Πάπας Σίξτος Δ΄

Ο Σίξτος Δ΄ (Papa Sixtus IV, 21 Ιουλίου 1414 – 12 Αυγούστου 1484), γεννημένος με το όνομα Φραντσέσκο ντελα Ρόβερε, ήταν Πάπας από το 1471 μέχρι το 1484. Τα επιτεύγματά του ως Πάπα περιελάμβαναν τη θεμελίωση της Καπέλα Σιξτίνα· η ομάδα καλλιτεχνών που δημιούργησε εισήγαγε την Πρώιμη Αναγέννηση στη Ρώμη με το πρώτο αριστούργημα της νέας καλλιτεχνικής εποχής της πόλης, τα Αρχεία του Βατικανού.  Ο Σίξτος επίσης επεξέτεινε την ατζέντα της Ισπανικής Ιεράς Εξέτασης και ακύρωσε τα διατάγματα της Συνόδου της Κωνσταντίας. Φημιζόταν για τον νεποτισμό του και αναμείχθηκε προσωπικά στη διαβόητη Συνωμοσία Πάτσι.

Βιογραφία

Πρώιμη καριέρα
Ο Φραντσέσκο γεννήθηκε από μια οικογένεια ταπεινών πόρων από τη Λιγουρία στην Ιταλία, γιος του Λεονάρντο ντε λα Ρόβερε και της Λουκίνα Μονλεόνι. Γεννήθηκε στο Τσέλλε Λίγκουρε, μία κωμόπολη κοντά στη Σαβόνα.

Σε νεαρή ηλικία εισήλθε στο Φραγκισκανικό Τάγμα, μία μη ενδεδειγμένη επιλογή για πολιτική καριέρα, και οι διανοητικές του ικανότητες αποκαλύφθηκαν ενώ σπούδαζε φιλοσοφία και θεολογία στο Πανεπιστήμιο της Παβίας. Έδωσε διαλέξεις σε πολλά επιφανή ιταλικά πανεπιστήμια.

Παπική εκλογή

Με την εκλογή του ως Πάπα επέλεξε το όνομα Σίξτος — ένα όνομα που δεν είχε χρησιμοποιηθεί από τον 5ο αιώνα. Μία από τις πρώτες ενέργειές του ήταν να κηρύξει μια ανανεωμένη σταυροφορία εναντίον των Οθωμανών Τούρκων στη Σμύρνη. Η συλλογή κεφαλαίων για τη σταυροφορία ήταν πιο επιτυχής από τις άψυχες προσπάθειες να βομβαρδιστεί η Σμύρνη, με μικρά κέρδη. Μερικές φρούδες απόπειρες έγιναν για την ενοποίηση με την Ελληνική Εκκλησία. Για το υπόλοιπο του ποντιφικάτου του, ο Σίξτος στράφηκε σε κοσμικά θέματα και δυναστικές υποθέσεις. Ο Σίξτος συνέχισε μια διαμάχη με τον Βασιλιά Λουδοβίκο ΙΑ΄ της Γαλλίας, ο οποίος υπεστήριζε την Πραγματιστική Κύρωση της Μπουρζ (1438), σύμφωνα με την οποία τα παπικά διατάγματα χρειάζονταν βασιλική έγκριση προτού δημοσιευθούν στη Γαλλία. Αυτό ήταν ο ακρογωνιαίος λίθος για τα προνόμια που διεκδικούντο για τη Γαλλικανική Εκκλησία, και δεν μπορούσε ποτέ να αναστραφεί όσο ο Λουδοβίκος ΙΑ΄ προσπαθούσε να αντικαταστήσει τον Βασιλιά Φερδινάνδο Α΄ της Νάπολης με έναν Γάλλο πρίγκιπα. Ο Λουδοβίκος ήταν συνεπώς σε διαμάχη με την παποσύνη και ο Σίξτος (ως έξοχος στρατηγός ο ίδιος) δεν μπορούσε να το επιτρέψει.

Νεποτισμός

Όπως ένας αριθμός Παπών, ο Σίξτος Δ΄ ήταν προσκολλημένος στο σύστημα του νεποτισμού. Στην τοιχογραφία του Μελότσο ντα Φόρλι συνοδεύεται από τους ανιψιούς του Ντελα Ρόβερε και Ριάριο, οι οποίοι δεν ήταν όλοι καρδινάλιοι: ο αποστολικός πρωτονοτάριος Πιέτρο Ριάριο (στα δεξιά του), ο μελλοντικός Πάπας Ιούλιος Β΄ στέκεται πίσω του, και ο Τζιρόλαμο Ριάριο και ο Τζοβάννι ντε λα Ρόβερε πίσω από τον γονατιστό Πλατίνα, συγγραφέα της πρώτης ουμανιστικής ιστορίας των Παπών. Ο ανιψιός του Πιέτρο Ριάριο επίσης επωφελήθηκε από τον νεποτισμό του: Ο Πιέτρο έγινε ένας από τους πλουσιότερους άνδρες στη Ρώμη και του είχε ανατεθεί η εξωτερική πολιτική του Σίξτου Δ΄. Όμως, ο Πιέτρο πάθανε πρόωρα το 1474 και ο ρόλος του πέρασε στον Τζουλιάνο ντε λα Ρόβερε.

Εξωτερική πολιτική

Ως κοσμικός πρίγκιπας ο οποίος κατασκεύασε ισχυρά φρούρια στα Παπικά Κράτη, ο Σίξτος Δ΄ ενώθηκε με την εχθρότητα της Βενετίας ενάντια στον Έρκολε Α΄ ντ' Έστε, Δούκα της Φερράρα, υποκινώντας την επίθεση των Βενετών το 1482 κατά τον αποκαλούμενο Πόλεμο της Φερράρα. Η συνδυασμένη τους επίθεση αντιμετώπισε τη συμμαχία των Σφόρτσα του Μιλάνο, τους Μέδικους της Φλωρεντίας μαζί με τον Βασιλιά της Νάπολης, έναν συνήθως κληρονομικό σύμμαχο και υπερασπιστή του Παπισμού. Λόγω της άρνησής του να απέχει από τις μεγάλες εχθρότητες τις οποίες ο ίδιος είχε δημιουργήσει (και επειδή ήταν μεγάλος αντίπαλος των δυναστικών φιλοδοξιών των Ντελα Ρόβερε στο Μάρκε, ο Σίξτος έθεσε τη Βενετία σε απαγόρευση (interdict) το 1483.

Την 1η Νοεμβρίου 1478 ο Σίξτος δημοσίευσε την Παπική βούλα Exigit Sinceras Devotionis Affectus, με την οποία ιδρύθηκε η Ισπανική Ιερά Εξέταση στο Βασίλειο της Καστίλης. Ο Σίξτος Δ΄ συναίνεσε υπό πολιτική πίεση από τον Φερδινάνδο της Αραγονίας, ο οποίος απείλησε να αποσύρει τη στρατιωτική υποστήριξή από το βασίλειο της Σικελίας. Παρόλα αυτά, ο Σίξτος Δ΄ φιλονικούσε για το πρωτόκολλο και τα προνόμια δικαιοδοσίας, ήταν δυσαρεστημένος με τις υπερβολές της Ιεράς Εξέτασης και καταδίκασε τις χειρότερες πράξεις της το 1482.

Στα εκκλησιαστικά ζητήματα ο Σίξτος Δ΄ καθιέρωσε την 8η Δεκεμβρίου ως ημέρα εορτής της Άμωμης Σύλληψης της Παρθένου Μαρίας. Ακύρωσε επίσημα τα διατάγματα της Συνόδου της Κωνσταντίας το 1478.

Δουλεία
Οι δύο παπικές βούλες που εκδόθηκαν  από τον Πάπα Νικόλαο Ε΄, η Dum Diversas του 1452 και η Romanus Pontifex του 1455, είχαν αποτελεσματικά δώσει το δικαίωμα στους Πορτογάλους να αποκτούν σκλάβους κατά μήκος της Αφρικανικής ακτής δια της ισχύος ή του εμπορίου. Αυτές οι παραχωρήσεις επιβεβαιώθηκαν από τον Σίξτο στη δική του βούλα, την Aeterni regi της 21ης Ιουνίου 1481. Arguably the "ideology of conquest" expounded in these texts became the means by which commerce and conversion were facilitated.  Οι πρότερες απειλές του Σίξτου να αφορίσει όλους του καπετάνιους ή τους πειρατές που υποδούλωναν Χριστιανούς στη βούλα Regimini Gregis του 1476 ίσως στόχευαν στο να δώσουν έμφαση στην ανάγκη να προσηλυτιστούν οι ιθαγενείς των Καναρίων Νήσων και της Γουινέας, και να δημιουργηθεί μια καθαρή διαφορά μεταξύ αυτών που είχαν προσηλυτιστεί και εκείνων που αντιστέκονταν. Οι εκκλησιαστικές ποινές απευθύνονταν σε εκείνους οι οποίοι υποδούλωναν τους πρόσφατα μεταστραφέντες.

Σεξουαλικότητα
Αν και ο Σίξτος έχει κατηγορηθεί ότι είχε αρσενικούς εραστές, φαίνεται ότι υπάρχουν λίγα στοιχεία για να τεκμηριωθεί αυτό εκτός των αρχείων ημερολογίων του 1484 του ιστορικού Στέφανο Ινφέσσουρα Ο αναξιόπιστος Ινφέσσουρα τον αποκαλούσε «λάτρη των αγοριών και των σοδομιτών», και ισχυρίστηκε ότι τους επιβράβευε με ενορίες και επισκοπές σε αντάλλαγμα για σεξουαλικές χάρες, και πρότεινε έναν αριθμό νεαρών ανδρών για καρδινάλιους, μερικοί από τους οποίους φημίζονταν για την εμφάνισή τους (περιλαμβανομένων των ανιψιών του).

Ενώ είναι αδιαμφισβήτητο ότι ο Σίξτος ευνόησε τους συγγενείς του με την ελπίδα ότι θα είχε πιστούς εκτελεστές της πολιτικής του, όπως συνηθιζόταν εκείνη την εποχή, υπάρχουν λίγα στοιχεία απευθείας διαφθοράς ή ευνοιοκρατίας. Η εξαίρεση ίσως είναι ο Τζοβάννι Σκλαφενάτο, ο οποίος διορίστηκε καρδινάλιος σύμφωνα με τον παπικό επιτάφιο στον τάφο του για «αφέλεια, αφοσίωση και άλλα δώρα ψυχής και σώματος»

Θάνατος
Ο τάφος του καταστράφηκε κατά τη λεηλασία της Ρώμης το 1527. Σήμερα τα λείψανά του, μαζί με αυτά του ανιψιού του Πάπα Ιουλίου Β΄ (Τζουλιάνο ντε λα Ρόβερε), αναπαύονται στη Βασιλική του Αγίου Πέτρου, στο πάτωμα μπροστά από το μνημείο για τον Πάπα Κλήμεντα Ι΄.

Πηγές
 The Historical Encyclopedia of World slavery, επιμ. Junius P. Rodriguez, ABC-CLIO, 1997, ISBN 0-87436-885-5
 Thomas Foster Earle & K.J.P. Lowe: Black Africans in Renaissance Europe, Cambridge University Press, 2005, ISBN 0-521-81582-7
 Sued-Badillo, Jalil: Christopher Columbus and the enslavement of the Amerindians in the Caribbean (Columbus and the New World Order 1492–1992), Monthly Review. Monthly Review Foundation, Inc., 1992. HighBeam Research. 10 Αυγ. 2009
 Joseph F. O'Callaghan: "Castile, Portugal, and the Canary Islands: Claims and Counterclaims, 1344–1479", 1993, σσ. 287–310, Viator, τόμ. 24

Περαιτέρω ανάγνωση

 «Pope Sixtus IV» στην Catholic Encyclopedia του 1913
 Clark, John Willis: On the Vatican Library of Sixtus IV
 Σύντομη βιογραφία
 , πατέρας του Francesco della Rovere, ο Πάπας Sixtus IV

Σημειώσεις

Ιταλοί
Πάπες
Πάπες 15ου αιώνα