Κάρλο Γκολντόνι

Ο Κάρλο Γκολντόνι (Βενετία, 25 Φεβρουαρίου 1707 - Παρίσι, 6 Φεβρουαρίου 1793) ήταν Ιταλός κωμωδιογράφος, ο οποίος θεωρείται ότι ανανέωσε την ιταλική κωμωδία, απομακρυνόμενος από τις χοντροκομμένες φάρσες, δημιουργώντας την «κωμωδία χαρακτήρων». Στα έργα του, παρουσιάζονται χαρακτηριστικές φυσιογνωμίες της μεσαίας τάξης του καιρού του, ενώ ενσωμάτωσε στοιχεία και από τους χαρακτήρες της Κομέντια ντελ άρτε!.

Βιογραφία

Παιδικά χρόνια και σπουδές 
Ο Γκολντόνι γεννήθηκε το 1707 στη Βενετία από τη Μαργκερίτα και τον Τζούλιο Γκολντόνι. Ενδιαφέρθηκε από τα παιδικά του κιόλας χρόνια για το θέατρο. Το 1723, ο πατέρας του τον έστειλε στο αυστηρό Κολέγιο Ghislieri στην Παβία, ωστόσο ο Γκολντόνι περνούσε το χρόνο του διαβάζοντας αρχαίες ελληνικές και λατινικές κωμωδίες. Είχε αρχίσει ήδη να γράφει: εξαιτίας ενός ποιήματος-λίβελου και της επίσκεψής του σε τοπικό οίκο ανοχής, αποβλήθηκε από τη σχολή και έφυγε από την πόλη το 1725. Σπούδασε νομική στο Ούντινε και πήρε το πτυχίο του στη Μόντενα. 

Παρότι εργάστηκε ως γραμματέας και σύμβουλος, επέστρεψε στη Βενετία και αφιερώθηκε στη συγγραφή έργων και στη διαχείριση θεάτρων. Το 1731, πέθανε ο πατέρας του κι ένα χρόνο αργότερα έφυγε για το Μιλάνο και τη Βερόνα, όπου ο θεατράνθρωπος Τζιουζέπε Ίμερ τον βοήθησε να γίνει κωμικός ποιητής, ενώ τον γνώρισε και με τη μελλοντική του σύζυγο, Νικολέτα Κόνιο, με την οποία επέστρεψε στη Βενετία μέχρι το 1743.

Θεατρική σταδιοδρομία 
Στο ιταλικό θέατρο εμφανίστηκε με την τραγωδία Amalasunta στο Μιλάνο, το οποίο αποτέλεσε θεατρική και οικονομική αποτυχία. Ο διευθυντής της όπερας του τόνισε ότι στη Γαλλία ο συγγραφέας θα έπρεπε να προσπαθήσει να ευχαριστήσει το κοινό, αλλά στην Ιταλία έπρεπε να συμβουλευτεί και να ευχαριστήσει τα μέλη του θιάσου. Έπειτα από αυτό, ο Γκολντόνι έκαψε το χειρόγραφο του έργου.
Το επόμενο έργο του με τίτλο Belisario (1734) είχε μεγαλύτερη επιτυχία. Ταυτόχρονα, έγραφε λιμπρέτα για όπερα, ενώ υπηρέτησε ως πνευματικός διευθυντής της βενετσιάνικης όπερας San Giovanni Grisostomo.

Σύντομα ανακάλυψε ότι είχε μεγαλύτερο ταλέντο στην κωμωδία, ενώ συνειδητοποίησε ότι η ιταλική σκηνή χρειαζόταν μια μεγάλη ανανέωση. Υιοθέτησε ως πρότυπό του το Μολιέρο και το 1738 παρουσίασε την πρώτη του κωμωδία, με τίτλο L'uomo di mondo. Ακολούθησαν μερικά από τα πιο χαρακτηριστικά του έργα, στα οποία διαφαινόταν το ιδιαίτερο στυλ γραφής του που συνδύαζε το ύφος του Μολιέρου και τη δυναμική της Κομέντια ντελ άρτε, προσθέτοντας παράλληλα τή δική του προσωπική πινελιά.

Μετά το 1748, ο Γκολντόνι συνεργάστηκε με το συνθέτη Μπαλτασάρε Γκαλούπι, συνεισφέροντας σημαντικά στην ανάπτυξη της Όπερα μπούφα. Στις κωμωδίες του που ακολουθούσαν αυτή τη φόρμα, ο Γκολντόνι ενσωμάτωσε χαρακτήρες της Κομέντια ντελ άρτε με αναγνωρίσιμα στοιχεία από την σύγχρονή του πραγματικότητα, συνήθειες και χαρακτήρες της μεσαίας τάξης και της καθημερινότητας της Βενετίας. 

Το 1761, εξαιτίας της διαμάχης του με το συγγραφέα Κάρλο Γκότζι, ο οποίος τον κατηγόρησε ότι στέρησε από το Ιταλικό θέατρο την ποίηση και τη φαντασία, μετακόμισε αγανακτισμένος στο Παρίσι, όπου έγινε δεκτός στην Αυλή και τέθηκε υπεύθυνος του Ιταλικού Θεάτρου. Έμεινε στη Γαλλία μέχρι το τέλος της ζωής του, γράφοντας στα γαλλικά τα έργα του και τα Απομνημονεύματά του. 
Υπήρξε ιδιαίτερα δημοφιλής στη χώρα. Όταν αποσύρθηκε στις Βερσαλλίες, δεχόταν σύνταξη από τον ίδιο το Βασιλιά, την οποία έχασε μετά τη Γαλλική Επανάσταση, αλλά αποδόθηκε ξανά στη σύζυγό του μετά το θάνατό του.

Μοτίβα στο έργο του Γκολντόνι 
Τα έργα που γράφτηκαν όσο ο συγγραφέας ήταν στην Ιταλία δεν έχουν θρησκευτικό ή εκκλησιαστικό θέμα ούτε εκφράζουν σκέψεις για το θάνατο ή τη μετάνοια, κάτι που προκαλεί εντύπωση λόγω της αυστηρής καθολικής ανατροφής του Γκολντόνι. Μετά τη μετοίκησή του στη Γαλλία, η θέση του έγινε πιο ξεκάθαρη, καθώς τα έργα του είχαν έντονο αντι-εκκλησιαστικό τόνο και συχνά σατίριζαν την υποκρισία των μοναχών και της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. 

Ο Γκολντόνι ενδιαφερόταν για τις σχέσεις των ανθρώπων μεταξύ τους, τη φιλοσοφία, το κίνημα του Ουμανισμού, ενώ ασκούσε κριτική στην αλαζονεία, στην αδιαλλαξία και την κατάχρηση εξουσίας. Συχνά σατίριζε τους υπερόπτες ευγενείς και τους φτωχούς που δεν είχαν τιμιότητα και αξιοπρέπεια.

Έργα

Τραγωδίες 
 Amalasunta (1733)
 Rosmonda (1734)
 Griselda (1734)
 Enrico Re di Sicilia (1736)
 Gli amori de Alessandro Magno (1759)
 Enea nel Lazio (1760)
 Nerone (1760)
 Artemisia

Τραγικωμωδίες 
 Belisario (1734)
 Rinaldo di Montalbano (1736)

 Giustino
 La sposa persiana (1753)
 Ircana in Julfa
 Ircana in Ispaan
 La peruviana
 La bella selvaggia
 La dalmatina
 Gli amori di Alessandro Magno
 Artemisia
 Enea nel Lazio
 Zoroastro
 La bella giorgiana

Κωμωδίες 

 Don Giovanni Tenorio
 Un curioso accidente (1760)
 L'uomo di mondo
 Il prodigo
 Il Momolo cortesan (1738)
 Il mercante fallito (1741)
 La donna di garbo (1743)
 Il servitore di due padroni (Ο υπηρέτης δυο αφεντάδων, 1745)― ελλην.μετάφρ.Γεράσιμου Σπαταλά("Δωδώνη")
 Il frappatore
 I due gemelli veneziani (1745)
 L'uomo prudente
 La vedova scaltra (1748)
 La putta onorata (1749)
 La buona moglie (1749)
 Il cavaliere e la dama
 L'avvocato veneziano 
 Il padre di famiglia
 La famiglia dell'antiquario (1750)
 L'erede fortunata (1750)
 Il teatro comico (1750-1751)
 Le femmine puntigliose (1750-1751)
 La bottega del caffè (Το καφενείο, 1750-1751) ― ελλην.μετάφρ.Αντ.Σακελλαρίου("Δωδώνη")
 Il bugiardo (1750-1751)
 L'adulatore
 Il poeta fanatico
 La Pamela
 Il cavaliere di buon gusto
 Il giuocatore
 Il vero amico
 La finta ammalata (1750-1751)
 La dama prudente
 L'incognita
 L'avventuriere onorato (1750-1751)
 I pettegolezzi delle donne (1750-1751)
 Il Moliére
 La castalda 
 L'amante militare
 Il tutore
 La moglie saggia (1752)
 Il feudatario 
 Le donne gelose (1752)
 La serva amorosa (1752)
 I puntigli domestici
 La figlia obbediente
 I mercatanti
 La locandiera (Η ξενοδόχα, 1753) ― ελλην.μετάφρ.Αντ.Σακελλαρίου ("Δωδώνη")
 Le donne curiose (1753)
 Il contrattempo
 La donna vendicativa
 Il geloso avaro
 La donna di testa debole
 La cameriera brillante
 Il filosofo inglese
 Il vecchio bizzarro
 Il festino
 L'impostore
 La madre amorosa
 Terenzio
 Torquato Tasso
 Il cavaliere giocondo
 Le massere (1755)
 I malcontenti
 La buona famiglia
 Le donne de casa soa" (1755)
 La villeggiatura La donna stravagante Il campiello (1756)
 L'avaro L'amante di se medesimo Il medico olandese La donna sola La pupilla Il cavaliere di spirito La vedova spiritosa Il padre per amore Lo spirito di contraddizione Il ricco insidiato Le morbinose Le donne di buon umore L'apatista La donna bizzarra La sposa sagace La donna di governo La donna forte I morbinosi La scuola di ballo Gli innamorati (1759)
 Pamela maritata L'impresario delle Smirne (1759)
 La guerra I rusteghi (1760)
 Il curioso accidente (1760)
 La donna di maneggio La casa nova (1760)
 La buona madre (1761)
 Le smanie per la villeggiatura (1761)
 Le avventure della villeggiatura (1761)
 Il ritorno dalla villeggiatura (1761)
 Lo scozzese Il buon compatriotto Il sior Todero brontolon o sia Il vecchio fastidioso (1762)
 Le baruffe chiozzotte (1762)
 Una delle ultime sere di carnevale (1762)
 L'osteria della posta (17??)
 L'amore paterno Il matrimonio per concorso Les amours d'Arlequin et de Camille (1763)
 La jalousie d'Arlequin (1763)
 Les inquiétudes de Camille (1763)
 Gli amori di Zelinda e Lindoro (1764)
 La gelosia di Lindoro L'inquietudini di Zelinda Gli amanti timidi Il ventaglio (1765)
 La burla retrocessa nel contraccambio Chi la fa l'aspetti Il genio buono e il genio cattivo Le bourru bienfaisant (1771)
 L'avare fastueux (1776)

 Όπερα 
 Amalasunta (1732)
 Gustavo (1738)
 Oronte, re de' Sciti (1740)
 Statira (1740)

 Όπερα μπούφα 
 La fondazione di Venezia (1734)
 La contessina (1743)
 La favola dei tre gobbi (1748)
 L'Arcadia in Brenta Il filosofo di campagna Il mercato di Malmantile La buona figliuola Il festino I viaggiatori ridicoli Vittorina Il re alla caccia La bouillotte I volponi Gli uccellatori Arcifanfano, Re de' matti L'isola disabitata La calamità de' cuori Il negligente I bagni d'Abano Le virtuose ridicole Il finto principe L'astuzia felice Bertoldo, Bertoldino e Sascasenno I portentosi effetti della madre natura Lucrezia romana Il mondo alla rovescia Buovo d'Antona Il paese delle cuccagna La mascherata Le pescatrici Il conte Caramella La donna di governo Le nozze La fiera di Sinigaglia Καντάτες και σερενάτες 
 La ninfa saggia Gli amanti felici Le quattro stagioni Il coro delle muse La pace consolata L'amor della patria L'oracolo del Vaticano Ορατόριο 
 Magdalena conversio Θρησκευτικά έργα 
 L'unione del reale profeta Davide Ποίηση 
 Il colosso (1725)
 Il quaresimale in epilogo (1725-1726)

 Ιντερμέδια 
 Il buon padre (1729)
 La cantatrice (1729)
 Il Gondoliere Veneziano (1733)
 La pupilla (1734)
 La birba (1734)
 Il quartiere fortunato (1734-44)
 Amor fa l'uomo cieco 
 Il disinganno

Θεατρικές Παραστάσεις
Κατάλογος ελληνικών θεατρικών παραστάσεων των έργων του Γκολντόνι.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία
Βάλτερ Πούχνερ, «Η πρόσληψη του Carlo Goldoni στην Ελλαδα», στο: Βάλτερ Πόυχνερ, Δραματουργικές αναζητήσεις-Πέντε μελετήματα, εκδ.Καστανιώτης, Αθήνα, 1995, σελ.345-358
Δημήτρης Σπάθης, «Η παρουσία του Γκολντόνι στο νεοελληνικό θέατρο», στο: Ο Διαφωτισμός και το νεοελληνικό θέατρο, εκδ.University Studio Press, Θεσσ/ίκη, 1986, σελ.199-214

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 La Locandiera (ιταλικά)
 Carlo Goldoni - Catholic Encyclopedia

Ιταλοί θεατρικοί συγγραφείς
Κομέντια ντελ άρτε