Βούβαστις

Η Βούβασις (κοπτικά:  Πούμπαστι, αρχαία ελληνικά:  ή ), γνωστή επίσης στα αραβικά ως Τελ Μπάστα ή στα αρχαία αιγυπτιακά Περ-Μπαστ, ήταν αρχαία αιγυπτιακή πόλη. Η Βούβαστις ταυτίζεται συχνά με τη βιβλική Πι-Μπεσέτ ( py-bst, Ιεζεκιήλ 30:17). Ήταν η πρωτεύουσα του ομώνυμου Βουβαστικού νομού στην περιοχή του Δέλτα του Νείλου στην Κάτω Αίγυπτο, και γνωστή ως το λατρευτικό κέντρο της θεάς με αιλουροειδή μορφή Μπαστ, και έτσι κύριος τόπος ταφής γατών στην Αίγυπτο.

Τα ερείπιά της βρίσκονται στα προάστια της σύγχρονης πόλης του Ζαγκαζίγκ.

Ιστορία
    

Το όνομα Βούβαστις στα αρχαία αιγυπτιακά είναι Pr-Bȝśt.t, που συνήθως μεταγράφεται ως Περ-Μπαστ. PR σημαίνει "οίκος" και Bȝśt.t είναι το όνομα της θεάς Μπαστ. Η φράση έτσι σημαίνει "Οίκος της Μπαστ". Στα κοπτικά το όνομα αποδίδεται ως ,  or .

Η Βούβαστις ήταν η πρωτεύουσα του νομού Αμ-Χεντ, ή στα ελληνικά Βουβαστικού, του 18ου της Κάτω Αιγύπτου. Βρισκόταν νοτιοδυτικά της Τάνιδος στην ανατολική όχθη του Πελουσιακού βραχίονα (ή κλάδου) του Δέλτα του Νείλου. 

Η Βούβαστις έγινε βασιλική κατοικία μετά που έγινε φαραώ ο πρώτος ηγεμόνας και ιδρυτής της 22ης Δυναστείας Σοσένκ Α΄ το 943 π.Χ. Η Βούβαστις ήταν στο απόγειό κατά τη διάρκεια αυτής και της 23ης Δυναστείας. Παρήκμασε μετά την κατάκτηση από τον Καμβύση Β΄ το 525 π.Χ., που σήμανε το τέλος της Σαϊτικής Εικοστής έκτης Δυναστείας και την αρχή της Αχαιμενιδικής Αυτοκρατορίας.     

Η Εικοστή δεύτερη Δυναστεία αποτελούνταν από εννιά, ή, σύμφωνα με τον Ευσέβιο από τρεις βασιλιάδες από τη Βούβαστι, κατά τη βασιλεία των οποίων η πόλη ήταν μια από τις πιο αξιοσημείωτες του Δέλτα. Αμέσως νότια της Βουβάστεως  βρίσκονταν οι κλήροι γης με τους οποίους αντάμειψε ο Ψαμμήτιχος Α΄ τις υπηρεσίες των Ιώνων και Κάρεων μισθοφόρων του, και στα στη νότια πλευρά της πόλης είχε αρχίσει (αλλά δεν ολοκληρώθηκε ποτέ) κανάλι από το φαραώ Νεχώ Β΄ που θα ένωνε το Νείλο με την Ερυθρά Θάλασσα. Μετά που οι Πέρσες κατέκτησαν τη Βούβαστι, τα τείχη της διαλύθηκαν. Από την περίοδο αυτή, όπως ειπώθηκε, άρχισε να παρακμάζει σταδιακά, αν και εμφανίζεται στα εκκλησιαστικά αρχεία στις επισκοπικές έδρες της επαρχίας της Αυγουσταμνικής (Augustamnica Secunda). Υπάρχουν νομίσματα από τη Βούβαστι από την εποχή του Αδριανού.    

Η παρακάτω περιγραφή είναι αυτή που δίνει ο Ηρόδοτος για τη Βούβαστι, όπως ήταν λίγο μετά την περίοδο της Περσικής εισβολής, το 525 π.Χ., και ο Χάμιλτον παρατηρεί ότι το πλάνο των ερειπίων αντικατοπτρίζει με αξιοσημείωτη ακρίβεια αυτή την περιγραφή του αυτόπτη μάρτυρα.

Θρησκεία

   

Η Βούβαστις ήταν το κέντρο λατρείας της θεάς με αιλουροειδή μορφή Μπαστέτ, που κάποιες φορές ονομαζόταν Βούβαστις, από το όνομα της πόλης, και που οι Αρχαίοι Έλληνες ταύτιζαν με την Άρτεμις. Η γάτα ήταν το ιερό και ιδιαίτερο ζώο της Βαστ, η οποία απεικονιζόταν με κεφάλι γάτας ή λέαινας και συνοδευόταν συχνά από τη θεότητα Πτα στις επιγραφές των μνημείων. Οι τάφοι στη Βούβαστι αντίστοιχα ήταν ο κύριος τόπος ταφής μουμιών γατών στην Αίγυπτο. 

Τα πιο ξεχωριστά σημεία της πόλης και του νομού της Βουβάστες ήταν το μαντείο της Μπαστ, ο εξαίσιος ναός αυτής της θεάς και η ετήσια λιτανεία προς τιμήν της. Το μαντείο κέρδισε δημοφιλία και σημαντικότητα μετά την εισροή Ελλήνων εποίκων στο Δέλτα, καθώς η ταύτιση της Μπαστ με την Άρτεμη προσέλκυε στο ιερό της και ντόπιους Αιγυπτίους και ξένους.     

Η γιορτές προς τιμήν της Μπαστ ήταν η πιο εύθυμοι και λαμπροί από όλες του αιγυπτιακού ημερολογίου, και περιγράφονται από τον Ηρόδοτο:

Χριστιανική επισκοπή
Σωζόμενα έγγραφα αναφέρουν τα ονόματα τριών Χριστιανών επισκόπων της Βουβάστεως τον 4ο και 5ο αιώνα:   
 Αρποκρατίων, ένας από τους επισκόπους που χειροτονήθηκε από το Μελέτιο Λυκοπόλεως, καταγεγραμμένος το 325    
Έρμων, σύγχρονος του Μέγα Αθανασίαου, περίπου το 362   
 Ιουλιανός στη Δεύτερη Σύνοδο της Εφέσου, το 449

Ανασκαφές
Το Δεκέμβριο του 1964 ανακαλύφθηκε στο "Νεκροταφείο των Ευγενών" στη Βούβαστι ο τάφος της εποχής του ύστερου Νέου Βασιλείου βεζίρη Ιουτί, από τον Αιγύπτιο αρχαιολόγο Σαφίκ Φαρίντ. 
Από το 2008, το αιγυπτιακό-γερμανικό ερευνητικό πρόγραμμα "Tell Basta Project" διεξάγει ανασκαφές στη Βούβαστι. Προηγουμένως, το Μάρτιο του 2004 είχε ανακαλυφθεί στη Βούβαστι ένα καλά διατηρημένο αντίγραφο του Κανώπειου Διάταγματος.

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Tell Basta Project (EES/ University of Göttingen/ SCA) Egypt Exploration Society
Preliminary German website of Tell Basta Project
Finds from Bubastis on the website of MUSEUMS IN THE NILE DELTA (project M.i.N.)

Αρχαιολογικοί τόποι στην Αίγυπτο