Φρειδερίκη της Ελλάδας

Η Φρειδερίκη του Αννοβέρου (18 Απριλίου 1917 - 6 Φεβρουαρίου 1981) ήταν σύζυγος του Παύλου Α΄ της Ελλάδας και βασίλισσα των Ελλήνων.

Γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Μπλάνκενμπουργκ της Γερμανικής Αυτοκρατορίας ως πριγκίπισσα του Αννόβερου. Έζησε στην Ελλάδα ως πριγκίπισσα της Ελλάδας από το 1938 έως το 1941, οπότε διέφυγε με τη βασιλική οικογένεια από τη χώρα καταλήγοντας στη Νότια Αφρική. Επανήλθε το 1946 στην Ελλάδα και είχε τον ρόλο της βασίλισσας (1947-1964) και ακολούθως της βασιλομήτορος (1964-1967). Το 1967 έφυγε από την Ελλάδα μαζί με τη βασιλική οικογένεια και έμεινε στην Ιταλία. Πέθανε στη Μαδρίτη της Ισπανίας το 1981 και ετάφη στην Ελλάδα, στο Βασιλικό Κοιμητήριο στο Τατόι.

Είχε επικριθεί από την Αριστερά για τα υπέρογκα βασιλικά έξοδα με επιβάρυνση του Δημοσίου, την ανάμειξή της στη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη, την προικοδότηση της κόρης της Σοφίας με κρατικά έξοδα, τα προπαγανδιστικά της ταξίδια, τις πολυτελείς διακοπές και κρουαζιέρες της, τις αντισυνταγματικές πεποιθήσεις της, την έλλειψη στοιχειώδους εκπαίδευσής της κ.ά.

Κύριο χαρακτηριστικό της ήταν ότι ως βασίλισσα και βασιλομήτωρ είχε συνεχή ανάμειξη και επιρροή στα πολιτικά πράγματα της Ελλάδας, αν και κάτι τέτοιο δεν προβλεπόταν από τον θεσμικό της ρόλο.

Πρώτα χρόνια 
Γεννήθηκε στις 18 Απριλίου 1917, στο Μπλάνκενμπουργκ, του τότε Δουκάτου του Μπράουνσβαϊγκ της Γερμανικής Αυτοκρατορίας, σήμερα στη Γερμανία. Γονείς της ήταν ο Ερνέστος Αύγουστος του Αννόβερου του Μπράουνσβαϊγκ και η Βικτωρία Λουίζα της Πρωσίας, κόρη του Γερμανού αυτοκράτορα Γουλιέλμου Β΄. Βαπτίστηκε σύμφωνα με το προτεσταντικό δόγμα και έλαβε τα ονόματα Φρειδερίκη Λουίζα Θύρα Βικτώρια Μαργαρίτα Σοφία Όλγα Καικιλία Ισαβέλλα Χρίστα., σύμφωνα με το προτεσταντικό δόγμα. Με τη γέννησή της έφερε τους τίτλους της Πριγκίπισσας του Αννοβέρου, της Δούκισσας του Μπράουνσβιγκ-Λύνεμπουργκ, ενώ, ως τρισέγγονη της Βικτωρίας του Ηνωμένου Βασιλείου και κατέχοντας την 34η θέση στη γραμμή διαδοχής του βρετανικού θρόνου, έφερε τον τίτλο της Πριγκίπισσας της Μεγάλης Βρετανίας και της Ιρλανδίας.

Μέλος Ναζιστικής νεολαίας 
Η Φρειδερίκη ευρισκόμενη στην παιδική ακόμη ηλικία έγινε μέλος της γερμανικής ναζιστικής νεολαίας, ενώ, σύμφωνα με μερικούς, ανεδείχθη σε αρχηγό της ομάδας κοριτσιών της περιοχής της. Στην εφημερίδα The New York Times, αλλά και σε άλλες πηγές, αναφέρεται ότι συμπαθούσε τις δυνάμεις του Άξονα και υπήρξε ένθερμη οπαδός τους. Η Φρειδερίκη έγινε μέλος πριν καταστεί υποχρεωτική η κατάταξη στη χιτλερική νεολαία κορασίδων, το 1936, ίσως ύστερα από υπαγόρευση της οικογένειάς της. Σε αναμνηστική καρτ-ποστάλ εικονίζεται με στολή της Γιουνγκμάντελμπουντ, της ναζιστικής οργάνωσης για κορίτσια ηλικίας 10-14 ετών, μαζί με τους αδερφούς της Γουέλφο Ερρίκο και Χριστιανό Όσκαρ, οι οποίοι είχαν στρατευθεί στη Βέρμαχτ.

Η Ίσις Φάχμι, η οποία γνώριζε τη Φρειδερίκη προσωπικά, αναφέρει ότι η ένταξή της στη Χιτλερική Νεολαία ήταν αναγκαστική. Η ίδια η Φρειδερίκη φέρεται να έλεγε ότι, επειδή ήταν πολύ μοναχικό παιδί που έπαιζε μόνο με παιδιά υπηρετών, όταν είδε τα άλλα παιδιά με στολή, ζήτησε να έχει και αυτή και άρχισε να παρακολουθεί τις συγκεντρώσεις τους για 6 ή 8 μήνες.

Μετάβαση στο εξωτερικό
Το 1934, στα δεκαεπτά της χρόνια, στάλθηκε στην Αγγλία για να φοιτήσει στο οικοτροφείο Νορθ Φόρλαντ Λοτζ. Οι προτάσεις της για αλλαγές του τρόπου ψυχαγωγίας των κοριτσιών γίνονται αποδεκτές από τη διεύθυνση του ιδρύματος. Το ίδιο έτος, θα συναντήσει τον Παύλο της Ελλάδας, στο γάμο του Γεωργίου του Ηνωμένου Βασιλείου με τη Μαρίνα της Ελλάδας. Από το επόμενο έτος, όταν η Φρειδερίκη μετέβη στη Φλωρεντία της Ιταλίας για να σπουδάσει πολιτικοκοινωνικές επιστήμες στην Αμερικανική Σχολή της πόλης, οι επαφές μεταξύ τους ήταν πιο συχνές. Η σχολή όπου φοιτούσε βρισκόταν κοντά στη Βίλλα Σπάρτα στο Φιέζολε της Φλωρεντίας, όπου βρίσκονταν οι αδελφές του Παύλου, Ελένη, Ειρήνη και Αικατερίνη, τις οποίες επισκεπτόταν συχνά.

Πριν από την οριστικοποίηση του δεσμού της με τον Πρίγκιπα Παύλο, η Φρειδερίκη φέρεται να απορρίφθηκε από πιθανή μνηστή του Πέτρου της Ελλάδας, γιου του Πρίγκιπα Γεωργίου και της Μαρίας Βοναπάρτη. Η μετέπειτα αντιπάθεια ανάμεσα στον Πέτρο και τη Φρειδερίκη φαίνεται να κράτησε για όλη τη διάρκεια της ζωής τους.

Τον Νοέμβριο του 1935 η βασιλική οικογένεια της Ελλάδας επιστρέφει στη χώρα και ο Γεώργιος Β΄ επανακτά τον θρόνο έπειτα από δημοψήφισμα. Ο Παύλος γίνεται πλέον διάδοχος του θρόνου, καθώς ο αδελφός του Γεώργιος δεν είχε αποκτήσει απογόνους. Κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων του Βερολίνου, το 1936, στους οποίους ο Παύλος ήταν επικεφαλής της ελληνικής αποστολής, γίνεται γνωστή η είδηση της σχέσης του με τη Φρειδερίκη. Οι αρραβώνες τους αναγγέλθηκαν επίσημα στις 28 Σεπτεμβρίου 1936. Μετά την αναγγελία των αρραβώνων η βρετανική κυβέρνηση, μέσω του πρέσβη της στην Αθήνα, Σίντνεϋ Ουότερλοου, εξέφρασε τη δυσαρέσκειά της στο βασιλιά Γεώργιο Β΄ για τον επικείμενο γάμο και τον ενημέρωσε για τις σχέσεις της οικογένειας της Φρειδερίκης με το καθεστώς του Χίτλερ. Έτσι, προκειμένου να μειωθούν οι αντιδράσεις, ο πατέρας της Φρειδερίκης ζήτησε και πήρε άδεια για την τέλεση του γάμου από το Γεώργιο ΣΤ΄ του Ηνωμένου Βασιλείου, καθώς η Φρειδερίκη βρισκόταν στη γραμμή για τη διαδοχή του βρετανικού θρόνου.

Ο γάμος με τον Παύλο 
Για την τέλεση των γάμων της Φρειδερίκης και του Παύλου ταξίδεψε στην Αθήνα ολόκληρη η βασιλική οικογένεια του Αννοβέρου σιδηροδρομικώς από τη Γερμανία στην Αθήνα μαζί με δύο Έλληνες υπουργούς, που είχαν οριστεί ως συνοδοί στο ταξίδι. Το τραίνο καθυστέρησε επτά ώρες στη Γιουγκοσλαβία, εξαιτίας των πάγων και του χιονιού. Στα σύνορα με την Ελλάδα επιβιβάστηκε σε αυτό και ο Πρίγκιπας Παύλος. Η τελετή των γάμων έγινε στις 9 Ιανουαρίου 1938 στη Μητρόπολη Αθηνών παρουσία πλήθους προσκεκλημένων από όλη την Ευρώπη. Ως Διάδοχοι κατοικούσαν στην έπαυλη του Παλαιού Ψυχικού. Ο Παύλος και η Φρειδερίκη μιλούσαν μεταξύ τους γερμανικά, αγγλικά και ελληνικά. Τα αγγλικά ήταν η γλώσσα επικοινωνίας τους στο τηλέφωνο και στην αλληλογραφία. Με τα παιδιά τους μιλούσαν ελληνικά και αγγλικά.

Απέκτησαν τρία παιδιά: τη Σοφία (1938, Παλαιό Ψυχικό), τον Κωνσταντίνο (1940, Παλαιό Ψυχικό) και την Ειρήνη της Ελλάδας (1942, Κέιπ Τάουν).

Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος - διαφυγή στη Νότια Αφρική
Κατά τη διάρκεια του Ελληνοϊταλικού Πολέμου του 1940-1941, η Φρειδερίκη ανέλαβε την επίτιμη προεδρία της εθελοντικής οργάνωσης Φανέλα του Στρατιώτη, που είχε ιδρυθεί το 1939 από μία ομάδα Αθηναίων γυναικών. Σκοπός και έργο της οργάνωσης ήταν η συγκέντρωση ρούχων, φαρμάκων και άλλων χρήσιμων προς τους Έλληνες στρατιώτες υλικών. Θεωρείται ότι τουλάχιστον 270.000 δέματα απεστάλησαν στο μέτωπο. Κατά τη διάρκεια των μαχών βρέθηκε εθιμοτυπικά για τη λήψη φωτογραφιών, μαζί με την πριγκίπισσα Αικατερίνη, σε νοσοκομεία όπου επισκέφθηκε τραυματισμένους στρατιώτες.

Στις 26 Μαρτίου 1941 αποστέλλει μια επιστολή προς τους γονείς της, μέσω της οποίας εξηγεί την τότε κατάσταση στην Ελλάδα και αναφέρεται στη σχεδιαζόμενη επίθεση της Γερμανίας εναντίον της. Σε απόσπασμα της συγκεκριμένης επιστολής αναφέρει:

«Εδώ όλοι είναι πεπεισμένοι ότι οι Γερμανοί θα μας επιτεθούν σε μια-δυο μέρες. Και γιατί όλα αυτά; Για να βοηθηθούν οι φασίστες; Η βοήθειά τους είναι άχρηστη: έχουν ξοφλήσει για πάντα. Αν όμως, παρά ταύτα, η Γερμανία επετίθετο εναντίον της Ελλάδος, τότε αυτό θα ήταν για την Ελλάδα η μεγαλύτερη δόξα που θα μπορούσε να διανοηθή. Δύο Μεγάλες Δυνάμεις εναντίον της Ελλάδος!»

Τον Απρίλιο του 1941 οι γερμανικές ναζιστικές δυνάμεις εισέβαλαν στην Ελλάδα και η βασιλική οικογένεια έφυγε στην Κρήτη. Μετά τη Μάχη της Κρήτης κατέφυγαν στην Αίγυπτο. Για μεγαλύτερη ασφάλεια, το ζεύγος εγκαταστάθηκε τελικώς στη Νότια Αφρική. Εκεί η Φρειδερίκη γέννησε το τρίτο παιδί της, την Ειρήνη, ανάδοχος της οποίας ήταν ο αρχηγός της Νοτιοαφρικανικής Ένωσης, στρατηγός Γιαν Σματς. Τον Φεβρουάριο του 1944, το ζεύγος γύρισε πάλι στην Αίγυπτο και τον Σεπτέμβριο του 1946 επέστρεψε οριστικά στην Ελλάδα, μετά από το Δημοψήφισμα του 1946.

Βασίλισσα των Ελλήνων 

Την 1η Απριλίου 1947, μετά τον αιφνίδιο θάνατο του Γεωργίου Β΄, ο Παύλος έγινε βασιλιάς και η Φρειδερίκη βασίλισσα. 

Το 1962, η κόρη της, Σοφία, παντρεύτηκε τον Πρίγκιπα Χουάν Κάρλος δε Μπορμπόν, αργότερα Βασιλιά της Ισπανίας. Έτσι η Φρειδερίκη απέκτησε απογόνους και στην ισπανική βασιλική οικογένεια. 

Μετά τον θάνατο του συζύγου της, Παύλου Α΄, στις 6 Μαρτίου 1964, η Φρειδερίκη πήρε τον τίτλο της Βασίλισσας Μητέρας (Βασιλομήτορος).

Έφυγε από την Ελλάδα με την υπόλοιπη βασιλική οικογένεια μετά το αποτυχημένο Αντικίνημα του Βασιλιά Κωνσταντίνου, στις 13 Δεκεμβρίου του 1967, και εγκαταστάθηκε στην Ιταλία.

Δράση και κριτική

Εθνική Οργάνωση Νεολαίας 
Ο Ιωάννης Μεταξάς αναφέρει στο ημερολόγιό του ότι η Φρειδερίκη, ως Πριγκίπισσα του θρόνου της Ελλάδος και τιμητικά στη θέση της Γενικής Διοικήτριας των κοριτσιών της φασιστικής Εθνικής Οργάνωσης Νεολαίας (ΕΟΝ), το Δεκέμβριο του 1938 μοίραζε σημαίες της οργάνωσης σε παιδιά. Συμμετοχή και προσφορά στην ΕΟΝ είχαν επίσης και άλλα μέλη της Βασιλικής Οικογενείας..

Παιδουπόλεις 

Κατά τη διάρκεια του Εμφύλιου Πόλεμου, το 1947, η Φρειδερίκη ίδρυσε τις "Παιδουπόλεις", ένα δίκτυο 53 ιδρυμάτων στην Ελλάδα. Σκοπός τους, σύμφωνα με την ίδια, ήταν "να σώσουμε τα παιδιά μας των βορείων επαρχιών από την απαγωγή πέρα από τα σύνορα και τη διαπαιδαγώγησή τους σε εχθρούς της πατρίδας". Στις παιδουπόλεις φιλοξενήθηκαν από 18.000 έως 30.000 παιδιά (ανάλογα με την πηγή αλλά και τον αναφερόμενο χρόνο). Η οργάνωση και η διοίκηση των Παιδουπόλεων έγινε από την Επιτροπή Εράνου «Πρόνοια Βορείων Επαρχιών της Ελλάδος», η οποία το 1955 μετεξελίχθηκε στο Βασιλικό Ίδρυμα Πρόνοιας («Υπό την υψηλή προστασία των Α.Α. Μ.Μ. των Βασιλέων») και το οποίο το 1970 πήρε το όνομα «Εθνικός Οργανισμός Προνοίας».

Δολοφονία Λαμπράκη 
Τον Απρίλιο του 1963 η Μπέτυ Αμπατιέλου, σύζυγος του ηγετικού στελέχους του ΚΚΕ, Αντώνη Αμπατιέλου, περίμενε τη Φρειδερίκη έξω από το ξενοδοχείο της στο Λονδίνο και υπήρξε επεισόδιο. Ο γραμματέας των ανακτόρων Γεράσιμος Τσιγάντες αναφερόμενος στην οργή της Φρειδερίκης μετά τις διαδηλώσεις και τα επεισόδια αποδοκιμασίας εναντίον της στο Λονδίνο και την παρεμβολή του Λαμπράκη αναφέρει ότι αυτή αναφώνησε "δεν θα με απαλλάξει κανείς από αυτόν τον άνθρωπο;". Σε μια προσπάθεια απόσεισης ή μοιράσματος των ευθυνών, ο στρατηγός Βαρδουλάκης αργότερα «εξομολογήθηκε» ότι «ο Λαμπράκης σκοτώθηκε κατά λάθος, είχε δοθεί απλώς η εντολή από τη βασίλισσα Φρειδερίκη να τον στραπατσάρουν...!. Πιο ειδικά, αυτή τη φράση αναφέρει ο Ανδρέας Παπανδρέου ότι του την είπε ο Βαρδουλάκης σε συζήτηση μαζί του ή σύμφωνα με άλλη εκδοχή αναφέρει ότι την είπε σε μια συζήτηση, ενώ σύμφωνα με μια τρίτη, ο Ανδρέας Παπανδρέου σημείωσε λίγα χρόνια αργότερα, έπειτα από σχετικά έγγραφα που του είχε δείξει ο πατέρας του, ότι τη φράση την είπε σε κάποια συζήτηση. Άλλοι με διάφορους τρόπους που ασχολήθηκαν με τη δολοφονία (Γιώργος Μπέρτσος, Βασίλης Λαμπρίδης) δεν είναι της γνώμης ότι ο Βαρδουλάκης γνώριζε για την ανάμειξη συγκεκριμένων προσώπων, πόσο μάλλον ενός συγκεκριμένου προσώπου, ούτε ότι ευθυνόταν για τη δολοφονία κάποιο συγκεκριμένο πρόσωπο που μπορούμε να κατονομάσουμε, ενώ ο Μίκης Θεοδωράκης έχει πει ότι η δολοφονία ήταν έργο του παλατιού και της αμερικανικής υπηρεσίας πληροφοριών (CIA), με τη Φρειδερίκη «ευθέως αναμεμειγμένη στην οργάνωση του εγκλήματος».

Ταξίδια και κρουαζιέρες 
Τον Αύγουστο του 1954 η Φρειδερίκη πραγματοποίησε μία 10ήμερη κρουαζιέρα στο Αιγαίο με προσκεκλημένους διεθνείς προσωπικότητες και μέλη νυν και τέως βασιλικών οικογενειών. Χρησιμοποιήθηκε το νεότατο τότε πλοίο "Αγαμέμνων", το οποίο είχε ήδη χρησιμοποιηθεί και από τη κυβέρνηση για έναν περίπλου στις Κυκλάδες κατά την επίσκεψη του Καγκελάριου Κόνραντ Αντενάουερ της Δυτικής Γερμανίας. Η κρουαζιέρα είχε πάρει μεγάλη δημοσιότητα στο εξωτερικό και πρόβαλε πάρα πολύ την Ελλάδα ως τουριστικό προορισμό. Το κόστος της όμως σε βάρος του Ελληνικού Δημοσίου και η αντίδραση των απλών και φτωχών ανθρώπων σε αυτό που εξέλαβαν ως επίδειξη πλούτου συνέβαλε στην αρχή της πτώσης της δημοτικότητας της Φρειδερίκης.

Το Δεκέμβριο του 1958 η Φρειδερίκη επισκέφτηκε τις ΗΠΑ σε ένα ταξίδι 6 εβδομάδων, με σκοπό να πληροφορηθεί τις ειρηνικές μεθόδους χρήσης της ατομικής ενέργειας.

Άλλες δραστηριότητες
Η παρασκηνιακή της παρέμβαση στην ελληνική πολιτική είναι αυτή που διαμόρφωσε την εικόνα της, είτε ως Βασίλισσας, είτε ως Βασίλισσας Μητέρας.Διοργανώθηκε έρανος υπό την εποπτεία της και ταυτόχρονα απαγορεύθηκαν όλοι οι άλλοι έρανοι και ακυρώθηκαν οι υφιστάμενοι. Άλλες ήταν τα συσσίτια και η προνοιακή μέριμνα, όπως η σύσταση και λειτουργία του Γραφείου Εισαγωγής Απόρων Ασθενών, το οποίο μεσολαβούσε για την εισαγωγή σε νοσηλευτικά ιδρύματα κατόπιν ανάλογων αιτημάτων οικονομικά και κοινωνικά δυσπραγούντων Ελλήνων από όλη την Ελλάδα και η ίδρυση κοινωνικών δομών. Οι παραπάνω δραστηριότητες ή πτυχές αυτών ενώ εκθειάζονται από κάποιους, έχουν δεχτεί αρνητική κριτική από άλλους.

Προίκα πριγκίπισσας Σοφίας
Τον Μάρτιο του 1962 η Κυβέρνηση Καραμανλή, ύστερα από πιεστική απαίτηση της Φρειδερίκης, ψήφισε τον νόμο «περί συστάσεως προικός για την πριγκίπισσα Σοφία» με τελικό ύψος 9 εκατομμύρια δραχμές (30.000 χρυσές λίρες) και επιβάρυνση του κρατικού προϋπολογισμού της Ελλάδας. Η προίκα σύμφωνα με τον νόμο απαλλασσόταν από κάθε φορολογία και μπορούσε να μετατραπεί σε συνάλλαγμα.

Η προικοδότηση των 9 εκατομμυρίων δραχμών ήταν η αφορμή για να ψυχρανθούν ακόμα περισσότερο οι σχέσεις των Ανακτόρων με τον πολιτικό κόσμο και τους πολίτες. Το σύνθημα «Προίκα στην Παιδεία, όχι στη Σοφία» ακουγόταν στις φοιτητικές κινητοποιήσεις, την εποχή που η κυβέρνηση Κωνσταντίνου Καραμανλή προίκιζε τη Σοφία με 30.000 χρυσές λίρες (9 εκατομμύρια δραχμές την εποχή εκείνη), ενώ ταυτόχρονα αρνιόταν πεισματικά κάθε αύξηση των δαπανών για την παιδεία.

Για την προίκα εν όψει του γάμου της κόρης της Σοφίας με τον Χουάν Κάρλος, η Φρειδερίκη πίεζε προσωπικά τον πρωθυπουργό Κ. Καραμανλή να καθορίσει ένα μεγάλο ποσό από τον κρατικό προϋπολογισμό. Η απάντηση του πρωθυπουργού είναι ότι η βασίλισσα θα πρέπει να περιμένει να συνεννοηθεί προηγουμένως η κυβέρνηση με τα κόμματα, ώστε να μην αρχίσει η αντιπολίτευση τις επιθέσεις κατά της κυβέρνησης αλλά και κατά του στέμματος. Η Φρειδερίκη όμως συνέχισε τις φορτικές πιέσεις μέχρι που τελικώς ο Καραμανλής υπάκουσε στις πιέσεις των Ανακτόρων και των φιλοβασιλικών στελεχών του. Οι πληροφορίες της βρετανικής πρεσβείας στην Αθήνα ανέφεραν ότι κανείς δεν πληροφορήθηκε, δημόσια τουλάχιστον, το πραγματικό ύψος της προίκας και υποστηρίζουν ότι 100.000-200.000 χρυσές λίρες βγήκαν από τα ταμεία του κράτους.

Η κηδεία 
Πέθανε στις 7 Φεβρουαρίου 1981 από έμφραγμα, που εκδηλώθηκε μετά από εγχείρηση καταρράκτη στην οποία είχε υποβληθεί, στα ισπανικά ανάκτορα της Θαρθουέλα. Η κηδεία έγινε στην Ελλάδα, στο βασιλικό κοιμητήριο στο Τατόι, ύστερα από ειδική άδεια που δόθηκε από την κυβέρνηση του Γεωργίου Ράλλη. 

Στην αρχή ο Κωνσταντίνος πρότεινε στον πρωθυπουργό να μεταφερθεί η σορός στις 11 Φεβρουαρίου στην Ελλάδα και την επόμενη μέρα να τελεστεί η νεκρώσιμη ακολουθία στη Μητρόπολη Αθηνών και ο ενταφιασμός στο Τατόι. Ο Ράλλης δήλωσε ότι όλα έπρεπε να γίνουν στο Τατόι την ίδια μέρα, γιατί στη Μητρόπολη ήταν πολύ πιθανό να γίνουν ταραχές. Σύμφωνα με την κυβέρνηση Ράλλη, το πρόβλημα δεν ήταν αν θα επιτρεπόταν η κηδεία, γιατί δεν υπήρχε ανάγκη τέτοιας άδειας. Θα έπρεπε να εκδοθεί απόφαση απαγορεύσεως της κηδείας. Αυτή η απαγόρευση θα εξέθετε τη χώρα στο εσωτερικό και στο εξωτερικό. Τέλος, μετά την αλλαγή του πολιτεύματος, το 1974, τα μέλη της πρώην βασιλικής οικογένειας διατηρούσαν την ελληνική ιθαγένεια και τυπικά μπορούσαν να έρθουν στην Ελλάδα χωρίς κανένα περιορισμό.

Ο Κωνσταντίνος πιεζόταν να κάνει δηλώσεις και στην αρχή αρνήθηκε. Την παραμονή της κηδείας το γραφείο του έδωσε στη δημοσιότητα δήλωσή του, με την οποία εξέφραζε τη λύπη του για την πολιτικοποίηση της κηδείας, ενώ ο ίδιος ερχόταν στην Ελλάδα, για να εκτελέσει ένα οδυνηρό προσωπικό καθήκον και ότι οι περιορισμοί που επεβλήθησαν στην απλή τελετή κηδείας της μητέρας του, προσδίδουν σ΄ αυτόν πικρία στην οδύνη. Τελικώς, την Πέμπτη 12 Φεβρουαρίου κηδεία και ταφή έγιναν αυθημερόν στο Τατόι.

Κρίσεις για την προσωπικότητά της
Ο Κωνσταντίνος Τσάτσος γράφει γι' αυτήν: «Η Φρειδερίκη ήταν προφανώς η δυνατότερη, και στη σκέψη και τη βούληση, από όλη την οικογένεια. Ήταν πολύ έξυπνη στα μικρά και στα μεγάλα άκριτη. Χωρίς λογικά να το παραδέχεται, στο υποσυνείδητό της κρατούσε η πεποίθηση ότι τα βασιλικά γένη είναι ένα είδος του ζωικού βασιλείου διαφορετικό από τους υπόλοιπους θνητούς. Και αυτή η πεποίθηση δεν κρυβόταν πάντοτε, όπως θα έπρεπε. Είχε σφοδρές επιθυμίες και ενθουσιασμούς που γρήγορα εξανεμίζονται: ανοικοδομήθηκε τότε το παλιό μοναστήρι της Μονής Αστερίου Υμηττού για να αποσύρεται εκεί και να ζωγραφίζει, αλλά ώσπου να τελειώσει η ανοικοδόμηση, το μεράκι της είχε περάσει. Δεν πήγε εκεί ποτέ.» Και πιο κάτω, «Η παιδεία της γενικά ήταν πενιχρή. Διάβαζε φύρδην-μίγδην διάφορα βιβλία, πολιτικά και κοινωνιολογικά, αλλά και μερικά των θετικών επιστημών· συστηματική παιδεία δεν είχε. Προφανώς είχαν αμελήσει τις σπουδές της, όπως αυτή αμέλησε, από άγνοια, τις σπουδές των παιδιών της»

Ο Χαράλαμπος Ποταμιάνος, βασιλικός γενικός υπασπιστής και γραμματέας του Παύλου Α΄ υποστήριξε ότι: «Επειδή ο Παύλος, για διαφόρους λόγους, ήταν πολύ δύσκολος στόχος, διάλεξαν την Φρειδερίκη για να τη διαβάλουν, και να της φορτώσουν όσα μπορέσουν περισσότερα. Δυστυχώς, σε αυτό τους βοήθησε και η αδυναμία του Έλληνα να πιστεύει εύκολα τις δυσάρεστες φήμες. Με ανάλογο τρόπο δημιούργησαν γενική πεποίθηση ότι η Φρειδερίκη ανεβοκατέβαζε υπουργούς και πρωθυπουργούς».

Ο πρώην πρωθυπουργός, Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, δήλωσε στο ντοκιμαντέρ Παύλος. Ένας Ασυνήθιστος Βασιλιάς ότι: «Είναι λάθος να πιστεύουμε ότι τον Παύλο τον κατηύθηνε η Φρειδερίκη. Είναι λάθος. Η Φρειδερίκη ήταν υποτεταγμένη στον Παύλο. Είχαν και μεγάλη διαφορά ηλικίας, το οποίο παίζει και πολύ σημαντικό ρόλο. Είχε και γερμανική παιδεία...δεν δημιουργούσε προβλήματα με τον Παύλο. Ο Παύλος είχε τη δική του προσωπικότητα».

Η κόρη της Ειρήνη, σε συνέντευξή της αναφερόμενη στη μητέρα της είπε: «Κάποτε την συμπαθούσαν πάρα πολύ (τη Φρειδερίκη). Η μητέρα μου ήταν πολύ ευθύς άνθρωπος και πολλές φορές δεν ήθελαν να ακούνε αλήθειες μερικοί. Ήταν πολύ καταφερτζού».

Ο Μίκης Θεοδωράκης έγραψε πως η Φρειδερίκη «είναι η ηθική αυτουργός στη δολοφονία του Λαμπράκη» και πως απολάμβανε ασυλίας ως βασίλισσα και ως βασιλομήτωρ.

Τίτλοι και προσφωνήσεις
18 Απριλίου 1917 – 9 Ιανουαρίου 1938: 'Η Αυτής Βασιλική Υψηλότητα Η Πριγκίπισσα Φρειδερίκη του Αννοβέρου, της Μεγάλης Βρετανίας και της Ιρλανδίας, Δούκισσα στο Μπράουνσβαϊγκ-Λύνεμπουργκ
9 Ιανουαρίου 1938 – 1 Απριλίου 1947: Η Αυτής Βασιλική Υψηλότητα Η Πριγκίπισσα Διαδόχου Φρειδερίκη της Ελλάδας και της Δανίας, του Αννοβέρου, της Μεγάλης Βρετανίας και της Ιρλανδίας, Δούκισσα στο Μπράουνσβαϊγκ-Λύνεμπουργκ
1 Απριλίου 1947 – 6 Μαρτίου 1964: Η Μεγαλειότητα της  Η Βασίλισσα των Ελλήνων Φρειδερίκη, Πριγκίπισσα της Δανίας, του Αννοβέρου, της Μεγάλης Βρετανίας και της Ιρλανδίας, Δούκισσα στο Μπράουνσβαϊγκ-Λύνεμπουργκ
6 Μαρτίου 1964 – 6 Φεβρουαρίου 1981: Η Μεγαλειότητα της Η Βασίλισσα-Μητέρα Φρειδερίκη, Πριγκίπισσα της Δανίας, του Αννοβέρου, της Μεγάλης Βρετανίας και της Ιρλανδίας, Δούκισσα στο Μπράουνσβαϊγκ-Λύνεμπουργκ

Πρόγονοι

<center>

Παραπομπές

Πηγές
Κωνσταντίνος Τσάτσος, Λογοδοσία μιας ζωής τομ. 2ος, εκδ.Οι εκδόσεις των φίλων, Αθήνα, 2000
Μιχάλης Φύλλας,«Επιστολές Τρικαλινών στη βασίλισσα Φρειδερίκη «Στηρίζω εις σας μεγαλειοτάτη όλας μου τας ελπίδας…», Θεσσαλικό Ημερολόγιο, τομ. 77 (2020), σελ.282-286. 
Μιχάλης Φύλλας,«Επίκειται ο εξ ασιτείας θάνατός μου…». Όψεις της σαμιακής κοινωνίας στις αρχές της δεκαετίας του ’60», Απόπλους, τχ.83 (Άνοιξη 2020), σελ.330-336

Βιβλιογραφία 
 Measure of Understanding(Μέτρον Κατανοήσεως), Queen Frederica of the Hellenes, Εκδόσεις Macmillan (27 May 1971), ISBN 978-0-333-12454-3
 Πολιτικές Εκμυστηρεύσεις, Γεώργιος Ι. Ράλλης, Εκδόσεις Προσκήνιο, Αθήνα 1990, ISBN 960-7057-00-7
 " Το κορίτσι που θα γινόταν βασίλισσα", Νέλλη Ξενάκη, Εκδόσεις Τετράγωνο, Αθήνα 2014 ISBN 978-960-9505-45-1

Βασιλομήτωρ
Βασίλισσες της Ελλάδας
Ελληνική Βασιλική Δυναστεία
Οίκος του Αννόβερου
Βρετανίδες πριγκίπισσες
Πριγκίπισσες της Ελλάδας και της Δανίας
Πριγκίπισσες της Δανίας
Πριγκίπισσες της Γερμανίας
Πριγκίπισσες του Ανόβερου
Αντικομμουνιστές