Μελέτιος Καλαμαράς

Ο Μακαριστός Μητροπολίτης Νικοπόλεως και Πρεβέζης Μελέτιος (Αλαγονία Μεσσηνίας, 28 Σεπτεμβρίου 1933 - Φλάμπουρα Πρεβέζης, 21 Ιουνίου 2012) ήταν Επίσκοπος της Ιεράς Μητροπόλεως Νικοπόλεως και Πρεβέζης (επισκοπής των «Νέων χωρών» της Ελλάδος) για 32 χρόνια, από τις 28 Μαρτίου 1980 μέχρι τις 21 Ιουνίου 2012.

Γενικά Βιογραφικά Στοιχεία
Ο Μητροπολίτης Μελέτιος γεννήθηκε στην Αλαγονία της Μεσσηνίας στις 28 Σεπτεμβρίου 1933.

Ήταν πτυχιούχος Θεολογίας και πτυχιούχος Φιλολογίας-Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Εκάρη μοναχός σε ηλικία 21 ετών και χειροτονήθηκε διάκονος αμέσως μετά, στις 28 Δεκεμβρίου 1954, από τον Μητροπολίτη Μεσσηνίας Χρυσόστομο Α΄. Ο ίδιος επίσκοπος τον χειροτόνησε πρεσβύτερο στις 20 Αυγούστου 1959.

Διετέλεσε Ιεροκήρυκας της Ιεράς Μητροπόλεως Μεσσηνίας από το 1957 μέχρι το 1967 και Γραμματέας της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος επί των Διορθοδόξων και Διεκκλησιαστικών Σχέσεων από το 1968 μέχρι το 1980.

Εξελέγη Μητροπολίτης Νικοπόλεως και Πρεβέζης την 26η Φεβρουαρίου 1980, χειροτονήθηκε επίσκοπος την 1 Μαρτίου 1980 και ενθρονίστηκε στη μητρόπολή του την 28η Μαρτίου του ίδιου έτους. Είχε σαφή προσανατολισμό της ποιμαντικής του ευθύνης το οὐαὶ μοι ἐάν μὴ εὐαγγελίζομαι, και πίστευε ακράδαντα ότι η ιερωσύνη και ιδιαίτερα η αρχιερωσύνη έχουν ως κύριο έργο τη διδασκαλία της πίστεως. Έτσι, πάντα δίδασκε το Ευαγγέλιο με απλό τρόπο, έγραψε αρκετά βιβλία-διδαχές και μετέφερε στη νεοελληνική τα κείμενα του Ευαγγελίου για να γίνουν ευκολότερα κατανοητά από τους νεοέλληνες χριστιανούς.

Ήταν συγγραφέας πάμπολλων βιβλίων.  Βραβεύθηκε από την Ακαδημία Αθηνών για τη μελέτη του «Η Ε΄ Οικουμενική Σύνοδος». Η μελέτη αυτή αποτελεί μεγάλη συμβολή στην ελληνόγλωσση θεολογική επιστήμη, καθώς με τη μετάφραση των λατινικών πρακτικών της Ε' Οικουμενικής Συνόδου, κατέστη δυνατή η κατανόηση των πεπραγμένων και των προσπαθειών για την ενότητα της Εκκλησίας που κατέβαλαν ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός και οι πατέρες της Συνόδου.

Εκοιμήθη, στο Μοναστήρι του Προφήτου Ηλιού, στα Φλάμπουρα Πρεβέζης, τα ξημερώματα της ημέρας με το περισσότερο φως, 21 Ιουνίου 2012, σε ηλικία 79 ετών. Η σορός του τέθηκε σε προσκύνημα στον ιερό ναό των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στην Πρέβεζα. Κλήρος και λαός αποχαιρέτησαν τον για 32 χρόνια ποιμενάρχη τους στον ίδιο ναό το Σάββατο 23 Ιουνίου 2012, όπου εψάλη η εξόδιος ακολουθία προεξάρχοντος του μακαριωτάτου αρχιεπισκόπου Αθηνών Ιερωνύμου και παρουσία 18 μητροπολιτών και 4 επισκόπων. Ετάφη στον αύλειο χώρο του ίδιου ναού.

Λαϊκός (1933-1954)
Ο Μελέτιος Καλαμαράς, γεννήθηκε στην Αλαγονία της Μεσσηνίας στις 28 Σεπτεμβρίου του 1933. Ήταν το ένατο από τα έντεκα παιδιά του γιατρού Αγησίλαου Καλαμαρά και της Ελένης Βασιλάκη. Έζησε για λίγο στην Αλαγονία και για μερικά χρόνια στην Καλαμάτα. Το 1947 πήγε στην Αθήνα για να φοιτήσει στο οκτατάξιο, τότε γυμνάσιο. Εκεί έμενε με τη θεία του Ευαγγελία, εξαδέλφη του πατέρα του, η οποία καθημερινά διάβαζε τους Χαιρετισμούς και τις Παρακλήσεις στην Παναγία. «Τό καθαρόν καί ἄμωμον δοχεῖον τοῦ φωτός», η Παναγία, φωταγώγησε διά του Υιού της τον μικρό δούλο του Μελέτιο (το όνομα αυτό είχε από το βάπτισμά του) να ζητήσει τα άνω και όχι τα επί της γης.

Στη διάρκεια των γυμνασιακών του χρόνων –φοίτησε στο 8ο Γυμνάσιο Αρρένων της πλατείας Κουμουνδούρου– η καρδιά του πετούσε στον ναό του Προφήτη Δανιήλ, ο οποίος ήταν τότε ορατός και από εκεί. Γοητευμένος από μια ζωή προφητική, με την έννοια του κηρύγματος των προσταγμάτων του Ιησού, η Θεολογική Σχολή ήταν η αυτονόητη συνέχεια, μετά την αποφοίτησή του από το Γυμνάσιο.

Ήταν πτυχιούχος της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, στην οποία φοίτησε από το 1950 μέχρι το 1954, καθώς και της Φιλοσοφικής Σχολής του ίδιου Πανεπιστημίου, στην οποία φοίτησε από το 1954 μέχρι το 1957.

Διάκονος (1954-1959)
Στις 28 Δεκεμβρίου του 1954, σε ηλικία 21 ετών, αφιερώθηκε και θεσμικά στον Χριστό γενόμενος μοναχός στην Ιερά Μονή Ζωοδόχου Πηγής Βελανιδιάς Μεσσηνίας, μετά τη σχετική ευχή του μητροπολίτη Μεσσηνίας Χρυσόστομου Δασκαλάκη. Ο πανέξυπνος επίσκοπος αναγνώρισε τις ικανότητες του Μελετίου και τον χειροτόνησε διάκονο αμέσως μετά, ενώ ήταν ακόμη στο μοναστήρι. Οι λίγοι κολλυβαδικοί απόμαχοι καλόγηροι του μοναστηριού, ο ηγούμενος Αλέξανδρος, ο Αμβρόσιος, ο Πολύκαρπος, ο αγαπημένος του Ιερώνυμος και ο Παγκράτιος, προετοίμασαν το σκάμα για τον νεαρό τότε π. Μελέτιο. Ήδη γνώριζε όλες τις μορφές της αρχαίας Ελληνικής, τόσο τέλεια, ώστε να μπορεί να γράφει στα αρχαία ελληνικά μία πρόταση, δύο σελίδες. Μίλαγε τα Λατινικά σαν μητρική γλώσσα, καταλάβαινε άριστα τα Ρωσικά, Γαλλικά, Γερμανικά και Αγγλικά και ως εκ τούτου ο Χρυσόστομος τον πήρε από το μοναστήρι και τον έφερε, το 1957, στην Καλαμάτα.

Πρεσβύτερος (1959-1980)

Ενώ ήταν ακόμη διάκονος, ο π. Μελέτιος κλήθηκε να κηρύξει τον λόγο του Θεού στη Μητρόπολη Μεσσηνίας. Ήταν ιεροκήρυκας στην Καλαμάτα από το 1957 μέχρι το 1967. Χειροτονήθηκε πρεσβύτερος στις 20 Αυγούστου 1959 από τον Μητροπολίτη Μεσσηνίας Χρυσόστομο Α΄, τον οποίο ακολούθησε. Στην Καλαμάτα η ζωή του συνδυάστηκε με την πελώρια προσωπικότητα που ήδη κυριαρχούσε στην πόλη, τον πατέρα Ιωήλ Γιαννακόπουλο (1901-1966) και τον μικρασιάτη κληρικό π. Αγαθάγγελο Μιχαηλίδη (1908-1991), πρωτοσύγκελλο, τότε, του μητροπολίτη Μεσσηνίας Χρυσοστόμου. Μετά την κοίμηση του π. Ιωήλ, ο π. Αγαθάγγελος θα γινόταν η αιτία να βρεθεί ο π. Μελέτιος μαζί του, κατ’ αρχάς στη Μονή Πεντέλης και στη συνέχεια στο Γραφείο Διορθοδόξων και Διεκκλησιαστικών Σχέσεων της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, όπου υπηρέτησε ως γραμματέας μέχρι το 1980.

Στην Αθήνα ήταν εφημέριος του ναού του Αγίου Ελευθερίου, Γκύζη, κοντά στη λεωφόρο Αλεξάνδρας. Στο υπερώο του ναού εξομολογούσε κάθε Τετάρτη και Σάββατο. Οι ιερείς του ναού έτρεφαν ιδιαίτερη αγάπη προς τον π. Μελέτιο, καθώς τους σεβόταν, δεν ζητούσε τίποτε από αυτούς, δεν παρεμβαλλόταν «στα πόδια τους» και αναβάθμιζε την ποιότητα της ποιμαντικής ατμόσφαιρας. Στη γειτονική στο σπίτι του (στην οδό Κ. Σάββα 1, στα Πατήσια) Φοιτητική Εστία Πατησίων διοργάνωνε συναντήσεις με φοιτητές και έκανε τους Χαιρετισμούς της Μεγάλης Σαρακοστής στο παρεκκλήσι της Εστίας. Πολλοί νεαροί φοιτητές και από τον ναό και από την Εστία εξομολογούνταν σε αυτόν, αρκετοί από τους οποίους αποτέλεσαν την αρχική ζύμη της Μονής Προφήτου Ηλιού στα Φλάμπουρα της Πρέβεζας. 

Και ενώ ετοιμαζόταν με τα πνευματικά του παιδιά να επανδρώσουν την ερημωμένη σχεδόν Μονή Δοχειαρίου του Αγίου Όρους, ήρθε η ανατροπή και η αναστάτωση της εκλογής του σε μητροπολίτη Νικοπόλεως και Πρεβέζης, με την απαίτηση του μητροπολίτη Κίτρους Βαρνάβα. Θυσιάστηκε, λοιπόν, ο π. Μελέτιος προκειμένου να ευπλοήσει και πάλι η τοπική Εκκλησία της Πρέβεζας και ίσχυσε για αυτόν η επισήμανση του συγγραφέα Βιργκίλ Γκεοργκίου: «Ο ιερέας δεν είναι άνθρωπος, αλλά η θυσία ενός ανθρώπου που προστίθεται στη θυσία του Χριστού. Αυτό είναι ιερωσύνη». Ο π. Μελέτιος σε όλη τη διάρκεια της ιερατικής του ζωής και με όλη του τη ζωή, έδειχνε ακριβώς αυτό.

Επίσκοπος (1980-2012)
Την 26 Φεβρουαρίου 1980 η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος εξέτασε τρεις υποψηφίους για τη χηρεύουσα θέση της Μητροπόλεως Νικοπόλεως και Πρεβέζης: Τον αρχιμανδρίτη Ιάκωβο Παχή, μετέπειτα μητροπολίτη Αργολίδος, τον αρχιμανδρίτη Φιλάρετο Βιτάλη, πρωτοσύγκελλο τότε της μητροπόλεως Νικοπόλεως και Πρεβέζης και τον αρχιμανδρίτη π. Μελέτιο Καλαμαρά. Εξέλεξαν τον τελευταίο ως επόμενο μητροπολίτη Νικοπόλεως και Πρεβέζης.

Χειροτονήθηκε επίσκοπος το Σάββατο, 1η Μαρτίου 1980, στην ενορία του, τον Άγιο Ελευθέριο Γκύζη, στην Αθήνα, παρουσία έντεκα επισκόπων από την Εκκλησία της Ελλάδος, του Μητροπολίτη Νουβίας και του Αρχιεπισκόπου Σινά.

Στον χειροτονητήριο λόγο του επικαλέσθηκε τον Σταυρό του Χριστού και προσομοίασε την ιερωσύνη με τον Σταυρό του Χριστού, λέγοντας μεταξύ άλλων τα εξής: «Ὦ Σταυρέ τοῦ Χριστοῦ, Πανάγιε, Τρισμακάριε καὶ Ζωοποιέ, ὄργανο τῆς ἐν τῇ Σιών μυστικῆς ἱερουργίας, ἁγία Τράπεζα τῆς λειτουργίας τοῦ Μεγάλου μας Ἀρχιερέως, εὐλογία, ὅπλο, δύναμη τῶν Ἱερέων, καύχημά μας, παρηγορία μας, φῶς στὴν καρδιά, στὸν νοῦ, στὰ διαβήματά μας, σὲ Σένα καρφωμένος ὁ Κύριος καὶ Σωτήρας μας ἔδειξε καὶ ἐνεργοποίησε τὴν Ἱερωσύνη Του γιὰ μᾶς. Γι' αὐτό καὶ ἡ ἱερωσύνη μόνο σὰν Σταυρός σώζει καὶ δοξάζει˙ μόνο ὅταν ὁ φορέας της ἀκτινοβολεῖ τὶς ἀρετὲς, πού συμβολίζει καὶ ἐμπνέει ὁ Σταυρός, φωτίζει καὶ ἁγιάζει˙ μόνο, ὄταν ἔχει κάτι ἀπό τὸ θεῖο καὶ ἄρρητο κάλλος τῶν ἀρετῶν τοῦ Πρώτου καὶ Μεγάλου Ἱερέως μας, τοῦ Χριστοῦ».

Ο π. Μελέτιος και η συνοδεία του ήρθαν στην Πρέβεζα την Παρασκευή, 28 Μαρτίου του 1980, πριν την Κυριακή των Βαΐων. Κλήθηκε να στήσει εκκλησία, σε μια δύσκολη, μικρή επαρχιακή πόλη, στιγματισμένη από το παρελθόν της. Δούλεψε δίχως τις γνωστές επιτηδευμένες εικόνες παρωχημένου ευσεβισμού ή προσποιητής σεμνότητας, δίχως χρεοκοπημένα κηρύγματα, ανούσιες ηθικολογίες ή ψυχαναγκαστικά διλήμματα κληρικαλιστικών βεβαιοτήτων. Δούλεψε με μεθοδική καλλιέργεια ψυχής, με τιμιότητα και ειλικρινείς πράξεις αγάπης. Δούλεψε με έναν καθαρό, λιτό αλλά και κοφτερό λόγο: με «τό ναί ναί καί τό οὒ οὔ». Έναν καθαρό λόγο που έβγαινε από ένα καθαρό πρόσωπο και εξέφραζε μια καθαρή ψυχή. Δούλεψε με την παράδοση ως ελευθερία και όχι ως δέσμευση, ως ευθύνη και όχι ως εφησυχασμό, για να μιλήσει και να ανακουφίσει τον ταλαιπωρημένο και απελπισμένο άνθρωπο της σύγχρονης εποχής. Και έφτιαξε εκκλησία, όχι οργάνωση άκαρπου ακτιβισμού ούτε ομήγυρη οπαδών αρρωστημένου γεροντισμού, ούτε κοινωνικό θεσμό διατήρησης χριστιανικών εθίμων ή γλωσσικών στερεοτύπων, αλλά έμπρακτη απάντηση στην καθημερινή αναζήτηση νοήματος ζωής, ζωντανό οδοδείκτη του δρόμου που μας ελευθερώνει.

Η προσπάθειά του στην Πρέβεζα ήταν να αποκτήσουν οι λέξεις τη χαμένη τους αξιοπιστία. Παπάς να σημαίνει πατέρας που φροντίζει και όχι υπάλληλος που «αρμέγει». Εκκλησία να γίνει και να είναι το σπίτι του Χριστιανού. Εκκλησία να είναι η αγκαλιά του Χριστού μέσα στην οποία οι άνθρωποι να αισθάνονται τη ζεστασιά του ζωντανού γονεϊκού σώματος.

Οι στόχοι που έθεσε από την πρώτη μέρα που έφτασε στην Πρέβεζα ήταν:
 Να αποκατασταθεί η πνευματική ακεραιότητα και αυθεντικότητα του κλήρου,
 Να αποκατασταθεί η εκκλησιαστική εμπειρία από πνευματική, παραδοσιακή αλλά και αισθητική άποψη,
 Να συγκροτηθούν οι πιστοί σε μέλη του Ενός Σώματος του Χριστού,
 Να διαπαιδαγωγηθεί εκ νέου ο λαός,
 Να καθιερωθεί υπόδειγμα μοναστικής ζωής.

Όλα τα χρόνια της διακονίας του στη μητρόπολη Νικοπόλεως και Πρεβέζης «συνέπασχε τοις αμαρτάνουσι» και τους αλίευε με τον Σταυρό, στον οποίο έβλεπαν ότι ήταν καρφωμένος. Δεν πρότεινε, απλώς τον Σταυρό. Τον έδειχνε με τη δική του σταύρωση. Ίσχυσε, έτσι, για τον π. Μελέτιο το κοντάκιον του Ρωμανού του Μελωδού: «Πέτρε φιλεῖς με; Ποίει ἅ λέγω, ποίμανέ μου τήν ποίμνην καί φίλει οὕς φιλῶ, συμπάσχων τοῖς ἁμαρτάνουσιν ὅρα μου τήν πρός σέ εὐσπλαγχνίαν καί τῷ σταυρῷ ἁλιεύειν, διδάχθητι».

Είχε ετοιμότητα πνεύματος και το σωστό «τάιμινγκ» για το αστείο, αλλά ήταν πάντα σοβαρός στα θέματα της πίστεως και στα καθήκοντα που του είχαν ανατεθεί. Αναγνώριζε τη βαρύτητα του υψηλού αξιώματος του ποιμένα των πιστών και διαδόχου των Αποστόλων, αλλά βάδιζε ταπεινά ανάμεσα στους ανθρώπους, χωρίς καμία προσποίηση. Ήταν εξοικειωμένος με δέκα γλώσσες και είχε γράψει πραγματείες υψηλού θεολογικού επιπέδου, ποτέ όμως δεν επεδείκνυε τις γνώσεις του και στον λόγο του προτιμούσε την απλότητα. Ήταν εξαιρετικά ασκητικός και ηθικά πειθαρχημένος, έδειχνε όμως συμπάθεια και ανεκτικότητα σε όσους συναντούσε. Αποστρεφόταν την πολιτική και οικονομική δραστηριότητα, αλλά τις χειριζόταν με διορατικότητα όταν μέσα από αυτές επρόκειτο να ωφεληθεί πνευματικά ο λαός. Στον επίσκοπο Μελέτιο τα χαρακτηριστικά αυτά συνυπήρχαν με σπάνιο τρόπο.

Μελέτιος και Μοναστική ζωή

Σε όλη του τη ζωή ο π. Μελέτιος υπήρξε πραγματικός μοναχός. Ερχόμενος στην Πρέβεζα και έχοντας την ευθύνη της ιερωσύνης για τη Μητρόπολη Πρεβέζης, αυτονόητα συνειδητοποίησε την ανάγκη του μοναχισμού, ως έκφραση της γνησιότητας και της ελευθερίας της Εκκλησίας του Χριστού από τα συμβατικά και εποχιακά σχήματα. Κοντά του ζούσαν μια δεκάδα ήδη μοναχών, αλλά και άλλων προτιθεμένων να μονάσουν. Στη Μητρόπολη δεν υπήρχε μοναχισμός ανδρικός και η γυναικεία μονή του Ζαλόγγου είχε στα σπλάχνα της μία και μόνη ηλικιωμένη μοναχή.

Μονή Ζαλόγγου
Ο π. Μελέτιος ξεκίνησε το έργο αναγεννήσεως του μοναχισμού στη Μητρόπολη Νικοπόλεως & Πρεβέζης από την Ιερά Μονή Ζαλόγγου. Ήρθαν από την Αθήνα τρεις πνευματικές του θυγατέρες, οι οποίες ανέλαβαν θυσιαστικά να αναζωογονήσουν έναν τόπο προσευχής, αφιερώσεως και ελευθερίας, ο οποίος είχε συγχρόνως μια πελώρια εθνική φόρτιση από τη θυσία των Σουλιωτισσών. Οι γυναίκες αυτές είχαν ήδη ασκηθεί στον θυσιαστικό τρόπο ζωής, εργαζόμενες ως αδελφές νοσοκόμες στον «Ευαγγελισμό», για περισσότερο από μία εικοσιπενταετία. Έτσι, ο μοναχισμός, που είναι η θυσιαστική παραίτηση και από τα επιτρεπόμενα (γάμος, χρήματα, προσωπικές επιλογές / παρθενία, ακτημοσύνη, υπακοή), έγινε, με την καθοδήγηση του π. Μελετίου,  
ευκολότερη απόφαση για αυτές. Σιγά-σιγά, γύρω τους μαζεύτηκαν και άλλα πρόσωπα και το Μοναστήρι του Ζαλόγγου αριθμεί ήδη δεκαπέντε μοναχές.

Μονή Προφήτου Ηλία και Τιμίου Προδρόμου

Μέσα στην πρώτη δεκαετία της διακονίας του στην Πρέβεζα, έγινε καταφάνερη η ανάγκη και μιας ανδρικής μονής. Υπήρχαν, τότε, ήδη γύρω του είκοσι μοναχοί, που ταλαιπωρούνταν σε συνθήκες διαβίωσης καθόλου μοναχικές. Ο π. Μελέτιος ήξερε ότι ζούμε σε μια κοινωνία βαθιά ατομικιστική και κομφορμιστική και ο αγώνας του μοναχού είναι να ελευθερωθεί και από τα δύο, χωρίς να φοβάται την περιφρόνηση ή την καταδίκη. Όντας ο ίδιος ελεύθερος από την αγωνία της γνώμης των άλλων, αυτό δίδασκε στους μοναχούς και με τον τρόπο του και με τα λόγια του. Το 1986, αφού ολοκλήρωσε την κατασκευή του Πνευματικού Κέντρου της Μητρόπολης στην Πρέβεζα, επί της οδού Χρήστου Κοντού 74, στον χώρο όπου παλαιότερα ήταν η οικία του μητροπολίτη, απόφαση του π. Μελετίου ήταν η ανέγερση μιας αντρικής μονής.

Δεκαπέντε χιλιόμετρα βόρεια της Πρέβεζας, δίπλα από το χωριό Φλάμπουρα, δημιουργήθηκε η Ιερά Μονή των αγίων Προφήτη Ηλία και Ιωάννη του Βαπτιστή. Με την ανέγερση στοιχειωδών συνθηκών διαβίωσης, άρχισε η ζωή και η λειτουργία της μονής, το 1991, με τα συνήθη άγχη και τις πιέσεις συνύπαρξης με άλλους, εξ ίσου ανεπαρκείς Χριστιανούς. Ένα μοναστήρι δεν είναι ποτέ ένα «κλουβί με αγγελούδια» αλλά μια κυψέλη εργατών της Βασιλείας του Θεού που αγωνίζονται «να ξεφορτωθούν» το κεντρί τους. Η αγιότητα, βεβαίως, δεν χωράει μίμηση ανθρώπινη. Μόνον τον Χριστό κληθήκαμε να μιμηθούμε. Δεν πρόκειται να γίνω άγιος αντιγράφοντας τη διαδρομή που βάδισε κάποιος άλλος. Στο μοναστήρι που δημιούργησε ο π. Μελέτιος είκοσι τέσσερις μοναχοί προσπαθούν να μάθουν τη μίμηση του Χριστού συνειδητοποιώντας και ότι, στον δύσκολο αυτόν δρόμο, είναι απαράδεκτο να υποδεικνύεις λύσεις θεμάτων άλλων, αποφεύγοντας τη δύσκολη οδό της δικής σου αλλαγής.

Μελέτιος και «μεταφράσεις»

Από την ελληνιστική εποχή έγινε φανερή η μετάλλαξη της ελληνικής γλώσσας. Συν τω χρόνω και επελθούσης της Τουρκοκρατίας, η μετάλλαξη αυτή δημιούργησε ρωγμή στην κατανόηση των νοημάτων, παρά την ηχητικά συγγενή εκφορά των σημαινόντων. Παρά το γεγονός ότι η γλώσσα είναι μία, αυτή «έσπασε» σε λογία και δημώδη. Η μεν πρώτη ήταν καταδικασμένη εκ των συνθηκών (ελλείψει εκπαίδευσης) να τείνει μειούμενη, η δε δεύτερη, δημοτική γλωσσική έκφραση, επεκτάθηκε σταδιακά και επικράτησε σε καθημερινή χρήση, παράγοντας ταυτόχρονα και ποίηση και λογοτεχνία ποιότητας και απαιτήσεων.

Με τη γλωσσική αλλαγή που επήλθε μετά τη δικτατορία, η δημοτική έγινε γλώσσα του κράτους. Με τη γλωσσική εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του 1976 δημιουργήθηκε παράλληλα και το νομικό και εκπαιδευτικό πλαίσιο ώστε σταδιακά οι νεότερες γενιές να μη κατανοούν τη γλώσσα των Ακολουθιών, των Μυστηρίων της Εκκλησίας και της Θείας Λειτουργίας.

Ο π. Μελέτιος, μετά την εκλογή του σε επίσκοπο το 1980, σύντομα κατάλαβε ότι η γλώσσα γινόταν φραγμός στη δυνατότητα λογικής παραμονής στον λατρευτικό χώρο (ναό) και αδυναμία προσευχής των Χριστιανών. Έχοντας την ευθύνη έναντι των πιστών και με στόχο την κατανόηση των λειτουργικών κειμένων από τους σημερινούς Χριστιανούς, ξεκίνησε να αποδίδει στη νεοελληνική γλώσσα τις ευχές του μεγάλου Αγιασμού και του Συνοδικού της Κυριακής της Ορθοδοξίας κατ’ αρχάς και στη συνέχεια των μυστηρίων του Βαπτίσματος, του Γάμου και της Θείας Ευχαριστίας. Για τον σκοπό αυτόν εκδόθηκαν αργότερα και βιβλιαράκια με τις Θείες Λειτουργίες στη νεοελληνική. Στη μητρόπολή του, μετά το 1990, οι ιερείς είχαν την ευχέρεια να επιλέξουν για την ενορία τους να τελούν τη Θεία Ευχαριστία στη νεοελληνική και φυσικά σε αυτό τους προέτρεπε, χωρίς ποτέ να το επιβάλλει. 

Για την απόφασή του αυτή κατακρίθηκε από πολλούς ιεράρχες και κλήθηκε να απαντήσει σε ερωτήσεις στην Ιερά Σύνοδο, στην οποία ευθαρσώς υποστήριξε ότι ως επίσκοπος είναι υπεύθυνος για το ποίμνιό του και τίποτε δεν εμποδίζει τη χρήση της ομιλούμενης γλώσσας στα λειτουργικά κείμενα για τις πνευματικές ανάγκες ενός συγκεκριμένου ποιμνίου, πράγμα που η Σύνοδος απεδέχθη. Μετά τον θάνατό του, όμως, τον Ιούνιο του 2012, τόσο ο τοποτηρητής επίσκοπος όσο και ο επόμενος μητροπολίτης απαγόρευσαν τη χρήση της νεοελληνικής στα λειτουργικά δρώμενα της μητρόπολης Πρεβέζης.

Το θέμα της γλώσσας, το οποίο ο π. Μελέτιος έγκαιρα είδε και έλυσε προ εικοσαετίας στη μητρόπολή του, αντιμετωπίζεται, πλέον, σε κάποιες επισκοπές με ελευθερία επιλογής από κάθε ενορία.

Μελέτιος και 666

Μέχρι το 1981, όσο και αν κάποιος έψαχνε, όπου και αν κανείς έστρεφε την έρευνά του, στον ορθόδοξο χώρο δεν θα έβρισκε ούτε νύξη, ούτε καν για το αν και μήπως το 666 είναι το χάραγμα του αντιχρίστου. Η ορθόδοξη παράδοση αγνοεί παντελώς μια τέτοια εκδοχή.

Από το 1981, όμως, άρχισαν να κυκλοφορούν απόψεις διαμετρικά αντίθετες από τις ορθόδοξες. Υποστηρίχθηκε ότι το 666 είναι το χάραγμα του αντιχρίστου, ότι όσοι το δέχονται, έστω και με τη μορφή του γραμμωτού κώδικα (bar code), μεταμορφώνονται σε δαιμονικές προσωπικότητες, ότι το 666 ως κωδικός στις ταυτότητες είναι ισόβια και ανεξάλειπτη σφραγίδα του αντιχρίστου κατ΄ ενέργεια του σατανά, κλπ. Οι απόψεις αυτές ξεκίνησαν στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής από συγγράμματα της Μέρυ Στιούαρτ Ρέλφε (Mary Stewart Relfe), τα οποία έγιναν μπεστ σέλλερς, αλλά έφτασαν και στην Ελλάδα. Υποστηρίχθηκαν, μάλιστα, σε τέτοιο βαθμό, που θεολόγοι, μοναστήρια, ιερομόναχοι κ.ά. μάχονταν εναντίον του γραμμωτού κώδικα, θεωρώντας τον το χάραγμα του αντιχρίστου, και κήρυτταν με όλη τους τη δύναμη ότι όποιος τον δέχεται μεταμορφώνεται σε δαιμονική προσωπικότητα και παίρνει επάνω του τη σφραγίδα του σατανά.

Ο μητροπολίτης Μελέτιος, αγωνιώντας για τη θεολογική αλλοίωση που είχε προκληθεί στη διδασκαλία της Εκκλησίας του Χριστού και στα μυαλά και τις συνειδήσεις των πιστών της Εκκλησίας, συνέγραψε το 1997 μελέτη με τίτλο Το Χάραγμα του Αντιχρίστου στην Ορθόδοξη Παράδοση. Στο βιβλίο του, αφού ενημερώσει τον αναγνώστη από πού προήλθαν αυτές οι απόψεις, παραθέτει τα όσα μάς έχουν παραδοθεί από τους πατέρες της Εκκλησίας σχετικά με το θέμα: τι είναι ο αντίχριστος∙ τι αναφέρει η Αγία Γραφή για τον αντίχριστο∙ τι είναι το χάραγμα του αντιχρίστου στην ορθόδοξη παράδοση∙ ποια είναι η σφραγίδα του Χριστού και ποια του αντιχρίστου. Καταλήγει με το συμπέρασμα ότι ο χριστιανός, λίγο πριν το βάπτισμά του απαρνιέται τον διάβολο και με το βάπτισμά του παίρνει τη σφραγίδα του Χριστού. Διαλαλεί, με το βιβλίο του αυτό ο π. Μελέτιος, ότι είναι αθλιότητα για τον βαπτισμένο χριστιανό, που έχει πάρει τη σφραγίδα του Χριστού, να τρέμει τον διάβολο και το άθλιο και ταλαίπωρο όργανό του, τον αντίχριστο!

Για τις απόψεις του αυτές ο π. Μελέτιος λοιδορήθηκε από τμήμα κληρικών και μοναχών και τον ύβρισαν με θεολογικές αυθαιρεσίες. Ο π. Μελέτιος εκφράζοντας το φρόνημα της Εκκλησίας και τη διδασκαλία της, δίδασκε την παντοδυναμία της αγάπης του Χριστού και ότι «ἐκ τῆς χειρὸς Αὐτοῦ οὐδεὶς δύναται ἁρπάζειν».

Συγγράμματά του
Ο π. Μελέτιος Καλαμαράς συνέγραψε μεγάλο αριθμό έργων, άρθρων και επιστημονικών κειμένων και μετέφρασε αρκετά κείμενα από τα ρωσικά και αγγλικά.

Εκδοθέντα βιβλία

 Το σημείο του Τιμίου Σταυρού, Αθήνα, 1970
 Αγιολογία, Αθήνα, 1972
 Είναι "οι ρασοφόροι συμφορά του έθνους";, Αθήνα, 1977
 Το μήνυμα της κορυφής του Άθω, Αθήνα, 1981
 Ο "Σωτήρας" της ορθοδοξίας, Αθήνα, 1983
 Η Ε΄ Οικουμενική Σύνοδος, Αθήνα, 1985
 Εκτρώσεις, Πρέβεζα, 1986
 Η αγία Σουσάνικ, Πρέβεζα, 1987
 Ο Νικοπόλεως Ευγένιος και η Σύνοδος της Χαλκηδόνος, Πρέβεζα, 1987
 Στάρετς Βαρσανούφιος. A’ (Βίος και Διδαχές), Πρέβεζα, 1987
 Στάρετς Βαρσανούφιος. Β΄ (Υποθήκες προς Μοναχούς), Πρέβεζα, 1988
 Στάρετς Σαμψών, Πρέβεζα, 1988
 Ο άγιος Κωνσταντίνος ο Ίβηρ, Πρέβεζα, 1989
 Στάρετς Αντώνιος, Πρέβεζα, 1989
 Τι είναι ο Χριστός, Πρέβεζα, 1989
 Αγαλλίαμα καρδίας, Πρέβεζα, 1990
 Θύρα ελέους, Πρέβεζα, 1990
 Ιερά Μονή Ζαλόγγου, Πρέβεζα, 1990
 Γοητεία και απογοήτευση, Πρέβεζα, 1991
 Στάρετς Ιωσήφ, Πρέβεζα, 1991
 Στάρετς Λεωνίδας, Πρέβεζα, 1992
 Ο πατήρ Αγαθάγγελος Μιχαηλίδης, Πρέβεζα, 1993
 Κυριακή η ημέρα Κυρίου, Πρέβεζα, 1993
 Έλα Χριστέ, Πρέβεζα, 1994
 Ο Πατήρ Ιωήλ Γιαννακόπουλος, Πρέβεζα, 1994
 Ο Τριαντάφυλλος πρότυπο συζύγου, Πρέβεζα, 1996
 Η πορεία της Χάρης του Χριστού, Πρέβεζα, 1996
 Γούνα (Καλωσύνη - Συμπόνια), Πρέβεζα, 1997
 Το χάραγμα του αντιχρίστου στην ορθόδοξη παράδοση, Πρέβεζα, 1997
 Έτσι μου αρέσει, Πρέβεζα, 1997
 Παραχάραξη …, Πρέβεζα, 1998
 Η εδώ ζωή και η εκεί ζωή, Πρέβεζα, 1998
 Θεός – Χριστός – Παραθρησκεία, Πρέβεζα, 1998
 Ο πατέρας, Πρέβεζα, 1999
 Πάτερ ημών. Η Κυριακή προσευχή ερμηνευόμενη από αγίους, Πρέβεζα, 1999
 Η νηστεία και τα κόλλυβα των αγίων, Πρέβεζα, 2000
 Η ανάσταση, Πρέβεζα, 2001
 Η μακροθυμία του Κυρίου, Πρέβεζα, 2003
 Στάρετς Γερμανός, Πρέβεζα, 2004
 Η Αγία Ξένη της Πετρουπόλεως, Πρέβεζα, 2004
 Κλήσεως επουρανίου μέτοχοι, Πρέβεζα, 2005
 Στάρετς Ανατόλιος της Όπτινα, Πρέβεζα, 2005
 Η απιστία του Θωμά, Πρέβεζα, 2006
 Οι σχέσεις των συζύγων, Πρέβεζα, 2006
 Οι άγιοι οδηγοί μας προς τα άνω, Πρέβεζα, 2007
 Ο Άγιος Παντελεήμων, Πρέβεζα, 2007
 Λογισμοί και απολογισμοί, Πρέβεζα, 2007
 Ο Προφήτης Ηλίας, Πρέβεζα, 2008
 Καρφί – Κάρφωμα – Ξεκάρφωμα, Πρέβεζα, 2009
 Δίψα για ζωή, Πρέβεζα, 2010
 Μέθεξη ή κατανόηση, Πρέβεζα, 2011
 Κρίση και καθίζηση, Πρέβεζα, 2011
 Σελίδες Ημερολογίου, Φλάμπουρα Πρεβέζης, 2012
 Σπέρνοντας στον αγρό (Κυριακοδρόμιο ευαγγελίων Λουκά), Φλάμπουρα Πρεβέζης, 2013
 Στο φως των λόγων του (Κυριακοδρόμιο ευαγγελίων Ματθαίου), Φλάμπουρα Πρεβέζης, 2014
 Η χαρά διά του Σταυρού (Κυριακοδρόμιο Τριωδίου), Φλάμπουρα Πρεβέζης, 2014
 Στο φως των λόγων του, Φλάμπουρα Πρεβέζης, 2015
 Δεύτε λάβετε φως (Κυριακοδρόμιο Πεντηκοσταρίου), Φλάμπουρα Πρεβέζης, 2015
 Ο Θεός επί γης (Δωδεκαήμερο κλπ), Φλάμπουρα Πρεβέζης, 2015
 Η πάντων χαρά (Κηρύγματα σε Θεομητορικές εορτές), Φλάμπουρα Πρεβέζης, 2016
 Αγιολογία, Πρέβεζα, 2016
 Ένα αγαπημένο ανδρόγυνο, Φλάμπουρα Πρεβέζης, 2019
 Δείκτες πορείας, Φλάμπουρα Πρεβέζης, 2019
 Εγερτήρια Μηνύματα, Φλάμπουρα Πρεβέζης, 2020
 Πώς λύνεται ο κόμπος;, Φλάμπουρα Πρεβέζης, 2020
 Ανοίγοντας πόρτες, Πρέβεζα, 2021
 Κατάθεση ψυχής. Συνεντεύξεις, Πρέβεζα, 2021
 Είμαστε και ... «λίγο» Χριστιανοί;, Πρέβεζα, 2022
 Κυριακή, η ημέρα του ραντεβού με τον Χριστό, Πρέβεζα, 2022
 Ο Χριστός. Αγαλλίαμα καρδίας και θύρα του ελέους, Πρέβεζα, 2022
 Η μακροθυμία του Χριστού, Πρέβεζα, 2022

Μεταφράσεις του

 Επιστολές 31-55 (Μεγάλου Βασιλείου), τόμος 2, Αθήνα, 1972
 Επιστολές 105-164 (Μεγάλου Βασιλείου), τόμος 4, Αθήνα, 1972
 Περί του Αγίου Πνεύματος (Μεγάλου Βασιλείου), τόμος 10, Αθήνα, 1973
 Η θέα του Θεού (Βλαδίμηρου Λόσκι), Θεσσαλονίκη, 1973
 Διδύμου του τυφλού περί του Αγίου Πνεύματος, Θεσσαλονίκη, 1973
 Κατά Ευνομίου (Μεγάλου Βασιλείου), τόμος 9, Αθήνα, 1974
 Επιστολές 301-366 (Μεγάλου Βασιλείου), τόμος 8, Αθήνα, 1976
 Θεολογικοί λόγοι 1-5 (Γρηγορίου Θεολόγου), τόμος 1, Αθήνα, 1976
 Ανατομία προβλημάτων της πίστεως (Γεωργίου Φλωρόφσκι), Θεσσαλονίκη, 1977
 Εγερτήρια Σαλπίσματα (π. Δημήτρι Ντούτκο), Πρέβεζα, 1987
 Θαύματα και Σημεία (Ιγνατίου Μπριαντσιανίνωφ), Πρέβεζα, 1987
 Ο δρόμος προς τη Βασιλεία των Ουρανών (Ιννοκεντίου Μόσχας), Πρέβεζα, 1989
 Ο Φαρισαίος (Ιγνατίου Μπριαντσιανίνωφ), Πρέβεζα, 1989
 Πνευματικές Νουθεσίες (Ιλαρίωνος του Σάρωφ), Πρέβεζα, 1990
 Ευαγγέλιον κατά Ματθαίον (Ευαγγελιστή Ματθαίου), Πρέβεζα, 1991
 Το κήρυγμα του Ιωάννου (Ιγνατίου Μπριαντσιανίνωφ), Πρέβεζα, 1992
 Ευαγγέλιον κατά Ιωάννην (Ευαγγελιστή Ιωάννου), Πρέβεζα, 1993
 Προσφορά στον σύγχρονο μοναχισμό Α΄ (Ιγνατίου Μπριαντσιανίνωφ), Πρέβεζα, 1993
 Ο Όσιος Παΐσιος ο Μέγας (αββά Ιωάννη Κολοβού), Πρέβεζα, 1993
 Περί Παρθενίας (Αγίου Ιερωνύμου), Πρέβεζα, 1994
 Προσφορά στον σύγχρονο μοναχισμό Β΄ (Ιγνατίου Μπριαντσιανίνωφ), Πρέβεζα, 1995
 Απαντώ σε ερωτήματά σας (Στάρετς Αμβροσίου), Πρέβεζα, 1996
 Τα κρίνα του αγρού (Αγίου Παϊσίου Βελιτσκόφσκι), Πρέβεζα, 1996
 Κοντά στον Χριστό (Αγίου Ιερωνύμου), Πρέβεζα, 1996
 Η Αγία Επιστολή, Πρέβεζα, 1996
 Βάλε γερό θεμέλιο (Αγίου Ιερωνύμου), Πρέβεζα, 1997
 Ζήσε για τον Χριστό (Αγίου Ιερωνύμου), Πρέβεζα, 1998
 Φιλελευθερισμός, παράδοση και ηθικές αξίες της Ενωμένης Ευρώπης (Κυρίλλου Σμολένσκ & Καλίνινγκραντ), Αθήνα, 1999
 Τι είναι ο θάνατος (Ιννοκεντίου Χερσώνος), Πρέβεζα, 2000
 Μυσταγώγηση στην Σωτήρια Προσευχή (Βαλεντίνου Σβεντσίσκι), Πρέβεζα, 2003
 Η θέα του Θεού (Βλαδίμηρου Λόσκι), Πρέβεζα, 2004
 Ανατομία προβλημάτων πίστεως (Γεωργίου Φλωρόφσκι), Πρέβεζα, 2006

Ανακοινώσεις σε Συνέδρια
Πέραν των ανακοινώσεών του σε θεολογικά συνέδρια, ο μητροπολίτης Μελέτιος κατέθεσε την επιστημονική του άποψη για τον χρόνο επίσκεψης του Αποστόλου Παύλου στην αρχαία Νικόπολη της Ηπείρου, στο Δεύτερο Διεθνές Συμπόσιο για τη Νικόπολη, με την ανακοίνωση Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος στήν Νικόπολη.

Κηρύγματά του
Κηρύγματα του μακαριστού μητροπολίτη Νικοπόλεως & Πρεβέζης Μελετίου είναι αναρτημένα στην ιστοσελίδα της Ιεράς Μονής Προφήτου Ηλιού και Τιμίου Προδρόμου, την οποία ο ίδιος ίδρυσε, στα Φλάμπουρα Πρεβέζης.

Η μαρμάρινη προτομή του

Στις 3 Ιουλίου 2021, τοποθετήθηκε στην Πρέβεζα  προτομή του π. Μελετίου. Η προτομή είναι έργο του γλύπτη κ. Βαγγέλη Ρήνα. Παρά το ό,τι ο καλλιτέχνης δεν δημιουργεί γλυπτές προτομές προσώπων, ανέλαβε να λαξεύσει τη μορφή του π. Μελετίου, όταν είδε φωτογραφίες του. Η προτομή του έγινε σε λευκό μάρμαρο Διονύσου το 2020, αλλά λόγω των συνθηκών της πανδημίας, τοποθετήθηκε στον χώρο έξω από το Πνευματικό Κέντρο της Μητροπόλεως Πρεβέζης, το οποίο ο ίδιος δημιούργησε, την επόμενη χρονιά. Πνευματικά τέκνα του αοίδιμου μητροπολίτη, κληρικοί και λαϊκοί, ανέλαβαν εξ ολοκλήρου τη δαπάνη της προτομής καθώς και της διαμόρφωσης του χώρου που τοποθετήθηκε.

Σημειώσεις

Βιβλιογραφικές Παραπομπές

Βιβλιογραφία
 π. Βαρνάβας Λαμπρόπουλος, «Ο Νικοπόλεως και Πρεβέζης Μελέτιος», Πρέβεζα, 2012.
 Νικόλαος Ελ. Μπιτζιλέκης, «Δός μοι τοῦτον τόν Ξένον», Μνημόσυνο Μητροπολίτου Νικοπόλεως και Πρεβέζης Μελετίου, Πρέβεζα 21.06.2013.
 Μνημόσυνον Πατρός, ετήσιο μνημόσυνο Μητρ. Πρεβέζης Μελετίου, Πρέβεζα 16.06.2013.
 Stephen R. Lloyd-Moffett, Beauty for Ashes. The Spiritual Transformation of a Modern Greek Community, St. Vladimir's Seminary Press, Crestwood, New York, 2009, ISBN 978-0-88141-341-0.
 Stephen R. Lloyd-Moffett, Ομορφιά από τις στάχτες, (μετάφραση: Πολυξένη Τσαλίκη), Εκδόσεις Ιωνάς, Πρέβεζα, 2015, ISBN 978-618-81960-0-1.
 Μελέτιος Καλαμαράς, Το χάραγμα του αντιχρίστου στην ορθόδοξη παράδοση, (4η έκδοση) εκδόσεις Ιωνάς, Πρέβεζα, 2020, ISBN 978-618-84560-7-5.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 Ομιλία του Μητροπολίτη Μελετίου την Κυριακή της Ορθοδοξίας στην Μητρόπολη Αθηνών. Α΄ μέρος (8.3.2009)
 Ομιλία του Μητροπολίτη Μελετίου την Κυριακή της Ορθοδοξίας στην Μητρόπολη Αθηνών. Β΄ μέρος (8.3.2009)
 Το κείμενο της ομιλίας του την Κυριακή της Ορθοδοξίας, την 8η Μαρτίου 2009
 Αναμνήσεις μητροπολίτου Μελετίου από το Μοναστήρι Βελανιδιάς, τον π. Δανιήλ, τον π. Ιερώνυμο και τον μητροπολίτη Μεσσηνίας Χρυσόστομο Α΄
 Μητροπολίτου Νικοπόλεως Μελετίου Καλαμαρά, «Διαφέρει ο Χριστιανός από τον μη Χριστιανό;» (πρόσβαση: 10 Ιουνίου 2021)
 Μητροπολίτου Νικοπόλεως Μελετίου Καλαμαρά, «Περί Ιερωσύνης, Β΄ μέρος», (πρόσβαση: 10 Ιουνίου 2021)
 Μητροπολίτου Νικοπόλεως Μελετίου Καλαμαρά, πλήθος ομιλιών του καταγεγραμμένων από τον Ιωάννη Αυγερινό, (πρόσβαση: 10 Ιουνίου 2021)
 Ο Μητροπολίτης Νικοπόλεως για τη μετάφραση των εκκλησιαστικών κειμένων (11.4.2011)
 Η τελευταία ομιλία του στην περιφορά των επιταφίων της Μ. Παρασκευής του 2011 (22.4.2011) 
 Επικήδειος αποχαιρετισμός των κληρικών της Μητροπόλεως Νικοπόλεως (23.6.2017) 
 Εξόδιος ακολουθία από το PamePreveza (23.6.2012)
 Εξόδιος ακολουθία από την 4Ε (23.6.2012)
 Επίσκοπος Σεραφείμ Κυκκώτης, Ο Μητροπολίτης Πρεβέζης Μελέτιος σημάδεψε την εποχή μας, Αθήνα, Ιούνιος 2012
 Θεόδωρος Ι. Ζιάκας, Επιστολή του όταν πληροφορήθηκε τον θάνατο του Μελετίου, Αθήνα, Ιούνιος 2012
 Βασίλης Αργυριάδης,  "Κοιμήθηκε" φέτος. Ήταν επίσκοπος μιας μικρής Μητροπόλεως της Ελλάδος, από το βιβλίο «Όσο μπορείς» 
 Βασίλειος Θερμός, Γιατί ήταν μεγάλος..., Αθήνα, 2012 
 π. Αντώνιος Πινακούλας, Ο μητροπολίτης Νικοπόλεως Μελέτιος Καλαμαράς (1980-2012), περιοδικό Σύναξις, Αθήνα, 2012
 π. Θεοδόσιος Μαρτζούχος, Τι προσέφερε στην Πρέβεζα ο Μελέτιος Καλαμαράς;, Πρέβεζα, 21.6.2014
 π. Πολύκαρπος Αναστασόπουλος, Λόγος στο πενταετές μνημόσυνο του μακαριστού Μητροπολίτου Νικοπόλεως & Πρεβέζης, Πρέβεζα, 21.6.2017
 π. Αντώνιος Πινακούλας, Η κληρονομιά του π. Μελετίου, Αθήνα, 17 Μαΐου 2017
 π. Θεοδόσιος Μαρτζούχος, Πριν και μετά θάνατον. (7 χρόνια από τον θάνατο του π. Μελετίου), άρθρο στην εφημερίδα Τοπική Φωνή, Πρέβεζα, 21 Ιουνίου 2019. (πρόσβαση: 11 Ιουνίου 2021)
 Δημήτριος Λ. Σούβελας, Ο Νικοπόλεως Μελέτιος: ὁ Bιβλικὸς Ἱεράρχης. Ὁ ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ, άρθρο στο περιοδικό Όσιος Νίκων ο «Μετανοείτε», τεύχος 179 (Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2012), σελ. 50-51. (Πρόσβαση: 21 Ιουνίου 2021)

Μελέτιος
Μελέτιος
Έλληνες συγγραφείς
Έλληνες εκκλησιαστικοί συγγραφείς