Η κήρυξη της επανάστασης στη Μάνη

Η κήρυξη της επανάστασης στη Μάνη, στην ιστορική αυτή περιοχή της Πελοποννήσου, έλαβε χώρα στις 17 Μαρτίου του 1821 σύμφωνα με την τοπική προφορική παράδοση. Σύμφωνα με τις γραπτές μαρτυρίες οι πρόκριτοι της περιοχής, που τελούσε υπό προνομιακό καθεστώς, ζήτησαν από τον ηγέτη τους να ξεκινήσει πρώτη η Μάνη τον αγώνα της απελευθέρωσης, κάτι που ήταν σύμφωνο και με τους σχεδιασμούς της Φιλικής Εταιρείας. Έτσι μετά από πρόσκληση του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη συγκεντρώθηκαν όλοι οι Μανιάτες οπλαρχηγοί στην Τσίμοβα, τη σημερινή Αρεόπολη, κι αποφάσισαν την έναρξη του αγώνα κατά των Τούρκων, που οδήγησε στην απελευθέρωση της Καλαμάτας και τη δημιουργία της Μεσσηνιακής Γερουσίας. Οι γραπτές μαρτυρίες δεν αναφέρουν την τέλεση κάποιας τελετής κήρυξης της επανάστασης.

Η έναρξη της επανάστασης στην Ελλάδα  
Η έναρξη της επανάστασης στην Ελλάδα δεν πραγματοποιήθηκε σε μία μέρα μόνο, ούτε συγχρόνως σε όλες τις περιοχές, αν και είχε ορισθεί ως μέρα γενικής εξέγερσης η 25η Μαρτίου. Πολλοί παράγοντες και οι τοπικές ιδιομορφίες συντέλεσαν, ώστε η επανάσταση να αρχίσει πριν την 25η Μαρτίου και ακόμη άλλες περιοχές να προηγηθούν στην εξέγερση και άλλες να ακολουθήσουν, η έναρξη δηλαδή της επανάστασης να γίνει σταδιακά και να κλιμακωθεί σε χρόνο μακρότερο από δύο μήνες, ενώ μεμονωμένες εξεγέρσεις έγιναν και αργότερα.
Ωστόσο, τα πρώτα επαναστατικά γεγονότα, από τις 21 ως 31 Μαρτίου, οπότε επαναστάτησαν η Πελοπόννησος πρώτα και αμέσως μετά ένα τμήμα της Ανατολικής Ελλάδας, συνιστούν την κυρία έναρξη της επανάστασης στην Ελλάδα. Η επανάσταση στην Ελλάδα άρχισε από την Πελοπόννησο. Μέσα σε λίγες ημέρες, από τις 21 ως τις 28 Μαρτίου, είχε γενικευθεί και είχε επεκταθεί σε όλες τις επαρχίες της. Ουσιαστικά μόνο τα φρούρια, η Τριπολιτσά με τις γύρω περιοχές της και το 
Λάλα είχαν παραμείνει στην εξουσία των Τούρκων. Όλες οι επαρχίες κινήθηκαν για την επανάσταση με την ίδια προθυμία. Ο χρόνος της έναρξης της επανάστασης προσδιορίσθηκε από τις ειδικές συνθήκες σε κάθε επαρχία και από τα τοπικά επεισόδια, που είχαν προηγηθεί.

Ο θρύλος της Αγίας Λαύρας 

Κατά μία άποψη η κήρυξη της Επανάστασης στην Αγία Λαύρα την 25η Μαρτίου είναι θρύλος, ενώ κατ' άλλους στηρίζεται σε πρωτογενείς πηγές. Σύμφωνα με την άποψη περί θρύλου, στις 25 Μαρτίου ο Παλαιών Πατρών Γερμανός, αφού ύψωσε στην Αγία Λαύρα το λάβαρο της μονής που είχε χρυσοκεντημένη την εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, είτε σημαία με το σταυρό, όρκισε τους πολεμιστές και κήρυξε θρησκευτικά την Επανάσταση (βλ. κύριο λήμμα).

Κατά την ιστορικό Έφη Αλαμανή, που έγραψε το σχετικό κεφάλαιο στην "Ιστορία του Ελληνικού Έθνους", η υπόθεση της Αγίας Λαύρας θεωρείται θρύλος καθώς δεν προκύπτει ότι βρισκόταν κανείς εκεί τόσο στις 25 Μαρτίου, όσο και στις 21, ημερομηνία της πρώτης πολεμικής επιχείρησης στην Πελοπόννησο. Σύμφωνα με την αυτοβιογραφία του οπλαρχηγού Βασίλειου Αθ. Πετιμεζά αναφέρεται ότι στις 20 Μαρτίου εκείνος και 40 οπλίτες έφτασαν στην Αγία Λαύρα και έμειναν ως τη δοξολογία της 25ης Μαρτίου. Ο ίδιος ο Πετρόμπεης δύο μέρες μετά την εικαζόμενη ύψωση της επαναστατικής σημαίας στην Αρεόπολη, σε επιστολή του προς του Υδραίους,  όχι μόνο δεν τους ενημερώνει για την κήρυξη της επανάστασης, αλλά εμφανίζεται να κρατά επιφυλακτική θέση απέναντί της, επικαλούμενος έλλειψη των απαραίτητων εφοδίων. Στην τοπική παράδοση, το γεγονός διασώθηκε σαν θρύλος, σύμφωνα με τον οποίο όλοι οι οπλαρχηγοί συγκεντρώθηκαν στην πλατεία της πόλης, μπροστά στο ναό των Ταξιαρχών, και στη θέση «Κοτρώνι» ύψωσαν την πρώτη επαναστατική σημαία, πρόχειρα κατασκευασμένη από λευκό ύφασμα, με γαλάζιο σταυρό στο κέντρο. Στην επάνω πλευρά έγραφε «Νίκη ή Θάνατος» (και όχι «Ελευθερία», γιατί η Μάνη θεωρείτο ελεύθερη), και στην κάτω «ταν ή επί τας». Η σημαία ευλογήθηκε από τους ιερείς και όλοι οι αρχηγοί, με προεξάρχοντα τον Κατσάκο Μαυρομιχάλη, ορκίσθηκαν γονυπετείς ότι ενωμένοι θα αγωνιστούν για την ελευθερία του έθνους. Αυτή η παράδοση από παλαιά είχε λάβει το χαρακτήρα βεβαιωμένης ιστορικής πραγματικότητας με την καθιέρωση τοπικών λαϊκών εορτών κάθε 17 Μαρτίου. Μετά από αυτό, το κράτος κήρυξε την 17 Μαρτίου ως ημέρα εθνικού εορτασμού στην Αρεόπολη. Ατυχώς τα οικογενειακά αρχεία των Μανιατών άλλα χάθηκαν και άλλα καταστράφηκαν ενώ από τους Μανιάτες κανείς δεν έγραψε απομνημονεύματα, έτσι ώστε δεν υπάρχουν γραπτές μαρτυρίες για την τελετή..

Μια άλλη ωστόσο εκδοχή των γεγονότων δίνει ο Μανιάτης  ιστορικός Β. Πατριαρχέας. Σύμφωνα με αυτήν, η απόφαση για την έναρξη της επαναστάσεως στη Μάνη πάρθηκε στις Κιτριές (έδρα του Μπέη) και όχι στην Αρεόπολη, λίγες μέρες μετά την 17η Μαρτίου (ημέρα αναχώρησης του Πετρόμπεη από την Αρεόπολη για τις Κιτριές) και μάλιστα μετά από αρκετές συσκέψεις που έκανε ο Πετρόμπεης με τους υπόλοιπους οπλαρχηγούς της Μάνης, στις οποίες συμμετείχε και ο Κολοκοτρώνης.

Τις μέρες που ακολούθησαν σημειώθηκαν δύο εξορμήσεις των Μανιατών. Η πρώτη, από τους αρχηγούς της Ανατολικής Μάνης υπό τους Γρηγοράκηδες, προς τη Μονεμβασιά και το Μυστρά, όπως πιστοποιείται από επιστολή του Πρωτοσύγκελλου Γεράσιμου προς τον Παναγιώτη Κοσονάκο, όπου γνωστοποιείται η έναρξη του πολέμου και μεταφέρεται η προτροπή για τη διάδοση της είδησης.

Η απελευθέρωση της Καλαμάτας 

Έτσι ο Πετρόμπεης κήρυξε την επανάσταση στη Μάνη ενώ οι αρχηγοί της Δυτικής Μάνης υπό την ηγεσία του συγκέντρωσαν τις δυνάμεις τους στη Μεσσηνία και κινήθηκαν προς την Καλαμάτα. Τις ίδιες μέρες, γύρω στα μέσα του Μαρτίου, έφτασε στο λιμάνι του Αρμυρού το φορτωμένο με πολεμοφόδια πλοίο, που είχαν στείλει οι Σμυρνιοί και Αϊβαλιώτες Φιλικοί. Ο Παπαφλέσσας αμέσως ειδοποίησε τον Νικήτα Σταματελόπουλο (Νικηταρά) και τον Αναγνωσταρά, που βρίσκονταν στο μοναστήρι του Προφήτη Ηλία, για την άφιξη του πολύτιμου φορτίου και τους ανέθεσε την επικίνδυνη αποστολή της μεταφοράς του. Προηγουμένως με τέχνασμα κατάφερε να πείσει τον Πετρόμπεη να δώσει άδεια εκτελωνισμού του φορτίου, εκθέτοντάς τον έτσι στους Τούρκους σε περίπτωση αποκάλυψης του περιεχομένου του. Δυστυχώς η με απόλυτη μυστικότητα μεταφορά του φορτίου κατά τη διάρκεια της νύχτας διεκόπη από το πρώτο φως της ημέρας λίγο έξω από την Καλαμάτα.

Ο βοεβόδας της Καλαμάτας Σουλεϊμάν αγάς Αρναούτογλου πληροφορήθηκε αμέσως τη μεταφορά του φορτίου από ενόπλους χωρικούς και ζήτησε να μάθει τι συνέβαινε. Οι πρόκριτοι του απάντησαν πως οι χωρικοί μετέφεραν λάδι και ήταν ένοπλοι από τον φόβο των ληστών. Ο Αρναούτογλου, που δεν είχε ακόμα αντιληφθεί την παγίδα που στηνόταν, αποφάσισε να ζητήσει ενισχύσεις από τον Πετρόμπεη. Έτσι στις 20 Μαρτίου έφτασε στην Καλαμάτα σώμα 150 Μανιατών υπό τον γιο του Πετρόμπεη Ηλία Μαυρομιχάλη για να προστατεύσει δήθεν την πόλη. Αυτός μάλιστα συμβούλευσε τον Αρναούτογλου να ζητήσει από τον Πετρόμπεη κι άλλες ενισχύσεις, γιατί είχε πληροφορίες ότι επρόκειτο να εισβάλουν κλέφτες στην Καλαμάτα με σκοπό τη λεηλασία της πόλης. Έτσι, ο Αρναούτογλου έσπευσε να ειδοποιήσει τον Πετρόμπεη να στείλει στην πόλη κι άλλους Μανιάτες. Αυτό ήταν το σύνθημα που περίμεναν οι καπετάνιοι, που είχαν συγκεντρωθεί στις Κιτριές, και είχαν πια πείσει τον Πετρόμπεη να ηγηθεί του Αγώνα.

Ο Αρναούτογλου, που γνώριζε ελληνικά, αντελήφθη πια καθαρά τι συνέβαινε. Δεν τόλμησε να πειράξει τους Έλληνες της πόλης του, έντρομος όμως ειδοποίησε τους Τούρκους της πόλης να ετοιμαστούν για να φύγουν προς την Τριπολιτσά, που θεωρούνταν ασφαλές καταφύγιο. Μόλις όμως οι Τούρκοι πληροφορήθηκαν ότι ο Νικηταράς κατείχε τα στενά προς την Αρκαδία έχοντας αποκόψει τον δρόμο προς το κέντρο της Πελοποννήσου κανείς δεν τόλμησε να φύγει από την πόλη παρά μόνο ένας χειρουργός γιατρός, ο οποίος αναχώρησε με την οικογένειά του, μόνο για να δολοφονηθεί ύστερα από λίγο και η χήρα του να επιστρέψει κλαίγοντας στην πόλη μαζί τα ορφανά.

Συγκεντρώθηκαν τότε όλοι οι Τούρκοι στα ισχυρά σπίτια της πόλης για να αντιτάξουν άμυνα. Όταν όμως το πρωί της 23ης Μαρτίου οι ένοπλοι επαναστάτες εισήλθαν στην πόλη, ο Ηλίας Μαυρομιχάλης και οι θείοι του Ιωάννης και Αντώνιος επικεφαλής επαναστατικής δύναμης κατέλαβαν σημεία της πόλης. Ταυτόχρονα διαβιβάστηκε επιστολή προς τον Αρναούτογλου εκ μέρους του Πετρόμπεη, με την οποία εκείνος του γνωστοποιούσε ότι απέστειλε τον Ηλία και τους υπόλοιπους Μαυρομιχαλαίους για να τον προφυλάξουν από επίθεση κλεφτών.  
                                          
Ο Πετρόμπεης βρισκόταν ήδη καθ’ οδόν επικεφαλής δύο χιλιάδων ενόπλων ως αρχιστράτηγος των «σπαρτιατικών δυνάμεων». Μαζί του συνεκστράτευσαν και άλλοι αρχηγοί της Μάνης, που εγκατέλειψαν τις παλιές φιλονικίες μεταξύ τους: οι Καπετανάκηδες, ο Χρηστέας, οι Κουμουνδουράκηδες, οι Κύβελοι, οι Γρηγοράκηδες, οι Τρουπάκηδες. Με τους Μανιάτες ενώθηκαν επίσης ο Αναγνωσταράς, ο Παπαφλέσσας, ο Νικηταράς, για να είναι η ενέργεια κοινή και συντονισμένη. Μαζί τους συνοδοιπορούσε και μια παράξενη φιγούρα, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, άοπλος, κρατώντας μακρύ ραβδί και φέροντας το ερυθρό ένδυμα του αξιωματικού των επτανησιακών ταγμάτων. Το σώμα αυτό εισήλθε στην πόλη, ενώ ο Αρναούτογλου και οι άλλοι Τούρκοι βρίσκονταν ακόμη κλεισμένοι στα σπίτια τους. Ο λαός υποδέχθηκε τον Πετρόμπεη με αλαλαγμούς. Η Καλαμάτα ήταν ήδη στα χέρια του.

Ο Ηλίας Μαυρομιχάλης συνέστησε στον Αρναούτογλου να παραιτηθεί από τη μάταιη αντίσταση και να παραδοθεί. Πραγματικά, ο Τούρκος διοικητής παρέδωσε την ίδια ημέρα με πρωτόκολλο την πόλη και τον τουρκικό οπλισμό. Το μεσημέρι στις όχθες του χειμάρρου Νέδωνος εμπρός από τη βυζαντινή εκκλησία των Αγίων Αποστόλων, μέσα σε μια πανηγυρική ατμόσφαιρα, ενώ αντηχούσαν οι χαρούμενες κωδωνοκρουσίες των εκκλησιών και οι θριαμβευτικές ιαχές των Ελλήνων, 24 ιερείς και ιερομόναχοι ευλόγησαν, ύστερα από μια συγκινητική δοξολογία, τις ελληνικές σημαίες και όρκισαν τους αγωνιστές.

Η ίδρυση της Μεσσηνιακής Γερουσίας και η προκήρυξη προς τις ευρωπαϊκές δυνάμεις 
Επακολούθησε σύσκεψη των οπλαρχηγών και αποφασίσθηκε η ίδρυση μιας επαναστατικής επιτροπής, η οποία ονομάσθηκε «Μεσσηνιακή εν Καλαμάτα Γερουσία» και ανέλαβε τον συντονισμό του Αγώνα. Τιμητικά η ηγεσία δόθηκε στον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη που έφερε πια τον τίτλο του «αρχιστράτηγου των Σπαρτιατικών δυνάμεων». Την ίδια μέρα η Μεσσηνιακή Γερουσία εξέδωσε προκήρυξη προς τις ευρωπαϊκές αυλές, της οποίας σώζεται το πρωτότυπο. Με αυτήν η Μεσσηνιακή Γερουσία γνωστοποιούσε στους χριστιανικούς λαούς την απόφαση του έθνους, ύστερα από αιώνες ανυπόφορης δουλείας, να αποτινάξει τον ζυγό και ζητούσε τη συνδρομή τους:

«Προκήρυξις πρὸς τὰς εὐρωπαϊκὰς Αὐλὰς

ἐκ μέρους τοῦ φιλογενοῦς Ἀρχιστρατήγου τῶν Σπαρτιατικῶν στρατευμάτων Πέτρου Μαυρομιχάλη και τῆς Μεσσηνιακῆς Γερουσίας τῆς ἐν Καλαμάτᾳ.

Ὁ ανυπόφορος ζυγὸς τῆς ὀθωμανικῆς τυραννίας εἰς τὸ διάστημα ἑνὸς καὶ ἐπέκεινα αἰώνος κατήντησεν εἰς μίαν ἀκμήν, ὥστε νὰ μὴ μείνῃ ἄλλο εἰς τοῦς δυστυχεῖς Πελοποννησίους Γραικοὺς εἰμὴ μόνον φωνὴ καὶ αὐτὴ διὰ νὰ ὠθῇ κυρίως τοὺς κρυφίους ἀναστεναγμούς των. Εἰς τοιαύτην ὄντες ἀθλίαν κατάστασιν, στερημένοι ἀπὸ ὅλα τὰ δίκαιά μας, μὲ μίαν γνώμην ὁμοφώνως ἀπεφασίσαμεν νὰ λάβωμεν τὰ ὅπλα καὶ νὰ ὁρμήσωμεν κατὰ τῶν τυράννων.

Πᾶσα πρὸς ἀλλήλους φατρία καὶ διχόνοια, ὡς καρποὶ τῆς τυραννίας, ἀπερρίφθησαν εἰς τὸν βυθὸν τῆς λήθης, καὶ ἅπαντες πνέομεν πνοὴν ἐλευθερίας. Αἱ χεῖρες μας, αἱ ὁποῖαι ἦσαν δεδεμέναι μέχρι τοῦ νῦν ἀπὸ τὰς σιδηρὰς ἀλύσους τῆς βαρβαρικῆς τυραννίας, ἐλύθησαν ἤδη καὶ ἔλαβον τὰ ὅπλα κατὰ τῶν τυράννων. Οἱ πόδες μας, οἱ περιπατοῦντες ἐν νυκτὶ καὶ ἡμέρᾳ εὶς τὰς ἐναγκαρεύσεις τῆς ἀσπλαγχνίας, τρέχουν εἰς ἀπόκτησιν τῶν δικαιωμάτων μας. Ἡ κεφαλή μας, ἡ κλίνουσα τὸν αὐχένα ὑπὸ τὸν σκληρὸν ζυγόν, τὸν ἀπετίναξεν ἤδη καὶ ἄλλο δὲν φρονεῖ εἰμὴ τὴν ἐλευθερίαν της. Ἡ γλῶσσα μας, ἡ ἀδυνατοῦσα νὰ προφέρῃ λόγον ἐκτὸς τῶν ἀνωφελῶν παρακλήσεων πρὸς ἐξιλέωσιν τῶν τυράννων, κράζει τώρα μεγαλοφώνως, καὶ κάμνῃ νὰ ἀντηχῇ ὁ ἀὴρ τὸ γλυκύτατον ὄνομα τῆς ἐλευθερίας. Ἐν ἑνὶ λόγῳ, ἀπεφασίσαμεν ἢ νὰ ἐλευθερωθῶμεν ἢ νὰ ἀποθάνωμεν.

Διὸ παρακαλοῦμεν τὴν συνδρομὴν ὅλων τῶν ἐξευγενισμένων εὐρωπαϊκῶν γενεῶν, ὥστε νὰ δυνηθῶμεν νὰ φθάσωμεν ταχύτερον εἰς τὸν ἱερὸν καὶ δίκαιον σκοπόν μας, καὶ νὰ λάβωμεν τὰ δίκαιά μας καὶ ν’ ἀναστήσωμεν τὸ ταλαιπωρημένον ἑλληνικὸν γένος μας.

Δικαίῳ τῷ λόγῳ ἠ μητέρα μας Ἑλλάς, ἐκ τῆς ὁποίας καὶ σεῖς ἐφωτίσθητε, ἀπαιτεῖ ὅσον τάχιστα τὴν φιλάνθρωπον συνδρομήν σας καὶ διὰ χρημάτων, καὶ διὰ ὅπλων, καὶ διὰ συμβουλῶν, τῶν ὁποίων εἴμεθα εὐέλπιδες ὅτι θέλει ἀξιωθῶμεν, καὶ ἡμεῖς θέλομεν σᾶς ὁμολογεῖ ἄκραν ὑποχρέωσιν καὶ ἐν καιρῷ θέλομεν δείξει καὶ πραγματικῶς τὴν ὑπὲρ τῆς συνδρομῆς σας εὐγνωμοσύνην μας.

Ἐν τῷ Σπαρτιατικῷ στρατοπέδῳ τῆς Καλαμάτας

τῇ 23η Μαρτίου 1821

ΠΕΤΡΟΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ

Ἡγεμὼν καὶ Ἀρχιστράτηγος

ΚΑΙ Η ΜΕΣΣΗΝΙΑΚΗ ΓΕΡΟΥΣΙΑ ΕΝ ΚΑΛΑΜΑΤΑ».

Αυτή η διακήρυξη, που αποτελεί θαυμαστό για την εποχή του μνημείο του γραπτού λόγου, ανταποκρινόταν πλήρως στο πνεύμα της επανάστασης εκφράζοντας με λυρισμό το πνεύμα της αυτοθυσίας και την αγάπη για την ελευθερία. Η πατρότητά της αποδόθηκε από τους μελετητές σε διάφορα πρόσωπα που παρευρίσκονταν τότε στην Καλαμάτα. Το πιθανότερο είναι ότι προσχέδιο της διακήρυξης είχε φέρει μαζί του ο Παπαφλέσσας από το Ισμαήλιο και προερχόταν από το περιβάλλον του Αλέξανδρου Υψηλάντη.

Η χρονολόγηση της διακήρυξης συμπίπτει σχεδόν με  τη διακήρυξη του Αχαϊκού Διευθυντηρίου των Πατρών, η οποία γράφτηκε την 25η Μαρτίου αλλά επιδόθηκε στους προξένους την 26η. Είναι πιθανό να είχε συνταχθεί ήδη από την 23η Μαρτίου, αλλά τέθηκε η ημερομηνία 25 Μαρτίου λόγω του συμβολισμού και διότι η ημέρα αυτή είχε προ πολλού οριστεί ως ημέρα της επανάστασης. Υπάρχει αντίγραφο αυτής της διακήρυξης στα αρχεία του Λονδίνου με χρονολογία 23 Μαρτίου αλλά σ' αυτό πιθανώς τέθηκε αναδρομική ημερομηνία. Στη βρετανική εφημερίδα Morning Chronicle της 15 Ιουνίου 1821, η προκήρυξη φέρει ημερομηνία 25 Μαρτίου (Παλ. Ημ.). Στην Ελλάδα δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στην εφημερίδα «Σάλπιγξ Ελληνική» την 25η Αυγούστου 1821 με ημερομηνία 28 Μαρτίου, αλλά αυτή είναι η ημέρα της πρώτης σύγκλησης της Μεσσηνιακής Γερουσίας. Ορθή θεωρείται η ημερομηνία που παραδίδει και ο Τρικούπης, η 25η Μαρτίου 1821.

Μετά τη διακήρυξη προς τα Ανακτοβούλια της Ευρώπης ο Πετρόμπεης απηύθυνε ιδιαίτερη διακοίνωση προς τον αυτοκράτορα Αλέξανδρο, θεωρώντας τον ευμενώς διακείμενο προς τους Έλληνες, και επιπρόσθετα συνέταξε επιστολή προς τον Ιωάννη Καποδίστρια, στον οποίο ανέφερε τα γεγονότα και τις ανάγκες των επαναστατών. Οι τελευταίες αυτές κινήσεις πιστοποιούν το γεγονός ότι ο Πετρόμπεης αγνοούσε την αποτυχία του Καμαρηνού στην Πετρούπολη.

Ο Φιλήμων θεωρεί την υπό τον Μαυρομιχάλη Μεσσηνιακή Γερουσία ως το «δεύτερο επαναστατικό διευθυντήριο», με πρώτο εκείνο των Πατρών υπό τους Γερμανό, Ζαήμη, Παπαδιαμαντόπουλο, Λόντο κτλ., και τρίτο το αρχηγείο του Κολοκοτρώνη.

Οι επόμενες κινήσεις των επαναστατών 
Συγχρόνως στην πρώτη αυτή σύσκεψη της Μεσσηνιακής Γερουσίας συζητήθηκε ποιο έπρεπε να ήταν το αμέσως επόμενο βήμα της Επανάστασης. Ο Κολοκοτρώνης πρότεινε να κατευθυνθούν όλοι μαζί προς το εσωτερικό της Πελοποννήσου, για να γενικεύσουν την επανάσταση και να εμποδίσουν την ενίσχυση της Τριπολιτσάς από τους Τούρκους που συνεχώς κατέφθαναν εκεί από όλες τις επαρχίες. Αντίθετα οι Μεσσήνιοι και μαζί τους και ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης υποστήριζαν ότι έπρεπε πρώτα να ενισχυθούν οι ασθενείς επαρχίες της Κορώνης και της Μεθώνης, όπου οι κάτοικοι κινδύνευαν από τους κλεισμένους στα κάστρα Τούρκους. Τελικά αποφασίσθηκε ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης με τους πιο ηλικιωμένους προκρίτους (Καπετανάκηδες, Πατριαρχέα κλπ.) να παραμείνουν στην Καλαμάτα για τον συντονισμό των επιχειρήσεων και τον ανεφοδιασμό των αγωνιστών, ενώ από τους οπλαρχηγούς ο Κολοκοτρώνης, με τον Παπαφλέσσα, τον Αναγνωσταρά να προχωρήσουν στο εσωτερικό της Πελοποννήσου. Οι υπόλοιποι θα κατευθύνονταν προς τα μεσσηνιακά κάστρα και θα άρχιζαν την πολιορκία τους.

Πραγματικά την επομένη της απελευθέρωσης της Καλαμάτας (24 Μαρτίου), ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης ξεκίνησε για την Αρκαδία. Στους 30 δικούς του άνδρες προστέθηκαν 200 του Μούρτζηνου και 70 του Πετρόμπεη. Με μια πρόχειρη σημαία μπροστά, οι 300 αγωνιστές έφθασαν την ίδια ημέρα στον πρώτο τους σταθμό, στη Σκάλα. Εκεί ήλθαν ο Αναγνωσταράς και ο Παπαφλέσσας κι έστειλαν στους κατοίκους της Αρκαδίας επιστολή στην οποία έγραφαν: «Η ώρα έφθασε, το στάδιον της δόξης και της ελευθερίας ηνοίχθη. Τα πάντα είναι δικά μας και ο Θεός του παντός μεθ' ημών έσεται. Μη πτοηθήτε εις το παραμικρόν...». Τους διαβεβαίωναν μάλιστα πως οι ίδιοι έφθαναν με «10.000 στρατεύματα». Η επιστολή είχε γραφτεί την προηγούμενη ημέρα στην Καλαμάτα και έτσι έχει ημερομηνία 23 Μαρτίου.

Στις 25 Μαρτίου ο Κολοκοτρώνης και οι άλλοι οπλαρχηγοί ξεκίνησαν από τη Σκάλα με τον μικρό στρατό τους, αφού έρριξαν "καμμιά χιλιάδα τουφέκια, τρείς μπαταριαίς, διά ν' ακούση ο κόσμος να σηκωθή κατά την παραγγελίαν. », όπως ο Κολοκοτρώνης αφηγείται στα απομνημονεύματά του. Ο ίδιος επίσης συγκινημένος από την υποδοχή που τους έκαναν οι κάτοικοι κάθε περιοχής από όπου περνούσαν, καθώς οι καμπάνες ηχούσαν χαρμόσυνα, οι παπάδες τους ευλογούσαν και ο κόσμος τους φιλούσε, γράφει: «μου ήρχετο... να κλαύσω από την προθυμία που έβλεπα». Ιδιαίτερη εντύπωση έκανε στους κατοίκους των χωριών και η εμφάνιση του Παπαφλέσσα που, κατά τον Φωτάκο, φορούσε περικεφαλαία. Για τους ελάχιστους που δείλιαζαν η διαταγή του Κολοκοτρώνη ήταν «όποιο χωριό δεν ήθελε ν' ακολουθήση την φωνή της πατρίδος, τσεκούρι και φωτιά». Αντίθετα με τη χαρά των Ελλήνων, η είδηση πως έρχεται ο Κολοκοτρώνης δημιούργησε πανικό στους Τούρκους που έντρομοι έσπευσαν να κλεισθούν στα κάστρα. Πολλοί από αυτούς διατηρούσαν την ελπίδα ότι από εκεί θα μπορούσαν αργότερα να οργανώσουν επιθέσεις και να ξαναγυρίσουν στα χωριά τους, όπως και πριν 50 χρόνια, όταν οι ραγιάδες είχαν εξεγερθεί. Έτσι οι Τούρκοι της Ανδρούσας έσπευσαν στα κάστρα της Μεσσηνίας, και οι Τούρκοι του Λεονταρίου στην Τριπολιτσά.

Την ίδια ημέρα που απελευθερώθηκε η Καλαμάταεπαναστάτησε και η ανατολική Μάνη. Στις 23 Μαρτίου στο Μαραθωνήσι (Γύθειο) οι Γρηγοράκηδες, που είχαν ήδη έλθει σε συνεννόηση με τον Κυριακούλη Μαυρομιχάλη, ύψωσαν την επαναστατική σημαία. Αμέσως κατευθύνθηκαν προς τη Μονεμβασιά. Οι Τούρκοι της περιοχής, παρά τις διαβεβαιώσεις των κατοίκων, με τους οποίους διατηρούσαν φιλικές σχέσεις, πως δεν υπήρχε κίνδυνος, κλείσθηκαν στο φρούριο, γιατί τρομοκρατήθηκαν από Βαρδουνιώτες πρόσφυγες που κατέφυγαν εκεί και έφεραν την είδηση ότι «οι επαναστάτες ενισχύονταν από τους Φράγκους». Τότε οι Μονεμβασίτες υπό τον Παναγιώτη Καλογερά και τους αδελφούς Δεσποτόπουλους επαναστάτησαν (28 Μαρτίου) και με την ενίσχυση των Μανιατών και των Κυνουραίων και άλλων (ακόμη και σώμα Κρητών υπό τον Κούμη) άρχισαν, μετά από δοξολογία που τέλεσε ο επίσκοπος Έλους Άνθιμος, την πολιορκία του κάστρου με γενικό αρχηγό τον Πιέρρο Μαγγιόρο Γρηγοράκη (τέλη Μαρτίου). Όπως αναφέρει ο Φιλήμων είχαν εκεί καταφύγει 4.500 Τούρκοι, και διέθεταν τρόφιμα μόνο για δυο μήνες.

Υποσημειώσεις και παραπομπές

Υποσημειώσεις

Παραπομπές

Πηγές
 
 

Ελληνική Επανάσταση του 1821