Βίκτορ Φρανκλ

Ο Βίκτορ Έμιλ Φρανκλ (Viktor Emil Frankl) (26 Μαρτίου 1905 – 2 Σεπτεμβρίου 1997) ήταν Αυστριακός νευρολόγος, ψυχίατρος, φιλόσοφος, συγγραφέας και επιζών του Ολοκαυτώματος.

Ήταν ο ιδρυτής της λογοθεραπείας, μιας σχολής ψυχοθεραπείας, που περιγράφει την αναζήτηση του νοήματος μιας ζωής ως την κεντρική ανθρώπινη κινητήρια δύναμη. Η λογοθεραπεία είναι μέρος των θεωριών της υπαρξιακής και ανθρωπιστικής ψυχολογίας.

Η λογοθεραπεία αναγνωρίστηκε ως η τρίτη σχολή της βιεννέζικης ψυχοθεραπείας. Η πρώτη σχολή δημιουργήθηκε από τον Σίγκμουντ Φρόυντ και η δεύτερη από τον Άλφρεντ Άντλερ.

Ο Φρανκλ εξέδωσε 39 βιβλία. Το αυτοβιογραφικό Η Αναζήτηση του Νοήματος της Ζωής, ένα βιβλίο με τις μεγαλύτερες πωλήσεις, βασίζεται στις εμπειρίες του σε διάφορα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Νεανικά χρόνια 
Ο Φρανκλ ήταν το δεύτερο από τα τρία παιδιά του Γκάμπριελ Φρανκλ, δημόσιου υπαλλήλου στο Υπουργείο Κοινωνικών Υπηρεσιών, και της Έλσα (το γένος Λιόν). Το ενδιαφέρον του για την ψυχολογία και τον ρόλο του νοήματος αναπτύχθηκε, όταν άρχισε να παρακολουθεί νυχτερινά μαθήματα εφαρμοσμένης ψυχολογίας ενώ ήταν στο γυμνάσιο. Ως έφηβος, άρχισε να αλληλογραφεί με τον Σίγκμουντ Φρόιντ, όταν εκείνος ζήτησε την άδεια να δημοσιεύσει ένα από τα γραπτά του. Μετά την αποφοίτησή του από το λύκειο το 1923, σπούδασε ιατρική στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης. Κατά τη διάρκεια των σπουδών του ειδικεύτηκε στη νευρολογία και την ψυχιατρική, με επίκεντρο την κατάθλιψη και την αυτοκτονία.

Το 1924, η πρώτη επιστημονική εργασία του Φρανκλ δημοσιεύτηκε στο The International Journal of Psychoanalysis. Την ίδια χρονιά, ήταν πρόεδρος του κινήματος Σοσιαλιστές μαθητές Γυμνασίου στην Αυστρία (), που ήταν το κίνημα νεολαίας του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος της Αυστρίας για μαθητές γυμνασίου. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο Φρανκλ άρχισε να αμφισβητεί τη φροϋδική προσέγγιση στην ψυχανάλυση. Εντάχθηκε στον κύκλο των μαθητών του Άλφρεντ Άντλερ και δημοσίευσε τη δεύτερη επιστημονική του εργασία, "Ψυχοθεραπεία και κοσμοθεωρία" (  ), στο International Journal of Individual Psychology του Άντλερ το 1925. Ο Φρανκλ εκδιώχθηκε από τον κύκλο του Άντλερ όταν επέμεινε ότι το νόημα της ζωής ήταν η κεντρική κινητήρια δύναμη στα ανθρώπινα όντα. Από το 1926, άρχισε να τελειοποιεί τη θεωρία του, την οποία ονόμασε λογοθεραπεία.

Καριέρα

Ψυχιατρική 
Μεταξύ 1928 και 1930, ενώ ήταν ακόμη φοιτητής ιατρικής, οργάνωσε συμβουλευτικά κέντρα νέων, για να αντιμετωπίσει τον υψηλό αριθμό αυτοκτονιών εφήβων, που συνέβαιναν γύρω στο χρόνο των δελτίων αναφοράς τέλους του έτους. Το πρόγραμμα επιχορηγήθηκε από την πόλη της Βιέννης και ήταν δωρεάν για τους μαθητές. Ο Φρανκλ στρατολόγησε άλλους ψυχολόγους για το κέντρο, συμπεριλαμβανομένων των Καρλόττα Μπιούλερ, Έρβιν Βέξμπεργκ και Ρούντολφ Ντρέικουρς. Το 1931, ούτε ένας Βιεννέζος μαθητής δεν πέθανε από αυτοκτονία. 

Αφού απέκτησε το MD του το 1930, ο Φρανκλ απέκτησε εκτενή εμπειρία στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Στάινχοφ, όπου ήταν υπεύθυνος για τη θεραπεία αυτοκτονικών γυναικών. Το 1937, ξεκίνησε ένα ιδιωτικό ιατρείο, αλλά η ναζιστική προσάρτηση της Αυστρίας το 1938 περιόρισε την ευκαιρία του να θεραπεύσει ασθενείς. Το 1940, εντάχθηκε στο νοσοκομείο Ρότσιλντ, το μοναδικό νοσοκομείο στη Βιέννη, που δεχόταν ακόμη Εβραίους, ως επικεφαλής του νευρολογικού τμήματος. Πριν από την απέλασή του στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, βοήθησε πολλούς ασθενείς να αποφύγουν το ναζιστικό πρόγραμμα ευθανασίας, που στόχευε τα άτομα με νοητική υστέρηση.

Το 1942, μόλις εννέα μήνες μετά τον γάμο του, ο Φρανκλ και η οικογένειά του στάλθηκαν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Τερέζιενσταντ. Ο πατέρας του πέθανε εκεί από πείνα και πνευμονία. Το 1944, ο Φρανκλ και τα επιζώντα μέλη της οικογένειάς του μεταφέρθηκαν στο Άουσβιτς, όπου η μητέρα και ο αδελφός του δολοφονήθηκαν στους θαλάμους αερίων. Η γυναίκα του πέθανε αργότερα από τύφο στο Μπέργκεν-Μπέλσεν. Ο Φράνκλ πέρασε τρία χρόνια σε τέσσερα στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Μετά τον πόλεμο, έγινε επικεφαλής του νευρολογικού τμήματος της Πολυκλινικής της Βιέννης και ίδρυσε ιδιωτικό ιατρείο στο σπίτι του. Εργάστηκε με ασθενείς μέχρι τη συνταξιοδότησή του το 1970.

Το 1948, ο Φρανκλ απέκτησε διδακτορικό στη φιλοσοφία από το Πανεπιστήμιο της Βιέννης. Η διατριβή του, Ο ασυνείδητος Θεός, εξετάζει τη σχέση μεταξύ ψυχολογίας και θρησκείας,  και υποστηρίζει τη χρήση του σωκρατικού διαλόγου (διάλογος αυτο-ανακάλυψης) για να έρθουν σε επαφή οι πελάτες με το πνευματικό τους ασυνείδητο.

Το 1955, ο Φρανκλ τιμήθηκε με τη θέση του καθηγητή νευρολογίας και ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης και, ως επισκέπτης καθηγητής, έδωσε διαλέξεις στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ (1961), στο Πανεπιστήμιο Southern Methodist, στο Ντάλας (1966) και στο Πανεπιστήμιο Duquesne, στο Πίτσμπουργκ (1972).

Καθ' όλη τη διάρκεια της καριέρας του, ο Φρανκλ υποστήριξε ότι οι αναγωγικές τάσεις των πρώιμων ψυχοθεραπευτικών προσεγγίσεων απανθρωποποιούσαν τον ασθενή και υποστήριξε τον επανεξανθρωπισμό της ψυχοθεραπείας.

Η Αμερικανική Ψυχιατρική Ένωση απένειμε στον Φρανκλ το 1985 το βραβείο Όσκαρ Πφίστερ για τη συμβολή του στη θρησκεία και την ψυχιατρική.

Η αναζήτηση του ανθρώπου για το νόημα της ζωής 
Ενώ ήταν επικεφαλής του Νευρολογικού Τμήματος στο Γενικό Νοσοκομείο Πολυκλινικής, ο Φρανκλ έγραψε το βιβλίο Η Αναζήτηση του Νοήματος της Ζωής σε διάστημα εννέα ημερών. Το βιβλίο, με τον αρχικό τίτλο Ένας Ψυχολόγος Βιώνει το Στρατόπεδο Συγκέντρωσης, κυκλοφόρησε στα γερμανικά το 1946. Η αγγλική μετάφραση του Man's Search for Meaning δημοσιεύτηκε το 1959 και έγινε διεθνές μπεστ σέλερ. Ο Φρανκλ είδε αυτή την επιτυχία ως ένα σύμπτωμα της «μαζικής νεύρωσης της σύγχρονης εποχής», αφού ο τίτλος υποσχόταν να ασχοληθεί με το ζήτημα του νοήματος της ζωής. Εκατομμύρια αντίτυπα πουλήθηκαν σε δεκάδες γλώσσες. Σε μια έρευνα που διεξήχθη το 1991 για τη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου και το Book of the Month Club, το βιβλίο Man's Search for Meaning θεωρήθηκε ένα από τα δέκα βιβλία με τη μεγαλύτερη επιρροή στις ΗΠΑ.

Λογοθεραπεία και υπαρξιακή ανάλυση 
Ο Φρανκλ ανέπτυξε τη λογοθεραπεία και την υπαρξιακή ανάλυση, οι οποίες βασίζονται σε φιλοσοφικές και ψυχολογικές έννοιες, ιδιαίτερα στην επιθυμία να βρει κανείς νόημα στη ζωή και στην ελεύθερη βούληση. Ο Φρανκλ προσδιόρισε τρεις βασικούς τρόπους, για να συνειδητοποιήσει κανείς το νόημα της ζωής: κάνοντας τη διαφορά στον κόσμο, έχοντας ιδιαίτερες εμπειρίες ή υιοθετώντας συγκεκριμένες στάσεις.

Οι κύριες τεχνικές που προσφέρονται από τη λογοθεραπεία και την υπαρξιακή ανάλυση είναι:

 Παράδοξη πρόθεση: οι πελάτες μαθαίνουν να ξεπερνούν τις εμμονές ή τα άγχη με αποστασιοποίηση και χιουμοριστική υπερβολή.
 Εκτροπή: απομάκρυνση της προσοχής του πελάτη από τα συμπτώματά του, καθώς ο υπερ-αναστοχασμός μπορεί να οδηγήσει σε αδράνεια.
 Σωκρατικός διάλογος και τροποποίηση στάσης: υποβολή ερωτήσεων που έχουν σχεδιαστεί, για να βοηθήσουν τον πελάτη να βρει και να επιδιώξει το  νόημα στη ζωή, που θα το προσδιορίσει το ίδιο το άτομο.

Η αναγνώριση του νοήματος της ζωής ως κεντρικής κινητήριας δύναμης και παράγοντα στην ψυχική υγεία είναι η διαρκής συνεισφορά του στον τομέα της ψυχολογίας. Παρείχε τις θεμελιώδεις αρχές για το αναδυόμενο πεδίο της θετικής ψυχολογίας.

Παρασημοφόρηση και βραβεία 

 1956: Βραβείο Προαγωγής Δημόσιας Εκπαίδευσης του Υπουργείου Παιδείας, Αυστρία
 1962: Βραβείο Cardinal Innitzer, Αυστρία
 1969: Αυστριακός Σταυρός Τιμής για την Επιστήμη και την Τέχνη, 1η τάξη
 1976: Βραβείο του Ιδρύματος Ντανούμπια
 1980: Τιμητικό Δαχτυλίδι της Βιέννης, Αυστρία
 1981: Αυστριακό παράσημο για την Επιστήμη και την Τέχνη
 1985: Βραβείο Όσκαρ Πφίστερ, ΗΠΑ
 1986: Επίτιμος διδάκτορας από το Πανεπιστήμιο της Βιέννης, Αυστρία
 1986: Επίτιμο μέλος του συλλόγου πολιτών Λάντσμπεργκ τον 20ο αιώνα.
 1988: Μεγάλο αργυρό μετάλλιο με αστέρι για τις υπηρεσίες στη Δημοκρατία της Αυστρίας
 1995: Μετάλλιο Χανς Πρίνζορν
 1995: Επίτιμος Δημότης της πόλης της Βιέννης
 1995: Μεγάλο χρυσό μετάλλιο με αστέρι για υπηρεσίες στη Δημοκρατία της Αυστρίας

Προσωπική ζωή 
Το 1941, ο Φρανκλ παντρεύτηκε την Τίλι Γκρόσερ, η οποία ήταν νοσοκόμα στο νοσοκομείο Ρότσιλντ. Λίγο μετά το γάμο τους, έμεινε έγκυος, αλλά αναγκάστηκαν να αποβάλουν το παιδί. Η Τίλι πέθανε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Μπέργκεν Μπέλζεν.

Ο πατέρας του Φρανκλ, Γκάμπριελ, με καταγωγή από το Ποχοσελίτσε της Μοραβίας, πέθανε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Τερέζιενσταντ στις 13 Φεβρουαρίου 1943, σε ηλικία 81 ετών, από πείνα και πνευμονία. Η μητέρα και ο αδερφός του, Βάλτερ, σκοτώθηκαν και οι δύο στο Άουσβιτς. Η αδερφή του, Στέλλα, διέφυγε στην Αυστραλία.

Το 1947, ο Φρανκλ παντρεύτηκε την Ελέονορ "Έλλι" Καταρίνα Σβίντ, η οποία ήταν καθολική. Το ζευγάρι σεβάστηκε το θρησκευτικό υπόβαθρο ο ένας του άλλου, πηγαίνοντας σε εκκλησία και συναγωγή και γιόρταζε τα Χριστούγεννα και το Χανουκά. Είχαν μια κόρη, την Γκαμπριέλε, η οποία έγινε παιδοψυχολόγος.

Ο Φρανκλ πέθανε από καρδιακή ανεπάρκεια στη Βιέννη στις 2 Σεπτεμβρίου 1997. Είναι θαμμένος στο εβραϊκό τμήμα του Κεντρικού Νεκροταφείου της Βιέννης.

Βιβλιογραφία 
Τα βιβλία του στα αγγλικά είναι:

 Η αναζήτηση του ανθρώπου για το νόημα της ζωής. Εισαγωγή στη Λογοθεραπεία, Beacon Press, Βοστώνη, 2006. (Αρχικά δημοσιεύτηκε το 1946)
 Ο Γιατρός και η Ψυχή , (αρχικός τίτλος Ärztliche Seelsorge), Random House, 1955.
 Περί Θεωρίας και Θεραπείας Ψυχικών Διαταραχών . Εισαγωγή στη Λογοθεραπεία και την Υπαρξιακή Ανάλυση, Μετάφραση James M. DuBois. Brunner-Routledge, Λονδίνο & Νέα Υόρκη, 2004.ISBN 0415950295
 Ψυχοθεραπεία και Υπαρξισμός . Επιλεγμένες εργασίες για τη λογοθεραπεία, Simon & Schuster, Νέα Υόρκη, 1967.ISBN 0671200569
 Η θέληση για το νόημα . Θεμέλια και Εφαρμογές Λογοθεραπείας, New American Library, Νέα Υόρκη, 1988
 Η Ανήκουστη Κραυγή για το Νόημα . Ψυχοθεραπεία και Ανθρωπισμός, Simon & Schuster, Νέα Υόρκη, 2011
 Αναμνήσεις Βίκτορ Φρανκλ: Μία Αυτοβιογραφία. ; Basic Books, Cambridge, MA 2000.ISBN 978-0738203553 .
 Η αναζήτηση του ανθρώπου για το απόλυτο νόημα της ζωής . (Μια αναθεωρημένη και εκτεταμένη έκδοση του Ο Ασυνείδητος Θεός, με πρόλογο από τον Swanee Hunt). Perseus Book Publishing, Νέα Υόρκη, 1997; . Έκδοση Χαρτόδετο: Perseus Book Group; Νέα Υόρκη, 2000;
 Ναι στη Ζωή: Παρ' όλα αυτά, Beacon Press, Βοστώνη, 2020.ISBN 978-0807005552

Παραπομπές 

Αυστριακοί συγγραφείς
Εβραίοι συγγραφείς
Αυστριακοί φιλόσοφοι
Εβραίοι φιλόσοφοι
Αυστριακοί επιστήμονες
Εβραίοι επιστήμονες
Αυστριακοί νευρολόγοι
Αυστριακοί ψυχίατροι
Αυστριακοί Εβραίοι
Λογοθεραπεία
Επιζήσαντες του στρατοπέδου συγκέντρωσης του Άουσβιτς
Επιζήσαντες του στρατοπέδου συγκέντρωσης του Νταχάου