Εύρος (σιδηροδρομικής γραμμής)

Εύρος σιδηροδρομικής γραμμής είναι η απόσταση που έχουν μεταξύ των εσωτερικών πλευρών τους οι σιδηροτροχιές, κοινώς ράγες. Το εύρος ποικίλει σε τιμές, σε πολλές χώρες συνυπάρχουν πολλά και γνωστότερα όλων είναι:

 Το Κανονικό εύρος με απόσταση των 1.435 χιλιοστών μεταξύ των δύο σιδηροτροχιών. Το εύρος αυτό αποτελεί το εύρος του 60% περίπου των σιδηροδρομικών γραμμών που είναι εγκατεστημένες παγκοσμίως, ενώ σε αρκετές χώρες αποτελεί το μοναδικό εύρος γραμμής σε χρήση. Στην Ελλάδα χρησιμοποιείται σε όλο σχεδόν το σιδηροδρομικό δίκτυο (με εξαίρεση τις σιδηροδρομικές γραμμές της Πελοποννήσου), στο δίκτυο τραμ και στο δίκτυο μετρό. Χρησιμοποιείται επίσης και σε χώρες όπου η πλειονότητα των γραμμών είναι διαφορετικού εύρους, όπως στην Ιαπωνία, την Ρωσία ή την Ινδία. Η χρήση αυτού του εύρους άρχισε στη Μεγάλη Βρετανία το 1830.

 Το Μετρικό εύρος με απόσταση των 1.000 χιλιοστών (1 m, εξ ου και το όνομα) μεταξύ των δύο σιδηροτροχιών. Χρησιμοποιήθηκε παγκοσμίως στα περισσότερα σιδηροδρομικά δίκτυα κατά το παρελθόν, όπως και στην Ελλάδα π.χ. στις πρώτες σιδηροδρομικές γραμμές και στις γραμμές του τραμ, όπου εξαίρεση αποτελούσαν η γραμμή τραμ Πειραιάς-Πέραμα και η γραμμή του λιμανιού, το λεγόμενο "κόκκινο τραμ", οι οποίες ήταν οι μοναδικές κανονικού εύρους. Συνεχίζει να χρησιμοποιείται ακόμα σε αρκετές περιπτώσεις π.χ. στο τελεφερίκ Λυκαβηττού και τις σιδηροδρομικές γραμμές της Πελοποννήσου.

Κατηγορίες & χρήσεις
Το εύρος της σιδηροδρομικής γραμμής διαιρείται στις εξής κατηγορίες:

Ελάχιστο εύρος
Στο ελάχιστο εύρος (Minimum gauge), η απόσταση κυμαίνεται μέχρι και 495 mm και εφαρμόζεται σε μικρές μεταφορές π.χ. σε ορυχεία κλπ, σε λούνα παρκ καθώς και σε τουριστικούς σιδηροδρόμους-μινιατούρες που βρίσκονται επί το πλείστον σε πάρκα.

Αναλυτικότερα, το ελάχιστο εύρος έχει ως εξής:

Στενό εύρος

Στο στενό εύρος (Narrow gauge), η απόσταση κυμαίνεται από 500 mm μέχρι και 1,429 mm όπου περιλαμβάνεται και το λεγόμενο μετρικό εύρος (1000 mm), εφαρμόζεται σε τρένα-μινιατούρες και λούνα παρκ, σε τουριστικά τρένα και αρκετά ενδοχώρια δίκτυα σε διάφορα κράτη, ενώ στο παρελθόν είχε πολύ μεγαλύτερη εφαρμογή στους σιδηρόδρομους προτού επικρατήσει το κανονικό εύρος. Στην Ελλάδα το παρατηρούμε στον πασίγνωστο "Μουτζούρη" ή αλλιώς "τρενάκι του Πηλίου" (600 mm), στον "οδοντωτό" Διακοπτού-Καλαβρύτων (750 mm), στο τελεφερίκ Λυκαβηττού και στο σιδηροδρομικό δίκτυο Πελοποννήσου (1000 mm). Παλιότερα επικρατούσε και στο υπόλοιπο ελληνικό σιδηροδρομικό δίκτυο π.χ. στους σιδηρόδρομους Θεσσαλίας, στους σιδηρόδρομους Πειραιώς - Αθηνών - Πελοποννήσου, στους σιδηρόδρομους Αττικής καθώς & στις γραμμές των παλιών δικτύων τραμ  Αθήνας, Θεσσαλονίκης, Βόλου, Καλαμάτας και Πάτρας.  

Αναλυτικότερα, το στενό εύρος έχει ως εξής:

Κανονικό εύρος
Στο κανονικό εύρος (Standard gauge), η απόσταση κυμαίνεται από 1432 mm μέχρι και 1,440 mm, αλλά επικρατεί η μεσαία (1435  mm). Σήμερα εφαρμόζεται σε όλο τον κόσμο, ακόμα και σε κράτη όπου επικρατεί άλλο εύρος στα σιδηροδρομικά τους δίκτυα, προκειμένου να συνδέονται ορισμένες γραμμές δημιουργώντας διαδρομές εξωτερικού.

Άν και δεν έχει καμμία σημασία στις εφαρμογές, το κανονικό εύρος υπολογίζεται μερικές φορές όχι ξεχωριστή κατηγορία, αλλά μέγιστο στενό εύρος.

Αναλυτικότερα, το κανονικό εύρος έχει ως εξής:

Φαρδύ εύρος
Στο φαρδύ εύρος (Broad gauge), η απόσταση κυμαίνεται από 1,445 mm και άνω.

Αναλυτικότερα, το φαρδύ εύρος έχει ως εξής:

Με κάποιες ορισμένες τιμές, το εύρος είναι πολύ περισσότερο γνωστό με όνομα και πρόκειται για:
 Μετρικό εύρος (1000 mm)
 Ρωσικό εύρος  (1520 mm)
 Ιβηρικό εύρος (1668 mm)
 Ινδικό εύρος  (1676 mm)

Πηγές
 Historia del ancho de vía en España
 Diccionario de términos ferroviarios de RENFE
 Pequeña historia de los ferrocarriles portugueses (en portugués)
 Lista con los diferentes anchos de vía en el mundo (en inglés)

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
http://users.uoa.gr/~nektar/science/technology/railway_width.htm

Σιδηροδρομικές μεταφορές