Ρωμαϊκή Αγορά (Ρώμη)

Η Ρωμαϊκή Αγορά (Forum Romanum, ιταλ. Foro Romano) είναι ορθογωνική πλατεία περιβαλλόμενη από τα ερείπια αρκετών σημαντικών αρχαίων κυβερνητικών κτιρίων στο κέντρο της πόλης της Ρώμης. Οι πολίτες της αρχαίας πόλης αναφέρονταν σ΄ αυτό το μέρος, αρχικά αγορά, ως Φόρουμ Μάγκνουμ ή απλά Φόρουμ. Ήταν για αιώνες το κέντρο της δημόσιας ζωής της Ρώμης: χώρος θριαμβικών παρελάσεων και εκλογών, τόπος δημόσιων ομιλιών, δικών, αγώνων μονομάχων και πυρήνας των εμπορικών υποθέσεων. Εδώ αγάλματα και μνημεία τιμούσαν μερικά από τα πιο σημαίνοντα πρόσωπα της πόλης. 

Ευρισκόμενη στη μικρή κοιλάδα μεταξύ των Λόφων Παλατίνου και Καπιτωλίου, η Αγορά είναι σήμερα ακατάστατα ερείπια αρχιτεκτονικών θραυσμάτων και σποραδικών αρχαιολογικών ανασκαφών, που προσελκύουν πλήθος επισκεπτών. Τον 6ο αιώνα μ.Χ. μερικά από τα παλιά οικοδομήματα μέσα στην Αγορά άρχισαν να μετατρέπονται σε Χριστιανικές εκκλησίες. Τον 8ο αιώνα όλος ο χώρος περιβαλλόταν από Χριστιανικές εκκλησίες που είχαν πάρει τη θέση των εγκαταλειμμένων και κατεστραμμένων ναών. Το Μεσαίωνα, αν και διατηρείτο η μνήμη της Ρωμαϊκής Αγοράς, τα μνημεία της ήταν κατά το πλείστον θαμμένα κάτω από χαλάσματα και η θέση της ονομαζόταν αγελαδοχώραφο. Μετά τον 8ο αιώνα τα οικοδομήματα της Αγοράς διαλύθηκαν, ξανατακτοποιήθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν για την ανέγερση φεουδαρχικών πύργων και κάστρων μέσα στην ίδια περιοχή. Το 13ο αιώνα αυτές οι κατασκευές κατέρρευσαν και ο χώρος έγινε σκουπιδότοπος. Αυτό μαζί με τα χαλάσματα από τα διαλυμένα μεσαιωνικά κτίρια και τα αρχαία οικοδομήματα συνέβαλε στην ανύψωση της στάθμης του εδάφους. Η επιστροφή του Πάπα Ουρβανού Ε΄ το 1367 οδήγησε σε αυξανόμενο ενδιαφέρον για τα αρχαία μνημεία, εν μέρει για το ηθικό τους δίδαγμα και εν μέρει ως πηγή υλικών για νέα κτίρια που άρχισαν να κατασκευάζονται στη Ρώμη μετά από μεγάλο διάστημα. Καλλιτέχνες από τα τέλη του 15ου αιώνα σχεδίαζαν τα ερείπια της Αγοράς, αρχαιοδίφες αντέγραφαν επιγραφές το 16ο αιώνα και εντατικές ανασκαφές άρχισαν στα τέλη του 18ου αιώνα. Ένας καρδινάλιος έλαβε μέτρα για να την αποστραγγίσει πάλι και έχτισε πάνω από αυτή τη γειτονιά Αλεσαντρίνε. Αλλά η ανασκαφή από τον Κάρλο Φέα, που άρχισε να καθαρίζει τα χαλάσματα από την Αψίδα του Σεπτίμιου Σεβήρου το 1803 και από αρχαιολόγους υπό το Ναπολεόντειο καθεστώς, σημάδεψαν την αρχή του καθαρισμού της Αγοράς, που ανασκάφηκε πλήρως μόνο στις αρχές του 20ού αιώνα. Ερείπια από αρκετούς αιώνες εμφανίζονται μαζί, χάρη στη Ρωμαϊκή πρακτική του χτισίματος πάνω σε προγενέστερα ερείπια.

Υπάρχοντα (ή ανακαινισθέντα) ερείπια

Ναοί
 Ναός του Αντωνίνου και της Φαυστίνας (ο σηκός έγινε εκκλησία του Αγ. Λαυρεντίου)
 Ναός της Αφροδίτης και της Ρώμης (σώζονται τα δύο ημιθόλια· το δυτικό τμήμα έγινε μονή της Σάντα Μαρία Νόβα, που στα δυτικά του εφάπτεται η Σάντα Φραντσέσκα Ρομάνα)
 Ναός του Βεσπασιανού και του Τίτου (σώζονται τρεις κίονες της βορειοανατολικής γωνίας του προνάου με την τελευταία λέξη της επιγραφής)
 Ναός της Εστίας στη Ρώμη (κυκλικός, σώζονται τρεις κίονες και το γειτονικό μέρος του σηκού)
 Ναός του Καίσαρα (σώζεται ο βωμός)
 Ναός του Κάστορα και του Πολυδεύκη (σώζονται τρεις κίονες)
 Ναός του Ρωμύλου (εκκλησία Αγίων Κοσμά και Δαμιανού)
 Ναός του Σατούρνου (σώζονται 6 Χ 2 κίονες του προνάου με επιγραφή δύο γραμμών)

Βασιλικές
 Αιμιλία Βασιλική (σώζονται δύο ερυθροί κίονες)
 Ιουλία Βασιλική (σώζεται ένας ημικίονας)
 Βασιλική του Μαξέντιου (σώζεται το βόρειο κλίτος με τις τρεις θολωτές οροφές του)
 Κολοσσός του Κωνσταντίνου Α΄ (τμήματα από τα άκρα του στο Παλάτσο ντέι Κονσερβατόρι)

Αψίδες
 Αψίδα του Σεπτίμιου Σεβήρου (ύψος 20,9 μ., με τρία τόξα)
 Αψίδα του Τίτου (ύψος 15,4 μ., με ένα τόξο, επισκευασμένη)

Εξαλειφθείσες (ή σχεδόν εξαλειφθείσες) κατασκευές
 Αψίδα του Αυγούστου
 Αψίδα του Τιβέριου
 Χρυσός Οίκος
 Ιερό της Αφροδίτης Κλοακίνας
 Ναός του θεϊκού Αυγούστου
 Ναός της Ομόνοιας
 Ναός του Ιανού (Ρωμαϊκή Αγορά)
 Ναός του Διός του Στάτορος (8ος αιώνας π.Χ.)

Κτίρια και κατασκευές στη Ρώμη
Τοπογραφία της αρχαίας Ρώμης