Γιούζεφ Τσιρανκιέβιτς

Ο Γιούζεφ Άνταμ Ζίγκμουντ Τσιρανκιέβιτς (πολωνικά: Józef Adam Zygmunt Cyrankiewicz) (23 Απριλίου 1911 - 20 Ιανουαρίου 1989) ήταν Πολωνός Σοσιαλιστής (ΠΣΚ) και μετά το 1948 Κομμουνιστής πολιτικός. Υπηρέτησε ως πρωθυπουργός της Λαϊκής Δημοκρατίας της Πολωνίας μεταξύ 1947 και 1952, και ξανά για 16 χρόνια μεταξύ 1954 και 1970. Διετέλεσε επίσης Πρόεδρος του Κρατικού Συμβουλίου της Πολωνίας από το 1970 έως το 1972.

Πρώιμη ζωή 
Ο Τσιρανκιέβιτς γεννήθηκε στο Τάρνουφ, που βρισκόταν τότε στην Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία. Ο πατέρας του ήταν ο Γιούζεφ (1881-1939) και η μητέρα του η Ρεγκίνα, το γένος Σπακ (1880-1966). Ο πατέρας του ήταν ντόπιος ακτιβιστής της Εθνικής Δημοκρατίας, καθώς και υπολοχαγός στις Πολωνικές Ένοπλες Δυνάμεις, ενώ η μητέρα του ήταν ιδιοκτήτρια αρκετών πριονιστηρίων. Ο Τσιρανκιέβιτς παρακολούθησε το Γιαγκιελόνιο Πανεπιστήμιο. Έγινε γραμματέας του παραρτήματος της Κρακοβίας του Πολωνικού Σοσιαλιστικού Κόμματος το 1935.

Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος 
Ενεργός με την Ένωση Ενόπλων Μάχης (Związek Walki Zbrojnej, αργότερα μετονομάστηκε σε Εσωτερικός Στρατός), την πολωνική οργάνωση αντίστασης, από την αρχή της ήττας της Πολωνίας το 1939 στην αρχή του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Τσιρανκιέβιτς συνελήφθη από τη Γκεστάπο την άνοιξη του 1941 και μετά τη φυλάκιση του στη φυλακή Μοντελούπιχ στάλθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Άουσβιτς. Έφτασε στις 4 Σεπτεμβρίου 1942 και έλαβε τον αριθμό εγγραφής 62.933.

Αυτός, μαζί με άλλους κρατούμενους στο Άουσβιτς, μεταφέρθηκε τελικά στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Μαουτχάουζεν, καθώς η σοβιετική πρώτη γραμμή πλησίασε το Άουσβιτς στα τέλη του πολέμου. Τελικά απελευθερώθηκε από τον αμερικανικό στρατό.

Το επίμαχο ζήτημα του Άουσβιτς 
Σύμφωνα με την μεταπολεμική κομμουνιστική προπαγάνδα της εποχής, ενώ ήταν στο Άουσβιτς, ο Τσιρανκιέβιτς επιχείρησε να οργανώσει ένα κίνημα αντίστασης μεταξύ των άλλων φυλακισμένων σοσιαλιστών και επίσης εργάστηκε για να ενώσει τις διάφορες διεθνείς ομάδες κρατουμένων. Αυτοί οι ισχυρισμοί, που χρησιμοποιούνταν για να ενισχύσουν τη φήμη του στην Πολωνία μετά τον πόλεμο, θεωρούνται υπερβολικοί από τους σύγχρονους ιστορικούς. Αντ΄ αυτού, οι σύγχρονοι ιστορικοί σημειώνουν ότι ο Τσιρανκιέβιτς αρνήθηκε αμφιλεγόμενα όχι μόνο την έφεση για θανατική ποινή από τον Βίτολντ Πιλέτσκι, έναν μαχητή αντίστασης του Εσωτερικού Στρατού που διείσδυσε στο Άουσβιτς και θεωρείται ο κύριος δημιουργός της αντίστασης εκεί, αλλά πρότεινε «να αντιμετωπιστεί σκληρά, ως εχθρός του κράτους».

Άνοδος στην εξουσία

Πρώτη περίοδος στην εξουσία 

Μετά το τέλος του πολέμου, έγινε γενικός γραμματέας της κεντρικής εκτελεστικής επιτροπής του Πολωνικού Σοσιαλιστικού Κόμματος το 1946. Ωστόσο, οι εσωτερικές συγκρούσεις χώρισαν το Κόμμα σε δύο στρατόπεδα: το ένα με επικεφαλής τον Τσιρανκιέβιτς, το άλλο με επικεφαλής τον Έντβαρντ Οσούμπκα-Μοράφσκι, ο οποίος ήταν επίσης πρωθυπουργός.

Ο Οσούμπκα-Μοράφσκι πίστευε ότι το ΠΣΚ πρέπει να ενωθεί με το άλλο μη κομμουνιστικό κόμμα στην Πολωνία, το Πολωνικό Λαϊκό Κόμμα (ΠΛΚ), για να σχηματίσει ένα ενωμένο μέτωπο ενάντια στον κομμουνισμό. Ο Τσιρανκιέβιτς υποστήριξε ότι το ΠΛΚ πρέπει να στηρίξει τους κομμουνιστές (που κατείχαν τις περισσότερες θέσεις στην κυβέρνηση) στην εκτέλεση ενός σοσιαλιστικού προγράμματος, ενώ ήταν αντίθετος στην επιβολή μονοκομματικής διακυβέρνησης. Το Κομμουνιστικό Πολωνικό Εργατικό Κόμμα (ΠΕΚ) έπαιξε σε αυτή τη διαίρεση εντός του ΠΣΚ, απομακρύνοντας τον Οσούμπκα-Μοράφσκι και καθιστώντας τον Τσιρανκιέβιτς πρωθυπουργό.

Το ΠΛΚ συγχωνεύθηκε με το ΠΕΚ το 1948 για να σχηματιστεί το Πολωνικό Κόμμα Ενωμένων Εργατών (ΠΚΕΕ). Αν και το ΠΚΕΕ ήταν το ΠΕΚ με νέο όνομα, ο Τσιρανκιέβιτς παρέμεινε ως πρωθυπουργός. Ορίστηκε επίσης γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής του ΠΚΕΕ.

Ο Τσιρανκιέβιτς εγκατέλειψε τη θέση του πρωθυπουργού το 1952, επειδή ο αρχηγός του κόμματος, Μπολέσουαφ Μπιέρουτ, ήθελε τη θέση για τον εαυτό του. Ωστόσο, έγινε αναπληρωτής πρωθυπουργός υπό τον Μπιέρουτ.

Δεύτερη περίοδος στην εξουσία 
Ωστόσο, το 1954, αφού η Πολωνία επέστρεψε στη «συλλογική ηγεσία», ο Τσιρανκιέβιτς επέστρεψε στην πρωθυπουργία, μια θέση που θα κατείχε μέχρι το 1970. Μέχρι εκείνη τη στιγμή, υπήρχε λίγη αριστερά από τον Τσιρανκιέβιτς τον σοσιαλιστή, όπως αποδεικνύεται κατά τη διάρκεια της αναταραχής του 1956 μετά τη «μυστική ομιλία» της Νικίτα Χρουστσόφ. Προσπάθησε να καταστείλει τις ταραχές που ξέσπασαν αρχικά σε ολόκληρη τη χώρα, απειλώντας ότι «οποιοσδήποτε προκλητικός ή τρελός που σηκώνει το χέρι του εναντίον της λαϊκής κυβέρνησης μπορεί να είναι σίγουρος ότι αυτό το χέρι θα κοπεί».

Ο Τσιρανκιέβιτς ήταν επίσης υπεύθυνος για την εντολή του πυροβολισμού των διαδηλωτών κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων του 1970 στην ακτή, όπου 42 άνθρωποι σκοτώθηκαν και περισσότεροι από 1.000 τραυματίστηκαν. Λίγους μήνες μετά από αυτές τις διαδηλώσεις, ο Τσιρανκιέβιτς βγήκε στην ημι-συνταξιοδότηση και διορίστηκε πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας - μια θέση ισοδύναμη με εκείνη ενός τελετουργικού προέδρου. Κατείχε αυτήν τη θέση μέχρι να αποσυρθεί το 1972.

Ο Τσιρανκιέβιτς πέθανε το 1989, λίγους μήνες πριν από την κατάρρευση του κομμουνιστικού καθεστώτος. Ωστόσο, ο Τσιρανκιέβιτς (και άλλοι που συμμετείχαν στη δίκη του 1948) κατηγορήθηκε μετά θάνατον, το 2003, για συνενοχή στη δολοφονία του Βίτολντ Πιλέτσκι.

Δείτε επίσης 

 Ιστορία της Πολωνίας (1945-1989)

Παραπομπές 

Πολωνοί πολιτικοί
Αρχηγοί κράτους της Λαϊκής Δημοκρατίας της Πολωνίας
Πρωθυπουργοί της Λαϊκής Δημοκρατίας της Πολωνίας
Πολωνοί Αυστροούγγροι
Πολιτικοί του Πολωνικού Σοσιαλιστικού Κόμματος
Απόφοιτοι του Γιαγκελόνιου Πανεπιστημίου
Μέλη του Σέιμ της Πολωνίας (1947-1952)
Μέλη του Σέιμ της Πολωνίας (1952-1956)
Μέλη του Σέιμ της Πολωνίας (1961-1965)
Μέλη του Σέιμ της Πολωνίας (1965-1969)
Μέλη του Σέιμ της Πολωνίας (1969-1972)
Επιζήσαντες του στρατοπέδου συγκέντρωσης του Άουσβιτς
Επιζήσαντες του στρατοπέδου συγκέντρωσης του Μαουτχάουζεν-Γκούζεν
Αποδέκτες του Τάγματος του Λένιν
Αποδέκτες του Τάγματος του Λαβάρου της Εργασίας
Μεγαλόσταυροι του Τάγματος της Αναγέννησης της Πολωνίας
Αποδέκτες του Τάγματος των Οικοδόμων της Λαϊκής Δημοκρατίας της Πολωνίας
Αποδέκτες του Τάγματος του Σταυρού του Γκρούνβαλντ, 2η τάξη
Ενταφιασμοί στο Στρατιωτικό Κοιμητήριο Ποβόνσκι