Πολεοδομικό συγκρότημα Αθηνών - Πειραιώς

Το πολεοδομικό συγκρότημα Αθηνών  (Π.Σ. Αθηνών) είναι μία μεγάλη αστική περιοχή στην Αττική, η οποία περιλαμβάνει την Αθήνα, τον Πειραιά και τα προάστιά τους. Εκτείνεται κατά κύριο λόγο στο λεκανοπέδιο Αττικής. Σύμφωνα με το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα (ΠΕΠ) Αττικής βρίσκεται εντός των διοικητικών ορίων πέντε Περιφερειακών Ενοτήτων της Περιφέρειας Αττικής: Κεντρικού Τομέα Αθηνών, Νοτίου Τομέα Αθηνών,  Βορείου Τομέα Αθηνών, Δυτικού Τομέα Αθηνών και Πειραιώς.  Με παρόμοια σημασία, απαντά συχνά και ο όρος «ευρύτερη περιοχή των Αθηνών» και πολεοδομικό συγκρότημα Πρωτευούσης.

Άλλοι όροι για την περιοχή 
Ένας όρος, ο οποίος αναφέρεται στην ευρύτερη περιοχή της πρωτεύουσας (Αθήνα, Πειραιάς και προάστιά τους) κι έχει ευρεία χρήση σε κείμενα νομικής φύσης, είναι ο όρος «περιοχή τέως Διοικήσεως Πρωτευούσης». Ο όρος αυτός αναφέρεται σε περιοχή παλαιότερης διοικητικής διαίρεσης, η οποία περιλαμβάνει 47 Δήμους και τρεις κοινότητες.

Σύμφωνα με τον Οργανισμό Αστικών Συγκοινωνιών Αθηνών (ΟΑΣΑ), η «Ευρύτερη περιοχή Αθηνών» περιλαμβάνει τις όμορες περιοχές του Δήμου Αθηναίων, συν μερικές ακόμη. Συγκεκριμένα, τους Δήμους (με την διοικητική διαίρεση που ίσχυε το 2005) Βύρωνα, Καισαριανής, Ζωγράφου, Παλ. και Ν. Ψυχικού, Φιλοθέης, Χολαργού, Χαλανδρίου, Γαλατσίου, καθώς και τμήματα των Δήμων Νέας Χαλκηδόνας, Περιστερίου, Ταύρου, Καλλιθέας, Δάφνης και Υμηττού. 

Πολύ πιο εκτεταμένος των παραπάνω ήταν ο ορισμός της «ευρύτερης περιοχής της Αθήνας» στο Ρυθμιστικό Σχέδιο Αθήνας (ΡΣΑ) του 1985. Περιλάμβανε το «Ηπειρωτικό Τμήμα», δηλαδή το σύνολο της Αττικής μαζί με τη Μακρόνησο, και το «Νησιωτικό Τμήμα» («Νησιωτική Αττική»), δηλαδή τη νησιωτική ζώνη της Νομαρχίας Πειραιά, συμπεριλαμβανομένης της Τροιζηνίας, αλλά χωρίς τα Κύθηρα.

Πληθυσμιακά στοιχεία

Το Π.Σ. Αθηνών - Πειραιώς έχει πληθυσμό 2.625.090 κατοίκων, ο οποίος αντιστοιχεί στο 69% του πληθυσμού της Περιφέρειας Αττικής. Περιλαμβάνει ορισμένους από τους πολυπληθέστερους Δήμους της Χώρας. Επιπλέον, όπως φαίνεται και στον ακόλουθο πίνακα, περιλαμβάνει τους τρεις πιο πυκνοκατοικημένους δήμους της Ελλάδας (με την υψηλότερη πυκνότητα πληθυσμού), καθώς κι εννέα από τους δέκα πιο πυκνοκατοικημένους στην επικράτεια, σύμφωνα με την απογραφή της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής το 2011.

Χωροταξικές δομές 
Από χωροταξική άποψη, όπως αναφέρεται στο νέο Ρυθμιστικό Σχέδιο Αθήνας - Αττικής (2014), το «αστικό συγκρότημα Αθήνας - Πειραιά» αποτελεί το κέντρο του αστικού χώρου της Αττικής. Στο Σχέδιο αυτό, γίνεται λόγος για την «Χωρική Ενότητα Αθήνας – Πειραιά», η οποία «παραμένει η κύρια περιοχή συγκέντρωσης πληθυσμού και δραστηριοτήτων και ιδιαίτερα μητροπολιτικών λειτουργιών, με συνεχή οικιστικό ιστό». Η Χωρική Ενότητα Αθήνας – Πειραιά υποδιαιρείται στις ακόλουθες «Υποενότητες»:

 Κεντρικής Αθήνας, με τους δήμους Αθηναίων, Φιλαδέλφειας–Χαλκηδόνας, Γαλατσίου, Ζωγράφου, Καισαριανής, Βύρωνα, Ηλιούπολης και Δάφνης–Υμηττού.  
 Βόρειας  Αθήνας, με τους δήμους Πεντέλης, Κηφισιάς, Μεταμορφώσεως, Πεύκης–Λυκόβρυσης, Αμαρουσίου, Ψυχικού–Φιλοθέης, Χολαργού-Παπάγου, Νέας Ιωνίας, Ηρακλείου, Βριλησσίων, Αγ. Παρασκευής και Χαλανδρίου.
 Νότιας  Αθήνας, με τους δήμους Γλυφάδας, Ελληνικού–Αργυρούπολης, Αλίμου, Νέας Σμύρνης, Μοσχάτου–Ταύρου, Καλλιθέας, Παλαιού Φαλήρου και Αγίου Δημητρίου.
 Δυτικής  Αθήνας, με τους δήμους Αιγάλεω, Περιστερίου, Πετρούπολης, Χαϊδαρίου, Αγίας Βαρβάρας, Ιλίου και Αγ. Αναργύρων–Καματερού, 
 Πειραιά, που περιλαμβάνει τους δήμους Πειραιώς, Κορυδαλλού, Νίκαιας–Αγ. Ιωάννη Ρέντη, Κερατσινίου–Δραπετσώνας και Περάματος.

Η ευρύτερη περιοχή της πόλης του Πειραιά, που αποτελείται από τον ομώνυμο δήμο και ακόμα τέσσερεις καλλικρατικούς (παλιότερα έξι) δήμους, αν και συνήθως αναφέρεται ως μέρος του νοτιοδυτικού τμήματος του ΠΣΑ (ή ΠΣ της Πρωτεύουσας), έχει βιβλιογραφικές αναφορές και ως διακριτό πολεοδομικό συγκρότημα στο πλαίσιο της «Μείζονος Πρωτευούσης» ή της  «Περιφέρειας Πρωτευούσης». 

Η Ευρύτερη Περιοχή Αθηνών - Πειραιώς δεν πρέπει να συγχέεται με τη Μητροπολιτική περιοχή Αττικής, της οποίας αποτελεί μέρος.

Φωτογραφικό υλικό

Παραπομπές

Βιβλιογραφία 
 Πρόσβαση από σελίδα του ιστοτόπου του ΠΕΠ Αττικής  με τα αρχεία της ΣΜΠΕ.

Αθήνα
Πειραιάς