Καλαμαριά

Η Καλαμαριά είναι πυκνοκατοικημένη περιοχή και ομώνυμος Δήμος στο νοτιοανατολικό τμήμα του Πολεοδομικού Συγκροτήματος Θεσσαλονίκης με πληθυσμό 91.518 κατοίκους και έκταση 7.200 στρέμματα. Είναι ένας από τους πιο πυκνοκατοικημένους δήμους της Ελλάδας.

Ιστορία

Ευρήματα της προϊστορικής εποχής ανακαλύφθηκαν στο ακρωτήριο Μικρό Έμβολο. Η ονομασία Καλαμαριά πρωτοεμφανίστηκε το 1083 και αναφερόταν σε όλη την περιοχή νοτιοανατολικά της Θεσσαλονίκης και όχι μόνο στην περιοχή του σημερινού δήμου. Προέρχεται από τη φράση Σκάλας μεριά, όπου Σκάλα εννοείται η αποβάθρα τού στόλου που αποτελούσε έδρα του βυζαντινού Θέματος της Καλαμαριάς (μεσν. Κατεπανίκιον Καλαμαρίας).

Ο όρος δεν σχετιζόταν με τη σημερινή περιοχή καθώς η πραγματική γεωγραφική περιοχή της Καλαμαριάς εκτείνονταν από τα σημερινά Νέα Μουδανιά έως τη Θέρμη, ενώ κατά την Τουρκοκρατία αποτελούσε "ναχιγιέ", ο οποίος περιελάμβανε χωριά όπως τα Βασιλικά, την Επανομή, τον Τρίλοφο αλλά και τα τότε μουσουλμανικά χωριά που φέρουν σήμερα τις ονομασίες Σήμαντρα, Πλαγιάρι (τότε Ουζούν Αλή), Μεσημέρι, Ραιδεστός μετά την εκεί εγκατάσταση Ελλήνων προσφύγων. Κατά την περίοδο του Βυζαντίου και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας η περιοχή ήταν σχεδόν ακατοίκητη.

Το 1920 έγιναν οι πρώτες εγκαταστάσεις πληθυσμών προσφύγων από τη Γεωργία. Ωστόσο ο μαζικός εποικισμός έγινε μετά την Μικρασιατική Καταστροφή του 1922. Στις περιοχές της Καλαμαριάς που βρέχονταν από τη θάλασσα εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες από τα παράλια κυρίως της Μικράς Ασίας, διότι αφενός θύμιζαν τους τόπους των πατρίδων τους και αφετέρου έδιναν τη δυνατότητα της αλιείας ως επαγγέλματος που ασκούσαν στη Μικρά Ασία πριν ξεριζωθούν. Έτσι οι πρόσφυγες δημιούργησαν συνοικισμούς που τους έδωσαν ονόματα από τις πατρίδες τους: Νέα Κρήνη (από την Κρήνη (ή Τσεσμέ) της Ερυθραίας Μικράς Ασίας), Νέα Τούζλα-Καραμπουρνάκι (από την Τούζλα της Μικράς Ασίας), Κατιρλί (από το Κατιρλί Βιθυνίας της Μικράς Ασίας) κ.ά. Στην Καλαμαριά εδρεύει το αθλητικό σωματείο Απόλλων Καλαμαριάς που ιδρύθηκε το 1926 από πρόσφυγες (άλλωστε στη Σμύρνη υπήρχε αθλητικός σύλλογος Απόλλων), όπως και ο Σύλλογος "Ναύαρχος Βότσης", λειτουργεί από την ίδρυση του το 1933, στον εβραϊκό συνοικισμό του Κάμπελ. 

Στην Καλαμαριά έζησε τα τελευταία του χρόνια έως τον θάνατό του, το 1925, ο Θρακιώτης πρόσφυγας Μητροπολίτης Ηρακλείας Γρηγόριος Καλλίδης μαζί με τους εκ Θράκης πρόσφυγες συμπατριώτες του, και για τον λόγο αυτό η κεντρική οδός της περιοχής φέρει το όνομά του.
Άλλη κεντρική οδός φέρει το όνομα του Θρακιώτη δημοσιογράφου Βλάση Γαβριηλίδη, ο οποίος γεννήθηκε στους Επιβάτες Ανατολικής Θράκης το 1848 και θεωρείται ο «πατέρας» της ελληνικής δημοσιογραφίας.

Προβλήματα στην εκπαίδευση 
Τα τελευταία χρόνια η Καλαμαριά αντιμετωπίζει προβλήματα με την εκπαιδευτική υποδομή της. Παρατηρείται μέτρια κάλυψη των εκπαιδευτικών αναγκών σε κτίρια και αύλειους χώρους, λόγω της οικιστικής πίεσης και της ραγδαίας πληθυσμιακής αύξησης που εντείνουν το πρόβλημα της σχολικής στέγης. Επίσης παρατηρούνται προβλήματα στις υπάρχουσες σχολικές υποδομές.Στην Καλαμαριά, υπάρχουν επτά γενικά λύκεια και ένα επαγγελματικό. Γυμνάσια υπάρχουν δέκα 18 Δημοτικά σχολεία και 20 Νηπιαγωγεία.

Εγκαταλελειμμένα κτήρια 
Το κτίριο του παλαιού νοσοκομείου Παναγία στη Νέα Κρήνη Καλαμαριάς έκλεισε το 2013 επί υπουργίας Άδωνι Γεωργιάδη και έτσι εγκαταλείφθηκε και ερήμωσε. Οι εσωτερικοί χώροι έμειναν αφύλακτοι και έγιναν βορά σε πλιάτσικο, οι υποδομές λεηλατήθηκαν και σήμερα έχει μετατραπεί σε εστία μόλυνσης, εγκυμονώντας κινδύνους για την σωματική ασφάλεια των ανθρώπων, όσο και για τη δημόσια υγεία.

Υπάρχουν όμως και κτίρια εγκαταλελειμμένα, κτίρια -φαντάσματα, κτίρια στοιχειωμένα, συνδεδεμένα με μύθους, όπως η Οικία Χατζηγώγου στην Αρετσού, , καθώς και το σπίτι που βρίσκεται επί της οδού Μιαούλη Ανδρέα.

Το εθνικιστικό Πογκρόμ του Κάμπελ 

Το εθνικιστικό Πογκρόμ του Κάμπελ αναφέρεται στις βιαιοπραγίες και στον εμπρησμό της εβραϊκή φτωχογειτονιάς Κάμπελ της Καλαμαριάς, στο σημείο που είναι η σημερινή περιοχή Βότση (υπάρχει και σχετική ενημερωτική πινακίδα στην περιοχή), από ακραία ελληνικά εθνικιστικά στοιχεία με αποκορύφωμα το βράδυ της 29ης Ιουνίου του 1931. Στη συνοικία Κάμπελ διέμεναν περίπου 220 οικογένειες Εβραίων, οι περισσότερες σε παράγκες, που μετακινήθηκαν εκεί μετά την μεγάλη πυρκαγιά της Θεσσαλονίκης το 1917

Φιλοξενία προσφύγων 
Ο Δήμος Καλαμαριάς, σύμφωνα με την υπ. αριθμ. 128/2019 απόφαση Δημοτικού Συμβουλίου υλοποιεί το πρόγραμμα «REACT» (Refugee, Assistance, Collaboration, Thessaloniki), που αφορά στην υποστήριξη της φιλοξενίας προσφύγων στο Πολεοδομικό Συγκρότημα Θεσσαλονίκης σε Συνεργασία με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες. Το πρόγραμμα υλοποιείται από το 2016 από τον Δήμο Καλαμαριάς. Σκοπός είναι η παροχή φιλοξενίας προσφύγων σε ενοικιαζόμενα διαμερίσματα είτε σε οικογένειες.

Οικισμός Εργατικών Κατοικιών

Ο οικισμός του Φοίνικα ανήκει στον Δήμο Καλαμαριάς. Σχεδιάστηκε τη δεκαετία του 1960 με ορθογώνιες εργατικές κατοικίες, όπου τα επόμενα χρόνια σε αυτές βρήκαν στέγη κυρίως ευάλωτες ομάδες - Ρομά και αργότερα παλιννοστούντες από την πρώην Σοβιετική Ένωση.

Συνοικίες 

 Καλαμαριά (Κέντρο)
 Ντεπώ
 Κηφισιά
 Βότση
 Βυζάντιο
 Άγιος Στυλιανός
 Φοίνικας
 Νέα Κρήνη
 Αγ. Ιωάννης
 Αρετσού
 Αγ. Παντελεήμονας
 Κατιρλί
 Κουρί
 Νέα Τούζλα-Καραμπουρνάκι

Παραπομπές

Δήμοι του νομού Θεσσαλονίκης
Συνοικίες και περιοχές Θεσσαλονίκης
Δήμος Καλαμαριάς