jeanflop/post-ocr-correction huggingface dataset:
sqq., les règlements rédigés en 1525 à l'usage de la corporation des tailleurs de Montpellier. Carcassonne et Béziers sont en proie à la destruction et au massacre, Nimes et Beaucaire subissent le joug de Simon de Montfort et de Louis VIII, la domination des chevaliers du Nord se répand sur la meilleure partie de nos provinces. Montpellier, cependant, demeure fidèle aux traditions méridionales, les troubadours trouvent un asile à l'ombre de ses créneaux; le droit et la médecine continuent à s'enseigner dans ses Écoles, sans que la voix des professeurs risque d'être couverte par le cliquetis des armes. Partout ailleurs
risque d'être couverte par le cliquetis des armes. Partout ailleurs on végète à grand-peine, ici on vit, on ne vit pas seulement de la vie matérielle, mais de la vie de l'intelligence et du cœur, on s'occupe même de fêtes et de plaisirs. Voilà Montpellier au moment le plus critique du moyen-âge. C'est une Commune où le développement moral, le développement intellectuel et le développement politique marchent de pair, une Commune à la fois chrétienne, démocratique et savante, type remarquable de l'alliance alors si générale du Catholicisme avec les lumières et la liberté. Cet exemple aurait-il donc été ménagé à
et la liberté. Cet exemple aurait-il donc été ménagé à dessein par le Maître à qui tout obéit, afin de servir de leçon à l'orgueil moderne ? On ne saurait le dire mais il y a certes là un grave sujet d'enseignement on y voit ce que peuvent les institutions catholiques pour le progrès régulier de la science et de la démocratie. La Commune de Montpellier s'est distinguée, au moyen-âge, entre toutes les autres par le progrès dont nous parlons, parce qu'elle a été profondément et fermement catholique. Si elle avait cédé aux suggestions de l'hérésie, elle eût eu peut-être
avait cédé aux suggestions de l'hérésie, elle eût eu peut-être à déplorer le bouleversement de ses Écoles et la confiscation de ses libertés. En demeurant, au contraire, fidèle à l'Église, unique source de la vraie civilisation et de la vraie démocratie, elle a sauvégardé ses propres intérêts. Cette fidélité fit sa force et sa gloire, elle lui épargna de grands malheurs, et lui procura de grands bienfaits; elle lui valut la conservation de son existence individuelle et originale en face d'une conquête irrésistible, ennemie déclarée de tous principes étrangers à ceux de ses chefs. Pendant que les barons du Nord,
ceux de ses chefs. Pendant que les barons du Nord, pour prix de leur victoire sur les Albigeois, s'attribuaient la souveraineté de nos provinces; pendant qu'ils intronisaient dans ces provinces, devenues leur proie, la Coutume de Paris, et s'efforçaient d'y ruiner les vieilles traditions démocratiques, au profit de leurs idées favorites d'aristocratie féodale, la Commune de Montpellier continua, par un insigne privilège, et grâce à son inébranlable orthodoxie, de suivre sa Coutume particulière, et de se gouverner comme elle l'entendait, sous la domination plus apparente que réelle de ses rois-seigneurs. A. GERMAIN. In nomine Domini. Nos, consuls Montispessulani, scilicet Raymundus
A. GERMAIN. In nomine Domini. Nos, consuls Montispessulani, scilicet Raymundus de Latis, Guillaume Fulcrandi, Guiraud de Ruthenus, Pontius Johannes, Guillaume Ruffi, Johannes Dominicus, Firminus Boncherii, Petrus de Vallefera, Guillaume de Planterio, Michael Bligerii, Johannes Vincentii, Pontius Guiraudi, habitem diligenti consilio et tractatu cum consiliariis nostris, et officiorum consulibus, et quamplurimis aliis probis hominibus jurisperitis, ipsis etiam consiliariis nostris, et officiorum consulibus, et presentibus et unanimiter consenscentibus, ob evidentem totius Universitatis Montispessulani utilitatem, statuimus et in perpetuum valere volumus et jubemus quod, si de cetero aliquis de Montispessulano vel ejus districtus, aut de quolibet alio loco, aliquas possessiones seu redditus ad
aut de quolibet alio loco, aliquas possessiones seu redditus ad tempus emerit vel in pignore acceperit ab aliquo extraneo habente illas. PIÈCES JUSTIFICATIVES. STATUT CONSULAIRE DE SEPTEMBRE 122. (Inédit.) possessiones seu redditus in Montepessulano, et ille extraneus infra illud tempus dampnum seu gravamen alicui de Montepessulano in persona vel rebus reddiderit aut fecerit, de illis possessionibus aut redditus venditis vel impignoratis satisfiat competenter primo illi qui dampnum seu gravamen passus fuerit ab illo extraneo, non obstante in aliquo venditione seu impignoratione predicta, facta tamen primo fide plena ab illo qui sustinuerit dictum dampnum per sacramentum aut testes. Actum est hoc
sustinuerit dictum dampnum per sacramentum aut testes. Actum est hoc anno Dominica Incarnationis MCCXXI, mense septembri, in presentia et testimonio Bernardi de Regordana, jurisperiti, Petri Turpini, Bernardi de Biterris et Sahatoris de Antonios, notarii, et plurium aliorum; qui Salvator notarius mandato dictorum consulum hanc scripsit. Et trait du second Théâlame ou Livre Noir, fol. 7. STATUTS CONSULAIRES DU 1er AOUT 122. (texte) quant McMaster artis, et untement en reste.) In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti. Nos, consuls Montispessulani, scilicet Raymundus de Couches, Atbrandus, Bernardus de Tibi, Johannes Luciani, Rainaudus Stornelis, Guillaume Johannis, Andreas Dantonis, Bernardus de Biterris, Johannes
Rainaudus Stornelis, Guillaume Johannis, Andreas Dantonis, Bernardus de Biterris, Johannes de Salicatis, Rogerius Cabrieira, Bernardus de Montanha, Petrus Arnherti, consules ut Communitati Montispessulani consulamus et ei utiliter provideamus, et eam fideliter regamus et gubernemus ex concessa nobis potestate statuendi, distringendi et corrigendi omnia ea que nobis visa fucent pertinere ad utilitatem Communitatis Montispessulani, cassatis omnino et abrogatis omniuisionibus seu statutis per proximos antecessores nostros anno Dominica Incarnationis MCCXXI in Nativitate Sancti Joannis Baptiste statutis et promulgatis, infrascriptas consuetudines et statuta, ob communem utilitatem Montispessulani, in pendentibus et futuris placitis tenendas et observendas sicut infra scripta sunt, promulgamus. I. Utilitati rei
et observendas sicut infra scripta sunt, promulgamus. I. Utilitati rei publice providentes, salvimus quod nullus qui fuerit consul infra annum a finito sui consulatus officio computandum bajulus curie esse non possit, et bajulus curie infra annum proximum sui Gniti officii in consulem nullatenus eligatur. II. Nullus in curia Montispossulani exercet officium bajuli, subbajuli, vicarii, nisi sit natus in Montepessulano vel ejus suburbiis, vel nisi in Montepessulano vel ejus suburbiis habuerit domicilium, vel stipuam fecerit per decem annos. Nec aliquis officium judicis vel assidui assessoris in curia exerceat nisi sit natus in eadem villa, vel in suburbiis habuerit domicilium vel stipuam
in eadem villa, vel in suburbiis habuerit domicilium vel stipuam fecerit per quinque annos. III. Postquam jurantes domino et Communitati Montispessulani, ut sic de ejus fama et moribus notitia possit haberi, antequam ad aliquod predictorum officiorum assumatur, et bajulus et subbajulus et omnes alii curiales et singuli teneantur jurare in sacramentali quod faciunt singulis annis ad parlamentum quod nichil dederint vel promiserint, nec mutuaverint, nec aliquid horum vel in fraudem istorum per se vel per alium fecerint vel facient, ut ad illud officium assumerentur. IV. Iudex curiae audiat omnes et singulos testes qui in causis vel litibus coram curia producentur;
singulos testes qui in causis vel litibus coram curia producentur; vel, si interesse non possit, curia ad testes audiendos suis expensis, autium jurisperitum tenearut habere, qui jurisperitus juret ut ceteri curiales. V. Nulli delegato a curia Montispessulani partes tradere pignora teneantur. Sed curia, quum causas detegaverit, suis propriis expensis causa faciat expediri. VI. Statuimus quod nullus de cetero in tabellionem Montispessulani statuatur, nisi natus de ea villa vel ejus suburbis, vel nisi in Montepessulano vel ejus suburbis habuerit domicilium vel hic stationem fecerit per decem annos, et quod sit ad minus etatis septuaginta annorum, et quod sit bone fame et
minus etatis septuaginta annorum, et quod sit bone fame et integre opinionis. Et quum talis statuetur in notariam, teneatur jurare publice ad parlamentum quod nichil sive dedit vel mutuavit vel promisit, nec dabit nec mutuabit nec promittet alicui, nec per se nec per alium fecit vel faciet aliquid in fraudem predictorum, ut notarius fieret. Et praeterea juret quod alii notarii jurare consueverunt. Clerici vero in sacris ordinibus constituti nullo modo de cetero tabelliones Montispessulani serie possint, vel officium advocationis vel assidui assessoris assidue in curia assidentis in curia Montispessulani exercere. In causis vero propriis, et patris sui et matris sue,
In causis vero propriis, et patris sui et matris sue, et aliorum ascendentes et filiorum suorum ex matrimonio procreatorum, valeant postulare. Per hanc autem consuetudinem quantum ad officium notarie, nullum prejudicium generetur illis clericis qui iam notarii facti sint vel fuerint, vel instrumentis per ipsos factis vel faciendis sed credatur instrumentis ab ipsis factis, et fides perpetuatvhabeatur. VII. Curiae notarius seu notarii non accipiant ad plus ultra duos denarios pro singulis sententiis seu decretis in curia vel per curiales latis, avisetauditis in ante, de libris curiae translatandis. Item, pro singulis compositionibus de libris curiae translatandis, sicut scripte sunt dum recitantur,
compositionibus de libris curiae translatandis, sicut scripte sunt dum recitantur, ultra tres denarios non accipiant. Item, pro singulis tutorum seu curatorum dationibus translataudis, ultra duos denarios non accipiant. Pro singulis preceptis de solvendo vel satisfaciendo factis et pro singulis attestationibus, sive sint longe, sive breves, non accipiant ultra unum denarium. Pro quatuor veropositionibus cum responsionibus suis, vel pro quatuor protestationibus, vel pro quatuor diei assignationibus sive citationibus, et pro quatuor instrumentorum productionibus translatandis, non accipiant ultra unum denarium. Et cum predictis emolumentationibus notarius vel notarii teneantur sub sacramento partibus, quam cito poterunt, transcripta reddere omnium predictorum. VIII. Qui causas habent
cito poterunt, transcripta reddere omnium predictorum. VIII. Qui causas habent vel habebunt in curia, possint libere et sine contradictione habere et recuperare compositiones, judicia vel sententias, tutelarum et curarum dationes, precepta et decreta, sicut scripta sunt dum recitantur, et omnia in curia vel per curiales occasione curiae actitata ad causam pertinentia, nullo dato vel promisso alicui de curialibus vel alii pro ipsis, excepto notario curiae, qui possit pro rescribendo accipere secundum formam in alia consuetudine statutam. Et omnes sententias, compositiones, tutelarum et curarum dationes, precepta et decreta, et cetera per curiales actitata in libro curiae redigantur. Et si quis compositionem
curiales actitata in libro curiae redigantur. Et si quis compositionem vel judicium suum voluert recuperare cum solennitate dictatum, de maximo dictamine ultra decem solidos judex vel assessor vel delegatus curiae non accipiat; neque notarius pro scribendo cartam judicii vel compositionis solenniter dictatam ultra quinque solidos accipiat; pro minoribus vero dictaminibus infra dictam summam decem vel quinque solidorum rationabiliter detur. Et judex et notarius ut dictum est, remuneratum prius laboris sui dictaminis et laboris, ad petitionem ejus ad quem pertinebit, compositionem vel judicium cum solennitate dictatum infra unum mensem, postquam fuerit ab eo ad quem pertinet petitum, reddere teneatur. IX. Notarius
ab eo ad quem pertinet petitum, reddere teneatur. IX. Notarius sive notarii singulis annis mutentur in curia. X. Nullus tabellio aliquo modo de cetero in curia Montispessulani officium exercere, nisi in propriis causis, vel nisi pro patre et matre sua, et pro aliis ascendentes, et pro liberis utriusque sexus ex matrimonio procreatis, et pro fratribus et sororibus et filiis eorumdem, et uxoris et maritis omnium predictarum personarum. Pro aliis vero persona de consentiente partium possit advocare praestito tunc prius ab eo sacramento quolibet annum quod alii advocati presalere tenentur. XI. Nemo qui leges audierit, vel decreta seu decretales alicubi in
Nemo qui leges audierit, vel decreta seu decretales alicubi in scolis vel auditorio albertegeutis, cum alnum sine libro, sicut scolares consueverunt audire, licet decretista vel legista vel jurisperitus non appellantur, in curia Montispessulani, nisi in propriis causis, et nisi de consensu partium, advocacionis officium audeat exercere, vel causas manutenere. Imo curia ex officio suo, super eo facta inquisitio, interdictio advocacionis officium interdicere teneatur. Circa legistas vero, licet decreta vel decretales audierint, servetur quod antiqua consuetudo decernit; et indecretistis et decretalistis servetur idem quod in legistis. Praestitam autem inquisitioem curiales singulis annis, in principio sui regiminis, antequam aliquem coram se advocare
annis, in principio sui regiminis, antequam aliquem coram se advocare vel causas manutenere patiatur, diligentissime et cautiousc, cum sacramento religione cum ipso qui vellet advocare, vel causas manutenere, et indicis de quibus sit verisimile quod inde juris scientiam noverint, publice in curia, in presentia consulum, fieri teneantur. Et ipso negantes sub sacramento, si postea quocumque constiterit illum audisse leges vel decreta seu decretales sub forma predicta, tamquam injuste et perjuri testimonio actum advocatiae vel manutenentiae causarum, et ab omnibus publicis officiis perpetuo excludatur. XII. Advocacionis officium nullo permittat in curia a Montispessulani exercere, nisi videatur curiae et consulibus legalis et
a Montispessulani exercere, nisi videatur curiae et consulibus legalis et bone fame et approbatum opinionis de quibus curia et consules singulis annis curiose inquirere prout eis videbitur teneantur, antequam ad advocacionis officium admittantur. Quilibet vero ad advocacionis officium admittatur, dum tamen videatur curiae et consulibus legalis et bone fame et opinionis approbate. Abo hoc autem excipimus omnes et singulas personas que per alias consuetudines advocare vel causas manutenere prohibentur. In quibus omnibus et singulis observetur quod cedent consuetudines decemun. XIII. Quilibet adiectus curiae, antequam fungatur advocacionis officio, singulis annis a judice jurare compellatur publice in curia presentibus consulibus, quod nichil
judice jurare compellatur publice in curia presentibus consulibus, quod nichil dederit vel promisit vel mutuaverit, nec dabit vel promittet vel mutuabit, nec aliquid in fraudem horum per se et per alium fecit vel faciet pro habendo officii advocacionis, et quod non manutenet causas scienter contra rationem vel contra suam conscientiam. Item et si in processu negotii causam injustam et irrationalem possit cogere, eam manutenere et teneripenitus declinquet. Et tunc de salario habeat pro arbitrio curiae, considerato ejus labore. Item juret quod illis quorum causas manutenet vel manutenerebit super sacramentum claudendum non consulat, nee petat, nec consilium det ut petatur dilatio
non consulat, nee petat, nec consilium det ut petatur dilatio causa diffugii. Et praeterea juro quod bona fide, secundum quod sibi melius visum fuerit, partibus pro quibus fungetur officio advocacyae consulti et manutenet, et quod inde pecuniam vel aliquam rem seu promissionem, nisi a parte pro qua erit in lite, non accipiat, sentite in antiqua constitutione continetur, et quod singulis diebus, partibus assignatis, pro tuitione et patronio causarum quas manutenibit in curia venire teneatur, et inde sine licentia illius qui causas audiet, quas ipse advocatus manuteniet, non recedat quousque curiales recedant a curia, nisi causa quas manutenert per curiam essent
recedant a curia, nisi causa quas manutenert per curiam essent prolongatae ad aliam horam. Item, juro quod diebus quibus curia causas audiet, ipse advocatus si causas fovet in curia, causa placitandi alibi, non exeat villem Montispessulani, sine bajuli, judicis vel subbajuli licentia. XIV. Advocati curiae procurationes aliquorum, vel curas ad causas in curia agitandas non habeant, nisi pro minoribus in pupillari aetate existentibus, qui non habent tutores vel patres, et pro leprosis. XV. Si clamor fuerit factus in curia de aliquo presente in Montepessulano vel in ejus suburbiis, super aliqua quantitate denariorum, vel aliqua re mobili vel semiovente, curia citet
quantitate denariorum, vel aliqua re mobili vel semiovente, curia citet illum primo per nuntium et sine scriptis. Et si veniens confitebitur se debere in presenti aliquam denariorum quantitatem vel res alias mobiles vel se moventes, curia precipiat illi debitori ut solvat, et ipsum debitorem ad solvendum compellat, secundum consuetudines antiquas et usus curiae. Sic erit aliquis confitebitur se debuisse, sed dicat creditori esse satisfactum, vel objiciat exceptionem pacti de non petendo, vel aliam sufficientem exceptionem vel liberationem, dentur ei tantummodo quatuor dies, computandi ab tempore confessionis quibus curia eum audiat ad omnes suas exceptiones proponendas. Et si justa et rationabile
ad omnes suas exceptiones proponendas. Et si justa et rationabile Ut. propost, ad quas probandas petat dilationes sibi dari, teneatur nominare judices et adversarium testes undeque sint, si tamen extra villam Montispessulanum sint producendi; si vero in infrat villam, non teneatur nominare illos qui sunt de episcopatu Magalonensi, sed alios omnes teneatur nominare primo tamenum prestitos sacramento per adversarium, quod testes nominatos non subtrahat nec corrumpat, nec subtrahi faciat neque corrumpi. Et tunc dentur ei, si judices visum fuerit, dilationes una vel plures pro arbitrio curiae, et secundum distantiam locorum, ne quod inter omnes non possint excedere spatium novem mensium,
ne quod inter omnes non possint excedere spatium novem mensium, a tempore propositarum exceptionum computandorum; infra quam vel quas dilationes proponat et probet utraque pars quod poterit et si his visum fuerit expedire. Si autem nullas sufficientes exceptiones probaverit infra tempus sibi datum ad probandum, curia precipiat illi debitori ut solvat debitum infra quindecim dies, computandos a tempore quod sibi datum fuerat ad probandum. Etsi debitor cessaverit solvere infra dictos quindecim dies, curia capiat tantum de bonis illius mobilibus vel se moventibus, et nominibus liquidis et bonis, justa electio creditoris, que valeant doccare partem plus debito; que si non sufficiant,
que valeant doccare partem plus debito; que si non sufficiant, utlimus loco de non mobilibus suppleantur, secundum arbitrium curiae. Que bona a tradantur vel quasi tradantur jure pignoris creditori et admoneatur debitor a curia ut infra sex septimanas proximas, computandas post dictorum quindecim dieorum lapsum, res illas vendat. Quod si non fecerit, curia faciat res illas vendi infra alios quindecim dies proximos, per procuratorem ad hoc a curia constitutum; ex quarum rerum pretio satisfiat creditori, vel si ydneus emptor non inveniatur, dentur illa bona in solutum creditori a curia, pro justa et competenti estimatione a judice facienda infra illos eosdem
justa et competenti estimatione a judice facienda infra illos eosdem quindecim dies ultimes. Verum si aliquis negaverit se debere et debuisse, et convictus fuerit per instrumentum publicum, vel per testes fide dignos, nulla exceptione vel defensio ab illo ulterius admittenda, si debitum sit ex proprio facto persona ipsius debitoris, vel ex facto alterius, quod factum devenerit ad notitiam debitoris curia precipiat illi debitori ut solvat debitum infra quindecim dies, computandos a tempore quo fuit convictus se debere vel debuisse, et compellatur debitum solvere, juxta formam superius praetaxatam in illo qui confessus fuit se debuisse, et infra tempus sibi datum ad
confessus fuit se debuisse, et infra tempus sibi datum ad probandum non probavit debitum se soluisse. Si autem citatus et inventus non venerit, assignetur ei similiter per nuntium alia dies; et si non veniat, tertio citetur per litteras curiae, quae reddantur sibi vel familiae sue in domo reperta. Qua die audiatur actor in omnibus positionibus et productionibus testimoniorum et instrumentorum que facere voluerit. Quo facto, sequenti die proxima juridica, omnia actita scripta mittantur ad domum conventus, et dentur ei quatuor dies continuos juridici; in quibus singulis, remunerato prius ab ipso qui conventur labore illius notarii qui scripta ad domum conventus
qui conventur labore illius notarii qui scripta ad domum conventus missa translatavit, audiatur idem conventus super responsionibus et exceptionibus suis. Et si reus venerit infra illos quatuor dies sibi datos, et responderit, et exceptiones proposuerit, postea assignentur utrique parti alii quatuor dies continuos, juridici omnes utique, ad ponendum et respondendum et protestandum et dicendum ea omnia quesibi noverint expedire. Et si aliqua sint in causa negata, ad quae probanda aliqua partium petat dilationes, dentur ei una vel plures, juxta formam superius expressam, et infra dilationem unius litigantium data possit etiam alius proponere et probare. Quibus dilationibus lapsis et abitis, pro
alius proponere et probare. Quibus dilationibus lapsis et abitis, pro conclusione facti et validatione judicii, curia, ad petitionem utriusque vel alterius partis, teneatur causam terminare infra duos menses proximos sequentes. Sed si curia infra istos duos menses mutaverit, causa nondum terminata, sequens subrogata curia, ad postulationem utriusque vel etiam alterius partium, infra duos menses, computandos a tempore postulationis factae de causa terminanda, teneatur ipsam causam necesseario terminare. Verum, si infra dictos quatuor dies communes actor non compareat, vel comparens non respondeat, propositiona a reo pro veris et legitimis habeantur. Quod siulla die de primis quatuor reus conventus non comparuerit, vel
siulla die de primis quatuor reus conventus non comparuerit, vel comparons non responderit, vel si nulla die citationum predicto ordine factarum inventus fuerit, cum tempore exposito querimonie et citationis fuerit in villa Montispessulano vel in suburbiis, et proximiores ejus requisiti eum defendere noluerint curia habeat plenam fidem his que erunt proposita ab actore, ac si essent probata. Et detur ei etiam absenti mandatum de solvendo infra quindecim dies; quod mandatum in scriptis ad domum conventus mittatur, et reddatur familiae ibi reperte. Quibus quindecim diebus elapsis, si non solverit, curia procedat in bonis illius, secundum formam superius praetaxatam in illo qui
in bonis illius, secundum formam superius praetaxatam in illo qui concessus fuit se debuisse, et infra tempus sibi datum ad probandum non probavit debitum se solvisse. XVI Si quis aliquo genere contractus onigaverit se duobus vel pluribus, quorum unus fuerit presenti tempore contractus, alius absens, ille qui fuit absens tempore contractus proinde agere possit ex eo contractu ac si presentis hanc, non obstante aliquam legis subtilitateve) constitutione. Et quilibet eorum possit petere totum debitum, et non possit se tueri ille qui debet quia pluribus se obligavit, nec divisionem obligationis impetrare. Sed solvendo uni, debitor sit liberatus ab omnibus, nisi alius
Sed solvendo uni, debitor sit liberatus ab omnibus, nisi alius prohibuisset solutionem partis sue. XVII. Si aliqui constituerint se debitoris in solidum, exigi possit data creditori electio, ex qua quantum ad alios nullum prejudicium generetur; sed unusquisque tenetur, et exigi possit in solidum absque partis defensione, licet non sit renuntiatum beneficio novae constitutionis que loquitur de duobus reis, vel epistole Dividriani, vel alii juri quod de dividenda obligatione. Et idem in fidejussoribus observetur. XVIII. Quicumque proclamaverit ad ignem vel barrigium contra antiquem incolentem in Montepessulano vel in ejus suburbis, vel etiam alium seu alios provocaverit vel concitaverit, seu palam vel