Αυτοκινητόδρομος Πάτρα - Πύργος - Τσακώνα

Ο Αυτοκινητόδρομος Πάτρα - Πύργος - Τσακώνα είναι ένας μερικώς υπό κατασκευή αυτοκινητόδρομος στη δυτική Πελοπόννησο. Σε πλήρη ολοκλήρωση θα ξεκινά από την Πάτρα, θα διέρχεται από τον Πύργο και το Καλό Νερό Μεσσηνίας και θα καταλήγει στη Τσακώνα στη συμβολή με τον Αυτοκινητόδρομο 7. Από το 2008 το συγκεκριμένο οδικό τμήμα αποτελεί τυπικά μέρος του Αυτοκινητοδρόμου 5. 

Το έργο αφορά την κατασκευή νέας χάραξης ή την αναβάθμιση της υπάρχουσας Εθνική Οδού 9 και Ε.Ο. 9γ με χαρακτηριστικά αυτοκινητοδρόμου. Μέχρι το 2008 ο συγκεκριμένος άξονας έφερε τον κωδικό Α9, οπότε και καταργήθηκε και έγινε μέρος της Ιόνιας Οδού με κωδικό Α5. Το μήκος του τμήματος Πάτρα-Πύργος είναι περίπου 75 χιλιόμετρα. 

Αν και μέχρι το τέλος του 2019 δεν ήταν ξεκάθαρο πώς θα συνεχίσει η πρόοδος του αυτοκινητοδρόμου, στις αρχές του 2020 ο Υπουργός Υποδομών και Μεταφορών Κώστας Καραμανλής ανακοίνωσε ότι η κατασκευή του τμήματος Πάτρα-Πύργος θα ενταχθεί στη σύμβαση παραχώρησης της Ολυμπίας Οδού και θα ολοκληρωθεί κατά πάσα πιθανότητα έως το 2025.

Ιστορικό

Αρχή το 2001, πρώτος διαγωνισμός το 2006 και διακοπή έργων το 2011 
Ο αυτοκινητόδρομος προβλεπόταν να κατασκευαστεί επί υπουργίας Γ. Σουφλιά με σύμβαση παραχώρησης ως τμήμα της λεγόμενης Βορειοδυτικής Οδού Πελοποννήσου. Η ονομασία αυτή αφορούσε τον άξονα Ελευσίνα- Κόρινθος- Πάτρα- Πύργος- Τσακώνα με συνολικό μήκος 365 χιλιόμετρα. Ο προϋπολογισμός του έργου ήταν μεγαλύτερος από τον προϋπολογισμό της Αττικής Οδού και της γέφυρας Ρίου-Αντίρριου μαζί, αγγίζοντας τα 2,8 δισεκατομμύρια ευρώ. Σχεδιαζόταν να έχει 3 λωρίδες κυκλοφορίας ανά κατεύθυνση και να επιτρέπει ταχύτητα 120 χλμ/ώρα στο τμήμα Κόρινθος - Πάτρα, ενώ στο τμήμα Πάτρα - Πύργος - Τσακώνα δύο λωρίδες ανά κατεύθυνση.

Το έργο προκηρύχθηκε για πρώτη φορά το 2001 επί υπουργίας Κ. Λαλιώτη, ως η διευρυμένη Βορειοδυτική Οδός Πελοποννήσου, και ένα χρόνο μετά έγινε η προεπιλογή τεσσάρων ομίλων για την κατασκευή του. Ωστόσο, για πρώτη φορά το χειμώνα του 2006 επί υπουργίας Γ. Σουφλιά κατατέθηκαν τελικά προσφορές από δύο ομίλους για την ανάδειξη του αναδόχου κατασκευής του έργου. Η σύμβαση παραχώρησης για την κατασκευή του άξονα υπογράφηκε τελικά το φθινόπωρο του 2008 και προέβλεπε ότι το τμήμα Ελευσίνα-Πύργος θα ήταν έτοιμο 42 μήνες μετά την έναρξη των εργασιών και το τμήμα Πύργος-Τσακώνα σε διάστημα 70 μηνών.

Το Νοέμβριο του 2010 οι τράπεζες διέκοψαν την χρηματοδότηση για την κατασκευή της Βορειοδυτικής Οδού Πελοποννήσου και τα έργα σταμάτησαν το 2011 με την πρόοδο στο τμήμα Πάτρα-Πύργος στο 16%.

Αναθεώρηση σύμβασης το 2013 και προσπάθεια δημοπράτησης το 2014 
Το 2013 επί υπουργίας Κ. Χατζηδάκη αφαιρέθηκε οριστικά από την τότε σύμβαση παραχώρησης της Ολυμπίας Οδού το τμήμα Πάτρα - Πύργος - Τσακώνα, λόγω ενστάσεων και προσφυγών σε ελληνικά και ευρωπαϊκά δικαστήρια για τις επιπτώσεις στο περιβάλλον από την κατασκευή του και ώστε να μπορέσουν να επανεκκινήσουν τα έργα στο υπόλοιπο τμήμα της Ολυμπίας Οδού, Κόρινθος-Πάτρα. 

Τον Ιούνιο του 2014 επί υπουργίας Μ. Χρυσοχοΐδη ανακοινώθηκε η πρόθεση δημοπράτησης ως δημόσιο έργο με πόρους της Ε.Ε. του τμήματος Πάτρα-Πύργος. Ο σχεδιασμός, μέχρι τότε, προέβλεπε μήκος 75 χιλιομέτρων, 8 ανισόπεδους κόμβους και προϋπολογισμό 443 εκατομμυρίων ευρώ. Το τμήμα Πύργος-Τσακώνα δεν διέθετε ακόμα ολοκληρωμένες μελέτες και περιβαλλοντικούς όρους ούτε είχε λυθεί το ζήτημα της χρηματοδότησης του. Παρόλ' αυτά σχεδιαζόταν να δημοπρατηθεί και αυτό λίγο αργότερα από το τμήμα Πάτρα-Πύργος και εντός του 2015 με εκτιμώμενο προϋπολογισμό 130 εκατομμύρια ευρώ.

Ακύρωση διαγωνισμού, κατακερματισμός και τμηματικές δημοπρατήσεις το 2015 
Μετά από διαδοχικές παρατάσεις οι δημοπρατήσεις δεν έγιναν ποτέ και ο διαγωνισμός για την κατασκευή του έργου τελικά ακυρώθηκε το Μάρτιο του 2015 με απόφαση του τότε Υπουργού Οικονομίας, Υποδομών, Ναυτιλίας και Τουρισμού Γιώργου Σταθάκη. 

Το ίδιο έτος αποφασίστηκε ο «τεμαχισμός» του τμήματος Πάτρα-Πύργος σε 8 κομμάτια, μήκους μικρότερου των περίπου 10 χιλιομέτρων το καθένα, τα οποία επρόκειτο να δημοπρατηθούν ξεχωριστά και ο διαγωνισμός για την κατασκευή του αυτοκινητοδρόμου στο τμήμα αυτό χωρίστηκε σε 8 εργολαβίες:

1η εργολαβία: Πύργος - Δουναίικα (Χωρίς ανάδοχο - Αρχικός ανάδοχος: Κ/Ξ Τοξότης-Ομάδα Κατασκευών - έκπτωτη το 2019 λόγω μη προσκόμισης εγγυητικών επιστολών καλής εκτέλεσης)

2η εργολαβία: Δουναίικα - Αμαλιάδα  (Ανάδοχος: INTRAKAT)

3η εργολαβία: Αμαλιάδα - Κυλλήνη (Μειοδότρια: INTRAKAT- Εκκρεμούν δικαστικές προσφυγές)

4η εργολαβία: Κυλλήνη - Βάρδα (Χωρίς ανάδοχο - Αρχικός ανάδοχος: Κ/Ξ Τοξότης-Ομάδα Κατασκευών - έκπτωτη το 2019 λόγω μη προσκόμισης εγγυητικών επιστολών καλής εκτέλεσης)

5η εργολαβία: Βάρδα - Σαγαίικα (Ανάδοχος: Κ/Ξ Ξανθάκης ΑΤΕ-Αφοί Παπαϊωάννου ΑΤΕΒΕ Ιντερκάτ)

6η εργολαβία: Σαγαίικα - Κάτω Αχαΐα (Ανάδοχος: GD Infrastrutture)

7η εργολαβία: Κάτω Αχαΐα - ΒΙΠΕ Πάτρας (Ανάδοχος: Αφοί Παπαϊωάννου ΑΤΕΒΕ Ιντερκάτ)

8η εργολαβία: ΒΙΠΕ Πάτρας - Μιντιλόγλι (Ανάδοχος: GD Infrastrutture - έκπτωτη το 2020)

Τον Φεβρουάριο του 2019 κυρώθηκαν από την Βουλή οι 6 (1η, 4η, 5η, 6η, 7η, 8η) από τις 8 εργολαβίες του τμήματος Πάτρα-Πύργος. Τον Απρίλιο του 2019 κυρώθηκε από την Βουλή και η 2η εργολαβία για το τμήμα Αμαλιάδα-Δουναίικα και επιπλέον υπεγράφησαν οι 4 (5η, 6η, 7η, 8η) από τις 8 εργολαβίες που αφορούν το τμήμα Μιντιλόγλι (σύνδεση με Ολυμπία Οδό) - Βάρδα. Η κατασκευή των τεσσάρων από τις οκτώ συνολικά εργολαβίες (συνολικό τμήμα Μιντιλόγλι  - Βάρδα, μήκους 37 χιλιομέτρων) ξεκίνησε τον Μάιο του 2019 και ο χρόνος περαίωσης για κάθε εργολαβία είχε οριστεί σε 42 μήνες. Ο σχεδιασμός προέβλεπε συνολικά τουλάχιστον 8 ανισόπεδους κόμβους, 2 ΣΕΑ (1 στην Κάτω Αχαΐα και 1 στον Πύργο) και 2 σταθμούς διοδίων (1 στα Τσουκαλέικα και 1 στα Χανάκια Πύργου). Η πρόοδος των εργασιών, ωστόσο, στις τέσσερις εργολαβίες μέχρι και την τυπική διάλυση τους το 2020 ήταν σχεδόν μηδενική: 8,7% επί του συνόλου στη 2η εργολαβία, 0,11% στη 5η εργολαβία, 2% στην 6η εργολαβία και 0,5% στην 7η εργολαβία. 

Μέχρι τον Ιούνιο του 2019, για την 1η και την 4η εργολαβία με ανάδοχο την Κ/Ξ Τοξότης-Ομάδα Κατασκευών αναμενόταν η προσκόμιση εγγυητικών επιστολών καλής εκτέλεσης, 5 εργολαβίες είχαν υπογραφεί και για την 3η εργολαβία εκκρεμούσε δικαστική προσφυγή. Τον Μάρτιο του 2020 η GD Infrastrutture κηρύχθηκε έκπτωτη από την 8η εργολαβία και οι τέσσερις εργολαβίες (2η, 5η, 6η, 7η) που τυπικά εξακολουθούσαν έως τότε να υφίστανται διαλύθηκαν.

Εξελίξεις μετά το καλοκαίρι του 2019 
Τον Ιούνιο του 2019 η Κοινοπραξία Τοξότης-Ομάδα Κατασκευών συμφερόντων Καλογρίτσα κηρύχθηκε έκπτωτη από τις εργολαβίες 1 (Πύργος - Δουναίικα) και 4 (Κυλλήνη - Βάρδα) του τμήματος Πάτρα-Πύργος λόγω της αδυναμίας της να προσκομίσει εγγυητικές επιστολές καλής εκτέλεσης. Η Κοινοπραξία κατέθεσε έπειτα ένσταση κατά της απόφασης η οποία όμως απορρίφθηκε από τον Υπουργό Υποδομών και Μεταφορών Κώστα Καραμανλή τον Αύγουστο του 2019 και η Κοινοπραξία τελικά έχασε τις δύο εργολαβίες. Το καλοκαίρι του 2019 το νέο Υπουργείο αποφάσισε επίσης την αναστολή καταβολής των προκαταβολών για την έναρξη των έργων στα πέντε από τα οκτώ κομμάτια του αυτοκινητόδρομου. 

Έως το φθινόπωρο του 2019 δεν ήταν ξεκάθαρο πώς θα συνεχίσει η κατασκευή του αυτοκινητοδρόμου, αν και εμφανίστηκε το ενδεχόμενο να δοθεί προς κατασκευή στην Ολυμπία Οδό. Ο Γενικός Διευθυντής υπεύθυνος για τα έργα της εταιρείας GD Infrastrutture στην Ελλάδα, με επιστολή του στα τέλη του 2019 προς τον υπουργό Υποδομών και Μεταφορών και την αντιπρόεδρο της Κομισιόν, προειδοποίησε ότι αν ακυρωθούν οι δύο συμβάσεις που έχει υπογράψει για την κατασκευή της 6ης και της 8ης εργολαβίας θα προσφύγει στην ελληνική και ευρωπαϊκή δικαιοσύνη. Επιπλέον, πρότεινε να δοθούν στην εταιρεία του προς κατασκευή, με τις αρχικές εκπτώσεις μειοδοσίας, οι δύο εργολαβίες από τις οποίες η Κοινοπραξία Τοξότης-Ομάδα Κατασκευών κηρύχθηκε έκπτωτη. Η εταιρεία στη συνέχεια κατέθεσε τρεις διαταγές πληρωμής στο Μονομελές Εφετείο Αθηνών καλώντας το Υπουργείο σε πληρωμή ποσού 1,51 εκατομμυρίων ευρώ. Τον Δεκέμβριο του 2019 το Υπουργείο Υποδομών αμφισβήτησε τις δυνατότητες της εταιρείας και επισήμανε την ύπαρξη πολλαπλών προβλημάτων σε προηγούμενες εργολαβίες που ανέλαβε η GD Infrastrutture σε συνεργασία με τη Μηχανική, όπως πολύ σοβαρών κακοτεχνιών σε σιδηροδρομική σήραγγα της γραμμής Θεσσαλονίκης-Ειδομένης, σύμφωνα με πόρισμα του ΤΕΕ, μεταξύ άλλων. Σε απάντηση, ο πρόεδρος της Μηχανικής και τεχνικός διευθυντής των έργων της GD Infrastrutture Πρόδρομος Εμφιετζόγλου απέστειλε και δημοσιοποίησε επιστολή με προσβλητικούς προσωπικούς χαρακτηρισμούς εναντίον του Υπουργού Υποδομών και Μεταφορών Κώστα Καραμανλή.

Επανένταξη τμήματος Πάτρα-Πύργος στη σύμβαση παραχώρησης της Ολυμπίας Οδού το 2020 με πλήρη ολοκλήρωση στα μέσα του 2025. 
Τον Ιανουάριο του 2020 ο Υπουργός Υποδομών και Μεταφορών Κώστας Καραμανλής ανακοίνωσε ότι η κατασκευή του τμήματος Πάτρα-Πύργος θα ενταχθεί (εκ νέου μετά την αφαίρεση το 2013) στη σύμβαση παραχώρησης της Ολυμπίας Οδού. Με τη συμφωνία αυτή εξασφαλίζεται η ολοκλήρωση του έργου και η υλοποίηση δεν θα υπερβεί το κόστος (255 εκατομμύρια ευρώ) που προβλεπόταν για τις 8 εργολαβίες στις οποίες είχε κατακερματιστεί το έργο από την προηγούμενη κυβέρνηση του ΣΥ.ΡΙΖ.Α., ενώ οι ανάδοχοι των εργολαβιών αυτών θα αποζημιωθούν βάσει των διατάξεων του νόμου. Η επίβλεψη του έργου θα γίνεται από ανεξάρτητο μηχανικό και το Δημόσιο απαλλάσσεται από το κόστος λειτουργίας και συντήρησης έως το 2040.

Η ολοκλήρωση του έργου αναμένεται κατά πάσα πιθανότητα μέχρι το 2023, αν και με τη νέα συμφωνία πλέον είναι διασφαλισμένη σε κάθε περίπτωση η κοινοτική χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Προς το παρόν αναμένεται η έγκριση της συμφωνίας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή η οποία αν δεν παρθεί το έργο θα οδηγηθεί σε νέο διαγωνισμό. Τελικά η έγκριση πάρθηκε και η σύμβαση υπογράφηκε τον Δεκέμβριο του 2021.

Τον Μάρτιο του 2020 η GD Infrastrutture κηρύχθηκε έκπτωτη από την 8η εργολαβία (τμήμα ΒΙΠΕ Πάτρας - Μιντιλόγλι, 0-7,2ο χλμ) καθώς, σύμφωνα με το Υπουργείο Υποδομών, δεν υπέβαλλε τεχνικές εκθέσεις και μελέτες, υπερέβη τέσσερις διαδοχικές προθεσμίες του έργου και εκτέλεσε εργασίες που αντιστοιχούν μόλις στο 0,115% του συνόλου της σύμβασης. Τον ίδιο μήνα διαλύθηκαν και οι υπόλοιπες τέσσερις εργολαβίες (2η, 5η, 6η, 7η) που τυπικά εξακολουθούσαν να υφίστανται, λήγοντας και επίσημα την προώθηση κατασκευής του τμήματος Πάτρα-Πύργος ως «τεμαχισμένου».

Τελικά τα έργα του αυτοκινητόδρομου ξεκίνησαν την 31 Μαρτίου 2022. Ο αυτοκινητόδρομος αναμένεται να δωθεί στην κυκλοφορία στα μέσα του 2025.

Κατάλογος κόμβων 
Ο παρακάτω πίνακας αποτελεί έναν ενδεικτικό κατάλογο κόμβων που έχουν προβλεφθεί να κατασκευαστούν στον νέο αυτοκινητόδρομο ανάλογα με την εκάστοτε σύμβαση παραχώρησης.

Παραπομπές 

Αυτοκινητόδρομοι της Ελλάδας
Δρόμοι στη Δυτική Ελλάδα
Δρόμοι στην Πελοπόννησο