Δήμος Πατρέων

Ο Δήμος Πατρέων είναι δήμος της Ελλάδας, στην Περιφερειακή Ενότητα Αχαΐας (τ. Νομός) της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας. Έδρα του δήμου είναι η πόλη της Πάτρας από την ημέρα της σύστασής του, το 1835, έως σήμερα.

Ιστορία

1835-1912
Ο δήμος ιδρύθηκε με το Β.Δ. 8/4/1835 και περιελάμβανε τους οικισμούς: Πάτραι, Επάνω Συχενά, Κάτω Συχενά, Ρωμανός, Κυνηγού, Εγλυκάδα, Μποζαΐτικα και Μονή Γηροκομείου. Είχε 5.469 κατοίκους και κατατάχτηκε στην Β' τάξη. Ανήκε στην Επαρχία Παλαιάς Πάτρας του Νομού Αχαΐας. Πρώτος δήμαρχος ήταν ο Ιωάννης Ζαΐμης, που διορίστηκε από την αντιβασιλεία, και ανέλαβε καθήκοντα στις 26 Ιουνίου 1836.

Με το Β.Δ. 3/7/1836 γίνεται δήμος της επαρχίας Παλιάς Πάτρας της Διοίκησης Αχαΐας, συγχωνεύεται στον δήμο και όλος ο Δήμος Μεσσάτιδος ο οποίος καταργείται. Με το Β.Δ. 27/11/1840 περί συγχωνεύσεων δήμων έγινε δήμος Α΄τάξεως με 10.832 κατοίκους και νέα σύσταση εφόσον συγχωνεύτηκαν σε αυτόν τμήματα των καταργημένων δήμων Αργυραίων, Παναχαιών και τμήμα του νέου μειωμένου σε έκταση Δήμου Δύμης. Περιελάμβανε τους οικισμούς Πάτραι, Κυνηγού, Επάνω Συχενά, Κάτω Συχενά, Ρωμανός, Εγλυκάδα, Μποζαΐτικα, Μονή Γηροκομείου, Σαραβάλι, Μπεγουλάκι, Σκούρα, Βελίζι, Οβρυά, Μουσταφά Εφέντη, Ψαράδες, Βουντούσα, Γαιδουριάρη, Βόλα, Παυλόκαστρο, Μονή Αναλήψεως, Μονή Σωτήρα, Μιντιλόγλι, Δρεσθενά, Νεοχώρι, Πουρναρόκαστρο, Ελεκύστρα, Ζάστοβα, Σούλι, Άνω Μοίρα, Κάτω Μοίρα, Τοπόλοβα, Βαλατσίνα, Βούντενη, Μπάλα, Βελβίτσι, Πλατάνι, Καστρίτσι και Δρέπανο.

Το 1844 δήμαρχος εκλέγεται ο Περικλής Καλαμογδάρτης ο πρώτος εκλεγμένος από τον λαό, έως τότε ήταν διορισμένοι. Με το ΒΔ 5/12/1845 έγινε δήμος της επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας-Ήλιδος. Το 1930 νέα μεταβολή στους νομούς αποτελεί δήμο του Νομού Αχαΐας. Με τον ΚΕ 5/12/1845 η Καμενίτσα αποσπάται στον Δήμο Πατρέων. Ο δήμος γίνεται δήμος της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας-Ήλιδος. Στις εκλογές του 1855 δήμαρχος εκλέγεται ο Μπενιζέλος Ρούφος ο μοναδικός δήμαρχος που έπειτα διετέλεσε και πρωθυπουργός της Ελλάδος.

Με τον ΒΧΔ 6/7/1899 γίνεται δήμος της επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας. Το 1910 ο δήμος είχε 37.401 κατοίκους. Με το ΦΕΚ 256Α - 28/08/1912 καταργούνται οι δήμοι και ο δήμος Πατρέων παραμένει δήμος αλλά συρρικνώνεται. Αποτελείται από τους οικισμούς: Πάτραι, Μπάλα, Μονή Γηροκομείου, Βούντενη, Μπεγουλάκι, Λιμήν Πατρών και Κάτω Συχενά.

1912-1997
Το 1922 με τον νόμο 2789/8 14 Ιουλίου 1922, η Κυβέρνηση Δ. Γούναρη παραχωρεί στον δήμο το προνόμιο διανομής και παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος. Με τον ίδιο νόμο παραχωρήθηκε η εκμετάλλευση των υδάτων του Γλαύκου στο Παναχαϊκό. Ο νόμος επίσης προέβλεπε την αποκλειστική διανομή ρεύματος μέχρι 10 χιλιόμετρα με κέντρο την σημερινή Πλατεία Τριών Συμμάχων, τα προνόμια του δήμου θα ήταν για 99 έτη έως το 2026, αργότερα παρατάθηκε μέχρι το 2039. Την ίδια χρονιά ο δήμος σύστησε την εταιρεία «Ελληνική Ανώνυμος Υδροηλεκτρική Εταιρεία Γλαύκος». Η εταιρεία παρείχε ρεύμα και στα γειτονικά χωριά και προάστια όπως το Ρίο και τα Βραχναίικα. Η Εταιρεία κατασκεύασε φράγμα και μονάδα παραγωγής ρεύματος την Υ.Η.Σ. Γλαύκου. Ο «Γλαύκος» το 1967 πουλήθηκε στην ΔΕΗ και λειτουργεί ακόμα σήμερα.

Το 1925 προσαρτάται στον δήμο οι καταργημένες κοινότητες Μποζαΐτικα και Καστρίτσι. Με νέα διοικητική μεταβολή στους νομούς το 1930 (ΦΕΚ 115Α - 16/04/1930) γίνεται δήμος του νομού Αχαΐας.

Το 1930 προστίθεται η καταργημένη κοινότητα Γλαύκου και το 1933 η πρώην κοινότητα Εγλυκάδας με τον οικισμό Περιβόλα. Το 1940 πολλοί οικισμοί περιφερειακά της πόλης της Πάτρας (Πάτραι τότε) προστίθενται στον Δήμο. Αυτοί είναι: Διάκου, Δασύλλιο, Νέο Καστρίτσι, Μποτοβάγια, Άνθεια, Άνω Αρόη, Άγιοι Απόστολοι, Κρύα, Ζαβλάνι, Αεριόφως, Εβραιομνήματα, Τερψιθέα, Άγιος Σπυρίδων, Ψαροφάι, Γηροκομείο, Γούβα, Πτωχοκομείο, Κάτω Αρόη, Φρούριο, Έξω Αγυιά, Τριτάκη, Προσφυγικός συνοικισμός, Νεκροταφείο, Μάμος.

Το 1951 νέοι οικισμοί γύρω από την πόλη προστίθενται και αυτοί στον δήμο, οι οικισμοί αυτοί είναι: Άνω Συχαινά, Κοτρώνι, Κάτω Συχαινά και οι κοινότητες Άνω Καστρίτσι και Κάτω Καστρίτσι. Το 1954 αποσπώνται το Άνω Καστρίτσι και το Κάτω Καστρίτσι και γίνονται ανεξάρτητες κοινότητες.

Επόμενη διοικητική μεταβολή είναι το 1997 με τον νόμο 2539/1997 περί «Συγκρότησης της πρωτοβάθμιας τοπικής αυτοδιοίκησης».

Πρόγραμμα Καποδίστριας (1997-2010)
Το 1997 ο δήμος συστάθηκε με τον Νόμο 2539/1997 περί «Συγκρότησης της πρωτοβάθμιας τοπικής αυτοδιοίκησης», γνωστό ως Σχέδιο Καποδίστριας. Ο δήμος είχε πληθυσμό 163.466 κατοίκων, σύμφωνα με την Απογραφή του 2001, καθιστώντας τον τέταρτο μεγαλύτερο δήμο της Ελλάδας.

Δήμαρχοι του καποδιστριακού Δήμου Πατρέων υπήρξαν, με χρονολογική σειρά, οι: Ευάγγελος Φλωράτος (1999-2002), Ανδρέας Καράβολας (2003-2006) και ο Ανδρέας Φούρας (2007-2010).

Η πόλη της Πάτρας διαιρείται σε τέσσερα δημοτικά διαμερίσματα: 
 το 1ο δημοτικό διαμέρισμα (πρώην Αρκτικός Τομέας) (πληθυσμός 31.730 κάτοικοι)
 το 2ο δημοτικό διαμέρισμα (πρώην Νότιος Τομέας) (πληθυσμός 31.151 κάτοικοι)
 το 3ο δημοτικό διαμέρισμα (πρώην Ανατολικός Τομέας) (πληθυσμός 24.841 κάτοικοι)
 το 4ο δημοτικό διαμέρισμα (πρώην Κεντρικός Τομέας) (πληθυσμός 72.678 κάτοικοι)

Περιλαμβάνει επίσης τα τοπικά διαμερίσματα Πατρέων, Ελικίστρας, Μοίρας και Σουλίου.

Δημοτική Ενότητα Πατρέων
Η «καλλικρατική» Δημοτική Ενότητα Πατρέων ταυτίζεται, γεωγραφικά και διοικητικά, με τον καποδιστριακό Δήμο Πατρέων (1997-2010).

Στον καποδιστριακό δήμο περιλαμβάνονταν τα παρακάτω δημοτικά διαμερίσματα και οικισμοί:

Δ.Δ. Πατρέων [ 169.242 ]
 η Πάτρα [ 168.530 ]
 ο Μπάλας [ 115 ]
 η Σκιόεσσα [ 528 ]
 το Χάραδρο [ 69 ]
Δ.Δ. Ελικίστρας [ 1.401 ]
 η Ελικίστρα [ 265 ]
 η Καρυά [ 310 ]
 το Πουρναρόκαστρο [ 34 ]
 το Ρυάκι [ 151 ]
 ο Ρωμανός [ 641 ]
Δ.Δ. Μοίρας [ 73 ]
 η Μοίρα [ 43 ]
 τα Γκοτσαίικα [ 29 ]
 η Πηγή [ 1 ]
Δ.Δ. Σουλίου [ 900 ]
 το Νέο Σούλι [ 665 ]
 ο Άγιος Ιωάννης [ 98 ]
 το Κεφαλόβρυσο [ 48 ]
 τα Μιντζαίικα [ 31 ]
 η Παναγιά [ 20 ]
 ο Προφήτης Ηλίας [ 38 ]

«Καλλικρατικός» Δήμος Πατρέων
Ο Δήμος Πατρέων συστάθηκε με το Πρόγραμμα Καλλικράτης, την 1η Ιανουαρίου 2011, με τη συνένωση των προϋπαρχόντων δήμων Πατρέων, Βραχναίικων, Μεσσάτιδος, Παραλίας και Ρίου. Η έκταση του νέου Δήμου είναι 333,14 τ.χλμ. και ο μόνιμος πληθυσμός του 213.984 κάτοικοι, σύμφωνα με την απογραφή του 2011. Αποτελεί τον τρίτο μεγαλύτερο δήμο της Ελλάδας. Έδρα του δήμου είναι η Πάτρα.

Δημοτικές εκλογές «καλλικρατικού» Δήμου Πατρέων

Δημοτικές εκλογές 2010
Στις δημοτικές εκλογές του 2010, δήμαρχος του νέου δήμου Πατρέων αναδείχθηκε ο Ιωάννης Δημαράς που επικράτησε στο δεύτερο γύρο συγκεντρώνοντας ποσοστό 53,63%.

Δημοτικές εκλογές 2014
Στις δημοτικές εκλογές του 2014, δήμαρχος του διευρυμένου δήμου Πατρέων αναδείχθηκε ο Κώστας Πελετίδης που επικράτησε στο δεύτερο γύρο συγκεντρώνοντας ποσοστό 63,53%.

Δημοτικές εκλογές 2019
Στις δημοτικές εκλογές του 2019, δήμαρχος του δήμου Πατρέων επανεξελέγη ο Κώστας Πελετίδης που επικράτησε στο δεύτερο γύρο συγκεντρώνοντας ποσοστό 70,91%.

!style="background-color:#E9E9E9" align=left colspan=2|Υποψήφιος Δήμαρχος
!style="background-color:#E9E9E9" align=left |Συνδυασμός
!style="background-color:#E9E9E9" align=left colspan=2|Κόμμα Στήριξης
!style="background-color:#E9E9E9" align=right|%1ου γύρου
!style="background-color:#E9E9E9" align=right|Ψήφοι 1ου γύρου
!style="background-color:#E9E9E9" align=right|%2ου γύρου
!style="background-color:#E9E9E9" align=right|Ψήφοι 2ου γύρου
!style="background-color:#E9E9E9" align=right|Σύνολο εδρών
!style="background-color:#E9E9E9" align=right|% επί των εγγεγραμμένων
|-
|style="background-color:#DC142F"|
|align="left"|Κωνσταντίνος Πελετίδης
|align="left"|Λαϊκή Συσπείρωση Πάτρας
|style="background-color:#DC142F"|
|align="left"|ΚΚΕ
|40,60 
|40.489
|70,91
|54.672
|20
|
|-
|style="background-color:"|
|align="left"|Γρηγόρης Αλεξόπουλος
|align="left"|Πρωτεύουσα Ξανά
|style="background-color:"|
|align="left"|Κίνημα Αλλαγής
|16,01 
|15.970
|29,09 
|22.431
|8
|
|-
|style="background-color:#1569C7|
|align="left"|Νίκος Παπαδημάτος
|align="left"|Πάτρα Ενωμένη
|style="background-color:#1569C7"|
|align="left"|Νέα Δημοκρατία
|13,97 
|13.936
|
|
|7
|
|-
|style="background-color:"| 
|align="left"|Νίκος Νικολόπουλος
|align="left"|Νέα Πάτρα
|style="background-color:"| 
|align="left"|Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα Ελλάδος
|7,52 
|7.498
|
|
|4
|
|-
|style="background-color:#ff8080"|
|align="left"|Γιώργος Ρώρος
|align="left"|Ώρα Πατρών
|style="background-color:#ff8080"|
|align="left"|ΣΥΡΙΖΑ 
|6,68 
|6.662
|
|
|3
|
|-
|style="background-color:"| 
|align="left"|Πέτρος Ψωμάς
|align="left"|Σπιράλ
|style="background-color:"|
|align="left"|-
|6,39 
|6.371
|
|
|3
|
|-
|style="background-color:"|
|align="left"|Νίκος Τζανάκος
|align="left"|Πάτρα: Η δική μας πόλη!
|style="background-color:"| 
|align="left"|-
|2,64 
|2.632
|
|
|1
|
|-
|style="background-color:#5f9ea0"| 
|align="left"|Θεόδωρος Ντρίνιας
|align="left"|Δημοτική Κίνηση "Κοινοτικόν"
|style="background-color:#5f9ea0"|
|align="left"|Κίνημα Άρδην
|2,03 
|2.023
|
|
|1
|
|-
|style="background-color:"| 
|align="left"|Αλέκος Χρυσανθακόπουλος
|align="left"|Πάτρα Διεθνής Σύγχρονη Πόλη
|style="background-color:"| 
|align="left"|-
|1,84 
|1.840
|
|
|1
|
|-
|style="background-color:#B51442"|
|align="left"|Χρήστος Πατούχας
|align="left"|Ανυπότακτη Πολιτεία
|style="background-color:#B51442"|
|align="left"|Λαϊκή Ενότητα
|1,43 
|1.429
|
|
|1
|
|-
|style="background-color:"| 
|align="left"|Δημήτρης Μπελιάς
|align="left"|Ανταρσία στην Πάτρα για την αντικαπιταλιστική ανατροπή
|style="background-color:"| 
|align="left"|ΑΝΤΑΡΣΥΑ (ΣΕΚ) κ.ά.
|0,47 
|464
|
|
|
|
|-
|style="background-color:"| 
|align="left"|Θεόδωρος Μπελεζώνης
|align="left"|Αντικαπιταλιστική ΑΝΑΤΡΟΠΗ στην ΠΑΤΡΑ - ΑΝΤΑΡΣΙΑ σε κυβέρνηση-ΕΕ-κεφάλαιο
|style="background-color:"| 
|align="left"|ΑΝΤΑΡΣΥΑ (ΝΑΡ) κ.ά.
|0,42 
|416
|
|
|
|
|-
|}

Δείτε επίσης
 Κατάλογος Δημάρχων Πατρέων

Σημειώσεις

Παραπομπές

Πηγές
 Τροποποίηση της Απόφασης με αριθμό 11247/28.12.2012 (ΦΕΚ 3465/Β΄/28.12.2012) και Θέμα «Αποτελέσματα της Απογραφής Πληθυσμού−Κατοικιών 2011 που αφορούν στο Μόνιμο Πληθυσμό της Χώρας», Εφημερίδα της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας, τχ. 2ο, φ. 698 (20 Μαρτίου 2014). 
 Ε.Σ.Υ.Ε. - Μόνιμος Πληθυσμός της Ελλάδος. Απογραφή 2001, Αθήνα 2004. ISBN 960-86704-8-9.
 Αλεξ. Π. Ευμορφόπουλου - Πάνου Σβέτσου, Οδηγός των Πατρών 1910. Ανακτήθηκε από την ιστοσελίδα της ψηφιακής συλλογής «Δανιηλίδα»: 28/11/2017.
 Στ. Θωμόπουλου, «Οι Δήμαρχοι Πατρέων από το 1863 μέχρι του 1930», Νεολόγος, φύλλο 10 Σεπτεβρίου 1930.. Ανακτήθηκε από την Ιστοσελίδα του Μουσείου Τύπου Πάτρας: 28/11/2017. 
 Ιστορίες της Πόλης, Πελοπόννησος Εκδοτική Α.Ε.-Εκδόσεις Περί Τεχνών, Πάτρα 2004. ISBN 960-88372-0-0.
 Α.Ι. Κλάδου, Εφετηρίς (Almanach) του Βασιλείου της Ελλάδος δια το Έτος 1837, Εκ της Βασιλικής Τυπογραφίας και Λιθογραφίας, Εν Αθήναις 1837.
 Αλέξιος Παναγόπουλος, Ιστορικό λεξικό περιοχής δήμου Ρίου, Εκδόσεις Περί Τεχνών, Πάτρα 2003. ISBN 960-8260-32-9.
 Απόφαση 45892 του Υπ. Εσωτερικών, Αποκέντρωσης & Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης - ΦΕΚ 1292Β' της 11/08/2010.
 Σχέδιο Καλλικράτης - ΦΕΚ 87Α' της 07/06/2010. kedke.gr 
 Υπουργείο Εσωτερικών, Σχέδιο Καλλικράτης. ypes.gr

Βιβλιογραφία
 Δ. Καρατζά, Χ. Χαραλάμπους, Δ. Γκότση, Γ. Λύρα, Πάτρα, ονομάτων επίσκεψις, Έκδοση των εφημερίδων «Εθνικός Κήρυξ των Πατρών» και «Ημερήσιος Κήρυξ των Πατρών», Πάτρα 1995.
 Θεόδωρος Η. Λουλούδης, Αχαΐα. Οικισμοί, οικιστές, αυτοδιοίκηση, Νομαρχιακή Επιχείρηση Πολιτιστικής Ανάπτυξης Ν.Α. Αχαΐας, Πάτρα 2010.
 Κώστας Ν. Τριανταφύλλου, Ιστορικόν Λεξικόν των Πατρών, Τόμοι Α΄-Β΄, Τυπογραφείο Πέτρου Χρ. Κούλη, Πάτρα 1995, Τρίτη Έκδοση.
 Ανδρέας Τσιλίρας (επιμέλεια), Δημοτικές εκλογές στην Πάτρα, Εκδόσεις Πελοπόννησος, Πάτρα 2014. ISBN 978-960-88372-9-4.
 Πέτρος Ψωμάς, Δήμαρχοι Πατρέων 1836-2006, Εκδόσεις «Το Δόντι», Πάτρα 2007. ISBN 978-960-88046-2-3.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 Επίσημη ιστοσελίδα Δήμου Πατρέων 
 Ιστοσελίδα πολιτιστικού οργανισμού Δήμου Πατρέων
 Ε.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Δήμου Πατρέων. eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 28/10/2017.
 Ε.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Δήμου Παναχαιών (1835-1841). eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 28/10/2017.
 Τουριστικός oδηγός Νομού Αχαΐας. nea.gr. Ανακτήθηκε από το αρχειοθετημένο πρωτότυπο: 04/09/2016.
 Τουριστικός οδηγός Νομού Αχαΐας - Δήμος Πατρέων (καποδιστριακός). nea.gr. Ανακτήθηκε από το αρχειοθετημένο πρωτότυπο: 04/09/2016.

Π
Π

Δήμος Πατρέων