Σαρωνικός κόλπος

Ο Σαρωνικός είναι ελληνικός θαλάσσιος κόλπος ο οποίος σχηματίζεται ανάμεσα στις χερσονήσους της Αττικής και της Αργολίδας. Στις ακτές του αναπτύχθηκαν ιστορικές πόλεις, όπως η Αθήνα, ο Πειραιάς, κ.ά. καθώς και αρχαία ιερά, όπως στο Σούνιο, στην Αίγινα κ.ά. Ο κόλπος είναι κλειστός και οριοθετείται από τη νοητή γραμμή Πόρου-Σουνίου. Στα νότια επικοινωνεί με το ανοιχτό Αιγαίο πέλαγος. Το μέγιστο βάθος του κόλπου είναι 416 μέτρα και παρατηρείται δυτικά του ηφαιστείου των Μεθάνων. Στο εσωτερικού του κόλπου βρίσκονται πολυάριθμα νησιά και νησίδες, από τα οποία τα μεγαλύτερα είναι η Σαλαμίνα και η Αίγινα. 

Μαζί με τον Αργολικό Κόλπο αποτελούν διοικητικά και γεωγραφικά την περιφέρεια του Αργοσαρωνικού. Τα νησιά του Αργοσαρωνικού υπάγονται διοικητικά στη Περιφερειακή Ενότητα Νήσων της Περιφέρειας Αττικής στην οποία υπάγονται και τα ιδιαίτερα απομακρυσμένα από την ηπειρωτική Αττική νησιά: τα Κύθηρα και Αντικύθηρα που βρίσκονται νότια της Πελοποννήσου.

Στις ακτές του Σαρωνικού δημιουργήθηκαν οι σημαντικότερες βιομηχανικές, λιμενικές, ναυτικές και ναυπηγοεπισκευαστικές εγκαταστάσεις της χώρας και είναι κτισμένη η πρωτεύουσα της Ελλάδας, όπου ζει περίπου το ένα τρίτο του πληθυσμού της Ελλάδας. Ο Σαρωνικός κόλπος έχει ιδιαίτερη ναυτιλιακή σημασία τόσο για τις θαλάσσιες συγκοινωνίες πολλών εκ των οποίων αποτελεί αφετηρία αλλά και από το γεγονός ότι συνδέει μέσω της Διώρυγας της Κορίνθου στον ομώνυμο Ισθμό το Αιγαίο πέλαγος με το Ιόνιο.

Όνομα 
Το όνομά του, σύμφωνα με τον αρχαίο περιηγητή και γεωγράφο Παυσανία, οφείλεται στον αρχαίο βασιλιά της Τροιζήνας τον Σάρωνα. Ο Σάρωνας ήταν ικανός κυνηγός και μια μέρα κυνηγώντας μια ελαφίνα, η οποία έπεσε στη θάλασσα για να σωθεί, συνέχισε να την καταδιώκει κολυμπώντας. Χωρίς να το καταλάβει, απομακρύνθηκε από τη ακτή, κουράστηκε και τελικά πνίγηκε. Από τότε ο κόλπος ονομάστηκε Σαρωνικός.

Γεωγραφία 

Ο Σαρωνικός κόλπος αποτελεί εγκόλπωση του Αιγαίου που ορίζεται βόρεια από τις ακτές του νομού Αττικής, βορειοδυτικά και δυτικά από τις ακτές της Μεγαρίδας, του νομού Κορινθίας και νοτιοδυτικά από τις ακτές του νομού Αργολίδος. Οι άκρες του οριοθετούνται από τη νοητή γραμμή των ακρωτηρίων Σουνίου (βόρεια) και Σκύλλαιο της Τροιζήνας (νότια), η οποία έχει μήκος περίπου 27 ναυτικά μίλια. Ο κόλπος διεισδύει κατά 44 ναυτικά μίλια. Στα βορειοδυτικά, στον μύχο του κόλπου, ο Σαρωνικός επικοινωνεί μέσω της διώρυγας της Κορίνθου, η οποία ολοκληρώθηκε το 1893, με τον Κορινθιακό κόλπο.

Ο Σαρωνικός χωρίζεται σε δύο λεκάνες, μια δυτική και μια ανατολική. Η δυτική λεκάνη οριοθετείται από τη γραμμή Μεθάνων-Αίγινας και Αίγινας-Σαλαμίνας. Η ανατολική από την άλλη χωρίζεται σε εσωτερική στα βόρεια και εξωτερική στα νότια από τη γραμμή Αίγινας - Φλεβών. Στα βόρεια βρίσκεται ο κόλπος της Ελευσίνας, ο οποίος επικοινωνεί στα νότια με τον υπόλοιπο κόλπο με το δίαυλο του Κερατσινίου και με έναν άλλο δίαυλο στα δυτικά. Η δυτική λεκάνη του Σαρωνικού αποτελείται από δύο επιμέρους λεκάνες, τη λεκάνη της Επιδαύρου και τη λεκάνη των Μεγάρων. Η λεκάνη της Επιδαύρου είναι η βαθύτερη του κόλπου, φτάνοντας σε βάθος μεγαλύτερο από 400 μέτρα, ενώ η λεκάνη των Μεγάρων είναι πιο ρηχή, με μέγιστο βάθος 250 μέτρα. Ο ανατολικός Σαρωνικός έχει πιο απλή μορφολογία, που χαρακτηρίζεται από ρηχές λεκάνες και ράχες.

Γεωλογία 
Ο Σαρωνικός κόλπος αποτελεί μια τεκτονική τάφρο η οποία έχει δημιουργηθεί από την καταβύθιση της τεκτονικής πλάκας της Αφρικής κάτω από την μικροπλάκα του Αιγαίου, γεγονός που προκαλεί την επέκταση του φλοιού στην περιοχή του Αιγαίου. Στη δυτική περιοχή, ρήγματα με κατεύθυνση βορειοδυτική-νοτιοανατολική οριοθετούν τη λεκάνη της Επιδαύρου, ένα ρήγμα σε άξονα βορρά-νότου τρέχει παράλληλα με την ακτή της Πελοποννήσου και ρήγματα σε κατεύθυνση ανατολής-δύσης οριοθετούν τη λεκάνη των Μεγάρων. Ανάμεσα στις δύο λεκάνες, ρήγματα με κατεύθυνση ανατολής δύσης έχουν δημιουργήσει τεκτονικά κέρατα. Τα ρήγματα αυτά αποτελούν συνέχεια της σεισμικής ζώνης του Κορινθιακού κόλπου. Η σεισμικότητα στον δυτικό Σαρωνικό είναι εντονότερη απ' ότι στον ανατολικό και σχετίζεται με τη σεισμικότητα στον Κορινθιακό κόλπο. Ένα ακόμη ρήγμα έχει βρεθεί με βορειοανατολική-νοτιοδυτική κατεύθυνση έχει εντοπιστεί ανατολικά της Αίγινας και πιθανόν σχετίζεται με το ρήγμα Φυλής, όπου έλαβε χώρα ο σεισμός της Πάρνηθας το 1999.

Η διαδικασία επέκτασης του φλοιού έχει οδηγήσει στη λέπτυνσή του στην περιοχή του Σαρωνικού. Το πάχος του στον δυτικό Σαρωνικό έχει υπολογιστεί σε περίπου 20 χιλιόμετρα. Άλλη μία αιτία για το μικρό πάχος του φλοιού είναι η παρουσία μάγματος στην περιοχή. Το μάγμα έχει εντοπιστεί σε βάθος 12 χιλιομέτρων. Η λεκάνη των Μεγάρων είναι καλυμμένη με ιζήματα πάχους 500 μέτρων, ενώ στη λεκάνη της Επιδαύρου το πάχος τους είναι 250 μέτρα. Η ράχη που χωρίζεται τον Σαρωνικό σε άξονα βορρά-νότου έχει ιζήματα πάχους 50 μέτρων. Στον ανατολικό Σαρωνικό το μέγιστο πάχος ιζημάτων παρατηρείται νοτιοανατολικά της Αίγινας, όπου ξεπερνάει τα 500 μέτρα.

Ηφαιστειότητα 
Ο Σαρωνικός κόλπος βρίσκεται στο βορειοδυτικό άκρο του ηφαιστειακού τόξου του νοτίου Αιγαίου, το οποίο έχει δημιουργηθεί ως αποτέλεσμα της καταβύθισης της τεκτονικής πλάκας της Αφρικής κάτω από την μικροπλάκα του Αιγαίου. Ηφαιστειακά κέντρα έχουν βρεθεί στο Σουσάκι, στην Αίγινα, στα Μέθανα και στον Πόρο. Η ηφαιστειακή δραστηριότητα ξεκίνησε στην Αίγινα κατά το κατώτερο Πλειόκαινο, πριν 4,7 εκατομμύρια χρόνια, και συνεχίζεται μέχρι σήμερα στα Μέθανα.

Το Σουσάκι βρίσκεται κοντά στην περιοχή των Αγίων Θεοδώρων, στις βόρειες ακτές του Σαρωνικού, και αποτελεί μια μικρή ομάδα ηφαιστειακών χαρακτηριστικών. Η δραστηριότητα άρχισε στο δυτικό τμήμα, όπου έλαβε χώρα πριν 3,6 με 4,05 εκατομμύρια χρόνια, και συνέχισε στο ανατολικό 2,7 με 2,3 εκατομμύρια χρόνια πριν. Σήμερα η περιοχή έχει ενεργές φουμαρόλες από τις οποίες εξέρχεται αέριο πλούσιο σε διοξείδιο του άνθρακα και υδρόθειο με θερμοκρασία 30-40°C και χαμηλό γεωθερμικό δυναμικό, με θερμοκρασία 80°C σε βάθος 200 μέτρων.

Η νότια ομάδα ηφαιστείων περιλαμβάνει την Αίγινα, τα Μέθανα και τμήμα του Πόρου. Τα ηφαιστειακά πετρώματα αποτελούν σχεδόν τα 2/3 της Αίγινας. Η ηφαιστειακή δραστηριότητα στην Αίγινα άρχισε πριν 4,7 εκατομμύρια χρόνια και ήταν εντονότερη 3,9 με 3 εκατομμύρια χρόνια πριν, σχηματίζοντας δόμους και ροές λάβας. Η ηφαιστειακή δραστηριότητα σταμάτησε 2 εκατομμύρια χρόνια. Η ηφαιστειακή δραστηριότητα στον Πόρο ήταν περιορισμένη, δημιουργώντας ένα μονό δομό πριν 3,1 με 2,6 εκατομμύρια χρόνια πριν, ο οποίος μαζί με τις σχετιζόμενες ροές λάβας καλύπτει ένα τετραγωνικό χιλιόμετρο.

Τα Μέθανα αποτελούν την πιο πρόσφατη φάση της ηφαιστειακής δραστηριότητας στον Σαρωνικό. Η ηφαιστειακή δραστηριότητα θεωρείται ότι ξεκίνησε πριν περίπου 1,5 εκατομμύριο χρόνια, στα όρια Πλειόκαινου και Πλειστόκαινου, αν και τα παλαιότερα πετρώματα στα Μέθανα που έχουν χρονολογηθεί έχουν ηλικία περίπου 900.000 ετών. Η ηφαιστειακή δραστηριότητα στα Μέθανα εκδηλώνεται κυρίως με τη μορφή ηφαιστειακών δόμων αποτελούμενων από ανδεσιτική και δακιτική λάβα ασβεστοαλκαλικής και αλκαλικής σύστασης οι οποίοι αναπτύσσονται ακτινωτά. Η πιο πρόσφατη έκρηξη έλαβε χώρα περί το 240 π.Χ. δημιουργώντας τον δόμο λάβας γνωστό ως Καμένο Βουνό. Την έκρηξη περιέγραψε ο Στράβων, Οβίδιος και ο Παυσανίας και δημιούργησε επίσης ροή λάβας που διείσδυσε 500 μέτρα στη θάλασσα. Στον υποθαλάσσιο χώρο βορειοδυτικά της χερσονήσου, σε απόσταση 1,5 με 2 χιλιόμετρα από τα Μέθανα, εντοπίστηκε το 1987 το υποθαλάσσιο ηφαίστειο Παυσανίας, το οποίο καλύπτει έκταση 12 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Η ηφαιστειακή δραστηριότητα έχει ως αποτέλεσμα σήμερα στα Μέθανα να υπάρχουν γεωθερμικές πηγές σε τρεις περιοχές της χερσονήσου, οι οποίες αξιοποιούνται ως λουτρά.

Ακτογραφία Σαρωνικού 
Οι ακτές του Σαρωνικού παρουσιάζουν γενικά έντονο κατακόρυφο και οριζόντιο διαμελισμό. Οι βορειοανατολικές ακτές με εξαίρεση την περιοχή Σουνίου είναι σχετικά ομαλές. Αντίθετα οι βορειοδυτικές και νοτιοδυτικές είναι σχετικά απότομες. Αυτό συμβαίνει από το γεγονός ότι στο βόρειο τμήμα του κόλπου εκβάλλουν ο Ιλισσός και ο Κηφισός με συνέπεια να δημιουργούν μεγάλες ποταμοθαλάσσιες αποθέσεις. Κυριότερα ακρωτήρια είναι το Σούνιο και το Σκύλλαιο Τροιζήνας.

Όρμοι Σαρωνικού 
Κυριότεροι επιμέρους όρμοι (κολπίσκοι) του Σαρωνικού είναι: της Αναβύσσου, Βάρης, Βουλιαγμένης και Φαλήρου, ακολουθεί ο Κόλπος της Ελευσίνας και ο όρμος της Σαλαμίνας. Δυτικά παρά τον Ισθμό Κορίνθου, οι: του Καλαμακίου, των Κεχριών, της Αλμυρής και το Φραγκολίμανο. Τέλος νότια ο όρμος Σοφικού, και ο κόλπος Επιδαύρου.

Χερσόνησοι 
Κυριότερες χερσόνησοι είναι του Πειραιά (η Πειραϊκή χερσόνησος) και η χερσόνησος των Μεθάνων.

Περιφερειακή Ενότητα Νήσων

Νησιά του Σαρωνικού 
 Σαλαμίνα
 Αίγινα
 Αγκίστρι 
 Πόρος

Νησίδες - Βραχονησίδες του Σαρωνικού 

 Άγιος Γεώργιος Ύδρας
 Άγιος Γεώργιος Σαλαμίνας
 Λαγούσες (Σύμπλεγμα Νησίδων), αποτελούνται από τις νησίδες Κορδελιάρης, Μακρόνησος, Παναγίτσα, Γάιδαρος και Ελεούσα.
 Διαπόριοι Νήσοι ή Διαπόρια, (Σύμπλεγμα Νησίδων) αποτελούνται από τις νησίδες Άγιος Θωμάς, Άγιος Ιωάννης, Τραγονήσι, Πρασού, Λεδού, Μολάδι, Υψηλή, Σταχτορροή και Πλατειά.
 Λέρος
 Μακρόνησος
 Μονή
 Ρεβυθούσα
 Ψυττάλεια
 Φλέβες
 Πάχη
 Παχάκι
 Πλατειά
 Οβριός
 Άγιος Πέτρος
 Υδρούσα
 Φλεβοπούλα
 Καβουρονήσι

 Λατόνα
 Άρτεμις
 Απόλλων
 Κουλουρά
 Αρσίδα
 Πάτροκλος
 Αρχή
 Κυρά
 Σπαλαθονήσι
 Μετώπη
 Απόνησος
 Δορούσα
 Μόδι
 Κιβωτός
 Κανάκι (ή Γαϊδουρονήσι)
 Περιστέρια
 Πέρα
 Αταλάντη
 Κουμουνδούρου

Παράκτιες περιοχές Σαρωνικού 

Αθηνών-Πειραιώς
 Πέραμα
 Νέο Ικόνιο
 Κερατσίνι
 Χαραυγή
 Δραπετσώνα
 Πειραιάς
 Νέο Φάληρο
 Μοσχάτο
 Καλλιθέα 
 Τζιτζιφιές
 Δέλτα Φαλήρου
 Φάληρο
 Άλιμος ή Καλαμάκι
 Ελληνικό
 Άγιος Κοσμάς
 Γλυφάδα

Ανατολικής Αττικής:

 Βούλα
 Βουλιαγμένη 
 Βάρκιζα 
 Αγία Μαρίνα
 Λαγονήσι
 Σαρωνίδα
 Ανάβυσσος
 Παλαιά Φώκαια
 Θυμάρι
 Χάρακας
 Λεγρενά

Δυτικής Αττικής:

 Αφαία Χαϊδαρίου
 Σκαραμαγκάς
 Ασπρόπυργος
 Ελευσίνα
 Λουτρόπυργος
 Νέα Πέραμος (Μεγάλο Πεύκο)
 Πάχη
 Κινέτα

Σημειώσεις 
 Λεπτομερείς ναυτιλιακές πληροφορίες για τον Σαρωνικό Κόλπο παρέχει ο Ελληνικός Πλοηγός 2ος τόμος και ιδιαίτερα ο χάρτης ελληνικής έκδοσης: ΧΕΕ-413, που καλύπτει όλο τον θαλάσσιο χώρο του κόλπου.
 Στα μετεωρολογικά δελτία πρόγνωσης καιρού της ΕΜΥ ο Σαρωνικός κόλπος αναφέρεται μαζί με τον Νότιο Ευβοϊκό.

Παραπομπές 

Σαρωνικός κόλπος
Σαρωνικός
Σαρωνικός
Σαρωνικός
Σαρωνικός
Σαρωνικός
Γεωγραφία της Αττικής