληθεί στη βιομηχανία πετρελαίου της περιοχής.

Ο Γκομούουκα παρακολούθησε σχολεία στο Κρόσνο για 6 ή 7 χρόνια, μέχρι την ηλικία των 13 ετών όταν έπρεπε να ξεκινήσει μαθητεία σε ένα κατάστημα μεταλλουργίας. Καθ΄ όλη τη διάρκεια της ζωής του, ο Γκομούουκα ήταν δεινός αναγνώστης και σημείωσε μεγάλη αυτοεκπαίδευση, αλλά παρέμεινε θέμα αστείων λόγω της έλλειψης επίσημης εκπαίδευσης και συμπεριφοράς. Το 1922, ο Γκομούουκα πέρασε τις εξετάσεις μαθητείας του και άρχισε να εργάζεται σε ένα τοπικό διυλιστήριο.

Πρώιμες επαναστατικές δραστηριότητες

Εμπλοκή με εργατικά συνδικάτα και πρώτη φυλάκιση 
Το ανασυσταθέν πολωνικό κράτος της εφηβείας του Γκομούουκα ήταν ένα σκηνικό αυξανόμενης πολιτικής πόλωσης και ριζοσπαστικοποίησης. Ο νεαρός εργάτης ανέπτυξε δεσμούς με τη ριζοσπαστική Αριστερά, προσχωρώντας στην οργάνωση νεολαίας Siła (Εξουσία) το 1922 και στο Ανεξάρτητο Αγροτικό Κόμμα το 1925. Ο Γκομούουκα ήταν γνωστός για τον ακτιβισμό του στους μεταλλεργάτες και, από το 1922, στα συνδικάτα της βιομηχανίας χημικών. Συμμετείχε σε απεργίες που οργανώθηκαν από συνδικάτα και το 1924, κατά τη διάρκεια μιας συγκέντρωσης διαμαρτυρίας στο Κρόσνο, συμμετείχε σε μια πολεμική συζήτηση με τον Χέρμαν Λίμπερμαν. Δημοσίευσε ριζοσπαστικά κείμενα σε αριστερές εφημερίδες. Τον Μάιο του 1926, ο νεαρός Γκομούουκα συνελήφθη για πρώτη φορά, αλλά σύντομα αφέθηκε ελεύθερος λόγω των απαιτήσεων των εργαζομένων. Το περιστατικό αποτέλεσε αντικείμενο κοινοβουλευτικής παρέμβασης του Αγροτικού Κόμματος. Τον Οκτώβριο του 1926, ο Γκομούουκα έγινε γραμματέας του διοικητικού συμβουλίου στο Σωματείο Εργαζομένων στη Χημική Βιομηχανία για την Περιοχή Ντροχόμπιτς και παρέμεινε σε αυτό το κομμουνιστικό σωματείο μέχρι το 1930. Εκείνη την περίοδο έμαθε μόνος του τα βασικά ουκρανικά.

Στα τέλη του 1926, ενώ βρισκόταν στο Ντροχόμπιτς, ο Γκομούουκα έγινε μέλος του παράνομου αλλά λειτουργούντος Κομμουνιστικού Κόμματος Πολωνίας (ΚΚΠ, Komunistyczna Partia Polski) και συνελήφθη για πολιτική κινητοποίηση. Τεχνικά, εκείνη την εποχή ήταν μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος Δυτικής Ουκρανίας, το οποίο ήταν αυτόνομο παράρτημα του Κομμουνιστικού Κόμματος Πολωνίας. Ενδιαφερόταν κυρίως για κοινωνικά ζητήματα, συμπεριλαμβανομένου του εμπορικού και εργατικού κινήματος, και επικεντρώθηκε σε πρακτικές δραστηριότητες.   Στα μέσα του 1927, ο Γκομούουκα μεταφέρθηκε στη Βαρσοβία, όπου παρέμεινε ενεργός μέχρι να κληθεί για στρατιωτική θητεία στο τέλος του έτους. Μετά από αρκετούς μήνες, ο στρατός τον άφησε ελεύθερο λόγω ενός προβλήματος υγείας στο δεξί του πόδι. Ο Γκομούουκα επέστρεψε στη δουλειά του κομμουνιστικού κόμματος, οργανώνοντας απεργιακές δράσεις και μιλώντας σε συγκεντρώσεις εργατών σε όλα τα μεγάλα βιομηχανικά κέντρα της Πολωνίας. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου συνελήφθη πολλές φορές και έζησε υπό την επίβλεψη της αστυνομίας.

Ο Γκομούουκα ήταν ακτιβιστής στα αριστερά εργατικά συνδικάτα από το 1926 και στο Κεντρικό Τμήμα Εμπορίου της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΠ από το 1931. Το καλοκαίρι του 1930, ο Γκομούουκα ξεκίνησε παράνομα το πρώτο του ταξίδι στο εξωτερικό με σκοπό να συμμετάσχει στο πέμπτο συνέδριο της Κόκκινης Διεθνούς Εργατικών Συνδικάτων που πραγματοποιήθηκε στη Μόσχα από τις 15 έως τις 30 Ιουλίου. Ταξιδεύοντας από την Άνω Σιλεσία στο Βερολίνο, έπρεπε να περιμένει εκεί για την έκδοση των σοβιετικών εγγράφων και έφτασε στη Μόσχα πολύ αργά για να συμμετάσχει στις συζητήσεις του Συνεδρίου. Έμεινε στη Μόσχα για μερικές εβδομάδες και μετά πήγε στο Λένινγκραντ, από όπου πήρε ένα πλοίο για το Αμβούργο, έμεινε ξανά στο Βερολίνο και μέσω της Σιλεσίας επέστρεψε στην Πολωνία. 

Τον Αύγουστο του 1932, συνελήφθη από την αστυνομία της Σανάτσια ενώ συμμετείχε σε μια διάσκεψη αντιπροσώπων εργατών κλωστοϋφαντουργίας στο Λοτζ. Όταν αργότερα προσπάθησε να δραπετεύσει, ο Γκομούουκα υπέστη ένα τραύμα από πυροβολισμό στον αριστερό μηρό, το οποίο τελικά τον άφησε με μόνιμη αναπηρία στο περπάτημα.

Ταξίδι στη Σοβιετική Ένωση και δεύτερη φυλάκιση 
Παρόλο που καταδικάστηκε σε φυλάκιση 4 ετών την 1η Ιουνίου 1933, αφέθηκε προσωρινά ελεύθερος για χειρουργική επέμβαση στο τραυματισμένο πόδι του τον Μάρτιο του 1934. Μετά την απελευθέρωσή του, ο Γκομούουκα ζήτησε από το ΚΚΠ να τον στείλει στη Σοβιετική Ένωση για ιατρική περίθαλψη και περαιτέρω πολιτική εκπαίδευση. Έφτασε στη Σοβιετική Ένωση τον Ιούνιο και πήγε στην Κριμαία για αρκετές εβδομάδες, όπου έκανε θεραπευτικά μπάνια. Στη συνέχεια, πέρασε περισσότερο από ένα χρόνο στη Μόσχα, όπου φοίτησε στη Σχολή Λένιν με το όνομα Στέφαν Κοβάλσκι. Τα μαθήματα προσανατολισμένα στην ιδεολογία οργανώθηκαν χωριστά για μια μικρή ομάδα Πολωνών μαθητών (ένας από αυτούς ήταν ο Ρόμαν Ρομκόφσκι, ο οποίος αργότερα θα καταδίωκε τον Γκομούουκα στη σταλινική Πολωνία) και περιλάμβανε ένα στρατιωτικό σεμινάριο εκπαίδευσης που διεξήγαγε ο Κάρολ Σφιερτσέφσκι. Σε μια γραπτή γνώμη που εξέδωσε το σχολείο, ο Γκομούουκα χαρακτηρίστηκε με άκρως θετικούς όρους, αλλά η παρατεταμένη παραμονή του στη Σοβιετική Ένωση τον έκανε να απογοητευτεί από την πραγματικότητα του σταλινικού κομμουνισμού και να ασκήσει έντονη κριτική στην πρακτική της αγροτικής κολεκτιβοποίησης. Το Νοέμβριο του 1935 επέστρεψε παράνομα στην Πολωνία. 

Ο Γκομούουκα ξανάρχισε τις κομμουνιστικές και εργατικές συνωμοτικές του δραστηριότητες και συνέχισε να προχωρά εντός της οργάνωσης του ΚΚΠ έως ότου, ως γραμματέας του τμήματος της Σιλεσίας του Κόμματος, συνελήφθη στο Χόζουφ τον Απρίλιο του 1936. Στη συνέχεια δικάστηκε από το Επαρχιακό Δικαστήριο στο Κατοβίτσε και καταδικάστηκε σε 7 χρόνια φυλάκιση, όπου παρέμεινε στη φυλακή μέχρι την αρχή του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Κατά ειρωνικό τρόπο, αυτός ο εγκλεισμός πιθανότατα έσωσε τη ζωή του Γκομούουκα, επειδή η πλειοψηφία της ηγεσίας του ΚΚΠ θα δολοφονούνταν στη Σοβιετική Ένωση στα τέλη της δεκαετίας του 1930, παγιδευμένη στη Μεγάλη Εκκαθάριση υπό τις διαταγές του Ιωσήφ Στάλιν.

Οι εμπειρίες του Γκομούουκα τον μετέτρεψαν σε ένα εξαιρετικά καχύποπτο και δύσπιστο άτομο και συνέβαλαν στη δια βίου πεποίθησή του ότι η Πολωνία της Σανάτσια ήταν ένα φασιστικό κράτος, ακόμα κι αν οι πολωνικές φυλακές ήταν το ασφαλέστερο μέρος για τους Πολωνούς κομμουνιστές. Ξεχώρισε αυτή την πεποίθηση από τα θετικά του αισθήματα για τη χώρα και τους ανθρώπους της, ιδιαίτερα τα μέλη της εργατικής τάξης.

Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος

Εισβολή στην Πολωνία 
Το ξέσπασμα του πολέμου με τη ναζιστική Γερμανία απελευθέρωσε τον Γκομούουκα από τον εγκλεισμό του στη φυλακή. Στις 7 Σεπτεμβρίου 1939, έφτασε στη Βαρσοβία, όπου έμεινε για μερικές εβδομάδες, εργαζόμενος στην πολιορκημένη πρωτεύουσα για την κατασκευή αμυντικών οχυρώσεων. Από εκεί, όπως πολλοί άλλοι Πολωνοί κομμουνιστές, ο Γκομούουκα κατέφυγε στην ανατολική Πολωνία, στην οποία εισέβαλε η Σοβιετική Ένωση στις 17 Σεπτεμβρίου 1939. Στο Μπιαουίστοκ διηύθυνε ένα σπίτι για πρώην πολιτικούς κρατούμενους που έφταναν από άλλα μέρη της Πολωνίας. Για να επανενωθεί με τη σύζυγό του, στα τέλη του 1939 ο Γκομούουκα μετακόμισε στο υπο σοβιετικό έλεγχο Λβιβ.

Όπως και άλλα μέλη του διαλυμένου Κομμουνιστικού Κόμματος Πολωνίας, ο Γκομούουκα επιδίωξε να γίνει μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης (Μπολσεβίκοι). Οι σοβιετικές αρχές επέτρεψαν τέτοιες μεταφορές μελών μόνο από τον Μάρτιο του 1941, και τον Απρίλιο του ίδιου έτους ο Γκομούουκα έλαβε την κάρτα του κόμματός του στο Κίεβο.

Οι συνθήκες της ζωής των Πολωνών κομμουνιστών άλλαξαν δραματικά μετά την επίθεση της Γερμανίας το 1941 στις σοβιετικές θέσεις στην ανατολική Πολωνία. Περιορισμένοι σε ανέχεια στο τότε υπό γερμανική κατοχή Λβιβ, η οικογένεια Γκομούουκα κατάφερε να ενωθεί με την οικογένεια του Βουαντίσουαφ στο Κρόσνο μέχρι τα τέλη του 1941. Ωστόσο, σύντομα σημειώθηκε μια σημαντική εξέλιξη στη σφαίρα της κομμουνιστικής πολιτικής δραστηριότητας: τον Ιανουάριο του 1942, ο Ιωσήφ Στάλιν επανίδρυσε στη Βαρσοβία ένα πολωνικό κομμουνιστικό κόμμα με το όνομα Πολωνικό Εργατικό Κόμμα (ΠΕΚ).

Το 1942, ο Γκομούουκα συμμετείχε στη μεταρρύθμιση ενός πολωνικού κομμουνιστικού κόμματος (το ΚΚΠ καταστράφηκε στις εκκαθαρίσεις του Στάλιν στα τέλη της δεκαετίας του 1930) με το όνομα Πολωνικό Εργατικό Κόμμα (Polska Partia Robotnicza). Ο Γκομούουκα ενεπλάκη στη δημιουργία κομματικών δομών στην περιοχή των Κάτω Καρπαθίων και άρχισε να χρησιμοποιεί το συνωμοτικό ψευδώνυμό του εν καιρώ πολέμου «Βιέσλουαφ». Τον Ιούλιο του 1942, ο Πάβεου Φίντερ έφερε τον Γκομούουκα στην κατεχόμενη Βαρσοβία. Τον Αύγουστο, ο γραμματέας της περιφερειακής επιτροπής της Βαρσοβίας του ΠΕΚ συνελήφθη από την Γκεστάπο και ο «Βιέσλουαφ» του εμπιστεύθηκε τη δουλειά. Τον Σεπτέμβριο, ο Γκομούουκα έγινε μέλος της Προσωρινής Κεντρικής Επιτροπής του ΠΕΚ.

Στα τέλη του 1942 και στις αρχές του 1943, το ΠΕΚ γνώρισε μια σοβαρή κρίση λόγω της δολοφονίας του πρώτου γραμματέα του, Μαρτσέλι Νοβότκο. Ο Γκομούουκα συμμετείχε στην κομματική έρευνα που στράφηκε εναντίον ενός άλλου μέλους της ηγεσίας, του Μπολέσουαφ Μοουόγετς, η οποία οδήγησε στην εκτέλεση του Μοουόγετς. Μαζί με τον προαχθέντα σε γραμματέα Φίντερ και τον Φραντσίσεκ Γιούζφιακ, ο «Βιέσλουαφ» (Γκομούουκα) συμπεριλήφθηκε στη νέα εσωτερική ηγεσία του Κόμματος, που ιδρύθηκε τον Ιανουάριο του 1943. Η Κεντρική Επιτροπή διευρύνθηκε τους επόμενους μήνες για να συμπεριλάβει μεταξύ άλλων τον Μπολέσουαφ Μπιέρουτ.

Τον Φεβρουάριο του 1943, ο Γκομούουκα ηγήθηκε της κομμουνιστικής πλευράς σε μια σειρά σημαντικών συναντήσεων στη Βαρσοβία μεταξύ του ΠΕΚ και της Κυβερνητικής Αντιπροσωπείας της πολωνικής εξόριστης κυβέρνησης με έδρα το Λονδίνο και του Εσωτερικού Στρατού. Οι συνομιλίες δεν απέφεραν αποτελέσματα λόγω των διαφορετικών συμφερόντων των εμπλεκομένων μερών και της αμοιβαίας έλλειψης εμπιστοσύνης. Η αντιπροσωπεία διέκοψε επίσημα τις διαπραγματεύσεις στις 28 Απριλίου, τρεις ημέρες αφότου η σοβιετική κυβέρνηση διέκοψε τις διπλωματικές σχέσεις με την πολωνική κυβέρνηση.  Έγινε ο βασικός ιδεολόγος του Κόμματος. Έγραψε το «Για τι παλεύουμε;» (O co walczymy?), δημοσίευση με ημερομηνία 1 Μαρτίου 1943, και την πολύ πιο περιεκτική δήλωση που προέκυψε με τον ίδιο τίτλο το Νοέμβριο. Ο «Βιέσλουαφ» επέβλεπε το κύριο εκδοτικό εγχείρημα του Κόμματος. 

Ο Γκομούουκα κατέβαλε προσπάθειες, σε μεγάλο βαθμό ανεπιτυχείς, για να εξασφαλίσει τη συνεργασία του ΠΕΚ και άλλων πολιτικών δυνάμεων στην κατεχόμενη Πολωνία. Ο Μπιέρουτ αδιαφορούσε για οποιεσδήποτε τέτοιες προσπάθειες και βασιζόταν απλώς στον εξαναγκασμό που θα παρείχε μια μελλοντική παρουσία του Κόκκινου Στρατού στην Πολωνία. Οι διαφορετικές στρατηγικές είχαν ως αποτέλεσμα μια έντονη σύγκρουση μεταξύ των δύο κομμουνιστών πολιτικών.

Μεταπολεμική πολιτική καριέρα

Ρόλος στην κατάληψη της Πολωνίας από τους κομμουνιστές 

Ο Γκομούουκα ήταν αναπληρωτής πρωθυπουργός στην Προσωρινή Κυβέρνηση της Δημοκρατίας της Πολωνίας (Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej), από τον Ιανουάριο έως τον Ιούνιο του 1945, και στην Προσωρινή Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας (Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej) από το 1945 έως το1947. Ως υπουργός των Ανακτημένων Περιοχών (1945–48), άσκησε μεγάλη επιρροή στην ανοικοδόμηση, την ολοκλήρωση και την οικονομική πρόοδο της Πολωνίας εντός των νέων της συνόρων, επιτηρώντας τον εποικισμό, την ανάπτυξη και τη διαχείριση των εδαφών που αποκτήθηκαν από τη Γερμανία. Χρησιμοποιώντας τη θέση του στο ΠΕΚ και την κυβέρνηση, ο Γκομούουκα ηγήθηκε των αριστερών κοινωνικών μετασχηματισμών στην Πολωνία και συμμετείχε στη συντριβή της αντίστασης στην κομμουνιστική κυριαρχία κατά τα μεταπολεμικά χρόνια. Βοήθησε επίσης τους κομμουνιστές να κερδίσουν το δημοψήφισμα 3 x Tak (3 φορές ναι) του 1946. Ένα χρόνο αργότερα, έπαιξε βασικό ρόλο στις κοινοβουλευτικές εκλογές του 1947, οι οποίες οργανώθηκαν με νοθεία για να δώσουν στους κομμουνιστές και τους συμμάχους τους μια συντριπτική νίκη. Μετά τις εκλογές, όλη η εναπομείνασα νόμιμη αντιπολίτευση στην Πολωνία ουσιαστικά καταστράφηκε και ο Γκομούουκα ήταν πλέον ο ισχυρότερος άνδρας στην Πολωνία. Τον Ιούνιο του 1948, λόγω της επικείμενης ενοποίησης του ΠΕΚ και του Πολωνικού Σοσιαλιστικού Κόμματος (ΠΣΚ), ο Γκομούουκα εκφώνησε μια ομιλία με θέμα την ιστορία του πολωνικού εργατικού κινήματος.

Σε ένα σημείωμα που έγραψε στον Στάλιν το 1948, ο Γκομούουκα υποστήριξε ότι «μερικοί από τους Εβραίους συντρόφους δεν αισθάνονται καμία σχέση με το πολωνικό έθνος ή με την πολωνική εργατική τάξη… ή διατηρούν μια στάση που θα μπορούσε να περιγραφεί ως "εθνικός μηδενισμός"». Ως αποτέλεσμα, θεώρησε «απολύτως απαραίτητο όχι μόνο να σταματήσει οποιαδήποτε περαιτέρω αύξηση του ποσοστού των Εβραίων στο κράτος καθώς και στον κομματικό μηχανισμό, αλλά και να μειώσει σιγά σιγά αυτό το ποσοστό, ειδικά στα υψηλότερα επίπεδα του μηχανισμού». Ο Νικίτα Χρουστσόφ, ο οποίος συμμετείχε στενά στις πολωνικές υποθέσεις τη δεκαετία του 1940, σύμφωνα με τα απομνημονεύματα του Χρουστσόφ, πίστευε ότι ο Γκομούουκα είχε βάσιμο λόγο να αντιταχθεί στις πολιτικές προσωπικού που ακολουθούσαν οι Ρόμαν Ζαμπρόφσκι, Γιάκουμπ Μπέρμαν και Χιλάρι Μινκ, όλοι τους εβραϊκής καταγωγής, οι οποίοι μεταφέρθηκαν στην Πολωνία από τη Ρωσία του Στάλιν. Παρ΄ όλα αυτά, ο Χρουστσόφ απέδωσε την επακόλουθη πτώση του Γκομούουκα στους αντιπάλους του που είχαν καταφέρει να παρουσιάσουν τον Γκομούουκα ως φιλογιουγκοσλάβο. οι κατηγορίες δεν δημοσιοποιήθηκαν, αλλά τέθηκαν υπόψη του Στάλιν και έγιναν κρίσιμες για τη λήψη των αποφάσεών του για το ποια πλευρά θα υποστήριζε — ενόψει της ρήξης Τίτο-Στάλιν που συνέβη το 1948.

Προσωρινή αποχώρηση από την πολιτική 
Στα τέλη της δεκαετίας του 1940, η κομμουνιστική κυβέρνηση της Πολωνίας διχάστηκε από έναν ανταγωνισμό μεταξύ του Γκομούουκα και του προέδρου Μπολέσουαφ Μπιέρουτ. Ο Γκομούουκα ηγήθηκε μιας εθνικής ομάδας της χώρας, ενώ ο Μπιέρουτ ήταν επικεφαλής μιας ομάδας που ανατράφηκε από τον Στάλιν στη Σοβιετική Ένωση. Ο αγώνας οδήγησε τελικά στην απομάκρυνση του Γκομούουκα από την εξουσία το 1948. Ενώ ο Μπιέρουτ υποστήριζε μια πολιτική πλήρους υποτέλειας στη Μόσχα, ο Γκομούουκα ήθελε να προσαρμόσει το κομμουνιστικό σχέδιο στις πολωνικές συνθήκες. Μεταξύ άλλων, αντιτάχθηκε στην αναγκαστική κολεκτιβοποίηση και ήταν δύσπιστος για την Cominform. Η φατρία του Μπιέρουτ ήταν υπό τις εντολές του Στάλιν και με εντολή του, ο Γκομούλκα απολύθηκε από αρχηγός του κόμματος για «δεξιά-εθνικιστική απόκλιση», όπου αντικαταστάθηκε από τον Μπιερούτ. Τον Δεκέμβριο, αμέσως μετά τη συγχώνευση του ΠΕΚ και του Πολωνικού Σοσιαλιστικού Κόμματος για να σχηματίσουν το Πολωνικό Κόμμα Ενωμένων Εργατών (ΠΚΕΕ) (το οποίο ήταν ουσιαστικά το ΠΕΚ με νέο όνομα), ο Γκομούουκα αποσύρθηκε από το Πολιτικό Γραφείο του συγχωνευμένου κόμματος. Αφαιρέθηκε από τις υπόλοιπες κυβερνητικές του θέσεις τον Ιανουάριο του 1949 και διαγράφηκε εντελώς από το κόμμα το Νοέμβριο. Για τα επόμενα 8 χρόνια, δεν εκτέλεσε κανένα επίσημο λειτούργημα και υπέστη δίωξη, συμπεριλαμβανομένων σχεδόν τεσσάρων ετών φυλάκισης από το 1951 έως το 1954. 

Ο Μπιέρουτ πέθανε τον Μάρτιο του 1956, κατά τη διάρκεια μιας περιόδου αποσταλινοποίησης στην Πολωνία, η οποία αναπτύχθηκε σταδιακά μετά το θάνατο του Στάλιν. Ο Έντβαρντ Όχαπ έγινε ο νέος πρώτος γραμματέας του Κόμματος. Λίγο αργότερα, ο Γκομούουκα αποκαταστάθηκε μερικώς όταν ο Όχαπ παραδέχτηκε ότι ο Γκομούουκα δεν έπρεπε να φυλακιστεί, ενώ επανέλαβε τις κατηγορίες για «δεξιά-εθνικιστική απόκλιση» εναντίον του.

Άνοδος στην εξουσία 

Τον Ιούνιο του 1956, ξέσπασαν βίαιες εργατικές διαδηλώσεις στο Πόζναν. Οι εργατικές ταραχές κατεστάλησαν σκληρά και δεκάδες εργάτες σκοτώθηκαν. Ωστόσο, η ηγεσία του Κόμματος, η οποία τώρα περιελάμβανε πολλούς μεταρρυθμιστικούς αξιωματούχους, αναγνώρισε σε κάποιο βαθμό την εγκυρότητα των αιτημάτων των συμμετεχόντων στη διαμαρτυρία και έλαβε μέτρα για να κατευνάσει τους εργάτες.

Οι μεταρρυθμιστές στο Κόμμα ήθελαν μια πολιτική αποκατάσταση του Γκομούουκα και την επιστροφή του στην ηγεσία του Κόμματος. Ο Γκομούουκα επέμεινε να του δοθεί πραγματική εξουσία για να εφαρμόσει περαιτέρω μεταρρυθμίσεις. Ήθελε την αντικατάσταση ορισμένων από τους ηγέτες του κόμματος, συμπεριλαμβανομένου του φιλοσοβιετικού υπουργού Άμυνας Κονσταντίν Ροκοσόφσκυ.

Η σοβιετική ηγεσία είδε τα γεγονότα στην Πολωνία με ανησυχία. Ταυτόχρονα με τις μετακινήσεις των σοβιετικών στρατευμάτων βαθιά στην Πολωνία, μια σοβιετική αντιπροσωπεία υψηλού επιπέδου πέταξε στη Βαρσοβία. Επικεφαλής του ήταν ο Νικίτα Χρουστσόφ και περιλάμβανε τους Αναστάς Μικογιάν, Νικολάι Μπούλγκανιν, Βιατσεσλάβ Μόλοτοφ, Λάζαρ Καγκανόβιτς, Ιβάν Κόνιεφ και άλλους. Ο Όχαπ και ο Γκομούουκα κατέστησαν σαφές ότι οι πολωνικές δυνάμεις θα αντισταθούν εάν τα σοβιετικά στρατεύματα προχωρούσαν, αλλά διαβεβαίωσαν τους Σοβιετικούς ότι οι μεταρρυθμίσεις ήταν εσωτερικά ζητήματα και ότι η Πολωνία δεν είχε καμία πρόθεση να εγκαταλείψει το κομμουνιστικό μπλοκ ή τις συνθήκες της με τη Σοβιετική Ένωση. Οι Σοβιετικοί υποχώρησαν.

Ακολουθώντας τις επιθυμίες της πλειοψηφίας των μελών του Πολιτικού Γραφείου, ο πρώτος γραμματέας Όχαπ τα αποδέχτηκε και στις 20 Οκτωβρίου η Κεντρική Επιτροπή έφερε τον Γκομούουκα και αρκετούς συνεργάτες του στο Πολιτικό Γραφείο, απομάκρυνε άλλους και εξέλεξε τον Γκομούουκα ως πρώτο γραμματέα του Κόμματος. Ο Γκομούουκα, ο πρώην αιχμάλωτος των σταλινικών, απολάμβανε ευρεία λαϊκή υποστήριξη σε ολόκληρη τη χώρα, όπως εκφράστηκε από τους συμμετέχοντες σε μια μαζική διαδήλωση στους δρόμους στη Βαρσοβία στις 24 Οκτωβρίου. Βλέποντας ότι ο Γκομούουκα ήταν δημοφιλής στον πολωνικό λαό και δεδομένης της επιμονής του ότι ήθελε να διατηρήσει τη συμμαχία με τη Σοβιετική Ένωση και την παρουσία του Κόκκινου Στρατού στην Πολωνία, ο Χρουστσόφ αποφάσισε ότι ο Γκομούουκα ήταν ένας ηγέτης με τον οποίο μπορούσε να ζήσει η Μόσχα.

Ηγεσία της Λαϊκής Δημοκρατίας της Πολωνίας

Σχέσεις με άλλες χώρες του Ανατολικού Μπλοκ 
Ένας σημαντικός παράγοντας που επηρέασε τον Γκομούουκα ήταν το ζήτημα της Γραμμής Όντερ-Νάισσε. Η Δυτική Γερμανία αρνήθηκε να αναγνωρίσει τη Γραμμή Όντερ-Νάισσε και ο Γκομούουκα συνειδητοποίησε τη θεμελιώδη αστάθεια των μονομερώς επιβεβλημένων δυτικών συνόρων της Πολωνίας. Ένιωθε ότι απειλείται από τις ρεβανσιστικές δηλώσεις που έκανε η κυβέρνηση Αντενάουερ και πίστευε ότι η συμμαχία με τη Σοβιετική Ένωση ήταν το μόνο πράγμα που σταματούσε την απειλή μιας μελλοντικής γερμανικής εισβολής. Ο νέος ηγέτης του Κόμματος είπε στην 8η Ολομέλεια του ΠΚΕΕ στις 19 Οκτωβρίου 1956 ότι: «Η Πολωνία χρειάζεται τη φιλία με τη Σοβιετική Ένωση περισσότερο από όσο η Σοβιετική Ένωση χρειάζεται τη φιλία με την Πολωνία... Χωρίς τη Σοβιετική Ένωση δεν μπορούμε να διατηρήσουμε τα σύνορά μας με τη Δύση». Η συνθήκη με τη Δυτική Γερμανία συζητήθηκε και υπογράφηκε τον Δεκέμβριο του 1970. Η γερμανική πλευρά αναγνώρισε τα σύνορα μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τα οποία έθεσαν τα θεμέλια για μελλοντική ειρήνη, σταθερότητα και συνεργασία στην Κεντρική Ευρώπη.

Κατά τη διάρκεια των γεγονότων της Άνοιξης της Πράγας, ο Γκομούουκα ήταν ένας από τους βασικούς ηγέτες του Συμφώνου της Βαρσοβίας και υποστήριξε τη συμμετοχή της Πολωνίας στην εισβολή στην Τσεχοσλοβακία τον Αύγουστο του 1968.

Εσωτερικές πολιτικές 
Το 1967–68, ο Γκομούουκα επέτρεψε εκρήξεις «αντισιωνιστικής» πολιτικής προπαγάνδας, που αναπτύχθηκε αρχικά ως αποτέλεσμα της απογοήτευσης του σοβιετικού μπλοκ με την έκβαση του Αραβο-Ισραηλινού Πολέμου των Έξι Ημερών. Αποδείχθηκε ότι ήταν μια αραιά καλυμμένη αντισημιτική εκστρατεία και εκκαθάριση του στρατού, που επιδιώχθηκε κυρίως από άλλους στο Κόμμα, αλλά χρησιμοποιήθηκε από τον Γκομούουκα για να διατηρήσει τον εαυτό του στην εξουσία μετατοπίζοντας την προσοχή του λαού από τη στάσιμη οικονομία και την κακοδιαχείριση. Το αποτέλεσμα ήταν η μετανάστευση της πλειοψηφίας των εναπομεινάντων Πολωνών πολιτών εβραϊκής καταγωγής. Εκείνη την εποχή ήταν επίσης υπεύθυνος για τη δίωξη των διαμαρτυρόμενων φοιτητών και την σκληρή λογοκρισία στα μέσα ενημέρωσης.

Παραίτηση και συνταξιοδότηση 

Το Δεκέμβριο του 1970, οι οικονομικές δυσκολίες οδήγησαν σε αυξήσεις των τιμών και επακόλουθες διαδηλώσεις. Ο Γκομούουκα μαζί με το δεξί του χέρι, Ζένον Κλίσκο, διέταξαν τον τακτικό στρατό υπό τον στρατηγό Μπολέσουαφ Χόχα να πυροβολήσει τους απεργούς εργάτες με αυτόματα όπλα στο Γκντανσκ και τη Γκντίνια. Περισσότεροι από 41 εργάτες ναυπηγείων στις ακτές της Βαλτικής σκοτώθηκαν στην αστυνομική-κρατική βία που ακολούθησε, ενώ πάνω από χίλιοι άνθρωποι τραυματίστηκαν. Τα γεγονότα ανάγκασαν τον Γκομούουκα να παραιτηθεί και να συνταξιοδοτηθεί. Σε μια γενεαλογική αντικατάσταση της άρχουσας ελίτ, ο Έντβαρντ Γκιέρεκ ανέλαβε την ηγεσία του Κόμματος και οι εντάσεις εκτονώθηκαν.

Η αρνητική εικόνα του Γκομούουκα στην κομμουνιστική προπαγάνδα μετά την απομάκρυνσή του τροποποιήθηκε σταδιακά και ορισμένες από τις εποικοδομητικές συνεισφορές του αναγνωρίστηκαν. Θεωρείται ως ένας έντιμος και αυστηρός πιστός στο σοσιαλιστικό σύστημα, ο οποίος, ανίκανος να επιλύσει τις τρομερές δυσκολίες της Πολωνίας και να ικανοποιήσει αμοιβαία αντιφατικές απαιτήσεις, έγινε πιο άκαμπτος και δεσποτικός αργότερα στην καριέρα του. Δεινός καπνιστής, πέθανε το 1982 σε ηλικία 77 ετών από καρκίνο του πνεύμονα. Τα απομνημονεύματα του Γκομούουκα δημοσιεύτηκαν μόλις το 1994, πολύ μετά τον θάνατό του, και 5 χρόνια μετά την κατάρρευση του κομμουνιστικού καθεστώτος του οποίου υπηρέτησε και ηγήθηκε.

Ο Αμερικανός δημοσιογράφος Τζον Γκούνθερ περιέγραψε τον Γκομούουκα το 1961 ως «επαγγελματία με τρόπο, απόμακρο και γωνιακό, με μια περίεργη καυστικότητα».

Διακοσμήσεις και βραβεία 
 :
  Τάγμα των Οικοδόμων της Λαϊκής Δημοκρατίας της Πολωνίας
  Μεγαλόσταυρος του Τάγματος της Αναγέννησης της Πολωνίας
  Τάγμα του Σταυρού του Γκρούνβαλντ (1η τάξη)
  Αντάρτικος Σταυρός
  Μετάλλιο για τη Βαρσοβία 1939-1945
  Μετάλλιο Ρόντουα

 Άλλες χώρες:
  Μεγαλόσταυρος της Λεγεώνας της Τιμής (Γαλλία)
  Μεγαλόσταυρος Ιππότης με Γιακά του Τάγματος της Αξίας της Ιταλικής Δημοκρατίας (Ιταλία)
  Τάγμα του Λένιν (Σοβιετική Ένωση)
  Ιωβηλαίο μετάλλιο για την 100ή επέτειο από τη γέννηση του Βλαντίμιρ Ιλίτς Λένιν (Σοβιετική Ένωση)

Δείτε επίσης 

 Ιστορία της Πολωνίας (1945-1989)

Παραπομπές 

Πολωνοί πολιτικοί
Κομμουνιστές ηγέτες
Πολωνοί άθεοι
Αποδέκτες του Τάγματος του Λένιν
Αντιδιανοουμενισμός
Πολιτικοί του Κομμουνιστικού Κόμματος Πολωνίας
Πολιτικοί του Πολωνικού Εργατικού Κόμματος
Μέλη του Πολωνικού Κόμματος Ενωμένων Εργατών
Μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης
Αντισημιτισμός στην Πολωνία
Μέλη του Σέιμ της Πολωνίας (1947-1952)
Μέλη του Σέιμ της Πολωνίας (1957-1961)
Μέλη του Σέιμ της Πολωνίας (1961-1965)
Μέλη του Σέιμ της Πολωνίας (1965-1969)
Μέλη του Σέιμ της Πολωνίας (1969-1972)
Αποδέκτες του Τάγματος του Λαβάρου της Εργασίας
Αποδέκτες του Τάγματος των Οικοδόμων της Λαϊκής Δημοκρατίας της Πολωνίας
Αποδέκτες του Τάγματος του Σταυρού του Γκρούνβαλντ, 1η τάξη
Μεγαλόσταυροι του Τάγματος της Αναγέννησης της Πολωνίας
Αποδέκτες του Τάγματος της Αναγέννησης της Πολωνίας (1944-1989)
Μεγάλοι Αξιωματικοί της Λεγεώνας της Τιμής
Ενταφιασμοί στο Στρατιωτικό Κοιμητήριο Ποβόνσκι