Ροτόντα του Αγίου Νικολάου (Τσιέσιν)

Η ροτόντα του Αγίου Νικολάου στο Τσιέσιν, επίσης γνωστή ως Εκκλησία του Αγίου Νικολάου και του Αγίου Βεντσέσλαου, είναι ρομανικής αρχιτεκτονικής ροτόντα στο Τσιέσιν (Cieszyn) της Πολωνίας.

Η ροτόντα χτίστηκε τον 12ο αιώνα ως παρεκκλήσι Ρωμαιοκαθολικού κάστρου και φρούριο.

Παρεκκλήσι του Κάστρου 
Η ροτόντα ανεγέρθηκε μέσα στα τείχη του φρουρίου του καστελάνου στην κορυφή του Όρους Κάστρου. Το φρούριο χτίστηκε μεταξύ του 10ου αιώνα και του πρώτου μισού του 11ου αιώνα. Στη δεκαετία του 1950, οι ερευνητές πίστευαν ότι η ροτόντα χτίστηκε κατά το πρώτο μισό του 11ου αιώνα. Ωστόσο η πρόσφατη έρευνα δείχνει ότι η ημερομηνία κατασκευής της μπορεί να είναι τόσο αργή όσο το 1180.

Η πρώτη αναφορά στη ροτόντα προέρχεται από το 1223, όπου ονομάζεται παρεκκλήσι του Αγίου Νικολάου. Οι κληρικοί του υποχρεώθηκαν να πληρώσουν τη δέκατη στις αδελφές του Norbertine στο Ρίμπνικ. [4].

Μια δεύτερη αναφορά στη ροτόντα έρχεται στα τέλη του 13ου αιώνα και ολόκληρο τον 14ο αιώνα. Αυτό αφορούσε την ανοικοδόμηση του κάστρου και την αντικατάσταση του ξύλου με τούβλα. Η ροτόντα προσαρμόστηκε στο γοτθικό κάστρο: το επίπεδο του δαπέδου ανυψώθηκε δύο μέτρα, τα παράθυρα ρωμαϊκού ρυθμού στην αψίδα είχαν καλυφθεί από τοίχο και κατασκευάστηκαν μεγαλύτερα, γοτθικού ρυθμού.

Το 1484, η ροτόντα και το κάστρο γλύτωσαν από μια μεγάλη πυρκαγιά.

Το 1495, ο Βάτσουαφ Χίναλ, ένας εφημέριος της Πστσίνα από τη Στονάβα, χρηματοδότησε τη κατασκευή ενός νέου βωμού για τη ροτόντα. Απεικόνιζε τη Θεία Πρόνοια, την Παναγία, τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, τον Άγιο Έρσμους και τον Άγιο Βεντσέσλαο. Η συμπερίληψη του Αγίου Βεντσέσλαου οδήγησε σε ένα κίνημα για τον ορισμό του ως πολιούχου της ροτόντα.

Όταν η πριγκίπισσα Λουκρέτια, η τελευταία της δυναστείας των Πιαστ της πολωνικής βασιλείας, πέθανε το 1653 η Ροτόντα έπαψε να είναι το παρεκκλήσι του κάστρου. Στη συνέχεια έγινε ιδιοκτησία του Επιμελητηρίου του Τσιέσιν, που ιδρύθηκε από τη δυναστεία του οίκου των Αψβούργων.

Σύγχρονη ιστορία 
Σε αναφορές από το 1722 και το 1755, η ροτόντα περιγράφεται ως «είναι παλιά, με τρούλο και δύο φορές το χρόνο, για τις ημέρες του Αγίου Βεντσέσλαου και του Αγίου Νικολάου διεξάγονται εκεί Θείες Λειτουργίες». Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η Ροτόντα χρησιμοποιήθηκε ως αποθετήριο εργαλείων για την εκτέλεση των λεγόμενων οπωρώνων των Κρίσεων του Θεού και μερικές φορές επίσης ως αποθήκη όπλων.

Κατά τη μετατροπή του κατώτερου κάστρου το 1838 έως το 1840, η ροτόντα υπέστη σημαντικές αλλαγές. Οι Ρωμαϊκοί τοίχοι του ναού ήταν δακτυλιωμένοι από έναν τοίχο κατασκευασμένο από τούβλα. Τα καινούργια και μεγαλύτερα παράθυρα είχαν καλυφθεί από τοίχο και ένα νέο κράνος από κασσίτερο τοποθετήθηκε. Το επίπεδο του εσωτερικού κλίτους και ο εξωτερικός χώρος ανυψώθηκαν (το κτήριο ήταν σχεδόν στα μισά του δρόμου με το χώμα). Η ροτόντα έλαβε μια κλασική διαίρεση της πρόσοψης προσαρμοσμένη στο στυλ του κάστρου. Ο σχεδιασμός ενός ρομαντικού υπόστεγου δημιουργήθηκε από τον Γιόσεφ Κορνχώζελ. Το εσωτερικό της Ροτόντα διακοσμήθηκε από έναν νεογοτθικό ξύλινο βωμό και μια εικόνα του Αγίου Βεντσέσλαου.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1940, οι σοβάδες αφαιρέθηκαν και το αρχικό επίπεδο του δαπέδου αποκαταστάθηκε. Περαιτέρω αρχαιολογικές εργασίες (που πραγματοποιήθηκαν υπό την επίβλεψη του A. Κιετλίνσκι) και τα έργα αποκατάστασης πραγματοποιήθηκαν το 1947–1955. Με τα έργα αναστήλωσης (υπό την επίβλεψη του Z. Γκάβλικ) ανακατασκευάστηκε ο εξώστης, άνοιξαν τα αρχικά παράθυρα, η πέτρα του βωμού και αποκαταστάθηκε το δάπεδο της ροτόντα στα ρωμαϊκά χαρακτηριστικά του.

Μετά το τέλος του Β 'Παγκοσμίου Πολέμου ο ναός έγινε τουριστικό αξιοθέατο. Μετά τον εκ νέου καθαγιασμό της ροτόντας, πραγματοποιήθηκε εκεί θρησκευτική τελετή στις 6 Δεκεμβρίου 1997, η πρώτη μετά από 50 χρόνια.

Αρχιτεκτονική 
Η ροτόντα είναι κατασκευασμένη από επίπεδες ασβεστολιθικές πλάκες, που δημιουργούν ένα εσωτερικό και εξωτερικό μέτωπο, με κυκλική διάταξη με ημικυκλική και προσανατολισμένη αψίδα. Ο χώρος ανάμεσα στα μέτωπα είναι γεμάτος με χαλίκια και θρυμματισμένη πέτρα, που ενώνονται με ασβεστοκονίαμα . Ένα κυκλικό κλίτος καλύπτεται από ένα θόλο από ομόκεντρα διατεταγμένους λίθους, η αψίδα καλύπτεται από έναν ημιθόλιο. Στο βόρειο τμήμα του κλίτους υπάρχουν σκάλες μίας κατεύθυνσης, που οδηγούν στο υπερώο - ένα μπαλκόνι που στηρίζεται από κίονες και ημι-κίονες (που βρίσκονται από τη δυτική πλευρά) - τοποθετημένο σε έναν τοίχο, που σε αυτό το σημείο έχει πάχος 1,75 μ.

Στην κορυφή των σκαλοπατιών, που οδηγούν στο υπερώο, υπάρχει μια τοιχογραφημένη ρωμαϊκή πύλη, που έχει καλυφθεί από τοίχο και η οποία διακοσμούσε ένα πέρασμα προς το παλάτι, την έδρα ενός καστελάνου για τον οποίο κατασκευάστηκε το υπερώο. Μια ημικυκλική αψίδα με τρεις σκάλες είναι προσανατολισμένη προς την Ανατολή. Η αψίδα διαχωρίζεται από μια εσωτερική φάση και κλείνεται από μία κόγχη, που τονίζεται από λίθους χτισίματος. Η πέτρα του βωμού, που βρίσκεται στην αψίδα είναι μια τρύπα για λείψανα ή ιερά έλαια. Έναν παρόμοιο ρόλο έπαιξε μια κόγχη στο νότιο τοίχο με ένα πλαίσιο κατασκευασμένο με Γοτθικά τούβλα και τρεις στρογγυλές τρύπες για το σβήσιμο των κεριών παρακάτω. Στην αψίδα υπάρχουν δύο αμφίδρομα παράθυρα ρωμαϊκού τύπου. Δύο στενά παράθυρα με σχισμές φωτίζουν το πάνω μέρος του κλίτους. Πρόσθετο φως για το κλίτος προήλθε από παράθυρα που έχουν σχισμές και που βρίσκονται στο ¾ του ύψους του τοίχου. Ο σηκός καλύφθηκε από έναν τρούλο με ομόκεντρη τακτοποίηση των λίθων.

Ο σηκός είναι 13 μέτρα ύψος, η αψίδα είναι 6,8 μέτρα ύψος και το συνολικό ύψος της ροτόντας είναι περίπου 15 μέτρα.

Η είσοδος στη ροτόντα βρίσκεται στη δυτική πλευρά του κτηρίου.

Από το εξωτερικό, όπου βρίσκονται οι σκάλες, ο τοίχος είναι παχύτερος και δημιουργεί ένα ελαφρώς προεξέχον παράθυρο σε προεξοχή κρεμασμένο πάνω από τα πρόβολα. Η οροφή πάνω από το σηκό και η αψίδα έχουν σχήμα κώνου και καλύπτονται από πλάκες.

Η κλασική ανακατασκευή το 1839 με το σχέδιο του Γιόσεφ Κορνχώζελ περιελάμβανε τοιχοποιία δύο ημικυκλικών παραθύρων και σοβάτισμα της πρόσοψης. Το 1947-1955 πραγματοποιήθηκαν εργασίες ανακατασκευής, κατά τη διάρκεια των οποίων η ροτόντα αποκαταστάθηκε στην αρχική της κατάσταση και ο εξώστης στο νότιο τμήμα ανακατασκευάστηκε βάσει διατηρημένων τμημάτων.

Προστάτες Άγιοι 

Συνήθως θεωρείται ότι οι προστάτες της ροτόντας είναι ο Άγιος Νικόλαος και ο Άγιος Βεντσέσλαος. Στο έγγραφο του 1223 στο οποίο αναφέρεται ένα ιερό αντικείμενο στο Τσιέσιν για πρώτη φορά υπάρχει μια ακόλουθη καταχώριση: ecclesia saci Nicolai. Δεν προκύπτει, ωστόσο, ότι η εκκλησία που αναφέρεται στο εν λόγω έγγραφο είναι το κάστρο ροτόντα. Η ανάλυση μερικών διατηρημένων γραπτών εγγράφων και το ήδη αναγνωρισμένο πλαίσιο διευθέτησης φαίνεται να δείχνουν το γεγονός ότι η εκκλησία που αναφέρεται στο έγγραφο από έναν επίσκοπο του Βρότσλαβ από το 1223 βρισκόταν έξω από το φρούριο, πιθανότατα εντός των συνόρων ενός οικισμού, που προϋπήρχε.

Επομένως, είναι πιθανό ότι στο πρώτο τέταρτο του 13ου αιώνα υπήρχαν τουλάχιστον δύο εκκλησίες στο Τσιέσιν- η εκκλησία του Αγίου Νικολάου στο τελευταίο «προάστιο» (suburbium) και η ροτόντα στο οχυρό του καστελάνου. Επίσης, διατηρημένα έγγραφα του 18ου αιώνα (urbaria) επιβεβαιώνουν τον Άγιο Βεντσέσλαο ως προστάτη άγιο.

Η σύγκρουση μεταξύ Πολωνίας και Τσεχίας σχετικά με τη Τσιέσιν Σιλεσία το 1919 - 1920 συνέβαλε στην προοδευτική απομάκρυνση του Αγίου Βεντσέσλαου ως τσεχικού στοιχείου, χωρίς να προσέξει το γεγονός ότι ο Άγιος Βεντσέσλαος όχι μόνο είναι ο προστάτης άγιος της Βοημίας, αλλά το 1436 καθιερώθηκε ως ένας από τους τέσσερις μεγάλους προστάτες αγίους του Βασιλείου της Πολωνίας από τον καρδινάλιο Ζμπίγκνιεφ Ολεσνίτσκι.

Θεία Λειτουργία 
Οι ιερές Θείες Λειτουργίες γιορτάζονται μία φορά το χρόνο - στις 6 Δεκεμβρίου - στον Άγιο Νικόλαο.

Μικρές λεπτομέρειες 

 Η ροτόντα απεικονίζεται στο τραπεζογραμμάτιο των 20 ζλότι Πολωνίας.
 Η ροτόντα είναι μέρος της Ρωμανικής διαδρομής (Romanesque Trail).
 Η ροτόντα απεικονίζεται σε ένα αναμνηστικό νόμισμα των 2 ζλότι. Το νόμισμα εκδόθηκε από την Εθνική Τράπεζα της Πολωνίας ως μέρος των σειρών Ιστορικών Πόλεων στην Πολωνία.
 Η ροτόντα και ο πύργος Πιαστ εμφανίζονται σε συλλεκτική τουριστική σφραγίδα (αρ. 173).

 Ο μύθος λέει ότι η Ροτόντα χτίστηκε στην πλευρά ενός πρώην ειδωλολατρικού ναού, που χτίστηκε προς τιμήν της θεάς Μοράνα (Marzanna) .

Παραπομπές 

Χριστιανικοί ναοί στην Πολωνία
Αξιοθέατα στο Τσιέσιν