Κοιλοφυσίδια

Τα Κοιλοφυσίδια (Coelophysidae αρχική ομάδα, πληροφορίες στα αγγλικά) ήταν ομάδα Δεινοσαύρων, οι οποίοι ήταν σαρκοφάγοι και έζησαν στο τέλος της Κρητιδικής περιόδου. Το βασικό χαρακτηριστικό τους ήταν ο σχετικά μικρότερος εγκέφαλος σε σχέση με τα φυτοφάγα της ίδιας χρονικής περιόδου. Το χαρακτηριστικό αυτό έκανε δυσχερή την συνεργασία για την αναζήτηση τροφής και επομένως δυσχερέστερη την αναπαραγωγή και την διαιώνιση του ειδους και ίσως αυτός να ήταν ο λόγος για το σχετικά μικρό διάστημα που έζησε η ομάδα αυτή, σε σύγκριση με άλλους δεινόσαυρους. Η εξαφάνιση τους τοποθετείται χρονικά πριν την σύγκρουση του αστεροειδή,  που οδήγησε στον τερματισμό της κυριαρχίας τους στον πλανήτη.

Κυριότεροι εκπρόσωποι της ομάδας αυτής ήταν ο Αντίσαυρος (Antisaurus) ο μεγαλύτερος της ομάδας με ύψος περί τα 2.50 μέτρα, μήκος 6 μέτρα και βάρος 630 κιλά, ο Διαβολαύσορας (Diabolisaurus) περί τα 2 μέτρα ύψος, 4.5 μέτρα μήκος και βάρος 550 κιλά,  ο Κορτόσαυρος (Kortosaurus) περί τα 1.70-1.90 μέτρα ύψος, 4 μέτρα μήκος και βάρος 475 κιλά και ο Τοπουζιδόσαυρος (Topouzidaesaurus) . Ο τελευταίος από πολλούς δεν αναγνωρίζεται ως ξεχωριστός εκπρόσωπος της ομάδας των Κοιλοφυσιδίων, αλλά ως ένα υποείδος του μεγαλύτερου σε μέγεθος Κορτόσαυρου, χωρίς να υπάρχει ως τώρα ένα ξεκάθαρο αποτέλεσμα από τους επιστήμονες.

Είχε όμως ο Τοπουζιδόσαυρος (το όνομα προέρχεται από την κοιλάδα Τιμίου Προδρόμου - Μενοίκιον του νόμου Σερρων και από την θέση με το τοπωνύμιο "Τοπούζι" , σημείο που πρωτοβρέθηκαν τμήματα οστών του και συγκεκριμένα του λαιμού  του) ένα ξεχωριστό και μοναδικό χαρακτηριστικό σε σχέση με τον Κορτόσαυρο και τους άλλους δεινόσαυρους από την Ιουρασική ως και την Κρητιδική περίοδο και αυτό ήταν η απουσία φωνητικών χορδών. Για αυτό το λόγο αναφέρεται και ως "Σιωπηλός δεινόσαυρος" (Silentium dinosauria) από την επιστημονική κοινότητα. Το ύψος του κυμαίνονταν στο μέσο ύψος ενός ενήλικου ανθρώπου δηλαδή από 1.60-1.80, είχε μήκος περίπου 3 μέτρων και βάρος 370 κιλά και ήταν σαρκοφάγος (όχι όμως καλός θηρευτής σύμφωνα με τα στοιχεία) όπως και όλη η ομάδα  των Κοιλοφυσιδίων (οι οποίοι είχαν φωνητικές χορδές).

Οστά του Τοπουζιδόσαυρου έχουν βρεθεί και στον Ελλαδικό χώρο, στις περιοχές της Θεσσαλονίκης και στον κάμπο των Σερρών, ενώ του Κορτόσαυρου στην βραχονησίδα Σπάλαθρο Χαλκιδικής. Για τα υπόλοιπα είδη της οικογένειας δεν έχει εντοπιστεί κάτι στον Ελλαδικό χώρο, ενώ στην Ιταλία (από όπου προέρχεται το βιβλίο με την αρχική πηγή, η οποία αναφέρει τα οστά αυτά ως προϊστορικά ζώα γενικά, μιας και δεν υπήρχε τότε η λέξη δεινόσαυρος) τα δείγματα είναι περισσότερα και ποιοτικότερα. Να τονιστεί ότι η Ελλάδα στο τέλος της ύστερης Κρητιδικής περιόδου ήταν ως επί το πλείστον καλυμμένη από νερό πλην ελαχίστων περιοχών, αλλά από το στάδιο του Κενομανίου στην ύστερη Κρητιδική περίοδο (~105 εκατ. χρόνια πριν) ως και το στάδιο του Μααστρίχτιου στο τέλος της Κρητιδικής περιόδου (~66 εκατ. χρόνια πριν) τεράστιες χερσαίες περιοχές αναδύονταν ή βυθίζονταν "συνεχώς", για αυτό τα οστά που έχουν βρεθεί έχουν ανεκτίμητη αξία και συμβάλλουν στην κατανόηση της συγκεκριμένης ομάδας δεινοσαύρων.

Πηγή : {{Giants from the past - Italy and Greece. Mister K. Charles Diligens. 1678. Rome.}}

Μετάφραση, αναδιατύπωση και αναπροσαρμογή με σύγχρονους όρους, του αρχικού  κειμένου από το βιβλίο του {{Κυριάκου Ιακωβίδη "Τι ξέρουμε για τα πλάσματα του παρελθόντος". Εκδόσεις Λαζάρου . Καλαμάτα 1859 . Σελ 37-42.}}