Στεατικό οξύ

To στεατικό οξύ είναι κορεσμένο λιπαρό οξύ με αλυσίδα 18 ατόμων άνθρακα και κατά IUPAC έχει την ονομασία δεκαοκτανοϊκό οξύ. Πρόκειται για ένα κηρώδες στερεό και ο μοριακός του τύπος είναι CH3(CH2)16CO2H. Το όνομα του προέρχεται από την ελληνική λέξη στέαρ (γενική «του στέατος»), που σημαίνει λίπος. Το στεατικό οξύ είναι αξιοσημείωτο ως το πιο συνηθισμένο στη φύση κορεσμένο λιπαρό οξύ, μαζί με το παλμιτικό οξύ, μια ένωση με 16 άτομα άνθρακα.

Παραγωγή
To Στεατικό οξύ βρίσκεται σε πολλά ζωικά και φυτικά λίπη και έλαια, ωστόσο είναι πιο άφθονο στο ζωικό λίπος (έως και το 30%), παρά στο φυτικό λίπος (έως και το 5 %). Σημαντική εξαίρεση αποτελούν το βούτυρο κακάο, όπου η περιεκτικότητα σε στεατικό οξύ (ως τριγλυκερίδιο) είναι 28–45%.

Το στεατικό οξύ παρασκευάζεται με επεξεργασία αυτών των λιπών και ελαίων με νερό σε υψηλή πίεση και θερμοκρασία (πάνω από 200 °C), που οδηγεί στην υδρόλυση των τριγλυκεριδίων. Το παραγόμενο μίγμα στη συνέχεια αποστάζεται. Το εμπορικό στεατικό οξύ είναι συχνά ένα μίγμα στεατικού οξέος και παλμιτικού οξέος, ενώ παράλληλα διατίθεται και ως καθαρό στεατικό οξύ.

Χρήσεις
Γενικά, οι εφαρμογές του στεατικού οξέος εκμεταλλεύονται τον διλειτουργικό χαρακτήρα του, με μία πολική κεφαλή η οποία μπορεί να προσαρτηθεί σε κατιόντα μετάλλων και μία μη πολική ουρά, η οποία παρέχει διαλυτότητα σε οργανικούς διαλύτες. Ο συνδυασμός οδηγεί στη χρήση του στεατικού οξέος ως επιφανειοδραστικό και μαλακυντικό μέσο. Το στεατικό οξύ υπόκειται τις τυπικές αντιδράσεις των κορεσμένων καρβοξυλικών οξέων, ιδιαίτερα την αναγωγή του σε στεατική αλκοόλη και την εστεροποίηση με μια σειρά αλκοολών.

Σάπωνες, καλλυντικά, απορρυπαντικά
Το στεατικό οξύ χρησιμοποιείται κυρίως στην παραγωγή απορρυπαντικών, σαπώνων και καλλυντικών, όπως τα προϊόντα σαμπουάν και οι αφροί ξυρίσματος. Οι σάπωνες δεν παρασκευάζονται απευθείας από στεατικό οξύ, αλλά έμμεσα, μέσω της σαπωνοποίησης των τριγλυκεριδίων που αποτελούνται από εστέρες του στεατικού οξέος. Οι εστέρες του στεατικού οξέος με αιθυλενογλυκόλη χρησιμοποιούνται για να προσδώσουν μια μαργαριταρώδη υφή στα σαμπουάν, σαπούνια και άλλα καλλυντικά προϊόντα. Προστίθενται στο προϊόν σε τηγμένη μορφή και αφήνονται να κρυσταλλοποιηθούν υπό ελεγχόμενες συνθήκες.

Λιπαντικά και μαλακυντικά μέσα
Εξαιτίας της μαλακής υφής του άλατος νατρίου του στεατικού οξέος, που είναι το κύριο συστατικό των σαπώνων, και άλλα άλατα είναι χρήσιμα για τις λιπαντικές τους ιδιότητες. Το στεατικό λίθιο είναι σημαντικό συστατικό του γράσου. Τα στεατικά άλατα του ψευδαργύρου, του ασβεστίου, του καδμίου και του μολύβδου χρησιμοποιούνται για τη μαλάκυνση του PVC. Το στεατικό οξύ χρησιμοποιείται μαζί με καστορέλαιο για την παρασκευή μαλακτικών μέσων στο κολλάρισμα των υφασμάτων. Θερμαίνονται με καυστική ποτάσα ή καυστική σόδα.

Εξειδικευμένες χρήσεις
To στεατικό οξύ έχει πολλές εξειδικευμένες χρήσεις. Ως λιπαρό οξύ, αποτελεί ένα κλασικό συστατικό στην κηροποιία.

Το στεατικό οξύ χρησιμοποιείται με κοινή ζάχαρη ή σιρόπι καλαμποκιού ως σκληρυντής σε γλυκίσματα.

Επίσης, χρησιμοποιείται ως συμπλήρωμα διατροφής.

Στα πυροτεχνήματα, το στεατικό οξύ χρησιμοποιείται για να επικαλύψει σκόνες μετάλλων, όπως το αλουμίνιο και ο σίδηρος. Αυτό αποτρέπει την οξείδωση, επιτρέποντας έτσι την αποθήκευση των πυροτεχνημάτων για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Τέλος, το στεατικό οξύ αποτελεί ένα συνηθισμένο λιπαντικό κατά τη διάρκεια της χύτευσης με έγχυση και συμπίεσης σκονών κεραμικών

Αναφορές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

NIST Chemistry WebBook Entry

Λιπαρά οξέα