Ιχθυοχορτοφαγία

Η ιχθυοχορτοφαγία είναι η πρακτική της ενσωμάτωσης των θαλασσινών σε μια κατά τα άλλα χορτοφαγική διατροφή. Οι ιχθυοχορτοφάγοι επιλέγουν να καταναλώνουν είτε όχι άλλα ζωικά προϊόντα όπως αυγά και γαλακτοκομικά προϊόντα. Περίπου το 3% των ενηλίκων παγκοσμίως είναι ιχθυοχορτοφάγοι, σύμφωνα με έρευνα το 2017–2018 που διεξήχθη από εταιρείες δεδομένων και ανάλυσης.

Ιστορία

Πρώιμη ιστορία 
Οι πρώτοι χορτοφάγοι στη γραπτή ιστορία της Δύσης μπορεί να ήταν οι Πυθαγόρειοι, ένας τίτλος που προέρχεται από τον Έλληνα φιλόσοφο Πυθαγόρα. Αν και ο Πυθαγόρας δάνεισε το όνομά του στη διατροφή χωρίς κρέας, ορισμένοι βιογράφοι υποπτεύονται ότι μπορεί να έτρωγε και ψάρι σε ορισμένα σημεία, κάτι που θα τον έκανε μη ιχθυοχορτοφάγο με τα σημερινά πρότυπα. Πολλές από τις φιλοσοφίες του Πυθαγόρα ενέπνευσαν τον Πλάτωνα, ο οποίος υποστήριξε την ηθική και διατροφική υπεροχή των χορτοφαγικών διατροφών. Στην ιδανική δημοκρατία του Πλάτωνα, μια υγιεινή διατροφή θα αποτελείται από δημητριακά, σπόρους, φασόλια, φρούτα, γάλα, μέλι και ψάρια.

Το 675, η κατανάλωση οικόσιτων και άγριων ζώων απαγορεύτηκε στην Ιαπωνία από τον Αυτοκράτορα Τένμου, λόγω της επιρροής του Βουδισμού. Στη συνέχεια, το έτος 737 της περιόδου Νάρα, ο Αυτοκράτορας Σέιμου ενέκρινε την κατανάλωση ψαριών και οστρακοειδών. Κατά τη διάρκεια των 1200 χρόνων από την περίοδο Νάρα έως τη Μεταρρύθμιση Μεϊτζί στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, οι Ιάπωνες έτρωγαν γεύματα χορτοφαγικού στιλ και σε ειδικές περιπτώσεις σέρβιραν θαλασσινά.

Αρκετά τάγματα μοναχών στη μεσαιωνική Ευρώπη περιόρισαν ή απαγόρευσαν την κατανάλωση κρέατος για ασκητικούς λόγους, αλλά κανένας από αυτούς δεν απείχε από την κατανάλωση ψαριών. Αυτοί οι μοναχοί δεν ήταν χορτοφάγοι, αλλά κάποιοι ήταν ιχθυοχορτοφάγοι.

Ο Μαρκίονας της Σινώπης και οι οπαδοί του έτρωγαν ψάρια αλλά όχι πουλερικά ή κόκκινο κρέας. Τα ψάρια θεωρούνταν από τους Μαρκιονίτες ως ένα πιο ιερό είδος τροφής. Κατανάλωναν ψωμί, ψάρι, μέλι, γάλα και λαχανικά.

Οι «Ακροατές» της εκκλησιαστικής ιεραρχίας του Μανιχαϊσμού ζούσαν με μια διατροφή με ψάρια, δημητριακά και λαχανικά. Η κατανάλωση χερσαίων ζώων απαγορεύτηκε, με βάση τη μανιχαϊστική πεποίθηση ότι «τα ψάρια, που γεννιούνται μέσα στα νερά, και χωρίς καμία σεξουαλική επαφή από την πλευρά των άλλων ψαριών, είναι απαλλαγμένα από τη βρωμιά που μολύνει όλα τα ζώα».

Ο Κανόνας του Αγίου Βενέδικτου επέμενε στην πλήρη αποχή από το κρέας τετράποδων ζώων, εκτός από περιπτώσεις αρρώστων. Οι Βενεδικτίνοι μοναχοί ακολούθησαν έτσι μια διατροφή βασισμένη σε λαχανικά, αυγά, γάλα, βούτυρο, τυρί και ψάρια. Ο Παύλος ο Διάκονος διευκρίνισε ότι το τυρί, τα αυγά και τα ψάρια ήταν μέρος της συνηθισμένης διατροφής ενός μοναχού. Ο Βενεδικτίνος μοναχός Βάλαφριντ Στράβων σχολίασε: «Λίγο αλάτι, ψωμί, πράσα, ψάρι και κρασί, αυτό είναι το μενού μας».

Οι Καρθουσιάνοι ακολουθούσαν μια αυστηρή διατροφή που αποτελούνταν από ψάρια, τυρί, αυγά και λαχανικά, με ψωμί και νερό μόνο τις Παρασκευές.

Τον 13ο αιώνα, οι Κιστερκιανοί μοναχοί κατανάλωναν ψάρια και αυγά. Δημιουργήθηκαν λίμνες για ιχθυοκαλλιέργεια. Από τις αρχές του 14ου αιώνα, οι Βενεδικτίνοι και οι Κιστερκιανοί μοναχοί δεν απείχαν πλέον από την κατανάλωση κρέατος τετράποδων ζώων. Το 1336, ο Πάπας Βενέδικτος ΙΒ΄ επέτρεψε στους μοναχούς να τρώνε κρέας τέσσερις ημέρες την εβδομάδα εκτός της εποχής της νηστείας, αν δεν το σέρβιραν στην τραπεζαρία.

Οι αναχωρήτες της Αγγλίας είχαν μια ιχθυοχορτοφαγική διατροφή με ψάρια καρυκευμένα με μήλα και βότανα, σούπα με φασόλια ή μπιζέλια και γάλα, βούτυρο και λάδι.

19ος αιώνας μέχρι σήμερα 
Ο Φράνσις Γουίλιαμ Νιούμαν, ο οποίος ήταν Πρόεδρος της Χορτοφαγικής Εταιρείας από το 1873 έως το 1883, κατέστησε δυνατή την ιδιότητα μέλους για άτομα που δεν ήταν εντελώς χορτοφάγοι, όπως οι ιχθυοχορτοφάγοι. Τελικά, στη δεκαετία του 1890 ο ίδιος ο Νιούμαν μεταπήδησε από μια ωογαλακτοχορτοφαγική διατροφή σε μια ιχθυοχορτοφαγική διατροφή, με τη λογική ότι τα ψάρια δεν σπαταλούν χώρο, είναι άφθονα λόγω των υψηλών ρυθμών αναπαραγωγής, δεν νοιάζονται για τα μικρά τους και δεν έχουν γονικά αισθήματα που πρέπει να παραβιαστούν και μπορούν να συλληφθούν και να σφάζονται με τρόπους που προκαλούν ελάχιστο πόνο.

Ένα βιβλίο του 2016, το Seagan Eating, προώθησε μια διατροφή με θαλασσινά, η οποία διακρίνεται από τις συνηθισμένες ιχθυοχορτοφαγικές διατροφές, επειδή αποθαρρύνει την κατανάλωση γαλακτοκομικών και αυγών.

Κίνητρα και λογική

Αειφορία και περιβαλλοντικές ανησυχίες 
Είναι σύνηθες για κάθε είδους άτομα που απέχουν από το κρέας να συμμετέχουν στο «πράσινο κίνημα» και να είναι ευσυνείδητα για την παγκόσμια βιωσιμότητα των τροφίμων και τον περιβαλλοντισμό. Η μετάβαση σε ένα ιχθυοχορτοφαγικό διατροφικό μοτίβο μπορεί δυνητικά να επηρεάσει θετικά και τα δύο. Οι άνθρωποι μπορεί να υιοθετήσουν μια ιχθυοχορτοφαγική διατροφή από την επιθυμία να μειώσουν το διατροφικό τους αποτύπωμα άνθρακα. Μια ανάλυση του κύκλου ζωής του 2014 για τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου υπολόγισε ότι μια ιχθυοχορτοφαγική διατροφή θα παρείχε 45% μείωση των εκπομπών σε σύγκριση με μια παμφάγα διατροφή. Έρευνα σχετικά με τη διατροφή περισσότερων από 55.000 κατοίκων του Ηνωμένου Βασιλείου διαπίστωσε ότι οι κρεατοφάγοι είχαν διατροφικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που ήταν περίπου 50% υψηλότερες από τους ιχθυοχορτοφάγους. Σε σύγκριση με μια παμφάγα διατροφή, οι ιχθυοχορτοφαγικές διατροφές είχαν επίσης 64% λιγότερες περιβαλλοντικές επιπτώσεις συνολικά όταν αξιολογήθηκαν μαζί η ποσότητα των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, η χρήση γης και η σωρευτική ζήτηση ενέργειας.

Μια ιαπωνική μελέτη το 2018 διαπίστωσε ότι διάφορες αλλαγές διατροφής θα μπορούσαν να μειώσουν επιτυχώς το ιαπωνικό αποτύπωμα αζώτου στα τρόφιμα, ιδιαίτερα με την υιοθέτηση μιας ιχθυοχορτοφαγικής διατροφής που μπορεί να μειώσει τον αντίκτυπο στο άζωτο. Η μετάβαση από μια παμφάγα διατροφή σε μια ιχθυοχορτοφαγική διατροφή έχει επίσης μεγάλες δυνατότητες στη μείωση της απώλειας τροφής, επειδή τα ψάρια και τα οστρακοειδή συμβάλλουν σημαντικά λιγότερο στη σπατάλη τροφίμων σε επίπεδο πρωτογενούς, λιανικής και καταναλωτή σε σχέση με το κόκκινο κρέας και τα πουλερικά. Επιπλέον, η εξοικονόμηση νερού μπορεί να αποτελέσει κίνητρο. Μια πολυεθνική μελέτη διαπίστωσε ότι η αλλαγή μιας συμβατικής διατροφής σε μια ισορροπημένη ιδιοπαθή διατροφή θα μπορούσε να μειώσει το διατροφικό αποτύπωμα νερού κατά 33% έως 55%.

Έρευνα υγείας 
Ένας κοινός λόγος για την υιοθέτηση της ιχθυοχορτοφαγίας μπορεί να σχετίζεται με την υγεία, όπως η κατανάλωση ψαριών και φυτικών τροφών ως μέρος της μεσογειακής διατροφής, η οποία σχετίζεται με μειωμένο κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων. Οι ιχθυοχορτοφαγικές διατροφές βρίσκονται υπό προκαταρκτική έρευνα για τη δυνατότητά τους να επηρεάσουν τον διαβήτη, τη μακροχρόνια αύξηση βάρους και τη θνησιμότητα από κάθε αιτία.

Ανησυχίες για την καλή διαβίωση των ζώων 
Η ιχθυοχορτοφαγία μπορεί να γίνει αντιληπτή ως μια πιο ηθική επιλογή επειδή τα ψάρια και τα οστρακοειδή μπορεί να μην βιώνουν φόβο, πόνο και ταλαιπωρία όπως τα πιο περίπλοκα ζώα όπως τα θηλαστικά και άλλα τετράποδα,, κάτι που αποτελεί μια συνεχής συζήτηση.

Μερικοί ιχθυοχορτοφάγοι μπορεί να θεωρούν τη διατροφή τους ως μετάβαση στη χορτοφαγία, ενώ άλλοι μπορεί να τη θεωρούν ηθικό συμβιβασμό, συχνά ως πρακτική ανάγκη για την απόκτηση θρεπτικών συστατικών που απουσιάζουν, τα οποία δεν βρίσκονται εύκολα ή είναι ελάχιστα βιοδιαθέσιμα στα φυτά.

Άλλοι παράγοντες 
Έχουν εκφραστεί ανησυχίες σχετικά με την κατανάλωση ορισμένων ποικιλιών ψαριών που περιέχουν τοξίνες όπως υδράργυρο και πολυχλωριωμένα διφαινύλια (PCB), αν και είναι δυνατό να επιλεγούν ψάρια που περιέχουν λίγο ή καθόλου υδράργυρο και να μετριαστεί η κατανάλωση ψαριών που περιέχουν υδράργυρο. Σύμφωνα με μια παγκόσμια έρευνα καταναλωτών του 2018, η πλειονότητα των ιχθυοχορτοφάγων, των χορτοφάγων και των βίγκαν (87% επικράτηση) ανέφερε ότι οι επιλογές των προϊόντων διατροφής τους επηρεάζονται από ιδεολογικούς παράγοντες, όπως ηθικές ανησυχίες, περιβαλλοντικές επιπτώσεις ή κοινωνική ευθύνη. Οι ιχθυοχορτοφάγοι μπορεί να παρακινούνται από ηθικές ανησυχίες που δεν σχετίζονται με την προστασία των ζώων ή την προστασία του περιβάλλοντος, όπως για παράδειγμα ανθρωπιστικούς λόγους.

Αποχή στη θρησκεία

Χριστιανισμός 
Τόσο στη ρωμαιοκαθολική όσο και στην ανατολική ορθόδοξη παράδοση, η ιχθυοχορτοφαγία αναφέρεται ως μια μορφή αποχής. Κατά τις περιόδους νηστείας, οι Ανατολικοί Ορθόδοξοι Χριστιανοί συχνά απέχουν από το κρέας, τα γαλακτοκομικά και τα ψάρια, αλλά τις εορτές που γίνονται τις ημέρες της νηστείας (για παράδειγμα, 15 Αυγούστου Τετάρτη ή Παρασκευή), επιτρέπεται το ψάρι, ενώ το κρέας και τα γαλακτοκομικά παραμένουν απαγορευμένα. Η Αντωνιανή νηστεία έχει θεωρηθεί μια παραλλαγή της Ορθόδοξης νηστείας που μοιάζει με ιχθυοχορτοφαγική, καθώς τα πουλερικά και το κόκκινο κρέας περιορίζονται όλο το χρόνο, αλλά τα ψάρια, τα αυγά, τα λάδια, τα γαλακτοκομικά και το κρασί επιτρέπονται τις περισσότερες μέρες.

Η ιχθυοχορτοφαγία είναι σχετικά δημοφιλής στους Αντβεντιστές της Εβδόμης Ημέρας σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό. Στη δεκαετία του 2000, το 10% των Αντβεντιστών της Έβδομης Ημέρας της Βόρειας Αμερικής που ερωτήθηκαν ανέφεραν ότι συμμετείχαν σε μια ιχθυοχορτοφαγική διατροφή. Η μεγαλύτερη δημοτικότητα πιθανότατα οφείλεται στο ότι η εκκλησία προωθεί ένα «μήνυμα υγείας» στους ακόλουθούς της και θεωρεί ότι η κατανάλωση κρέατος είναι δυσμενής. Οι Αντβεντιστές που τρώνε θαλασσινά δεν τρώνε οστρακοειδή επειδή η εκκλησία αναμένει από όλους τους ακόλουθους να τρώνε μόνο φαγητά κοσέρ, που θεωρούνται επιτρεπτά από το Λευιτικό 11.

Ιουδαϊσμός 
Η ιχθυοχορτοφαγία (υπό την προϋπόθεση ότι το ψάρι είναι κοσέρ) συμμορφώνεται με τους εβραϊκούς διατροφικούς νόμους. Τα ψάρια και όλα τα άλλα θαλασσινά πρέπει να έχουν πτερύγια και λέπια για να θεωρούνται κοσέρ. Τα υδρόβια θηλαστικά όπως τα δελφίνια και οι φάλαινες δεν είναι κοσέρ, ούτε οι χονδροιχθύες όπως οι καρχαρίες και τα σαλάχια, αφού όλα έχουν δερματικά οδοντίδια και όχι λέπια ακτινοπτερύγιων. Η έλλειψη πτερυγίων και φολίδων θεωρεί επίσης τα καρκινοειδή ( π.χ. γαρίδες, καβούρι, αστακό, κ.λπ.) και τα μαλάκια (στρείδι, αχιβάδα, κόγχη, χταπόδι, καλαμάρι, κ.λπ.) ως «τρέιφ» — μη κοσέρ. Το αυγοτάραχο, όπως το χαβιάρι, πρέπει να προέρχεται από ψάρι κοσέρ για να επιτρέπεται. Οι ιχθυοχορτοφαγικές διατροφές απλοποιούν την τήρηση του ιουδαϊκού διαχωρισμού του κρέατος και των γαλακτοκομικών προϊόντων, καθώς το ψάρι κοσέρ είναι «παρέβε», δηλαδή ούτε «γάλα» ούτε «κρέας».

Το 2015, μέλη της συναγωγής του Φιλελεύθερου Ιουδαϊσμού στο Μάντσεστερ ίδρυσαν την Ιχθυοχορτοφαγική Εταιρεία, αναφέροντας την ιχθυοχορτοφαγία ως αρχικά εβραϊκή διατροφή και ως μια μορφή χορτοφαγίας. Η κοινωνία έχει πολλά συμφέροντα υπεράσπισης, όπως τη δημόσια υγεία, την προώθηση της υγιεινής διατροφής, τον εγκωμιασμό της ιχθυοχορτοφαγίας ως «φυσικής ανθρώπινης διατροφής», την υποστήριξη της καλύτερης διαβίωσης των ζώων, την ευαισθητοποίηση στην κρίση της κλιματικής αλλαγής και την απαίτηση για βιώσιμη και υπεύθυνη αλίευση θαλασσινών.

Ινδουϊσμός 
Μερικοί Ινδουιστές από επιλογή ακολουθούν μια αυστηρή γαλακτοχορτοφαγική διατροφή και στην Ινδία έως και το 44% των Ινδουιστών αυτοπροσδιορίζονται ως κάποιο είδος χορτοφάγοι. Ωστόσο, υπάρχουν Ινδουιστές που καταναλώνουν ψάρια, οι οποίοι βρίσκονται κυρίως στην παράκτια νοτιοδυτική Ινδία. Αυτή η κοινότητα θεωρεί τα θαλασσινά γενικά ως «λαχανικά από τη θάλασσα» και αποφεύγει να τρώει ζώα της ξηράς. Άλλοι Ινδουιστές που καταναλώνουν θαλασσινά είναι εκείνοι από τη Βεγγάλη και άλλες παράκτιες περιοχές. Στη Βεγγάλη, οι Ινδουιστές καταναλώνουν ψάρι και είναι γνωστό ότι το μαγειρεύουν καθημερινά.

Ρασταφάρι 
Η έκφραση της κατανάλωσης άιταλ μπορεί να ποικίλλει από Ράστα σε Ράστα, αλλά μια γενική αρχή είναι ότι το φαγητό πρέπει να είναι φυσικό ή αγνό και από τη γη. Αν και οι Ρασταφάρι συνδέονται γενικά με τη μανιώδη χορτοφαγία και τον βιγκανισμό, μια μεγάλη μειοψηφία οπαδών θεωρεί ότι ορισμένα είδη ψαριών αποτελούν αποδεκτή εξαίρεση στη διατροφή άιταλ. Οι Ρασταφάρι που επιτρέπουν τα ψάρια θα αποφεύγουν να τρώνε κάθε είδους οστρακοειδούς, καθώς θεωρούνται «ακάθαρτοι» οδοκαθαριστές, μια πεποίθηση που πηγάζει από τις βιβλικές διδασκαλίες.

Δείτε επίσης 
 Μελέτη της Ικαρίας – Διατροφική μελέτη μακρόβιων Ικαριωτών βρέθηκε ότι έχουν ημιχορτοφαγική διατροφή παρόμοια με την ιχθυοχορτοφαγία.
 Μεσογειακή διατροφή
 Ημιχορτοφαγία – μορφή χορτοφαγίας που περιλαμβάνει περιστασιακή κατανάλωση θαλασσινών ή κρέατος

Παραπομπές 

Χορτοφαγία
Δίαιτες
Θαλασσινά
Βιώσιμο σύστημα τροφίμων
Πρόθεση διαβίωσης