Θάνατος της Ελισάβετ Β΄ του Ηνωμένου Βασιλείου

Η Βασίλισσα Ελισάβετ Β', Μονάρχης του Ηνωμένου Βασιλείου, απεβίωσε από φυσικά αίτια σε ηλικία 96 ετών, στις 15:10 της 8ης Σεπτεμβρίου 2022 στο Κάστρο Μπαλμόραλ. 

Ο θάνατος της Ελισάβετ έθεσε σε εφαρμογή την Επιχείρηση «Γέφυρα του Λονδίνου»,  σχέδιο που περιγράφει λεπτομερώς τον τρόπο διαχείρισης του θανάτου της, συμπεριλαμβανομένης της οργάνωσης της κηδείας.

Φυσική εξασθένηση
Η υγεία της Βασίλισσας είχε αρχίσει να χειροτερεύει από τον θάνατο του συζύγου της. Τον Οκτώβριο του 2021, άρχισε να χρησιμοποιεί μπαστούνι κατά τη διάρκεια δημόσιων εκδηλώσεων και μετά από μια διανυκτέρευση στο νοσοκομείο στις 20 Οκτωβρίου, οι επισκέψεις στη Βόρεια Ιρλανδία, η σύνοδος κορυφής COP26 στη Γλασκώβη και η αυτοπρόσωπη παρουσία στην Εθνική Υπηρεσία Μνήμης του 2021 ακυρώθηκαν για λόγους υγείας.

Η Βασίλισσα ήταν παρούσα στην τελετή ευχαριστιών για τον πρίγκιπα Φίλιππο στο Αβαείο του Ουέστμινστερ στις 29 Μαρτίου του 2022, αλλά δεν μπόρεσε να παραστεί στην ετήσια τελετή για την Ημέρα της Κοινοπολιτείας τον ίδιο μήνα Τον Μάιο δεν παρέστη στην επίσημη έναρξη των εργασιών του Κοινοβουλίου για πρώτη φορά μετά από 59 χρόνια. (Δεν παρευρέθηκε το 1959 και το 1963, καθώς ήταν έγκυος στον πρίγκιπα Ανδρέα και τον πρίγκιπα Εδουάρδο, αντίστοιχα). Τις εργασίες του  Κοινοβουλίου άνοιξαν ο Πρίγκιπας της Ουαλίας και ο Δούκας του Κέιμπριτζ ως Σύμβουλοι του Κράτους. 

Τον Ιούνιο του 2022, η Βασίλισσα δεν παρακολούθησε την εκκλησιαστική λειτουργία για το πλατινένιο της Ιωβηλαίο, με επίσημες πηγές να αναφέρουν τη επιβάρυνση της υγείας της μετά την ορθοστασία  κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής παρέλασης για τον εορτασμό των επίσημων γενεθλίων της την πρώτη ημέρα των εορτασμών. Κατά τη διάρκεια των εορτασμών, η Βασίλισσα περιορίστηκε σε μεγάλο βαθμό σε εμφανίσεις στο μπαλκόνι ενώ δεν συμμετείχε στην Εθνική Τελετή των Ευχαριστιών.

Στις 6 Σεπτεμβρίου, δύο ημέρες πριν από το θάνατό της, η Βασίλισσα έκανε δεκτή την παραίτηση του Μπόρις Τζόνσον και διόρισε τη Λιζ Τρας, ως νέα Πρωθυπουργό του Ηνωμένου Βασιλείου, στο Κάστρο Μπαλμόραλ (όπου η βασίλισσα βρισκόταν σε διακοπές), σπάζοντας την παράδοση, αφού αυτό λάμβανε χώρα συνήθως στα Ανάκτορα του Μπάκιγχαμ. Στις 7 Σεπτεμβρίου ήταν προγραμματισμένο να παραστεί σε διαδικτυακή συνεδρίαση του Συμβουλίου του Ηνωμένου Βασιλείου για την ορκωμοσία των νέων υπουργών της κυβέρνησης Τρας, αλλά ανακοινώθηκε ότι η συνεδρίαση αναβλήθηκε αφού οι γιατροί της συνέστησαν να ξεκουραστεί.

Θάνατος 
Περίπου στις 12:30 (Ώρα Ηνωμένου Βασιλείου) της 8ης Σεπτεμβρίου 2022, το Παλάτι του Μπάκιγχαμ ανακοίνωσε ότι η Βασίλισσα βρισκόταν υπό ιατρική παρακολούθηση στο Κάστρο Μπαλμόραλ.
Τα τέσσερα παιδιά της βασίλισσας μαζί με τις νύφες της, καθώς και ο πρίγκιπας Ουίλιαμ και ο πρίγκιπας Χάρι, ταξίδεψαν στο Μπαλμόραλ.

Στις 16:30, η πρωθυπουργός Λιζ Τρας ενημερώθηκε για τον θάνατο της βασίλισσας από τον υπουργό Σάιμον Κέις.
Περίπου στις 17:00, τα μέλη της βασιλικής οικογένειας που είχαν πετάξει από τη RAF Northolt για τη Σκωτία έφτασαν στο Μπαλμόραλ, μεταξύ των οποίων ο πρίγκιπας Ουίλιαμ, ο πρίγκιπας Άντριου, ο πρίγκιπας Εδουάρδος και η σύζυγός του, Σοφί, κόμισσα του Ουέσσεξ.

Ο επίσημος λογαριασμός της βασιλικής οικογένειας στο Twitter ανακοίνωσε τον θάνατό της σε ένα tweet με ώρα 18:30 BST (Βρετανική Θερινή Ώρα).

Οι ανακοινώσεις της βρετανικής τηλεόρασης για το θάνατο της Βασίλισσας έγιναν λίγο αργότερα και περιελάμβαναν την προαναφερθείσα δήλωση που διαβάστηκε αυτολεξεί από τον παρουσιαστή ειδήσεων Χιου Έντουαρντς κατά τη διάρκεια ζωντανής μετάδοσης σε όλα τα τηλεοπτικά κανάλια του BBC, μετά την οποία ακούστηκε ο εθνικός ύμνος.

Η Βασίλισσα πέθανε έχοντας στο πλευρό της δύο από τα παιδιά της, τον πρίγκιπα Κάρολο και την πριγκίπισσα Άννα.

Διαδοχή 
Μετά το θάνατο της Βασίλισσας, ο μεγαλύτερος γιος της Κάρολος, πρίγκιπας της Ουαλίας, ανέβηκε στο θρόνο ως βασιλιάς του Ηνωμένου Βασιλείου και δεκατεσσάρων άλλων βασιλείων της Κοινοπολιτείας. 

Από καιρό υπήρχαν εικασίες σχετικά με το όνομα που θα έπαιρνε ο πρώην πρίγκιπας της Ουαλίας όταν θα διαδεχόταν τη μητέρα του. Κατά την επίσημη τηλεοπτική ομιλία της έξω από την Downing Street 10, η πρωθυπουργός Λιζ Τρας έκανε την πρώτη εκ των πραγμάτων έγκυρη ανακοίνωση σχετικά με το βασιλικό όνομα του Βασιλιά, όταν δήλωσε:

Το Clarence House επιβεβαίωσε ότι ο νέος Βασιλιάς θα είναι γνωστός ως Κάρολος Γ' λίγο μετά την ομιλία της πρωθυπουργού. Τα Ανάκτορα του Μπάκιγχαμ έδωσαν στη δημοσιότητα την πρώτη επίσημη δήλωση του βασιλιά ως μονάρχη στις 19:04 BST:

Η πορεία του φερέτρου μετά τον θάνατο και η Κηδεία 
Στις 11 Σεπτεμβρίου το φέρετρο της Βασίλισσας εναποτέθηκε στο Παλάτι του Χόλυρουντ έπειτα από ταξίδι διαμέσου του Αμπερντήνσηρ, του Άνγκους και του Φάιφ στη Σκωτία.

Στις 12 Σεπτεμβρίου η σορός της τέθηκε σε λαϊκό προσκύνημα για μία ημέρα στον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Τζάιλς στο Εδιμβούργο έπειτα από ευχαριστήρια λειτουργία προς τιμήν της, ενώ το απόγευμα της ίδιας μέρας τα 4 παιδιά της ηγήθηκαν μιας αγρυπνίας (Αγρυπνία των Πριγκήπων) δίπλα στο φέρετρο. Η Αγρυπνία των Πριγκήπων πραγματοποιήθηκε πρώτη φορά το 1936 μετά το θάνατο του Γεωργίου Ε΄.

Στις 13 Σεπτεμβρίου η σορός μεταφέρθηκε στο Ανάκτορο του Μπάκιγχαμ και στις 14 Σεπτεμβρίου πραγματοποιήθηκε πομπή από το Μπάκιγχαμ προς το Ουεστμίνστερ Χωλ στα Ανάκτορα του Ουέστμινστερ συνοδεία των 4 παιδιών της Βασίλισσας και των αρρένων συγγενών της. Ακολούθησε λαϊκό προσκύνημα από τις 14 έως τις 19 Σεπτεμβρίου και υπολογίζεται ότι 250.000 άτομα καθώς και ηγέτες ξένων χωρών προσκύνησαν τη σορό.

Στις 16 Σεπτεμβρίου ο (πλέον Βασιλιάς) Κάρολος και τα 3 αδέλφια του ηγήθηκαν ξανά της Αγρυπνίας των Πριγκήπων ενώ την επόμενη μέρα το ίδιο έκαναν τα 8 εγγόνια της Βασίλισσας.

Στις 19 Σεπτεμβρίου πραγματοποιήθηκε η Κρατική Κηδεία η οποία αποτελείτο από τρεις νεκρικές πομπές. Η διαδρομή της πρώτης ήταν από το Ουεστμίνστερ Χωλ προς το Αββαείο του Ουέστμινστερ. Τη σορό μετέφερε κιλλίβαντας τον οποίο έσυραν 142 ναύτες του Βασιλικού Ναυτικού, συνεχίζοντας την παράδοση από την κηδεία της Βασίλισσας Βικτωρίας το 1901.  Την πομπή ακολούθησαν τα παιδιά της Βασίλισσας, μέλη της βασιλικής οικογένειας και του βασιλικού προσωπικού. Η εξόδιος ακολουθία έλαβε χώρα στο Αββαείο παρουσία 2.000 ατόμων.

Έπειτα  ακολούθησε η δεύτερη  και πιο μεγαλοπρεπής πομπή έως την Αψίδα Γουέλιγκτον (Wellington's Arch) όπου η σορός τοποθετήθηκε σε νεκροφόρα και ταξίδεψε έως το Κάστρο του Ουίνδσορ.Την πομπή οδηγούσε η Βασιλική Καναδική Ορεινή Αστυνομία (Royal Canadian Mounted Police).  

Κατόπιν έγινε η τρίτη πομπή  προς το Παρεκκλήσιο του Αγίου Γεωργίου. Και στις τρεις πομπές συμμετείχαν διάφορα στρατιωτικά σώματα τόσο από την Βρετανία όσο και από τα Βασίλεια της Κοινοπολιτείας. Στο Παρεκκλήσιο ολοκληρώθηκε η νεκρώσιμος ακολουθία σε έναν πιο στενό κύκλο ανθρώπων (περίπου 800 ατόμων) παρουσία της βασιλικής οικογένειας, του βασιλικού προσωπικού, κυβερνητών και ηγετών της Κοινοπολιτείας. 

Στο πέρας της ακολουθίας το φέρετρο βυθίστηκε στην Βασιλική Κρύπτη αφ' ότου αφαιρέθηκαν από το πάνω μέρος του φέρετρου το στέμμα, η ράβδος και η σφαίρα που αποτελούν τα Βασιλικά Σύμβολα. Η τελετή της ταφής έγινε το βράδυ στο Επιμνημόσυνο Παρεκκλήσι Γεωργίου ΣΤ΄ σε στενό οικογενειακό κύκλο. Ο τάφος της Ελισάβετ Β΄ βρίσκεται μαζί με εκείνους των γονιών της, της αδελφής της και του συζύγου της.

Αντιδράσεις για το θάνατό της

Τιμητικές εκδηλώσεις και συλλυπητήρια 
Αμέσως μετά την ανακοίνωση του θανάτου, πλήθος κόσμου συγκεντρώθηκε έξω από τις πύλες των ανακτόρων του Μπάκιγχαμ στο Λονδίνο για να θρηνήσει την Βασίλισσα παρά την καταρρακτώδη βροχή. Χιλιάδες άνθρωποι έσπευσαν στα Ανάκτορα και τις επόμενες ημέρες για να αφήσουν λουλούδια.  Πολλοί άλλοι, τόσο απλοί άνθρωποι όσο και σημαντικές προσωπικότητες, έκαναν αναρτήσεις σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης στέλνοντας τα συλλυπητήρια τους στη Bρετανική Bασιλική Oικογένεια και γράφοντας αφιερώματα για την Βασίλισσα. 

Φόρο τιμής απέτισαν άνθρωποι της πολιτικής, των τεχνών, των γραμμάτων, του αθλητισμού, του θεάματος και εκατομμύρια κοινοί πολίτες. Την 1η Οκτωβρίου 2022, η Βασιλική Οικογένεια ανακοίνωσε στον επίσημο λογαριασμό της στο τουίτερ ότι έλαβε περισσότερα από 50.000 συλλυπητήρια γράμματα για τον θάνατο της Βασίλισσας.

Ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα μνημόνευσε την «αφοσιωμένη ηγεσία και την αξιοπρεπή δημόσια υπηρεσία της Βασίλισσας». 

O Πάπας Φραγκίσκος αναφέρθηκε στην «αφοσίωσή της στο καθήκον»  και στην «μαρτυρία πίστεως της Βασίλισσας στον Ιησού Χριστό και στην ελπίδα της προς τις υποσχέσεις Του» . 

Ο Γάλλος πρόεδρος Εμμανουέλ Μακρόν δήλωσε: «Η ΑΜ, η Βασίλισσα Ελισσάβετ Β' ενσάρκωσε την ενότητα και την συνέχεια του Βρετανικού Έθνους για πάνω από 70 χρόνια. Την θυμάμαι σαν μια φίλη της Γαλλίας, μια γενναιόψυχη βασίλισσα που άφησε ένα μόνιμο αποτύπωμα στην χώρα της και στον αιώνα της.» 

Η Έμμα Χαρτ, καθηγήτρια ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια ρωτήθηκε ποια είναι η μεγαλύτερη κληρονομιά που άφησε η Βασίλισσα και απάντησε: «Νομίζω ότι είναι η υπηρεσία της στην πατρίδα της. Πάντοτε μπορούσες να βασιστείς στην Βασίλισσα Ελισάβετ ως μια φωνή πραότητας, λογικής και σταθερότητας ακόμη και σε ταραχώδεις εποχές. Γνωρίζουμε την  φράση "keep calm and carry on”  που διακοσμεί ατελείωτες  τσάντες, κούπες και αντικείμενα σαν την επιτομή της Βρετανικότητας. Αυτή την αντίληψη ενσάρκωνε η Βασίλισσα: ήταν ένα σταθερό και αξιόπιστό κέντρο αναφοράς  για την εθνική ζωή. Αυτό νομίζω ότι θα λείψει στους ανθρώπους πραγματικά. Ήταν πάντα εκεί.»

Ο Κριστιάνο Ρονάλντο έγραψε αναφερόμενος στην προσωπική του εμπειρία:  «Επτά χρόνια της καριέρας μου παίχτηκαν στην Premier League και αυτή είναι η 8η σεζόν που ζω στην Αγγλία. Όλα αυτά τα χρόνια ένοιωσα την ατέρμονη αγάπη του Ηνωμένου Βασιλείου για την Βασίλισσά του και πόσο σημαντική ήταν και θα είναι για πάντα η ΑΜ για τον βρετανικό λαό» . 

Τα μηνύματα αναγνώρισης ειδικά από προσωπικότητες του αθλητισμού, της μουσικής και του κινηματογράφου ήταν μαζικά. Συλλυπητήρια μηνύματα άφησαν μεταξύ άλλων ο σερ Έλτον Τζον, ο σερ Μο Φάρα, ο Ντέιβιντ Μπέκαμ, ο σερ Λιούις Χάμιλτον, η Ντόλι Πάρτον, ο Ντάνιελ Κρεγκ η Μπάρμπρα Στρέιζαντ, η Σελίν Ντιόν και ο σερ Πολ ΜακΚάρντει.

Κατηγορίες και απαξίωση 
Με αφορμή το θάνατο της Βασίλισσας αναζυπυρώθηκαν οι κατηγορίες εναντίον των βιαιοτήτων που διέπραξε η Βρετανική Αυτοκρατορία τα χρόνια της βασιλείας της. Πολλές αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από ακαδημαϊκούς, δημοσιογράφους και αναλυτές, κυρίως από τις ΗΠΑ όπως επεσήμανε σε σχετικό άρθρο η βρετανική εφημερίδα The Guardian<ref>{{cite web|author= Edwin Rios|title= Queen’s death intensifies criticism of British empire’s violent atrocities|url= https://www.theguardian.com/us-news/2022/sep/10/queen-death-colonies-atrocities-british-empire|publisher  = The Guardian|date= 10 Σεπτεμβρίου 2022|accessdate = 30 Σεπτεμβρίου 2022|archive-url= https://web.archive.org/web/20220930193505/https://www.theguardian.com/us-news/2022/sep/10/queen-death-colonies-atrocities-british-empire|archivedate=2022-09-03 |url-status=live|quote="American commentators, academics and others are calling into reconsideration of monarchy’s lasting influences"'}} </ref> εξέφρασαν αποδοκιμασία για την Βασίλισσα και αδιαφορία για το γεγονός του θανάτου της.

Για παράδειγμα, ο κενυάτικης καταγωγής καθηγητής του Πανεπιστημίου Κορνέλ,  Mukoma Wa Ngugi, έγραψε στο λογαριασμό του στο Twitter: «Αν η βασίλισσα είχε ζητήσει συγγνώμη για τη δουλεία, την αποικιοκρατία και τη νεοαποικιοκρατία και είχε παροτρύνει το στέμμα να προσφέρει αποζημιώσεις για τα εκατομμύρια ζωές που αφαιρέθηκαν στο όνομά της, τότε ίσως να έκανα το ανθρώπινο πράγμα και να αισθανόμουν άσχημα. Ως Κενυάτης, δεν αισθάνομαι τίποτα. Αυτό το θέατρο είναι παράλογο.»Ακόμα πιο επικριτική, η Uju Anya, νιγηριανής καταγωγής, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Κάρνεγκι Μέλον των ΗΠΑ, έγραψε στο Twitter, όταν έγινε γνωστό ότι η Βασίλισσα ήταν ετοιμοθάνατη:  «Άκουσα ότι η επικεφαλής μονάρχης μιας αυτοκρατορίας ληστών, βιαστών και γενοκτόνων πεθαίνει επιτέλους. Είθε ο πόνος της να είναι αφόρητος»  Το tweet της προκάλεσε άμεσες αντιδράσεις και από επώνυμους όπως ο Τζεφ Μπέζος αλλά και από ανώνυμους χρήστες. Το twitter διέγραψε το μήνυμα, κρίνοντας ότι προωθεί τη ρητορική του μίσους, ενώ και το Πανεπιστήμιο με ανακοίνωσή του κράτησε αποστάσεις από τη δήλωση αυτή. Η  Uju με μεταγενέστερο tweet επέμεινε στη δήλωσή της, εξηγώντας ότι η οικογένειά της ήταν ένα από τα χιλιάδες θύματα του εμφυλίου πολέμου της Νιγηρίας (γνωστού ως πολέμου της Μπιάφρας) τον οποίο χρηματοδότησαν οι Βρετανοί, κάτοχοι της Νιγηρίας μέχρι το 1960. 

Την αδιαφορία της για το θάνατο της Βασίλισσας, τόνισε και η Αυστραλή αβορίγινας γερουσιαστής  Λίντια Θορπ (Lidia Thorpe) με αφορμή την άρνησή της να κρατήσει ενός λεπτού σιγή για το θάνατο της Ελισάβετ:  «Η "βρετανική αυτοκρατορία" κήρυξε πόλεμο σε αυτές τις ακτές, ενάντια στους λαούς των Πρώτων Εθνών αυτής της χώρας. Αυτό οδήγησε σε σφαγές. Και θέλετε ένα λεπτό σιγή από μένα;»'' 

Σε μια άλλη παράμετρο, αρκετές δημοσκοπήσεις σε Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία και Καναδά, που έγιναν με αφορμή το θάνατο της Ελισάβετ σε χώρες που έχουν ακόμα συνταγματική μοναρχία υπό τον Βασιλιά Κάρολο πλέον, έδειξαν μια αυξανόμενη τάση να διακόψουν τους δεσμούς τους με την Μοναρχία.

Δείτε επίσης 

 Επιχείρηση «Γέφυρα του Λονδίνου»

Παραπομπές 

Ελισάβετ Β΄ του Ηνωμένου Βασιλείου
Γεγονότα το 2022