Νόρτε Τσίκο

Ο πολιτισμός Νόρτε Τσίκο (Norte Chico, επίσης πολιτισμός Caral ή Caral-Supe) ήταν μια σύνθετη προκολομβιανής εποχής κοινωνία που περιέλαβε μέχρι και τριάντα σημαντικά κέντρα πληθυσμών σε αυτό που είναι τώρα η περιοχή Norte Chico του βορειοκεντρικού παράκτιου Περού. Ο πολιτισμός άκμασε μεταξύ της τέταρτης και της δεύτερης χιλιετίας π.Χ., με το σχηματισμό της πρώτης πόλης που χρονολογείται γενικά γύρω στο 3500 π.Χ., την Huaricanga, στην περιοχή Fortaleza. Από το 3100 π.Χ. και μετά μεγάλης κλίμακας ανθρώπινη παρουσία είναι εμφανής, η οποία διήρκεσε μέχρι μια περίοδο παρακμής γύρω στο 1800 π.Χ. Από τις αρχές του 21ου αιώνα, έχει καθιερωθεί ως ο παλαιότερος γνωστός πολιτισμός στην Αμερική.

Ιστορία - Γεωγραφία 
Η χρονολόγηση των περιοχών Norte Chico έχει ωθήσει πίσω την εκτιμώμενη ημερομηνία έναρξης των σύνθετων κοινωνιών στην περουβιανή περιοχή για περισσότερο από χίλια έτη. Ο πολιτισμός Chavín, γύρω στο 900 π.Χ., είχε θεωρηθεί από καιρό ο πρώτος πολιτισμός της περιοχής. Εξακολουθεί να αναφέρεται τακτικά ως πρωτος σε γενικά έργα.

Η ανακάλυψη του Norte Chico έχει μετατοπίσει επίσης το επίκεντρο της έρευνας μακριά από τις ορεινές περιοχές των Άνδεων και των πεδινών περιοχών δίπλα στα βουνά (όπου το Chavín, και αργότερα Inca, είχε τα κύρια κέντρα τους) ή στις περουβιανές παράκτιες περιοχές. Το Norte Chico βρίσκεται στην βόρεια-κεντρική περιοχή της ακτής, περίπου 150 έως 200 χιλιόμετρα βόρεια της Λίμα, περίπου οριοθετημένη από την κοιλάδα Lurín στα νότια και την κοιλάδα Casma στα βόρεια. Αποτελείται από τέσσερις παράκτιες κοιλάδες: τις Huaura, Supe, Pativilca, και Fortaleza. Οι γνωστές περιοχές συγκεντρώνονται στις τρεις τελευταίες, οι οποίες έχουν κοινή παράκτια πεδιάδα. Οι τρεις κύριες κοιλάδες καλύπτουν μόνο 1.800 km², και η έρευνα έχει τονίσει την πυκνότητα των κέντρων πληθυσμού.

Ο Περουβιανός παράκτιος χώρος εμφανίζεται ως ένας «απίθανος, ακόμη και παρεκκλίνον» υποψήφιος για την «παρθένα» ανάπτυξη του πολιτισμού, σε σύγκριση με άλλα παγκόσμια κέντρα. Είναι εξαιρετικά άνυδρη περιοχή, που οριοθετείται από δύο σκιές βροχής (που προκαλούνται από τις Άνδεις στα ανατολικά, και τους ειρηνικούς εμπορικούς ανέμους στα δυτικά). Η περιοχή χαρακτηρίζεται από περισσότερους από 50 ποταμούς που μεταφέρουν το χιόνι των Άνδεων. Η ανάπτυξη της ευρείας άρδευσης από αυτές τις πηγές νερού θεωρείται ως αποφασιστική για την εμφάνιση του Norte Chico, δεδομένου ότι όλη η μνημειακή αρχιτεκτονική σε διάφορες περιοχές έχει βρεθεί κοντά στα κανάλια άρδευσης.

Η ραδιοχρονολόγηση με άνθρακα του Jonathan Haas et al., διαπίστωσε ότι 10 από τα 95 δείγματα που ελήφθησαν στις περιοχές Pativilca και Fortaleza χρονολογούνται πριν από το 3500 π.Χ. το παλαιότερο, που χρονολογείται από το 9210 π.Χ., παρέχει «περιορισμένη ένδειξη» του ανθρώπινου οικισμού κατά την Προκολομβιανική Πρώιμη Αρχαϊκή εποχή. Δύο ημερομηνίες του 3700 π.Χ. συνδέονται με την κοινοτική αρχιτεκτονική, αλλά είναι πιθανό να είναι λανθασμένες. Από το 3200 π.Χ. και μετά είναι σαφώς εμφανής ο μεγάλης κλίμακας ανθρώπινος οικισμός και η κοινοτική κατασκευή. [Ο Μαν, σε μια έρευνα της βιβλιογραφίας το 2005, προτείνει «κάποια στιγμή πριν από το 3200 π.Χ., και ενδεχομένως πριν από το 3500 π.Χ.» ως ημερομηνία έναρξης της περιόδου διαμόρφωσης του Norte Chico. Σημειώνει ότι η παλαιότερη ημερομηνία που συνδέεται με ασφάλεια για μια πόλη είναι 3500 π.Χ., την Huaricanga, στην περιοχή Fortaleza του βορρά, με βάση τις ημερομηνίες του Haas].

Οι ημερομηνίες του Haas στις αρχές της τρίτης χιλιετίας υποδεικνύουν ότι η ανάπτυξη παράκτιων και εσωτερικών περιοχών πραγματοποιήθηκε παράλληλα. Αλλά, από το 2500 έως το 2000 π.Χ., κατά την περίοδο της μεγαλύτερης επέκτασης, ο πληθυσμός και η ανάπτυξη μετατοπίστηκαν αποφασιστικά προς τις εσωτερικές περιοχές. Όλες οι εξελίξεις προφανώς σημειώθηκαν σε μεγάλες εσωτερικές τοποθεσίες όπως το Caral, αν και παρέμειναν εξαρτημένες από τα ψάρια και τα οστρακοειδή από την ακτή. Η κορυφή στις ημερομηνίες είναι σύμφωνη με τις ημερομηνίες του Shady στο Caral, οι οποίες δείχνουν κατοίκηση από το 2627 π.Χ. έως το 2020 π.Χ. Αυτές οι παράκτιες και εσωτερικές περιοχές που αναπτύσσονται παράλληλα παραμένουν συζητήσιμες, εντούτοις (δείτε το επόμενο τμήμα).

Γύρω στο 1800 π.Χ., ο πολιτισμός Norte Chico άρχισε να φθίνει, με τα ισχυρότερα κέντρα να εμφανίζονται στον νότο και τον βορρά κατά μήκος της ακτής, και στα ανατολικά μέσα στη ζώνη των Άνδεων. Η επιτυχία της Norte Chico στη γεωργία με βάση την άρδευση μπορεί να συνέβαλε στην επισκίασή της. Ο καθηγητής ανθρωπολογίας Winifred Creamer της Βόρειας Πανεπιστήμιο του Ιλλινόις σημειώνει ότι «όταν αυτός ο πολιτισμός ήταν σε παρακμή, αρχίζουμε να βρίσκουμε εκτεταμένα κανάλια στα βόρεια. Οι άνθρωποι κινούνταν σε πιο εύφορο έδαφος και έπαιρναν μαζί τους τις γνώσεις τους για την άρδευση». Θα ήταν χίλια έτη πριν από την άνοδο του επόμενου μεγάλου περουβιανού πολιτισμού, του Chavín.

Τοποθεσίες - Αρχιτεκτονική 
Οι τοποθεσίες είναι γνωστές για την πυκνότητα των μεγάλων χώρων με εκπληκτική αρχιτεκτονική. Ο Haas υποστηρίζει ότι η πυκνότητα των περιοχών σε μια τέτοια μικρή περιοχή είναι παγκοσμίως μοναδική για έναν εκκολαπτόμενο πολιτισμό. Κατά τη διάρκεια της τρίτης χιλιετίας π.Χ. η Νorte Chico μπορεί να ήταν η πιο πυκνοκατοικημένη περιοχή του κόσμου (εκτός, ενδεχομένως, από τη βόρεια Κίνα). Οι κοιλάδες του ποταμού Supe, Pativilca, Fortaleza και Huaura έχουν τις περισσότερες σχετικές τοποθεσίες.

Αποδεικτικά στοιχεία από το πρωτοποριακό έργο του 1973 στο Aspero, στις εκβολές της κοιλάδας Supe, πρότεινε μια τοποθεσία περίπου 13 εκταρίων (32 στρέμματα). Η έρευνα του Midden πρότεινε εκτεταμένη προϊστορική κατασκευαστική δραστηριότητα. Μικρής κλίμακας terracing σημειώνονται, μαζί με πιο εξελιγμένες πλατφόρμες αναχωμάτων τοιχοποιίας. Μέχρι και έντεκα τεχνητά αναχώματα "θα μπορούσε να είναι" παρόντα. Ο Moseley τις ονομάζει «εταιρικές πλατφόρμες εργασίας», δεδομένου ότι το μέγεθος, η διάταξη, και τα υλικά και οι τεχνικές κατασκευής τους θα απαιτούσαν ένα οργανωμένο εργατικό δυναμικό.

Η έρευνα των βόρειων ποταμών βρήκε τις περιοχές μεταξύ 10 και 100 εκταρίων (25 και 247 στρέμματα) μεταξύ ενός και επτά μεγάλων αναχωμάτων ορθογώνιας πλατφόρμας, πεζοδρόμια και πυραμίδες ανακαλύφθηκαν, που κυμαίνονται σε μέγεθος από 3.000 m3 (110.000 cu ft) έως πάνω από 100.000 m3 (3.500.000 cu ft). Σημειώνεται ότι η κεντρική ζώνη του Caral, με μνημειακή αρχιτεκτονική, καλύπτει μια έκταση λίγο πάνω από 65 εκτάρια (160 στρέμματα). Έξι αναχώματα πλατφορμών, πολυάριθμα μικρότερα αναχώματα, δύο βυθισμένες κυκλικές πλατείες και ποικίλες αρχιτεκτονικές κατοικιών ανακαλύφθηκαν επίσης σε αυτήν την περιοχή.

Παραπομπές