Γρεβενά

Τα Γρεβενά είναι πόλη της Μακεδονίας, έδρα του δήμου Γρεβενών και πρωτεύουσα της Περιφερειακής Ενότητας Γρεβενών στην δυτική Μακεδονία. Το υψόμετρο στην πλατεία των Γρεβενών είναι 535μ. Η πόλη των Γρεβενών απέχει 432 χιλιόμετρα από την Αθήνα (μέσω Τρικάλων), 164 χιλιόμετρα από τη Θεσσαλονίκη (μέσω Βέροιας) και 98 χιλιόμετρα από τα Ιωάννινα. 

Η πρόσβαση από όλη τη Βόρεια Ελλάδα είναι δυνατή μέσω της Εγνατίας Οδού, ενώ για τις περιοχές νότια της Θεσσαλίας η πρόσβαση γίνεται μέσω Τρικάλων ή Λάρισας. Το 2024 όταν ολοκληρωθεί ο Αυτοκινητόδρομος Κεντρικής Ελλάδας θα ενώνεται η πόλη απευθείας με την Αθήνα καθώς και με όλη την κεντρική και δυτική Θεσσαλία.

Ιστορικά στοιχεία
Η πόλη των Γρεβενών χτίστηκε ακριβώς πλάι στις θέσεις δυο αρχαίων-ρωμαϊκών οικισμών, από τους οποίους ο ένας βρισκόταν δυτικά (στο ύψωμα «Μπούσιου μύλος») και ο άλλος ανατολικά (στη ράχη «Άγιος Αθανάσιος») από τα τελευταία σπίτια της σημερινής πόλης. Επίσης, λείψανα ενός άλλου αρχαίου οικισμού, με διάρκεια ζωής από τα προϊστορικά ως τα ρωμαϊκά χρόνια, επισημάνθηκαν στο ύψωμα «Τούμπα», που βρίσκεται σε απόσταση μόλις τριών χιλιομέτρων βόρεια από τα Γρεβενά. Κομμάτι της αρχαίας Ελιμείας, κοιτίδα των Δωριέων και τμήμα της αρχαίας Μακεδονίας, τα Γρεβενά διαθέτουν μακραίωνη ιστορία και δέχθηκαν την επιρροή του θεσσαλικού, ηπειρωτικού και μακεδονικού χώρου, ενώ η περιοχή διέγραψε δημιουργική πορεία έντονης πολιτιστικής, κοινωνικής και ιστορικής ζωής. Τα Γρεβενά αναφέρονται για πρώτη φορά σε κείμενο την εποχή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας με το όνομα Γριβάνα από τον Κωνσταντίνο Πορφυρογέννητο (905 – 953). Το όνομα συναντιέται σε γραπτές και προφορικές πηγές με τις παραλλαγές «Γραιβινό», «Γρεβενός», «Γρεβυνόν», «Γκρεμπενίτζ», «Γρεβαινά», «Γρεβαινό» κλπ. Το πιθανό είναι η τοπωνυμία να είναι λατινικής προέλευσης, καθώς στη λατινική γλώσσα υπάρχει η λέξη gravis = δυσχερής, απότομος, τραχύς και το επίρρημα grave με παραπλήσιες έννοιες.Την περίοδο της τουρκοκρατίας, υπήρξε αρματολίκι και αναφέρεται το 1537 ως ένα από τα πέντε στα οποία χωριζόταν η Μακεδονία κάτω από τον Αξιό ποταμό. 

Στα κρίσιμα χρόνια μετά τον Μακεδονικό Αγώνα σημαντικό ρόλο για τον Ελληνισμό διαδραμάτισε ο Μικρασιάτης Μητροπολίτης Γρεβενών Αιμιλιανός ο οποίος μαρτύρησε σε ηλικία 34 ετών στις 30 Σεπτεμβρίου 1911 από κομιτατζήδες και ρουμανίζοντες.

Το 1922 μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή εγκαταστάθηκαν στην περιοχή των Γρεβενών Μικρασιάτες και Θρακιώτες πρόσφυγες. Ανάμεσα σε αυτούς ήταν και ο Κωνσταντίνος Ταλιαδούρης Θρακιώτης, από τον Σκοπό Ανατολικής Θράκης, ο οποίος αργότερα ως υπουργός Βορείου Ελλάδος της Κυβέρνησης Γεωργίου Παπανδρέου 1964 ενήργησε ώστε να επιτευχθεί η ίδρυση αυτοτελούς Νομού Γρεβενών με νόμο τον Οκτώβριο του 1964.

Περιγραφή 
Από τις πιο ορεινές περιφερειακές ενότητες της χώρας, τα Γρεβενά φιλοξενούν ένα μεγάλο τμήμα του «Εθνικού Πάρκου Βόρειας Πίνδου» με βουνά όπως η θρυλική Πίνδος και κοιλάδες σαν την προστατευόμενη Βάλια Κάλντα με τα απέραντα δάση βελανιδιάς, ποτάμια και παραποτάμους, λίμνες και μοναδικούς γεωλογικούς σχηματισμούς.

Τα Γρεβενά βρίσκονται στο νοτιοδυτικό τμήμα της Μακεδονίας, στο δυτικό λεκανοπέδιο του ποταμού Αλιάκμονα, βόρεια του μεγαλύτερου παραπόταμού του Βενέτικου σε υψόμετρο 530 μέτρα. Έχει πληθυσμό 13.137 κατοίκων, σύμφωνα με την απογραφή του 2011. Διάφορες πολιτιστικές εκδηλώσεις γίνονται το καλοκαίρι, ενώ  λαμβάνουν χώρα και διάφορα τοπικά έθιμα όπως τα "Ανακατωσάρια" και η "Γκαμήλα" την Κυριακή της Αποκριάς. Το Νοέμβριο του 2007 ανακηρύχθηκε επίσημα η «Πόλη των Μανιταριών».

Στα Γρεβενά υπάρχουν δύο κεντρικές πλατείες, η πλατεία Αιμιλιανού με τα κανόνια και η πλατεία του Ρολογιού, ενωμένες με έναν πεζόδρομο. Πρωταγωνιστής τα μανιτάρια, που έβαλε στη ζωή των Γρεβενών ο πρωτοπόρος ερευνητής Γιώργος Κωνσταντινίδης, το δείχνουν και τα μανιταροαγάλματα σε όλη την πόλη, και ένα εστιατόριο αφιερωμένο στα μανιτάρια και η εξοικείωση των κατοίκων με το σπορ της μανιταροσυλλογής και τα μαγαζιά που πουλούν πολύ καλά προϊόντα μανιταριών αποξηραμένα και διάφορα σκευάσματα –σάλτσες, ζυμαρικά, ακόμα και λικέρ και γλυκά του κουταλιού.Στη πόλη λειτουργεί «Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη» (ιδρ. 1988), αρχικά με δωρεές βιβλίων από τον Εκπολιτιστικό Σύλλογο των Γρεβενών (3.000 τόμοι) και την Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος. Οι συλλογές της περιλαμβάνουν σήμερα 28.000 τόμους βιβλίων και μεγάλο αριθμό οπτικοακουστικού υλικού, με έμβαση στην τοπική ιστορία.

Πληθυσμός

Γρεβενιώτες
 Θεόδωρος Ζιάκας, αγωνιστής του 1821 και του 1854.
 Κωνσταντίνος Δημίδης, αγωνιστής του 1821, οπλοποιός του αγώνα και τυπογράφος
 Χαρίσιος Τζιόγας, οπλαρχηγός του 1821, χιλίαρχος
 Νικόλαος Τσολάκης, οπλαρχηγός, Μακεδονομάχος
 Νικόλαος Ζαμκίνος, ηγέτης του Μακεδονικού Αγώνα με το ψευδώνυμο "Κυνηγός"
 Γεώργιος Μπούσιος (1875 - 1929), ηγέτης του Μακεδονικού Αγώνα, υπουργός Εσωτερικών (1922)
Μίλτος Τεντόγλου (1998), Χρυσός Ολυμπιονίκης του άλματος εις μήκος στους Ολυμπιακούς Αγώνες 2020 (Τόκιο)

Αθλητικοί Σύλλογοι 
Ο Πυρσός Γρεβενών στο ποδόσφαιρο, ο Πρωτέας στο μπάσκετ και ο Γυμναστικός στο βόλεϊ έχουν προσφέρει τις μεγαλύτερες επιτυχίες σε Εθνικές Κατηγορίες για το νομό Γρεβενών.

Αθλητικοί Σύλλογοι που δραστηριοποιούνται στην Π.Ε. Γρεβενών (όσοι είναι ενεργοί το 2015): 
 Πυρσός Γρεβενών (ποδόσφαιρο)
 Πρωτέας Γρεβενών (μπάσκετ)
 Γυμναστικός Σύλλογος Γρεβενών (βόλεϊ και στίβος)
 Γυμναστική Ένωση Γρεβενών (στίβος) 
 Αθλητικός Σύλλογος Γρεβενών ΕΛΙΜΕΙΑ (κολύμβηση)
και ακόμη 10-15 σύλλογοι που αγωνίζονται στα τοπικά πρωταθλήματα ποδοσφαίρου της ΕΠΣ Γρεβενών.

Επίσης στο Δήμο Δεσκάτης δραστηριοποιούνται οι:
 Ποδοσφαιρικός Όμιλος Καμβουνιακός Δεσκάτης (ποδόσφαιρο)
 Γυμναστικός Σύλλογος Δεσκάτης (βόλεϊ και στίβος)
 Σειρήνες Γρεβενών (ποδόσφαιρο γυναικών)

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

 Δήμος Γρεβενών
 Δασύλλιο Γρεβενών
 

Νομός Γρεβενών