Βέσσας

Ο Βέσσας ήταν βυζαντινός στρατηγός του 6ου αιώνα, πιθανότατα γοτθικής καταγωγής γεννημένος στην Θράκη πριν από 480 και πέθανε μετά το 554. Διακρίθηκε κατά των Σασσανιδών Περσών στον Ιβηρικό πόλεμο και κάτω από τις εντολές του Βελισάριου στον γοτθικό πόλεμο, αλλά μετά την αναχώρηση του Βελισάριου από την Ιταλία απέτυχε να αντιμετωπίσει τα αναζωπύρωση των Οστρογότθων και ήταν σε μεγάλο βαθμό υπεύθυνη για την απώλεια της Ρώμης το 546. Επιστρέφοντας στα ανατολικά σύνορα σε δυσμένεια, και παρά την προχωρημένη ηλικία του, διορίστηκε διοικητής στον Λαζικό πόλεμο. Εκεί εξαργυρώθηκε με την ανακατάληψη της Πέτρας, αλλά η επόμενη αδράνεια του οδήγησε τον Ιουστινιανό να τον στείλει εξορία στην Αβασγία.

Καταγωγή 
Σύμφωνα με τον ιστορικό Προκόπιο Καισαρείας, ο Βέσσας γεννήθηκε στη δεκαετία του 470 και καταγόταν από ευγενή οικογένεια της Θράκης που ανήκαν σε εκείνους τους Γότθους που δεν είχαν ακολουθήσει τον Μέγα Θεοδώριχο το 488 για να εισβάλει στην Ιταλία, αλλά εγκαταστάθηκαν στα βυζαντινά εδάφη. Ο Προκόπιος γράφει για την άνεση του στην ομιλία της γοτθικής γλώσσας αλλά και ο Ιορδάνης ο Αλανός υποστηρίζει ότι χαιρετίστηκε στα γοτθικά με τους ανθρώπους από τον οικισμό του Κάστρο ντε Μάρτε (Castro de Marte), ο οποίος περιλάμβανε Σαρμάτες, γερμανικά φύλλα, και ορισμένους Ούννους. Αυτά τα στοιχεία έχουν ερμηνευτεί με ποικίλες ερμηνείες, με τους περισσότερους σύγχρονους σχολιαστές να κλίνουν προς τη γοτθική ταυτότητα. Παρ' όλα αυτά, σύμφωνα με τον Πάτρικ Άμορι, είναι αδύνατο από τις πηγές να βγάλουν κάποιο οριστικό συμπέρασμα για την εθνικότητά του. Ο Βέσσας ήταν ένα τυπικό παράδειγμα της «θολής εθνογραφικής ταυτότητας» τον, 6ο αιώνα των Βαλκανίων πληθυσμών, ιδίως μεταξύ των στρατιωτικών.

Καριέρα στα ανατολικά 

Συμμετείχε στον πόλεμο του  502 - 506 στην Ιβηρία ως αξιωματικός, αλλά τίποτα δεν είναι γνωστό για την υπηρεσία του εκεί. Από την άλλη πλευρά, ταυτίζεται με κάποιον με το ίδιο όνομα που απευθυνόταν σε επιστολή στον επίσκοπο Ιακώβο των Serugh. Εάν η αναγνώριση αυτή είναι έγκυρη, τότε ο Βέσσας ήταν (πιθανώς μετριοπαθής) μονοφυσίτης.

Ο Βέσσας επανεμφανίζεται το 531 στην Ιβηρία κατά τη διάρκεια του πολέμου εναντίον των Περσών όταν διορίστηκε Δουξ Μεσοποταμίας, με έδρα του την Μαρτυρόπολις. Με την ιδιότητα αυτή ο Βέσσας οδήγησε 500 ιππείς εναντίον της περσικής δύναμης που φρουρεί τον ίδιο τομέα στα σύνορα, και αποτελείται από 700 πεζούς και ιππείς υπό τους στρατηγούς Γκαντάρ και Ιζδεγερδές. Κατά την μάχη στις όχθες του Τίγρη οι Βυζαντινοί νίκησαν, σκότωσαν τον Γκαντάρ και πιάνουν αιχμάλωτο τον Ιζδεγερδέ. Στη συνέχεια ο Βέσσας εισέβαλε στην επαρχία της Αρζανηνής όπου την λεηλάτησε και επέστρεψε στη Μαρτυρόπολις.

Σε αντίποινα ο Πέρσης ηγεμόνας Καβάδης Α΄ μάζεψε μεγάλο στρατό  και κινήθηκε κατά της Μαρτυρόπολις. Οι Πέρσες πολιόρκησαν την πόλη, στην οποία βρίσκονταν ο Βέσσης και ο Βούζης, σκάβοντας χαρακώματα και στοές,  αλλά ο ερχομός του χειμώνα, ήταν φθινόπωρο, η άφιξη των βυζαντινών ενισχύσεων και ο θάνατος ενος από τους Πέρσες διοικητές τους ανάγκασε να σταματήσουν την πολιορκία. Λίγο μετά την απόσυρσή τους, η δύναμη της Ούννων που οι Πέρσες είχαν προσλάβει ως μισθοφόρους, εισέβαλαν στην βυζαντινή επικράτεια και την περιοχή της Αντιοχείας για λεηλασία, αλλά ο Βέσσας τους νίκησε σε μάχη αποκομίζοντας 500 άλογα και πολλά λάφυρα.

Καριέρα στην Ιταλία 

Το 535 ο Βέσσας διορίστηκε υπαξιωματικός του Βελισάριου (μαζί με τον Κωνσταντίνο και τον Περάνιο στην εκστρατεία εναντίον του βασιλείου των Οστρογότθων της Ιταλίας. Συνόδευσε τον Βελισάριο στα πρώτα στάδια της εκστρατείας, από την ανάκτηση της Σικελίας στην πολιορκία της Νάπολης, και ήταν παρών στην πτώση της τελευταίας τον Νοέμβριο του 536. Από εκεί ο βυζαντινός στρατός προχώρησε στη Ρώμη, την οποία κατέλαβαν χωρίς μάχη. Ο Κωνσταντίνος και ο Βέσσας στάλθηκαν από τον Βελισάριο να καταλάβουν διάφορες περιφερειακές πόλεις, αλλά έμαθε ότι ο νέος γότθος βασιλιάς, Ουίτιγις, βάδιζε κατά της Ρώμης, και τους ανακάλεσε πίσω. Ο Βέσσας ευρισκόμενος λίγο κοντά στην πόλη της Ναρνί σε ένα σημείο που έλεγχε τον δρόμο από την γοτθική πρωτεύουσα, Ραβένα, συνάντηση μία ομάδα γότθων που τους νίκησε σε σύντομη μάχη.

Κατά τη διάρκεια της μακράς πολιορκίας της Ρώμης από τους Γότθους, ο Βέσσας υπερασπίστηκε την πύλη Praenestina  και διακρίθηκε σε αψιμαχίες σε αυτήν. Τίποτα δεν είναι γνωστό για το ρόλο του στα επακόλουθα γεγονότα μέχρι το 540, εκτός από το ότι κατά πάσα πιθανότητα ήταν που ανέβηκε στην τάξη του πατρικίου. Στις αρχές του 538 είχε σώσει τον Βελισάριο όταν ο Στρατηγός και πατρίκιος Κωνσταντίνος προσπάθησε να τον σκοτώσει κατά τη διάρκεια μιας διαφωνίας, [16]. Το 540 στάλθηκε από τον Βελισάριο μαζί με τους Ιωάννη και τον Ναρσή για να καταλάβει απομακρυσμένες τοποθεσίες στην Ιταλία.

Ο Βέσσας παρέμεινε στην Ιταλία, μετά την αποχώρηση του Βελισάριου στα μέσα του 540. Ο Ιουστινιανός δεν θα διορίσει νέο διοικητή αλλά οι στρατηγοί που έμειναν πίσω κινήθηκαν προς διάφορες πόλεις για να υποτάξουν όσες εστίες αντίστασης των Οστρογότθων είχαν μείνει κυρίως στην στη βόρεια Ιταλία. Ο νέος βασιλιάς των Οστρογότθων Ιλδίβαδος νίκησε στο Τρεβίζο μια βυζαντινή δύναμη υπό τον Βιτάλιο, ο Βέσσας στη συνέχεια προχώρησε με τα στρατεύματά του στην Πιατσέντσα. Στα τέλη του 541, με νέο βασιλιά των Γότθων τον Τωτίλα, ο Βέσσας και οι άλλοι βυζαντινοί διοικητές συναντήθηκαν στη Ραβένα για να συντονίσουν τις προσπάθειές τους, αλλά τα βυζαντινά στρατεύματα είχαν ηττηθεί στη Βερόνα από τους Γότθους του Τωτίλα, ο οποίος στη συνέχεια εισέβαλε στην Τοσκάνη, απειλώντας τη Φλωρεντία, την οποία υπερασπιζόταν ο στρατηγός Ιουστίνος. Ο Βέσσας  μαζί με τον Ιωάννη και τον Κυπριανό, πήγαν προς βοήθεια του Ιουστίνου. Οι Γότθοι υποχώρησαν μπροστά τους, αλλά οι Βυζαντινοί τους κυνήγησαν αλλά μετά από μάχη ηττήθηκαν.

Είναι άγνωστες οι δραστηριότητές του μέχρι τις αρχές του 545, όταν αναφέρεται ως διοικητής της φρουράς της Ρώμης. Μαζί με τον στρατηγό Κονάο ήταν υπεύθυνος για την υπεράσπιση της πόλης κατά την πολιορκία από τον Τωτίλα το 546. Κατά τη διάρκεια της πολιορκίας είχε περιοριστεί σε παθητική άμυνα, αρνούμενος να επιτεθεί έξω από τα τείχη, ακόμη και όταν ο Βελισάριος, ο οποίος είχε επιστρέψει, τον διέταξε να το κάνει. Ως αποτέλεσμα τα σχέδια του Βελισάριου για τη διάσωση της πολιορκημένης πόλης να αποτύχουν. Ο Προκόπιος επικρίνει έντονα τον Βέσσα για την παραμέληση των πολιτών της Ρώμης και τον κατηγορεί ότι προσπάθησε  να πλουτίσει πουλώντας σιτηρά που είχε συσσωρεύσει στους πεινασμένους ανθρώπους για εξωφρενικές τιμές. Ο άμαχος πληθυσμός ήταν τόσο εξαντλημένος από την πείνα και επέτρεψε σε όσους ήθελαν να φύγουν από την πόλη και πολλοί έχασαν τη ζωή τους από την πείνα και την εξάντληση στην άκρη του δρόμου, ενώ άλλοι σκοτώθηκαν από τους Γότθους. Τέλος, αποδείχθηκε ότι από αμέλεια κατά τη διεξαγωγή της άμυνας επέτρεψε να χαλαρώσουν τα μέτρα ασφαλείας, οι φύλακες να κοιμούνται στις θέσεις τους και περιπολίες που διακόπηκαν. Αυτό επέτρεψε σε τέσσερις στρατιώτες να επικοινωνήσουν με τον Τωτίλα και στις 17 Δεκεμβρίου η πόλη παραδόθηκε στους Γότθους. Ο Βέσσας κατάφερε να ξεφύγει από την πόλη με τα περισσότερα πράγματα του αλλά ο θησαυρός που είχε συσσωρεύσει έμεινε πίσω στους Γότθους. Μετά την κακή του εμφάνιση στην Ιταλία, ο Βέσσας προφανώς ανακαλέστηκε πίσω στην Κωνσταντινούπολη.

Επιστροφή στην ανατολή και στη Λαζική 

Σε 549 ένας μεγάλος βυζαντινός στρατός υπό τον στρατηγό και δομέστικο της ανατολής Δαγισθαίο  απέτυχε να καταλλάβει το στρατηγικό οχυρό της Πέτρας στην Λαζική, που το υπερασπίζονταν οι Πέρσες. Κατά συνέπεια, το 550, προς έκπληξη όλων, και σημαντική κριτική λόγω της προχωρημένης ηλικίας και την αποτυχίας του στη Ρώμη , ο Βέσσας ονομάζεται ως διάδοχος Δαγισθαίου και του ανατέθηκε η αρχηγία του πολέμου στη Λαζική.

Ο Βέσσας έστειλε για πρώτη φορά ένα εκστρατευτικό σώμα για να καταστείλει μια εξέγερση στους Άσβαγους, οι οποίοι ήταν γείτονες των Λαζών στο βορρά. Η αποστολή υπό τον Ιωάννη Γούζη, ήταν επιτυχής, και οι εξεργεμένοι Ασβαγοί αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν στον Καύκασο. Την άνοιξη του 551, μετά από μια μακρά πολιορκία και σε μεγάλο βαθμό χάρη στη δική του επιμονή και το θάρρος του, οι Βυζαντινοί κατέλαβαν την Πέτρα. Λίγοι Πέρσες συνέχιζαν να αντιστέκονται στην ακρόπολη, αλλά ο Βέσσας κατάφερε να την καταλάβει. Μετά από αυτή τη νίκη, διέταξε να καταστραφούν τα τείχη της πόλης.

Αν η κατάληψη της Πέτρας διέσωσαν τον Βέσσα στα μάτια των συγχρόνων του, οι μετέπειτα ενέργειές του  αμαύρωσαν και πάλι την φήμη του. Αντί να εκμεταλλευτεί την επιτυχία του και να φυλάξει τα ορεινά περάσματα που συνδέουν τη Λαζική με την περσική επαρχία της Ιβηρίας, αποσύρθηκε στην επαρχία της Ποντιακής. Η αδράνεια του αυτή επέτρεψε στους Πέρσες να εδραιώσουν τον περσικό έλεγχο στο ανατολικό τμήμα της Λαζικής. Οι βυζαντινές δυνάμεις στη Λαχική υποχώρησαν προς τα δυτικά στην Φάσις, ενώ η βασιλική οικογένεια ζήτησε καταφύγιο στα βουνά. 

Ο Βέσσας επανεμφανίζεται στην εκστρατεία του 554, όταν διορίστηκε διοικητής μονάδας στην Λαζική με τον Μαρτίνο, Βούζη και Ιουστίνο, όμως σύντομα ο Βέσσας απολύθηκε λόγω ανικανότητας, η περιουσία του κατασχέθηκε και στάλθηκε εξορία στους Ασβαγούς. Τίποτα άλλο δεν είναι γνωστό γι' αυτόν έπειτα από αυτό.

Παραπομπές

Πηγές 

 

 

 

 

Βυζαντινοί του 6ου αιώνα
Βυζαντινοί στρατηγοί
Βυζαντινοί Πατρίκιοι
Βυζαντινοί δούκες
Βυζαντινοί διοικητές Θεμάτων
δομέστικοι της ανατολής