Διακοινοτικές ταραχές του 1963-64

Οι διακοινοτικές ταραχές του 1963-64 () αναφέρεται στο ξέσπασμα της ενδοκοινοτικής βίας μεταξύ των Ελληνοκυπρίων και των Τουρκοκυπρίων κατά τη διάρκεια της Κυπριακής κρίσης του 1963–64, το βράδυ της 20-21 Δεκεμβρίου 1963 και η επακόλουθη περίοδος βίας σε ολόκληρο το νησί που ισοδυναμεί με εμφύλιο πόλεμο. Η βία οδήγησε στο θάνατο 364 Τουρκοκυπρίων και 174 Ελληνοκυπρίων. Περίπου 25.000 Τουρκοκύπριοι από 104 χωριά, που αντιστοιχούν στο ένα τέταρτο του τουρκοκυπριακού πληθυσμού, εγκατέλειψαν τα χωριά τους και εκτοπίστηκαν σε θύλακες. Χιλιάδες τουρκοκυπριακά σπίτια που αφέθηκαν πίσω λεηλατήθηκαν ή καταστράφηκαν εντελώς. Περίπου 1.200 Αρμένιοι Κύπριοι και 500 Ελληνοκύπριοι εκτοπίστηκαν επίσης. Η βία προκάλεσε το τέλος της τουρκοκυπριακής εκπροσώπησης στην Κυπριακή Δημοκρατία.

Στην ελληνική ιστοριογραφία υπάρχει η άποψη που υποστηρίζει ότι το ξέσπασμα της βίας ήταν αποτέλεσμα τουρκοκυπριακής εξέγερσης εναντίον της νόμιμης κυβέρνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η ελληνική και τουρκική ιστοριογραφία έχει διαφορετικές απόψεις πάνω στο θέμα.

Ιστορικό 
Η Κυπριακή Δημοκρατία ιδρύθηκε ως δικοινοτικό ενιαίο κράτος το 1960. Καμία από τις δύο κοινότητες δεν ήταν ικανοποιημένη με αυτήν την κατάσταση, καθώς οι Ελληνοκύπριοι θεώρησαν ότι ήταν δικαίωμά τους να ενώσουν την Κύπρο με την Ελλάδα ( ένωση ), ενώ οι Τουρκοκύπριοι αγωνιζόταν για διχοτόμηση ( taksim ). Μετά από δύο σχετικά ειρηνικά χρόνια, τον Νοέμβριο του 1963 οι εντάσεις αυξήθηκαν όταν ο Πρόεδρος και ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος Γ΄ πρότειναν 13 συνταγματικές αλλαγές που αντιμετώπισαν οργή από τους Τουρκοκύπριους.

Εκδηλώσεις

21 Δεκεμβρίου: έκρηξη 
Το περιστατικό που πυροδότησε τα γεγονότα των αιματηρών Χριστουγέννων συνέβη τις πρώτες πρωινές ώρες της 21ης Δεκεμβρίου 1963. Η ελληνοκυπριακή αστυνομία που λειτουργούσε στα παλιά τείχη της Βενετίας της Λευκωσίας ζήτησε να δει τα έγγραφα ταυτότητας ορισμένων Τουρκοκυπρίων που επέστρεφαν στο σπίτι με ταξί από ένα βράδυ έξω. Όταν οι αστυνομικοί προσπάθησαν να αναζητήσουν τις γυναίκες στο αυτοκίνητο, ο οδηγός αντιτάχθηκε και ακολούθησε ένα επιχείρημα. Σύντομα συγκεντρώθηκε πλήθος και πυροβολήθηκαν πυροβολισμοί   Μέχρι την αυγή, δύο Τουρκοκύπριοι είχαν σκοτωθεί και οκτώ άλλοι, τόσο Ελληνοκύπριοι όσο και Τουρκοκύπριοι, τραυματίστηκαν. 

Μετά τα γυρίσματα, πλήθη Τουρκοκυπρίων συγκεντρώθηκαν στο βόρειο τμήμα της Λευκωσίας, με επικεφαλής τον τουρκικό Οργανισμό Αντίστασης (TMT). Στις 22 Δεκεμβρίου, οι κηδείες των δύο Τουρκοκυπρίων που σκοτώθηκαν πραγματοποιήθηκαν χωρίς περιστατικό. Ωστόσο, οι πυροβολισμοί ξέσπασαν το απόγευμα της 22ης Δεκεμβρίου. Αυτοκίνητα γεμάτα ένοπλους Ελληνοκύπριους περιπλανήθηκαν στους δρόμους της Λευκωσίας και πυροβόλησαν αδιάκριτα και Τουρκοκύπριοι πυροβόλησαν σε περιπολικά αστυνομικά αυτοκίνητα. Τουρκοκύπριοι ελεύθεροι σκοπευτές πυροβόλησαν από μιναρέδες και την οροφή του ξενοδοχείου Saray στην πλατεία Sarayönü . Κάποια γυρίσματα εξαπλώθηκαν στα προάστια και στη Λάρνακα .  Η ελληνοκυπριακή διοίκηση έκοψε τηλεφωνικές και τηλεγραφικές γραμμές σε τουρκοκυπριακές συνοικίες της Λευκωσίας και η αστυνομία ανέλαβε τον έλεγχο του Διεθνούς Αερολιμένα Λευκωσίας. Ενεργοποιήθηκαν ελληνικές παραστρατιωτικές ομάδες με επικεφαλής τον Νίκο Σάμπσον και τον Βάσο Λυσσαρίδη. 

Στις 23 Δεκεμβρίου, συμφωνήθηκε η κατάπαυση του πυρός από τον Μακάριο Γ 'και την τουρκοκυπριακή ηγεσία. Ωστόσο, οι μάχες συνεχίστηκαν και εντατικοποιήθηκαν στη Λευκωσία και τη Λάρνακα. Πολυβόλα πυροβολήθηκαν από τζαμιά σε τουρκικές κατοικημένες περιοχές. Αργότερα στις 23 Δεκεμβρίου, Ελληνοκύπριοι παρατυπίες με επικεφαλής τον Σάμπσον διέπραξαν τη σφαγή των Ομορφίτων : επιτέθηκαν στο προάστιο, σκοτώνοντας Τουρκοκύπριους, συμπεριλαμβανομένων γυναικών και παιδιών, "προφανώς αδιάκριτα". Οι Τουρκοκύπριοι κάτοικοι της συνοικίας εκδιώχθηκαν από τα σπίτια τους.

Αργότερα γεγονότα 
Ένας αριθμός τουρκοκυπριακών τζαμιών, ιερών και άλλων τόπων λατρείας βεβηλώθηκαν.

Οι Ελληνοκύπριοι παράτυποι επιτέθηκαν στους Τουρκοκύπριους στα μικτά χωριά του Μαθιάτη στις 23 Δεκεμβρίου και στον Άγιο Βασίλη στις 24 Δεκεμβρίου. Ολόκληρος ο Τουρκοκύπριος πληθυσμός Μαθιάτης, 208 άτομα, κατέφυγε σε κοντινά τουρκοκυπριακά χωριά.

Ο Χάρι Σκοτ Γκίμπονς, δημοσιογράφος στην Κύπρο τότε, ανέφερε τη δολοφονία 21 Τουρκοκυπρίων ασθενών από το Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας την Παραμονή των Χριστουγέννων. Αυτό θεωρείται ως γεγονός στην τουρκοκυπριακή αφήγηση, αλλά αμφισβητείται στην ελληνοκυπριακή αφήγηση. Μια έρευνα για το περιστατικό από μια «εξαιρετικά αξιόπιστη» ελληνοκυπριακή πηγή διαπίστωσε ότι τρεις Τουρκοκύπριοι πέθαναν, εκ των οποίων ο ένας πέθανε από καρδιακή προσβολή και οι άλλοι δύο πυροβολήθηκαν από έναν «μοναχικό ψυχοπαθή». 

Μια κοινή πρόσκληση για ηρεμία εκδόθηκε στις 24 Δεκεμβρίου από τις κυβερνήσεις της Τουρκίας, της Ελλάδας και του Ηνωμένου Βασιλείου. 

Καθώς η Κύπρος έπεσε σε όλεθρο, η Ελλάδα, η Τουρκία και η Βρετανία, με την έγκριση του Μακάριου, δημιούργησαν μια Κοινή Εκεχειρία υπό την ηγεσία του Στρατηγού Peter Young, του οποίου στόχος ήταν η διατήρηση, ή μάλλον η αποκατάσταση, του νόμου, της τάξης και της ειρήνης στην Κύπρο. Έως τις 31 Δεκεμβρίου, 49 Τουρκοκύπριοι και 20 Ελληνοκύπριοι σκοτώθηκαν και 30 και 4, Τουρκοκύπριοι και Ελληνοκύπριοι αντίστοιχα, έλειπαν. Επιπλέον, ορισμένοι Τουρκοκύπριοι που είχαν εγκαταλείψει τα σπίτια τους για να αποφύγουν τις θανατηφόρες ελληνοκυπριακές παραστρατιωτικές συμμορίες και βρήκαν καταφύγιο σε τουρκικά μόνο χωριά της βόρειας πλευράς της Κύπρουένα από τα πρώτα βήματα προς την κατάτμηση. 

Ένα συνέδριο που πραγματοποιήθηκε στο Λονδίνο τον Ιανουάριο μεταξύ των πρωταγωνιστών των εκδηλώσεων, απέτυχε λόγω των μαξιμαλιστικών θέσεων της ηγεσίας των Ελληνοκυπρίων και των Τουρκοκυπρίων. 

Η Κυπριακή Δημοκρατία δηλώνει ότι μεταξύ 21 Δεκεμβρίου 1963 και 10 Αυγούστου 1964, 191 Τουρκοκύπριοι σκοτώθηκαν και 173 εξαφανίστηκαν, υποτίθεται ότι σκοτώθηκαν, ενώ Ελληνοκύπριοι υπέστησαν 133 νεκρούς και 41 αγνοούμενους, υποτίθεται ότι σκοτώθηκαν  Συνολικά, 364 Τουρκοκύπριοι και 174 Ελληνοκύπριοι σκοτώθηκαν στη σύγκρουση του 1963-64.  Περίπου 25.000 Τουρκοκύπριοι από 104 διαφορετικά χωριά εγκατέλειψαν τα σπίτια τους. Αυτά αποτελούσαν 72 μεικτά και 24 τουρκοκυπριακά χωριά που εκκενώθηκαν πλήρως και 8 μεικτά χωριά που μερικώς εκκενώθηκαν. Ο εκτοπισμός ανήλθε στο ένα τέταρτο του τουρκοκυπριακού πληθυσμού. Περίπου 1.200 Αρμένιοι Κύπριοι και 500 Ελληνοκύπριοι εκτοπίστηκαν επίσης. 

Το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας που εγκαταλείφθηκε από τους Τουρκοκύπριους λεηλατήθηκε, υπέστη ζημιά, κάηκε ή καταστράφηκε από Ελληνοκύπριους. Μια έκθεση των Ηνωμένων Εθνών του 1964 που χρησιμοποίησε αεροφωτογραφίες έδειξε ότι τουλάχιστον 977 Τουρκοκυπριακές κατοικίες είχαν καταστραφεί και ότι 2.000 Τουρκοκύπριοι είχαν υποστεί σοβαρές ζημιές και λεηλασίες. Η έκθεση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ στις 10 Σεπτεμβρίου 1964 αναφέρει τον αριθμό των κατεστραμμένων σπιτιών ως 527 και τον αριθμό των λεηλατημένων σπιτιών 2.000. Αυτό περιελάμβανε 50 πλήρως καταστραφεί και 240 καταστράφηκαν εν μέρει στα Ομόρφυτα και τα γύρω προάστια, και 38 συνολικά και 122 καταστράφηκαν εν μέρει και καταστήματα στην πόλη της Πάφου.

Μαζικός τάφος του Αγίου Βασιλείου 
Ένας μαζικός τάφος εκταφίστηκε στον Άγιο Βασίλη στις 12 Ιανουαρίου 1964 παρουσία ξένων δημοσιογράφων, αξιωματικών του Βρετανικού Στρατού και αξιωματούχων του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού . Τα πτώματα 21 Τουρκοκυπρίων βρέθηκαν σε αυτόν τον τάφο. Υποτίθεται ότι είχαν σκοτωθεί στον Άγιο Βασίλη ή κοντά στις 24 Δεκεμβρίου 1963. Οι παρατηρητές επαληθεύτηκαν ότι ορισμένα θύματα φάνηκαν να βασανίζονται και να πυροβολήθηκαν μετά τα χέρια και τα πόδια τους. δεμένο.

Μια ερευνητική επιτροπή με επικεφαλής ανεξάρτητους Βρετανούς ερευνητές συνέδεσε το περιστατικό με μια φαινομενικά εξαφάνιση Τουρκοκυπρίων ασθενών στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, αλλά δεν καθορίστηκε πριν από δεκαετίες ότι πολλά από τα πτώματα είχαν δολοφονηθεί αλλού, αποθηκευμένα στο νοσοκομείο για ενώ και μετά θάφτηκε στον Άγιο Βασίλη  Ωστόσο, αρκετοί από τους κατοίκους του χωριού ήταν επίσης μεταξύ εκείνων που σκοτώθηκαν από Ελληνοκύπριους. Τα τουρκικά σώματα εκταφώθηκαν από τις τουρκοκυπριακές αρχές στην αυλή του Μεβλεβί Τεκκέ στη Λευκωσία. Τα πτώματα εκταφίστηκαν το 2010 από την Επιτροπή Αγνοουμένων, οι οκτώ χωρικοί του Αγίου Βασιλείου ταυτοποίησαν και θάφτηκαν μεμονωμένα.

Εορτασμός 
Είναι γενικά αποδεκτό και από τις δύο πλευρές του νησιού ότι η εκδήλωση δεν είναι σαφώς μια ευκαιρία για εορτασμό, λιγότερο σημαντικό από τη σύνδεση με το ζήτημα της διακοινοτικής βίας και από αυτό που οδήγησε, και κυρίως από τη δική του σειρά τραγικών γεγονότων.  Συχνά θεωρείται επίσης ότι συμβάλλει στις σκέψεις ότι το νησί της Κύπρου εξακολουθεί να διαιρείται περισσότερο από 50 χρόνια αργότερα, γεγονός που αποτελεί διαρκή υπενθύμιση και στις δύο πλευρές ότι από τότε δεν υπήρξε σχεδόν κοινό κοινοτικό επίτευγμα, και ως εκ τούτου φαίνεται από πολλά ως μια στιγμή προβληματισμού και προσπαθώντας να βρούμε μια λύση για τις μελλοντικές γενιές.

Τουρκοκύπριοι ετησίως, και επίσημα, εορτάζουν το 1963 ως «Kanlı Noel» (Bloody Christmas) στις 21 Δεκεμβρίου, ως συλλογική τραγωδία, για την οποία οι Ελληνοκύπριοι δεν έχουν επίσημο εορτασμό. Η επέτειος εορτάζεται από τους Τουρκοκύπριους ως «εβδομάδα μνήμης» και «αγώνας μαρτύρων του 1963–1974», και ακολουθεί την Ημέρα Ανεξαρτησίας της ΤΔΒΚ, η οποία είναι στις 15 Νοεμβρίου και χαρακτηρίζεται από διαμαρτυρίες στο Νότος.

Υπάρχουν και οι δύο πλευρές που θεωρούν αυτές τις εορταστικές εκδηλώσεις ή την έλλειψή τους ως ζητήματα διαμάχης κατά τις ειρηνευτικές συνομιλίες της Κύπρου. Συχνά συμβαίνει ότι οι λίγες δημόσιες κινήσεις των Τούρκων και Ελληνοκυπρίων αξιωματούχων που σηματοδοτούν πιθανή επανένωση συχνά έρχονται σε αντίθεση με αυτά τα στοιχεία που έχουν ως αποτέλεσμα την ενίσχυση της νοοτροπίας των συγκρούσεων.

Ελληνοκυπριακή επίσημη άποψη 
Η ανθρωπολόγος Όλγα Δημητρίου περιέγραψε την ελληνοκυπριακή επίσημη συζήτηση σχετικά με τα γεγονότα των αιματηρών Χριστουγέννων ως «κατά μία έννοια, παραλληλίζει τις στρατηγικές άρνησης που, για παράδειγμα και αν και σε πιο σκληρή μορφή, βασίζονται στη μάχη του Βαν το 1915 για να παρουσιάσουν τους Αρμένιους ως επιτιθέμενους» εναντίον των Τούρκων και αρνούνται τη γενοκτονία." Σύμφωνα με τον Δημητρίου, αυτό αντανακλάται ακόμη στα εγχειρίδια της ελληνοκυπριακής ιστορίας και έχει ως αποτέλεσμα να παρουσιάσει τους Ελληνοκύπριους ως θύματα της τουρκοκυπριακής επιθετικότητας, αν και η πλειονότητα των θυμάτων ήταν Τουρκοκύπριοι. Σύμφωνα με τον Γιάννη Παπαδάκη, τα ελληνοκυπριακά σχολικά βιβλία περιγράφουν τη δεκαετία του 1960 ως «μια περίοδο επιθετικότητας από τους« Τούρκους »(Τουρκία και Τουρκοκύπριους) εναντίον των« Ελλήνων »», αν και οι Τουρκοκύπριοι υπέστησαν μεγαλύτερες απώλειες στη σύγκρουση. Αυτό έχει χρησιμοποιηθεί από την Κυπριακή Δημοκρατία για να νομιμοποιήσει τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατά των Τουρκοκυπρίων, την αναστολή των πολιτικών τους δικαιωμάτων και, μέχρι το 2003, τον αποκλεισμό των Τουρκοκυπρίων από τη διαμόρφωση των αγνοουμένων από την Κυπριακή Δημοκρατία. Το 2004, ο Ελληνοκύπριος Πρόεδρος Τάσος Παπαδόπουλος είπε σε συνέντευξή του ότι κανένας Τουρκοκύπριος δεν σκοτώθηκε μεταξύ του 1963 και του 1974. Η αντίδραση σε αυτόν τον ισχυρισμό εμφανίστηκε στα ελληνοκυπριακά και τουρκοκυπριακά μέσα ενημέρωσης με ορισμένα ελληνοκυπριακά μέσα ενημέρωσης να αποκαλούν τον ισχυρισμό του Παπαδόπουλου, ένα κραυγαλέο ψέμα.

Ο Δημητρίου υποστηρίζει επίσης ότι η χρήση του όρου «τουρκική ανταρσία» ( Τουρκαντάρσια ) για να περιγράψει τα γεγονότα του 1963–64 συμβάλλει στην ελληνοκυπριακή αφήγηση ότι το Κυπριακό ξεκίνησε το 1974, σύμφωνα με το οποίο οι Ελληνοκύπριοι και οι Αρμένιοι Κύπριοι εκτοπίστηκαν το 1963–64 δεν ταξινομούνται ως «πρόσφυγες» αλλά ως «αυτοί που πλήττονται από τους Τούρκους»

Δείτε επίσης 

 Κυπριακή ενδοκοινοτική βία
 Κυπριακή διαμάχη
 Βόρεια Κύπρος
 Κυπριακή Δημοκρατία
 Σχέδιο Akritas

Παραπομπές 

Σελίδες με μη επιθεωρημένες μεταφράσεις