Τιρζεπατίδη

Η τιρζεπατίδη, που πωλείται με την εμπορική ονομασία Mounjaro, είναι φάρμακο που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία του διαβήτη τύπου 2. Η τιρζεπατίδη χορηγείται με εβδομαδιαία υποδόρια ένεση (κάτω από το δέρμα). Οι συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες μπορεί να περιλαμβάνουν ναυτία, έμετο, διάρροια, δυσκοιλιότητα, ενόχληση στην άνω κοιλιακή χώρα και κοιλιακό άλγος.

Το πεπτίδιο-1 που μοιάζει με γλυκαγόνο (GLP-1) και το εξαρτώμενο από τη γλυκόζη ινσουλινοτροπικό πολυπεπτίδιο (GIP) είναι ορμόνες που εμπλέκονται στον έλεγχο του σακχάρου στο αίμα. Αφού ένα άτομο έχει φάει, αυτές οι ορμόνες εκκρίνονται από τα κύτταρα του εντέρου και με τη σειρά τους προκαλούν την έκκριση ινσουλίνης. Η τιρζεπατίδη είναι το πρώτο φάρμακο της κατηγορίας φαρμάκων που είναι ανάλογα GIP που ενεργοποιούν τους υποδοχείς GLP-1 και GIP, οδηγώντας σε βελτιωμένο έλεγχο του σακχάρου στο αίμα. Η τιρζεπατίδη εγκρίθηκε για ιατρική χρήση στις Ηνωμένες Πολιτείες τον Μάιο του 2022.

Ιατρικές χρήσεις 
Η τιρζεπατίδη ενδείκνυται για τη βελτίωση του ελέγχου του σακχάρου στο αίμα σε ενήλικες με διαβήτη τύπου 2, ως προσθήκη στη δίαιτα και την άσκηση.

Σε προκαταρκτικές δοκιμές που χρηματοδοτήθηκαν από την παρασκευάστρια βιομηχανία και συνέκριναν την τιρζεπατίδη με το υπάρχον φάρμακο για τον διαβήτη σεμαγλουτίδη (ένα ενέσιμο ανάλογο της ορμόνης GLP-1), η τιρζεπατίδη έδειξε μικρή βελτίωση των μειώσεων (2,01%-2,30% ανάλογα με τη δοσολογία) των τιμών γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης σε σχέση με τη σεμαγλουτίδη (1,86%).   Η δόση 10 mg έχει επίσης αποδειχθεί αποτελεσματική στη μείωση της αντίστασης στην ινσουλίνη, με μείωση περίπου 8% από την αρχική τιμή, μετρούμενη με χρήση HOMA2-IR (υπολογισμένη με ινσουλίνη νηστείας). Τα επίπεδα νηστείας των πρωτεϊνών που δεσμεύουν τον IGF όπως η IGFBP1 και η IGFBP2 αυξήθηκαν μετά τη θεραπεία με τιρζεπατίδη, αυξάνοντας την ευαισθησία στην ινσουλίνη.

Μια μετα-ανάλυση έδειξε ότι σε διάστημα ενός έτους κλινικής χρήσης, η τιρζεπατίδη παρατηρήθηκε να είναι ανώτερη από τη ντουλαγλουτίδη, τη σεμαγλουτίδη, το degludec και την ινσουλίνη glargine όσον αφορά τη γλυκαιμική αποτελεσματικότητα και τη μείωση της παχυσαρκίας.

Σε μια διπλά τυφλή, τυχαιοποιημένη, ελεγχόμενη δοκιμή φάσης 3 που υποστηρίχθηκε από την Eli Lilly, μη διαβητικοί ενήλικες με δείκτη μάζας σώματος 30 ή περισσότερο ή 27 ή περισσότερο και τουλάχιστον μία επιπλοκή που σχετίζεται με το βάρος, εξαιρουμένου του διαβήτη, τυχαιοποιήθηκαν ώστε να λαμβάνουν μία φορά την εβδομάδα, υποδόρια τιρζεπατίδη (5 mg, 10 mg ή 15 mg). Η μέση ποσοστιαία μεταβολή στο βάρος την εβδομάδα 72 ήταν -15,0% (95% διάστημα εμπιστοσύνης [ΔΕ], -15,9 έως -14,2) με εβδομαδιαίες δόσεις 5 mg τιρζεπατίδης, -19,5% (95% ΔΕ, -20,4 έως -18,5 ) με δόσεις 10 mg και −20,9% (95% ΔΕ, −21,8 έως −19,9) με δόσεις 15 mg σε σύγκριση με −3,1% (95% ΔΕ, −4,3 έως −1,9) με εικονικό φάρμακο.

Αντενδείξεις 
Η τιρζεπατίδη δεν πρέπει να χρησιμοποιείται σε άτομα με ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό μυελοειδούς καρκίνου του θυρεοειδούς ή σε άτομα με σύνδρομο πολλαπλής ενδοκρινικής νεοπλασίας τύπου 2.

Παρενέργειες 
Προκλινικές δοκιμές φάσης Ι και φάσης ΙΙ έχουν δείξει ότι η τιρζεπατίδη εμφανίζει παρόμοιες ανεπιθύμητες ενέργειες με άλλους καθιερωμένους αγωνιστές υποδοχέα GLP-1, όπως ο αγωνιστής του υποδοχέα GLP-1 ντουλαγλουτίδη. Αυτές οι παρενέργειες σχετίζονται σε μεγάλο βαθμό με το γαστρεντερικό. Οι πιο συχνά παρατηρούμενες ανεπιθύμητες ενέργειες είναι η ναυτία, η διάρροια και ο έμετος, τα οποία αυξάνονταν σε συχνότητα εμφάνισης με την ποσότητα της δόσης (δηλαδή μεγαλύτερη πιθανότητα όσο μεγαλύτερη είναι η δόση). Ο αριθμός των ασθενών που διέκοψαν τη λήψη τιρζεπατίδης αυξήθηκε επίσης καθώς αυξανόταν η δόση, με ασθενείς που έπαιρναν 15 mg με ποσοστό διακοπής 25% έναντι 5,1% για 5 mg ασθενείς και 11,1% για τη ντουλαγλουτίδη. Σε ελαφρώς μικρότερο βαθμό, οι ασθενείς ανέφεραν επίσης μειωμένη όρεξη. Άλλες ανεπιθύμητες ενέργειες που αναφέρθηκαν ήταν δυσπεψία, δυσκοιλιότητα, κοιλιακό άλγος, ζάλη και υπογλυκαιμία.

Φαρμακολογία 
Η τιρζεπατίδη είναι ένα ανάλογο του γαστρικού ανασταλτικού πολυπεπτιδίου (GIP), μιας ανθρώπινης ορμόνης που διεγείρει την απελευθέρωση ινσουλίνης από το πάγκρεας. Η τιρζεπατίδη είναι ένα γραμμικό πολυπεπτίδιο 39 αμινοξέων που έχει τροποποιηθεί χημικά με λιπίδωση για να βελτιώσει την πρόσληψή του στα κύτταρα και τη σταθερότητά του στο μεταβολισμό.

Η τιρζεπατίδη έχει μεγαλύτερη συγγένεια με τους υποδοχείς GIP παρά με τους υποδοχείς GLP-1, και αυτή η συμπεριφορά διπλού αγωνιστή έχει αποδειχθεί ότι προκαλεί μεγαλύτερες μειώσεις της υπεργλυκαιμίας σε σύγκριση με έναν εκλεκτικό αγωνιστή υποδοχέα GLP-1. Οι μελέτες σηματοδότησης έχουν δείξει ότι αυτό οφείλεται στην τιρζεπατίδη που μιμείται τις δράσεις του φυσικού GIP στον υποδοχέα GIP. Ωστόσο, στον υποδοχέα GLP-1, η τιρζεπατίδη δείχνει μεροληψία προς τη δημιουργία cAMP (ένας αγγελιοφόρος που σχετίζεται με τη ρύθμιση του μεταβολισμού του γλυκογόνου, του σακχάρου και των λιπιδίων), αντί για τη στρατολόγηση β-αρρεστίνης . Αυτός ο συνδυασμός προτίμησης προς τον υποδοχέα GIP και τις διακριτές ιδιότητες σηματοδότησης στο GLP-1 υποδηλώνουν ότι αυτός ο προκατειλημμένος αγωνιστής αυξάνει την έκκριση ινσουλίνης. Η τιρζεπατίδη έχει επίσης αποδειχθεί ότι αυξάνει τα επίπεδα της αδιπονεκτίνης, μιας λιποκίνης που εμπλέκεται στη ρύθμιση του μεταβολισμού της γλυκόζης και των λιπιδίων, με μέγιστη αύξηση 26% από την έναρξη μετά από 26 εβδομάδες, στις δόσεις 10 mg.

Χημεία 
Η τιρζεπατίδη είναι ένα ανάλογο της ανθρώπινης ορμόνης GIP με συνδεδεμένο ένα τμήμα C20 λιπαρού διοξέος, που χρησιμοποιείται για τη βελτιστοποίηση της πρόσληψης και του μεταβολισμού της ένωσης. Το τμήμα λιπαρού διοξέος (εικοσανοδιοϊκό οξύ) συνδέεται μέσω ενός γλουταμικού οξέος και δύο μονάδων (2-(2-αμινοαιθοξυ)αιθοξυ)οξικού οξέος στην πλευρική αλυσίδα του υπολείμματος λυσίνης. Αυτή η διάταξη επιτρέπει πολύ μεγαλύτερο χρόνο ημιζωής, παρατείνοντας το χρόνο μεταξύ των δόσεων, λόγω της υψηλής συγγένειάς του με τη λευκωματίνη.

Ιστορία 
Η Eli Lilly and Company υπέβαλε για πρώτη φορά αίτηση για δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για μια μέθοδο γλυκαιμικού ελέγχου με χρήση τιρζεπατίδης στις αρχές του 2016. Το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας δημοσιεύτηκε στα τέλη του ίδιου έτους. Αφού πέρασε τις κλινικές δοκιμές φάσης ΙΙΙ, η Lilly υπέβαλε αίτηση για έγκριση FDA τον Οκτώβριο του 2021, με κουπόνι αξιολόγησης προτεραιότητας.  Εγκρίθηκε για ιατρική χρήση στις Ηνωμένες Πολιτείες τον Μάιο του 2022.

Στις 21 Ιουλίου 2022, η Επιτροπή Φαρμάκων για Ανθρώπινη Χρήση (CHMP) του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (EMA) εξέδωσε θετική γνώμη, προτείνοντας τη χορήγηση άδειας κυκλοφορίας για το φαρμακευτικό προϊόν Mounjaro, που προορίζεται για τη θεραπεία του διαβήτη τύπου 2. Ο αιτών για αυτό το φαρμακευτικό προϊόν είναι η Eli Lilly Nederland BV.

Παραπομπές 

Πεπτιδικές ορμόνες
Νευροπεπτίδια
Αντιδιαβητικά φάρμακα