Ειδικές Βιβλιοθήκες

Η Ειδική βιβλιοθήκη είναι ο όρος για μια βιβλιοθήκη που δεν είναι ούτε Ακαδημαϊκή , Σχολική, Δημόσια ή Εθνική βιβλιοθήκη. Οι Ειδικές Βιβλιοθήκες περιλαμβάνουν Εταιρικές Βιβλιοθήκες , Νομικές Βιβλιοθήκες, Ιατρικές Βιβλιοθήκες , Βιβλιοθήκες Μουσείων , Βιβλιοθήκες ΜΜΕ , και Βιβλιοθήκες μη κερδοσκοπικών οργανισμών. Αυτές οι βιβλιοθήκες συνήθως δεν είναι ανοικτές στο ευρύ κοινό, αν και πολλές είναι διαθέσιμες σε συγκεκριμένο κοινό ή μετά απο προγραμματισμένα ραντεβού. Οι ειδικές βιβλιοθήκες είναι επίσης γνωστές και ως κέντρα πληροφόρησης. Είναι γενικά στελεχωμένες από βιβλιοθηκονόμους, αν και πολλοί βιβλιοθηκονόμοι που απασχολούνται σε ειδικές βιβλιοθήκες είναι εξειδικευμένοι στον τομέα της βιβλιοθήκης και όχι γενικά εκπαιδευμένοι στη βιβλιοθηκονομία, και συχνά δεν απαιτείται να έχουν ανώτερα πτυχία στον τομέα των ειδικών βιβλιοθηκών, λόγω του εξειδικευμένου υλικού και του κοινού της βιβλιοθήκης.

Οι Ειδικές Βιβλιοθήκες έχουν συχνά ένα πιο συγκεκριμένο κοινό από βιβλιοθήκες με παραδοσιακούς εκπαιδευτικούς ή γενικούς κανονισμούς και ασχολούνται με πιο εξειδικευμένα είδη πληροφοριών. Έχουν αναπτυχθεί για να υποστηρίξουν την αποστολή των χορηγών τους και οι συλλογές και υπηρεσίες τους είναι πιο στοχευμένες και ειδικά διαμορφωμένες για τις ανάγκες του κοινού τους. Ανάλογα με την κάθε συγκεκριμένη βιβλιοθήκη, κάποιες ειδικές βιβλιοθήκες μπορεί ή δεν μπορεί να είναι ανοικτές στο ευρύ κοινό. Εκείνες που είναι ανοικτές για το κοινό μπορούν να προσφέρουν υπηρεσίες σχετικές με την έρευνα , την αναφορά , τις δημόσιες, ακαδημαϊκές ή παιδικές βιβλιοθήκες, συχνά με περιορισμούς, όπως παράδειγμα μόνο να δανείζουν βιβλία σε ασθενείς σε ένα νοσοκομείο ή τον περιορισμό του κοινού από συγκεκριμένα τεκμήρια ή συλλογές (π.χ. Στρατιωτικά τεκμήρια). Δεδομένης της εξαιρετικά ιδιαίτερης φύσης των ειδικών βιβλιοθηκών, στους επισκέπτες μιας ειδικής βιβλιοθήκης συχνά συνίσταται να ελέγξει ποιες υπηρεσίες και περιορισμοί ισχύουν σε εκείνη τη συγκεκριμένη βιβλιοθήκη.

Οι Ειδικές Βιβλιοθήκες είναι «ειδικές» ως προς τις συλλογές , τους χρήστες και τις υπηρεσίες τους . Όλες τους παρέχουν στοχευμένη, πλήρης και ταχεία εξυπηρέτηση στους χρήστες τους . Για παράδειγμα, στη βιβλιοθήκη ενός ερευνητικού ινστιτούτου, οι επιστήμονες δεν μπορούν να έχουν το χρόνο να επισκεφτούν τη βιβλιοθήκη και τη συλλογή πληροφοριών. Σε μια τέτοια κατάσταση η εύστοχη πληροφόρηση και όχι το έγγραφο θα πρέπει να παρέχονται στους χρήστες. Πολύ συνηθισμένη είναι η χρήση της Τρέχουσας Υπηρεσίας Ευαισθητοποίησης (CAS) και της Επιλεκτικής Διάδοσης των Πληροφοριών (SDI).

Έμπειροι και εξειδικευμένοι βιβλιοθηκονόμοι μπορούν να λαμβάνουν  διοικητικές θέσεις,  σε βιβλιοθήκες ή κέντρα πληροφόρησης. Όπως συμβαίνει και   με τη διαχείριση οποιουδήποτε άλλου οργανισμού,  οι βιβλιοθηκονόμοι ασχολούνται με το μακροπρόθεσμο σχεδιασμό της βιβλιοθήκης, και τη  σχέση της με τη μητρικό – πάροχο  οργανισμό (πόλη ή νομό για μια δημόσια βιβλιοθήκη, το κολλέγιο / πανεπιστήμιο για μια Ακαδημαϊκή βιβλιοθήκη, ή ο οργανισμός- επιχείρηση που εξυπηρετείται από  μια ειδική βιβλιοθήκη.

Ειδικότερα οι ειδικές βιβλιοθήκες μπορεί να  περιλαμβάνουν διάφορους τομείς όπως : η  ειδησεογραφία, το δίκαιο, η  ιατρική, κυβερνητικές και μη κυβερνητικές οργανώσεις,  φυλακές , εταιρείες, μουσεία ή οποιοδήποτε άλλο είδος βιβλιοθήκης ανήκει και λειτουργεί από ένα οργανισμό. Μπορούν επιπλέον  να είναι ιδιαίτερα εξειδικευμένες, όταν  εξυπηρετούν μια διακριτή ομάδα χρηστών με μια εξειδικευμένη  συλλογή. Σε έναν  όλο και πιο παγκόσμιο και εικονικό χώρο εργασίας, οι ειδικοί  βιβλιοθηκονόμοι  διαχειρίζονται, καθοδηγούν  και  διευκολύνουν  τη χρήση των ηλεκτρονικών συλλογών. Σε ορισμένους τύπους ειδικών βιβλιοθηκών μπορεί να
απαιτείται οι βιβλιοθηκονόμοι  να έχουν πρόσθετη εκπαίδευση, όπως για παράδειγμα νομικές σπουδές  για μια νομική βιβλιοθήκη ή επιπλέον γνώσεις γύρω από διάφορους τομείς  όπως η χημεία, μηχανική, η ιατρική  κλπ, όταν πρόκειται για τις αντίστοιχες βιβλιοθήκες Πολλές Ειδικές Βιβλιοθήκες  ανήκουν στην Ένωση Ειδικών Βιβλιοθηκών Special Libraries Association.[27]. Υπάρχουν όμως και πιο εξειδικευμένες ενώσεις  όπως για παράδειγμα  : 

·         American Association of Law Libraries

·         Art Libraries Society of North America

·         Medical Library Association 

·         Visual Resources Association

Ιστορία 

Στην τρέχουσα κατάστασή τους οι ειδικές βιβλιοθήκες, ανεξάρτητες από τις δημόσιες, ακαδημαϊκές, καθώς και αρχειακού υλικού βιβλιοθήκες είναι ένα πρόσφατο φαινόμενο,  αν και είναι δύσκολο να προσδιοριστεί το πότε άρχισε να αναγνωρίζεται ως ένα ξεχωριστό υποσύνολο βιβλιοθηκών, λόγω του άκρως ιδιαίτερου και ανεξάρτητου χαρακτήρα τους. Ίσως η πιο κοντινή ημερομηνία στην οποία μπορούμε να αναθέσουμε τις απαρχές των ειδικών βιβλιοθηκών στη σύγχρονη έννοια τους είναι το 1909 , η χρονιά που η Ένωση Ειδικών Βιβλιοθηκών , μια από τις αρχαιότερες και μεγαλύτερες ομάδες υπεράσπισης της βιβλιοθήκης που ασχολείται αποκλειστικά με τις ειδικές βιβλιοθήκες , ιδρύθηκε . Η περιγραφή της ιστορίας των ειδικών βιβλιοθηκών στη σύγχρονη έννοια της λέξης είναι, συνεπώς, δύσκολη, καθώς τα μόνα κριτήρια για τον ορισμό της ειδικής βιβλιοθήκης είναι ότι είναι μια βιβλιοθήκη - η ίδια ένας συχνά ασαφής όρος - που δεν είναι εθνική, ερευνητική, βιβλιογραφικών αναφορών, δημόσια, ακαδημαϊκή, παιδική, ή αρχειακή βιβλιοθήκη . Ως αποτέλεσμα , μια άποψη της ιστορίας των σύγχρονων ειδικών βιβλιοθηκών είναι ότι είναι ό, τι δεν περιλαμβάνεται στην ιστορία των άλλων τύπων των βιβλιοθηκών .

Ωστόσο, η εξεύρεση της ιστορίας αυτών των τύπων των ομάδων πριν από την σύγχρονη έννοια των ειδικών βιβλιοθηκών αποκαλύπτει ότι η έννοια των ειδικών βιβλιοθηκών ως βιβλιοθήκες που υπάρχουν για την υποστήριξη συγκεκριμένων ιδιωτικών συμφερόντων ή ιδρύματων στους στόχους τους, είναι πιθανόν η παλαιότερη στην ύπαρξη. Οι πρώτες γνωστές βιβλιοθήκες , που χρονολογούνται από την αρχή της γνωστής ιστορίας , καταγράφουν εμπορικές συναλλαγές και αποθέματα . Σήμερα , αυτές εμπίπτουν στην κατηγορία των εταιρικών βιβλιοθηκών, που συζητούνται παρακάτω . Ομοίως , ένας σημαντικός αριθμός από τα σφηνοειδή δισκία που ανακτήθηκαν από τη Βιβλιοθήκη του Ashurbanipal καταγράφουν λεπτομερώς βαβυλωνιακές θρησκευτικές πεποιθήσεις και μύθους . Και πάλι , σε ένα σύγχρονο πλαίσιο, οι θρησκευτικές βιβλιοθήκες συχνά θεωρούνται ειδικές βιβλιοθήκες.

Φυσικά , οι πρώτες βιβλιοθήκες γενικά δεν θεωρούνται ειδικές βιβλιοθήκες στις περισσότερες περιπτώσεις, αλλά είναι ωστόσο σαφές ότι οι βιβλιοθήκες που σήμερα ομαδοποιούνται κάτω από τον χαρακτηρισμό των ειδικών βιβλιοθηκών είναι προγενέστερες αυτού.

Επαγγελματικοί Οργανισμοί 

Μια σημαντική επαγγελματική ένωση για ειδικές βιβλιοθήκες είναι η Ένωση Ειδικών Βιβλιοθηκών, η οποία έχει παραρτήματα στον Καναδά, τις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Το Chartered Institute of Library and Information Professionals και η αυστραλιανή Ένωση  Βιβλιοθηκονομίας και Συστημάτων Πληροφόρησης έχουν επίσης ομάδες εστίασης αφιερωμένες σε ειδικές βιβλιοθήκες. Περισσότερες ενώσεις ειδικές βιβλιοθηκών σε όλο τον κόσμο μπορούν να βρεθούν στον κατάλογο της Ένωσης Βιβλιοθηκών.

Εταιρικές Βιβλιοθήκες 

Μία εταιρική βιβλιοθήκη είναι μια συλλογή των πόρων που περιέχονται σε μια εταιρική οντότητα.Οι εταιρικές βιβλιοθήκες  βοηθούν στην οργάνωση και τη διάδοση πληροφοριών σε όλη την εταιρεία για δικό της όφελος.  Συχνά υποστηρίζουν περιοχές στην εταιρεία σχετικά με τη χρηματοδότηση, τη διαχείριση, την εμπορία και τεχνική εξειδίκευση. Όσον αφορά το μέγεθος, είναι σπάνια πολύ μεγάλες, και τα περισσότερα τμήματα της βιβλιοθήκης απασχολούν λιγότερους από πέντε υπαλλήλους με πλήρη απασχόληση. Ένα σημαντικό ζήτημα στις εταιρικές βιβλιοθήκες σχετίζεται με τη δυσκολία τιμολόγησης στις άυλες υπηρεσίες που η βιβλιοθήκη παρέχει στην μητρική της εταιρεία. Οι υπηρεσίες πληροφοριών που παρέχονται από τις εταιρικές βιβλιοθήκες εξοικονομούν χρόνο στους εργαζόμενους μερικής απασχόλησης , και μπορούν να βοηθήσουν ανταγωνιστική εργασία.Ωστόσο, καμία από αυτές τις τιμές δεν μπορεί να μετρηθεί εύκολα, γεγονός που περιπλέκεται περαιτέρω από την κατανόηση ότι η γνώση μπορεί να είναι χρήσιμη αμέσως μετά την εξαγορά, ή σε οποιαδήποτε απροσδιόριστη στιγμή στο μέλλον . Για τους λόγους αυτούς, οι προϋπολογισμοί των εταιρικών βιβλιοθηκών συχνά αμφισβητούνται.

Νομικές Βιβλιοθήκες 

Οι νομικές βιβλιοθήκες έχουν σχεδιαστεί για να βοηθούν φοιτητές Νομικής, δικηγόρους, δικαστές και εργαζόμενους και όσους διεξάγουν νομική έρευνα. Οι περισσότερες νομικές βιβλιοθήκες συνδέονται με νομικές σχολές, επιχειρήσεις ιδιωτικού δικαίου ή κρατικών δικαστηρίων για τη χρήση της πελατείας του αντίστοιχου οργάνου, αν και μερικές πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες διατηρούν επίσης ένα ειδικό νομικό τμήμα. Τυπικά, οι συλλογές των νομικών βιβλιοθηκών είναι προσαρμοσμένες στα συγκεκριμένα νομικά συμφέροντα και αρμοδιότητες του οργάνου που επισυνάπτονται και περιλαμβάνουν περιορισμένες έως μηδενικές συλλογές νομικού υλικού εκτός του καθορισμένου εύρους. Οι περισσότεροι βιβλιοθηκονόμοι νομικών βιβλιοθηκών έχουν μεταπτυχιακά στη νομοθεσία, βιβλιοθηκονομία, και συχνά και τα δύο. Ωστόσο, οι νομικές υπηρεσίες αναφοράς που είναι διαθέσιμες στο ευρύ κοινό είναι συνήθως εξαιρετικά περιορισμένες λόγω νομικών περιορισμών σε μη-δικηγόρους που παρέχουν νομικές συμβουλές.

Ιατρικές Βιβλιοθήκες 

Οι ιατρικές βιβλιοθήκες, επίσης γνωστές ως βιβλιοθήκες νοσοκομείου ή βιβλιοθήκες για την υγεία, έχουν σχεδιαστεί για να υποστηρίζουν τις ανάγκες των γιατρών, επαγγελματιών υγείας, ιατρικούς ερευνητές, φοιτητές ιατρικής, ασθενείς και καταναλωτές που ενδιαφέρονται για τον ιατρικό τομέα. Οι περισσότερες ιατρικές βιβλιοθήκες προορίζονται να βοηθήσουν τους ενεργούς επαγγελματίες υγείας, τους ερευνητές και το κοινό που ενδιαφέρεται για την έρευνα του ιατρικού τομέα και συνδέονται με νοσοκομεία, ιατρικές ερευνητικές εγκαταστάσεις, ιατρικές σχολές και παρόμοια ιδρύματα. Παρόμοια με τις βιβλιοθήκες του νόμου, οι περισσότεροι ιατρικοί βιβλιοθηκονόμοι έχουν πτυχία σε ένα βιολογικό ή ιατρικό τομέα, αντί ή εκτός από την επίσημη κατάρτιση της βιβλιοθήκης, και η ειδική φύση της συλλογής ιατρικών βιβλιοθηκών είναι προσαρμοσμένη στον τομέα ή είδος της φροντίδας του ιδρύματος στο οποίο ανήκει η βιβλιοθήκη.

Μερικά νοσοκομεία διατηρούν επίσης μια βιβλιοθήκη ειδικά για την ψυχαγωγία και τον ελεύθερο χρόνο των ασθενών και όχι στην έρευνα, την εκπαίδευση ή την επαγγελματική ανάπτυξη, και αυτές οι βιβλιοθήκες τείνουν να λειτουργούν παρόμοια με τις δημόσιες βιβλιοθήκες αν και οι συλλογές τους μπορεί να βασίζονται σε ιατρικά και συναφή έργα ή θέματα

Στρατιωτικές Βιβλιοθήκες 

Οι στρατιωτικές βιβλιοθήκες έχουν σχεδιαστεί για να υποστηρίζουν τις ανάγκες των μελών των ενόπλων δυνάμεων ενός έθνους και το λοιπό προσωπικό που συνδέεται με τη μονάδα ή τη βάση της οποίας η βιβλιοθήκη είναι μέρος. Οι πρωταρχικές ευθύνες των στρατιωτικών βιβλιοθηκών βοηθούν το στρατιωτικό προσωπικό με πρόσβαση σε πόρους για επαγγελματική ανάπτυξη, προσωπική εκπαίδευση, και ψυχαγωγία. Στρατιωτικές βιβλιοθήκες που συνδέονται με στρατιωτικές βάσεις συχνά περιλαμβάνουν συλλογές και υπηρεσίες για τις οικογένειες του προσωπικού που απασχολούνται στη βάση και μπορούν επίσης να διατηρούν πληροφορίες σχετικά με την ιστορία της βάσης, μονάδες που λαμβάνουν εκεί και αξιοσημείωτο προσωπικό. Οι άλλες στρατιωτικές βιβλιοθήκες επιφορτισμένες με την άμεση στήριξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων, παρέχουν πρόσβαση σε συναφείς πόρους ή στην οργάνωση και τη διάδοση των πληροφοριών που σχετίζονται άμεσα με μια στρατιωτική μονάδα ή τις δραστηριότητες του οργανισμού. Ανάλογα με τις συγκεκριμένες ευθύνες της κάθε βιβλιοθήκης, οι στρατιωτικές βιβλιοθήκες μπορούν να στελεχώνονται από πολιτικούς βιβλιοθηκονόμους ή στρατιωτικό προσωπικό με κατάρτηση στην επιστήμη της βιβλιοθηκονομίας ή και τα δύο. 

Οι βιβλιοθήκες Μεταφορών έχουν σχεδιαστεί για να υποστηρίξουν τη μελέτη, την έρευνα και τη διάδοση των πληροφοριών που σχετίζονται με τη μεταφορά. Θα παρέχουν τους πόρους που σχετίζονται με την πολιτική, τους κανονισμούς, τις δραστηριότητες, και άλλες πτυχές της μεταφοράς. Οι χρήστες των βιβλιοθηκών μεταφοράς περιλαμβάνουν μηχανικούς, πολεοδόμους, εργολάβους, ακαδημαϊκούς ερευνητές και το ευρύ κοινό. [8] Οι βιβλιοθήκες Μεταφορών βρίσκονται σε ομοσπονδιακό, πολιτειακό και τοπικό επίπεδο διακυβέρνησης, καθώς και σε πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα. Μεγάλες βιβλιοθήκες μεταφορών μπορούν να βρεθούν στις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Σουηδία, την Αυστραλία και την Ιαπωνία.

Μουσειακές Βιβλιοθήκες 

Οι μουσειακές βιβλιοθήκες είναι βιβλιοθήκες που βρίσκονται σε μουσεία.

Ενημερωτικές Βιβλιοθήκες 

Οι ενημερωτικές βιβλιοθήκες διατηρούν συλλογές άρθρων και επίκαιρων γεγονότων.

Οι ειδικές βιβλιοθήκες που αρχειοθετούν εφημερίδες, περιοδικά και άλλες περιοδικές εκδόσεις σε έντυπη μορφή για διαβούλευση στις δημόσιες βιβλιοθήκες μπορεί να ονομάζονται “Hemerotec” σε ορισμένες ευρωπαικές χώρες. Ο όρος επίσης αναφέρεται σε ένα αρχείο ή μια συλλογή απο εφημερίδες, περιοδικά και άλλα δημοσιογραφικά δημοσιεύματα ενός συγκεκριμένου τύπου, όπως αρχεία εγγράφων των εκδοτών. Ο όρος επίσης χρησιμοποιείται για τα αρχεία των τελευταίων σελίδων.

Τεχνικές Βιβλιοθήκες 

Οι τεχνικές βιβλιοθήκες περιέχουν κυρίως υλικό για μηχανικούς, φοιτητές τεχνικών σχολών και πολυτεχνείου (μηχανολόγων μηχανικών, ηλεκτρολόγων μηχανικών, αρχιτεκτόνων κλπ.) Επίσης, εξυπηρετεί και όποιο χρήστη θέλει να ενημερωθεί για ένα νομικό ζήτημα, καθώς περιέχει υλικό για την ελληνική νομοθεσία και νομολογία.
Το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος έχει ξεχωριστές ειδικές τεχνικές βιβλιοθήκες σε όλα τα περιφερειακά του τμήματα, οι οποίες συνεργάζονται μεταξύ τους για την πλήρη κάλυψη των αναγκών των μελών αλλά και των απλών χρηστών του ΤΕΕ. Το κεντρικό τμήμα του ΤΕΕ έχει έδρα στην Αθήνα, Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας - Βιβλιοθήκη

Τα 17 περιφερειακά τμήματα του ΤΕΕ  είναι: 
 Τμήμα Κεντρικής Μακεδονίας, στη Θεσσαλονίκη 
 Τμήμα Δυτικής Ελλάδας, στην Πάτρα 
 Τμήμα Κεντρικής και Δυτικής Θεσσαλίας, στη Λάρισα 
 Τμήμα Πελοποννήσου, στην Τρίπολη 
 Τμήμα Ηπείρου, στα Ιωάννινα 
 Τμήμα Ανατολικής, Κρήτης, στο Ηράκλειο 
 Τμήμα Θράκης, στην Κομοτηνή 
 Τμήμα Δυτικής Μακεδονίας, στην Κοζάνη 
 Τμήμα Δυτικής Κρήτης, στα Χανιά 
 Τμήμα Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας, στη Λαμία 
 Τμήμα Νομού Μαγνησίας, στο Βόλο 
 Τμήμα Ανατολικής Μακεδονίας, στην Καβάλα 
 Τμήμα Νομού Ευβοίας, στη Χαλκίδα 
 Τμήμα Δωδεκανήσου, στη Ρόδο 
 Τμήμα Βορειοανατολικού Αιγαίου, στη Μυτιλήνη 
 Τμήμα Αιτωλοακαρνανίας, στο Αγρίνιο 
 Τμήμα Κέρκυρας, στην Κέρκυρα 

Οι υπηρεσίες που συνδέουν όλα τα τμήματα του ΤΕΕ είναι η ψηφιακή βιβλιοθήκη και ο συλλογικός κατάλογος.
 Συλλογικός κατάλογος βιβλιοθηκών του ΤΕΕ
Ο συλλογικός κατάλογος περιέχει μια πλήρη λίστα με καταλόγους που καλύπτουν, όλο το θεματικό πλαίσιο που σχετίζεται με το επιστημονικό έργο και υλικό του ΤΕΕ καθώς και την Ψηφιακή Βιβλιοθήκη ΤΕΕ.

ΠΗΓΕΣ