Βυζαντινή Αυτοκρατορία υπό τη Δυναστεία του Ιουστινιανού

Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία είχε την πρώτη της χρυσή εποχή υπό τη Δυναστεία του Ιουστινιανού Α΄, η οποία ξεκίνησε το 518. με την ενθρόνιση του Ιουστίνου Α'΄. Υπό τη δυναστεία του Ιουστινιανού Α΄, ιδιαίτερα τη βασιλεία του Ιουστινιανού Α΄, η Αυτοκρατορία έφτασε στη μεγαλύτερη εδαφική της έκταση από την πτώση του δυτικού μέρους της, ενσωματώνοντας εκ νέου τη Βόρεια Αφρική, τη νότια Ιλλυρία, τη νότια Ισπανία και την Ιταλία στην Αυτοκρατορία. Η δυναστεία του Ιουστινιανού Α΄ έληξε το 602 με την εκτόπιση του Μαυρίκιου και την ενθρόνιση τού διαδόχου του Φωκά.

Ιουστίνος Α΄

Πρώιμη ζωή και άνοδος στο θρόνο 
Η δυναστεία του Ιουστινιανού Α΄ ξεκίνησε με την άνοδο του θείου του Ιουστίνου Α΄ στον θρόνο. Ο Ιουστίνος Α΄ γεννήθηκε σε ένα μικρό χωριό, τη Μπεντεριάνα (ί, τη δεκαετία του 450.  Όπως πολλοί νέοι της επαρχίας, πήγε στην Κωνσταντινούπολη και κατατάχθηκε στον στρατό, όπου, λόγω των σωματικών του ικανοτήτων, έγινε μέλος των Εξκουβιτόρων, των φρουρών τού παλατιού.  Πολέμησε στους Ισαυρικούς και Περσικούς πολέμους και ανέβηκε στις τάξεις για να γίνει ο διοικητής των Excubitores, που ήταν μία θέση με μεγάλη επιρροή. Σε αυτό το διάστημα, επέτυχε και τον βαθμό του συγκλητικού. Μετά το τέλος τού Αυτοκράτορα Αναστασίου, ο οποίος δεν είχε αφήσει σαφή κληρονόμο, υπήρξε μεγάλη διαφωνία για το ποιος θα γινόταν Αυτοκράτορας.  Για να αποφασιστεί ποιος θα ανέβαινε στον θρόνο, συγκλήθηκε μία μεγαλειώδης συνάντηση στον Ιππόδρομο. Η Βυζαντινή Σύγκλητος, στο μεταξύ, συγκεντρώθηκε στη μεγάλη αίθουσα του ανακτόρου. Καθώς η Σύγκλητος ήθελε να αποφύγει εξωτερική ανάμειξη και επιρροή, πιέστηκαν να επιλέξουν γρήγορα έναν υποψήφιο. ωστόσο δεν μπορούσαν να συμφωνήσουν. Προτάθηκαν αρκετοί υποψήφιοι, αλλά απορρίφθηκαν για διάφορους λόγους. Μετά από πολλές διαφωνίες, η Σύγκλητος επέλεξε να προτείνει τον Ιουστίνο Α΄ και στέφθηκε από τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Ιωάννη τον Καππαδόκη στις 10 Ιουλίου.

Η βασιλεία του 

Ο Ιουστίνος Α΄, που καταγόταν από μία λατινόφωνη επαρχία, μιλούσε ελάχιστα ελληνικά,  και ήταν σχεδόν εντελώς αναλφάβητος.  Ως εκ τούτου, περικυκλώθηκε από ευφυείς συμβούλους, ο πιο αξιοσημείωτος από τους οποίους ήταν ο ανιψιός του, Ιουστινιανός (Α΄) . Ο Ιουστινιανός μπορεί να άσκησε μεγάλη επιρροή στον θείο του και θεωρείται από ορισμένους ιστορικούς, όπως ο Προκόπιος, η πραγματική δύναμη πίσω από τον θρόνο .   Μετά την άνοδό του, ο Ιουστίνος Α΄ αφαίρεσε τους άλλους υποψηφίους για τον θρόνο: δύο εκτελέστηκαν και τρεις τιμωρήθηκαν είτε με θάνατο είτε με εξορία. Σε αντίθεση με τους περισσότερους Αυτοκράτορες πριν από αυτόν, που ήταν Μονοφυσίτες, ο Ιουστίνος Α΄ ήταν πιστός Ορθόδοξος Χριστιανός.  Μονοφυσίτες και Ορθόδοξοι ήταν σε σύγκρουση για τις δύο φύσεις του Χριστού. Οι προηγούμενοι Αυτοκράτορες είχαν υποστηρίξει τη θέση των Μονοφυσιτών, η οποία βρισκόταν σε άμεση σύγκρουση με τις Ορθόδοξες διδασκαλίες του πάπα, και αυτή η διαμάχη οδήγησε στο Σχίσμα του Ακακίου. Ο Ιουστίνος Α΄, ως Ορθόδοξος, και ο νέος πατριάρχης Ιωάννης ο Καππαδόκης, ξεκίνησαν αμέσως την αποκατάσταση των σχέσεων με τη Ρώμη.  Μετά από λεπτές διαπραγματεύσεις, το Ακακιανό Σχίσμα έληξε στα τέλη Μαρτίου 519. Μετά από αυτή την αρχική Εκκλησιαστική αναμόρφωση, το υπόλοιπο της βασιλείας του Ιουστίνου Α΄ ήταν σχετικά ήσυχο και ειρηνικό. Το 525, ίσως με την επιμονή του Ιουστινιανού, ο Ιουστίνος Α΄ κατάργησε έναν νόμο, που ουσιαστικά απαγόρευε στους αυλικούς λειτουργούς να νυμφεύονται άτομα χαμηλής τάξης. Αυτό επέτρεψε στον Ιουστινιανό Α΄ να νυμφευτεί τη Θεοδώρα, η οποία ήταν χαμηλής κοινωνικής θέσης. Τα τελευταία του χρόνια, οι συγκρούσεις αυξήθηκαν γύρω από την Αυτοκρατορία. Υπήρξε αυξημένη διαμάχη με το Οστρογοτθικό βασίλειο που είχε ιδρυθεί στην Ιταλική Χερσόνησο. Ο βασιλιάς τους Θεοδώριχος Α΄ ήταν ύποπτος για συνωμοσίες των Ρωμαίων της Κωνσταντινούπολης και στράφηκε εναντίον της συγκλητικής τάξης της Ρώμης, φτάνοντας στο σημείο να εκτελέσει τον φιλόσοφο Βοήθιο, ο οποίος προσπαθούσε να τερματίσει τη δίωξη.  Ωστόσο ο Θεοδώριχος Α΄ απεβίωσε το 526, έτσι έληξε ο διωγμός. Όμοια η αυτοκρατορία των Σασανιδών ξανάρχισε τις εχθροπραξίες με τους Ρωμαίους και ο Ιβηρικός πόλεμος άρχισε στα ανατολικά και δεν θα έφτανε στη λήξη του μέχρι τη βασιλεία τού Ιουστινιανού Α΄. Το 527 ο Ιουστίνος Α΄ διόρισε τον Ιουστινιανό συναυτοκράτορα, καθώς ο ίδιος είχε αρρωστήσει επικίνδυνα. Ο Ιουστίνος Α΄ ανάρρωσε από την ασθένεια, όμως αρκετούς μήνες αργότερα απεβίωσε από έλκος από μία παλαιά πληγή και ο Ιουστινιανός Α΄ ανέβηκε τότε στον θρόνο.

Ιουστινιανός Α΄ 
Η δύναμη της δυναστείας φάνηκε επί Ιουστινιανού Α΄. Μετά τη στάση του Νίκα, ο Ιουστινιανός Α΄ ανοικοδόμησε την πόλη και αναμόρφωσε το νόμο με τον «Ιουστινιάνειο Κώδικα».

Ο Ιουστινιανός Α΄ είχε κληρονομήσει έναν πόλεμο με την Περσία από τον θείο και προηγούμενο αυτοκράτορα Ιουστίνο Α΄. Ο Ιουστινιανός Α΄ συνέχισε τον πόλεμο, καταφέρνοντας να στείλει μία δύναμη μέχρι τον Ευφράτη, αλλά η επιδρομή σταμάτησε και έχασε τις απαρχές ενός νέου φρουρίου σε μία συντριπτική ήττα. Αυτό το αδιέξοδο οδήγησε τον Ιουστινιανό Α΄ να διαπραγματευτεί την «Αιώνια Ειρήνη», στην οποία συμφώνησε να πληρώσει 11.000 λίβρες χρυσού σε αντάλλαγμα για παύση των εχθροπραξιών και υπεράσπιση πολλών ορεινών περασμάτων. 

Στη συνέχεια ξεκίνησε να ικανοποιήσει το όνειρό του για την ανόρθωση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Με εντολή του, ο ευνοημένος του στρατηγός Βελισάριος, άρχισε να ανακαταλαμβάνει την πρώην Ρωμαϊκή επικράτεια, ξεκινώντας από τους Βάνδαλους.

Οι Βάνδαλοι, αφού διατήρησαν τη βορειοαφρικανική κυριαρχία από την πτώση της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, είχαν γίνει ικανοποιημένοι και χαλαροί. Ο στρατός τους, παρόλο που ήταν διπλάσιος από τους 15.000 άνδρες που διοικούσε ο Βελισάριος, ήταν πλημμελώς εκπαιδευμένος και ανεπαρκής για να αντιμετωπίσει μία Αυτοκρατορική απειλή. Ο Βάνδαλος βασιλιάς Γκελίμερ, προσπάθησε να περικυκλώσει τους Ρωμαίους στη μάχη στο Δέκιμον. Νίκησε τον Βελισάριο, αλλά έπαθε υστερία, όταν βρήκε το σώμα του νεκρού αδελφού του. Ο Βελισάριος συγκέντρωσε τους εναπομείναντες άνδρες του και διέλυσε την ανοργάνωτη μάζα των Βανδάλων, που τώρα δεν διοικούνταν καλά. Ο Βελισάριος συνέχισε να καταλαμβάνει την Καρχηδόνα και οι Ρωμαίοι έγιναν νικητές. 

Τότε ο Ιουστινιανός Α΄ ανακάλεσε τον νικητή Βελισάριο. Στην Ιταλία, οι δυναστικές διαμάχες μεταξύ των ηγετών των Οστρογότθων έδωσαν στον Ιουστινιανό Α΄ την ευκαιρία να εισβάλει και έστειλε τον Βελισάριο στη Σικελία με 7500 άνδρες. Ο Βελισάριος έφτασε και συνάντησε μόνο μέτρια αντίσταση.  Στη συνέχεια μετακόμισε στην ηπειρωτική Ιταλία. Αφού κατέστρεψε μία ανταρσία στην πρόσφατα κατακτημένη Βόρεια Αφρική, ο Βελισάριος αποβιβάστηκε στην ηπειρωτική Ιταλία. βρίσκοντας την ίδια μέτρια αντίσταση. Η Γοτθική φρουρά της Νεάπολης αντιστάθηκε ωστόσο, και μετά από αρκετούς μήνες πολιορκία,  ο Βελισάριος λεηλάτησε την πόλη. Μετά από περισσότερες δυναστικές διαμάχες που ακολούθησαν, με αποτέλεσμα το τέλος δύο βασιλέων, ο Βελισάριος προσκλήθηκε στη Ρώμη από τον πάπα, ενώ ο βασιλιάς των Οστρογότθων βρισκόταν στη Ραβέννα. Στο άκουσμα αυτό, ο βασιλιάς Ουίτιγις έστειλε μία τεράστια δύναμη, ορισμένες αναφορές ανεβάζουν τη δύναμη μέχρι και 150.000, για να πολιορκήσουν τη Ρώμη.  Ο Βελισάριος είχε οχυρώσει τη Ρώμη και ακολούθησε πολιορκία. Ένα χρόνο και εννέα μέρες αργότερα, μετά από μία εξαντλητική πολιορκία, ο Ουίτιγις είχε δείξει την απόλυτη ανικανότητά του ως βασιλιάς και ο Βελισάριος είχε δείξει τη λαμπρότητά του ως διοικητής. Στη συνέχεια, ο στρατός των Οστρογότθων κινήθηκε για να πολιορκήσει το Aριμίνιον, το οποίο υπέφερε λόγω έλλειψης τροφής. Ο Ναρσής, ένας άλλος Ρωμαίος στρατηγός, κλήθηκε να βοηθήσει και χρησιμοποίησε την επιρροή του για να βοηθήσει τον Βελισάριο να σπάσει την πολιορκία. Μετά από μία σφαγή στο Μιλάνο, αποκαλύφθηκαν διακοπές στην αλυσίδα διοίκησης του Nαρσή. Μετά από επιστολή του Βελισάριου, ο Ναρσής ανακλήθηκε από τον Ιουστινιανό. Στη συνέχεια, η εκστρατεία μετατράπηκε σε πόλεμο πολιορκιών, ο οποίος έληξε αφού ο Βελισάριος προσποιήθηκε, ότι αποδέχτηκε την προσφορά να γίνει αυτοκράτορας της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.  Βάδισε μέσα στην πόλη αμαχητί, την κατέλαβε και μετά διέλυσε τον βασιλιά Ουίτιγι.

Ο Βελισάριος ανακλήθηκε από την Ιταλία και στη συνέχεια στάλθηκε αμέσως στο Περσικό μέτωπο, στο οποίο είχε ξεκινήσει ξανά πόλεμος. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, οι Οστρογότθοι ανακατέλαβαν το μεγαλύτερο μέρος της Ιταλίας. Μετά την κατάρρευση του Περσικού μετώπου, με τους Πέρσες να ορκίζονται ότι δεν θα πολεμούσαν ποτέ ξανά τους Ρωμαίους μέχρι μετά το τέλος του, ο Βελισάριος ανέκτησε την Ιταλία και κατέλαβε τη νότια Ισπανία σε έναν πόλεμο που κράτησε 18 χρόνια. 

Οι πόλεμοι ανακατάκτησης του Ιουστινιανού είχαν επεκτείνει την Αυτοκρατορία για να συμπεριλάβει τις πρώην Ρωμαϊκές επαρχίες της Ιταλίας, της Βαιτικής (Baetica) και της Ανθυπατικής Αφρικής (Africa Proconsularis). Αυτές οι προσθήκες επανέφεραν τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία στα παλαιά της σύνορα.

Ιουστίνος Β΄ 
Μετά την ανάκτηση του Ιουστινιανού Α΄ και τα εκτεταμένα προγράμματα ανοικοδόμησης, το θησαυροφυλάκιο της Αυτοκρατορίας έμεινε άδειο.  Το οικονομικό χάος αποδυνάμωσε την Αυτοκρατορία και ανάγκασε τον διάδοχό του Ιουστίνο Β΄, να αναστείλει τις πληρωμές στους Αβάρους. Ενώ οι Ρωμαίοι αποσπάστηκαν από τους Πέρσες, οι ορδές των Λομβαρδών υπό τον βασιλιά Αλμπόιν εισέβαλαν στην Ιταλία και σύντομα κατέλαβαν το μεγαλύτερο μέρος της χερσονήσου. Αργότερα οι πόλεμοι με τους Πέρσες δεν πήγαν καλά στη Συρία, με αποτέλεσμα ψυχική ασθένεια, που οδήγησε τον Ιουστίνο Β'  στον τάφο του.

Ο Τιβέριος Β΄ διαδέχθηκε τον Ιουστίνο Β΄. Η τετραετής βασιλεία του σημαδεύτηκε από Αυτοκρατορική αδυναμία λόγω της υπερβολικής επέκτασης της Αυτοκρατορίας. Ενίσχυσε τη Ραβέννα, οι στρατηγοί του βρήκαν επιτυχία εναντίον των Περσών στις μάχες στην Αρμενία και κατά των Βερβέρων στη Βόρεια Αφρική. Ταυτόχρονα, οι Σλάβοι άρχισαν να μεταναστεύουν μέχρι την Ελλάδα. Ο υπερτεταμένος Αυτοκράτορας έμεινε από χρήματα, έτσι δεν μπόρεσε να πληρώσει τον Στρατό της Ανατολής, που πολεμούσε τους Πέρσες και οι στρατιώτες απείλησαν με ανταρσία. Καθώς οι δυνάμεις του αναπτύχθηκαν αλλού, οι Άβαροι το εκμεταλλεύτηκαν και ανάγκασαν τον Τιβέριο να να εγκαταλείψει τη βασική πόλη Σίρμιον. Μετά από αυτή την αποτυχία, ο Τιβέριος Β΄, που έφαγε κακή τροφή η οποία μπορεί να δηλητηριάστηκε σκόπιμα, αρρώστησε και απεβίωσε.

Μαυρίκιος 
Ο Μαυρίκιος, ο πέμπτος και τελευταίος Αυτοκράτορας της δυναστείας του Ιουστινιανού Α΄, φέρεται να καταγόταν από την Αρμενία και ξεκίνησε την καριέρα του στην Κωνσταντινούπολη ως νοτάριος. Τελικά ανήλθε στο βαθμό του γραμματέα της Αυτοκρατορικής σωματοφυλακής και, το 577 διορίστηκε αρχιστράτηγος του στρατού. Μετά από σκληρές εκστρατείες στην Ανατολή στον Ρωμαιο-Σασανιδικό Πόλεμο του 572-591, προήχθη στον βαθμό του πατρίκιου. Το 582 νυμφεύτηκε την Κωνσταντίνα, κόρη του Αυτοκράτορα Τιβερίου Β΄, και τον διαδέχθηκε στο θρόνο σε ηλικία 43 ετών. 

Η βασιλεία του Μαυτικίου σημαδεύτηκε από συνεχείς οικονομικές δυσκολίες. Ο Μαυρίκιος ανέβηκε στον θρόνο και παρέλαβε μία εντελώς χρεοκοπημένη Αυτοκρατορία, και αυτή η οικονομική κατάσταση συνεχίστηκε μέχρι το τέλος της βασιλείας του. Κληρονόμησε επίσης στρατιωτικά προβλήματα: οι Σλάβοι συνέχιζαν να μεταναστεύουν στην Αυτοκρατορία, πολλές φορές βίαια. Η Αυτοκρατορική κυριαρχία της Ιταλίας κατέρρεε τελείως. Έπρεπε επίσης να συνεχίσει τον πόλεμο με την Περσία, στον οποίο είχε πολεμήσει σε όλη τη στρατιωτική του σταδιοδρομία. Αυτός ο Περσικός πόλεμος αντιμετώπισε επίσης χρηματικές δυσκολίες: η μη πληρωμή των στρατιωτών οδήγησε σε μία μεγάλη ανταρσία το 588. Ωστόσο, η χρηματική εκκρεμότητα επιλύθηκε την επόμενη άνοιξη. Κατά τη διάρκεια της ανταρσίας, άρχισε ένας εμφύλιος πόλεμος μεταξύ αντίπαλων φατριών στην Περσία και ο Μαυρίκιος είδε μία ευκαιρία. Έδωσε την υποστήριξή του στον Χοσράου Β΄  στην Περσία, ο οποίος κατάφερε να κερδίσει τον θρόνο. Αυτό έληξε τον Ρωμαιο-Σασανιδικό Πόλεμο των ετών 572-591.

Ο Μαυρίκιος έστρεψε τότε την προσοχή του στα Βαλκάνια, τα οποία, μετά από μία δεκαετία απροσεξίας του στρατού, είχαν καταστραφεί πλήρως από τους Σλάβους. Με την πλήρη προσοχή του στρατού, οι Ρωμαίοι απώθησαν τους Σλάβους, τους έδιωξαν από την αυτοκρατορία και στη συνέχεια ρήμαξαν τα εδάφη τους πέρα από τον Δούναβη. Οι Ρωμαίοι, μετά από αυτή την αποφασιστική νίκη, μπόρεσαν τώρα εύκολα να κρατήσουν τα σύνορα στον Δούναβη, όπως ήταν και πιο πριν στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, καθώς και να αποκτήσουν τον έλεγχο σε ορισμένες μικρές περιοχές στη νότια Δακία.

Παρά τις εκτεταμένες αυτές στρατιωτικές νίκες, ο Μαυρίκιος ήταν εξαιρετικά αντιδημοφιλής εντός των συνόρων της Αυτοκρατορίας, λόγω του γεγονότος ότι είχε πάντα ένα άδειο ταμείο και συχνά έπρεπε να μειώνει τις πληρωμές στους στρατιώτες του. Ως αποτέλεσμα αυτής της δυσαρέσκειας, καθαιρέθηκε από τους Πράσινους το 602 και αντικαταστάθηκε με τον εκλεκτό τους Φωκά.

Δείτε επίσης 

 Οικογενειακά δέντρα των Βυζαντινών Αυτοκρατορικών δυναστειών
 Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας

Βιβλιογραφικές αναφορές

Πηγές 

 Κάμερον, Αβερίλ. "The Cambridge Ancient History (Κεφάλαιο 3)" . Cambridge University Press, 2000.
 
 Treadgold, Warren T. "A History of the Byzantine State and Society" . Stanford University Press, 1997.
 Bury, John Bagnall History of the Later Roman Empire Macmillan & Co. Ltd. Δημοσιεύτηκε στο: Ανακτήθηκε στις 31 Μαρτίου 2013 .
 Κόρικ, Τζέιμς. The Byzantine Empire Farmington Mills MI: Thompson & Gale.

Δυναστεία του Ιουστινιανού
7ος αιώνας στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία
6ος αιώνας στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία
Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις