Σιδηρόδρομοι Ελληνικού Κράτους

Οι Σιδηρόδρομοι Ελληνικού Κράτους (Σ.Ε.Κ.) ήταν ένα νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου στην Ελλάδα, το οποίο ιδρύθηκε το 1920 και εκμεταλλευόταν τους ελληνικούς σιδηροδρόμους, έως το 1970.

Ιστορικό 
Οι Σιδηρόδρομοι Ελληνικού Κράτους, ανέλαβαν την εκμετάλλευση της κανονικού εύρους σιδηροδρομικής γραμμής από τον Πειραιά στο Παπαπούλι στα σύνορα με την Οθωμανική Αυτοκρατορία, έως το 1912, και την επέκταση από το Παπαπούλι ως το Πλατύ και τις περισσότερες πρώην Οθωμανικές σιδηροδρομικές γραμμές που βρισκόταν εντός ελληνικής επικράτειας μετά το 1919. Αυτές οι γραμμές ήταν οι εξής:

 Σιδηρόδρομος Πειραιώς - Δεμερλή - Συνόρων, επίσης γνωστός ως Λαρισαϊκός.
 Τμήμα του πρώην σιδηροδρόμου Θεσσαλονίκης και Μοναστηρίου () 
 Τμήμα του Σιδηροδρόμου της Ανατολής (Γαλλικά: Chemins de fer Orientaux), μεταξύ Θεσσαλονίκης και Ειδομένης. Η γραμμή από την Αλεξανδρούπολη στο Ορμένιο μεταβιβάστηκε στην Γαλλοελληνική Εταιρεία Σιδηροδρόμων (Γ.Ε.Σ.) του Έβρου, η οποία απορροφήθηκε από τους Σ.Ε.Κ. πολύ αργότερα, το 1954.
 Το τμήμα του Σιδηροδρόμου Θεσσαλονίκης - Κωνσταντινούπολης () μεταξύ Θεσσαλονίκης και Αλεξανδρούπολης.
 Τη γραμμή Σαρακλή - Σταυρός, μήκους 66 χιλιομέτρων, μια πρώην στρατιωτική γραμμή εύρους 600 χιλιοστών, που κατασκευάστηκε κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.
 Τον τοπικό σιδηρόδρομο Σκύδρας, μήκους 50 χιλιομέτρων, μια πρώην στρατιωτική γραμμή, εύρους 600 χιλιοστών, που κατασκευάστηκε κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και λειτουργούσε αρχικά έως το 1936 από την εταιρεία Τοπικοί Σιδηρόδρομοι Μακεδονίας.

Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Σιδηρόδρομοι Ελληνικού Κράτους, απορρόφησαν τους περισσότερους υπόλοιπους Ελληνικούς σιδηροδρόμους, συμπεριλαμβανομένων των εξής:

 Σιδηρόδρομοι Πειραιώς - Αθηνών - Πελοποννήσου το 1962, ο οποίος είχε απορροφήσει και άλλες μικρού εύρους σιδηροδρομικές γραμμές.
 Σιδηρόδρομοι Θεσσαλίας, το 1955, συμπεριλαμβανομένου του Σιδηροδρόμου του Πηλίου. 
 Τη Γαλλοελληνική Εταιρεία Σιδηροδρόμων του Έβρου το 1954.

Μόνον οι Ελληνικοί Ηλεκτρικοί Σιδηρόδρομοι (Ε.Η.Σ., αργότερα Ηλεκτρικοί Σιδηρόδρομοι Αθηνών - Πειραιώς), που εκμεταλλευόταν τη σιδηροδρομική γραμμή Πειραιά - Κηφισιάς και Πειραιά - Περάματος, καθώς και οι ιδιωτικές γραμμές ορυχείων και εργοστασίων παρέμειναν ανεξάρτητες.

Οι Σιδηρόδρομοι Ελληνικού Κράτους παρέμειναν έως τη 31 Δεκεμβρίου 1970. Την επόμενη μέρα όλοι οι σιδηρόδρομοι, με εξαίρεση τις ιδιωτικές βιομηχανικές γραμμές και τους Ε.Η.Σ. μεταβιβάστηκαν στον Οργανισμό Σιδηροδρόμων Ελλάδας, μια κρατική εταιρεία.

Προϋπάρχοντα δίκτυα 
 Σιδηρόδρομος Πύργου - Κατακόλου
Έναρξη Λειτουργίας: 1882
Πλάτος γραμμής: 1,00 μέτρο
Μήκος γραμμής: 12 χιλιόμετρα
Ημερομηνία ένωσης με τους Σ.Π.Α.Π: 1951

 Θεσσαλικοί ΣιδηρόδρομοιΈναρξη Λειτουργίας: 03/10/1892Πλάτος γραμμής: 1,00 μέτροΜήκος γραμμής: 202 χιλιόμετραΓραμμές:
 Γραμμή 1: Βόλος - Βελεστίνο - Λάρισα
 Γραμμή 2: Βελεστίνο - ΚαλαμπάκαΗμερομηνία ενώσεως με τους Σ.Π.Α.Π.: 1951

 Σιδηρόδρομοι Πειραιά - Αθηνών - Πελοποννήσου (Σ.Π.Α.Π)Έναρξη Λειτουργίας: Δεκέμβριος 1892Πλάτος γραμμής: 1,00 μέτροΜήκος γραμμής: 726 χιλιόμετραΓραμμές:
Γραμμή 1: Αθήνα - Πειραιάς - Κόρινθος - Πάτρα - Κυπαρισσία - Ζευγολατιό - Καλαμάτα
Γραμμή 2: Κόρινθος - Άργος - Ναύπλιο
Γραμμή 3: Άργος - Τρίπολη - Ζευγολατιό
 Γραμμή 4: Διακοφτό-ΚαλάβρυταΔιακλαδώσεις:
 Διακλάδωση 1: Προς Κυλλήνη
 Διακλάδωση 2: Προς Ολυμπία
 Διακλάδωση 3: Προς Μεγαλόπολη
 Διακλάδωση 4: Προς Μεσσήνη
 Σιδηρόδρομοι Βορειο-Δυτικής Ελλάδος (Σ.Β.Δ.Ε.)Έναρξη Λειτουργίας: Δεκέμβριος 1892Πλάτος γραμμής: 1,00 μέτροΜήκος γραμμής: 61 χιλιόμετραΛήξις Λειτουργίας: 1953 (Ενοποίηση με τους Σ.Π.Α.Π.)
Σήμερα η γραμμή δε λειτουργεί.

 Σιδηρόδρομοι Ελληνικού Κράτους (Σ.Ε.Κ.)
Το δίκτυο αποτελείται από τους παρακάτω σιδηροδρομικούς κλάδουςΚλάδος 1: Πειραιάς - Αθήνα - Λάρισα - Ελληνοτουρκικά Σύνορα (Παπαπούλι) (σήμερα: Αθήνα-Θεσσαλονίκη) με διακλαδώσεις:
 Διακλάδωση 1: Σχηματάρι - Χαλκίδα
 Διακλάδωση 2: Λιανοκλάδι - Στυλίδα
Η γραμμή άρχισε τη λειτουργία της το 1880 με την ονομασία: "Εταιρεία των Ελληνικών Σιδηροδρόμων".Έναρξις λειτουργίας (τμηματικά): 06/03/1904 - 22/07/1909.
Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους (1912 - 1913) και την Απελευθέρωση της Μακεδονίας και της Θράκης γίνονται έργα επεκτάσεως της γραμμής από το Παπαπούλι μέχρι το Πλατύ (Μάρτιος 1918) και συνδέεται με τους Σιδηροδρόμους Μακεδονίας και Θράκης που κατασκευάσθηκαν και λειτούργησαν μεταξύ 1883 και 1892.
 Γραμμή 1: Θεσσαλονίκη - Πλατύ - Φλώρινα - Γιουγκοσλαβικά Σύνορα (πρός Μοναστήρι)
 Γραμμή 2: Θεσσαλονίκη - Γιουγκοσλαβικά Σύνορα (πρός Σκόπια)
 Γραμμή 3: Θεσσαλονίκη - Ελληνοβουλγαρικά Σύνορα (προς Φιλιππούπολη)
Και σε αυτήν την επέκταση, λαμβάνουν το όνομα Σιδηρόδρομοι Ελληνικού Κράτους (Σ.Ε.Κ.) και ακόμη κατασκευάζονται οι διακλαδώσεις:
 Διακλάδωση 1: Προς Φλώρινα)
 Διακλάδωση 2: Προς Βουλγαρικά Σύνορα (Σόφια) (από Στρυμόνα)Πλάτος γραμμής: 1,00 μέτροΜήκος γραμμής: 726 χιλιόμετρα
Εξαίρεση αποτέλεσε η γραμμή Αλεξανδρούπολης - Ορμενίου, η οποία δεν εντάχθηκε στους ΣΕΚ, αλλά ήταν υπό τη διοίκηση των Γαλλο-ελληνικών σιδηροδρόμων έτος το 1954.

 Δίκτυο και άλλες υποδομές 

Κατά τη διάρκεια της ύπαρξης της εταιρείας, ελάχιστες επεκτάσεις δικτύου έλαβαν χώρα, με τις πιο αξιοσημείωτες να είναι οι εξής:

 Η σιδηροδρομική γραμμή Αμυνταίου - Κοζάνης, το 1955.
 Η γραμμή μήκους 15 χιλιομέτρων από τον Στρυμώνα στην Κούλατα, το 1966, συνδέοντας το ελληνικό και βουλγαρικό σιδηροδρομικό δίκτυο. 
 Ακόμη μια γραμμή μήκους 25 χιλιομέτρων από τη Νέα Ζίχνη (Μυρίνη) στην Αμφίπολη το 1931, η οποία αργότερα εγκαταλείφθηκε και η γραμμή ξηλώθηκε το 1970.
 Μετατροπή της γραμμής ανάμεσα σε Αθήνα και Οινόη, σε διπλής κατεύθυνσης.

Το 1928 υπογράφηκε σύμβαση για τη κατασκευή νέας γραμμής που θα συνέδεε την Καλαμπάκα με την Κοζάνη, αλλά το σχέδιο εγκαταλείφθηκε το 1932, λόγω έλλειψης οικονομικών πόρων.

Το ελληνικό σιδηροδρομικό σύστημα (υποδομές και τροχιαίο υλικό) υπέστη σοβαρές ζημιές κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου (ειδικά μεταξύ 1943-1944) και δεν κατέστη πλήρως λειτουργικό έως το 1950. Ωστόσο, η σιδηροδρομική γέφυρα του Αχλαδοκάμπου στην Αργολίδα, καταστράφηκε το 1944, και ανακατασκευάστηκε μόλις το 1974.

Το 1960 η γραμμή μεταξύ Λάρισας και Βόλου, των πρώην Σιδηροδρόμων Θεσσαλίας, μετατράπηκε σε κανονικού εύρους, και συνδέθηκε στη Λάρισα με τη γραμμή Αθηνών - Θεσσαλονίκης.

Νέα κτήρια σιδηροδρομικών σταθμών κατασκευάστηκαν σε Θεσσαλονίκη (γνωστός ως Νέος Σιδηροδρομικός Σταθμός Θεσσαλονίκης, ΝΕΣΘ'') το 1952, Λάρισα το 1962, Λειανοκλάδι το 1950, Σίνδο, Αιγίνιο, Πλαταμώνα, Φλώρινα, Έδεσσα, Άγρα, Άρνισσα, Πολύκαστρο, Πτολεμαΐδα και Κοζάνη.

Τροχαίο Υλικό 
Μέχρι το 1962, οι Σιδηρόδρομοι Ελληνικού Κράτους, χρησιμοποιούσαν πληθώρα ατμομηχανών από διάφορους κατασκευαστές. Μερικές από αυτές ανήκαν στα δίκτυα πριν το 1920, ενώ ένα μέρος τους αποκτήθηκε ως τμήμα διεθνών προγραμμάτων βοήθειας μετά τον πόλεμο και ένας μικρός αριθμός προμηθεύτηκε από την εταιρεία

Η μετατροπή σε πετρελαιοκίνητες μηχανές ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1960. Οι πρώτες πετρελαιοκίνητες μηχανές παραδόθηκαν στην εταιρεία το 1962, και περιλαμβανόταν 30 μηχανές ελιγμών Krupp V60 (Κλάσης A-101), 10 ALCo DL532B (Κλάσης A-201) και 10 ALCo DL500C (Κλάσης A-301). Ακολουθήθηκαν από μηχανές σειράς A-221, A-321, A-351, A-401 και A-411 για τα δίκτυα κανονικού εύρους και κλάσης A-9101, A-9201 και A-9401 για τα δίκτυα μετρικού εύρους.

Οι πετρελαιοκίνητες πολλαπλές μονάδες (DMU) εισήχθησαν για πρώτη φορά το 1936 και άρχισαν να χρησιμοποιούνται περισσότερο κατά τις δεκαετίες 1950 και 1960. Οι ατμομηχανές καταργήθηκαν σταδιακά, αλλά βρισκόταν σε περιορισμένη χρήση έως το Δεκέμβριο 1970.

Ατμομηχανές 

Ο ακόλουθος πίνακας δείχνει τις ατμομηχανές που αποκτήθηκαν από τους Σιδηροδρόμους Ελληνικού Κράτους μεταξύ 1920 και 1969. Επίσης, συνέχισαν να χρησιμοποιούν μια ποικιλία παλαιότερων τύπων μηχανών που αποκτήθηκαν από τις προηγούμενες Ελληνικές και Οθωμανικές σιδηροδρομικές εταιρείες.

Πετρελομηχανές (κανονικού εύρους)

Πετρελομηχανές (μετρικού εύρους)

Πετρελαιοκίνητες Πολλαπλές Μονάδες (DMU) ή Πετρελαυτοκινητάμαξες 

Οι Σιδηρόδρομοι Ελληνικού Κράτους αγόρασαν τις πρώτες τους Πετρελαιοκίνητες Πολλαπλές Μονάδες το 1936, και απέκτησαν ένα μεγαλύτερο αριθμό τη δεκαετία του 1950. Επιπλέον μηχανές αυτού του είδους αποκτήθηκαν με την απορρόφηση άλλων δικτύων από τους Σ.Ε.Κ..

Δυστυχήματα
Νεμέα: 17/8/1954: 4 νεκροί από πυρκαγιά σε 2 βαγόνια της αμαξοστοιχιας 202 Καλαμών -Αθηνών
Δερβένι: 30/9/1968: Σε σύγκρουση αμαξοστοιχιών, 34 νεκροί επιβάτες

Δείτε επίσης 
 Σιδηροδρομικές Μεταφορές στην Ελλάδα
ΤΡΑΙΝΟΣΕ
Οργανισμός Σιδηροδρόμων Ελλάδας

Παραπομπές

Επιπλέον ανάγνωση 
  Contains brief history, simple line maps and extensive list of rolling stock until 1997.
 
 
 
 

Σιδηροδρομικές επιχειρήσεις στην Ελλάδα