Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου 1970

Το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου του 1970 ήταν το ένατο Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου. Διεξήχθη στην Πόλη του Μεξικού, την Πουέμπλα, την Τολούκα, τη Γουαδαλαχάρα και το Λεόν από τις 31 Μαΐου ως τις 21 Ιουνίου και έμελλε να περάσει στην ιστορία ως το καλύτερο και το θεαματικότερο που έχει γίνει στην ιστορία του αθλήματος. Ήταν το πρώτο Παγκόσμιο Κύπελλο που μεταδόθηκε από την τηλεόραση έγχρωμο, σε όσα κράτη ήταν τότε διαθέσιμο τέτοιο σήμα. Η τηλεοπτική κάλυψη δεν ήταν ιδιαίτερα ευνοϊκή για τους παίκτες, καθώς λόγω απαίτησης των καναλιών της Ευρώπης (λόγω της διαφοράς ώρας με την Ευρώπη), πολλοί αγώνες έγιναν κάτω από τη μεσημεριάτικη ζέστη, μέσα στο καλοκαίρι. Ήταν επίσης το πρώτο Παγκόσμιο Κύπελλο όπου χρησιμοποιήθηκαν κίτρινες και κόκκινες κάρτες, καθώς και το πρώτο στο οποίο επιτράπηκε η αντικατάσταση παίκτη (για την ακρίβεια 2 παικτών).

Ιστορική σημασία 
Πολλοί είχαν εκφράσει την αντίθεσή τους για την ανάληψη της διοργάνωσης από το Μεξικό, λόγω της αφόρητης ζέστης, του μεγάλου υψομέτρου και του αραιού οξυγόνου. Παρόλα αυτά, το Παγκόσμιο Κύπελλο του Μεξικού αναδείχθηκε ως το πιο θεαματικό και χορταστικό στην ιστορία του θεσμού. Το κύπελλο κατέκτησε η εθνική ομάδα της Βραζιλίας, η οποία περιελάμβανε στη σύνθεσή της τους Πελέ, Ριβελίνο, Τοστάο, Ζαϊρζίνιο και Ζέρσον, ονομαζόμενη η "ομάδα των πέντε δεκαριών". Ο προπονητής Μάριο Ζαγκάλο που ανέλαβε την ομάδα δυόμισι μήνες πριν την έναρξη της διοργάνωσης εφάρμοσε σύστημα 4–3–3. Ποδοσφαιριστές που με την βοήθεια και των Φέλιξ Μιέλι Βενεράντο, Κάρλος Αλμπέρτο Τόρες, Κλοντοάλντο, Εβεράλντο, Μπρίτο, Πιάτσα, Μάρκο Αντόνιο, Μιράντα, Πάουλο Σέζαρ, Εντού και Φοντάνα οδήγησαν τη Βραζιλία στην κατάκτηση του τρίτου, στην ιστορία της, παγκοσμίου κυπέλλου. Οι 16 Βραζιλιάνοι έπαιξαν βασικό ρόλο στο θέαμα της διοργάνωσης. Γιατί και οι αναπληρωματικοί (και πολλοί άλλοι Βραζιλιάνοι, που δεν κρίθηκαν ικανοί για να επανδρώσουν την περίφημη αυτή ομάδα) θα μπορούσαν να ήταν βασικοί σε οποιαδήποτε άλλη εθνική ομάδα του κόσμου. Επιπλέον, η πλειοψηφία των αναπληρωματικών ήταν πολύ νέοι, με πέντε από αυτούς να είναι κάτω των 21 ετών. Η ομάδα αυτή θεωρείται ευρέως ως η καλύτερη που έχει αγωνιστεί ποτέ στον θεσμό. 

Οι «καριόκας» νικώντας στον τελικό την Ιταλία με 4-1 πήραν το Κύπελλο Ζυλ-Ριμέ (έτσι ονομαζόταν τότε η διοργάνωση προς τιμήν του Γάλλου εμπνευστή της) στη Βραζιλία, στα γραφεία της Βραζιλιάνικης Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας. Από εκεί κλάπηκε στις 20 Δεκεμβρίου 1983 και δεν βρέθηκε ποτέ πια. Το τρόπαιο στη συνέχεια (ξεκινώντας από το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου 1974) αντικαταστάθηκε.

Κατά τη διάρκεια του ημιτελικού ανάμεσα σε Ιταλία και Δυτική Γερμανία, 1-1 στην κανονική διάρκεια και 4-3 στην παράταση, 23 κατάδικοι απέδρασαν από μεξικάνικη φυλακή, εκμεταλλευόμενοι το γεγονός ότι οι φύλακές τους είχαν απορροφηθεί από το θέαμα στην τηλεόραση. Στην Ιταλία πέντε φίλαθλοι δεν άντεξαν τη συγκίνηση και πέθαναν από καρδιακή προσβολή. Ο αγώνας ονομάστηκε «αγώνας του αιώνα» λόγω της συγκλονιστικής εξέλιξής του, κυρίως στην παράταση (κανονική διάρκεια 1-1).

Το μεγάλο υψόμετρο και η συχνά αφόρητη ζέστη, εκ προοιμίου δεν ευνοούσαν τους Ευρωπαίους, αλλά τους Λατινοαμερικανούς. Έτσι, και με δεδομένη την ποδοσφαιρική αξία των παικτών που συγκροτούσαν την ομάδα της Βραζιλίας, όλα συνηγορούσαν στο να χαρακτηριστεί η Βραζιλία το μεγάλο φαβορί για την κατάκτηση του τίτλου. Το παράξενο είναι ότι η Βραζιλία πριν να φθάσει στο Μεξικό, πέρασε από πολλές «αναταράξεις». Ο μέχρι τρεις μήνες πριν την έναρξη της διοργάνωσης προπονητής Ζοάο Σαλντάνια ήρθε σε ρήξη με ορισμένους παίκτες μεταξύ των οποίων και ο Πελέ, απειλώντας ότι δεν θα τον συμπεριλάβει στην αποστολή, ενώ στο τελευταίο φιλικό επί βραζιλιάνικου εδάφους τον άφησε στον πάγκο προκαλώντας έντονες αντιδράσεις. 
Όμως, λίγο καιρό πριν από το Παγκόσμιο Κύπελλο, η ομοσπονδία της χώρας αντικατέστησε τον Σαλντάνια με τον Μάριο Ζαγκάλο, τον αριστερό ακραίο επιθετικό της εθνικής στους θριάμβους του 1958 και του 1962. Ο Ζαγκάλο εθεωρείτο ένας από τους εξυπνότερους ποδοσφαιριστές που είχε αναδειχθεί. Θα αποδείκνυε την ευφυΐα του και στον πάγκο της «σελεσάο». Πίστευε ότι στην εθνική ομάδα πρέπει να αγωνίζονται οι καλύτεροι παίκτες, ακόμη και αν οι επιλογές φαίνονται περίεργες. Κάλεσε, λοιπόν, πέντε «δεκάρια», που στους συλλόγους τους ήταν οργανωτές: Πελέ, Τοστάο, Ζέρσον, Ζαϊρζίνιο και Ριβελίνο. Με τον τρόπο αυτό συγκρότησε μία απίθανων επινοήσεων και παραγωγικότητας επιθετική πεντάδα. Η λογική των Βραζιλιάνων ήταν απλή: «Να πετύχουμε ένα γκολ περισσότερο απ' όσα θα δεχθούμε». Γνωρίζοντας τις ιδιαίτερες συνθήκες του Μεξικού, προσοχή δόθηκε στον τομέα της φυσικής κατάστασης με την ομάδα να πηγαίνει γρήγορα στο Μεξικό και προπονήθηκε σε υψόμετρο, κάτι που φάνηκε και στους αγώνες με 12 από τα 19 τέρματα να επιτυγχάνονται στο δεύτερο ημίχρονο.

Οι Βραζιλιάνοι δεν ασχολήθηκαν ιδιαίτερα με την άμυνά τους (αντίθετα προς τους Ουρουγουανούς, π.χ. ή τους Ιταλούς στην πρώτη φάση, οπότε σημείωσαν μόλις ένα τέρμα, χωρίς να παραβιασθεί η εστία τους). Η Βραζιλία «σκόραρε» 19 φορές σε έξι αγώνες και δέχθηκε 7 γκολ. Στην πορεία προς τον τελικό, νίκησε την Τσεχοσλοβακία 4-1 (Πέτρας 11', Ριβελίνο 24', Πελέ 59', Ζαϊρζίνιο 61', 83' οι σκόρερ), την Αγγλία 1-0 με γκολ του Ζαϊρζίνιο στο 59' στον αγώνα που χαρακτηρίστηκε από την «απόκρουση του αιώνα» του Γκόρντον Μπανκς σε κεφαλιά του Πελέ, ο οποίος πήγε και συνεχάρη τον Άγγλο τερματοφύλακα, και τη Ρουμανία 3-2 (Πελέ 19', Ζαϊρζίνιο 22', Ντουμιτράκε 34', Πελέ 67', Ντεμπρόβσκι 84') στην Α' φάση, το Περού 4-2 στους προημιτελικούς και την Ουρουγουάη 3-1 στον ημιτελικό.

Ο τελικός της 21ης Ιουνίου 1970 στο στάδιο Αζτέκα και ιδιαίτερα το δεύτερο ημίχρονό του, ήταν η αποθέωση, ο θρίαμβος του επιθετικού ποδοσφαίρου. Η Βραζιλία παρατάχθηκε με τους Φέλιξ, Κάρλος Αλμπέρτο, Εβεράλντο, Κλοντοάλντο, Μπρίτο, Πιάτσα, Ζαϊρζίνιο, Ζέρσον, Τοστάο, Πελέ και Ριβελίνο. Η Ιταλία αντιπαρέταξε τους Αλμπερτόζι, Μπούρνιτς, Τζατσίντο Φακέτι, Μπερτίνι (75' Γιουλιάνο), Ροζάτο, Τσέρα, Ντομενγκίνι, Ματσόλα, Μπονινσένια (84' Ριβέρα), Ντε Σίστι και Λουίτζι Ρίβα.

Κατά «διαβολική» σύμπτωση οι δύο φιναλίστ είχαν πολλά κοινά σημεία. Είχαν κατακτήσει από δύο φορές το τρόπαιο (άρα όποια επικρατούσε θα το έπαιρνε για πάντα*), αλλά είχαν αποτύχει στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1966, στα αγγλικά γήπεδα. Και για τις δύο, η διοργάνωση του Μεξικού ήταν η ευκαιρία για να πάρουν «ρεβάνς». Η Ιταλία, με όπλο το κατενάτσιο, το αμυντικό τείχος, προσπαθούσε νa αποκρούσει τις βραζιλιάνικες επιθέσεις. Ο Πελέ άνοιξε το σκορ με κεφαλιά στο 18', έπειτα από μπαλιά του Ριβελίνο. Η Ιταλία, που δεν είχε «φανεί» επιθετικά, ισοφάρισε απροσδόκητα στο 37' με τον Μπονινσένια, έπειτα από ενέργεια του Ντομενγκίνι. Στο 44' ο Πελέ σημείωσε γκολ από φάουλ, αλλά ο Ανατολικογερμανός διαιτητής Ρούντολφ Γκλέκνερ δεν το κατακύρωσε, γιατί σφύριξε τη λήξη του ημιχρόνου νωρίτερα. Ένα κόψιμο του Μπούρντιτς στον Τοστάο στο 57' ξεσήκωσε τους Βραζιλιάνους, που το θεώρησαν αντικανονικό και ζήτησαν πέναλτι. Ο Γκλέκνερ δεν συμφώνησε μαζί τους. Όλα έδειχναν, πάντως, πως το δεύτερο βραζιλιάνικο γκολ δεν θα αργούσε να έλθει. Ήταν ζήτημα χρόνου. Πράγματι, στο 66' συνδυάστηκαν οι Εβεράλντο, Ζέρσον, Ζαϊρζίνιο, ο τελευταίος πάσαρε στον Ζέρσον και έγινε το 2-1. Μετά, τα πράγματα πήραν το δρόμο τους. Πέρασαν μόλις 5 λεπτά και ο Πελέ «έστρωσε» στον Ζαϊρζίνιο, που πέρασε τον Φακέτι και τον Αλμπερτόζι και εδραίωσε τη νίκη της Βραζιλίας με 3-1. Η νίκη μετατράπηκε σε θρίαμβο στο 86'. Ο αριστουργηματικός συνδυασμός των Ζέρσον, Ριβελίνο και Πελέ σκόρπισε την ιταλική άμυνα και έδωσε την ευκαιρία στον αρχηγό, τον δεξιό αμυντικό Κάρλος Αλμπέρτο, με ασύλληπτο σουτ - κεραυνό και 4-1, να βγάλει τους Βραζιλιάνους στους δρόμους του Ρίο ντε Τζανέιρο, του Σάο Πάολο, του Μπέλο Οριζόντε, του Πόρτο Αλέγκρε, της Κουριτίμπα και της Μπραζίλια για να χορέψουν σάμπα και να γιορτάσουν. Η επιθετική γραμμή της Βραζιλίας στον πρώτο έγχρωμο τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου έθεσε ένα σημείο αναφοράς έναντι του οποίου μετράται κάθε μία από τις δεκάδες χιλιάδες αγώνες που μεταδίδονται από τότε. Το βρετανικό περιοδικό World Soccer περιέγραψε την ομάδα της Βραζιλίας ίσως με την πιο αξιόπιστη ακρίβεια: «Η βραζιλιάνικη ομάδα που κέρδισε το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1970 με τέτοιο στυλ έχει γίνει μύθος, μια ομάδα που πρέπει να θεωρείται ο απόλυτος εκφραστής του όμορφου παιχνιδιού».

(*): Ο λόγος ήταν ότι ο Ζυλ Ριμέ, που δημιούργησε το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου, μεταξύ των κανόνων των Παγκοσμίων Κυπέλλων που είχε θεσμοθετήσει ο ίδιος το 1930 (το έτος της πρώτης διοργάνωσης), είχε τότε προσωπικά θεσπίσει και ότι όποια ομάδα έφτανε πρώτη τις τρεις κατακτήσεις θα το έπαιρνε για πάντα σπίτι της. Κατά συνέπεια, το 1970, έπειτα από την τρίτη της νίκη στην διοργάνωση, η Βραζιλία έλαβε το συγκεκριμένο Παγκόσμιο Κύπελλο οριστικά (οι πρώτες της δύο νίκες ήταν το 1958 και το 1962).

Στον χαρακτηρισμό της διοργάνωσης του Μεξικού ως της θεαματικότερης που έχει γίνει, ρόλο έπαιξαν και άλλες ομάδες και πολλοί αγώνες. Το Περού διέθετε ομάδα που άξιζε να φθάσει στους ημιτελικούς. Αλλά στάθηκε άτυχο, αφού στους προημιτελικούς «έπεσε» πάνω στη Βραζιλία. Αντιστάθηκε ως το 75', αλλά τελικά υπέκυψε με 2-4 (Ριβελίνο 11', Τοστάο 15', Γκαγιάρδο 28', Τοστάο 52', Κουμπίγιας 70', Ζαϊρζίνιο 75'). Τεόφιλο Κουμπίγιας, Τσουμπιτάς, Λεόν, Σοτίλ, Μπαϊλόν και Γκαγιάρδο συγκροτούσαν ένα εντυπωσιακό εξάγωνο. 

Άξια για τους ημιτελικούς ήταν και η κάτοχος του τίτλου, η Αγγλία. Αλλά στον προημιτελικό αγώνα, που αποτέλεσε άτυπη ρεβάνς του τελικού του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1966, κυριολεκτικά «αυτοκτόνησε». Ηττήθηκε 2-3 από τη Γερμανία, στην παράταση, μολονότι προηγείτο ως το 67' με 2-0. Ο Γκερντ Μίλερ έστειλε τη Γερμανία στους ημιτελικούς με ένα γκολ που πέρασε στην ποδοσφαιρική φωτογραφική ιστορία. Προηγουμένως οι Φραντς Μπεκενμπάουερ (68') και Ούβε Ζέελερ (82') ισοφάρισαν τα γκολ των Μάλερι (31') και Πίτερς (49'). Στην ποδοσφαιρική ιστορία γράφτηκε με ανεξίτηλα γράμματα ο ημιτελικός Ιταλίας-Γερμανίας, γνωστός και ως «ο αγώνας του αιώνα». Η Ιταλία προηγήθηκε στο 7' με τον Μπονινσένια. Και ενώ στο δεύτερο λεπτό των καθυστερήσεων όλα έδειχναν ότι έχουν τελειώσει, οι Γερμανοί απέδειξαν ξανά πόσο μαχητικοί είναι. Είναι αυτό το μαχητικό πνεύμα, που τους χάρισε τόσους τίτλους, ενώ η ποιότητα της ομάδας τους δεν ήταν πάντα σπουδαία. Τότε, λοιπόν, ο κεντρικός αμυντικός Σνέλινγκερ ισοφάρισε. Στην παράταση ο Μίλερ έκανε το 2-1 (94'), ο Μπούρνιτς ισοφάρισε στο 98', ο Ρίβα σημείωσε το 3-2 στο 104', ο Μίλερ ξανακτύπησε στο 110' και ο Τζάνι Ριβέρα έστειλε την Ιταλία στον μεγάλο τελικό στο αμέσως επόμενο λεπτό.

Η Ουρουγουάη, που χάρη στη λατινοαμερικανική εκδοχή του κατενάτσιο, το «σερόχο», έφτασε στους ημιτελικούς, ηττήθηκε από τη Βραζιλία με 1-3 (προηγήθηκε στο 19' με τον Τεόφιλο Κουμπίγιας, αλλά οι Βραζιλιάνοι απάντησαν με τους Κλοντοάλντο στο 44', Ζαϊρζίνιο στο 76' και Ριβελίνο στο 89') και στον μικρό τελικό από τη χειρότερή της, εκείνη την ημέρα Δυτική Γερμανία με 0-1, λόγω του γκολ του Όβερατ στο 26'. Πάντως η Ουρουγουάη δεν έπεισε ότι άξιζε να προχωρήσει τόσο πολύ. Άλλωστε στους προημιτελικούς νίκησε την Σοβιετική Ένωση 1-0 (Εσπάραγκο στο 117'), χάρη στον Ολλανδό διαιτητή Φαν Ράβενς, που αγνόησε πέναλτι σε ανατροπή του Μπίσοβετς στο 32' και κατακύρωσε το γκολ του Εσπάραγκο, αν και η σέντρα που προηγήθηκε έγινε από θέση άουτ. Καλές εμφανίσεις πραγματοποίησαν η Ρουμανία (μολονότι έμεινε εκτός προημιτελικών, αφού αποκλείστηκε, έπειτα από «μάχες» με τις Αγγλία και Βραζιλία), το Μεξικό -νίκησε 1-0 το Βέλγιο, απέσπασε ισοπαλία 0-0 από την Ε.Σ.Σ.Δ. και στους προημιτελικούς σταμάτησε μπροστά στην Ιταλία, που το κατέβαλε με 4-1 και το μικρό Ισραήλ, το οποίο αποχαιρέτησε το Μεξικό «με το κεφάλι ψηλά». Αναδείχθηκε ισόπαλο με την Ιταλία 0-0 και τη Σουηδία 1-1, ενώ έχασε μόνο από την Ουρουγουάη με 0-2.

Σημειώθηκαν 95 γκολ σε 32 αγώνες (μέσος όρος 2,97 ανά αγώνα). Πρώτος σκόρερ αναδείχθηκε ο Μίλερ με 10 γκολ, έναντι 7 του Ζαϊρζίνιο και 5 του Κουμπίγιας. Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία, κόπηκαν 1.604.065 εισιτήρια (μέσος όρος 50.127).

Επιλογή διοργανωτή 
Για την διοργάνωση του 1970 δήλωσαν ενδιαφέρον 2 χώρες. Οι 2 χώρες ήταν η Αργεντινή και το Μεξικό. Στην τελική ψηφοφορία, που έγινε στο Τόκιο της Ιαπωνίας, το Μεξικό κατάφερε να συγκεντρώσει τις περισσότερες ψήφους και ανάλαβε την διοργάνωση του Παγκοσμίου Κυπέλλου 1970.

Προκριματικά
Στα προκριματικά του Παγκοσμίου Κυπέλλου 1970 συμμετείχαν 75 εθνικές ομάδες και διαγωνίστηκαν για τις 16 θέσεις που δόθηκαν για την τελική φάση των Μουντιάλ. Οι 2 από τις 16 θέσεις καλύφθηκαν από την προηγούμενή νικήτρια Αγγλία και το Μεξικό ως διοργανώτρια χώρα. Για πρώτη φορά στην διοργάνωση συμμετείχαν το Μαρόκο το Ισραήλ και το Ελ Σαλβαδόρ.

Ο «Πόλεμος του Ποδοσφαίρου» 

Τα προκριματικά του παγκοσμίου κυπέλλου σημαδεύτηκαν από τον επονομαζόμενο «Πόλεμο του Ποδοσφαίρου». Ελ Σαλβαδόρ και Ονδούρα διεκδίκησαν την πρόκρισή τους στα τελικά του Παγκοσμίου Κυπέλλου, σε αγώνες μπαράζ. Καταπιεσμένα πάθη και μίση που επί δεκαετίες δίχαζαν αυτές τις δύο κεντροαμερικανικές χώρες ξέσπασαν. Η Ονδούρα νίκησε 1-0 στην έδρα της, αλλά έχασε με 3-0 στο Ελ Σαλβαδόρ. Το σκληρό παιχνίδι των ποδοσφαιριστών συνοδεύθηκε από ταραχές και ξυλοδαρμούς των Σαλβαδοριανών μεταναστών στην Ονδούρα, για να εξελιχθεί σε αλυσίδα συνοριακών επεισοδίων. Η FIFA αποφάσισε να γίνει νέος αγώνας μπαράζ στο ουδέτερο Μεξικό. Το Ελ Σαλβαδόρ νίκησε με 3-2 και, την επόμενη μέρα, ο στρατός του εισέβαλε στην Ονδούρα! Μέσα σε 4 μόλις ημέρες 3.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, 6.000 τραυματίστηκαν κι άλλοι 100.000 έμειναν άστεγοι. Χρειάστηκε η εσπευσμένη δραστηριοποίηση του Οργανισμού Αμερικανικών Κρατών για να δοθεί τέλος σ´αυτή την αιματοχυσία που αποκλήθηκε «Πόλεμος του Ποδοσφαίρου».

Οι ομάδες
Οι 16 ομάδες που εξασφάλισαν την συμμετοχή τους στην τελική φάση του Μουντιάλ 1970 είναι οι εξής

Στάδια
Για την τελική φάση χρησιμοποιήθηκαν τα εξής 5 στάδια

Διαιτητές

Φάση Ομίλων 
Όλες οι ώρες που αναγράφονται είναι οι τοπικές ώρες Μεξικού UTC -6

1ος Όμιλος

2ος Όμιλος

3ος Όμιλος

4ος Όμιλος

Πορεία προς τον τελικό

Πίνακας αποτελεσμάτων

Προημιτελικοί

Ημιτελικοί

Μικρός τελικός

Τελικός Παγκοσμίου Κυπέλλου 1970

Σκόρερ 
10 τέρματα
  Γκερντ Μίλερ

7 τέρματα
  Ζαϊρζίνιο 

5 τέρματα
  Τεόφιλο Κουμπίγιας

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Επίσημη ιστοσελίδα FIFA 2006 (αρχειοθετημένη στο archive.org)
 FIFA : Mexico in thrall to Brazilians' beautiful game (Αγγλικά) 
 Πλήρης κάλυψη αποτελεσμάτων στο Fussballdaten.de
 1970 FIFA World Cup Mexico: The Historic Landmark That Changed Global Soccer Forever (Αγγλικά)  
 Brazil's heroes of 1970 relive their days of glory 
 Μουντιάλ 1970 - Μεξικό

 
Αθλητισμός στο Μεξικό