Νίκος Σαμψών

Ο Νίκος Σαμψών (16 Δεκεμβρίου 1935 - 9 Μαΐου 2001) ήταν Ελληνοκύπριος δημοσιογράφος, μέλος της ΕΟΚΑ, εκδότης, αρχηγός παραστρατιωτικής οργάνωσης και πολιτικός. 

Έμεινε γνωστός κυρίως για το γεγονός ότι υπήρξε διορισμένος πρόεδρος της Κύπρου για οκτώ ημέρες από τους Ελλαδίτες και Ελληνοκύπριους πραξικοπηματίες της 15ης Ιουλίου του 1974 όταν αυτοί ανέτρεψαν τον νόμιμα εκλεγμένο Πρόεδρο Μακάριο. 

Το πραξικόπημα απετέλεσε την αφορμή για την τουρκική εισβολή που πραγματοποιήθηκε πέντε ημέρες αργότερα. Για την ενέργεια του να αποδεχτεί τον διορισμό του στην προεδρία από τις πραξικοπηματικές δυνάμεις, ο Σαμψών καταδικάστηκε το 1976 από την δικαιοσύνη σε εικοσαετή φυλάκιση, από την οποία εξέτισε μικρό μέρος καθώς αργότερα, το Ανώτατο Δικαστήριο της Κύπρου αποφάσισε την αποφυλάκιση του. Ενδιάμεσα, είχε παραμείνει για αρκετά χρόνια στο εξωτερικό.

Τα πρώτα χρόνια και η συμμετοχή στην ΕΟΚΑ 

Ο Νικόλαος Σαμψών Γεωργιάδης γεννήθηκε στις 16 Δεκεμβρίου του 1935 στη Λευκωσία ( άλλοι αναφέρουν ως τόπο γέννησής του την Αμμόχωστο ). Εργάστηκε από νεαρή ηλικία ως δημοσιογράφος σε διάφορες εφημερίδες όπως ο «Φιλελεύθερος», «Η Αλήθεια», η «Cyprus Mail» και οι «Times Of Cyprus» και παράλληλα εντάχθηκε στον ενωτικό, απελευθερωτικό και αντιαποικιακό αγώνα της ΕΟΚΑ καταγράφοντας ιδιαίτερα έντονη δράση κατά τη διάρκεια της άνοιξης και του θέρους του 1956. Μνημονεύεται κυρίως για τη δημιουργία του λεγομένου «μιλίου του θανάτου», στην οδό Λήδρας στην παλιά πόλη της Λευκωσίας, σημείο όπου αρκετοί Βρετανοί στρατιώτες εκτελέστηκαν από την ΕΟΚΑ και μεταξύ άλλων διακρίθηκε για την απελευθέρωση των Αργύρη Καραδήμα και Παναγιώτη Γεωργίου στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας στις 15 Αυγούστου του 1956, για τη συμμετοχή του στην αιματηρή συμπλοκή την 31η Αυγούστου του 1956 στο ίδιο νοσοκομείο που είχε ως αποτέλεσμα την απελευθέρωση του Πολύκαρπου Γιωρκάτζη, για την εκτέλεση του λοχαγού Ουίλσον (υπεύθυνος του Βρετανικού Στρατιωτικού Νοσοκομείου Λευκωσίας και εξάδελφος της συζύγου του κυβερνήτη Χάρντινγκ) την 21η Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους, την εκτέλεση λίγες ημέρες αργότερα δύο Βρετανών υπαξιωματικών της αστυνομίας στην οδό Λήδρας κλπ. Μελανό σημείο της δράσης του στα πλαίσια της ΕΟΚΑ απετέλεσε η εκτέλεση του Βρετανού δημοσιογράφου Μακ Ντόναλντ, πράξη για την οποία επικρίθηκε και από την ηγεσία της οργάνωσης.
 
Για τη δράση του συλλαμβάνεται την 30ή Ιανουαρίου του 1957, έπειτα από προδοσία, στο Δάλι όπου είχε καταφύγει μετά από αποτυχημένη απόπειρα επίθεσης σε Τουρκοκύπριο αστυνομικό, βασανίζεται και καταδικάζεται δις εις θάνατον με την ποινή να μετατρέπεται τελικά σε ισόβια κάθειρξη. Μετήχθη στις φυλακές της Μεγάλης Βρετανίας για να εκτίσει την ποινή που του επιβλήθηκε αλλά μετά την ανεξαρτησία της Κύπρου και την ίδρυση του κυπριακού κράτους, χορηγήθηκε γενική αμνηστία και το 1960 επέστρεψε στην Κύπρο αφού πρώτα παρέμεινε για ένα μικρό χρονικό διάστημα στην Ελλάδα μαζί με άλλους απελευθερωθέντες αγωνιστές της ΕΟΚΑ.

Από την ανεξαρτησία μέχρι την εισβολή

Δραστηριότητες την περίοδο 1960-1963 

Λίγο καιρό μετά την επιστροφή του από την εξορία και συγκεκριμένα την 24η Οκτωβρίου του 1960, ο Σαμψών προβαίνει στην έκδοση της εφημερίδας «Μάχη», η κυκλοφορία της οποίας χαιρετίζεται μεταξύ άλλων και από τους Μακάριο και Γρίβα. Τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους μετατρέπει την «Μάχη» από εβδομαδιαία σε καθημερινή ενώ τον Ιούλιο του 1961 ιδρύει την εβδομαδιαία εφημερίδα «Θάρρος». Παράλληλα, το 1962 δημιουργεί πολιτικό φορέα υπό την ονομασία «Οργάνωσις Προστασίας Ελλήνων Κύπρου» αλλά και τη δική του ένοπλη παραστρατιωτική ομάδα έπειτα από έγκριση του Μακαρίου (παρόμοια άδεια έλαβε από τον τότε προκαθήμενο της κυπριακής εκκλησίας αλλά και πρόεδρο της κυπριακής δημοκρατίας και ο Βάσος Λυσσαρίδης).

Διακοινοτικές Συγκρούσεις και δράση στην Ομορφίτα 

Με την έναρξη των Διακοινοτικών Συγκρούσεων τα Χριστούγεννα του 1963, ο Σαμψών ηγήθηκε του δικού του ένοπλου τμήματος με υπαρχηγό τον Νεοπτόλεμο Γεωργίου-Λεφτή. Διεδραμάτισε μάλιστα σημαντικό ρόλο στις συγκρούσεις στην Ομορφίτα, οι οποίες ξέσπασαν όταν οι Ελληνοκύπριοι που κατοικούσαν στο στρατηγικής σημασίας προάστιο της Λευκωσίας, το οποίο κατοικείτο κυρίως από Τουρκοκύπριους, δέχτηκαν σφοδρή επίθεση από τουρκοκυπριακές ένοπλες δυνάμεις.

Ο Σαμψών και η διλοχία του, που αποτελείτο από περίπου 60 άνδρες, χάρη και στην ενίσχυση από τους άνδρες του Βάσου Λυσσαρίδη και του Ρένου Κυριακίδη ανέλαβαν το κύριο βάρος της επίθεσης επιτυγχάνοντας να καταλάβουν τις αντίπαλες θέσεις και να εκκαθαρίσουν έπειτα από σκληρή μάχη το προάστιο από τους Τουρκοκύπριους ενόπλους. Ακολούθως, γύρω στα 800 γυναικόπαιδα της τουρκοκυπριακής κοινότητας απομακρύνθηκαν από την πεδίο των μαχών, παραδόθηκαν στις αρχές και φιλοξενήθηκαν εντός ελληνικού σχολείου (κατ' άλλη εκδοχή, κρατήθηκαν εκεί ως όμηροι) για να παραδοθούν στη συνέχεια στον Ερυθρό Σταυρό και να μεταφερθούν με ασφάλεια στον τουρκοκυπριακό τομέα της Λευκωσίας. Η δράση του αποσπάσματος Σαμψών στην Ομορφίτα και η καθοριστική συμβολή του στην έκβαση της μάχης είχε ως αποτέλεσμα την αποθέωση του ιδίου και των ανδρών του από τον ελλαδικό και κυπριακό τύπο. Αντιθέτως, λόγω των ιδίων γεγονότων, ο Σαμψών εξελίχθηκε σε μισητή προσωπικότητα για τους Τούρκους. Σε αυτό, πέραν της καθοριστικής συμβολής του στην έκβαση της μάχης, διαδραμάτισε ρόλο το ότι η ομάδα Σαμψών θεωρείτο η πιο εξτρεμιστική από όλες τις κυπριακές παραστρατιωτικές ομάδες, ενώ διάφοροι συγγραφείς κάνουν λόγο για δράση και κατά αμάχων. Μάλιστα, η τουρκική πλευρά εκμεταλλεύτηκε με τον καλύτερο τρόπο τις φήμες αυτές κατά του Σαμψών, στον οποίο και απέδωσε το προσωνύμιο «ο χασάπης της Ομορφίτας», ενώ ξένα περιοδικά όπως το «Newsweek», τον παρουσίαζαν ως «φονιά με την αθώα παιδική μορφή».

Πολιτικές και λοιπές δραστηριότητες 

Εκείνη την εποχή, ο Σαμψών διέθετε μεγάλο έρεισμα στους κόλπους της κυπριακής νεολαίας ενώ από Ελλαδίτη δημοσιογράφο που επισκέφτηκε την Κύπρο και τον συνάντησε χαρακτηρίζεται ως απροσάρμοστος, πεισματάρης, αναρχικός, πατριώτης και ισχυρογνώμων.

Ο Σαμψών, αρχικά υπήρξε ένθερμος υποστηρικτής του Μακαρίου και η εφημερίδα του, «Μάχη», διακρινόταν για την έντονη αντιβρετανική, αντιαμερικανική και αντινατοϊκή αρθρογραφία της ενώ από το 1967 και μετά υιοθετεί φιλοχουντική στάση. Το 1969 εμπλέκεται ενεργά στην πολιτική ως συναρχηγός της φιλομακαριακής Προοδευτικής Παρατάξεως. Κατά την περίοδο 1969 - 1970 διατελεί πρόεδρος του κόμματος ενώ το 1970 θα επιτύχει να εκλεγεί βουλευτής στη Βουλή των Αντιπροσώπων στις γενικές εκλογές όντας πρώτος σε προτιμήσεις ψήφου στην επαρχία Αμμοχώστου, από το 1973 όμως αρχίζει να συγκλίνει προς τη γριβική παράταξη με αποτέλεσμα την ανεξαρτητοποίησή του το 1974, για την οποία καθοριστικός παράγοντας υπήρξε η συναισθηματικά φορτισμένη παρουσία του, η οποία από πολλούς συσχετιζόταν με άλλα κίνητρα, στην κηδεία του Γρίβα τον Ιανουάριο του ίδιου έτους στη Λεμεσό.

Ο Σαμψών δεν ήταν άγνωστος στα ελληνικά πολιτικά δρώμενα της προ-πραξικοπιματικής περιόδου. Συγκεκριμένα, ήταν ένας από τους βασικότερους μάρτυρες κατηγορίας στην υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ. Στη δίκη της υπόθεσης αυτής, έπειτα από τις συνεχείς ερωτήσεις του δικηγόρου υπεράσπισης Νικηφόρου Μανδηλαρά, ο Σαμψών υποστήριξε ότι δεν θυμόταν τι έγραφε στις εφημερίδες που διεύθυνε, και παρά την προστασία που του παρείχε ο Πρόεδρος του Δικαστηρίου αποδείχτηκε τελικά η ψευδομαρτυρία του. Νωρίτερα, ο Σαμψών είχε δηλώσει στο δικαστήριο πως δεν μετάνιωνε για τις πράξεις του και πως έδρασε με γνώμονα την εξυπηρέτηση της πατρίδας.

Μετάβαση και παραμονή στο εξωτερικό 
Περίπου τρία χρόνια αργότερα, στις 21 Απριλίου του 1979, με διάταγμα του τότε προέδρου της κυπριακής δημοκρατίας, Σπύρου Κυπριανού, πραγματοποιήθηκε προσωρινή αναστολή της ποινής του Σαμψών για λόγους υγείας. Συγκεκριμένα, έπειτα από εξέταση στην οποία υποβλήθηκε από γιατρούς από την Ελλάδα, τις ΗΠΑ και την Κύπρο,  διαγνώστηκε επιδείνωση της υγείας του (ο Σαμψών υπέφερε από αιμοπτύσεις) και κρίθηκε απαραίτητη η άμεση μετάβασή του σε κλινική του εξωτερικού για θεραπεία.

Η αναστολή της ποινής είχε αρχικά εξάμηνη διάρκεια, η οποία στην πορεία διπλασιάστηκε, και έγινε αφού πρώτα ο Σαμψών υπέγραψε δήλωση με την οποία υποχρεούτο μετά την απόλυσή του από τις φυλακές να εγκαταλείψει άμεσα την Κύπρο και να μην επανέλθει μέχρι την αποπεράτωση της θεραπείας και να εκτίσει το υπόλοιπο της ποινής του με την επιστροφή του από το εξωτερικό, μετά την αποθεραπεία.

Ο Σαμψών μετέβη αρχικά για ιατρική παρακολούθηση στο Μόναχο της Δυτικής Γερμανίας και αργότερα στη Γαλλία όπου και παρέμεινε ως το 1990 παρά το γεγονός ότι ο πρόεδρος Σπύρος Κυπριανού είχε άρει από τον Δεκέμβριο του 1980 το διάταγμα της προσωρινής αναστολής που του είχε παρασχεθεί το 1979 και ταυτόχρονα τον καλούσε να επιστρέψει στην Κύπρο για να εκτίσει το υπόλοιπο της ποινής του, καθώς σύμφωνα με πληροφορίες που είχε στη διάθεσή της η κυπριακή κυβέρνηση, ο Σαμψών στο διάστημα της μέχρι τότε απουσίας του όχι μόνο δεν είχε υποβληθεί σε θεραπεία αλλά ταυτόχρονα συνδεόταν (σύμφωνα πάντα με τους ισχυρισμούς της κυπριακής κυβέρνησης) και με παράνομες δραστηριότητες.

Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο εξωτερικό, μεταξύ άλλων υποστήριξε ότι την 17η Ιουλίου 1974, τρεις ημέρες πριν την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, πραγματοποιήθηκε στο Λονδίνο μυστική συνάντηση μεταξύ του Μακαρίου και Μπουλέντ Ετσεβίτ.

Επιστροφή στην Κύπρο 
Μετά την επιστροφή του στην Κύπρο, ο Σαμψών τέθηκε υπό κράτηση. Στις 6 Σεπτεμβρίου του 1991, το Ανώτατο Δικαστήριο θα αποφασίσει την αποφυλάκιση του, έτσι στις 22 Μαρτίου 1992 του απονεμήθηκε χάρη του υπολοίπου της ποινής του, από τον τότε Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Γιώργο Βασιλείου. Μετά την αποφυλάκισή του, επέστρεψε στον δημοσιογραφικό χώρο συνεχίζοντας την έκδοση των εφημερίδων του, που είχε ξεκινήσει από παλαιότερα, δύο ημερησίων, της «Μάχης» και της «Νίκης», και μίας εβδομαδιαίας, του «Θάρρους».

Θάνατος 
Απεβίωσε σε ηλικία 66 ετών, την Τετάρτη 9 Μαΐου 2001 έπειτα από πολύχρονη αντιμετώπιση καρκίνου, σε κλινική της Λευκωσίας όπου νοσηλευόταν. Η σορός του εκτέθηκε σε λαϊκό προσκύνημα στα γραφεία της εφημερίδας «Μάχη», γεγονός που προκάλεσε την αντίδραση του ΑΚΕΛ που με ανακοίνωση υποστήριξε πως ο Σαμψών λόγω της συμπεριφοράς του κατά το πραξικόπημα δεν άξιζε την τιμή λαϊκού προσκυνήματος. Η κηδεία του πραγματοποιήθηκε την 12η Μαΐου στον Ι. Ν. της Παναγίας Ευαγγελίστριας στην Παλλουριώτισσα υπό την παρουσία πλήθους κόσμου ανάμεσα στους οποίους συγκαταλέγονταν ο πρόεδρος του ΔΗΣΥ Νίκος Αναστασιάδης καθώς και αρκετοί βουλευτές και στελέχη του κόμματος ενώ στη νεκρώσιμο ακολουθία χοροστάτησε ο τότε αρχιεπίσκοπος Κύπρου Χρυσόστομος Α'.

Ήταν παντρεμένος με τη Βέρα Φεσσά με την οποία απέκτησε έναν γιο και μια κόρη. Ο γιος του Σωτήρης Σαμψών είναι αντιπρόεδρος του ΔΗΣΥ και πρώην βουλευτής Αμμοχώστου.

Σημειώσεις - Παραπομπές

Βιβλιογραφία - Πηγές

Βιβλιογραφία

Ελληνόγλωσση 
 O' Malley Brendan  - Craig Ian, Η συνωμοσία της Κύπρου - ΗΠΑ, κατασκοπία και η τουρκική εισβολή, Ι. Σιδέρης, Αθήνα 2002.
 Βαρνάβα Ανδρέα, Ιστορία του απελευθερωτικού Αγώνα της ΕΟΚΑ 1955-1959, Λευκωσία 2002.
 Γρίβα - Διγενή Γεωργίου, Χρονικόν Αγώνος ΕΟΚΑ 1955-1959.
 Δρουσιώτης Μακάριος - An Ahmet An - Fernandes Desmond - Ozden Iskender, Το βαθύ κράτος: Τουρκία - Ελλάδα - Κύπρος, εκδόσεις Αλφάδι, Δεκέμβριος 2004 ISBN 9963-631-07-X.
 Κακαουνάκη Νίκου, 2.650 μερόνυχτα συνωμοσίας, εκδόσεις Παπαζήση, τόμος β'.
 Κακαράς Αντώνιος, Οι Έλληνες στρατιωτικοί, Αξιωματικοί και Υπαξιωματικοί στη μεταπολεμική Ελλάδα, τόμος δεύτερος, εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα 2006 ISBN 960-02-1971-0.
 Κάππος Κώστας, Έγκλημα εναντίον της Κύπρου, εκδόσεις Γνώσεις, Αθήνα 1992 ISBN 960-252-006-Χ.
 Κληρίδη Γλαύκου, Η Κατάθεσή Μου, Λευκωσία 1988, Τόμος 1
 Κρεμμύδας Γ. Θ., Οι Άνθρωποι της χούντας μετά τη Δικτατορία, Εξάντας 1984.
 Λοΐζου Ανδρέα, Το Πραξικόπημα, οι πραξικοπηματίες και το Δίκαιο στο συλλογικό έργο Κύπρος, Ιστορία, προβλήματα και αγώνες του λαού της, επιμέλεια Γιώργος Τενεκίδης - Γιάννος Κρανιδιώτης, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα, δεύτερη έκδοση, Μάιος 2000
 Λάμπρου Γιάννης Κ.,Ιστορία του Κυπριακού, Τα χρόνια μετά την ανεξαρτησία, 1960-2004, Λευκωσία 2004.
 Μπήτος Ι. Γ., Από την Πράσινη Γραμμή στους δύο Αττίλες, β' έκδοση, Αθήνα 1998.
 Παναγιωτάκου Κωνσταντίνου Π. , Κύπρος - Ο φάκελος της μεγάλης προδοσίας, εκδόσεις Φιλιππότη, β' έκδοση, Αθήνα 1986.
 Παπαγεωργίου Σπύρος, Από την Ζυρίχη εις τον Αττίλαν, εκδόσεις Επιφανίου,τόμος Α'.
 Παπαγεωργίου Σπύρος, Καραμανλής και Κύπριακόν, Νέα Θέσις, β' έκδοσις, Αθήνα 1988.
 Παπαδημήτρη Παναγιώτη - Νεοφύτου Ανδρέα, Πολύκαρπος Γιωρκάτζης, Ο Χουντίνι της ΕΟΚΑ, τόμος 2.
 Παπαδημήτρη Π. - Πετρίδη Π., Ιστορική Εγκυκλοπαίδεια της Κύπρου, εκδόσεις Κ. Επιφανίου, Α' έκδοση, Λευκωσία 1979 - 1980.
 Παυλίδης Άντρος, Φάκελος Κύπρος - άκρως απόρρητον, τόμος Β', εκδόσεις Χρ. Ανδρέου, β' έκδοση, Λευκωσία, Δεκέμβριος 1983.
 Ρίχτερ Χάιντς Α., Ιστορία της Κύπρου, τόμος Β' , 1950 - 1959, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2011.
 Σέρβας Πλουτής, Κυπριακό- Ευθύνες, τόμος Β΄, εκδ. Γραμμή, Αθήνα 1984.
 Συλλογικό έργο, Αιματηρή αλήθεια - Bloody truth 1955-1974.
 Συλλογικό έργο, Κύπρος, Ιστορία, προβλήματα και αγώνες του λαού της, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα, δεύτερη έκδοση, Μάιος 2000.

Ξενόγλωσση 

 Constandinos Andreas , America, Britain and the Cyprus Crisis Of 1974:Calculated Conspiracy Or Foreign Policy Failure?, 2003
 Ker-Lindsay James, Britain and the Cyprus Crisis 1963-64, 2004.
 Kofas Jon V., Under the eagle's claw - exceptionalism in postwar U.S.-Greek relations, Greenwood Publishing Group, 2003. 
 Mallinson William, Cyprus - A modern history, I.B.Tauris, 2005.
 Sant Cassia Paul, Bodies of Evidence - Burial, Memory, and the Recovery of Missing Persons in Cyprus, Berghahn Books, 2007.

Εφημερίδες 

 Ελευθερία ( Ελλάδα )
 Εμπρός ( Ελλάδα )
 Η Ημέρα των Πατρών ( Ελλάδα )
 Μακεδονία ( Ελλάδα )
 Μάχη ( Κύπρος )
 Πελοπόννησος ( Ελλάδα )
 Ριζοσπάστης ( Ελλάδα )
 Ταχυδρόμος ( Αίγυπτος )
 Φιλελεύθερος ( Κύπρος )

Πηγές 
Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών Κυπριακής Δημοκρατίας.

Δείτε επίσης 
 Κυπριακό πρόβλημα
 Πραξικόπημα του 1974 (Κύπρος)
 Τουρκική εισβολή στην Κύπρο
 Αττίλας '74:Ο βιασμός της Κύπρου
 ΕΟΚΑ
 ΕΟΚΑ Β'
 Γεώργιος Γρίβας
 Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Μακάριος Γ'

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Αναφορά του ΡΙΚ στον Σαμψών με αφορμή τον θάνατό του
 Κηδεύτηκε στην Κύπρο ο Νίκος Σαμψών
 Από την ιστοσελίδα του Μακάριου Δρουσιώτη
 Η δράση του Σαμψών τον πρώτο χρόνο μετά την ανεξαρτητοποίηση της Κύπρου, άρθρο του Μακάριου Δρουσιώτη στην εφημερίδα «Πολίτης» της 1/04/2007. Ανακτήθηκε 27/09/2007
 ''The Guardian- Nicos Sampson, The 'executioner of Murder Mile' who twice escaped the British death sentence

Κύπριοι δημοσιογράφοι
Κύπριοι αγωνιστές του 1955-59
Κύπριοι εκδότες
Βουλευτές Αμμοχώστου
Βουλευτές εκλεγμένοι με την Προοδευτική Παράταξη
Βουλευτές Β΄ Κοινοβουλευτικής Περιόδου (Κύπρος)