Πρωτάθλημα Ελλάδας καλαθοσφαίρισης ανδρών

Το ελληνικό πρωτάθλημα καλαθοσφαίρισης, γνωστό και ως Α1 Εθνική κατηγορία, το οποίο αναφέρεται και ως Basket League, είναι η ανώτερη διοργάνωση καλαθοσφαίρισης στην Ελλάδα. Διοργανώνεται από τον ΕΣΑΚΕ υπό την εποπτεία της Ελληνικής Ομοσπονδίας Καλαθοσφαίρισης (ΕΟΚ). Εννιά ομάδες έχουν κατακτήσει το πρωτάθλημα. Ο Παναθηναϊκός είναι ο πολυνίκης της διοργάνωσης με 39 τίτλους ενώ κατέχει και το ρεκόρ συνεχόμενων κατακτήσεων με 9. Τελευταίος κάτοχος του τίτλου είναι ο Ολυμπιακός.

Ιστορία 
Το μπάσκετ πρωτοεμφανίστηκε στην Ελλάδα το 1918 μέσω της ΧΑΝ -κυρίως- και του "οίκου του στρατιώτη". Τότε, στο γήπεδο της ΧΑΝ Αθηνών, πρωτοπαίχτηκε μπάσκετ στην Ελλάδα. Μερικά μέλη της, μεταξύ των οποίων και ο Μάικ Στεργιάδης, που υπήρξε μαθητής του Νέισμιθ στο Σπρίνγκφιλντ, πήραν δύο καρέκλες, τις στερέωσαν ανάποδα σε δύο τοίχους και με μία μπάλα ποδοσφαίρου πρωτόπαιξαν μπάσκετ. Η ΧΑΝ φρόντισε να διαδοθεί το άθλημα στα σχολεία και στους συλλόγους, ενώ συγχρόνως άρχισε να διοργανώνει και αγώνες. Μάλιστα, το 1920 έγινε στη Σμύρνη και το πρώτο τουρνουά, με τη συμμετοχή πέντε ομάδων και νικητής ήταν ο Πανιώνιος. Αυτά τα τουρνουά συνεχίστηκαν μέχρι το 1924 και άρχισαν να παίρνουν μέρος φοιτητές και μαθητές. Η ΧΑΝ Αθηνών το 1924 διοργάνωσε ένα πρωτάθλημα, που κέρδισε η ΑΕΚ, η οποία θεωρείται ως η πρώτη πρωταθλήτρια Αθηνών . 

Στη συνέχεια, τη διοργάνωση ανέλαβε ο ΣΕΓΑΣ και το πρώτο πρωτάθλημα υπό την αιγίδα του, διεξήχθη την αγωνιστική περίοδο 1927-28 με νικητή τον Ηρακλή. Τα πρώτα χρόνια το πρωτάθλημα διεξαγόταν σε δύο φάσεις: στην πρώτη φάση διεξάγονταν τα τοπικά πρωταθλήματα Αθηνών και Θεσσαλονίκης και στη συνέχεια οι πρώτοι των τοπικών πρωταθλημάτων συγκροτούσαν το πανελλήνιο πρωτάθλημα. Το 1963 δημιουργήθηκε εθνική κατηγορία, ενώ από το 1969 την διοργάνωση ανέλαβε η ΕΟΚ. Το 1987 η πρώτη εθνική κατηγορία μετονομάστηκε σε Α1, ενώ από την αγωνιστική περίοδο 1992-93 τα πρωταθλήματα έγιναν επαγγελματικά με διοργανώτρια αρχή τον ΕΣΑΚΕ. Το πρωτάθλημα πήρε την ονομασία Α1 ΕΣΑΚΕ.  

Τη σεζόν 2019/20 το πρωτάθλημα διεκόπη λόγω της πανδημίας του κορονοϊού. Στις 21 Μαΐου 2020, έπειτα από ψηφοφορία του Διοικητικού Συμβουλίου του ΕΣΑΚΕ, αποφασίστηκε πρωταθλήτρια να αναδειχτεί η ομάδα που ήταν πρώτη τη στιγμή που διεκόπη το πρωτάθλημα (Παναθηναϊκός), ενώ οι δυο τελευταίοι της διοργάνωσης (ΠΑΟΚ, Άρης) ψηφίστηκε να μην υποβιβαστούν.

Πρωταθλητές

Σύνολο τίτλων

Συμμετοχές ομάδων στην Α' και Α1 εθνική κατηγορία (1964 - 2022)

Άνα σύλλογο 
Από την καθιέρωση της Α' εθνικής την περίοδο 1963–64 ως σήμερα (περίοδος 2021–22), μόνο δύο ομάδες συμμετέχουν ανελλιπώς σε όλα τα πρωταθλήματα, οι Άρης και Παναθηναϊκός. Μία απουσία έχει ο ΠΑΟΚ ο οποίος δεν αγωνίστηκε στην πρώτη διοργάνωση του 1963–64. Συνολικά 64 ομάδες έχουν μετάσχει στην Α' και Α1 εθνική, οι εξής:

Ανά γεωγραφική περιφέρεια 
Από τις 64 ομάδες που έχουν αγωνιστεί στην Α' και Α1 εθνική κατηγορία από την περίοδο 1963-64, οι 28 προέρχονται από την Αττική, ενώ μαζί με τις 12 προερχόμενες από τη Θεσσαλονίκη ομάδες καταδεικνύεται η «αστική» καταβολή του αθλήματος στην Ελλάδα. Από τις 20 ομάδες της υπόλοιπης Ελλάδας, οι περισσότερες εμφανίστηκαν στη μεγάλη κατηγορία μόλις κατά την τελευταία δεκαετία, ενώ υπάρχουν περιφέρειες όπως η Ήπειρος και η Θράκη οι οποίες δεν έχουν καμία εκπροσώπηση.

Συμμετοχές ομάδων στο Πανελλήνιο πρωτάθλημα (1928- 1963)

Ανά σύλλογο 
Συνολικά 33 ομάδες έχουν μετάσχει στο Πανελλήνιο πρωτάθλημα (1928 - 1963), οι εξής:

Συμμετοχές ομάδων στο Πανελλήνιο πρωτάθλημα, την Α' και Α1 εθνική (1928 - 2022)

Ανά σύλλογο 
Συνολικά 80 ομάδες έχουν μετάσχει σε όλα τα πρωταθλήματα (1928 - 2022), οι εξής:

Γενική βαθμολογία (1964 ως και 2017) 
Οι νίκες και οι ήττες αφορούν τα αποτελέσματα στην κανονική περίοδο, δηλαδή από την περίοδο 1963-1964 έως και την περίοδο 2016-2017.
Για την κατάταξη λαμβάνονται υπόψιν τα αποτελέσματα των play offs.
Με έντονα γράμματα οι ομάδες που συμμετέχουν στο πρωτάθλημα 2017-2018.

Πρωταθλητές και Φιναλίστ στο Πανελλήνιο πρωτάθλημα (1928-1963)

Οι τρεις πρώτοι στην Α' Εθνική (1964-1986)

Αγώνες μπαράζ 
Τέσσερεις φορές χρειάστηκε να διεξαχθεί αγώνας μπαράζ για την ανάδειξη του πρωταθλητή, μεταξύ δύο ομάδων που ισοβάθμισαν στην πρώτη θέση.

Οι τελικοί και μικροί τελικοί των πλέι οφ από την καθιέρωση της Α1 

1 Ο Παναθηναϊκός δεν κατέβηκε να αγωνιστεί στον τέταρτο αγώνα σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την διαιτησία του τρίτου αγώνα.
2 Ο τέταρτος αγώνας διακόπηκε σε βάρος του Ολυμπιακού 1'03" πριν τη λήξη κι ενώ το σκορ ήταν 76–69 υπέρ του Παναθηναϊκού.
3 Ο τρίτος αγώνας διακόπηκε σε βάρος του Ολυμπιακού 1'27" πριν τη λήξη κι ενώ το σκορ ήταν 76–72 υπέρ του Παναθηναϊκού.

Οι πρώτοι στην κανονική περίοδο

Οι ομάδες που μετείχαν σε τελικούς 

{| class="wikitable prettytable float-right" width="45%"
|- style="background:silver;"
! style="width:20px;"| Θέση
! style="width:180px;"| Παίκτης
! style="width:50px;"| Κλεψίματα
|-
| style="text-align:right;"| 1
|  Δημήτρης Διαμαντίδης
| style="text-align:center;"| 785
|-
| style="text-align:right;"| 2
|  Άγγελος Κορωνιός
| style="text-align:center;"| 583
|-
| style="text-align:right;"| 3
|  Γιώργος Σιγάλας
| style="text-align:center;"| 547
|-
| style="text-align:right;" | 4
|  Βασίλης Ξανθόπουλος
| style="text-align:center;" | 537
|-
| style="text-align:right;" | 5
|  Μανόλης Παπαμακάριος
| style="text-align:center;" | 520
|-
| style="text-align:right;" | 6
|  Νίκος Μπουντούρης
| style="text-align:center;" | 514
|-
| style="text-align:right;" | 7
|  Νίκος Βετούλας
| style="text-align:center;" | 470
|-
| style="text-align:right;" | 8
|  Βασίλης Σπανούλης
| style="text-align:center;" | 432
|-
| style="text-align:right;" | 9
|  Μιχάλης Πελεκάνος
| style="text-align:center;" | 428
|-
| style="text-align:right;"| 10
|  Νίκος Χατζής
| style="text-align:center;"| 415
|}

{| class="wikitable prettytable float-right" width="45%"
|- style="background:silver;"
! style="width:20px;"| Θέση
! style="width:180px;"| Παίκτης
! style="width:50px;"| Κοψίματα
|-
| style="text-align:right;"| 1
|  Παναγιώτης Φασούλας
| style="text-align:center;"| 929
|-
| style="text-align:right;"| 2
|  Στόγιαν Βράνκοβιτς
| style="text-align:center;"| 610
|-
| style="text-align:right;"| 3
| / Ντράγκαν Τάρλατς
| style="text-align:center;"| 256
|-
| style="text-align:right;" | 4
|  Δημήτρης Διαμαντίδης
| style="text-align:center;" | 228
|-
| style="text-align:right;" | 5
|  Ουόλτερ Μπέρι
| style="text-align:center;" | 227
|-
| style="text-align:right;" | 6
|  Κώστας Τσαρτσαρής
| style="text-align:center;" | 224
|-
| style="text-align:right;" | 7
|  Γιάννης Μπουρούσης
| style="text-align:center;" | 221
|-
| style="text-align:right;" | 8
| / Ανατόλι Ζουρπένκο
| style="text-align:center;" | 208
|-
| style="text-align:right;" | 9
|  Τόνι Κόστνερ
| style="text-align:center;" | 193
|-
| style="text-align:right;" | 10
|  Γιάννης Παπαγιάννης
| style="text-align:center;" | 192
|}

{| class="wikitable prettytable float-right" width="45%"
|- style="background:silver;"
! style="width:20px;"| Θέση
! style="width:180px;"| Παίκτης
!  style="width:50px;"| Τρίποντα
|-
| style="text-align:right;" | 1.
|  Άγγελος Κορωνιός
| style="text-align:center;" | 828
|-
| style="text-align:right;" | 2.
|  Τζον Κόρφας
| style="text-align:center;" | 686
|-
| style="text-align:right;" | 3.
|  Βασίλης Σπανούλης
| style="text-align:center;" | 634
|-
| style="text-align:right;" | 4.
|  Δημήτρης Διαμαντίδης
| style="text-align:center;" | 624
|-
| style="text-align:right;" | 5.
|  Φραγκίσκος Αλβέρτης
| style="text-align:center;" | 616
|-
| style="text-align:right;" | 6.
|  Νίκος Χατζής
| style="text-align:center;" | 616
|-
| style="text-align:right;" | 7.
| / Μπάνε Πρέλεβιτς
| style="text-align:center;" | 592
|-
| style="text-align:right;" | 8.
|  Πρόδρομος Νικολαΐδης
| style="text-align:center;" | 588
|-
| style="text-align:right;" | 9.
|  Μανόλης Παπαμακάριος
| style="text-align:center;" | 523
|-
| style="text-align:right;" | 10.
|  Φάνης Χριστοδούλου
| style="text-align:center;" | 519
|}

Οι πέντε πρώτοι στις στατιστικές κατηγορίες της Α1 ΕΣΑΚΕ 
 Το πρωτάθλημα Α1 ΕΣΑΚΕ από το 1992 που έγινε επαγγελματική διοργάνωση
 Στατιστικά από 1992-2022
 Τελευταία ενημέρωση: 24/1/2022
 Με έντονο Ενεργοί αθλητές.

Ξένοι παίκτες με τα περισσότερα παιχνίδια στην Α1-Α1 ΕΣΑΚΕ 
 Στατιστικά από 1986-2020
 Κάποιοι παίκτες έχουν διπλή εθνικότητα.
 Τελευταία ενημέρωση: 6/23/2020
Με έντονο Ενεργοί αθλητές.

Προπονητές με τα περισσότερα παιχνίδια σε Α' Εθνική και Α1 ΕΣΑΚΕ
 Στατιστικά από 1963-2020

 Τελευταία ενημέρωση: 23 Ιουνίου 2020
 Με έντονο Ενεργοί προπονητές.

Δείτε επίσης 
Ελληνικές ομάδες καλαθοσφαίρισης στις διεθνείς διοργανώσεις.
Πορεία των ελληνικών ομάδων στην Ευρωλίγκα
Πορεία των ελληνικών ομάδων στο Ευρωπαϊκό Κύπελλο Καλαθοσφαίρισης
Πορεία των ελληνικών ομάδων στο Κύπελλο Κόρατς
 Βραβεία κορυφαίων καλαθοσφαιριστών πρωταθλήματος ΕΣΑΚΕ

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Α1 ΕΣΑΚΕ
 Ε.Ο.Κ. πρωταθλητές Ελλάδας
 Πρωταθλητές και πρώτοι σκόρερ insports.gr
 Οι πρώτοι των πρώτων όλες τις σεζόν στην Α1 sport24
 «Α1: 28 χρόνια, 40 ομάδες», άρθρο στον ιστότοπο InfoBasket.gr, 12 Ιουνίου 2014.

Πρωταθλημα Ανδρες Α1
 
 
Καλαθοσφαίριση Ανδρων