Γαλλική βασιλόπιτα

Η γαλλική βασιλόπιτα (la galette des rois - λα γκαλέτ ντε ρουά - πίτα των βασιλιάδων) είναι μία πίτα που παραδοσιακά παρασκευάζεται και καταναλώνεται στη Γαλλία, το Κεμπέκ, περιοχές του Καναδά,την Ελβετία, το Λουξεμβούργο, το Βέλγιο και το Λίβανο, με την ευκαιρία των Θεοφανείων, γιορτής της Χριστιανοσύνης, που τιμά την επίσκεψη των μάγων βασιλέων στον Ιησού Χριστό, και που γιορτάζεται στις 6 Ιανουαρίου κάθε έτους. Αυτή η πίτα μερικές φορές ονομάζεται και παριζιάνικη.

Πρόκειται για μια πίτα με δύο φύλλα σφολιάτας που περιέχουν μια γλυκιά  κρέμα αμυγδάλου.

Ιστορία 
Αρχαιότητα
Ο Τάκιτος γράφει ότι στις γιορτές τις αφιερωμένες στον Κρόνο, ήταν σύνηθες να τραβάνε κλήρο για το βασιλιά.. 

Η γαλλική βασιλόπιτα έλκει την καταγωγή της από τα Σατουρνάλια (ρωμαϊκή γιορτή μεταξύ του τέλους του μήνα Δεκεμβρίου και αρχές Ιανουαρίου), κατά την οποία ένας σκλάβος χριζόταν «βασιλιάς για μια μέρα». Αυτή η γιορτή, τα Σατουρνάλια, ευνοούσε την αντιστροφή των ρόλων, προκειμένου να ξεγελάσουν τις δυσοίωνες ημέρες του Κρόνου, χθόνιας θεότητας. 

Κατά τη διάρκεια του συμποσίου (στην αρχή ή στο τέλος των Σατουρνάλιων, σύμφωνα με τις διαφορετικές εποχές της αρχαίας Ρώμης) σε κάθε μία από τις μεγάλες οικογένειες, οι Ρωμαίοι χρησιμοποιούσαν ένα «φλουρί» που έβαζαν μέσα σε ένα γλυκό και όποιος το έβρισκε στο κομμάτι του ήταν ο «Σατουρνάλιος Πρίγκιπας» (Πρίγκιπας των Σατουρνάλιων, ή της αναταραχής). Ο «βασιλιάς για μια μέρα» είχε την εξουσία να ικανοποιήσει όλες τις επιθυμίες του κατά τη διάρκεια της ημέρας (όπως το να δίνει διαταγές στον αφέντη του) πριν επιστρέψει στη σκλαβιά. 

Για να εξασφαλιστεί η τυχαία κατανομή των μερίδων στο γλυκό, ήταν έθιμο ο νεότερος να μπαίνει κάτω από το τραπέζι και να φωνάζει τα ονόματα των δούλων στην τύχη. 

Χριστιανική εποχή

Για τους Χριστιανούς, η κοπή της πίτας συνδέεται με τη γιορτή των μάγων στη γιορτή των Θεοφανείων.

Μεσαίωνας

Στο Μεσαίωνα, οι άρχοντες έχριζαν μερικές φορές κάποιον «βασιλιά της γιορτής», πρόσωπο με το οποίο διασκέδαζαν κατά τη διάρκεια του γεύματος. Ο βιογράφος του δούκα Λουδοβίκου Β ' των Βουρβόνων, προσπαθώντας να περιγράψει το μέγεθος της ευσέβειας του πρίγκιπα, σημειώνει ότι την ημέρα των Βασιλιάδων (τα Θεοφάνεια), έκανε βασιλιά ένα παιδί οκτώ ετών, το πιο φτωχό που  βρήκαν σε όλη την πόλη. Το έντυσε με  ρούχα βασιλικά και του έδωσε τους αξιωματούχους του για να το εξυπηρετούν. Την επόμενη μέρα, το παιδί έφαγε και πάλι στο τραπέζι του δούκα. Ο δούκας του έδωσε σαράντα βιβλία, όλοι οι ιππότες της αυλής από ένα φράγκο, και οι ακόλουθοι από μισό φράγκο. Το ποσό ανήλθε σε σχεδόν εκατό φράγκα και δόθηκε στους γονείς του παιδιού για να χρησιμοποιηθεί για τη μόρφωσή του..

Μοναρχία
«Τραβούσαν το βασιλιά» ακόμη και στο τραπέζι του Λουδοβίκου ΙΔ' . Στα Απομνημονεύματα, ο Φρανσουάζ ντε Μοτβίλ, γράφει το 1648 ότι : «Απόψε, η βασίλισσα μας έκανε την τιμή να κάνει μια πίτα για την κυρία ντε Μπρεγκί, την αδελφή μου και μένα. Τη μοιραστήκαμε μαζί της. Ήπιαμε στην υγειά της  με το γλυκό κρασί που μας έφερε».  Ένα άλλο απόσπασμα από τα ίδια Απομνημονεύματα επιβεβαιώνει ότι, σύμφωνα με ένα έθιμο που υπάρχει ακόμη σε μερικές επαρχίες, κρατούσαν ένα κομμάτι  για την Παναγία, το οποίο μοίραζαν αργότερα στους φτωχούς. «Για να διασκεδάσει ο βασιλιάς», γράφει ο Μοτβίλ το 1649, «η βασίλισσα ήθελε να κόψει μια πίτα και μας έκανε την τιμή να την μοιραστεί μαζί μας. Την χρίσαμε βασίλισσα γιατί το κουκί βρέθηκε στο κομμάτι της Παναγίας. Είπε να μας φέρουν ένα μπουκάλι γλυκό κρασί, που ήπιαμε μπροστά της και την πιέσαμε να πιεί λίγο. Θέλοντας να ικανοποιήσουμε τις εξωφρενικές τρέλες εκείνης της ημέρας, φωνάξαμε : Η βασίλισσα πίνει ! » Πριν τον Λουδοβίκο ΙΔ', οι μεγάλες κυρίες που πετύχαιναν το φλουρί γίνονταν βασίλισσες της Γαλλίας για μια μέρα και μπορούσαν να ζητήσουν από το βασιλιά μια χάρη αλλά ο Βασιλιάς Ήλιος κατάργησε αυτό το έθιμο.

Γαλλική επανάσταση

Κατά τη διάρκεια της Επανάστασης, και μόνο το όνομα της «πίτας των βασιλέων», ήταν επικίνδυνο .Έγιναν προσπάθειες να επιτευχθεί η απαγόρευση της πίτας, αλλά χωρίς επιτυχία, η πίτα θριάμβευσε. .

Παράδοση 
Έθιμα

Το έθιμο λέει να μοιράζεται η πίτα σε τόσα κομμάτια όσοι είναι οι συνδαιτυμόνες, συν ένα. Κατά το Μεσαίωνα, αυτό το τελευταίο κομμάτι, που ονομάζονταν κομμάτι «του Καλού Θεού», «της Παναγίας» ή «των φτωχών»  προορίζονταν για τον πρώτο φτωχό που θα περνούσε από το σπίτι.

Σύνθεση

Το φλουρί 

Το «φλουρί» αρχικά ήταν ένα κουκί, αργότερα όμως αντικαταστάθηκε από ένα πορσελάνινο αγαλματίδιο.

Η χρήση των κυάμων πηγαίνει πίσω στους Έλληνες, που τα χρησιμοποιούσαν για την εκλογή των δικαστών. Οι Ρωμαίοι χρησιμοποιούσαν την ίδια μέθοδο για να εκλέξουν το βασιλιά των Σατουρνάλιων, η δε Εκκλησία αγωνίστηκε  πολύ καιρό κατά αυτού του παγανιστικού εθίμου – έως ότου το κουκί αντικαταστάθηκε από αγαλματίδιο που παρίστανε το Θείο Βρέφος, που το αναζητούσαν οι μάγοι βασιλείς..

Τα πρώτα φλουριά από πορσελάνη εμφανίστηκαν στο τέλος του 18ου αιώνα. Κατά τη διάρκεια της γαλλικής Επανάστασης, αντικατέστησαν τον Ιησού, με ένα φρυγικό σκούφο. Την ίδια περίοδο είδε τη γέννησή της μια «πίτα της Ελευθερίας» ή «της Ισότητας» χωρίς φλουρί, γεγονός που επέτρεπε τη συνέχιση της παράδοσης της πίτας αλλά χωρίς την εκλογή βασιλιά.. Από το 1870, τα κουκιά συστηματικά είχαν αντικατασταθεί από αγαλματίδια πορσελάνης ή – πιο πρόσφατα – πλαστικά.

Σήμερα υπάρχει ένα πλήθος από αγαλματίδια που αποτελούν αντικείμενο συλλογής των συλλεκτών (στα γαλλικά favophiles). Υπάρχουν διάφοροι τύποι αγαλματιδίων-φλουριών που αναπαριστούν θέματα από ζώα, τέχνη, κινηματογράφο, τσίρκο, μαγείρεμα, παιδιά, ιστορία, παιχνίδια, μόδα, νομίσματα, μυθολογία, μουσική, φύση, καθημερινά αντικείμενα, χώρα, ... και επιπλέον, πολλά από αυτά είναι πραγματικά μικρά έργα τέχνης.

Το γλυκό 

Στο μεγαλύτερο μέρος της Γαλλίας η βασιλόπιτα είναι παραδοσιακά μια πίτα με δύο φύλλα σφολιάτας που περιέχουν μια γλυκιά  κρέμα αμυγδάλου. Υπάρχει και σε παραλλαγές: με σοκολάτα ή με φρούτα.

Το στέμμα 
Το πρόσωπο που βρίσκει το «φλουρί» έχει το δικαίωμα να φορέσει ένα στέμμα και, στη συνέχεια, επιλέγει τη βασίλισσα ή τον βασιλιά του.

Σήμερα, οι αρτοποιοί προσφέρουν τις βασιλόπιτες με ένα στέμμα από χαρτόνι χρυσό ή ασημί. Πιο παραδοσιακά, κάθε οικογένεια είχε ένα ή περισσότερα στέμματα.

Νότια Γαλλία 
Σε τμήμα της  νότιας Γαλλίας, γύρω από τη Μεσόγειο, το έθιμο για τα Θεοφάνεια είναι να προετοιμάζουν ένα μεγάλο  γλυκό ψωμί σε σχήμα στέμματος

Παραπομπές 

Αρτοσκευάσματα