Εγκεφαλίτιδα

Η εγκεφαλίτιδα είναι μια φλεγμονή του εγκεφάλου. Ο όρος συνήθως χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια μόλυνση που προκαλείται από βακτηρίδια, παράσιτα, εμβόλια και ιούς. Μη μολυσματικοί παράγοντες, όπως τα δηλητήρια, μεταβολικές ανωμαλίες που οφείλονται σε ανεπάρκεια ήπατος ή νεφρού και όγκοι, μπορούν επίσης να προκαλέσουν καταστάσεις σαν την εγκεφαλίτιδα. Οι περισσότερες περιπτώσεις οφείλονται σε ιούς: εντεροϊούς,ερπητοϊούς, αρμποϊούς. Η ιοί της ιλαράς, παρωτίτιδας και ερυθράς σήμερα είναι σπάνιο αίτιο. Άλλες αιτίες περιλαμβάνουν αυτοάνοσες ασθένειες και ορισμένα φάρμακα. Σε πολλές περιπτώσεις η αιτία παραμένει άγνωστη.

Η σοβαρότητα ποικίλει με συμπτώματα όπως μειωμένη συνείδηση, πονοκέφαλο, πυρετό, σύγχυση, άκαμπτο λαιμό και εμετό. Οι επιπλοκές μπορεί να περιλαμβάνουν επιληπτικές κρίσεις, ψευδαισθήσεις, προβλήματα ομιλίας, μνήμης και ακοής. Οι παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν ένα ασθενές ανοσοποιητικό σύστημα. Η διάγνωση βασίζεται συνήθως σε συμπτώματα και υποστηρίζεται από εξετάσεις αίματος, ιατρική απεικόνιση και ανάλυση εγκεφαλονωτιαίου υγρού.

Η πρόληψη ορισμένων τύπων εγκεφαλίτιδας μπορεί να γίνει με εμβόλια. Η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει αντιιικά φάρμακα, αντισπασμωδικά και κορτικοστεροειδή, η οποία πραγματοποιείται γενικά στο νοσοκομείο. Μερικά άτομα χρειάζονται τεχνητή αναπνοή. Μόλις τεθεί υπό έλεγχο το άμεσο πρόβλημα, μπορεί να χρειαστεί αποκατάσταση. Το 2015, η εγκεφαλίτιδα εκτιμάται ότι επηρέασε 4,3 εκατομμύρια ανθρώπους και είχε ως αποτέλεσμα 150.000 θανάτους παγκοσμίως.

Κλινική εικόνα 
Παρόμοια με τη μηνιγγίτιδα και περιλαμβάνει τρία χαρακτηρηστικά συμπτώματα.

 Πυρετός
 Διαταραχή επιπέδου συνείδησης
 Σπασμοί ή άλλη εστιακή νευρολογική σημειολογία

Αίτια

Ιογενή 
Η ιογενής εγκεφαλίτιδα μπορεί να εμφανιστεί είτε ως άμεσο αποτέλεσμα μιας οξείας λοίμωξης, είτε ως ένα από τα επακόλουθα μιας λανθάνουσας λοίμωξης. Η πλειονότητα των ιογενών περιπτώσεων εγκεφαλίτιδας έχουν άγνωστη αιτία, ωστόσο η πιο κοινή αναγνωρίσιμη αιτία της ιογενούς εγκεφαλίτιδας είναι από μόλυνση από απλό έρπητα. Άλλες αιτίες οξείας ιογενούς εγκεφαλίτιδας είναι ο ιός της λύσσας, ο ιός της πολιομυελίτιδας και ο ιός της ιλαράς.

Επιπρόσθετες πιθανές ιογενείς αιτίες είναι ο φλαβοϊός (εγκεφαλίτιδα St. Louis, ο ιός του Δυτικού Νείλου), ο ιός bunya (στέλεχος La Crosse), ο αρεναϊός (ιός λεμφοκυτταρικής χοριομηνιγγίτιδας), και ο ρεοϊός. Ο ιός Powassan (φλαβοϊός) προκαλεί εγκεφαλίτιδα σε σπάνιες περιπτώσεις.

Βακτηριακά παθογόνα 

Η εγκεφαλίτιδα μπορεί να προκληθεί από βακτηριακή λοίμωξη, όπως βακτηριακή μηνιγγίτιδα, ή μπορεί να είναι επιπλοκή μιας μολυσματικής νόσου σύφιλης (δευτερογενής εγκεφαλίτιδα).

Ορισμένες παρασιτικές ή πρωτοζωικές προσβολές, όπως η τοξοπλάσμωση, η ελονοσία ή η πρωτογενής αμοβική μηνιγγοεγκεφαλίτιδα, μπορούν να προκαλέσουν εγκεφαλίτιδα σε άτομα με ασθενές ανοσοποιητικό σύστημα. Η βορρελίωση (νόσος του Lyme) ή το Bartonella henselae μπορούν επίσης να προκαλέσουν την ασθένεια αυτή.

Άλλα βακτηριακά παθογόνα, όπως το μυκόπλασμα και εκείνα που προκαλούν τύφο, προκαλούν μηνιγγίτιδα και κατά συνέπεια εγκεφαλίτιδα. Τέλος μια μη μολυσματική αιτία εγκεφαλίτιδας είναι η οξεία διάχυτη εγκεφαλίτιδα που απομυελινώνεται.

Μεταιχμιακή εγκεφαλίτιδα 

Η μεταιχμιακή εγκεφαλίτιδα αναφέρεται σε φλεγμονώδη νόσο που περιορίζεται στο μεταιχμιακό σύστημα του εγκεφάλου. Η κλινική παρουσίαση περιλαμβάνει συχνά τον αποπροσανατολισμό, την απώλεια μνήμης, τις επιληπτικές κρίσεις και τις ανωμαλίες συμπεριφοράς. Η απεικόνιση μαγνητικής τομογραφίας ακολουθίας Τ2 αποκαλύπτει υπεραισθησία στις δομές των μεσαίων κροταφικών λοβών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε άλλες μεταιχμιακές δομές. Κάποιες περιπτώσεις μεταιχμιακής εγκεφαλίτιδας έχουν αυτοάνοση αιτία.

Αυτοάνοση εγκεφαλίτιδα 
Η αυτοάνοση εγκεφαλίτιδα μπορεί να περιλαμβάνει κατατονία, ψύχωση, μη φυσιολογικές κινήσεις και συναισθηματική απορρύθμιση. Παραδείγματα αυτοάνοσης εγκεφαλίτιδας είναι η NMDA εγκεφαλίτιδα και η εγκεφαλίτιδα Rasmussen. Η NMDA εγκεφαλίτιδα είναι η πιο κοινή αυτοάνοση μορφή και συνοδεύεται από τεράτωμα των ωοθηκών στο 58% των προσβεβλημένων γυναικών ηλικίας 18-45 ετών.

Ληθαργική εγκεφαλίτιδα 
Η ληθαργική εγκεφαλίτιδα αναγνωρίζεται από υψηλό πυρετό, πονοκέφαλο, καθυστερημένη φυσική απόκριση και λήθαργο. Τα άτομα μπορεί να παρουσιάσουν αδυναμία στο άνω σώμα, μυϊκούς πόνους και τρέμουλο, αν και η αιτία της εγκεφαλίτιδας αυτής δεν είναι επί του παρόντος γνωστή. Από το 1917 έως το 1928, μια επιδημία ληθαργικής εγκεφαλίτιδας εξαπλώθηκε σε όλο τον κόσμο, αλλά έκτοτε δεν έχει αναφερθεί επανάληψη της επιδημίας.

Διάγνωση 

Τα άτομα πρέπει να διαγιγνώσκονται με εγκεφαλίτιδα μόνο εάν έχουν μειωμένο ή αλλοιωμένο επίπεδο συνείδησης, λήθαργου ή αλλαγής προσωπικότητας για τουλάχιστον είκοσι τέσσερις ώρες χωρίς καμία άλλη εξήγηση. Η διάγνωση για εγκεφαλίτιδα γίνεται μέσω διαφόρων εξετάσεων:

 Εγκεφαλική σάρωση, που γίνεται με μαγνητική τομογραφία, μπορεί να προσδιορίσει τη φλεγμονή και να τη διαφοροποιήσει σε σχέση με άλλες πιθανές αιτίες.

 Ηλεκτροεγκεφαλογράφημα, για την παρακολούθηση της εγκεφαλικής δραστηριότητας - στην περίπτωση εγκεφαλίτιδας θα παραχθεί ανώμαλο σήμα.

 Οσφυονωτιαία παρακέντηση, βοηθά στον προσδιορισμό εγκεφαλίτιδας μέσω ελέγχου του εγκεφαλονωτιαίου υγρού, που λαμβάνεται από την οσφυϊκή περιοχή.

 Εξέταση αίματος

 Ανάλυση ούρων

 Έλεγχος μέσω αλυσιδωτής αντίδρασης πολυμεράσης (PCR) του εγκεφαλονωτιαίου υγρού, για την ανίχνευση της παρουσίας ιικού DNA που είναι ένα σημάδι ιογενούς εγκεφαλίτιδας.

Πρόληψη 
Υπάρχουν διάφορα εμβόλια διαθέσιμα έναντι τσιμπουριών και ιού της ιαπωνικής εγκεφαλίτιδας. Σε ασθενείς που έχουν διαγνωστεί με εγκεφαλίτιδα μετά τον εμβολιασμό κατά της ευλογιάς μπορεί να προκληθεί η μετα-μολυσματική εγκεφαλομυελίτιδα και γι' αυτό ο εμβολιασμός μπορεί να αποφευχθεί, καθώς η ευλογιά έχει σχεδόν εξαλειφθεί. Επιπλέον, για ίδια κατηγορία ασθενών υπάρχουν αντενδείξεις για εμβολιασμό κατά του κοκκύτη.

Θεραπεία 
Η υποστηρικτική θεραπεία είναι η εξής:

 Αντιιικά φάρμακα (εάν προκληθεί από ιό)

 Αντιβιοτικά, (εάν προκληθεί από βακτήριο)

 Στεροειδή χρησιμοποιούνται για τη μείωση της διόγκωσης του εγκεφάλου

 Ηρεμιστικά για ανησυχία

 Παρακεταμόλη για πυρετό

 Φυσιοθεραπεία (εάν ο εγκέφαλος έχει επηρεαστεί μετά τη μόλυνση)

Η θεραπεία συντήρησης με βάση την πυριμεθαμίνη χρησιμοποιείται συχνά για τη θεραπεία της τοξοπλασμικής εγκεφαλίτιδας (ΤΕ), η οποία προκαλείται από το Toxoplasma gondii και μπορεί να είναι απειλητική για τη ζωή ατόμων με ασθενές ανοσοποιητικό σύστημα. Η χρήση αντιρετροϊκής θεραπείας υψηλής δραστικότητας (HAART), σε συνδυασμό με την καθιερωμένη θεραπεία συντήρησης με βάση την πυριμεθαμίνη, μειώνει την πιθανότητα υποτροπής σε ασθενείς με HIV και TE από περίπου 18% σε 11%.

Η αποτελεσματικότητα της ενδοφλέβιας ανοσοσφαιρίνης για τη διαχείριση της εγκεφαλίτιδας σε παιδιά είναι ασαφής. Οι συστηματικές ανασκοπήσεις δεν μπορούν να εξαγάγουν σταθερά συμπεράσματα λόγω της έλλειψης τυχαιοποιημένων διπλών τυφλών μελετών με επαρκή αριθμό ασθενών και επαρκή παρακολούθηση. Υπάρχει η πιθανότητα οφέλους της ενδοφλέβιας ανοσοσφαιρίνης για ορισμένες μορφές εγκεφαλίτιδας παιδιών σε ορισμένους δείκτες όπως η διάρκεια της παραμονής στο νοσοκομείο, ο χρόνος μείωσης των σπασμών, ο χρόνος απόκτησης της συνείδησης ​​και ο χρόνος για την επίλυση των νευροπαθητικών συμπτωμάτων και του πυρετού. Η ενδοφλέβια ανοσοσφαιρίνη για ιαπωνική εγκεφαλίτιδα φαίνεται να μην έχει κανένα όφελος σε σύγκριση με τη θεραπεία με εικονικό φάρμακο.

Πρόγνωση 
Οι αρνητικοί προγνωστικοί παραγόντες για την εξέλιξη της εγκεφαλίτιδας περιλαμβάνουν εγκεφαλικό οίδημα, επιληπτική κατάσταση και θρομβοπενία. Αντίθετα, ένα φυσιολογικό ηλεκροεγκεφαλογράφημα στα αρχικά στάδια της διάγνωσης σχετίζεται με υψηλά ποσοστά επιβίωσης.

Επιδημιολογία 

Ο αριθμός των νέων περιπτώσεων οξείας εγκεφαλίτιδας το χρόνο στις δυτικές χώρες είναι 7,4 περιπτώσεις ανά 100.000 άτομα ανά έτος. Στις τροπικές χώρες, η επίπτωση είναι 6,34 ανά 100.000 άτομα ετησίως. Ο αριθμός των κρουσμάτων εγκεφαλίτιδας δεν έχει αλλάξει πολύ με την πάροδο του χρόνου, με περίπου 250.000 περιπτώσεις ετησίως από το 2005 έως το 2015 στις ΗΠΑ. Περίπου 7 ανά 100.000 άτομα νοσηλεύτηκαν για εγκεφαλίτιδα στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Το 2015, η εγκεφαλίτιδα εκτιμάται ότι επηρέασε 4,3 εκατομμύρια ανθρώπους και είχε ως αποτέλεσμα 150.000 θανάτους παγκοσμίως. Η εγκεφαλίτιδα απλού έρπητα έχει συχνότητα 2–4 ανά εκατομμύριο του πληθυσμού ετησίως.

Ορολογία 
Η εγκεφαλίτιδα με μηνιγγίτιδα είναι γνωστή ως μηνιγγοεγκεφαλίτιδα, ενώ η εγκεφαλίτιδα με εμπλοκή του νωτιαίου μυελού είναι γνωστή ως εγκεφαλομυελίτιδα.

Πηγές 
 «Νέος Οικογενειακός Ιατρικός Οδηγός», I.J. Chasnoff, J.W. Ellis, Z.S. Fainman, Εκδόσεις Κισσός, 1992.

Παραπομπές 

Φλεγμονές
Νευρολογικές παθήσεις