Κατάλογος Ρωμαίων σφετεριστών

Ακολουθεί ένας κατάλογος με τους σφετεριστές στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Για μία επισκόπηση του προβλήματος και των συνεπειών τού σφετερισμού, βλέπε Ρωμαίοι σφετεριστές. Στην Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (395–1453), η εξέγερση και ο σφετερισμός ήταν τόσο διαβόητα συχνοί (με τα μέτρα της μεσαιωνικής Δύσης, όπου ο σφετερισμός ήταν σπάνιος) που ο σύγχρονος όρος «βυζαντινός» έγινε συνώνυμο των πολιτικών μηχανορραφιών και συνωμοσιών. Για τον σφετερισμό στην Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, βλέπε Κατάλογος Βυζαντινών σφετεριστών .

Κλειδί:
 σκ, σκοτώθηκε
 σΠ, σκοτώθηκε από την Πραιτωριανή Φρουρά
 σΣ, σκοτώθηκε από τους ίδιους τους στρατιώτες
 σΜ, σκοτώθηκε στη μάχη
 εκ, εκτελέστηκε
 αυ, αυτοκτονία
 οι ημερομηνίες είναι η αρχή και το τέλος της βασιλείας
 η προέλευση της εξέγερσης υποδεικνύεται, όπου είναι δυνατόν
 ο κατάλογος είναι πλήρης μέχρι την έλευση της τετραρχίας στα τέλη του 3ου αι.

Σφετεριστές που έγιναν νόμιμοι αυτοκράτορες 
Τα ακόλουθα άτομα ξεκίνησαν ως σφετεριστές, αλλά έγιναν ο νόμιμος αυτοκράτορας είτε παγιώνοντας τον αδιαμφισβήτητο έλεγχο της αυτοκρατορίας, είτε επιβεβαιώνοντας τη θέση τους από τη Ρωμαϊκή Σύγκλητο ή από τον νόμιμο Αυτοκράτορα.

Α΄ αυτοκρατορικός εμφύλιος πόλεμος 
 Γάλβας – σκοτώθηκε στις 15 Ιανουαρίου 69
 Μ. Σ. Όθων – αυτοκτόνησε στις 16 Απριλίου 69
 Βιτέλλιος – σκοτώθηκε στις 22 Δεκεμβρίου 69
 Βεσπασιανός – εξασφάλισε τον θρόνο

Β΄ αυτοκρατορικός εμφύλιος πόλεμος 
 Σεπτίμιος Σεβήρος (193–211)

Κρίση του 3ου αι. 
 Μακρίνος (217–218) στη Συρία, πρώην έπαρχος της Πραιτωριανής Φρουράς
 Eλαγάβαλος (218–222)
 Mαξιμίνος ο Θράκας (235–238) στο Ρήνο, πρώην εκατόνταρχος
 Γορδιανός Α΄ και Γορδιανός Β΄ (238) στην Αφρική, αυτοκτόνησε μετά από μία ήττα στη μάχη
 Φίλιππος ο Άραβας (244–249) στην Ανατολή, πρώην έπαρχος της Πραιτωριανής Φρουράς
 Δέκιος (249–251) στην Παννονία
 Tρεβωνιανός Γάλλος (251–253)
 Aιμιλιανός (σΣ. 253) στην Ιταλία
 Βαλεριανός (253–260)
 Κλαύδιος Γοτθικός (268–270)
 Κουιντίλλος (270)
 Αυρηλιανός (270–275)
 Φλωριανός (276)
 Πρόβος (276–282)
 Κάρος (282–283)
 Διοκλητιανός (284–305)

Δυτική Αυτοκρατορία 
 Κωνσταντίνος Α΄ (306-337)
 Μαξέντιος (306–312)
 Βετρανίων (350)
 Ιουλιανός ο Αποστάτης (360–363)
 Μάγνος Μάξιμος (383–388) και Φλάβιος Βίκτωρ (384–388)

Οι ακόλουθοι τελευταίοι αυτοκράτορες της Δύσης έγιναν όλοι δεκτοί από τη Σύγκλητο, αλλά ποτέ δεν αναγνωρίστηκαν ως συναυτοκράτορες από τον Αυτοκράτορα της Ανατολής:
 Κωνσταντίνος Γ΄ και Κώνστας Β΄ (407-411)
 Ιωάννης (423–425)
 Πετρόνιος Μάξιμος (455)
 Άβιτος (455–456) (πιθανώς) 
 Λίβιος Σεβήρος (461–465)
 Ολύβριος (472)
 Γλυκέριος (473-474)
 Ρωμύλος Αυγουστύλος (475–476)

Οι σφετεριστές δεν θεωρούνταν νόμιμοι αυτοκράτορες 
Τα ακόλουθα άτομα αυτοανακηρύχθηκαν αυτοκράτορες (ή ανακηρύχθηκαν ή διορίστηκαν ως αυτοκράτορες), αλλά δεν θεωρούνται νόμιμοι αυτοκράτορες, επειδή δεν έδιωξαν τον κυβερνώντα αυτοκράτορα ή δεν έθεσαν τον έλεγχο ολόκληρης της Αυτοκρατορίας ή δεν έγιναν δεκτοί από τη Σύγκλητο ή άλλους συναυτοκράτορες.

Παρατίθενται εδώ υπό τον Αυτοκράτορα, του οποίου την εξουσία επιχείρησαν να σφετεριστούν. Η σημειωθείσα ημερομηνία είναι το έτος απόπειρας σφετερισμού.

Κλαύδιος Α΄: 41–54 
 Λεύκιος Αρούντιος Κάμιλος Σκριβονιανός (42), ο αυτοκρατορικός απεσταλμένος στη Δαλματία. Θεωρούμενος πιθανός διάδοχος τού Καλιγούλα, αυτοκτόνησε στο νησί Ίσσα, αφού τον εγκατέλειψαν τα στρατεύματά του.

Γάλβας: 68–69 
 Γάιος Νυμφίδιος Σαβίνος (68), ο πραιτοριανός έπαρχος του Νέρωνα, αυτοανακηρύχτηκε αυτοκράτορας μετά την αυτοκτονία τού Νέρωνα, ισχυριζόμενος ότι ήταν νόθος γιος τού Καλιγούλα. Σκοτώθηκε από την πραιτοριανή φρουρά, καθώς ο Γάλβας πλησίαζε τη Ρώμη.

Τίτος: 79–81 
 Τερέντιος Μάξιμος, στην Ασία, κατέφυγε στον Αρτάβανο, έναν Πάρθο ηγέτη, που έμοιαζε με τον Νέρωνα

Δομιτιανός: 81–96 
 Λεύκιος Αντώνιος Σατουρνίνος (89), στη Άνω Γερμανία, κυβερνήτης της Άνω Γερμανίας, δεν μπόρεσε να φέρει Γερμανούς συμμάχους, επειδή ο Ρήνος ξεπάγωσε. Τον κατέβαλλε ο Λεύκιος Άππιος Μάξιμος Νορβανός.

Μάρκος Αυρήλιος: 161–180 
 Αβίδιος Κάσσιος (175), στην Αίγυπτο και τη Συρία, κυβερνήτης της Συρίας, αυτοανακηρύχθηκε αυτοκράτορας μετά τη φήμη ότι ο Μάρκος Αυρήλιος είχε πεθάνει. Συνέχισε την εξέγερσή του ακόμη και όταν έμαθε ότι ο Μάρκος Αυρήλιος ήταν ζωντανός.

Σεπτίμιος Σεβήρος: 193–211 

 Πεσκένιος Νίγηρ (193–194), στην Αίγυπτο, την Ασία και τη Συρία, κυβερνήτης της Συρίας. Αυτοανακηρύχτηκε αυτοκράτορας μετά τον θάνατο τού Πέρτινακα, νικήθηκε στη μάχη και σκοτώθηκε, ενώ κατέφυγε στην Παρθία.
 Κλαύδιος Αλβίνος (196–197), στη Βρετανία και τη Γαλατία, κυβερνήτης της Βρετανίας, αρχικά σύμμαχος του Σεπτίμιου Σεβήρου μέχρι που σκοτώθηκε ο Πεσκένιος  Νίγηρ, σκοτώθηκε στη μάχη τού Λούγδουνου (Λυόν).

Eλαγάβαλος: 218–222 
 Γέλιος Μάξιμος (219), στη Συρία, εκτελέστηκε, αρχικά αξιωματικός της Λεγεώνας IV Scythica
 Βέρος (τέλη 219), στη Συρία, εκτελέστηκε, διοικητής της Λεγεώνας III Gallica
 Ουράνιος (π. 221), αμφισβητείται η ύπαρξη και η ημερομηνία του. Πηγές τον τοποθετούν στο 253.
 Σέλευκος (μετά το 221). Θα μπορούσε να είναι ο Ιούλιος Αντώνιος Σέλευκος στη Μοισία, ή ο Μ. Φλάβιος Βιτέλλιος Σέλευκος ύπατος το 221

Aλέξανδρος Σεβήρος: 222–235 
 Σαλλούστιος (π. 227), στη Ρώμη, ανατράφηκε στον Καίσαρα από τον Αλέξανδρο, εκτελέστηκε για απόπειρα φόνου, έπαρχος της πραιτοριανής φρουράς
 Ταυρίνιος (ασαφής χρονολογία πότε αυ.), στην Ανατολή, αυτοκτόνησε στον Ευφράτη, αφού τον χαιρέτησαν ως Αύγουστο
 Οβίνιος Κάμιλος, φερόμενος σφετεριστής που αναφέρεται μόνο στην Ιστορία των Αυγούστων, τώρα θεωρείται ότι ήταν πλασματικός

Mαξιμίνος ο Θράκας: 235–238 
 Μάγνος (235), διέταξε μερικούς στρατιώτες τού Μαξιμίνου να καταστρέψουν τη γέφυρα, που επέτρεψε στον αυτοκράτορα να περάσει τον Ρήνο, πρώην ύπατος
 Κουαρτίνος (235), στην Ανατολή, υποστηρίχθηκε από στρατιώτες πιστούς στον πρώην αυτοκράτορα Αλέξανδρο Σεβήρο

Γορδιανός Γ΄: 238–244 
 Σαβινιανός (240), στην Αφρική, κυβερνήτης της επαρχίας

Φίλιππος ο Άραβας: 244–249 
 Ιοταπιανός (σΣ. 248), στην Ανατολή
 Πακατιανός (σΣ. 248), στα σύνορα του Δούναβη, σκοτώθηκε από στρατιώτες
 Σιλβάνακος στο Ρήνο, αβέβαιη ημερομηνία
 Σπονσιανός στη Μοισία, αμφισβητείται η ύπαρξή του

Δέκιος: 249–251 
 Λικινιανός (250) στη Ρώμη, εκτελέστηκε
 Τ. Ι. Πρίσκος (251–σκ; 252) στη Θράκη
 Βάλης ο Πρεσβύτερος στην Ιλλυρία, μεγάλος θείος του Βάλη Θεσσαλονικέως

Γαλλιηνός: 253–268 
 Ινγένιος (260) στην Παννονία, αυτοκτόνησε, πρώην κυβερνήτης
 Μακριανός ο Πρεσβύτερος, Mακριανός ο Νεότερος και Κουίετος (Σεπτέμβριος 260 – φθινόπωρο 261) στην Ανατολή, όλοι σκοτώθηκαν από τους δικούς τους στρατιώτες σε διαφορετικές περιπτώσεις
 Ρεγαλιανός (260) στην Παννονία, βασίλευσε με τη σύζυγό του
 Βαλίστας (επίσης: Βαλλίστας) (Φθινόπωρο εκ. 261) στην Ανατολή, πρώην πραιτοριανός έπαρχος, που συνδέεται με τον προηγούμενο
 Πίσων (σΣ. 261) στην Αχαΐα, αμφισβητείται η ύπαρξή του
 Βάλης Θεσσαλονικεύς (σκ. 261) στην Αχαΐα, φονευμένος από τον Mακρίνο, πρώην κυβερνήτη
 Μέμωρ (εκ. 261) στην Αίγυπτο
 Λεύκιος Μούσιος Αιμιλιανός (261 – άνοιξη εκ. 262) στην Αίγυπτο
 Οι αυτοκράτορες της Γαλλικής Αυτοκρατορίας
 Οι αυτοκράτορες της αυτοκρατορίας της Παλμύρας
 Οι πλαστοί (φανταστικοί) σφετεριστές:
 Κέλσος
 Σατουρνίνος: Πιθανώς ο κακός στον Τίτο Ανδρόνικο τού Σαίξπηρ
 Τρεβελιανός

Κλαύδιος Β΄: 268–270 
 Κενσορίνος (269–σΣ. 270), σχεδόν σίγουρα ανύπαρκτος: αναφέρεται μόνο στην Ιστορία των Αυγούστων (Τyranni Triginta 33) χωρίς κανενός είδους γραπτή, επιγραφική, ή νομισματική επιβεβαίωση.

Αυρηλιανός: 270–275 
 Δομιτιανός (270–271) πιθανότατα στη Νότια Γαλατία. Πιθανότατα ενθάρρυνε τις δυσκολίες του Αυρηλιανού να αντιμετωπίσει μία εισβολή των Αλαμανών στην Ιταλία, που συνέβη στις αρχές της βασιλείας του. Η προσπάθειά του για εξουσία θα μπορούσε να είχε κατασταλεί από τον πραιτοριανό έπαρχο του Αυρηλιανού, τον Πλακιδιανό που βρισκόταν στην κοιλάδα του Ροδανού εκείνη την εποχή ή από τον Τέτρικο, τον Γαλάτη αυτοκράτορα.
 Φηλικίσιμος (σκ. 271) στη Ρώμη, δημόσιος υπάλληλος που εμπλέκεται σε διαφθορά
 Σεπτίμιος (σΣ. 271) στη Δαλματία
 Ουρβανός (271), αμφισβητείται η ύπαρξή του
 Φίρμος Α΄ (σκ. 273) στην Αίγυπτο, αμφισβητείται η ύπαρξή του

Πρόβος: 276–282 
 Bονόσος (280)
 Πρόκουλος (280)
 Σατουρνίνος (280)

Κάρος, Καρίνος, Nουμεριανός: 282–284 
 Σαβίνος Ιουλιανός της Πανονίας

Διοκλητιανός: 284–305 
 Aμάνδος και Αιλιανός (285)
 Καραύσιος Α΄ (286–293)
 Άλεκτος (293–296)
 Δομίτιος Δομιτιανός (297)
 Αυρήλιος Αχιλλεύς (297–298)
 Ευγένιος (303)

Γαλέριος: 305–311 
 Δομίτιος Αλέξανδρος (308–εκ. 311)

Κωνσταντίνος Α΄: 309–337 
 Καλόκαιρος (εκ. 333/334)

Κωνστάντιος Β΄: 337–361 
 Μαγνέντιος (350–353)
 Νεπωτιανός (350)
 Καραύσιος Β΄ (354–358), αμφισβητείται η ύπαρξή του
 Κλαύδιος Σιλβάνος (355)

Βαλεντινιανός Α΄: 364–375 
 Προκόπιος (366)
 Mάρκελλος (366)
 Θεόδωρος (372)
 Φίρμος Β΄ (372–375)

Θεοδόσιος Α΄: 379–395 
 Ευγένιος (392–εκ. 394)

Ονώριος: 395–423 
 Mάρκος (406–407)
 Γρατιανός (407)
 Μάξιμος της Ισπανίας (409–411, 420–421)
 Πρίσκος Άτταλος (409–410, 415–416)
 Ιοβίνος (411–413)
 Σεβαστιανός (412–413)
 Ηρακλειανός (412–413)

Βαλεντινιανός Γ΄: 423–455 
 Βονιφάτιος (427)

Ανθέμιος: 467–472 
 Αρβάνδος (468)
 Ρωμανός (470)

Αποτυχημένοι περιφερειακοί σφετεριστές μετά την πτώση της Ρώμης (476) 
 Ιούλιος Νέπως (476–480) κυβέρνησε ως Αυτοκράτορας εξόριστος στη Δαλματία από το 475, προσπάθησε να ανακτήσει τον αυτοκρατορικό θρόνο από το βαρβαρικό καθεστώς στην Ιταλία υπό τον Οδόακρο γύρω στο 479-480, σκοτώθηκε από τους στρατιώτες του την ίδια χρονιά.
 Βουρδουνέλος (εκ. 496), στην κοιλάδα του Έβρου.
 Πέτρος (εκ .506), στην κοιλάδα του Έβρου.

Παραπομπές 

Ρωμαίοι επαναστάτες