Οικολογική καταστροφή στον ποταμό Όντερ (2022)

Το καλοκαίρι του 2022 προκλήθηκε οικολογική καταστροφή στον ποταμό Όντερ, καθώς μολύνθηκε - από άγνωστες μέχρι στιγμής αιτίες - κατά μήκος μιας έκτασης αρκετών εκατοντάδων χιλιομέτρων, στα σύνορα Γερμανίας - Πολωνίας.

Πρώτες αναφορές και η πορεία της καταστροφής 
Εμφανίστηκαν νεκρά ψάρια στον ποταμό Όντερ στις 26 Ιουλίου 2022, κοντά στη Γιαζ Λίπκα στα σύνορα των Βοεβοδάτων Οπόλε και Κάτω Σιλεσίας, λίγα χιλιόμετρα κατάντη από την πόλη Μπζεγκ στην Κάτω Σιλεσία. Οι πρώτες πληροφορίες σχετικά με τον μαζικό θάνατο ψαριών ελήφθησαν από την Επιθεώρηση Προστασίας του Περιβάλλοντος στις 27 Ιουλίου, ενώ ήδη τον Μάρτιο του 2022 παρατηρήθηκε δηλητηρίαση από νερό σε μικρότερη κλίμακα στο κανάλι του Γκλιβίτσε. Στη συνέχεια, στα μέσα Ιουνίου, σε πολλά σημεία του ποταμού Όντερ - στα κανάλια Κεντζιεζίνσκι και Γκλιβίτσε, κοντά στο ύψος του Νόβα Βιες, παρατηρήθηκαν περιπτώσεις θανάτων ψαριών, ωστόσο, τα περιβαλλοντικά ιδρύματα δεν βρήκαν καμία σχέση με το γεγονός του Ιουλίου. Αρχικά, μαζικοί θάνατοι ψαριών καταγράφηκαν σε πόλεις της Κάτω Σιλεσίας, αλλά αργότερα καταγράφηκαν και άλλες περιπτώσεις στο Βοεβοδάτο Λούμπους. Μέχρι τις 10 Αυγούστου, οι ψαράδες, οι ακτιβιστές και η Κρατική Φρουρά Αλιείας είχαν πιάσει τουλάχιστον 9 τόνους νεκρά ψάρια από το ποτάμι. Νεκροί κάστορες και πουλιά είχαν επίσης παρατηρηθεί. Μόνο στις 11 Αυγούστου 2022, τουλάχιστον 10 τόνοι ψαριών αλιεύτηκαν μόνο από την έκταση 200 χιλιομέτρων βόρεια του ποταμού Οουάβα στη νοτιοδυτική Πολωνία. Μέχρι τις 8:00 στις 13 Αυγούστου, πάνω από 28 τόνοι νεκρών ψαριών αλιεύτηκαν από τον ποταμό Όντερ από το Κατοβίτσε μέχρι το Γκριφίνο. Έχουν αναφερθεί εγκαύματα σε άτομα που ήρθαν σε επαφή με νερό. Η κατάσταση περιγράφηκε από τους υδρολόγους ως άμεση απειλή τόσο για το οικοσύστημα όσο και για την ανθρώπινη ζωή και υγεία. Το ακριβές μέγεθος της οικολογικής καταστροφής δεν είναι ακόμη γνωστό και μέχρι τα μέσα Αυγούστου τα εργαστήρια των περιβαλλοντικών υπηρεσιών δεν ανέφεραν τα αίτια της μόλυνσης.

Οι λόγοι 
Κατά τη διάρκεια της καταστροφής, εμφανίστηκαν διάφορες αναφορές για τα αίτια της. Οι πολωνικές υπηρεσίες, σχεδόν δύο εβδομάδες μετά τις πρώτες αναφορές, δεν ανέφεραν την πηγή ρύπανσης των υδάτων. Σε δύο δείγματα, με πιθανότητα 80% ανιχνεύθηκε μεσιτυλένιο, αλλά σε άλλα δεν ανιχνεύθηκε. Η παρουσία μεσιτυλενίου αποκλείστηκε σε μεταγενέστερες μελέτες. Στις 12 Αυγούστου, η γερμανική πλευρά ειδοποίησε σχετικά με τον εντοπισμό υπέρβασης των ορίων υδραργύρου στο νερό του ποταμού Όντερ και οι μετέπειτα μετρήσεις δεν το επιβεβαίωσαν.

Τα δεδομένα από τον γερμανικό σταθμό αυτόματης μέτρησης της ποιότητας του νερού στην περιοχή της Φραγκφούρτης (Όντερ) έδειξαν μεγάλη αλλαγή στις παραμέτρους του νερού στις 7-8 Αυγούστου, στο επίπεδο οξυγόνωσης και στην αγωγιμότητα του ηλεκτρικού ρεύματος. Η απορρόφηση των ακτίνων UV σχεδόν διπλασιάστηκαν, το νερό έγινε επίσης πιο θολό και το pH του αυξήθηκε σε περίπου 8,8-9,2, γεγονός που μπορεί να υποδηλώνει αυξημένο επίπεδο αλατιού στον ποταμό.

Διορθωτικές ενέργειες 
Από την ημερομηνία αναφοράς για τόνους νεκρών ψαριών στον ποταμό στα τέλη Ιουλίου 2022 έως τα μέσα Αυγούστου, δεν ελήφθη καμία οργανωμένη κυβερνητική ενέργεια. Οι συστάσεις σχετικά με τον πιθανό κίνδυνο για τους ανθρώπους και τα ζώα δεν έχουν δημοσιοποιηθεί. Τα νεκρά επιπλέοντα ζώα πιάστηκαν από ψαράδες και εθελοντές.

Οι κρατικοί θεσμοί, οι υπηρεσίες και τα κυβερνητικά μέσα ενημέρωσης δεν ενημέρωσαν για τη μόλυνση του ποταμού στο κοινό, οι αυτοδιοικήσεις των πόλεων που βρίσκονται δίπλα στο ποτάμι δεν ενημερώθηκαν και ο πληθυσμός και η γερμανική πλευρά δεν προειδοποιήθηκε για αρκετές ημέρες. Μόλις στις 12 Αυγούστου 2022, ο Βοεβόδας του Λούμπους, Βουαντίσουαφ Ντάιτσακ, ανακοίνωσε ότι θα έστελνε μια ειδοποίηση SMS από το Κυβερνητικό Κέντρο Ασφαλείας. Η ειδοποίηση εστάλη περισσότερο από δύο εβδομάδες μετά την εμφάνιση των αναφορών για τη μόλυνση.

Έρευνα 
Στις 3 Αυγούστου 2022, η Μαουγκοζάτα Τρατς, μέλος του Πολιτικού Συνασπισμού, υπέβαλε κοινοβουλευτική παρέμβαση για τη ρύπανση του ποταμού Όντερ. Την ίδια μέρα, ο Τόμας Φρίσμαν, ο Δήμαρχος της Οουάβα, υπέβαλε ειδοποίηση στην Εισαγγελία της Περιφέρειας στην Οουάβα σχετικά με τη μόλυνση του ποταμού Όντερ. Στις 9 Αυγούστου, η Επιθεώρηση Περιβαλλοντικής Προστασίας του βοεβοδάτου υπέβαλε ειδοποίηση στην Επαρχιακή Εισαγγελία στο Βρότσουαφ. Την ίδια ημέρα, η Προϊσταμένη Επιθεώρηση Προστασίας Περιβάλλοντος εισηγήθηκε την επιλογή φορέων που θα μπορούσαν να συμβάλουν στο φαινόμενο του θανάτου των ψαριών. Η εισαγγελία του Βρότσουαφ ξεκίνησε έρευνα στις 10 Αυγούστου 2022. Το Κρατικό Γραφείο Εγκληματικής Αστυνομίας στο Βρανδεμβούργο ξεκίνησε έρευνα για τη δηλητηρίαση του ποταμού Όντερ στις 11 Αυγούστου 2022.

Πολιτικές συνέπειες 
Το βράδυ της 12ης Αυγούστου 2022, ο Πρωθυπουργός Ματέους Μοραβιέτσκι αποφάσισε να παραιτήσει τον Πρόεδρος της Υπηρεσίας Διαχείρισης Υδάτων, Πσεμίσουαφ Ντάτσα και τον Επικεφαλής Επιθεωρητή Περιβαλλοντικής Προστασίας, Μίχαου Μίστσακ, για το οποίο ενημέρωσε μέσω του Facebook.

Κριτική για κυβερνητικές ενέργειες 
Η βραδύτητα των πολωνικών αρχών σε τοπικό και κεντρικό επίπεδο, καθώς και η υποβάθμιση της κατάστασης, αντιμετωπίστηκαν με αυστηρή κριτική. Η Πολωνική Ένωση Ψαράδων, η οποίο ενημέρωσε για την κατάσταση, εξέδωσε ανακοίνωση στην οποία τόνισε ότι «όλα τα κρατικά όργανα που είναι αρμόδια για τα εγχώρια ύδατα έχουν αποτύχει». Ο υπουργός Περιβάλλοντος του Βραδεμβούργου, Άξελ Φόγκελ, επέκρινε την πολιτική πληροφόρησης της Πολωνίας. Το λόγο πήραν και περιβαλλοντικές οργανώσεις, όπως το γραφείο Βαλτικής του οργανισμού WWF. Επισημάνθηκε ότι χάθηκε χρόνος κατά τον οποίο ήταν δυνατή η προετοιμασία για δράση και η κλίμακα της καταστροφής θα μπορούσε να ήταν πολύ μικρότερη. Στις 11 Αυγούστου 2022, ο Αναπληρωτής Υπουργός Υποδομών Γκζέγκος Βιτκόφσκι, μαζί με τον Αναπληρωτή Υπουργό Κλίματος και Περιβάλλοντος, Γιάτσεκ Οζντόμπα, συμμετείχαν σε συνέντευξη Τύπου που διοργανώθηκε στο Τσιγκατσίτσε στο Βοεβοδάτο Λούμπους, σχετικά με τη ρύπανση του ποταμού Όντερ. Έγινε έντονη κριτική για τις παραλείψεις της κυβέρνησης. Στις 13 Αυγούστου, ο Πρωθυπουργός Ματέους Μοραβιέτσκι είπε ότι έμαθε για την καταστροφή στις 9 ή 10 Αυγούστου.

Παραπομπές 

Οντερ οικολογικη καταστροφη 2022
Οντερ οικολογικη καταστροφη 2022
Όντερ