Φάσις (πόλη)

Η Φάσις (;   , ) ήταν μια αρχαία και πρώιμη μεσαιωνική πόλη στην ανατολική ακτή της Μαύρης Θάλασσας, που ιδρύθηκε τον 7ο ή τον 6ο αιώνα π.Χ. ως αποικία των Ελλήνων της Μιλήτου  στις εκβολές του ομώνυμου ποταμού στην Κολχίδα. Η θέση του σήμερα θα μπορούσε να είναι το λιμάνι Πότι της Γεωργίας. Η αρχαία επισκοπή της έγινε Λατινή-Καθολική τιτουλάρια επισκοπή Μητροπολιτικού βαθμού.

Ετυμολογία 
Τα ονόματα της αρχαίας Φάσις και του σύγχρονου Πότι είναι προφανώς συνδεδεμένα μεταξύ τους, αλλά η ετυμολογία είναι θέμα ακαδημαϊκής διαμάχης. Η «Φάσις» καταγράφεται για πρώτη φορά στη Θεογονία του Ησίοδου (περίπου 700 π.Χ.) ως όνομα του ποταμού, όχι πόλης. Ο πρώτος ελληνικός οικισμός εδώ πρέπει να ιδρύθηκε όχι νωρίτερα από το τέλος του 7ου και πιθανότατα στις αρχές του 6ου αιώνα π.Χ. και έλαβε το όνομά του από τον ποταμό.

Δεδομένου ότι ο Έριχ Ντιλ, το 1938, πρότεινε για πρώτη φορά μια μη ελληνική καταγωγή του ονόματος και ισχυρίστηκε ότι η Φάσις μπορεί να ήταν παράγωγο ενός τοπικού υδρωνύμιου, έχουν προταθεί αρκετές εξηγήσεις, που συνδέουν το όνομα με τη γλώσσα Πρωτο-Γεωργιανής-Ζαν * Poti, Σβαν, * Pasid, ακόμη και με μια σημιτική λέξη, που σημαίνει "ένα χρυσό ποτάμι."  Η συλλογική χρήση του εθνογραφικού  (Φασιανοί) πιστοποιείται στον Ξενοφών και τον Ηρακλείδη τον Λέμβο. 

Το όνομα Φάσις είναι η προέλευση της λέξης φασιανός.

Ιστορία 
Η Φάσις εμφανίζεται σε πολλές κλασικές και πρώιμες μεσαιωνικές πηγές, καθώς και στην ελληνική μυθολογία, ιδιαίτερα σε έναν Αργοναυτικό κύκλο. Η Φάσις αναφέρεται από τους Ηρακλείδες, Πομπόνιο Μέλα και Στέφανο τον Βυζάντιο  ότι ιδρύθηκαν από τους Μιλήσιους . Η Φάσις  αναφέρεται ως πόλις Hellenis στα Περίπλους του Ψευδο-Σκύλακα  και ο Ιπποκράτης την αποκαλεί μια Εμπόριον, «μια τοποθεσία εμπορικών συναλλαγών». Σύμφωνα με τις κλασικές πηγές, η  Φάσις είχε το σύνταγμά της, συμπεριλαμβανομένου του Αριστοτελικού σώματος των 158 πολιτειών. 

Η Φάσις ήταν πιθανώς μια μικτή ελληνική - «βάρβαρη» πόλη,  στην οποία οι Έλληνες έποικοι συνυπήρχαν ειρηνικά με τους ντόπιους.  Φαίνεται ότι ήταν ένα ζωτικό συστατικό της υποτιθέμενης εμπορικής οδού από την Ινδία προς τον Εύξεινο Πόντο, την οποία επιβεβαίωσαν οι κλασικοί συγγραφείς Στράβων και Πλίνιος ο Πρεσβύτερος. 

Κατά τη διάρκεια του Τρίτου Μιθριδατικού Πολέμου, η Φάσις τέθηκε υπό ρωμαϊκό έλεγχο. Ήταν εκεί που ο Ρωμαίος αρχηγός Πομπήιος, έχοντας περάσει στην Κολχίδα από την Ιβηρία, συνάντησε τον κληρονόμο Σέρβιλιους, τον  ναύαρχο του στόλου του Ευξίνου το 65 π.Χ. 

Κατά τη διάρκεια του Λαζικού Πολέμου μεταξύ της Ανατολικής Ρωμαϊκής και της  ιρανικής αυτοκρατορίας των Σασσανιδών (542-562), ο ιρανικός στρατός πολιόρκησε την πόλη, αλλά απέτυχε να την καταλάβει.   Μετά την εισαγωγή του χριστιανισμού, η Φάσις ήταν η έδρα μιας ελληνικής επισκοπής. Ο Κύρος, που ήταν ένας από τους επισκόπους της Φάσεως,  έγινε Πατριάρχης της Αλεξάνδρειας μεταξύ 630 και 641 μ.Χ.

Αναζήτηση για Φάση 
Παρά τις φαινομενικά πολυάριθμες αναφορές στην τοποθεσία της Φάσεως στις πηγές, το ακριβές σημείο δεν έχει ακόμη εντοπιστεί.  Η αναζήτηση της πόλης έχει μακρά ιστορία, ξεκινώντας από τον Γάλλο ταξιδιώτη Ζαν Χάρντιν, ο οποίος επισκέφτηκε τη Γεωργία τη δεκαετία του 1670 και προσπάθησε ανεπιτυχώς να βρει στοιχεία για την αρχαία ελληνική πόλη στις εκβολές του ποταμού Φασις (Ριόνι). Η πρώτη απόπειρα επιστημονικής ταυτοποίησης, βασισμένη σε ανάλυση των κλασικών και βυζαντινών συγγραφέων και του δικού του επιστημονικού πεδίου, ανήκει στον Ελβετό μελετητή Φρεντερίκ Ντιμπουά ντε Μοντπερώ, ο οποίος ταξίδεψε στην περιοχή μεταξύ 1831 και 1834 

Το κύριο συμπέρασμα του Ντιμπουά - το οποίο συμμερίζονται οι σύγχρονοι επιστήμονες- ήταν ότι, λόγω των γεωμορφολογικών αλλαγών αυτής της περιοχής, η Φάσις έπρεπε να αναζητηθεί στα ανατολικά της σύγχρονης πόλης  Πότι και ότι η αρχαία πόλη ήταν σε διάφορες χρονικές στιγμές σε διαφορετικά μέρη. Ακολουθώντας τον Ντιμπουά, η πλειοψηφία των μελετητών ταύτισε το φρούριο, που περιέγραψε ο αρχαίος Έλληνας λόγιος Αρριανός με τα ερείπια,  που ονόμασαν  οι ντόπιοι Νατζιχούρι (Najikhuri), που κυριολεκτικά σημαίνει «η τοποθεσία ενός πρώην φρουρίου». Είχε αξιοποιηθεί ως ένα από τα κύρια σημεία αναφοράς. Ωστόσο, τη στιγμή που, στις αρχές της δεκαετίας του 1960, οι γεωργιανοί μελετητές Όταρ Λορντκιπανίτζε και Τεϊμούραζ Μικελάτζε άρχισαν πλήρους κλίμακας αρχαιολογικές μελέτες στην περιοχή, αυτά τα ερείπια είχαν ήδη κατεδαφιστεί από τις σοβιετικές αρχές κατά την κατασκευή ενός αεροδρομίου μεταξύ του 1959 και του 1960. 

Μετά από πολλά χρόνια αβεβαιότητας και ακαδημαϊκής συζήτησης, ο τόπος αυτού του οικισμού φαίνεται τώρα να προσδιορίζεται, μέσω ενός συνδυασμού επιφανειακής, συστηματικής και υποβρύχιας αρχαιολογικής έρευνας. Προφανώς η λίμνη, που ο Στράβων ανέφερε ότι οριοθετεί τη μία πλευρά της Φάσεως την έχει καλύψει ή ένα μέρος αυτής. Ωστόσο, μια σειρά ερωτήσεων σχετικά με την ακριβή τοποθεσία της πόλης και τον εντοπισμό των ερειπίων της παραμένει ανοιχτή λόγω κυρίως των γεωμορφολογικών διεργασιών της περιοχής δια μέσου των αιώνων, καθώς οι κατώτερες περιοχές του Ριόνι είναι επιρρεπείς σε αλλαγές της ροής κατά μήκος του υγροτόπου.   Ο Αγαθίας (γ. 536-582 / 594 μ.Χ.) αναφέρεται επίσης σε μια κοντινή λίμνη, που ταυτίζεται τώρα με τη λίμνη Παλιαστόμι, στην οποία έγιναν πολλές υποβρύχιες αρχαιολογικές αποστολές. Ο Γεωργιανός μελετητής του 18ου αιώνα, πρίγκιπας Βαχούστι, συμφωνεί με αυτά τα στοιχεία, αναφέροντας ότι «στα νότια της Πότι, κοντά στη θάλασσα, βρίσκεται η μεγάλη λίμνη Παλιαστόμι. Το κανάλι της μπαίνει στη θάλασσα. Τα πλοία μπαίνουν από εδώ και αγκυροβολούν, για να ξεκουραστούν στη λίμνη. […] Λέγεται ότι κάποτε υπήρχε μια πόλη εδώ, αυτή τη στιγμή κάτω από το νερό. "

Σημειώσεις

Βιβλιογραφία 

 978-1-4021-8369-0
 978-1-4212-5069-4
 Otar Lordkipanidze (2000), Φάση: Ο ποταμός και η πόλη στην Κολχίδα. Franz Steiner Verlag,
 Richard JA Talbert et αϊ. (ed., 2000), Barrington Atlas του Ελληνικού και Ρωμαϊκού Κόσμου . Πανεπιστημιακός Τύπος του Πρίνστον , .
 

 
Αρχαία ιστορία της Γεωργίας
Λαζική