Τζαμί Σαντζακλάρ

Το τζαμί Σαντζακλάρ () βρίσκεται στο δυτικό προάστιο büyükçekmece, της Κωνσταντινούπολης. Η κατασκευή του ξεκίνησε το 2011 και ολοκληρώθηκε το 2014, ενώ η συνολική του έκταση είναι 1.300 τετραγωνικά μέτρα. Το έργο σχεδιάστηκε από το αρχιτεκτονικό γραφείο Έμρε Αρολάτ.

Αρχιτεκτονική ανάλυση κτιρίου 
Το κτίριο σχεδιάστηκε μετά από αίτημα της οικογένειας Σαντζακλάρ, η οποία επιθυμούσε να χτίσει ένα τζαμί σε ένα σημείο υπερκείμενο της λίμνης büyükçekmece. Η μεγαλύτερη πρόκληση στο σχεδιασμό του, ήταν η αντιπαράθεση με την κλασική μορφή του Οθωμανικό τζαμιού. Το αποτέλεσμα ήταν να δημιουργηθεί ένα τζαμί, το οποίο διατηρεί τα απαραίτητα για τη μουσουλμανική θρησκεία στοιχεία, χρησιμοποιώντας σύγχρονες κατασκευαστικές τεχνικές.

Λαμβάνοντας υπόψιν το γεγονός ότι το τζαμί δεν κατέχει μια προκαθορισμένη μορφή και οτιδήποτε καθαρό μπορεί να είναι ένας χώρος για προσευχή, η συγκεκριμένη μελέτη επικεντρώνεται μόνο στην αίσθηση που μπορεί να δημιουργήσει ένας θρησκευτικός χώρος. Τους κύριους στόχους αποτέλεσαν η φυσική και η συναισθηματική ικανοποίηση. Ο σχεδιασμός στόχευε στην αναπαράσταση των καθαρών μορφών φωτός και ύλης μόνο ως πρωταρχικά στοιχεία, με ελεύθερη μορφή και απαλλαγμένα από όλα τα πολιτιστικά βάρη του παρελθόντος. Το κτίριο μοιάζει να γεννιέται από έδαφος, σαν να βρισκόταν από πάντα εκεί αφήνοντας πίσω όλες τις χρονικές και πολιτιστικές δεσμεύσεις.

Το σημείο στο οποίο έχει κτιστεί το συγκεκριμένο τζαμί πρόκειται για μια μεγάλη και άδενδρη πεδιάδα, η οποία διαχωρίζεται από τα αστικά προάστια της Κωνσταντινούπολης μέσω ενός πολυσύχναστου δρόμου. Τα μόνα ορατά στοιχεία του τζαμιού είναι ο κήπος που περιβάλλεται από οριζόντιους πέτρινους τοίχους και μια κάθετη πρισματική μάζα από πέτρα, δηλαδή ο μιναρές. Μόνο όταν κάποιος πλησιάσει αρκετά και αναγνωρίσει το μιναρέ μπορεί να αντιληφθει οτι πρόκειται για ένα μέρος προσευχής. Οι υψομετρικές καμπύλες, ακολουθώντας  τη φυσική πλαγιά, μετατρέπονται σε σκαλοπάτια, τα οποία οδηγούν τους επισκέπτες στο χώρο εισόδου που βρίσκεται στο κατώτερο επίπεδο. Οι εσωτερικοί τοίχοι και και η οροφή ενισχύουν την αίσθηση αγνότητας και ταπεινότητας. Το τεϊοπωλείο, οι κοινόχρηστοι χώροι και η βιβλιοθήκη ακριβώς απέναντι από το τζαμί, ενισχύουν την αίσθηση της συνύπαρξης στον ανοιχτό χώρο που δημιουργείται. Η αίθουσα προσευχής που αποτελεί και το σημαντικότερο χώρο του κτιρίου, προσεγγίζεται από το ίδιο επίπεδο.Πρόκειται για ένα χώρο που μοιάζει με σπήλαιο, μια πρωταρχική μορφή, που προκαλεί δέος και δημιουργεί κατάλληλες συνθήκες, ώστε κάποιος να προσευχηθεί και να μείνει μόνος με το Θεό.

Το μόνο διακοσμητικό στοιχείο, φαίνεται να είναι το φως που εισέρχεται στο χώρο, μέσω του τοίχου της Κίμπλα και αλλάζει αναλόγως με την ώρα της ημέρας. Οι εσοχές που βρίσκονται πάνω στο συγκεκριμένο τοίχο, μιμούνται τις κόγχες των παραδοσιακών Οθωμανικών τζαμιών. Επίσης, στο εσωτερικό του τζαμιού πάνω στον ανακλαστικό μαύρο τοίχο, βρίσκεται χαραγμένο το γράμμα 'waw', το οποίο αποτελεί χαρακτηριστικό μονόγραμμα της μουσουλμανικής θρησκείας και αναφέρεται στον Αλλάχ.

Για πρώτη φορά στην αρχιτεκτονική των τζαμιών οι γυναίκες έχουν την ευκαιρία να προσεύχονται στην ίδια σειρά με τους άντρες σε αντίθεση με όλα τα υπόλοιπα τζαμιά στα οποία πρέπει να βρίσκονται στο πίσω μέρος. Τοποθετούνται σε ένα ξεχωριστό και ανυψωμένο χώρο στο πίσω μέρος της αίθουσας. Το κτίριο περιλαμβάνει ακόμη λουτρά και τουαλέτες τα οποία είναι γειτονικά με το σπίτι του ιμάμη απ' όπου μπορεί κανείς να φτάσει στην αίθουσα κατ' ευθείαν.

Αρχιτεκτονική δομή 
Το τζαμί Σαντζακλάρ είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα σύγχρονης αρχιτεκτονικής με μεταμοντέρνες επιρροές και 'καθαρές' φόρμες. Πρόκειται για ένα υπόσκαφο οικοδόμημα που ακολουθεί την φυσική κλίση του εδάφους με μία έξαρση κεντρικά. Η έξαρση αυτή (τεχνητός λόφος) στεγάζει την κεντρική αίθουσα του ναού, μία σειρά από λουτρά και δύο ξενώνες. Στα βορειοδυτικά του κυρίως κτιρίου και αντικριστά αυτού, εκτείνεται καθ' όλο το μήκος του ένας χαμηλός γραμμικός όγκος. Εκεί στεγάζονται μία βιβλιοθήκη και ένα μικρό ημιυπαίθριο καθιστικό στραμμένο προς την λίμνη büyükçekmece. Επίσης, το περίπτερο αυτό αποτελεί και όριο του ίδιου οικοπέδου. Η είσοδος στο οικόπεδο, σε πρώτο επίπεδο γίνεται από τον υπαίθριο χώρο στάθμευσης, περνώντας μεταξύ δύο οριζόντιων πέτρινων τοίχων. Από εκεί ξεκινάει ένα μονοπάτι το οποίο οδηγεί στο υποβαθμισμένο επίπεδο του προαυλίου ακολουθώντας το φυσικό ανάγλυφο. Η πορεία αυτή, αποκαλύπτει κλιμακωτά το οικοδόμημα, το οποίο αρχικά δεν είναι ορατό λόγο της υπόσκαφης φύσης του. Το μόνο στοιχείο που υποδεικνύει την ύπαρξη του ναού από την νοτιοανατολική του όψη είναι η παρουσία του πέτρινου μιναρέ.

Τζαμί Σαντζακλάρ και μουσουλμανική θρησκεία 

Η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετώπισαν οι αρχιτέκτονες, ήταν το πώς θα καταφέρουν να σχεδιάσουν έναν παραδοσιακό τόπο λατρείας, χωρίς να αναπαράγουν μια προκαθορισμένη μορφή. Για να το καταφέρουν αυτό επικεντρώθηκαν κυρίως στην ατμόσφαιρα που πρέπει να έχει ένας θρησκευτικός χώρος και τη συνδυάσαν με τα αναγκαία στοιχεία ενός τζαμιού. Χαρακτηριστικά απαραίτητα για την λατρεία και την τέλεση των ιερών μυστηρίων των Ισλαμιστών είναι :
 Ο ναός να είναι προσανατολισμένος προς τη Μέκκα
 Το τοίχος της Κίμπλα (σύμβολο της ανεικονικής μουσουλμανικής θρησκείας)
 Ο κενός, ιερός χώρος του Μιχράμπ
 Ο Μιναρές, μέσω του οποίου γινεται το κάλεσμα για προσευχή και
 Τα λουτρά, τα οποία θα εξασφαλίζουν την καθαριότητα των επισκεπτών
Η αναζήτηση της κατάλληλης ατμόσφαιρας οδήγησε σε φόρμες, οι οποίες χαρακτηρίζονται κυρίως από τα κατάλληλα υλικά και την επίδραση των φυσικών φαινομένων σ' αυτά. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, έμφαση δόθηκε στο φως όπου γίνεται το κυρίαρχο θέαμα και το οποίο σε συνδυασμό με την πέτρα και το ανεπίχριστο σκυρόδεμα δημιουργούν ατμόσφαιρα δέους.

Η τομή ως συνθετικό εργαλείο 
Η ήπια κλίση που διαθέτει το οικόπεδο του κτιρίου, αποτέλεσε σημείο αναφοράς για το σχεδιασμό του. Ξεκινώντας από την ανάγνωση του τοπογραφικού σχεδίου, οι αρχιτέκτονες παρατήρησαν ότι η θέα που ανοίγεται προς την πεδιάδα, είναι ένα ενδιαφέρον στοιχείο, που θα διατηρούσε τη σχέση του με το τοπίο. Σ' αυτό βασίζεται και η ιδέα σύλληψης του κτιρίου. Το οικοδόμημα αναπτύσσεται σε  δυο διαφορετικά επίπεδα. Στο ψηλότερο σημείο βρίσκεται ένας κήπος, ο οποίος αποτελεί και τη μετάβαση από την πόλη στο φυσικό τοπίο. Στο χαμηλότερο, εξωτερικά διαμορφώνεται ένας κοινόχρηστος χώρος , ενώ εσωτερικά βρίσκεται η αίθουσα προσευχής. Η διαφορά επιπέδων επιτρέπει στο κτίριο να είναι υπόσκαφο και να εξασφαλίζει μέσω μιας σχισμής την ατμόσφαιρα ενός χώρου που εμπνέει δέος.

'Εμρε Αρολάτ 
Ο Emre Arolat είναι ένας Τούρκικης καταγωγής αρχιτέκτονας. Γεννημένος το 1963 στην Άγκυρα, ακολούθησε τον κλάδο των γωνιών αποφοιτώντας το 1986 από το Mimar Sinan University της Κωνσταντινούπολης. Αμέσως μετά εργάστηκε σε γραφείο της Ουάσιγκτον των Ηνωμένων Πολιτειών αλλά σε σύντομο χρονικό διάστημα επέστρεψε στην Τουρκία όπου συνεργάστηκε με το γραφείο των γωνιών του Neşet Arolat and Şaziment Arolat για δεκαεπτά χρόνια. Το 2004 ίδρυσε το δικό του γραφείο με δύο έδρες, στο Λονδίνο και την Κωνσταντινούπολη. Σε ακαδιμαΪκό επίπεδο, δίδαξε από το 1998 στις περισσότερες σχολές αρχιτεκτονικής της χώρας του όπως στο  Mimar Sinan University, στο Istanbul Bilgi University, στο Erciyes University, αλλά και του εξωτερικού, όπως το Delft University of Technology και το  Berlage Institute for Architecture. Το έργο του Έμρε Αρολάτ έχει αναγνωριστεί σε πολλά επίπεδα. Ένα από αυτά είναι τα αρχιτεκτονικά βραβεία μεταξύ των οποίων ξεχωρίζουν αυτά του βραβείου WAF(world architecture festival) και του Μις Βαν Ντε Ρόε το 2005.

Πηγές 
 http://www.emrearolat.com/gallery/sancaklar-mosque/
 http://www.archmarathon.com/2015/category/religious-buildings-winner/ 
 http://www.archdaily.com/516205/sancaklar-mosque-emre-arolat-architects
 Βίντεο κάτα τη διάρκεια της κατασκευής του κτιρίου : https://www.youtube.com/watch?v=0VbR0G1XpvQ
 Βίντεο διάλεξης στα αγγλικά : https://www.youtube.com/watch?v=eKGLvErMllY&t=607s

Παραπομπές 

Τζαμιά στην Κωνσταντινούπολη