Ακαδημία των Λυγκέων

Η Ακαδημία των Λυγκέων (ιταλικά: Accademia dei Lincei) είναι ιταλική ακαδημία επιστημών, με έδρα το Παλάτσο Κορσίνι στην οδό Via della Lungara της Ρώμης.

Ιδρύθηκε το 1603 από τον Φεντερίκο Τσέζι, που την ονόμασε εμπνεόμενος από το αιλουροειδές λύγκα, ένα ζώο του οποίου η οξύτατη όραση συμβολίζει την παρατηρησιακή ικανότητα που απαιτούν οι φυσικές επιστήμες. Μετά τον θάνατο του ιδρυτή και υποστηρικτή της το 1630 η Ακαδημία δεν ευδοκίμησε και «εξαφανίσθηκε» το 1651. Αναβίωσε όμως τη δεκαετία του 1870 για να καταστεί η εθνική ακαδημία της Ιταλίας, περιλαμβάνοντας και τη λογοτεχνία.

Η Ποντιφήκεια Ακαδημία Επιστημών διεκδικεί επίσης ως πρόγονό της την πρώτη Ακαδημία των Λυγκέων, μέσω της Accademia Pontificia dei Nuovi Lincei («Ποντιφήκεια Ακαδημία των Νέων Λυγκέων»), που ιδρύθηκε το 1847.

Η Ακαδημία των Λυγκέων 
Ο Φεντερίκο Τσέζι ήταν ένας αριστοκράτης από την Ούμπρια με πάθος για τη φυσική ιστορία, ιδίως τη βοτανική. Η μητέρα του, η Ολίμπια Ορσίνι, τον υπεστήριξε ηθικά και οικονομικά. Ο πατέρας του Φεντερίκο όμως αντιδρούσε, ώστε μόνο μετά τον θάνατό του η Ακαδημία ευδοκίμησε. Αρχικώς στεγαζόταν στο Παλάτσο Τσέζι-Αρμελλίνι κοντά στον Άγιο Πέτρο. Αντικατέστησε την πρώτη επιστημονική κοινότητα μετά την αρχαιότητα, την Academia Secretorum Naturae που είχε ιδρύσει ο Τζανμπαττίστα ντελα Πόρτα στη Νάπολη και την είχε κλείσει η Ιερά Εξέταση. Ο Τσέζι ίδρυσε την Ακαδημία των Λυγκέων μαζί με τρεις φίλους του: τον Ολλανδό ιατρό Γιοχάνες φαν Χεκ (Johannes van Heeck, γνωστό με την ιταλική μορφή του ονόματός του ως Τζοβάννι Έκκιο, Giovanni Ecchio), τον μαθηματικό Φραντσέσκο Στελλούτι και τον πολυμαθή Αναστάζιο ντε Φίλιις. Την εποχή που ίδρυσε την Ακαδημία ο Τσέζι ήταν μόλις 18 ετών και οι συνιδρυτές μόλις 26. Η νεανική συντροφιά ήθελε να αυξήσει την κατανόηση όλων των φυσικών επιστημών. Ο Τσέζι οραματίσθηκε ένα πρόγραμμα ελεύθερου πειραματισμού που θα σεβόταν μεν την παράδοση, αλλά δεν θα δεσμευόταν από την τυφλή υπακοή στην αυθεντία του Αριστοτέλη και του Πτολεμαίου, των οποίων οι θεωρίες έμοιαζαν να μη συμφωνούν με τη νέα επιστήμη. Αρχίζοντας ως ιδιωτικός σύλλογος, η Ακαδημία των Λυγκέων θα γινόταν «ημι-δημόσιος» κατά τον 19ο αιώνα.

Φαίνεται ότι η ιδέα για την ονομασία προήλθε από το βιβλίο του ντελα Πόρτα Magia Naturalis («Φυσική Μαγεία»), που είχε μια εικόνα λύγκα στο εξώφυλλο και περιείχε τη φράση: «με μάτια σαν του λύγκα, εξετάζοντας όσα πράγματα καθιστούν εμφανή την παρουσία τους, έτσι ώστε έχοντας παρατηρήσει αυτά, να τα χρησιμοποιήσει με ζήλο». Τα σύμβολα της Ακαδημία των Λυγκέων ήταν ένας λύγκας και ένας αετός, ζώα με τη φήμη της ισχυρότατης οράσεως (στα αρχαία και μεσαιωνικά συγγράμματα ο λύγκας παρουσιαζόταν ως ικανός να βλέπει μέσα από βράχια και «νεόδμητους τοίχους»). Το λεκτικό έμβλημα (μόττο) της Ακαδημίας, που επέλεξε ο Τσέζι, ήταν: «Φρόντιζε τα μικρά αν θέλεις να επιτύχεις τα μέγιστα αποτελέσματα» («Minima cura si maxima vis»). Ο Τσέζι επισκέφθηκε τη Νάπολη, όπου συνάντησε πολλούς ερευνητές σε πεδία που τον ενδιέφεραν, μεταξύ των οποίων τον βοτανολόγο Φάμπιο Κολόννα, τον συγγραφέα έργων φυσικής ιστορίας Φερράντε Ιμπεράτο και τον πολυμαθή ντελλά Πόρτα. Ο τελευταίος εντυπωσιάσθηκε με τον Τσέζι και αφιέρωσε τρία έργα του στα μέλη της Ακαδημίας του. Ο ντελλά Πόρτα ενεθάρρυνε τον Τσέζι να συνεχίσει τις δραστηριότητές του και το 1610 έγινε και ο ίδιος μέλος της Ακαδημίας. Στη Νάπολη ο Τσέζι συνάντησε επίσης τον Νάρντο Αντόνιο Ρέκκι για να διαπραγματευθεί την απόκτηση μιας συλλογής σημειώσεων που περιέγραφαν φυτά και ζώα του Μεξικού, γραμμένης από τον Φρανθίσκο Ερνάντες δε Τολέδο. Αυτή η συλλογή διαμορφώθηκε τελικώς στον Tesoro Messicano («Μεξικανικό Θησαυρό»). 

Στόχος ήταν η Ακαδημία να διαθέτει σε κάθε μέρος του κόσμου «κοινότητες» με κατάλληλες συνδρομές, εφοδιασμένες με βιβλιοθήκες, εργαστήρια, μουσεία, τυπογραφεία και βοτανικούς κήπους. Τα μέλη έστελναν συχνά γράμματα σχετικώς με τις παρατηρήσεις τους. Οι «Λύγκες» απεθάρρυναν τον γάμο, ενώ από την άλλη απαγορευόταν και σε μοναχούς να γίνουν μέλη. Τα μέλη είχαν την οδηγία να «διεισδύουν στο εσωτερικό των πραγμάτων προκειμένου να γνωρίσουν τα αίτια και τις λειτουργίες της Φύσεως, καθώς λέγεται ότι πράττει ο λύγκας, ο οποίος βλέπει όχι μόνο την επιφάνεια, αλλά και το τι κρύβεται από κάτω.»

Ο Γαλιλαίος έγινε μέλος της Ακαδημίας των Λυγκέων στις 25 Απριλίου 1611 και κατέστη το διανοητικό της επίκεντρο. Είναι σαφές ότι ο Γαλιλαίος αισθανόταν πως τον τιμούσε η σύνδεσή του με την Ακαδημία, διότι άρχισε να υπογράφει ως Galileo Galilei Linceo. Η Ακαδημία εξέδιδε τα έργα του και τον υπεστήριζε κατά τις αντιδικίες του με την Ιερά Εξέταση. Ανάμεσα στις πρώτες εκδόσεις της Ακαδημίας στα πεδία της αστρονομίας, της φυσικής και της βοτανικής συγκαταλέγονταν οι Επιστολές επί των ηλιακών κηλίδων του Γαλιλαίου και ο Tesoro Messicano, που περιέγραφε τη χλωρίδα, την πανίδα και τα φάρμακα του Νέου Κόσμου. Με αυτή την τελευταία έκδοση η πρώτη και διασημότερη φάση της Ακαδημίας των Λυγκέων ολοκληρώθηκε. Η χρήση «μεγεθυντικών εργαλείων», όπως του μικροσκοπίου και του τηλεσκοπίου αναφέρεται στα έργα του Γαλιλαίου και αρκετών «Λυγκέων», ακόμα και σε διερευνήσεις στην ανατομία και σε προσπάθειες να αποδειχθεί η ατομική θεωρία. Οι «Λύγκες» άφησαν πίσω τους μια σημαντική συλλογή «μικρογραφιών», δηλαδή σχεδίων που έγιναν με τη βοήθεια του μικροσκοπίου, που ανακαλύφθηκαν το 1986 από τον ιστορικό της τέχνης Ντέιβιντ Φρήντμπεργκ. Ο πειραματισμός ευδοκιμούσε μεταξύ όλων των μελών. Η έντονη δραστηριότητα του ίδιου του Τσέζι διακόπηκε πρόωρα από τον αδόκητο θάνατό του το 1630, σε ηλικία 45 ετών.

Μετά τον θάνατο του Τσέζι η Ακαδημία παρήκμασε και έκλεισε το 1651.

Επιφανή μέλη 
 Φεντερίκο Τσέζι — ιδρυτής
 Ιωάννης Δημησιάνος — Ζακύνθιος θεολόγος, χημικός και μαθηματικός, που επινόησε τον όρο «τηλεσκόπιο» (telescopio)
 Αναστάζιο ντε Φίλιις — Ιταλός πολυμαθής
 Γιοχάνες φαν Χεκ ή Τζοβάννι Έκκιο — Ολλανδός ιατρός
 Τζανμπαττίστα ντελα Πόρτα — Ιταλός λόγιος, πολυμαθής και θεατρικός συγγραφέας 
 Άνταμ Έλσαϊμερ — Γερμανός καλλιτέχνης
 Γιόχαν Φάμπερ — Γερμανός ιατρός και βοτανολόγος, που επινόησε τον όρο «μικροσκόπιο»
 Γαλιλαίος Γαλιλέι — Ιταλός φυσικός, αστρονόμος και φιλόσοφος
 Γιόχαν Σρεκ — Γερμανός Ιησουίτης σοφός, ιεραπόστολος στην Κίνα
 Φραντσέσκο Στελλούτι — μαθηματικός
 Νικόλα Αντόνιο Στίλιολα (Nicola Antonio Stigliola) — Ιταλός φιλόσοφος, αρχιτέκτονας και ιατρός
 Λούκα Βαλέριο — Ιταλός μαθηματικός
 Τζοβάννι Τσιάμπολι — ποιητής, διανοούμενος, γραμματέας του Πάπα Γρηγορίου ΙΕ΄
 Βιρτζίνιο Τσεζαρίνι — ποιητής, διανοούμενος και οικονόμος των Παπών Γρηγορίου ΙΕ΄ και Ουρβανού Η΄

Η ανασύσταση της Ακαδημίας 
Το 1801 ο αββάς Φελιτσιάνο Σκαρπελλίνι και ο Τζοακκίνο Πεσσούτι, με τη χορηγία του Φραντσέσκο Καετάνι, 8ου δούκα της Σερμονέτα, ίδρυσαν την Accademia Caetani, η οποία πήρε την ονομασία Accademia dei Lincei. Το διάστημα από το 1801 ως το 1840 έχει αποκληθεί «Δεύτερη Αναγέννηση» της Ακαδημίας των Λυγκέων. Συγκρουόμενες στοχεύσεις και γεωπολιτικές εξελίξεις οδήγησαν ωστόσο το εγχείρημα αυτό σε κατάσταση αδράνειας, που τελικώς οδήγησε στην κατάρρευσή της τη δεκαετία του 1840. Κατά τη γαλλική (Ναπολεόντεια) κυριαρχία, το ίδρυμα μετατράπηκε από ιδιωτική ένωση σε δημοτικό ίδρυμα. Το 1847 ο Πάπας Πίος Θ΄ την επανίδρυσε με την επωνυμία Ποντιφήκεια Ακαδημία των Νέων Λυγκέων (Pontificia Accademia dei Nuovi Lincei).

Η Βασιλική Ακαδημία των Λυγκέων 
Το 1874 ο Κουιντίνο Σέλλα μετέτρεψε την προηγούμενη στην Εθνική Βασιλική Ακαδημία των Λυγκέων (Accademia Nazionale Reale dei Lincei), που συμπεριελάμβανε τις επιστήμες του ανθρώπου σε ξεχωριστή «τάξη», και επανέκτησε το κύρος της αρχικής Ακαδημίας. Μετά την ενοποίηση της Ιταλίας, ο Σέλλα εμφύσησε νέα ζωή στην Ακαδημία.

Επιφανή μέλη
(με ελληνική αλφαβητική σειρά)

 Άλμπερτ Αϊνστάιν
 Μάριο Ατζένο
 Ούλριχ Βιλαμόβιτς
 Γουίλιαμ Γκλάντστοουν
 Ντομένικο Κομπαρέττι
 Μπενεντέτο Κρότσε
 Τέοντορ Μόμσεν
 Τζούστο Μπελλαβίτις
 Λουί Παστέρ
 Αντόνιο Πατσινόττι
 Μαξ Πλανκ
 Ολίντο ντε Πρέττο
 Βίλχελμ Κόνραντ Ρέντγκεν
 Αουγκούστο Ρίγκι
 Τζωρτζ Ρώλινσον
 Μάνλιο Σιμονέττι
 Χέρμπερτ Σπένσερ
 Τζοβάννι Τζεντίλε
 Ενρίκο Φέρμι
 Έντουαρντ Ώγκαστας Φρήμαν 
 Βέρνερ Χάιζενμπεργκ
 Ότο Χαν

Η Ακαδημία της Ιταλίας και η Εθνική Ακαδημία των Λυγκέων 
Υπό το φασιστικό καθεστώς η Ακαδημία των Λυγκέων αντικαταστάθηκε στην ουσία από τη νέα Accademia d'Italia (Ιταλική Ακαδημία), απορροφώμενη τελικώς από αυτό το ίδρυμα το 1939. Το 1949, μετά την πτώση του φασιστικού καθεστώτος και μετά από πρόταση του Μπενεντέτο Κρότσε, η Ακαδημία των Λυγκέων επανέκτησε την ανεξαρτησία της, ως Εθνική Ακαδημία των Λυγκέων (Accademia Nazionale dei Lincei)

Το 1986 η Ακαδημία υιοθέτησε καταστατικό που υπαγορεύει ότι θα έχει πάντοτε 540 μέλη, εκ των οποίων 180 τακτικά ιταλικής ιθαγένειας, 180 αλλοδαποί και 180 αντεπιστέλλοντα μέλη ιταλικής ιθαγένειας (Ιταλοί του εξωτερικού). Τα μέλη αυτά διακρίνονται σε δύο τάξεις: μία για τις μαθηματικές και φυσικές επιστήμες, και μία για τις ηθικές, ιστορικές και φιλολογικές επιστήμες.

Το 2001 οι μαθηματικές και φυσικές επιστήμες της Ακαδημίας υποδιαιρέθηκαν περαιτέρω σε 5 κατηγορίες:

 Μαθηματικά, θεωρητική και εφαρμοσμένη μηχανική
 Αστρονομία, γεωδαισία, γεωφυσική και εφαρμογές
 Φυσική, χημεία και εφαρμογές
 Γεωλογία, παλαιοντολογία, ορυκτολογία και εφαρμογές
 Βιολογικές επιστήμες και εφαρμογές

Ταυτοχρόνως, οι ηθικές, ιστορικές και φιλολογικές επιστήμες της Ακαδημίας υποδιαιρέθηκαν σε επτά κατηγορίες:

 Φιλολογία και γλωσσολογία
 Αρχαιολογία
 Κριτική της τέχνης και της ποίησης
 Ιστορία, ιστορική γεωγραφία και ανθρωπολογία
 Φιλοσοφία
 Νομική
 Κοινωνικές και πολιτικές επιστήμες

Παραπομπές

Πηγές
  (στην ιταλική, δωρεάν διαθέσιμο από το Ministero per i Beni Culturali e Ambientali - Dipartimento per i Beni Archivistici e Librari - Direzione Generale per gli Archivi).

 , διαθέσιμο στο Connexions
 Walton, S.A.: Theophrastus on Lyngurium: medieval and early modern lore from the classical lapidary tradition, 2001, Annals of Science, 2001, τόμ. 58(4), σσ. 357-379, PDF on Academia.edu
 David Freedberg: The Eye of the Lynx: Galileo, His Friends, and the Beginnings of Modern Natural History, Chicago University Press, Σικάγο 2002
 T. O'Conor Sloane: Facts Worth Knowing Selected Mainly from the Scientific American for Household, Workshop, and Farm Embracing Practical and Useful Information for Every Branch of Industry, S.S. Scranton & Co., Hartford 1895

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Επίσημος ιστότοπος με σύντομη ιστορία (στην ιταλική)
 Σημειώσεις περί της Ακαδημίας από το Scholarly Societies Project
 Σχετικό άρθρο στο περιοδικό Popular Science τον Νοέμβριο του 1892
 Η βάση δεδομένων της Βρετανικής Βιβλίοθήκης για τις Ιταλικές Ακαδημίες

Λυγκεων
Ακαδημια Λυγκεων