Πρωτάθλημα Ελλάδας πετοσφαίρισης ανδρών

Το πρωτάθλημα της Α1 Εθνικής Κατηγορίας, γνωστό και ως Volley League είναι η σημαντικότερη διοργάνωση πετοσφαίρισης ανδρών στην Ελλάδα και διεξάγεται από την Ένωση Σωματείων Αμειβόμενων Πετοσφαιριστών (ΕΣΑΠ) υπό την εποπτεία της Ελληνικής Ομοσπονδίας Πετοσφαίρισης (ΕΟΠΕ). Ο Ολυμπιακός Πειραιώς είναι ο πολυνίκης του θεσμού με 30 κατακτήσεις και κατέχει το ρεκόρ συνεχόμενων κατακτήσεων με 8. Ο τελευταίος κάτοχος του τίτλου είναι ο Παναθηναϊκός.

Ιστορία 

Στην Ελλάδα το βόλεϊ εισήχθη το 1922 από τον Πανιώνιο και τη ΧΑΝΘ.  Πρώτος διδάξας του αθλήματος στην Ελλάδα θεωρείται ο γυμναστής Λευκαδίτης του Π.Γ.Σ . Στη συνέχεια, το βόλεϊ διαδόθηκε και σε άλλους συλλόγους με αποτέλεσμα να προκηρυχτούν τα πρώτα πρωταθλήματα 1924-1926 με πρωταθλητή τον Πανιώνιο το 1924, τον Π.Γ.Σ το 1925 και τα Διδασκαλία το 1926.
Για πρώτη φορά διοργανώθηκε το 1928 ως Πανελλήνιο πρωτάθλημα στο περιθώριο των αγώνων στίβου. Από το 1936 εως το 1940 γίνονται πανελλήνια πρωταθλήματα που διοργανώνει ο ΣΕΓΑΣ, ενώ από κει και μετά διοργανώνονται μόνο τοπικά πρωταθλήματα (Αθηνών, Πειραιώς, Κέντρου, Θεσσαλονίκης, Πανεπαρχιακά) ως το 1961, όπου ως πρώτος μεταπολεμικός πρωταθλητής Ελλάδας αναδείχθηκε ο Πανελλήνιος, καθώς συμμετείχαν για πρώτη φορά 7 ομάδες από όλη την Ελλάδα, 4 από το πρωτάθλημα κέντρου, ο πρωταθλητής Α.Ο. Παγκρατίου, ο Παναθηναϊκός, ο Πανελλήνιος και ο Μίλωνας, 2 από το πρωτάθλημα Θεσσαλονίκης, η ΧΑΝΘ και ο Ηρακλής και μία από την περιφέρεια ο Τάλως Χανίων, ενώ ήταν να συμμετάσχει και η Ε.Α. Πατρών, αλλά αποσύρθηκε.
 
Το 1965 ιδρύεται από τον ΣΕΓΑΣ  η Ελληνική Ομοσπονδία Αθλοπαιδιών (ΕΟΑΠ), και ακολουθεί μια στάσιμη περίοδο μέχρι το 1967. Το 1968 αρχίζει μια συστηματική προσπάθεια ανάπτυξης του βόλεϊ από την ΕΟΑΠ και τον τότε διορισμένο κυβερνητικό επίτροπο, σύνδεσμο με τη ΓΓΑ.  

Την αγωνιστική περίοδο 1968–69 δημιουργήθηκε η ανώτατη σε επίπεδο ανδρών Α΄ Εθνική κατηγορία,  η οποία από την περίοδο 1990–91 έως και την περίοδο 2009-10 ονομάστηκε Α1.

ΕΣΑΠ 
Την περίοδο 2006–07 συστάθηκε η Ένωση Σωματείων Αμειβόμενων Πετοσφαιριστών (ΕΣΑΠ), από τις ομάδες που είχαν δικαίωμα συμμετοχής στην Α1 Εθνική Κατηγορία πετοσφαίρισης, η οποία και ανέλαβε την ευθύνη της διοργάνωσης του πρωταθλήματος. Το πρωτάθλημα της Α1 Εθνικής Κατηγορίας μετονομάστηκε την περίοδο 2010–11 σε Volley League.

Πρωταθλητές 
Ονομασίες
 1936 έως 1940 και 1961 έως 1968: Πανελλήνιο πρωτάθλημα
 1968–69 έως 1989–90: Α΄ Εθνική κατηγορία
 1990–91 έως 2009–10: Α1 Εθνική κατηγορία
 2010–11 έως σήμερα: VolleyLeague

Πηγές: Πρωταθλήτριες Ομάδες, Ενωση Σωματείων Αμειβόμενων ΠετοσφαιριστώνΠρωταθλητές, ιστότοπος sport.gr.Οι πολυτιμότεροι παίκτες (MVP) των πρωταθλημάτων, Ενωση Σωματείων Αμειβόμενων Πετοσφαιριστών

Σύνολο κατακτήσεων του πρωταθλήματος βόλεϊ ανδρών

Κατακτήσεις ανά πόλη

Πανελλήνιο πρωτάθλημα

Συνολο τίτλων

Α΄ Εθνική

Σύνολο τίτλων

Α1 Εθνική και Βόλεϊ Λιγκ 

*Σημειώσεις:
Υπογραμμισμένες είναι οι ομάδες που είχαν πλεονέκτημα έδρας στους τελικούς.
1 Τις περιόδους 1990-91, 1991-92 (μόνο στους τελικούς), 1992-93, 1995-96 και 1996-97 τα αποτελέσματα της κανονικής περιόδου μεταφέρθηκαν στα πλέι οφ.
2 Την περίοδο 1993-94 δεν διεξήχθησαν πλέι οφ. Πρωταθλητής αναδείχθηκε ο πρώτος της κανονικής περιόδου.
3 Το βραβείο MVP καθιερώθηκε το 1999.
4 Η βαθμολογία της κανονικής περιόδου μεταφέρθηκε αυτούσια στα πλέι οφ που έγιναν σε όμιλο των 4 πρώτων ομάδων και όχι με νοκ άουτ.
5 Η βαθμολογία της κανονικής περιόδου των έξι πρώτων ομάδων μεταφέρθηκε στη Β' φάση διαιρεμένη δια του 2 και εκεί έγινε μίνι πρωτάθλημα 10 αγωνιστικών. Η πρώτη ομάδα της βαθμολογίας της Β΄φάσης στέφθηκε πρωταθλήτρια Ελλάδας.

Σύνολο τίτλων

Παρουσίες στους τελικούς των πλέι οφ 

*Σημείωση:
4 Την περίοδο 1993-94 δεν διεξήχθησαν πλέι οφ. Έτσι πρωταθλητής αναδείχθηκε ο πρώτος της κανονικής περιόδου και δεν προσμετρώνται οι παρουσίες των δύο ομάδων στους τελικούς.

Πρωτιές κανονικής περιόδου 

*Σημείωση:
5 Στις "Πρωτιές κανονικής περιόδου" προσμετράται και η 1η θέση του Ολυμπιακού την περίοδο 1993-94, παρότι την περίοδο εκείνη δεν έγιναν πλέι-οφ, ώστε το σύνολο να ταυτίζεται με τον συνολικό αριθμό πρωταθλημάτων.

Συμμετοχές στις Α΄ και Α1 και Βόλεϊ-Λιγκ (1968-69 έως 2022-23)

Ανά σύλλογο 
Από την καθιέρωση της Α΄ Εθνικής την περίοδο 1968–69 έως και την περίοδο 2021–22, μόνον οι Ολυμπιακός Πειραιώς και Παναθηναϊκός έχουν μετάσχει ανελλιπώς στη διοργάνωση. Την αγωνιστική περίοδο 2012-13, ο Παναθηναϊκός τερμάτισε στην 11η θέση του πρωταθλήματος και υποβιβάστηκε μαζί με τον Μίλωνα. Όμως ο Ηρακλής αποβλήθηκε από το πρωτάθλημα λόγω χρεών λίγο αργότερα κι έτσι ο Παναθηναϊκός παρέμεινε στην Α1 κατηγορία.   Ακολουθούν οι Θεσσαλονικείς, Ηρακλής και Άρης με τέσσερις και επτά απουσίες αντίστοιχα. Από την περιφέρεια πρώτος σε συμμετοχές είναι ο Εθνικός Αλεξανδρούπολης με 42. Συνολικά 61 σωματεία έχουν λάβει μέρος στη μεγάλη Εθνική Κατηγορία μέχρι και την περίοδο 2022-23, τα ακόλουθα: 

 Σε παρένθεση αναφέρεται η κατηγορία που αγωνιζόταν το σωματείο για την περίοδο 2018−19 και με πλάγια γραφή όσα δεν μετέχουν σε καμία. Οι κατηγορίες κατά σειρά είναι: Βόλλεϋ Λιγκ, Α2, Β΄ Εθνική (Β), Τοπική (Τ).
 Η κυπριακή Ανόρθωσις Αμμοχώστου μετείχε την περίοδο 1973−74, αποχώρησε όμως εξαιτίας της Τουρκικής εισβολής έχοντας δώσει 19 στους 24 αγώνες.

Ανά γεωγραφική περιφέρεια (1969-2020)
Από τα 58 σωματεία που έχουν αγωνιστεί σε Α', Α1 Εθνική και Βόλεϊ Λιγκ από την περίοδο 1968−69 έως και την περίοδο 2018-19, τα περισσότερα προέρχονται από την Αττική (21) και ακολουθούν της Θεσσαλονίκης (13). Όλες οι γεωγραφικές περιφέρειες της χώρας έχουν έως τώρα εκπροσωπηθεί από τουλάχιστον ένα σωματείο, εκτός των νησιών του Ιονίου.

 Το 44,4% των συνολικών συμμετοχών αντιστοιχούν σε αυτές των σωματείων του νομού Αττικής. Το ποσοστό ανέρχεται στο 72,8% (τρεις σε κάθε τέσσερις περίπου) αν συνυπολογιστούν και οι συμμετοχές των σωματείων από το νομό Θεσσαλονίκης.

Παρουσία των ομάδων στην 1η τριάδα του πρωταθλήματος Α', Α1 Εθνικής και Βόλλεϋ Λίγκ (1968-69 έως 2020-21)

Οι τελικοί πλέι οφ από την καθιέρωσή τους 
Τα πλέι οφ καθιερώθηκαν την περίοδο 1990–91, εναρκτήρια της Α1 Εθνικής.
 Αγώνες κανονικής περιόδου (πλάγια γραφή) — Αγώνες στην έδρα της ομάδας με πλεονέκτημα — Αγώνες στην έδρα της ομάδας με μειονέκτημα.
 Τις περιόδους 1990−91, 1991-92 (μόνο στους τελικούς), 1992−93, 1995−96 και 1996−97 τα αποτελέσματα της κανονικής περιόδου μεταφέρθηκαν στα πλέι οφ.
1 ο 5ος τελικός της περιόδου 2011–12 αρχικά αναβλήθηκε εξαιτίας της παρουσίας στο γήπεδο υπεράριθμων οπαδών του Ηρακλή. Ορίστηκε να διεξαχθεί 20 ημέρες αργότερα, ο Φοίνικας όμως αρνήθηκε να προσέλθει και η αναμέτρηση κατακυρώθηκε με 3-0 σετ υπέρ των Θεσσαλονικέων.

Πολυτιμότεροι παίκτες (MVP) 
Οι πολυτιμότεροι παίκτες του Πρωταθλήματος ανά έτος, από το 1999, έχουν υπάρξει οι εξής:

Πολυνίκες θεσμού 

 Ερνάντο Γκόμεζ: 3 (2004, 2006, 2015) 

 Μάριος Γκιούρδας: 2 (1999, 2003)

 Αντρέι Κράβαρικ: 2 (2001, 2012)

Σημειώσεις

Παραπομπές

Πηγές 
 "Αλμανάκ Βόλεϊ 2007", Γιώργος Στεφανής, έκδοση ΑΠΕ - ΜΠΕ, Αθήνα 2007, ISSN 1791-0870
 ιστότοπος Ελληνικής Ομοσπονδίας Πετοσφαίρισης για τις διοργανώσεις από το 2007.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Ιστότοπος, Ελληνική Ομοσπονδία Πετοσφαίρισης (ΕΟΠΕ)
 Ιστότοπος, Ενωση Σωματείων Αμειβόμενων Πετοσφαιριστών (ΕΣΑΠ)
 Χρυσή Βίβλος www.volleyleague.gr (ΕΣΑΠ)

 
Πετοσφαίριση