Γραμμή 3 (Μετρό Αθήνας)

Η Γραμμή 3 του μετρό της Αθήνας είναι η γραμμή Δημοτικό Θέατρο – Αεροδρόμιο, η οποία στους χάρτες απεικονίζεται με μπλε χρώμα. Διαθέτει 27 σταθμούς και στο μεγαλύτερο τμήμα της είναι υπόγεια. Ειδικότερα στο τμήμα Αεροδρόμιο - Δουκίσσης Πλακεντίας είναι επίγεια, καθώς έχει κοινές ράγες με τον Προαστιακό Σιδηρόδρομο. Εγκαινιάστηκε στις 28 Ιανουαρίου 2000 μαζί με τη Γραμμή 2 και ενώνει το σταθμό Δημοτικό Θέατρο στον Πειραιά με το Διεθνές Αεροδρόμιο της Αθήνας «Ελευθέριος Βενιζέλος». Εξυπηρετεί επίσης και το λιμάνι του Πειραιά.

Ιστορικό

Προϊστορία της γραμμής 
Οι προσπάθειες για την επέκταση του δικτύου μετρό της Αθήνας έγιναν πιο εντατικές τη δεκαετία του 1960, όταν η κυβέρνηση Γεωργίου Παπανδρέου παρήγγειλε στον Αμερικανό μελετητή Γουίλμπουρ Σμιθ το 1963 μια μελέτη για τον ολοκληρωμένο συγκοινωνιακό σχεδιασμό της πρωτεύουσας. Η δικτατορική κυβέρνηση παρήγγειλε μια δεύτερη μελέτη στον Σμιθ, η οποία προέβλεπε για πρώτη φορά τη δημιουργία μιας γραμμής που θα ένωνε τον Πειραιά με την Αγία Παρασκευή μέσω του Αιγάλεω και του κέντρου.

Μετά την πτώση της Δικτατορίας, η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας υιοθέτησε τα βασικά συμπεράσματα της μελέτης Σμιθ και το 1977, ύστερα από διεθνή διαγωνισμό, παρήγγειλε μια προκαταρκτική μελέτη για τον σχεδιασμό ενός δικτύου μετρό από τη γαλλο-ελληνική κοινοπραξία SOFRETU-SGTE-SOGELERG-ADK. Η μελέτη αυτή αποτέλεσε και τη βάση για τη δημιουργία του δικτύου τη δεκαετία του 2000 και πρότεινε τη δημιουργία δύο νέων γραμμών. Ειδικότερα η πρώτη, εκτεινόταν από τον Γέρακα μέχρι το Αιγάλεω μέσω του κέντρου και αποτέλεσε τον πρόδρομο της Γραμμής 3. Ως γραμμή 3 θα πέρναγε μέσω των διαδρόμου των Λεωφόρων Μεσογείων, Κηφισίας και Βασιλίσσης Σοφίας από προτεινόμενους και νυν σταθμούς όπως Σταυρό, Πλατεία Αγίας Παρασκευής (Α7), Ερυθρός Σταυρός Μεσογείων, Γηροκομείο, Θων Αμπελοκήπων, Πλατεία Μαβίλη, Ιλίσσια, Σύνταγμα, Μοναστηράκι, Κεραμεικός (Πειραιώς και Ιερά Οδός), και Γεωπονική Σχολή.

Η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, η οποία είχε παγώσει το σχέδιο επέκτασης του μετρό κατά την πρώτη θητεία της, επανέφερε τα σχέδια για μετρό το 1985 και το ενέταξε στο νέο Ρυθμιστικό Σχέδιο της Αθήνας που παρουσιάστηκε την ίδια χρονιά. Το σχέδιο περιελάμβανε τις γραμμές που είχε προτείνει η SOFRETU, τη γραμμή Α Πειραιάς-Αιγάλεω-Γέρακας και τη γραμμή Β Περιστέρι-Γλυφάδα. Ο ΗΣΑΠ παρέδωσε μελέτες που συμφωνούσαν με αυτές τις γραμμές, οι οποίες μετονομάστηκαν σε 2 και 3, με την υπάρχουσα γραμμή να μετονομάζεται σε 1. Στην αρχική μελέτη της γραμμής 3, προβλέπονταν σταθμοί επί της Ιεράς Οδού προς τον σταθμό Αιγάλεω στο ύψος του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών με το όνομα Γεωπονική και μεταξύ σταθμού Ελαιώνα και Αιγάλεω, ο σταθμός Άγιος Σάββας, προοπτική που εγκαταλείφθηκε.

Κατασκευή του αρχικού τμήματος της Γραμμής 
Τον Ιανουάριο του 1991, η Κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας ξεκίνησε τη διαγωνιστική διαδικασία για την ανάδειξη του αναδόχου για την κατασκευή των νέων τμημάτων του μετρό και είχε ως αντικείμενο τη δημιουργία δύο γραμμών, με συνολικό μήκος άνω των 20 χιλιομέτρων και 21 σταθμούς. Οι δύο αυτές γραμμές ήταν οι εξής:

 Γραμμή 2: Σεπόλια - Δάφνη, με 12 σταθμούς.
 Γραμμή 3: Κεραμεικός - Εθνική Άμυνα, με 9 σταθμούς.

Η διεύθυνση του έργου μεταφέρθηκε από την ΕΥΔΕ Μετρό στη νεοσύστατη δημοσίου συμφέροντος ανώνυμη εταιρεία Αττικό Μετρό. Ως ανάδοχος αναδείχθηκε τον Ιούνιο του 1991 η κοινοπραξία Ολυμπιακό Μετρό. Το αρχικό έργο του Μετρό της Αθήνας άρχισε να υλοποιείται τον Νοέμβριο του 1992. Τελικά δεν παραδόθηκε ενιαία, αλλά τμηματικά. Αρχικά, είχε ανακοινωθεί ότι τα εγκαίνια θα γίνονταν στα τέλη Δεκεμβρίου του 1999, έτσι ώστε να συμπέσουν με τους εορτασμούς της εισόδου της νέας χιλιετίας. Τον Νοέμβριο, ωστόσο, ένα ξαφνικό και απρόβλεπτο τεχνικό ζήτημα της τελευταίας στιγμής στο σύστημα ηλεκτροδότησης εξανάγκασε την Αττικό Μετρό να μεταθέσει τα εγκαίνια για 1 μήνα μετά.

Στις 28 Ιανουαρίου του 2000 παραδόθηκε το πρώτο τμήμα της γραμμής 3, Σύνταγμα-Εθνική Άμυνα. Η επέκταση προς Μοναστηράκι παραδόθηκε 3 χρόνια αργότερα, τον Απρίλιο του 2003. Περιελάμβανε 1,4 χλμ σήραγγας και έναν νέο σταθμό με το όνομα Μοναστηράκι. Ο σταθμός, που κατασκευάστηκε κάτω από την Πλατεία Μοναστηρακίου, παρέμεινε ο δυτικός τερματικός σταθμός της Γραμμής για τέσσερα χρόνια. Η καθυστέρηση της επέκτασης από Σύνταγμα προς Μοναστηράκι έγινε λόγω των αντιδράσεων της Εκκλησίας, καθώς η διαδρομή της σήραγγας μετακινήθηκε από τη Μητροπόλεως στην Ερμού. Η κατασκευή του σταθμού Κεραμεικός αναβλήθηκε το 1997 λόγω επιβεβλημένης αλλαγής στη χάραξη που επέφερε η ανάδειξη του νεκροταφείου του Κεραμεικού, για λόγους προστασίας του αρχαιολογικού χώρου. Με τη νέα χάραξη προς Αιγάλεω, μέσω του σταθμού Κεραμεικος στην υφιστάμενη θέση του αντικαθιστώντας τον προηγούμενο στη συμβολή Ιεράς Οδού και Πειραιώς, μετακινήθηκε και ο προτεινόμενος σταθμός στη Γεωπονική επί της Ιεράς Οδού από τη στάση ΟΣΥ Γεωπονική Σχολή στη στάση ΟΣΥ ΕΒΓΑ.

Επέκταση προς Δουκίσσης Πλακεντίας και αεροδρόμιο 
Η επέκταση του μετρό προς το Αεροδρόμιο των Αθηνών δεν προβλεπόταν αρχικά. Χαρακτηριστικά, το 1997, ο αρμόδιος γραμματέας του ΥΠΕΧΩΔΕ δήλωνε ότι «ούτε σκέψεις ούτε απόφαση υπάρχει για να φθάσει το μετρό της Αθήνας ως το νέο αεροδρόμιο Σπάτων» και αρνήθηκε οποιαδήποτε αλλαγή σχεδίων ενόψει των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας το 2004, καθώς υπήρχε τότε η εντύπωση ότι ο Προαστιακός Σιδηρόδρομος μπορούσε να καλύψει τις ανάγκες μεταφοράς από και προς το νέο αεροδρόμιο. Σύντομα όμως, το ΥΠΕΧΩΔΕ άλλαξε γνώμη και αποφάσισε τη χρήση κοινής σιδηροδρομικής γραμμής με τον Προαστιακό για τη Γραμμή 3.

Τον Ιούλιο του 2004 παραδόθηκε η επέκταση από τον σταθμό Εθνική Άμυνα μέχρι το αεροδρόμιο, με τη λειτουργία τριών νέων σταθμών: Χαλάνδρι, Δουκίσσης Πλακεντίας και Αεροδρόμιο. Στο πλαίσιο της επέκτασης, ανοίχτηκαν 5,6 χλμ. σήραγγας και δημιουργήθηκαν 20,7 χλμ. επίγειας σιδηροδρομικής γραμμής κοινής χρήσης με τον Προαστιακό Σιδηρόδρομο.

Τον Ιούλιο του 2006, οι σταθμοί Παλλήνη, Παιανία-Κάντζα και τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους ο σταθμός Κορωπί, ενσωματώθηκαν στο δίκτυο του μετρό. Μέχρι τότε, οι σταθμοί αυτοί λειτουργούσαν μεν, αλλά εξυπηρετούσαν μόνο τον Προαστιακό, καθώς απαιτούνταν ορισμένες εργασίες στις αποβάθρες των σταθμών ώστε αυτές να καταστούν συμβατές και με τους συρμούς του μετρό.

Έμενε να κατασκευαστούν οι προβλεπόμενοι ενδιάμεσοι 3 σταθμοί της γραμμής. Οι σταθμοί Νομισματοκοπείο και Χολαργός είχαν έτοιμο κέλυφος, ήδη από την εποχή που έγινε η διάνοιξη της σήραγγας προς Δουκίσσης Πλακεντίας, ώστε να μπορούν να κατασκευαστούν εκ των υστέρων. Όμως δεν υπήρχε ανάλογη πρόβλεψη για τον σταθμό Αγία Παρασκευή, λόγω διαφωνιών για την τελική χωροθέτησή του. Για να κατασκευαστεί, χρειάστηκε να διακοπεί η σύνδεση με το Αεροδρόμιο το διάστημα Φεβρουάριο - Σεπτέμβριο 2009 (προκειμένου να κατεδαφιστεί η σήραγγα στο επίμαχο σημείο για να φτιαχτεί εκ των υστέρων ο σταθμός), διάστημα κατά το οποίο οι συρμοί της γραμμής 3 τερμάτιζαν στο σταθμό Εθνική Άμυνα. Η επαναλειτουργία του τμήματος Εθνική Άμυνα - Αεροδρόμιο, έγινε στις αρχές Σεπτεμβρίου 2009, οπότε και λειτούργησε ο σταθμός Νομισματοκοπείο. Τον Ιούλιο του 2010 εγκαινιάστηκε ο σταθμός Χολαργός. Τέλος, τον Δεκέμβριο του 2010 παραδόθηκε στο κοινό και ο σταθμός Αγία Παρασκευή.

Επέκταση προς Αιγάλεω 
Τον Μάιο του 2007 η Γραμμή 3 επεκτάθηκε δυτικά από το Μοναστηράκι προς το Αιγάλεω με τους νέους σταθμούς Κεραμεικός, Ελαιώνας και Αιγάλεω.

Επέκταση προς Αγία Μαρίνα 
Η Γραμμή 3 επεκτάθηκε επιπλέον κατά 1,4 χλμ προς τα δυτικά με τη λειτουργία τον Δεκέμβριο του 2013 του σταθμού Αγία Μαρίνα ο οποίος βρίσκεται επί της Ιεράς Οδού, στο ύψος του Δημαρχείου Αιγάλεω.

Επέκταση προς Πειραιά 

Τον Οκτώβριο του 2004 επί Υπουργείας Σουφλιά, παρουσιάστηκε χάρτης 8 γραμμών μετρό, στον οποίο εμφανιζόταν η προέκταση προς Πειραιά. Ως τερματικός σταθμός της γραμμής 3, που θα επόταν του Δημοτικού Θεάτρου, ήταν ο σταθμός Ζέα στο Πασαλιμάνι.

Η αρχική δημοπράτηση της προέκτασης προς Πειραιά προκηρύχθηκε το 2006 και προέβλεπε τους σταθμούς Αγία Βαρβάρα, Κορυδαλλός, Νίκαια, Μανιάτικα, Πειραιάς, Δημοτικό Θέατρο και Ευαγγελίστρια. Κατά την αρχική δημοπράτηση, ανακοινώθηκε ότι ο τερματικός σταθμός της γραμμής 3 θα έφτανε μέχρι τη Λεωφόρο Λαμπράκη στο ύψος του Γηροκομείου Πειραιά, που ανήκει στη Μητρόπολη Πειραιώς, και θα είχε την ονομασία Ευαγγελίστρια. Όμως αντέδρασε αμέσως ο Μητροπολίτης Πειραιώς Σεραφείμ, ισχυριζόμενος ότι θα ενοχλούνταν οι ηλικιωμένοι στο διπλανό γηροκομείο (το οποίο ανήκει στη Μητρόπολη Πειραιά). Τελικώς η κατασκευή του σταθμού έμεινε εκτός πλάνων τον Φεβρουάριο του 2009, με αποτέλεσμα να ακυρωθεί και η δημοπράτηση. 

Η επόμενη δημοπράτηση ολοκληρώθηκε τον Οκτώβριο του 2011 και η σχετική σύμβαση υπογράφτηκε την 1η Μαρτίου του 2012 ανάμεσα στην Αττικό Μετρό Α.Ε. και την ανάδοχη κοινοπραξία J&P - ΑΒΑΞ Α.Ε., GHELLA SPA, ALSTOM TRANSPORT S.A.. Έχει μήκος 7,6 χιλιόμετρα με τους σταθμούς: Αγία Βαρβάρα, Κορυδαλλός, Νίκαια, Μανιάτικα, Πειραιάς και Δημοτικό Θέατρο. 

Η επέκταση παραδόθηκε τμηματικά, λόγω δυσκολιών συμπεριλαμβανομένων υπόγειων σπηλαίων κατά μήκος της σήραγγας. Οι τρεις πρώτοι σταθμοί έως τη Νίκαια παραδόθηκαν στις 7 Ιουλίου 2020, ενώ οι άλλοι τρείς σταθμοί μέχρι το Δημοτικό Θέατρο άνοιξαν στις 10 Οκτωβρίου του 2022.

Επεκτάσεις και προσθήκες σταθμών υπό μελέτη

Διακλάδωση από Νίκαια προς Πέραμα 
Τον Ιανουάριο του 2019 ανέκυψε σχεδιασμός που θα περιλαμβάνεται στη νέα ΜΑΜ του Μετρό Αθήνας για διακλάδωση από Νίκαια ή Μανιάτικα προς Πέραμα (Πλατεία Τζορμπατζόγλου) μέσω των σταθμών Χαλκηδόνα (Πέτρου Ράλλη και Τζαβέλλα), Κερατσίνι (Σαλαμίνας και Παύλου Φύσσα), Δαγκλή (Παλαιά Στάση Τραμ Περάματος Πλακούδα).

Προσθήκη Σταθμού Γεωπονικής 
Στις 6 Μαΐου 2018 υπογράφτηκε μνημόνιο συνεργασίας μεταξύ Αττικό Μετρό και Γεωπονικού Πανεπιστήμιου για την προσθήκη του σταθμού "Γεωπονικό Πανεπιστήμιο" (σημερινό φρέαρ Ιεράς Οδού και Χαρτεργατών επί του ΓΠΑ), ως ενδιάμεσου σταθμού μεταξύ Ελαιώνα και Κεραμεικού, όπως προβλεπόταν κατά την κατασκευή του διαδρόμου της Ιεράς Οδού, αλλά ακυρώθηκε κατόπιν διαφωνίας του πρύτανη Μιχαήλ Λουκά το 1996.

Προσθήκη σταθμού Γέρακα 
Στις 15 Μαΐου 2019 ο υπουργός υποδομών και μεταφορών Χρήστος Σπίρτζης εξήγγειλε την προσθήκη του σταθμού μετρό και προαστιακού στη Λεωφόρο Γέρακα το 2021. Στις 6 Σεπτεμβρίου 2021, ο δήμαρχος Παλλήνης-Γέρακα Θανάσης Ζούτσος επανέφερε το θέμα της δημιουργίας του σταθμού στην επικαιρότητα με χρονικό ορίζοντα υλοποίησης το 2023.

Προσθήκη σταθμού Καρελά 
Στις 4 Οκτωβρίου 2022 ο υφυπουργός υποδομών και μεταφορών Γιώργος Καραγιάννης ανήγγειλε την πρόθεση εταιρειών να χρηματοδοτήσουν την κατασκευή στάση στον Καρελλά, στην συμβολή της Αττικής Οδού με την Αγίου Λουκά.

Σταθμοί 
Στην παρακάτω σχεδιαστική απεικόνιση της γραμμής, περιλαμβάνονται διαδοχικά όλοι οι σταθμοί της Γραμμής 3. Αναφέρονται επίσης οι ανταποκρίσεις με τις υπόλοιπες γραμμές του δικτύου Μετρό, καθώς και οι συνδέσεις με άλλα μέσα σταθερής τροχιάς.

Χάρτης 

Στον παρακάτω χάρτη, απεικονίζεται η Γραμμή 3.

Παραπομπές 

3
3