Αραβικό αλφάβητο

Το αραβικό αλφάβητο χρησιμοποιείται για τη γραφή της αραβικής γλώσσας. Αποτελείται από 28 γράμματα, από τα οποία μόνο τα 3 είναι φωνήεντα και μάλιστα μακρά, ενώ όλα τα υπόλοιπα είναι σύμφωνα.  Η γραφή είναι επισεσυρμένη και στην τυπωμένη και στη χειρόγραφη μορφή της. Τα κείμενα γράφονται πάντοτε από τα δεξιά προς τα αριστερά. 

Το αραβικό αλφάβητο χρησιμοποιείται στη Βόρεια Αφρική, στο  Κέρας της Αφρικής και στη Μέση Ανατολή.

Ιστορία 
Το αραβικό αλφάβητο έχει τις ρίζες του στο αλφάβητο των Ναβαταίων το οποίο χρησιμοποιούνταν για την γραφή της Αραμαϊκής γλώσσας. Το πρώτο γνωστό κείμενο γραμμένο με αραβικούς χαρακτήρες είναι μια επιγραφή που χρονολογείται στον 4ο αιώνα από την περιοχή του Τζαμπάλ Ραμ, 50 χλμ ανατολικά της Άκαμπα στην Ιορδανία, και η πρώτη που αναφέρει ημερομηνία είναι μια επιγραφή του 6ου αιώνα (512) που βρέθηκε στο Ζεμπέντ της Συρίας. Ωστόσο γενικά το επιγραφικό υλικό στην αραβική γραφή είναι εξαιρετικά σπάνιο καθώς είναι γνωστές μόνο 5 επιγραφές.

Αργότερα εισήχθη η χρήση τελειών πάνω και κάτω από τα γράμματα για την υποβοήθηση της ανάγνωσης τους, με το πρώτο γνωστό κείμενο που κάνει χρήση αυτής της τεχνικής να είναι αραβικός πάπυρος που βρέθηκε στην Αίγυπτο (PERF 558), και χρονολογείται το 643. Κατά τον ύστερο 7ο αιώνα, εμφανίστηκαν και τα σύμβολα των φωνηέντων, τα οποία αρχικά σημειώνονταν με κόκκινες τελείες.Το πρώτο έντυπο βιβλίο με αραβικούς χαρακτήρες, φέρεται να εκδόθηκε το 1514 και ήταν ένα βιβλίο προσευχών το οποίο προορίζονταν για τις χριστιανικές κοινότητες στις αραβικές χώρες. Οι πρώτες αραβικές γραμματοσειρές σχεδιάστηκαν τον 16ο αιώνα από τον Γάλλο χαράκτη Ρομπέρ Γκρανζόν (Robert Granjon), ενώ ο εκδοτικός οίκος των Μεδίκων συνέχισε τις εκδόσεις χριστιανικών βιβλίων στα αραβικά κατά το υπόλοιπο του αιώνα.Η τυπογραφία στη Μέση Ανατολή εμφανίστηκε αρχικά από Μαρωνίτες μοναχούς στο όρος του Λιβάνου, οι οποίοι χρησιμοποίησαν τυπογραφική μηχανή μεταγράφοντας τα αραβικά στο συριακό αλφάβητο. Η πρώτη τυπογραφική μηχανή η οποία υποστήριζε αραβικούς χαρακτήρες, φέρεται πως δημιουργήθηκε από τον μελκίτη ελληνοκαθολικό μοναχό Αμπντάλα Ζαχίρ (عبد الله زاخر‎) στο μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη στην πόλη Ντουρ Ελ Σουέιρ (ضهور الشوير) επίσης στο όρος του Λιβάνου, με το πρώτο βιβλίο να εκτυπώνεται το 1734, και η μηχανή να χρησιμοποιείται έως και το 1899.

Σύμφωνα

Αλφαβητική σειρά
Στο αραβικό αλφάβητο χρησιμοποιούνται δύο βασικές σειρές:
 Η πρωτότυπη σειρά είναι η ’abjadī (), προέρχεται από τη σειρά των γραμμάτων στο φοινικικό αλφάβητο και γι αυτό είναι παρόμοια με αυτή των υπόλοιπων αλφαβήτων που προήλθαν από το φοινικικό, όπως π.χ. το εβραϊκό αλφάβητο. Χρησιμοποιείται στις γραμματοσειρές.
 Η σειρά hijā’ī () ή ’alifbā’ī () βασίζεται στην ομοιότητα των σχημάτων των γραμμάτων. Χρησιμοποιείται σε ταξινομημένους καταλόγους λέξεων, όπως οι τηλεφωνικοί κατάλογοι, λεξικά και κατάλογοι αιθουσών διδασκαλίας.

Σημείωση: στις παραπάνω σειρές, τα γράμματα διαβάζονται από τα δεξιά προς τα αριστερά, δηλαδή κατά τον αραβικό τρόπο γραφής.

Μορφές γραμμάτων

Από τα σύμφωνα, 22 γράφονται διαφορετικά, ανάλογα με τη θέση τους στην αρχή, τη μέση ή το τέλος της λέξης. Έτσι διακρίνονται τέσσερεις μορφές του ίδιου γράμματος: η αρχική, η μέση, η τελική και η μεμονωμένη. Ωστόσο, 6 σύμφωνα () δεν έχουν μέση μορφή και η αρχική μορφή τους ταυτίζεται με τη μεμονωμένη.

Στον παρακάτω πίνακα, η προφορά που παραδίδεται είναι αυτή της λογοτεχνικής αραβικής η οποία είναι και η καθιερωμένη μορφή που διδάσκεται στα πανεπιστήμια.

Επιπρόσθετα, όταν μεταγράφονται ονόματα και δάνειες λέξεις, οι αραβόφωνοι γράφουν όλα τα φωνήεντα ως μακρά (ā με  ’alif, ē και ī με  ya’, και ō και ū με  wāw), προσεγγίζοντας την έννοια του πλήρους αλφαβήτου.

Αριθμητικά σύμβολα

Στα αραβικά κείμενα υπάρχουν δύο βασικά είδη αριθμητικών συμβόλων: τα δυτικά αραβικά και τα ανατολικά αραβικά. Στο μεγαλύτερο μέρος της σημερινής Βόρειας Αφρικής, χρησιμοποιούνται τα συνήθη δυτικά αριθμητικά. Όπως και στα δυτικά αραβικά αριθμητικά σύμβολα, έτσι και τα ανατολικά οι μονάδες τοποθετούνται στο άκρο δεξιά και οι υψηλότερες αξίες προς τα αριστερά.

Γράμματα ως αριθμητικά σύμβολα
Επιπρόσθετα, τα γράμματα του αλφαβήτου μπορούν να χρησιμοποιηθούν και αυτά ως αριθμητικά σύμβολα. Η χρήση αυτή βασίζεται στην αλφαβητική σειρά ’abjadī. Έτσι,  ’alif είναι το 1,  bā’ είναι το 2,  jīm είναι το 3, κ.ο.κ. μέχρι το  yā’ = 10,  kāf = 20,  lām = 30, …,  rā’ = 200, …,  ghayn = 1000.

Παραπομπές

Αραβικά αλφάβητα
Αραβικός πολιτισμός