Σοβιετική Αυτοκρατορία

Ο άτυπος όρος «Σοβιετική Αυτοκρατορία» έχει δύο σημασίες. Με τη στενή έννοια, εκφράζει την άποψη στη Δυτική σοβιετολογία ότι η Σοβιετική Ένωση ως κράτος ήταν μια αποικιακή αυτοκρατορία. Η αρχή της ερμηνείας αυτής αποδίδεται κατά παράδοση στο βιβλίο του Ρίτσαρντ Πίπς, «Ο σχηματισμός της Σοβιετικής Ένωσης»   Με την ευρύτερη έννοια, αναφέρεται στον ιμπεριαλισμό της εξωτερικής της πολιτικής κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Τα έθνη που αποτελούσαν μέρος της Σοβιετικής Αυτοκρατορίας ήταν επίσημα ανεξάρτητες χώρες με ξεχωριστές κυβερνήσεις που έθεταν τις δικές τους πολιτικές, αλλά οι πολιτικές αυτές έπρεπε να παραμείνουν εντός των ορίων που αποφάσιζε η Σοβιετική Ένωση και επιβάλλονταν λόγω της απειλής παρέμβασης μέσω του Σύμφωνου της Βαρσοβίας  (Ουγγαρία 1956, Τσεχοσλοβακία 1968 και Πολωνία 1980). Οι χώρες σε αυτήν την κατάσταση αναφέρονται ως δορυφορικά κράτη.

Χαρακτηριστικά 
Αν και τη Σοβιετική Ένωση δεν κυβερνούσε αυτοκράτορας και δήλωνε αντιιμπεριαλιστική και λαϊκή δημοκρατία, οι επικριτές της υποστηρίζουν ότι εξέθετε κοινές τάσεις με τις ιστορικές αυτοκρατορίες.   Κάποιοι μελετητές θεωρούν ότι η Σοβιετική Ένωση ήταν μια υβριδική οντότητα που περιείχε στοιχεία κοινά με τις πολυεθνικές αυτοκρατορίες και τα έθνη κράτη. Έχει επίσης υποστηριχθεί ότι η Σοβιετική Ένωση ασκούσε αποικιοκρατία όπως οι άλλες αυτοκρατορικές δυνάμεις. Οι μαοϊκοί ισχυρίστηκαν ότι η Σοβιετική Ένωση είχε γίνει η ίδια ιμπεριαλιστική δύναμη διατηρώντας παράλληλα μια σοσιαλιστική πρόσοψη. Η άλλη διάσταση του "σοβιετικού ιμπεριαλισμού" είναι ο πολιτιστικός ιμπεριαλισμός. Η πολιτική του σοβιετικού πολιτιστικού ιμπεριαλισμού υποστήριξε την σοβιετοποίηση του πολιτισμού και της παιδείας σε βάρος των τοπικών παραδόσεων. 

Η ιστορία των σχέσεων μεταξύ της Ρωσίας (της κυρίαρχης σοβιετικής δημοκρατίας) και των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης βοηθά στην κατανόηση των αντιδράσεων των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης στα υπολείμματα του σοβιετικού πολιτισμού, δηλαδή στο μίσος και τη λαχτάρα για εξάλειψη. Η Πολωνία και τα κράτη της Βαλτικής αποτελούν το αποκορύφωμα της σοβιετικής προσπάθειας για την εξομοίωση των πολιτισμών και των πολιτικών συστημάτων τους. Σύμφωνα με τον Νορέν, η Ρωσία επιδίωξε να δημιουργήσει και να ενισχύσει μια ζώνη ασφαλείας μεταξύ της ίδιας και της Δυτικής Ευρώπης, ώστε να προστατευθεί ενδεχομένως από δυνητικές μελλοντικές επιθέσεις από εχθρικές χώρες της Δυτικής Ευρώπης.  Σημειώνεται ότι η χώρα έχασε μεταξύ 26 και 27 εκατομμυρίων ζωών κατά τη διάρκεια του Β Παγκοσμίου Πολέμου, αν συνδυάσουμε τους άνδρες που παρείχαν οι 15 σοσιαλιστικές δημοκρατίες. Για το σκοπό αυτό η ένωση χρειάστηκε να διευρύνει τις επιρροές της, ώστε να δημιουργήσει μια ιεραρχία εξάρτησης μεταξύ των στοχοθετημένων κρατών και της ίδιας. Ένας τέτοιος σκοπός μπορούσε να επιτευχθεί καλύτερα μέσω της καθιέρωσης οικονομικής ευνοιοκρατίας. 

Η διείσδυση της σοβιετικής επιρροής στις «σοσιαλιστικά προσκείμενες χώρες» ήταν επίσης πολιτικού και ιδεολογικού χαρακτήρα,  όπου αντί να καρπώνεται τον οικονομικό τους πλούτο, η Σοβιετική Ένωση παρείχε τεράστια ποσά «διεθνούς βοήθειας» σε αυτές για να εξασφαλίσει την επιρροή, τελικά σε βάρος της ίδιας της οικονομίας. Η πολιτική επιρροή που επιχειρούνταν να κερδηθεί αποσκοπούσε στη συσπείρωση των στοχοθετημένων χωρών με το μέρος της Σοβιετικής Ένωσης σε περίπτωση επίθεσης από δυτικές χώρες και αργότερα ως υποστήριξη στο πλαίσιο του Ψυχρού Πολέμου  . Μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, η Ρωσία διακήρυξε τον εαυτό της διάδοχο και αναγνώρισε 103 δισεκατομμύρια δολάρια Σοβιετικού εξωτερικού χρέους, ενώ διεκδικούσε 140 δισεκατομμύρια δολάρια σοβιετικών περιουσιακών στοιχείων στο εξωτερικό  

Αυτό δεν σημαίνει ότι η οικονομική επέκταση δεν έπαιξε σημαντικό ρόλο στη σοβιετικό κινητοποίηση για τη διάδοση της επιρροής σε αυτά τα δορυφορικά εδάφη. Στην πραγματικότητα, αυτά τα νέα εδάφη θα εξασφάλιζαν την αύξηση του μεριδίου του παγκόσμιου πλούτου που θα μπορούσε να καρπωθεί η Σοβιετική Ένωση. Αν ακολουθήσουμε τη θεωρητική κομμουνιστική ιδεολογία, αυτή η επέκταση θα συμβάλει σε ένα υψηλότερο ποσοστό για κάθε σοβιετικό πολίτη μέσω της διαδικασίας ανακατανομής του πλούτου.

Σοβιετικοί αξιωματούχοι από τη Ρωσική Σοβιετική Ομοσπονδιακή Σοσιαλιστική Δημοκρατία διασύνδεσαν αυτή την οικονομική ευκαιρία με δυνατότητα μετανάστευσης. Στην πραγματικότητα, είδαν σε αυτές τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης τις δυνατότητες ενός μεγάλου εργατικού δυναμικού. Τους πρόσφεραν ένα καλωσόρισμα μόνο υπό την προϋπόθεση ότι θα εργάζονται σκληρά και θα επιτύγχαναν κοινωνική επιτυχία. Αυτή η ιδεολογία διαμορφώθηκε με βάση το μοντέλο της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής του 19ου αιώνα.

Σοβιετικοί Δορυφόροι 

Αυτές οι χώρες ήταν οι πιο στενοί σύμμαχοι της Σοβιετικής Ένωσης και συχνά ήταν μέλη της Κομεκόν, μιας σοβιετικής οικονομικής κοινότητας που ιδρύθηκε το 1949. Επιπλέον, εκείνοι που βρίσκονταν στην Ανατολική Ευρώπη ήταν επίσης μέλη του Συμφώνου της Βαρσοβίας, αποκαλούμενοι το Ανατολικό Μπλοκ και θεωρούνται ευρέως ως σοβιετικά δορυφορικά κράτη. Αυτές οι χώρες (εκτός από την Αιθιοπία, τη Νικαράγουα και το Βιετνάμ) καταλήφθηκαν ή είχαν περίοδο κατοικούμενη από τον Σοβιετικό Στρατό και η πολιτική, στρατιωτική, ξένη και εγχώρια πολιτική κυριαρχούνταν από τη Σοβιετική Ένωση. Η Σοβιετική Αυτοκρατορία θεωρείται ότι περιλαμβάνει τις ακόλουθες πολιτείες:

  Δημοκρατία του Αφγανιστάν
  Αλβανία (πριν το 1955–1961)
  Λαϊκή δημοκρατία της Ανγκόλας μετά τη σοβιετική επέμβαση στον εμφύλιο της Ανγκόλα
  Λαϊκή Δημοκρατία της Βουλγαρίας
  Κίνα πριν το 1956–1966
  Κούβα
  Τσεχοσλοβακία
  Ανατολική Γερμανία
  Λαϊκή Δημοκρατία της Αιθιοπίας
  Ουγγαρία
  Νικαράγουα
  Βόρειος Κορέα (1945–1972 μετά την κινεζική παρέμβαση στον πόλεμο της Κορέας το 1950, η Βόρεια Κορέα παρέμεινε σύμμαχος της Σοβιετικής Ένωσης, αλλά χρησιμοποίησε την ιδεολογία Τζούτσε για να εξισορροπήσει την κινεζική και σοβιετική επιρροή, επιδιώκοντας μια εξαιρετικά απομονωτική εξωτερική πολιτική και μη προσχωρώντας στην Comecon ή σε οποιονδήποτε άλλο διεθνή οργανισμό κομμουνιστικών κρατών μετά την αποχώρηση των κινεζικών στρατευμάτων το 1958.
  Πολωνία
  Ρουμανία (πρώην σοβιετικός σύμμαχος μετά την άρνηση να εισβάλλει στην Τσεχοσλοβακία το 1968)
  Νότια Υεμένη
  Βιετνάμ (1976-1991) Σε αντίθεση με άλλες χώρες, αν και το Βιετνάμ άνηκε στη σοβιετική πλευρά, η εγχώρια και η εξωτερική πολιτική δεν κυριαρχούνταν από τη Σοβιετική Ένωση.
Λαϊκή Δημοκρατία του Τουβάν (προσαρτήθηκε το 1944)
  Γιουγκοσλαβία (μέχρι το 1948)

Παραπομπές 

Πολιτική της Σοβιετικής Ένωσης
Ιμπεριαλισμός
Αυτοκρατορίες