Ένωση Ποδοσφαιρικών Σωματείων Αθηνών

Η Ένωση Ποδοσφαιρικών Σωματείων Αθηνών (Ε.Π.Σ.Α.) είναι αρμόδια για το άθλημα του ποδοσφαίρου στην περιοχή της πρώην νομαρχίας Αθηνών με έδρα την Αθήνα. Ιδρύθηκε το 1924 και είναι επίσημα αναγνωρισμένη από τη FIFA, ενώ αποτελεί και ένα από τα τρία ιδρυτικά μέλη της Ελληνικής Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας (Ε.Π.Ο.). Είναι υπεύθυνη για τη διεξαγωγή του τοπικού πρωταθλήματος και του κυπέλλου, όπως και των πρωταθλημάτων εφήβων και παίδων. Συντονίζει επίσης τις δραστηριότητες των μικτών ομάδων νέων και παίδων, οι οποίες εκπροσωπούν την Αθήνα σε εθνικό επίπεδο.

Ιστορία 
Ιδρύθηκε επίσημα το 1924, η ιστορία της ωστόσο ξεκινά το 1919 όταν ιδρύεται η Ε.Π.Σ. Αθηνών-Πειραιώς. Λόγω της μεγάλης αντιπαλότητας Αθήνας και Πειραιά που υπήρχε τότε, η ένωση διαλύθηκε και έτσι δημιουργήθηκαν οι Ε.Π.Σ. Αθηνών και Ε.Π.Σ. Πειραιώς.

Κατά τη διεξαγωγή του πρωταθλήματος 1923-24 της Ε.Π.Σ. Αθηνών-Πειραιώς, οι αθηναϊκές ομάδες είχαν πολλά παράπονα από τη διαιτησία, την οποία κατηγορούσαν για μεροληψία εις βάρος τους. Αποκορύφωμα των διαμαρτυριών ήταν η αποχώρηση από το πρωτάθλημα τριών ομάδων της Αθήνας στις 30 Μαρτίου 1924, δύο αγωνιστικές πριν από τη λήξη του και ενώ ο τίτλος φαινόταν πως θα κριθεί ανάμεσα στον Ο.Φ. Πειραιώς και τον Α.Π.Σ. Πειραιώς, ο οποίος τελικά κατέκτησε τον τίτλο. Οι ομάδες που αποχώρησαν ήταν ο Παναθηναϊκός, ο Απόλλων Αθηνών και ο Αθηναϊκός 

Σχεδόν αμέσως οι τρεις αυτοί σύλλογοι μαζί με τον Ατρόμητο Αθηνών, τον Πανιώνιο και τον τότε ιδρυθέντα Μίλωνα Αθηνών δημιούργησαν την «Ένωση Ποδοσφαιρικών Σωματείων Αθηνών» (ΕΠΣΑ) και προχώρησαν στη διεξαγωγή ξεχωριστού πρωταθλήματος με τη συμμετοχή πέντε συλλόγων (δεν μετείχε ο Ατρόμητος), το οποίο ξεκίνησε στις 20 Απριλίου και έληξε στις 8 Ιουνίου 1924. Πρωτοπόροι παράγοντες για τη δημιουργία της ΕΠΣΑ ήταν οι: Καλαφάτης, Δεμερτζής, Νικολαΐδης, Καμπουρόπουλος, Μαντούδης και Παπάζογλου. Το πρώτο πρωτάθλημα της ΕΠΣΑ κατέκτησε ο Απόλλων Αθηνών, ο οποίος ισοβάθμησε με τον Παναθηναϊκό αλλά τον νίκησε στον τελικό αγώνα κατάταξης.

Τη δεκαετία του 2000 αποσπάστηκαν τα σωματεία της πρώην νομαρχίας Ανατολικής Αττικής δημιουργώντας την Ε.Π.Σ. Ανατολικής Αττικής, όπως και τα αντίστοιχα της πρώην νομαρχίας Δυτικής Αττικής ιδρύωντας την Ε.Π.Σ. Δυτικής Αττικής.

Πρωτάθλημα 

Το πρωτάθλημα της Ε.Π.Σ.Α. απoτελείται από τρεις κατηγορίες. Η πρωταθλήτρια και δευτεραθλήτρια ομάδες της Α΄ κατηγορίας μέχρι και την περίοδο ανέβαιναν απευθείας στη Δ΄ Εθνική. Για την περίοδο 2011-12 δεν προβιβάστηκαν κατευθείαν, αλλά έδωσαν αγώνες μπαράζ σε όμιλο μαζί με τους αντίστοιχους πρωταθλητή και δευτεραθλητή της Ε.Π.Σ. Πειραιά για δυο θέσεις ανόδου, σύμφωνα με το πρόγραμμα που κατάρτισε η Επιτροπή Πρωταθλήματος.

Αρχικά η Α΄ κατηγορία διεξάγονταν σε έναν όμιλο, ενώ από το 1967-68 (κατόπιν αναδιάρθρωσης) αποτελείται από δυο ομίλους και ο (υπερ)πρωταθλητής αναδεικνύεται μετά από αγώνα μπαράζ μεταξύ των δυο πρωταθλητών ομίλων. Ο ηττημένος αυτού του αγώνα λογίζεται σαν δευτεραθλητής της Α' κατηγορίας Αθηνών. Τη σεζόν 2011-12 η δομή των πρωταθλημάτων της ένωσης ήταν η ακόλουθη:

 Α΄ κατηγορία: 32 ομάδες (δύο όμιλοι των 16)
 1ος Όμιλος
 2ος Όμιλος
 Β΄ κατηγορία: 48 ομάδες (τρεις όμιλοι των 16)
 1ος Όμιλος
 2ος Όμιλος
 3ος Όμιλος
 Γ΄ κατηγορία: 48 ομάδες (τρεις όμιλοι των 16)
 1ος Όμιλος
 2ος Όμιλος
 3ος Όμιλος

Πρωταθλήτριες Α΄ κατηγορίας ΕΠΣΑ

Πριν από την καθιέρωση των εθνικών κατηγοριών 

Από το 1924 ως το 1959 η Α΄ Κατηγορία Αθηνών περιελάμβανε στη σύνθεσή της τις κορυφαίες ομάδες της Αθήνας (ΠΑΟ, ΑΕΚ, Πανιώνιο, Ατρόμητο, Απόλλωνα Αθηνών, Φωστήρα, Αστέρα Αθηνών, Αθηναϊκό, Α.Ο. Αιγάλεω). Έως και την αγωνιστική περίοδο 1958-59, οι πρώτες δυο, τρεις ή τέσσερις ομάδες της τελικής βαθμολογίας της Α´ Αθηνών έπαιρναν "εισιτήριο" για την τελική φάση του πρωταθλήματος Ελλάδας, μαζί με τις αντίστοιχες ομάδες από τις Ενώσεις Πειραιώς και Θεσσαλονίκης και μερικούς επαρχιακούς συλλόγους που προκρίνονταν μέσω ειδικού τουρνουά το οποίο ονομαζόταν "Περιφερειακό Πρωτάθλημα". Αντιλαμβάνεται ο καθένας πόσο σπουδαία ήταν η κατάκτηση κάποιας από τις πρώτες θέσεις, αφού τα σωματεία είχαν έτσι τη δυνατότητα να ξεφύγουν από πολύμηνη αγωνιστική απραξία, αλλά και να διεκδικήσουν τον Πανελλήνιο τίτλο.

Η Α' Αθηνών ήταν η δυσκολότερη από κάθε άλλη τοπική κατηγορία, καθώς οι σύλλογοι που την απάρτιζαν ήταν σαφώς ισχυρότεροι τόσο από τους αντιστοίχους του Πειραιά (αν εξαιρεθεί ο ΟΣΦΠ και ο Εθνικός), όσο και από εκείνους της Θεσσαλονίκης (πλην ΠΑΟΚ). Από πολλούς μάλιστα έχει υποστηριχθεί ότι οι Αθηναϊκές ομάδες έφθαναν σχεδόν εξουθενωμένες (λόγω μεγάλου ανταγωνισμού αλλά και έλλειψης των σημερινών προπονητικών υποδομών) στην Τελική φάση του Πρωταθλήματος Ελλάδας. Μέχρι το 1959 η Α΄κατηγορία Αθηνών ήταν ουσιαστικά το πιο ισχυρό τοπικό πρωτάθλημα της χώρας. Στη συνέχεια όμως, με τη δημιουργία των Εθνικών Πρωταθλημάτων, σταδιακά έχανε έδαφος στην ποδοσφαιρική ιεραρχία.

Μετά την καθιέρωση των εθνικών κατηγοριών

Κύπελλο 

Στο θεσμό του κυπέλλου συμμετέχουν τα σωματεία της Ε.Π.Σ. Αθηνών. 

Στο παρελθόν, πριν ακόμη την δημιουργία των Ε.Π.Σ. Ανατολικής Αττικής (2000) και Ε.Π.Σ. Δυτικής Αττικής (2003) , συμμετείχαν στο θεσμό και σωματεία των παραπάνω, που τότε ανήκαν στην Ε.Π.Σ. Αθηνών.

Τελικοί 

{| class="wikitable" style="text-align:center;margin-left:1em;"
|-
!width="80" | Περίοδος
!width="250" | Κυπελλούχος
!width="80" | Σκορ
!width="250" | Φιναλίστ
!width="250" | Γήπεδο
!width="80" | Παρ.
|-
| 1971–72
| Α.Ο.Ν. Αργυρούπολης
| 2-23-2 (πεν.)
| Α.Ο. Χαραυγιακός Ηλιούπολης
|Γήπεδο Πανιωνίου Γ.Σ.
|
|-
| 1972–73  
| Π.Α.Ο. Θρίαμβος Αθηνών
| 1-13-2 (πεν.)
| Α.Ο.Ν. Αργυρούπολης
|Γήπεδο Πανιωνίου Γ.Σ.
|
|-
| 1973–74  
| Α.Ο. Κουκουβαούνων
| 2-0
| Α.Ο. Παράδεισου Αμαρουσίου
|Στάδιο Χολαργού
|
|-
| 1974–75  
| Γ.Σ. Ηλιούπολη
| 1-1(3-2 πέν.)
| Γ.Σ. Αγίων Αναργύρων
|Γήπεδο Ταύρου
|
|-
| 1975–76  
| Α.Π.Ο. Ρουφ
| 3-2
| Γ.Σ. Καλλιθέα
|Στάδιο Περιστερίου
|
|-
| 1976–77  
| Π.Α.Ο. Αγίου Δημητρίου
| 3-2
| Α.Ο. Ωρωπός
|Στάδιο Καλλιθέας
|
|-
| 1977–78  
| Γ.Σ. Ηλιούπολη
| 0-0(4-3 πέν.)
| Α.Π.Ο. Ηρακλής Περιστερίου
|Στάδιο ΑΕΚ
|
|-
| 1978–79  
| Α.Ο. Παγκρατίου
| 0-03-2 (πεν.)
| Α.Π.Σ. Κεραυνός Κερατέας
|Γήπεδο ΠΑΟ
|
|-
| 1979–80
| Αθηναϊκός Α.Σ.
| 2-0
| Α.Ο. Κορωπί
|Γήπεδο ΠΑΟ
| 
|-
| 1980–81  
| Αθηναϊκός Α.Σ.
| 2-1
| Ο.Φ. Χολαργού
|Στάδιο Περιστερίου
| 
|-
| 1981–82  
| Α.Ο. Περιστερίου
| 1-0
| Α.Π.Σ. Κεραυνός Κερατέας
|Γήπεδο Γ.Σ. Απόλλων Σμύρνης
|
|-
| 1982–83  
| Α.Ε. Χαλανδρίου
| 0-03-0 (πεν.)
| Π.Α.Ο. Αγίου Δημητρίου
|Γήπεδο «Απόστολος Νικολαΐδης»
|
|-
| 1983–84  
| Α.Ε. Γαλατσίου
| 3-1
| Γ.Σ. Μαρκό
|Γήπεδο «Απόστολος Νικολαΐδης»
| 
|-
| 1984–85  
| Α.Π.Ο. Ήφαιστος Περιστερίου
| 3-1
| Γ.Σ. Ηλιούπολη
|Στάδιο Καλλιθέας
|  
|-
| 1985–86  
| Α.Π.Σ. Κεραυνός Κερατέας
| 3-1
| Α.Ο. Αστέρας Ζωγράφου
|Στάδιο Καλλιθέας
| 
|-
| 1986–87  
| Α.Ο. Πεύκης
| 0-04-3 (πεν.)
| Α.Ο. Τριγλία Ραφήνας
|Γήπεδο «Απόστολος Νικολαΐδης»
| 
|-
| 1987–88  
| Α.Ο. Βουλιαγμένης
| 4-2
| Α.Ο. Πεύκης
|Γήπεδο «Απόστολος Νικολαΐδης»
| 
|-
| 1988–89  
| Δόξα Βύρωνα
| 2-1
| Α.Ο. Κηφισιάς
|Γήπεδο «Απόστολος Νικολαΐδης»
| 
|-
| 1989–90  
| Ο.Φ. Χολαργού
| 1-0
| Α.Π.Ο. Μάχη Μαραθώνα
|Γήπεδο «Απόστολος Νικολαΐδης»
| 
|-
| 1990–91  
| Α.Ο. Κηφισιάς
| 1-14-3 (πεν.)
| Α.Ο. Πεύκης
|Γήπεδο «Απόστολος Νικολαΐδης»
|
|-
| 1991–92  
| Α.Ο. Αγίας Παρασκευής
| 2-0
| Α.Ε. Χαλανδρίου
|Ολυμπιακό Στάδιο Αθηνών «Σπύρος Λούης»
| 
|-
| 1992–93  
| Παναθηναϊκός Α.Ο. (ερασιτέχνες)
| 2-0
| Α.Ο. Αγίου Ιεροθέου
|Ολυμπιακό Στάδιο Αθηνών «Σπύρος Λούης»
| 
|-
| 1993–94  
| Παναθηναϊκός Α.Ο. (ερασιτέχνες)
| 2-1
| Α.Ε.Κ. Νέων Λιοσίων
|Ολυμπιακό Στάδιο Αθηνών «Σπύρος Λούης»
| 
|-
| 1994–95  
| Γ.Σ. Μαρκό
| 2-1
| Α.Ο. Αγίου Ιεροθέου
|
| 
|-
| 1995–96  
| Α.Π.Ε. Αγία Ελεούσα
| 4-1
| Π.Α.Ο. Καματερού
|Γήπεδο Γ.Σ. Απόλλων Σμύρνης
| 
|-
| 1996–97  
| Α.Σ. Σούρμενα
| 2-1
| Α.Σ. Άρης Πετρούπολης
|
| 
|-
| 1997–98  
| Α.Π.Ο. Ακράτητος Άνω Λιοσίων
| 3-0
| Αχαρναϊκός Α.Ο.
|Στάδιο «Νίκος Γκούμας»
| 
|-
| 1998–99  
| Α.Ο. Αστέρας Ζωγράφου
| 1-1 (κ.δ. και παρ.)5-4 (πεν.)
| Α.Π.Ο. Ακράτητος Άνω Λιοσίων
|Γήπεδο Γ.Σ. Απόλλων Σμύρνης
| 
|-
| 1999–00  
| Π.Α.Ο. Αγίου Δημητρίου
| 1-0
| Α.Ο. Θρασύβουλος Φυλής
|
|
|-
| 2000–01  
| Α.Ο. Θρασύβουλος Φυλής
| 3-0
| Α.Ε. Χαλανδρίου
|
| 
|-
| 2001–02  
| Π.Α.Ο. Ρουφ
| 1-0
| Α.Ο. Θρασύβουλος Φυλής
|
| 
|-
| 2002–03  
| Ηλυσιακός Α.Ο.
| 1-0
| Α.Ο. Χαϊδαρίου
|Γήπεδο Καισαριανής «Μιχάλης Κρητικόπουλος»
| 
|-
| 2003–04  
| Α.Ο. Χαϊδαρίου
| 3-2 (παρ.)
| Α.Σ. Σούρμενα
|Στάδιο Καλλιθέας «Γρηγόρης Λαμπράκης»
|
|-
| 2004–05  
| Α.Ο. Αγίας Παρασκευής
| 2-1
| Α.Σ. Άγιαξ Ταύρου
|Γήπεδο «Απόστολος Νικολαΐδης»
|
|-
| 2005–06  
| Α.Π.Ο. Φωστήρας Ταύρου
| 2-0
| Π.Α.Ο. Ρουφ
|Στάδιο Περιστερίου
|
|-
| 2006–07  
| Α.Π.Ο. Φωστήρας Ταύρου
| 4-0
| Α.Ο. Νέας Ιωνίας
|Γήπεδο Αιγάλεω «Σταύρος Μαυροθαλασσίτης»
|
|-
| 2007–08  
|Α.Ο. Αγίας Παρασκευής
| 3-2
| Π.Α.Ο. Ρουφ
|Γήπεδο «Απόστολος Νικολαΐδης»
|
|-
| 2008–09  
|Π.Α.Ο. Ρουφ
| 2-1
| Ολυμπιακός Νέων Λιοσίων
|Στάδιο Περιστερίου
|
|-
| 2009–10  
| Γ.Σ. Απόλλων Σμύρνης
| 2-1
| Ελπιδοφόρος Κηφισιάς
|Γήπεδο «Γεώργιος Καμάρας»
|
|-
| 2010–11  
| Π.Α.Ο. Κεραυνός Γλυφάδας
| 2-0
| Α.Ο. Ιάσων Ιλίου
|Στάδιο Περιστερίου
|
|-
| 2011–12  
| Α.Π.Ο. Φωστήρας Ταύρου
| 3-1
| Αθηναϊκός Α.Σ.
|Στάδιο Περιστερίου
| 
|-
| 2012–13  
|Α.Ε. Κηφισιάς
| 1-1 (κ.δ. & παρ.)4-3 (πεν.)
| Α.Ο. Αιγάλεω
|Γήπεδο Πανιωνίου Γ.Σ.
| 
|-
| 2013–14  
| Πανερυθραϊκός Α.Σ.
| 1-0
| Α.Ε. Ηράκλειο
|Γήπεδο «Γεώργιος Καμάρας»
| 
|-
| 2014–15  
| Α.Ο. Αιγάλεω
| 1–0
| Α.Ο. Χαραυγιακός Ηλιούπολης
|Γήπεδο Πανιωνίου Γ.Σ.
| 
|-
| 2015–16
| Α.Ε. Χαλανδρίου
| 3-0
| Ηλυσιακός Α.Ο.
|Γήπεδο «Γεώργιος Καμάρας»
| 
|-
| 2016–17
| Α.Σ. Σούρμενα
| 2-1
| Α.Ο. Χαραυγιακός Ηλιούπολης
|Γήπεδο Πανιωνίου Γ.Σ.
| 
|-
| 2017–18  
|Α.Ε. Κηφισιάς
| 2-0
| Α.Ο. Αγίας Παρασκευής
|Στάδιο Περιστερίου
| 
|-
| 2018–19  
|Ηλυσιακός Α.Ο.
| 1-0
| Α.Ο. Αγίου Ιεροθέου
|Γήπεδο «Γεώργιος Καμάρας»
| 
|-
|2019-20
|Α.Ο. Αγίου Ιεροθέου
|3-0 (άνευ αγώνα, κλήρωση)1
|Α.Π.Ο. Φωστήρας Ταύρου
| ― 
|
|-
|2020-21 ||colspan=6 | <center>''ματαιώθηκε2
|-
|2021–22
|Γ.Σ. Ηλιούπολη| align=center |3-1 
|Α.Ο. Διάνα Ηλιούπολης
|Γήπεδο «Γεώργιος Καμάρας»
|
|-
|}Σημειώσεις'''        
1 Την περίοδο 2019–20 η διοργάνωση του κυπέλλου διεκόπη λόγω της πανδημίας του κορονοϊού. Έτσι το αποτέλεσμα του τελικού κρίθηκε μέσω κλήρωσης.
2 Την περίοδο 2020–21 η διοργάνωση του κυπέλλου, όπως και τα τοπικά πρωταθλήματα, διακόπηκαν λόγω νέας έξαρξης της πανδημίας του κορονοϊού. Κατόπιν αποφασίστηκε η οριστική τους ματαίωση, θεωρούμενα ως μη γενόμενα.

Σύνολα 
Αναλυτικά οι κυπελλούχοι και οι φιναλίστ του θεσμού έχουν ως εξής:

Το δυναμικό της ΕΠΣ

Συμμετοχές ομάδων Ε.Π.Σ.Α. στα εθνικά πρωταθλήματα

Μικτές - Τίτλοι
Κύπελλο πόλεων ποδοσφαίρου ανδρών (7): 1929, 1933, 1936, 1938, 1946, 1947, 1951
Πανελλήνιο Πρωτάθλημα Μικτών Νέων (2): 1993, 1998
Φιναλίστ: 2010 
Πανελλήνιο Πρωτάθλημα Μικτών Παίδων (3): 1989  , 1993, 1998
Φιναλίστ: 1988, 1991, 1996, 1997

Δείτε επίσης 
 Α΄ Αθηνών ποδοσφαίρου αντρών

Παραπομπές

Πηγές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 

 
Ποδόσφαιρο στην Αθήνα