Κωνσταντίνος Γκέρτσος

Ο Κωνσταντίνος Γκέρτσος (Κοζάνη 1896 – 1977) ήταν Έλληνας επιχειρηματίας, μαυραγορίτης, προμηθευτής των Ναζιστικών Αρχών Κατοχής και δωσίλογος - συνεργάτης της Ναζιστικής Γερμανίας κατά την Κατοχή της Ελλάδας 1941-1944, με ναζιστική και αντισημιτική δράση στην Κοζάνη, την Αθήνα και τη Ζυρίχη. Αποτελούσε συνεργάτη και χρηματοδότη του Κωνσταντίνου Καραμανλή.

Βιογραφία
Γεννήθηκε στην Κοζάνη το 1896. Μετέβη στην Αθήνα το 1935 και ξεκίνησε -με άγνωστης προέλευσης κεφάλαια- επιχειρηματική δραστηριότητα. Κατά τη Δικτατορία Μεταξά ο Κωνσταντίνος Γκέρτσος και ο αδελφός του Θεόδωρος αποτέλεσαν τους μεσάζοντες μεταξύ Μεταξά και γερμανικών εταιριών ώστε ο ελληνικός στρατός να αγοράσει όπλα από τη Ναζιστική Γερμανία. Επί Κατοχής ο Γκέρτσος συνέχισε το εμπόριο όπλων και εξοπλισμού με Γερμανία του Χίτλερ. Επίσης εμπλεκόταν στη μαύρη αγορά τροφίμων, το εμπόριο αγροτικών προϊόντων, τα οποία στην πραγματικότητα δήμευε με τη βοήθεια των Γερμανών, και μετά τα πουλούσε στο εξωτερικό. Η υπερπροσοδοφόρα συνεργασία τους με τους Γερμανούς την περίοδο της ναζιστικής κατοχής τερματίστηκε με τη λήξη του πολέμου. Τότε οι αδελφοί Γκέρτσου διέφυγαν από την Ελλάδα και εγκαταστάθηκαν μόνιμα στην οικία τους στην Ελβετία προκειμένου να αποφύγουν τις διώξεις.

Το 1946 οι ελληνικές αρχές ξεκίνησαν έρευνες για τους Έλληνες δωσίλογους και συνεργάτες των Ναζί. Έτσι σχηματίστηκε φάκελος και για τους αδελφούς Γκέρτσου ενώ κατασχέθηκαν όλα τα περιουσιακά τους στοιχεία στην Ελλάδα. Ο Κ. Γκέρτσος όμως απέφυγε τις κατασχέσεις, παρουσιάζοντας τα κεφάλαια που κατείχε ως ανήκοντα σε Γερμανούς και Ελβετούς επενδυτές και τον εαυτό του ως απλό μεσάζοντα που του εμπιστεύθηκαν τα κεφάλαια. Το 1947 η Κυβέρνηση Σοφούλη παραχώρησε στον Κωνσταντίνο Γκέρτσο την εκμετάλλευση των λιγνιτωρυχείων της Πτολεμαΐδας. Ο Γκέρτσος παραβίασε τους όρους της σύμβασης εκμετάλλευσης καθώς σε διάρκεια επτά ετών δεν παρήγαγε έργο. Έτσι, το 1954 η Κυβέρνηση Παπάγου κατήγγειλε τη σύμβαση και παραχώρησε την εκμετάλλευση των ορυχείων στον Πρόδρομο Μποδοσάκη.

Από το 1956 έως το 1958 ο Κ. Γκέρτσος αποτελούσε τον κύριο χρηματοδότη του Κωνσταντίνου Καραμανλή, σύμφωνα με τα έγγραφα της CIA. Το έγγραφο μάλιστα αναφέρει ότι του χάρισε μια βίλα στο Μοντρέ και αργότερα έχτισε για λογαριασμό του δύο πολυκατοικίες στην Ελβετία. Ως αντάλλαγμα, ο Καραμανλής υπέγραψε διάταγμα με το οποίο επεστράφη στους αδελφούς Γκέρτσου το σύνολο της περιουσίας τους στην Ελλάδα. Η εταιρία Tantex του Γκέρτσου έγινε κολοσσός στην Ελλάδα, διασφαλίζοντας προνομιακή μεταχείριση των γερμανικών κι ελβετικών επενδύσεων μέσα από τη σχέση του με τον Καραμανλή. 

Ακολούθως ο Γκέρτσος ενεπλάκη στην Υπόθεση Μέρτεν. Η υπόθεση αφορούσε τον Μαξ Μέρτεν, αξιωματικό των ναζιστικών κατοχικών δυνάμεων, ο οποίος κατηγορήθηκε για εγκλήματα πολέμου. Η υπόθεση συγκλόνισε την πολιτική ζωή της Ελλάδας από το 1957 μέχρι το 1960. Έλαβε διαστάσεις τον Νοέμβριο του 1958 όταν η κυβέρνηση ΕΡΕ του Κωνσταντίνου Καραμανλή κατέθεσε και ψήφισε νομοσχέδιο, με το οποίο τροποποιούνταν ο προηγούμενος σχετικός νόμος και επιτρεπόταν η αποφυλάκιση των εγκληματιών πολέμου που είχαν ήδη καταδικαστεί και κρατούνταν σε ελληνικές φυλακές. Οι ενέργειες της Κυβέρνηση Καραμανλή πραγματοποιήθηκαν υπό την υπόδειξη των Γερμανών καθώς το φθινόπωρο του 1958 έγινε η σύναψη δανείου της Ελλάδος από τη Γερμανία ύψους 200 εκατομμυρίων μάρκων. Σύμφωνα με έγγραφο της CIA, ο Γκέρτσος φέρεται να χρηματοδοτούσε τον γνωστό εγκληματία πολέμου Μαξ Μέρτεν προκειμένου εκείνος να μην αποκαλύψει την εμπλοκή του Κωνσταντίνου Καραμανλή στην όλη υπόθεση.

Το 1927, ο Κ. Γκέρτσος και τα αδέλφια του άνοιξαν στην Αθήνα εργοστάσια φαρμάκων με τίτλο «Βιοφάρμ» και χρωμάτων το «βιοχρώμ» που διαχειρίζεται ο αδερφός Δημήτρης και συνεχίζουν σήμερα τα παιδιά του και συνέχισε μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του '60 τις επιχειρήσεις του φέρνοντας στην Ελλάδα, ως αποκλειστικός αντιπρόσωπος με την ΤΑΝΤΕΣ ΑΕ, γνωστές γερμανικές μάρκες όπως η Bosch, η Zeiss, η M.A.N., η Geigy.

Το 1963 ο Κωνσταντίνος Γκέρτσος διορίστηκε έμμισθος Επίτιμος Γενικός Πρόξενος στη Ζυρίχη. Πέθανε το 1977.

Στην Κοζάνη υπάρχει οδός που φέρει το όνομά του αλλά έχει ζητηθεί η μετονομασία της οδού από πολίτες και δημοτικούς συμβούλους.

Παραπομπές

Πηγές
Σούζαν-Σοφία Σπηλιώτη, «Μια υπόθεση πολιτικής και όχι δικαιοσύνης: Η δίκη Μέρτεν (1957-59) και οι ελληνογερμανικές σχέσεις»,στο: Mark Mazower (επίμ.), Μετά τον πόλεμο. Η ανασυγκρότηση της οικογένειας, του έθνους και του κράτους στην Ελλάδα 1943-1960, εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα, σελ. 317-326
Σπύρος Λιναρδάτος, Από τον εμφύλιο στην χούντα, τομ. Γ΄, 1955-1961, εκδ. Παπαζήσης, Αθήνα, 1978 σελ. 383-387, 482-484.
Η υπόθεση Μαξ Μέρτεν, Ιστορικό Λεύκωμα 1960, Καθημερινή (1997)

Έλληνες συνεργάτες της ναζιστικής Γερμανίας
Αντισημιτισμός στην Ελλάδα
Φασισμός στην Ελλάδα
Κωνσταντίνος Καραμανλής
Έλληνες επιχειρηματίες
Κοζάνη