jeanflop/post_ocr_correction2 huggingface dataset:
inter majorem et scabinos vice et nomine communitatis antedictae ex una parte et dictos abbatem et conventum nomine suo et ecclesiae sue ex altera quod hoc probetur de plano sine strepitu judicii coram priore seu custode domus de Jayigny et majore communitatis antedictae, qui pro tempore fuerint et hoc per tres vel duos testes ydoneos quos ad hoc probandum dicti abbas et conventus duxerint perducendos, et si contingeret quod dicti prior seu custos domus de Jayigny et major communitatis antedictae non concordarent utrum hoc esset probatum vel non, stabitur dicto simpliciter venerabilis patris dominis Meldensis episcopi qui pro tempore fuerit vel alterius qui existeret loco sui, una cum dicto seu pronunciato in hac parte alterius predictorum prioris seu custodis domus de Jayigny et majoris communitatis supradictae absque contradictione et refragacione quacunque; et nos ad majorem firmitatem et securitatem omnium praedictorum perpetuo servandorum praedictas omnia et singula prout superius sunt expressa volumus, laudamus, partier acceptamus et auctoritate regia confirmamus. In cujus rei testimonium sigillum nostrum presentibus litteris duximus apponendum. Datum Parisius anno gratiae millesimo ducentesimo LXXIII tercio, mense junio, in vigilia sancti Johannis Baptisti. (Archives nationales, K. 34, n° 52, original jadis scellé sur double queue.) 23 janvier 1282. — ORVIETO. Martin IV prie Le roi de France de traite avec bienveillance le nouvel abbé de Sainte-Geneviève, Guillaume Martinus, episcopus servus servorum Dei, carissimo in Christo filio regi Francie illustri salutem et apostolicam benedictionem. Circa curam quarumlibet ecclesiarum studio paterne sollicitudinis intendentes loca religiosa potissimum intenta mente conspicimus et speciali affectione fovemus ut eo potius in prospero et salubri statu persistant quam gratior in illis impenditur virtutum Domino famulatus. Sane dilectus filius frater Arnulphus canonicus, olim abbas monasterii Sanctae Genovefae Parisiensis ad Romanam ecclesiam nullo medio pertinentis, ordinis sancti Augustini, per suas nobis litteras humiliter supplicavit ut cum ipse, proprii corporis debilitate gravatus, regimini ejusdem monasterii utiliter praesse non posset, cessionem ipsius quam per procuratorem suum ad hoc specialiter constitutum obtulit, recipere dignaremur. Nos autem utriusque utilitate pensata, cessionem hujusmodi per eundem procuratorem sponte ac libere in manibus nostris factam duximus admittendam provisionem ipsius monasterii, ea vice nobis nichilominus reservata, ac
Martin IV prie Le roi de France de traite avec bienveillance le nouvel abbé de Sainte-Geneviève, Guillaume Martinus, episcopus servus servorum Dei, carissimo in Christo filio regi Francie illustri salutem et apostolicam benedictionem. Circa curam quarumlibet ecclesiarum studio paterne sollicitudinis intendentes loca religiosa potissimum intenta mente conspicimus et speciali affectione fovemus ut eo potius in prospero et salubri statu persistant quam gratior in illis impenditur virtutum Domino famulatus. Sane dilectus filius frater Arnulphus canonicus, olim abbas monasterii Sanctae Genovefae Parisiensis ad Romanam ecclesiam nullo medio pertinentis, ordinis sancti Augustini, per suas nobis litteras humiliter supplicavit ut cum ipse, proprii corporis debilitate gravatus, regimini ejusdem monasterii utiliter praesse non posset, cessionem ipsius quam per procuratorem suum ad hoc specialiter constitutum obtulit, recipere dignaremur. Nos autem utriusque utilitate pensata, cessionem hujusmodi per eundem procuratorem sponte ac libere in manibus nostris factam duximus admittendam provisionem ipsius monasterii, ea vice nobis nichilominus reservata, ac tandem ne monasterium ipsum cujus statum prosperum affectamus prolixioris vacationis cogeretur incomoda deplorare, dilectum filium fratrem Guillelmum abbatem ipsius monasterii tunc canonicum monasterii Sancti Victoris Parisiensis predicti ordinis professorem de cujus providentia, vitae munditia et conversatione placida morumque gravitate decora laudabile nobis a fidedignis testimonium perhibetur, predicto monasterio Sanctae Genovefae de fratrum nostrorum consilio et apostolice plenitudine potestatis in abbatem praefecimus et pastorem sibique manibus propriis benedictionis munus duximus impendendum, plena sibi ejusdem monasterii Sanctae Genovefae tam in spiritualibus quam in temporalibus administratione concessa, firma spe fiduciaque concepta quod per ipsius abbatem discretio industriam predictum monasterium Sanctae Genovefae auctore Domino regularibus profici et institutis et temporalibus augebitur incrementis. Rogamus itaque regalem excellentiam et hortamur attente quatinus eundem abbatem cum commisso sibi monasterii habens pro nostra et apostolice sedis reverentia et devotionis ejus meritis propensius commendatum cum in suis et ejusdem monasterii oportunitatibus favorem regio prosequaris, ita quod Deum tibi ex inde reddas propitium et nos in tuis beneplacitis promptiores. Datum apud Urbem veteranum x kalendas februarii, pontificatus nostri anno primo. (Archives nationales, J. 698, n° 55, original scellé.) 25 mars et 7 mai 1282. Serments de fidélité et d'hommage pris au roi Philippe III par l'abbé de Sainte-Geneviève, Guillaume. RUBRICA
de fratrum nostrorum consilio et apostolice plenitudine potestatis in abbatem praefecimus et pastorem sibique manibus propriis benedictionis munus duximus impendendum, plena sibi ejusdem monasterii Sanctae Genovefae tam in spiritualibus quam in temporalibus administratione concessa, firma spe fiduciaque concepta quod per ipsius abbatem discretio industriam predictum monasterium Sanctae Genovefae auctore Domino regularibus profici et institutis et temporalibus augebitur incrementis. Rogamus itaque regalem excellentiam et hortamur attente quatinus eundem abbatem cum commisso sibi monasterii habens pro nostra et apostolice sedis reverentia et devotionis ejus meritis propensius commendatum cum in suis et ejusdem monasterii oportunitatibus favorem regio prosequaris, ita quod Deum tibi ex inde reddas propitium et nos in tuis beneplacitis promptiores. Datum apud Urbem veteranum x kalendas februarii, pontificatus nostri anno primo. (Archives nationales, J. 698, n° 55, original scellé.) 25 mars et 7 mai 1282. Serments de fidélité et d'hommage pris au roi Philippe III par l'abbé de Sainte-Geneviève, Guillaume. RUBRICA QUALITER DEBET FACERE HOMAGIUM REGI ABBAS SANCTAE GENOVEFAE ET QUID DEBET JURARE, QUANTUM DEBET PROPTER HOC REGI ET MINISTRIS EJUS SOLVERE. — Anno Domini MCCCLXXXI, die jovis in Cena Domini, videlicet unius kl. aprilis, frater Guillelmus dictus de Autissiodoro, novus abbas Sanctae Genovefae Parisiensis per provisionem summi pontificis convenit coram domino nostro rege Francie Philippo apud Montem Argi in camera ipsius regis et obtulit dicto regi quod paratus erat ei facere nomine predicte ecclesiae quod debet, ad quod respondit consilium regis regis quod homagium debet facere dictus abbas et fidelitatem jurare, et prior et conventus dicti loci per litteras pendentes regalia petere. Dictus vero abbas juramentum fidelitatis statim obtulit facere quod et fecit sub hac forma : allatum fuit missale et datum in manibus ejus et stola collo ejus apposita et tunc juravit quod regi in omnibus fidelis esset et quod secretum regis fideliter servaret et quod regi bonum et fidele consilium daret, si super hoc requireretur. De homagio autem faciendo et regalibus petendis dilationem petiit donec super his cum conventu suo deliberasset; que dilationem concessa est ei. Ad hec presentes fuerunt : decanus Sancti Martini Turonensis tunc cancellarius regis et Guillelmus de Crepi notarius regis, dominus dictus Granche miles,
domino nostro rege Francie Philippo apud Montem Argi in camera ipsius regis et obtulit dicto regi quod paratus erat ei facere nomine predicte ecclesiae quod debet, ad quod respondit consilium regis regis quod homagium debet facere dictus abbas et fidelitatem jurare, et prior et conventus dicti loci per litteras pendentes regalia petere. Dictus vero abbas juramentum fidelitatis statim obtulit facere quod et fecit sub hac forma : allatum fuit missale et datum in manibus ejus et stola collo ejus apposita et tunc juravit quod regi in omnibus fidelis esset et quod secretum regis fideliter servaret et quod regi bonum et fidele consilium daret, si super hoc requireretur. De homagio autem faciendo et regalibus petendis dilationem petiit donec super his cum conventu suo deliberasset; que dilationem concessa est ei. Ad hec presentes fuerunt : decanus Sancti Martini Turonensis tunc cancellarius regis et Guillelmus de Crepi notarius regis, dominus dictus Granche miles, frater Gaufridus cancellarius et frater Ligerius canonici Sanctae Genovefae. In parlamento sequenti circa festum Ascensionis Domini venit dictus abbas ad regem in camera sua et fecit homagium sub his verbis gallice : "A Sire, je deviens votre homme lege et vous promets loyaute jusqu'à la mort. » De regalibus petendis, dixit abbas quod papa suppleverat per litteram quam miserat ei super provisione sua, quod conventus et prior facere debuissent; quod rex gratanter acceptavit. — Pro droituris curie regis super pressis solvit dictus abbas in omnibus ad dictum magistrum Gaufridem de Templo et magistrum Petrum de Condé clericorum regis xxv. lb. par., videlicet ipsi regi pro senescali xx. lb. par., domino Johanni de Acon c. s. par. pro buticulario, domino Johanni dicto Poncin x. lb. par. pro cambellano. (Bibliothèque Sainte-Geneviève, ms. 356, fol. xvi, écriture du XIIIe siècle.) ITEM MIRACULUM BEATE GENOVEFAE. Quedam de vicinia nostra Odolina de Sarcellis, ab oppositis cellarii elemosine manens, uno partu duas edidit filias quarum una Marie de Insula nomen gerens filiola, antequam octo menses etatis tenere transgisset, turpem incurrit egritudinem, intestinorum molliciem. Illud enim intestinum quod tributum ventris excipit, crebro per anum exibat et nulla quid quid in corpore commorari, donec quidem eo reposito tanta
dixit abbas quod papa suppleverat per litteram quam miserat ei super provisione sua, quod conventus et prior facere debuissent; quod rex gratanter acceptavit. — Pro droituris curie regis super pressis solvit dictus abbas in omnibus ad dictum magistrum Gaufridem de Templo et magistrum Petrum de Condé clericorum regis xxv. lb. par., videlicet ipsi regi pro senescali xx. lb. par., domino Johanni de Acon c. s. par. pro buticulario, domino Johanni dicto Poncin x. lb. par. pro cambellano. (Bibliothèque Sainte-Geneviève, ms. 356, fol. xvi, écriture du XIIIe siècle.) ITEM MIRACULUM BEATE GENOVEFAE. Quedam de vicinia nostra Odolina de Sarcellis, ab oppositis cellarii elemosine manens, uno partu duas edidit filias quarum una Marie de Insula nomen gerens filiola, antequam octo menses etatis tenere transgisset, turpem incurrit egritudinem, intestinorum molliciem. Illud enim intestinum quod tributum ventris excipit, crebro per anum exibat et nulla quid quid in corpore commorari, donec quidem eo reposito tanta vi foramen obstruxit posterius, ut etiam fetibus egerendis via penitus negaretur. Sed natura viles reliquias propellente, cum non possent exire per debitum, pellem ruperunt confinii et meatum urinae dupplici fungi officio per dies aliquot coegerunt. Infantula ergo pro tot angustiis periclitante, timentes de morte ejus obstructionem nocuam destruxerunt, et, quod sine periculo mortis coherceri non potuit, permiserunt ut prius periculose et turpiter prosilire. Lues ilia non solum dolori erat matri vel filiae, sed extraneos quosque spectantes ad horrorem poterat et verecundiam provocare. Duobus igitur annis et septem mensibus infantula tali passione mortificata, mater materna pietate compassa, tandem dolore cordis, labore corporis, vanis medicorum consiliis, inutilibus expensibus, paupertatis angustia, fetoris intolerantia, pudore hominum, obprobriis exprobrantium in tedium versa vehementerque turbata, clamavit ad Dominum in nocte festi Ardentium et ad beatam Genovefam, dicens : "O beata Genovefa, virgo sanctissima, cujus festum est et erit tota die crastina, in venerabilem memoriam quod ardentes igne execrabili virtute divina mirabiliter extinxisti, respice me miseram et a hac valis arci in libereta tuis sanctis precibus, obtinendo ei sanitatem vel mortem. Si sanitatem ei contuleris, capsam tuam linimento cingam, quod impleto cero cereum tibi offeram cum honore. Si vero infra diei crastine crepusculum me non exaudieris, ego
sine periculo mortis coherceri non potuit, permiserunt ut prius periculose et turpiter prosilire. Lues ilia non solum dolori erat matri vel filiae, sed extraneos quosque spectantes ad horrorem poterat et verecundiam provocare. Duobus igitur annis et septem mensibus infantula tali passione mortificata, mater materna pietate compassa, tandem dolore cordis, labore corporis, vanis medicorum consiliis, inutilibus expensibus, paupertatis angustia, fetoris intolerantia, pudore hominum, obprobriis exprobrantium in tedium versa vehementerque turbata, clamavit ad Dominum in nocte festi Ardentium et ad beatam Genovefam, dicens : "O beata Genovefa, virgo sanctissima, cujus festum est et erit tota die crastina, in venerabilem memoriam quod ardentes igne execrabili virtute divina mirabiliter extinxisti, respice me miseram et a hac valis arci in libereta tuis sanctis precibus, obtinendo ei sanitatem vel mortem. Si sanitatem ei contuleris, capsam tuam linimento cingam, quod impleto cero cereum tibi offeram cum honore. Si vero infra diei crastine crepusculum me non exaudieris, ego creaturam quam infeliciter peperii, meis manibus frangulabo." Sicut locuta, corde gravi ivit cubitum, et fessos artus concessit mesta quieti. In medio noctis silentio audivit filiam, de qua sermo est, altos gemitus emittere et mirans ad quid hoc pertineret sustinuit usque mane. Mane facto surrexit, filiam discooperuit et partes prospiciens formidatas intestinis in corpus retractis mundas et sanas invenit. Quae vero capiens se pre gaudio tulit earn ad januam ecclesiae, non ut elemosinam peteret, ut solebat, ab introeuntibus, sed ut narraret et ostenderet quanta fecerat ei Deus. Populus affluens pro solennitate congregavit se contra earn; a multis enim cognoscebatur quia communibus elemosinis in infirmitate sua fuerat educata. Qui videntes curacionem mirabilem absque signo infirmitatis et immundicie, Deum et beatam Virginem pro tanta misericordia glorificaverunt. Mater votum suum leta persolvit, filia sana permansit, et in memoriam miraculi usque hodie puella sanctae Genovefae nuncupatur. ITEM ALIUD MIRACULUM DE INUNDATIONE SEQUANAe. Quodam autumnaliter tempore, messes mature erant et ydonee ad metendum; gentes indignabantur famine, fructibus vetustis cum suo tempore jam consumptis, nec tamen audebant metere pro tempore pluvioso. Sol siquidem quandoque radiabat super terram, sed nubes circumquaque diffuse sepius obnubilabant aerem et inundationes imbrium crebro stillamine distillabant. Sapientes hujus seculi quid facere poterant in
intestinis in corpus retractis mundas et sanas invenit. Quae vero capiens se pre gaudio tulit earn ad januam ecclesiae, non ut elemosinam peteret, ut solebat, ab introeuntibus, sed ut narraret et ostenderet quanta fecerat ei Deus. Populus affluens pro solennitate congregavit se contra earn; a multis enim cognoscebatur quia communibus elemosinis in infirmitate sua fuerat educata. Qui videntes curacionem mirabilem absque signo infirmitatis et immundicie, Deum et beatam Virginem pro tanta misericordia glorificaverunt. Mater votum suum leta persolvit, filia sana permansit, et in memoriam miraculi usque hodie puella sanctae Genovefae nuncupatur. ITEM ALIUD MIRACULUM DE INUNDATIONE SEQUANAe. Quodam autumnaliter tempore, messes mature erant et ydonee ad metendum; gentes indignabantur famine, fructibus vetustis cum suo tempore jam consumptis, nec tamen audebant metere pro tempore pluvioso. Sol siquidem quandoque radiabat super terram, sed nubes circumquaque diffuse sepius obnubilabant aerem et inundationes imbrium crebro stillamine distillabant. Sapientes hujus seculi quid facere poterant in hoc casu ? Si meterent et manipulos in campis extenderebant, messis acclivis germinaret; si ligarent in gelimas et in horrea ducerent, corruptio major in grano et stramine sua perniciem tumularet. Si vero expectarent donec aer humidus humidus serenaretur, excussuram interim messis maturissimem formidabant. Sic igitur in se confusa prudencia hujus seculi coacta est divinum auxilium orationibus, jejuniis, elemosinis implorare. Processiones singulares faciunt, sanctorum suffragia requirunt; nec tamen imminentis cladis remedium invenitur. Conventicula fiunt in populo, multi consuluntur nec consulunt, quia nec sibi possunt nec aliis de urgenti dispendio subvenire; potenciores in laicis, sapientes in clericis ariditate ingenii, defectu consilii pro abundancia pluviae emarcescunt. Divis autem conturbati periculo, destituti auxilio, frustrati a desiderio tandem respirant in memoriam beate virginis Genovefae, ut ipsa cum reverentia et honore debito processionaliter deportetur, quatinus sua presentia preces fidelium robusteur. Ita factum est et facto tali ita cito placatus est Dominus tamquam misericordia ejus in jactu supplicationem Sanctae Virginis expectaret. Die illi post processionem pluit parum, in crastino minus; nubes enim raredent et ita fugiebant ex aere, quod manifestum erat in his divinam pro nobis clemenciam operari. Die autem terto celum ita serenum undique apparuit, ut videretur numquam nimbus vel nubes concipere potuisse. Quae serenitas tanto
seculi coacta est divinum auxilium orationibus, jejuniis, elemosinis implorare. Processiones singulares faciunt, sanctorum suffragia requirunt; nec tamen imminentis cladis remedium invenitur. Conventicula fiunt in populo, multi consuluntur nec consulunt, quia nec sibi possunt nec aliis de urgenti dispendio subvenire; potenciores in laicis, sapientes in clericis ariditate ingenii, defectu consilii pro abundancia pluviae emarcescunt. Divis autem conturbati periculo, destituti auxilio, frustrati a desiderio tandem respirant in memoriam beate virginis Genovefae, ut ipsa cum reverentia et honore debito processionaliter deportetur, quatinus sua presentia preces fidelium robusteur. Ita factum est et facto tali ita cito placatus est Dominus tamquam misericordia ejus in jactu supplicationem Sanctae Virginis expectaret. Die illi post processionem pluit parum, in crastino minus; nubes enim raredent et ita fugiebant ex aere, quod manifestum erat in his divinam pro nobis clemenciam operari. Die autem terto celum ita serenum undique apparuit, ut videretur numquam nimbus vel nubes concipere potuisse. Quae serenitas tanto duravit tempore quod nullus erat quem non deberet ad gratiarum actionem tantum beneficium invitare. In autumno quem instanter secuta est translatio, que venerabile corpus memorate virginis venerandum exhibuit in theca recenti artificio renitente, idem miraculum iterato operatus est Dominus in honorem ejusdem virginis, ab universitate processionum Parisius supplicatione solita requisite. Idem enim effectus eandem causam per omnia est secutus, puritasque aeris tanta perseverantia serenitatem celi in missione et vindemia commendavit, ut agricola, sementis tempore, glebarum duricia incusantes dicerent dignum esse pro pluvia recuperanda sanctam patronam nostram processione celebri deportari. (Bibliothèque nationale, ms. lat. 5333, fol. 126 V-128 v°.) I. 1242. CARTULAIRE DE L'HÔPITAL DE L'ABBAYE DU VAL-NOTRE-DAME AU DIOCÈSE DE PARIS (XIIIe SIÈCLE.) Dès la fin du XIIe siècle et surtout au XIIIe siècle, sous l'influence bienfaisante d'un grand et bel élan de charité chrétienne, on vit de toutes parts les Hôtels-Dieu ou Maisons-Dieu, les Léproseries ou Maladreries se multiplier en France pour adoucir le sort des pauvres et des malades, et les savantes études de notre confrère M. Léon Le Grand témoignent de l'admirable développement pris au moyen âge par ces établissements charitables, en particulier dans l'ancien diocèse de Paris. Mais, si plusieurs de ces hôpitaux ont survécu de
Idem enim effectus eandem causam per omnia est secutus, puritasque aeris tanta perseverantia serenitatem celi in missione et vindemia commendavit, ut agricola, sementis tempore, glebarum duricia incusantes dicerent dignum esse pro pluvia recuperanda sanctam patronam nostram processione celebri deportari. (Bibliothèque nationale, ms. lat. 5333, fol. 126 V-128 v°.) I. 1242. CARTULAIRE DE L'HÔPITAL DE L'ABBAYE DU VAL-NOTRE-DAME AU DIOCÈSE DE PARIS (XIIIe SIÈCLE.) Dès la fin du XIIe siècle et surtout au XIIIe siècle, sous l'influence bienfaisante d'un grand et bel élan de charité chrétienne, on vit de toutes parts les Hôtels-Dieu ou Maisons-Dieu, les Léproseries ou Maladreries se multiplier en France pour adoucir le sort des pauvres et des malades, et les savantes études de notre confrère M. Léon Le Grand témoignent de l'admirable développement pris au moyen âge par ces établissements charitables, en particulier dans l'ancien diocèse de Paris. Mais, si plusieurs de ces hôpitaux ont survécu de longs siècles et contribué au soulagement d'innombrables infortunes, beaucoup d'autres, au contraire, disparurent de bonne heure, soit que l'insuffisance de leurs revenus ou une gestion malhabile ait amené leur ruine, soit plutôt encore qu'ils aient été totalement anéantis au milieu des terribles ravages de la guerre de Cent ans. À côté de ces Maisons-Dieu indépendantes, soumises directement à l'autorité épiscopale, nombre d'abbayes avaient établi, vers le même temps, à leurs portes ou dans leur voisinage, des hôpitaux particuliers, destinés à secourir les pauvres et les malades ou à héberger les pèlerins; telle est la Maison-Dieu de l'abbaye cistercienne du Val-Notre-Dame, au diocèse de Paris, qui fut fondée, sans doute, au début du XIIIe siècle et dont le cartulaire est entré récemment dans les collections de la Bibliothèque nationale. On ne sait pas exactement la date de la fondation de l'abbaye du Val-Notre-Dame, ou simplement du Val, située à vingt-cinq kilomètres environ au nord-ouest de Paris, entre Mériel et VilliersAdam. Vers 1125, elle reçut une colonie de religieux tirés de l'abbaye de la Cour-Dieu, au diocèse d'Orléans, et son cartulaire, aujourd'hui conservé aux Archives nationales, mentionne de nombreuses donations faites, depuis le XIIe siècle, par les seigneurs de l'Isle-Adam, de Villiers-Adam