Οριενταλισμός

Στην ιστορία της τέχνης, της λογοτεχνίας και των πολιτιστικών σπουδών, ο Οριενταλισμός ή Ανατολισμός είναι η απομίμηση ή απεικόνιση πτυχών του ανατολικού κόσμου. Αυτές οι απεικονίσεις γίνονται συνήθως από συγγραφείς, σχεδιαστές και καλλιτέχνες από τη Δύση. Συγκεκριμένα, η ανατολίτικη ζωγραφική, που απεικονίζει πιο συγκεκριμένα τη «Μέση Ανατολή», ήταν μια από τις πολλές ειδικότητες της ακαδημαϊκής τέχνης του 19ου αιώνα και η λογοτεχνία των δυτικών χωρών είχε παρόμοιο ενδιαφέρον για τα ανατολίτικα θέματα.

Από τη δημοσίευση του έργου Οριενταλισμός του Έντουαρντ Σαΐντ το 1978, πολλές ακαδημαϊκές συζητήσεις έχουν αρχίσει να χρησιμοποιούν τον όρο για να αναφερθούν σε μια γενική πατροναριστική δυτική στάση απέναντι στις κοινωνίες της Μέσης Ανατολής, της Ασίας και της Βόρειας Αφρικής. Η Δύση ουσιαστικοποιεί αυτές τις κοινωνίες ως στατικές και μη-ανεπτυγμένες  κατασκευάζοντας έτσι μια άποψη του ανατολικού πολιτισμού, που μπορεί να μελετηθεί, να απεικονιστεί και να αναπαραχθεί στην υπηρεσία της αυτοκρατορικής εξουσίας. Ουσιώδης σε αυτήν την κατασκευή είναι η ιδέα ότι η δυτική κοινωνία είναι ανεπτυγμένη, λογική, ευέλικτη και ανώτερη.

Ιστορικό

Ετυμολογία 
Ο οριενταλισμός αναφέρεται στην Ανατολή, σε αναφορά και αντίθεση με τον Δυτικό Κόσμο.  Η λέξη εισήλθε στην αγγλική γλώσσα από τη μεσαιωνική γαλλική orient. Αυτή, με τη σειρά της, κατάγεται από το λατινικό Oriens: το ανατολικό μέρος του κόσμου, ο ουρανός εκεί που ανατέλλει ο ήλιος. Ωστόσο, άρχισε να χρησιμοποιείται ως γεωγραφικός όρος.

Το 1375, ο Τζόφρι Σώσερ έγραψε: "Κατέλαβαν πολλά regnes grete / Στην ανατολή [...]". Ο όρος  αναφέρεται σε χώρες ανατολικά της Μεσογείου και της Νότιας Ευρώπης. Το 1952, ο Νάι Μπέβαν χρησιμοποίησε μια διευρυμένη ονομασία της Ανατολής, που περιλάμβανε την Ανατολική Ασία: "Το ξύπνημα της Ανατολής υπό την επίδραση των δυτικών ιδεών». Ο Έντουαρντ Σαΐντ είπε ότι ο οριενταλισμός "επιτρέπει την πολιτική, οικονομική, πολιτιστική και κοινωνική κυριαρχία της Δύσης, όχι μόνο κατά την αποικιακή εποχή, αλλά και στο παρόν".

Τέχνη 
Στην ιστορία της τέχνης, ο όρος αναφέρεται στα έργα των Δυτικών καλλιτεχνών, που ειδικεύτηκαν σε ανατολίτικα θέματα, που παράγονται από τα ταξίδια τους στη Δυτική Ασία κατά τον 19ο αιώνα. Εκείνη την εποχή, καλλιτέχνες και μελετητές χαρακτηρίστηκαν ως Οριενταλιστές, ειδικά στη Γαλλία. Παρά την τόσο κοινωνική περιφρόνηση για ένα στυλ αναπαραστατικής τέχνης, η Γαλλική Εταιρεία Οριενταλιστών Ζωγράφων ιδρύθηκε το 1893, με τον Ζαν-Λεόν Ζερόμ ως επίτιμο πρόεδρο. Στη Βρετανία, ο όρος Οριενταλιστής σήμαινε "καλλιτέχνης". 

Ο σχηματισμός της Γαλλικής Εταιρείας Οριενταλιστών Ζωγράφων άλλαξε τη συνείδηση των ασκούμενων στα τέλη του 19ου αιώνα, καθώς οι καλλιτέχνες μπορούσαν τώρα να δουν τον εαυτό τους ως μέρος ενός ξεχωριστού καλλιτεχνικού κινήματος. Ως καλλιτεχνικό κίνημα, η ανατολίτικη ζωγραφική αντιμετωπίζεται γενικά ως ένας από τους πολλούς κλάδους της ακαδημαϊκής τέχνης του 19ου αιώνα. Ωστόσο, υπήρχαν πολλά διαφορετικά είδη ανατολίτικης τέχνης. Οι ιστορικοί της τέχνης τείνουν να αναγνωρίζουν δύο μεγάλους τύπους ανατολίτικου καλλιτέχνη: τους ρεαλιστές, που ζωγράφιζαν προσεκτικά ό,τι παρατηρούσαν, και όσους φαντάστηκαν ανατολίτικες σκηνές χωρίς να φύγουν ποτέ από το στούντιό τους. Γάλλοι ζωγράφοι όπως ο Ευγένιος Ντελακρουά (1798–1863) και ο Ζαν-Λεόν Ζερόμ (1824–1904) θεωρούνται ευρέως ως οι κορυφαίοι του κινήματος του Ανατολισμού.

Ανατολικές σπουδές 
Τον 18ο και 19ο αιώνα, ο όρος "Οριενταλιστής" χαρακτήριζε έναν μελετητή, που ειδικευόταν στις γλώσσες και τις λογοτεχνίες του Ανατολικού Κόσμου. Μεταξύ αυτών των μελετητών ήταν Βρετανοί αξιωματούχοι της Εταιρείας των Ανατολικών Ινδιών, οι οποίοι δήλωσαν ότι ο αραβικός πολιτισμός, ο πολιτισμός της Ινδίας και οι ισλαμικοί πολιτισμοί πρέπει να μελετηθούν ως ίσοι με τους πολιτισμούς της Ευρώπης. Μεταξύ αυτών των μελετητών είναι ο φιλόλογος Γουίλιαμ Τζόουνς, του οποίου οι μελέτες ινδοευρωπαϊκών γλωσσών καθιέρωσαν τη σύγχρονη φιλολογία. Η βρετανική αυτοκρατορική στρατηγική στην Ινδία τάχθηκε υπέρ του Ανατολισμού ως τεχνική για την ανάπτυξη καλών σχέσεων με τους ιθαγενείς - μέχρι το 1820, όταν η επιρροή "αγγλικιστών" οδήγησαν στην προώθηση της αγγλοκεντρικής εκπαίδευσης. 

Επιπλέον, ο εβραϊσμός και οι εβραϊκές σπουδές κέρδισαν δημοτικότητα μεταξύ Βρετανών και Γερμανών μελετητών τον 19ο και τον 20ο αιώνα. Ο ακαδημαϊκός τομέας των ανατολικών σπουδών, ο οποίος απαρτιζόταν από τους πολιτισμούς της Εγγύς και Άπω Ανατολής, έγινε το πεδίο των ασιατικών σπουδών και των σπουδών της Μέσης Ανατολής.

Επικριτικές μελέτες 
Ο Έντουαρντ Σαΐντ επαναπροσδιορίζει τον όρο για να περιγράψει μια διεισδυτική δυτική παράδοση - ακαδημαϊκή και καλλιτεχνική - των προκατειλημμένων εξωτερικών ερμηνειών του ανατολικού κόσμου, που διαμορφώθηκαν από τις πολιτιστικές στάσεις του ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού τον 18ο και του 19ου αιώνα. Η διατριβή του αναπτύσσει τη θεωρία της πολιτιστικής ηγεμονίας του Αντόνιο Γκράμσι και τη θεωρία του Μισέλ Φουκώ για να ασκήσει κριτική στην επιστημονική παράδοση των ανατολικών σπουδών. Ο Σαΐντ άσκησε κριτική στους σύγχρονους μελετητές, που διαιωνίζουν την παράδοση της εξωτερικής ερμηνείας των αραβο-ισλαμικών πολιτισμών.  

Στον ακαδημαϊκό κόσμο, το βιβλίο Οριενταλισμός (1978) έγινε ένα θεμελιώδες κείμενο μεταποικιακών πολιτιστικών σπουδών. Επιπλέον, σε σχέση με τον πολιτιστικό θεσμό της ιθαγένειας, ο Οριενταλισμός έχει καταστήσει την έννοια της ιθαγένειας ως πρόβλημα της επιστημολογίας, επειδή η ιθαγένεια προήλθε από έναν κοινωνικό θεσμό του δυτικού κόσμου. Ως εκ τούτου, το πρόβλημα του ορισμού της ιθαγένειας αναδιαμορφώνει την ιδέα της Ευρώπης σε περιόδους κρίσεων. 

Υπάρχει επίσης μια τάση κριτικής στον ισλαμικό κόσμο και το 2002 εκτιμάται ότι μόνο στη Σαουδική Αραβία, γράφτηκαν από ντόπιους ή ξένους μελετητές, περίπου 200 βιβλία επικριτικά για τον Ανατολισμό, καθώς και περίπου 2000 άρθρα.

Στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική και διακόσμηση 

Το μορέσκ στυλ της αναγεννησιακής διακόσμησης είναι μια ευρωπαϊκή προσαρμογή του ισλαμικού αραμπέσκ, που ξεκίνησε στα τέλη του 15ου αιώνα και επρόκειτο να χρησιμοποιηθεί σε ορισμένους τύπους έργων, όπως στη βιβλιοδεσία, μέχρι σχεδόν σήμερα. 

Ένα από τα πρώτα παραδείγματα πρώιμης αρχιτεκτονικής χρήσης μοτίβων από την ινδική υποήπειρο είναι η πρόσοψη του Guildhall του Λονδίνου (1788–1789). Το στυλ έγινε δημοφιλές στη Δύση.

Τουρκερί (γαλλικά: turquerie) ήταν η ανατολίτικη μόδα στη Δυτική Ευρώπη από τον 16ο ως τον 18ο αιώνα για μίμηση στοιχείων της τουρκικής τέχνης και κουλτούρας στις διακοσμητικές τέχνες, την υιοθέτηση τουρκικής φορεσιάς κατά καιρούς, όσο και το ενδιαφέρον για την τέχνη που απεικόνιζε την ίδια την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η Βενετία, ο παραδοσιακός εμπορικός εταίρος των Οθωμανών, ήταν το παλαιότερο κέντρο, με τη Γαλλία να γίνεται πιο εμφανής τον 18ο αιώνα.

Σινουαζερί είναι ο γενικός όρος για τη μόδα για κινεζικά θέματα στη διακόσμηση στη Δυτική Ευρώπη, ξεκινώντας από τα τέλη του 17ου αιώνα και με κορύφωση ανά κύματα. Από την Αναγέννηση έως τον 18ο αιώνα, οι δυτικοί σχεδιαστές προσπάθησαν να μιμηθούν την τεχνική πολυπλοκότητα των κινεζικών κεραμικών με μερική μόνο επιτυχία. Οι πρώτες νότες εμφανίστηκαν τον 17ο αιώνα σε έθνη με ενεργές εταιρείες της Ανατολικής Ινδίας: Αγγλία, Δανία, Κάτω Χώρες και Γαλλία. Κεραμικά κατασκευασμένα στο Ντελφτ και άλλες ολλανδικές πόλεις υιοθέτησαν τη γνήσια μπλε και λευκή πορσελάνη εποχής Μινγκ από τις αρχές του 17ου αιώνα. Τα πρώιμα κεραμικά είδη, που κατασκευάστηκαν στο Μέισεν, και σε άλλα κέντρα μιμούνταν κινεζικά σχήματα για πιάτα, βάζα και τσαγιέρες.

Μετά το 1860, ο Ιαπωνισμός, που πυροδοτήθηκε από την εισαγωγή του Ουκίγιο-ε, έγινε σημαντική επιρροή στις δυτικές τέχνες. Συγκεκριμένα, πολλοί σύγχρονοι Γάλλοι καλλιτέχνες όπως ο Κλωντ Μονέ και ο Εντγκάρ Ντεγκά επηρεάστηκαν από το ιαπωνικό στυλ.

Η αιγυπτιακή αρχιτεκτονική έγινε δημοφιλής στις αρχές και τα μέσα του 19ου αιώνα και συνεχίστηκε ως ελάσσον στυλ στις αρχές του 20ου αιώνα.

Ανατολίτικη τέχνη

Πριν τον 19ο αιώνα 

Απεικονίσεις "Μαυριτανών" και "Τούρκων" (ανακριβώς οριζόμενες μουσουλμανικές ομάδες σε νότια Ευρώπη, Βόρεια Αφρική και Δυτική Ασία) εντοπίζονται στη μεσαιωνική, αναγεννησιακή και μπαρόκ τέχνη. 

Στις Βιβλικές σκηνές στην πρώιμη ολλανδική ζωγραφική, σε δευτερεύουσες μορφές, ειδικά στους Ρωμαίους, δόθηκαν εξωτικά κοστούμια, που αντανακλούσαν αχνά τα ρούχα της Εγγύς Ανατολής. Οι Τρεις μάγοι στη Γέννηση του Ιησού ήταν ένα ιδιαίτερο επίκεντρο. Η αναγεννησιακή Βενετία είχε μια φάση ιδιαίτερου ενδιαφέροντος για τις απεικονίσεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στη ζωγραφική. Ο Μπελίνι, που ταξίδεψε στην Κωνσταντινούπολη και ζωγράφισε τον σουλτάνο, και ο Καρπάτσιο ήταν οι κορυφαίοι ζωγράφοι. Μέχρι τότε οι απεικονίσεις ήταν πιο ακριβείς, με άντρες τυπικά ντυμένους στα λευκά. Η απεικόνιση ανατολίτικων χαλιών σε πίνακες ζωγραφικής της Αναγέννησης μερικές φορές τροφοδείται από ανατολίτικο ενδιαφέρον, αλλά πιο συχνά απλώς αντανακλά το κύρος, που είχαν αυτά τα ακριβά αντικείμενα κατά την περίοδο. 

Ο Ζαν-Ετιέν Λιοτάρ (1702–1789) επισκέφθηκε την Κωνσταντινούπολη και ζωγράφισε πολλά παστέλ τουρκικών σκηνών της καθημερινότητας. Συνέχισε επίσης να φοράει τουρκική ενδυμασία για μεγάλο χρονικό διάστημα, όταν επέστρεψε στην Ευρώπη. Ο φιλόδοξος Σκωτσέζος καλλιτέχνης του 18ου αιώνα Γκάβιν Χάμιλτον βρήκε μια λύση στο πρόβλημα της χρήσης σύγχρονου ρουχισμού, που θεωρούνταν αντιηρωικός και άκομψος, στην ιστορική ζωγραφική, χρησιμοποιώντας σκηνές της Μέσης Ανατολής με Ευρωπαίους να φορούν τοπική φορεσιά, όπως συμβουλευόταν να κάνουν οι ταξιδιώτες. Πολλοί ταξιδιώτες είχαν ζωγραφιστεί με εξωτική ανατολίτικη φορεσιά κατά την επιστροφή τους, συμπεριλαμβανομένου του Λόρδου Βύρωνα, όπως και πολλοί που δεν είχαν φύγει ποτέ από την Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της Μαντάμ ντε Πομπαντούρ. Το αυξανόμενο γαλλικό ενδιαφέρον για την εξωτική ανατολίτικη πολυτέλεια και την έλλειψη ελευθερίας τον 18ο αιώνα αντικατοπτρίζει σε κάποιο βαθμό μια έντονη αναλογία με τη δική τους γαλλική απόλυτη μοναρχία. Η ποίηση του Λόρδου Βύρωνα είχε μεγάλη επιρροή στην εισαγωγή της Ευρώπης στον Ρομαντισμό σε εξωτικά ανατολίτικα σκηνικά, κάτι που επρόκειτο να κυριαρχήσει στην ανατολίτικη τέχνη του 19ου αιώνα.

Γαλλικός Οριενταλισμός 

Η γαλλική οριενταλιστική ζωγραφική μεταμορφώθηκε από την ανεπιτυχή εισβολή του Ναπολέοντα σε Αίγυπτο και Συρία το 1798–1801, που πυροδότησε μεγάλο δημόσιο ενδιαφέρον για την Αιγυπτιολογία.

Η πρώτη μεγάλη επιτυχία του Ευγένιου Ντελακρουά, η Σφαγή της Χίου το 1824, δημιουργήθηκε, προτού επισκεφθεί ο ίδιος την Ελλάδα, η οποία μαχόταν για ανεξαρτησία από τους Οθωμανούς και θεωρούνταν το ίδιο "εξωτική" με τα πιο μεσανατολίτικα μέρη της αυτοκρατορίας. Ακολούθησε από τον ίδιο το έργο Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου. Το 1832, ο Ντελακρουά τελικά κατάφερε να επισκεφθεί την περιοχή της σημερινής Αλγερίας και του Μαρόκου. Εντυπωσιάστηκε πολύ από όσα είδε, συγκρίνοντας τον βορειοαφρικανικό τρόπο ζωής με αυτόν των αρχαίων Ρωμαίων, και συνέχισε να ζωγραφίσει εντυπώσεις από το ταξίδι του κατά την επιστροφή του στη Γαλλία. Όπως πολλοί μεταγενέστεροι Οριενταλιστές ζωγράφοι, οργιζόταν από τη δυσκολία του να ζωγραφίσει γυναίκες και πολλά από τα έργα του παρουσιάζουν Εβραίους ή έφιππους πολεμιστές. Ωστόσο, προφανώς κατάφερε να εισέλθει στο χαρέμι ενός σπιτιού και να ζωγραφίσει τις Γυναίκες του Αλγερίου. Λίγοι μεταγενέστεροι πίνακες ζωγραφικής είχαν τέτοια αυθεντικότητα.

Όταν ο Ζαν Ωγκύστ Ντομινίκ Ενγκρ, διευθυντής της Γαλλικής Ακαδημίας Ζωγραφικής, ζωγράφισε τη δική του οπτική για ένα τουρκικό λουτρό, έκανε την αισθησιακή εκδοχή του για την Ανατολή ευρύτερα αποδεκτή γενικοποιώντας τα γυναικεία σώματα (που μπορεί να ήταν όλα το ίδιο μοντέλο). Στην εξωτική Ανατολή θεωρούνταν αποδεκτός ο πιο ανοιχτός αισθησιασμός. Αυτός ο τρόπος απεικόνισης παρέμεινε στην τέχνη μέχρι και τις αρχές του 20ού αιώνα, όπως φαίνεται από τα ανατολίτικα ημίγυμνα του Ανρί Ματίς και τη χρήση ανατολίτικων φορεσιών και σχεδίων. 

Σε πολλά τέτοια έργα, η Ανατολή απεικονίζεται ως εξωτική, πολύχρωμη και αισθησιακή, σχεδόν στερεότυπο. Τέτοια έργα επικεντρώνονταν κυρίως σε αραβικές, εβραϊκές και άλλες σημιτικές κουλτούρες, καθώς με αυτές έρχονταν σε επαφή περισσότερο οι καλλιτέχνες, όσο η Γαλλία ενδιαφερόταν όλο και περισσότερο για την Βόρεια Αφρική. Πολλά έργα ασχολούνταν με τον ισλαμικό πολιτισμό, συχνά περιέχοντας οδαλίσκες.

Βρετανικός Οριενταλισμός 
Αν και το βρετανικό πολιτικό ενδιαφέρον για τα εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ήταν τόσο έντονο όσο στη Γαλλία, ασκήθηκε κυρίως πιο διακριτικά. Η προέλευση της βρετανικής ανατολίτικης ζωγραφικής του 19ου αιώνα οφείλεται περισσότερο στη θρησκεία παρά στη στρατιωτική κατάκτηση ή στην αναζήτηση τοποθεσιών με γυμνές γυναίκες. Ο κορυφαίος Βρετανός ζωγράφος Σερ Ντέιβιντ Γουίλκι ήταν 55 ετών, όταν ταξίδεψε στην Κωνσταντινούπολη και την Ιερουσαλήμ το 1840. Αν και δεν έχει χαρακτηριστεί θρησκευτικός ζωγράφος, έκανε το ταξίδι με μια προτεσταντική ατζέντα για τη μεταρρύθμιση της θρησκευτικής ζωγραφικής, καθώς πίστευε ότι: "ένας Μαρτίνος Λούθηρος στη ζωγραφική είναι αναγκαίος τόσο πολύ, όσο και στη θεολογία, για να εξαλείψει τις καταχρήσεις, με τις οποίες επιβαρύνεται η θεϊκή μας επιδίωξη", με το οποίο εννοούσε την παραδοσιακή χριστιανική εικονογραφία. Ήλπιζε να βρει πιο αυθεντικές σκηνές και διακόσμηση για Βιβλικά θέματα στην τοποθεσία τους αυτή καθεαυτή, αν και ο θάνατός του στο Γιβραλτάρ τον εμπόδισε . Άλλοι καλλιτέχνες είχαν παρόμοια κίνητρα, δίνοντας έμφαση στον ρεαλισμό στη βρετανική ανατολίτικη τέχνη από την αρχή. Ο Γάλλος καλλιτέχνης Τζέιμς Τισό χρησιμοποίησε επίσης σύγχρονο τοπίο και διακόσμηση της Μέσης Ανατολής για βιβλικά θέματα, με μικρή προσοχή στις ιστορικές φορεσιές ή σε άλλα είδη.

Ο Γουίλιαμ Χόλμαν Χαντ δημιούργησε μια σειρά από σημαντικούς Βιβλικούς πίνακες με βάση τα ταξίδια του στη Μέση Ανατολή, αυτοσχεδιαστικές παραλλαγές σύγχρονων αραβικών ενδυμάτων και επίπλων για να αποφύγει συγκεκριμένα ισλαμικά στιλ, καθώς και ορισμένα τοπία και θέματα. 

Άλλοι καλλιτέχνες επικεντρώθηκαν στη ζωγραφική τοπίου, συχνά σε σκηνές της ερήμου. Ο Ντέιβιντ Ρόμπερτς (1796–1864) παρήγαγε αρχιτεκτονικά τοπία, πολλά από αρχαιότητες, και δημοσίευσε πολύ επιτυχημένα βιβλία λιθογραφιών από αυτά.

Αλλού 

Η ρωσική ανατολίτικη τέχνη ασχολήθηκε σε μεγάλο βαθμό με τις περιοχές της Κεντρικής Ασίας, που η Ρωσία είχε κατακτήσει κατά τη διάρκεια του αιώνα, καθώς και στην ιστορική ζωγραφική με τους Μογγόλους, που είχαν κυριαρχήσει στη Ρωσία για μεγάλο μέρος του Μεσαίωνα και σπάνια αποτυπώνονταν με "καλό μάτι". Οι εθνικιστικοί ιστορικοί πίνακες στην Κεντρική Ευρώπη και τα Βαλκάνια βασίστηκαν στην τουρκική καταπίεση, με σκηνές μάχης και κορίτσια που έπεφταν θύματα βιασμού.

Η ανάλυση του Σαΐντ δεν εμπόδισε την έντονη αναβίωση του ενδιαφέροντος και τη συλλογή έργων Ανατολισμού του 19ου αιώνα από τη δεκαετία του '70. Ξεκίνησε σε μεγάλο βαθμό από αγοραστές της Μέσης Ανατολής.

Ελληνικός Οριενταλισμός 
Ο Οριενταλισμός και η ελληνική ηθογραφία δεν έχουν σαφή όρια, καθώς οι σκηνές της καθημερινότητας κατά τον 18ο-19ο αιώνα είχαν ακόμα έντονο ανατολίτικο χαρακτήρα. Χαρακτηριστικοί εκπρόσωποι του 19ου αιώνα είναι οι Νικηφόρος Λύτρας, Νικόλαος Γύζης, Θεόδωρος Ράλλης, Άγγελος Γιαλλινάς, Συμεών Σαββίδης.

Ποπ κουλτούρα 

Συγγραφείς και συνθέτες δεν αναφέρονται συνήθως ως "Οριενταλιστές" με τον τρόπο που το κάνουν οι καλλιτέχνες και σχετικά λίγοι ειδικεύονται σε ανατολίτικα θέματα ή στυλ ή είναι πιο γνωστοί για τα έργα τους, συμπεριλαμβανομένων αυτών. Ωστόσο, πολλές σημαντικές προσωπικότητες, από τον Μότσαρτ έως τον Φλωμπέρ, έχουν παράγει σημαντικά έργα με ανατολίτικα θέματα. Ο Λόρδος Βύρων στην ποίηση είναι ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς, που κατέστησε τα εξωτικά φανταστικά σκηνικά της Ανατολής σημαντικό θέμα στη λογοτεχνία του Ρομαντισμού. Η όπερα Αΐντα του Τζουζέπε Βέρντι (1871) λαμβάνει χώρα στην Αίγυπτο, όπως απεικονίζεται μέσω του περιεχομένου και του οπτικού θεάματος. Η Αΐντα απεικονίζει μια στρατιωτική τυραννία της Αιγύπτου έναντι της Αιθιοπίας.

Ο ιρλανδικός Ανατολισμός είχε έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα, αντλώντας από διάφορες πεποιθήσεις σχετικά με τους πρώιμους ιστορικούς δεσμούς μεταξύ Ιρλανδίας και Ανατολής, λίγους εκ των οποίων πλέον θεωρούνται ως ιστορικά σωστοί. Οι μυθικοί Μιλέσιοι είναι ένα παράδειγμα αυτού. Οι Ιρλανδοί συνειδητοποίησαν επίσης τις απόψεις άλλων εθνών, που τους θεωρούσαν συγκρίσιμους με την Ανατολή και τους χαρακτήριζαν η "Ανατολή της Ευρώπης".

Μουσική 
Στη μουσική, ο Οριενταλισμός μπορεί να εφαρμοστεί σε στιλ που εμφανίζονται σε διαφορετικές περιόδους, όπως το "α λα τούρκα", που χρησιμοποιείται από πολλούς συνθέτες, συμπεριλαμβανομένων των Μότσαρτ και Λούντβιχ βαν Μπετόβεν. Ο Αμερικανός μουσικολόγος Ρίτσαρντ Ταρούσκιν έχει αναγνωρίσει στη ρωσική μουσική του 19ου αιώνα ένα στέλεχος Οριενταλισμού: "Η Ανατολή ως σημάδι ή μεταφορά, ως φανταστική γεωγραφία, ως ιστορική μυθοπλασία, ως ο "άλλος", εναντίον του οποίου κατασκευάζουμε την (όχι λιγότερο μειωτική και συνολική) αίσθηση του εαυτού μας". Παραδέχεται ότι Ρώσοι συνθέτες, σε αντίθεση με εκείνους της Γαλλίας και της Γερμανίας, ένιωσαν "αμφιθυμία" για το θέμα, δεδομένου ότι "η Ρωσία ήταν μια αυτοκρατορία, στην οποία οι Ευρωπαίοι, που ζούσαν δίπλα-δίπλα με "Ανατολίτες", ταυτίζονταν μαζί τους και έκαναν και μεικτούς γάμους πολύ περισσότερο από ό,τι στην περίπτωση άλλων αποικιακών δυνάμεων".

Παρ' όλα αυτά, ο Ταρούσκιν χαρακτηρίζει τον Ανατολισμό στη ρομαντική ρωσική μουσική ως μελωδίες "γεμάτες στολίδια και μελίσματα", χρωματικές συνοδευτικές γραμμές, μπάσα, χαρακτηριστικά που χρησιμοποιήθηκαν από τους Μιχαήλ Γκλίνκα, Μίλι Μπαλάκιρεφ, Αλεξάντρ Μποροντίν, Νικολάι Ρίμσκι-Κόρσακοφ, Σεργκέι Λιαπούνοφ και Σεργκέι Ραχμάνινοφ.

Ο Ανατολισμός ανιχνεύεται επίσης στη μουσική, που θεωρείται ότι έχει επιδράσεις εξωτισμού, συμπεριλαμβανομένου του ιαπωνισμού στη μουσική πιάνου του Κλωντ Ντεμπυσσύ μέχρι το σιτάρ, που χρησιμοποιείται στις ηχογραφήσεις των Beatles.

Λογοτεχνία 

Το κίνημα του Ρομαντισμού στη λογοτεχνία ξεκίνησε το 1785 και έληξε γύρω στο 1830. Ο όρος Ρομαντικός αναφέρεται στις ιδέες και τον πολιτισμό, που οι συγγραφείς της εποχής αντανακλούσαν στο έργο τους. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο πολιτισμός και τα αντικείμενα της Ανατολής άρχισαν να έχουν βαθιά επίδραση στην Ευρώπη. Εκτεταμένα ταξίδια από καλλιτέχνες και μέλη της ευρωπαϊκής ελίτ έφεραν ταξιδιωτικές ιστορίες και συγκλονιστικές αφηγήσεις στη Δύση δημιουργώντας μεγάλο ενδιαφέρον για όλα τα "ξένα" πράγματα. Ο Ρομαντικός Οριενταλισμός ενσωματώνει γεωγραφικές τοποθεσίες Αφρικής και Ασίας, γνωστές αποικιακές και "ιθαγενείς" προσωπικότητες, λαογραφία και φιλοσοφίες για τη δημιουργία ενός λογοτεχνικού περιβάλλοντος αποικιακής εξερεύνησης από μια ευδιάκριτη ευρωπαϊκή κοσμοθεωρία. Η τρέχουσα τάση στην ανάλυση αυτού του κινήματος αναφέρει την πίστη σε αυτήν τη λογοτεχνία ως έναν τρόπο για να δικαιολογηθούν οι ευρωπαϊκές αποικιακές προσπάθειες επεκτατισμού.

Στο μυθιστόρημά του Σαλαμπό, ο Γκυστάβ Φλωμπέρ χρησιμοποίησε την αρχαία Καρχηδόνα στη Βόρεια Αφρική ως αντίποδα της αρχαίας Ρώμης. Απεικόνισε τον πολιτισμό της ως ηθικά αλλοιωμένο και με επικίνδυνα σαγηνευτικό ερωτισμό. Αυτό το μυθιστόρημα αποδείχθηκε εξαιρετικά ισχυρή επιρροή σε μεταγενέστερες απεικονίσεις αρχαίων σημιτικών πολιτισμών.

Κινηματογράφος 
Ο Σαΐντ υποστηρίζει ότι η συνέχεια του Οριενταλισμού στο παρόν βρίσκεται σε εικόνες με επιρροή, ιδιαίτερα μέσω του αμερικανικού Κινηματογράφου, καθώς η Δύση έχει πλέον εξελιχθεί, ώστε να συμπεριλαμβάνει και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Πολλές ταινίες μεγάλου μήκους, όπως η σειρά Ιντιάνα Τζόουνς, οι ταινίες Η Μούμια και οι ταινίες της Ντίσνεϋ Αλαντίν δείχνουν τις φανταστικές γεωγραφίες της Ανατολής. Οι ταινίες απεικονίζουν συνήθως τους πρωταγωνιστές ήρωες από τον Δυτικό Κόσμο, ενώ οι κακοί συχνά προέρχονται από την Ανατολή. Η αναπαράσταση της Ανατολής συνεχίστηκε στον κινηματογράφο, αν και αυτή η αναπαράσταση δεν εμπεριέχει απαραίτητα κάποια αλήθεια.

Ο υπερβολικά αισθησιακός χαρακτήρας της πριγκίπισσας Γιασμίν στον Αλαντίν είναι απλώς συνέχεια των έργων του 19ου αιώνα, όπου οι γυναίκες αναπαριστούνταν ως ερωτικές, σεξουαλικές φαντασιώσεις.

Ακόμα, στην ταινία Αναμνήσεις μιας Γκέισας (2005), υποστηρίζεται ότι περιέχονται ανατολίτικα κλισέ και βαθιές "πολιτιστικές λανθασμένες απεικονίσεις". Η ταινία "ενισχύει την ιδέα για τον ιαπωνικό πολιτισμό και την Γκέισα ως κάτι εξωτικό, οπισθοδρομικό, παράλογο, βρώμικο, βέβηλο, ασύδοτο, περίεργο και αινιγματικό".

Χορός 
Κατά τη ρομαντική περίοδο του 19ου αιώνα, το μπαλέτο επικεντρώθηκε πολύ στο "εξωτικό" στοιχείο. Αυτός ο εξωτισμός κυμαινόταν από μπαλέτα στη Σκωτία μέχρι και μπαλέτα για αιθέρια πλάσματα. Μέχρι το τέλος του αιώνα, τα μπαλέτα είχαν συλλάβει την υποτιθέμενη ουσία της μυστηριώδους Ανατολής. Αυτά τα μπαλέτα συχνά περιελάμβαναν σεξουαλικά θέματα και έτειναν να βασίζονται σε υποθέσεις ανθρώπων και όχι σε συγκεκριμένα γεγονότα. Ο Ανατολισμός είναι εμφανής σε πολλά έργα.

Η Ανατολή αποτέλεσε έμπνευση για πολλά μεγάλα μπαλέτα, τα οποία έχουν επιβιώσει από τα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα. Ο Κουρσάρος έκανε πρεμιέρα το 1856 στην Όπερα του Παρισιού. Η περίπλοκη ιστορία του, βασισμένη στο ποίημα του Λόρδου Βύρωνα, λαμβάνει χώρα στην Τουρκία και επικεντρώνεται σε μια ιστορία αγάπης μεταξύ ενός πειρατή και μιας όμορφης σκλάβας. Οι σκηνές περιλαμβάνουν ένα παζάρι, όπου οι γυναίκες πωλούνται σε άνδρες ως σκλάβες, και το παλάτι του Πασά, το οποίο διαθέτει το χαρέμι ​του. Το 1877, παρουσιάστηκε η Μπαγιαντέρα, η ιστορία αγάπης μιας Ινδής χορεύτριας σε ναό και ενός Ινδού πολεμιστή. Το μπαλέτο χρησιμοποίησε αόριστα ινδική ενδυμασία και ενσωμάτωσε χειρονομίες εμπνευσμένες από την Ινδία στο κλασικό μπαλέτο. Επιπλέον, περιλάμβανε έναν «Ινδικό χορό», εμπνευσμένο από το καθάκ, μια ινδική μορφή χορού. Ένα άλλο μπαλέτο, η Σεχραζάντ, του 1910 σε μουσική του Ρίμσκι-Κόρσακοφ, είναι μια ιστορία για τη σύζυγο ενός σάχη και τις παράνομες σχέσεις της με έναν Χρυσό Σκλάβο. Η αμφιλεγόμενη προσήλωση του μπαλέτου στο σεξ περιλαμβάνει ένα όργιο σε ανατολίτικο χαρέμι. Όταν ο σάχης ανακαλύπτει τις πράξεις των πολυάριθμων συζύγων του και των εραστών τους, διατάζει τους θανάτους των εμπλεκομένων. Το μπαλέτο βασίστηκε σε παραμύθια αμφισβητήσιμης γνησιότητας.

Ως μία από τις πρωτοπόρες του σύγχρονου χορού στην Αμερική, η Ρουθ Σεντ Ντένις εξερεύνησε επίσης τον Οριενταλισμό στο χορό της. Οι χοροί της δεν ήταν αυθεντικοί. Εμπνεύστηκε από φωτογραφίες, βιβλία και αργότερα από μουσεία στην Ευρώπη. Ωστόσο, ο εξωτισμός των χορών της εξυπηρέτησε τα συμφέροντα των γυναικών της κοινωνίας στην Αμερική. 

Ενώ ο οριενταλισμός στο χορό κορυφώθηκε στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, εξακολουθεί να υπάρχει στη σύγχρονη εποχή. Με έμπνευση από μπαλέτα του παρελθόντος, έχουν αναπτυχθεί και παραμείνουν στερεοτυπικές "ανατολίτικες" κινήσεις και θέσεις βραχίονα.

Θρησκεία 
Μια ανταλλαγή δυτικών και ανατολικών ιδεών περί πνευματικότητας αναπτύχθηκε, καθώς η Δύση εγκαθίδρυσε αποικίες στην Ασία και συνέχισε το εμπόριο με αυτές. Η πρώτη δυτική μετάφραση ενός σανσκριτικού κειμένου εμφανίστηκε το 1785, σηματοδοτώντας το αυξανόμενο ενδιαφέρον για τον ινδικό πολιτισμό και τις γλώσσες. Οι μεταφράσεις των Ουπανισάδων, έργο που ο Αρθούρος Σοπενάουερ αποκάλεσε "παρηγοριά της ζωής του", εμφανίστηκαν για πρώτη φορά το 1801 και το 1802. Οι πρώτες μεταφράσεις εμφανίστηκαν επίσης και σε άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες. Ο υπερκειμενισμός του 19ου αιώνα επηρεάστηκε από την ασιατική πνευματικότητα.

Μια σημαντική δύναμη στην αμοιβαία επιρροή ανατολικής και δυτικής πνευματικότητας και θρησκευτικότητας ήταν η Θεοσοφική Εταιρεία, μια ομάδα που έψαχνε την αρχαία σοφία από την Ανατολή και διέδωσε τις ανατολικές θρησκευτικές ιδέες στη Δύση. Ένα από τα εμφανή χαρακτηριστικά της Θεοσοφίας ήταν η πίστη στους "Δάσκαλους της Σοφίας", "όντα, ανθρώπινα ή κάποτε ανθρώπινα, που έχουν ξεπεράσει τα φυσιολογικά σύνορα της γνώσης και που κάνουν τη σοφία τους διαθέσιμη σε άλλους". Η Θεοσοφική Εταιρεία διέδωσε επίσης δυτικές ιδέες στην Ανατολή, συμβάλλοντας στον εκσυγχρονισμό της και στον αυξανόμενο εθνικισμό στις ασιατικές αποικίες.

Η Θεοσοφική Εταιρεία είχε σημαντική επιρροή στον βουδιστικό μοντερνισμό και στα ινδουιστικά μεταρρυθμιστικά κινήματα. Η Ελένα Μπλαβάτσκυ, μαζί με τους Χένρι Στιλ Όλκοτ και Anagarika Dharmapala, έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη δυτική μετάδοση και αναβίωση του Βουδισμού Θεραβάντα.

Μια άλλη σημαντική επιρροή ήταν ο Βιβεκανάντα, ο οποίος διέδωσε την εκσυγχρονισμένη ερμηνεία του για την Αντβάιτα Βεντάντα κατά τα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα τόσο στην Ινδία όσο και στη Δύση, δίνοντας έμφαση στην ανουμπάβα ("προσωπική εμπειρία") αντί για τα γραπτά.

Παραπομπές

Πηγές 

 Beard, David and Kenneth Gloag. 2005. Musicology: The Key Concepts. New York: Routledge.
 Cristofi, Renato Brancaglione. Architectural Orientalism in São Paulo - 1895 - 1937. 2016. São Paulo: University of São Paulo online, accessed July 11, 2018
 
 Harding, James, Artistes Pompiers: French Academic Art in the 19th Century, 1979, Academy Editions, 
 C F Ives, "The Great Wave: The Influence of Japanese Woodcuts on French Prints", 1974, The Metropolitan Museum of Art, 
 Gabriel, Karen & P.K. Vijayan (2012): Orientalism, terrorism and Bombay cinema, Journal of Postcolonial Writing, 48:3, 299–310
 
 
 Holloway, Steven W., ed. (2006). Orientalism, Assyriology and the Bible. Hebrew Bible Monographs, 10. Sheffield Phoenix Press, 2006. 
 
 King, Donald and Sylvester, David eds. The Eastern Carpet in the Western World, From the 15th to the 17th century, Arts Council of Great Britain, London, 1983, 
 
 Mack, Rosamond E. Bazaar to Piazza: Islamic Trade and Italian Art, 1300–1600, University of California Press, 2001 
 
 Meagher, Jennifer. Orientalism in Nineteenth-Century Art. In Heilbrunn Timeline of Art History. New York: The Metropolitan Museum of Art, 2000–. online, accessed April 11, 2011
 
 Nochlin, Linda, The Imaginary Orient, 1983, page numbers from reprint in The nineteenth-century visual culture reader,google books, a reaction to Rosenthal's exhibition and book.
 
 
 Said, Edward W. Orientalism. New York: Pantheon Books, 1978 ).
 
 Taruskin, Richard. Defining Russia Musically. Princeton University Press, 1997 .
 Tromans, Nicholas, and others, The Lure of the East, British Orientalist Painting, 2008, Tate Publishing,

Πηγές - Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 

 The Orientalist Painters
 Arab world in art
 Arab women in art