Παραγκούπολη

Η παραγκούπολη (ή φτωχογειτονιά) είναι μια πυκνοκατοικημένη αστική περιοχή η οποία αποτελείται κυρίως από υπέργηρες στεγαστικές μονάδες που βρίσκονται πολύ κοντά μεταξύ τους. Η παραγκούπολη χαρακτηρίζεται από την επιδεινώμενη ή ανολοκλήρωτη υποδομή και κατοικείται κυρίως από φτωχά άτομα. Η παραγκούπολη είναι τμήμα της πόλης όπου η ποιότητα των σπιτιών είναι χαμηλή και το βιοτικό επίπεδο είναι χαμηλό. Ενώ οι παραγκουπόλεις διαφέρουν σε μέγεθος και άλλα χαρακτηριστικά, οι περισσότερες υποφέρουν από έλλειψη αξιόπιστου αποχετευτικού συστήματος, ύδρευσης, αξιόπιστης ηλεκτρικής ενέργειας, επιβολής του νόμου και άλλων βασικών υπηρεσιών. Οι κατοικίες στις παραγκουπόλεις ποικίλουν από σπίτια-παράγκες έως επαγγελματικά κατασκευασμένες κατοικίες, οι οποίες λόγω της χαμηλής ποιότητας κατασκευής ή λόγω έλλειψης συντήρησης έχουν υποβαθμιστεί.

Λόγω της αυξανόμενης αστικοποίησης του παγκόσμιου πληθυσμού, οι παραγκουπόλεις έγιναν συνηθισμένο θέαμα στις πόλεις των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρώπης από τον 18ο αιώνα έως τα τέλη του 20ού αιώνα. Οι παραγκουπόλεις εντοπίζονται συνήθως σε αστικές περιοχές των αναπτυσσόμενων χωρών, ωστόσο υπάρχουν ακόμη μερικές παραγκουπόλεις σε πόλεις των ανεπτυγμένων χωρών.

Σύμφωνα με το Πρόγραμμα Ανθρώπινων Οικισμών του ΟΗΕ, περίπου το 33% του αστικού πληθυσμού του αναπτυσσόμενου κόσμου το 2012, ή περίπου 863 εκατομμύρια άτομα, ζούσαν σε παραγκουπόλεις. Το 2012, η αναλογία του αστικού πληθυσμού που ζούσε σε παραγκουπόλεις ως προς τον συνολικό πληθυσμό ήταν υψηλότερη στην Υποσαχάρια Αφρική (62%), ακολουθούμενη από τη Νότια Ασία (35%), τη Νοτιοανατολική Ασία (31%), τη Ανατολική Ασία (28%), τη Δυτική Ασία (25%), την Ωκεανία (24%), την Λατινική Αμερική (24%), την Καραϊβική (24%) και την Βόρεια Αφρική (13%).. Στο επίπεδο χωρών, για το 2009 η χώρα με την υψηλότερη αναλογία του αστικού πληθυσμού που ζούσε σε παραγκουπόλεις ως προς τον συνολικό αστικό πληθυσμό ήταν η Κεντροαφρικανική Δημοκρατία (95.9%). Μεταξύ του 1990 και του 2010, το ποσοστό των κατοίκων που ζούσαν σε παραγκουπόλεις μειώθηκε, καθώς ο αστικός πληθυσμός αυξήθηκε. Η μεγαλύτερη παραγκούπολη στον κόσμο είναι βρίσκεται στην περιοχή Νέσα-Τσάλκο-Ισταπαλούκα, στην Πολιτεία του Μεξικού.

Οι παραγκουπόλεις σχηματίζονται και αναπτύσσονται σε διάφορα μέρη του κόσμου για πολλούς λόγους. Μεταξύ των αιτιών είναι η ταχεία μετανάστευση από τις αγροτικές στις αστικές περιοχές, η οικονομική στασιμότητα και ύφεση, τα υψηλά επίπεδα ανεργίας, η φτώχεια, η ανεπίσημη οικονομία, η πολιτική, η αναγκαστική ή χειραγωγούμενη γκετοποίηση, οι φυσικές καταστροφές και οι κοινωνικές συγκρούσεις. Διάφορες στρατηγικές αποσκοπούν στην μείωση και την μεταμόρφωση των παραγκουπόλεων σε διάφορες χώρες με διάφορους βαθμούς επιτυχίας. Οι στρατηγικές αυτές συνδυάζουν μεθόδους όπως: αφαίρεση παραγκουπόλεων, μεταγκατάσταση παραγκουπόλεων, αναβάθμιση παραγκουπόλεων, αστικός σχεδιασμός με ανάπτυξη των υποδομών για όλη τη πόλη και δημόσια στέγαση.

Τα χαρακτηριστικά και οι λόγοι ύπαρξης Παραγκούπολης 
Η μη πρόσβαση στην ιδιόκτητη γη από τα κατώτερα οικονομικά στρώματα και η  καταπάτηση - κατάληψη δημοσίου ή ακόμα και ιδιωτικού χώρου έχουν βοηθήσει να  δημιουργηθούν διάφοροι παράνομοι οικισμοί - καταυλισμοί σε αρκετές αστικές τοποθεσίες. Η βασική ανάγκη για στέγη των ανθρώπων έχει συμβάλλει στην εξάπλωση και ανάπτυξη των παραγκουπόλεων. Επίσης, όσο οι κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες συνεχίζονται να υπάρχουν το φαινόμενο παραγκούπολη θα είναι αναπόφευκτη ύπαρξη στις αστικές αναπτυσσόμενες περιοχές. Επιπρόσθετο χαρακτηριστικό μιας παραγκούπολης είναι πως οι κάτοικοι της κατασκευάζουν γρήγορες και πρόχειρες παράγκες με τις ελάχιστες τεχνικές δεξιότητες που κατέχουν σε σύντομο χρονικό διάστημα. 

Σύμφωνα με το Πρόγραμμα Ανθρωπίνων Οικισμών των Ηνωμένων Εθνών (UN-Habitat) οι αστικές παραγκουπόλεις έχουν αυξηθεί πολύ πιο γρήγορα από το αναμενόμενο. Οι άνθρωποι που ζουν σε παραγκούπολη φτάνουν το ένα δισεκατομμύριο δηλαδή ένας στους τρεις κατοίκους, το 1% του συνόλου παγκοσμίου πληθυσμού. Επίσης σύμφωνα με την έκθεση σε εθνική προσέγγιση προβλέπεται πως μέχρι το 2050, δηλαδή πιθανών τα επόμενα 30 χρόνια, εάν δεν υπάρξουν μαζικές και ριζικές αλλαγές ενδέχεται οι κάτοικοι παραγκούπολης να φτάσουν τα 3,5 δισεκατομμύρια. Σε παγκόσμιο κλίμακα ο αριθμός των κατοίκων των παραγκουπόλεων θα αυξηθεί κατά περίπου 2 δισεκατομμύρια, εάν δεν ληφθούν γρήγορες αντιμετωπίσιμες αποφάσεις για το μείζον θέμα της στέγασης των κατοίκων.  Επιπρόσθετα τα χαρακτηριστικά μιας παραγκούπολης ποικίλλουν από τόπο σε τόπο. Οι παραγκουπόλεις διακρίνονται συνήθως από αστική παρακμή, υψηλά ποσοστά ακραίας φτώχειας και ανεργίας. Σε αστικές τοποθεσίες όπου και είναι εγκατεστημένες συνήθως οι παραγκουπόλεις αντιμετωπίζονται ως κοινωνικά προβλήματα που εμφανίζουν σημάδια έντονης εγκληματικότητας. Επίσης όσο οι αστικές περιοχές ενισχύουν τις οικονομικές διαφορές και η ποιότητα ζωής δεν βελτιώνεται στους κατοίκους της, τόσο περισσότεροι φτωχοί άνθρωποι θα μένουν σε παραγκουπόλεις.

Παραπομπές 

Αστικός μαρασμός
Ανθρώπινα ενδιαιτήματα