Σεμαγλουτίδη

Η σεμαγλουτίδη, που πωλείται με την επωνυμία Ozempic μεταξύ άλλων, είναι αντιδιαβητικό φάρμακο που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία του διαβήτη τύπου 2 και τη μακροχρόνια διαχείριση βάρους. Η σεμαγλουτίδη δρα όπως το ανθρώπινο πεπτίδιο-1 που μοιάζει με γλυκαγόνη (GLP-1) καθώς αυξάνει την έκκριση ινσουλίνης, αυξάνοντας έτσι τον μεταβολισμό του σακχάρου. Οι παρενέργειες περιλαμβάνουν ναυτία, έμετο, διάρροια, κοιλιακό άλγος και δυσκοιλιότητα.

Μια ενέσιμη έκδοση (Ozempic) εγκρίθηκε για ιατρική χρήση στις Ηνωμένες Πολιτείες τον Δεκέμβριο του 2017 και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, Καναδά και την Ιαπωνία το 2018. Μια έκδοση που λαμβάνεται από το στόμα (Rybelsus) εγκρίθηκε για ιατρική χρήση στις Ηνωμένες Πολιτείες τον Σεπτέμβριο του 2019 και στην Ευρωπαϊκή Ένωση τον Απρίλιο του 2020. Είναι η πρώτη θεραπεία πρωτεΐνης υποδοχέα πεπτιδίου τύπου γλυκαγόνης που έχει εγκριθεί για χρήση στις Ηνωμένες Πολιτείες και δεν χρειάζεται ένεση. Αναπτύχθηκε από τη Novo Nordisk. 

Τον Ιούνιο του 2021, ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) ενέκρινε την ένεση σεμαγλουτίδης που πωλείται με την επωνυμία Wegovy για μακροχρόνια διαχείριση βάρους σε ενήλικες.

Ιατρικές χρήσεις 
Η σεμαγλουτίδη ενδείκνυται ως πρόσθετο στη δίαιτα και την άσκηση για τη βελτίωση του γλυκαιμικού ελέγχου σε ενήλικες με διαβήτη τύπου 2.

Η σεμαγλουτίδη ενδείκνυται επίσης ως πρόσθετο στη δίαιτα και την άσκηση για μακροχρόνια διαχείριση βάρους σε ενήλικες με παχυσαρκία (αρχικός δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ) ≥ 30 kg/m2) ή υπέρβαρους ενήλικες (αρχικός ΔΜΣ ≥ 27 kg/m2) με τουλάχιστον μία συννοσηρότητα που σχετίζεται με το βάρος.

Δυσμενείς επιδράσεις 
Οι παρενέργειες περιλαμβάνουν ναυτία, έμετο, διάρροια, κοιλιακό άλγος και δυσκοιλιότητα. Σε άτομα με καρδιακά προβλήματα, μπορεί να προκαλέσει βλάβη στον αμφιβληστροειδή του ματιού (αμφιβληστροειδοπάθεια). Άλλες, λιγότερο συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες περιλαμβάνουν προβλήματα στα νεφρά, αλλεργικές αντιδράσεις, χαμηλό σάκχαρο στο αίμα και παγκρεατίτιδα.

Αντενδείξεις 
Αντενδείκνυται σε ασθενείς με ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό μυελικού καρκινώματος του θυρεοειδούς και σε ασθενείς με σύνδρομο πολλαπλής ενδοκρινικής νεοπλασίας τύπου 2.

Μηχανισμός δράσης 
Η σεμαγλουτίδη είναι ένας αγωνιστής του υποδοχέα πεπτιδίου-1 που μοιάζει με γλυκαγόνη. Αυξάνει την παραγωγή ινσουλίνης, μιας ορμόνης που μειώνει τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα. Φαίνεται ότι ενισχύει την ανάπτυξη των β-κυττάρων στο πάγκρεας, τα οποία είναι ο τόπος παραγωγής ινσουλίνης. Αναστέλλει τη γλυκαγόνη, η οποία είναι μια ορμόνη που αυξάνει το σάκχαρο στο αίμα. Μειώνει την πρόσληψη τροφής μειώνοντας την όρεξη και επιβραδύνει την πέψη στο στομάχι, συμβάλλοντας στη μείωση του σωματικού λίπους. Ο χρόνος ημιζωής της στο αίμα είναι περίπου 7 ημέρες (165–184 ώρες).

Δομή 
Η σεμαγλουτίδη είναι χημικά παρόμοια με το ανθρώπινο πεπτίδιο-1 που μοιάζει με γλυκαγόνο (GLP-1), με ομοιότητα 94%. Οι μόνες διαφορές είναι δύο υποκαταστάσεις αμινοξέων στις θέσεις 8 και 34, όπου η αλανίνη και η λυσίνη αντικαθίστανται από 2-αμινοϊσοβουτυρικό οξύ και αργινίνη, αντίστοιχα. Η υποκατάσταση αμινοξέων στη θέση 8 αποτρέπει τη χημική διάσπαση από τη διπεπτιδυλική πεπτιδάση-4. Επιπλέον, η λυσίνη στη θέση 26 είναι στην παράγωγη μορφή της (ακυλιωμένη με στεατικό διοξύ). Η ακυλίωση με διαχωριστή και αλυσίδα C-18 λιπαρών διοξέων αυξάνει τη δέσμευση του φαρμάκου με τις πρωτεΐνες του αίματος (λευκωματίνη), επιτρέποντας μεγαλύτερης διάρκειας παρουσία στην κυκλοφορία του αίματος.

Ιστορία 
Η σεμαγλουτίδη αναπτύχθηκε το 2012, από μια ομάδα ερευνητών στο Novo Nordisk ως εναλλακτική λύση μακράς δράσης στη λιραγλουτίδη ως αντιδιαβητική θεραπεία μία φορά την εβδομάδα.  Του δόθηκε η εμπορική ονομασία Ozempic. Οι κλινικές δοκιμές ξεκίνησαν στις 6 Ιανουαρίου 2016 και ολοκληρώθηκαν στις 19 Μαΐου 2017.

Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Λιντς και τη Novo Nordisk ανέφεραν το 2017 ότι μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για τη θεραπεία της παχυσαρκίας. Μειώνει την πείνα, την λαχτάρα για φαγητό και το σωματικό λίπος. Μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή φάσης 3 διαπίστωσε ότι η ένεση 2,4 mg του φαρμάκου μία φορά την εβδομάδα οδήγησε σε μέση αλλαγή −14,9% σωματικού βάρους στις 68 εβδομάδες σε σύγκριση με −2,4% για το εικονικό φάρμακο.

Η Αίτηση Νέου Φαρμάκου του FDA των ΗΠΑ (NDA) κατατέθηκε τον Δεκέμβριο του 2016 και τον Οκτώβριο του 2017, η Συμβουλευτική Επιτροπή του FDA την ενέκρινε ομόφωνα.  Μπορεί να χορηγηθεί με ένεση ή από το στόμα. Η άδεια χορηγήθηκε τον Φεβρουάριο του 2018 για την Ευρωπαϊκή Ένωση, τον Μάρτιο του 2018 στην Ιαπωνία, στις 4 Ιανουαρίου 2018 στον Καναδά και τον Αύγουστο του 2019 στην Αυστραλία.

Τον Νοέμβριο του 2021, η Επιτροπή Φαρμάκων για Ανθρώπινη Χρήση (CHMP) του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (EMA) εξέδωσε θετική γνώμη, συνιστώντας τη χορήγηση άδειας κυκλοφορίας για το φαρμακευτικό προϊόν Wegovy, που προορίζεται για τη θεραπεία ατόμων με παχυσαρκία ή που είναι υπέρβαρα παρουσία άλλων σχετικών καταστάσεων. Την αίτηση για αυτό το φαρμακευτικό προϊόν κατέθεσε η Novo Nordisk A/S. Το Wegovy εγκρίθηκε για ιατρική χρήση στην Ευρωπαϊκή Ένωση τον Ιανουάριο του 2022.

Παραπομπές 

Πεπτιδικές ορμόνες
Αντιδιαβητικά φάρμακα