jeanflop/post-ocr-correction huggingface dataset:
d'Esbly. Nobili viro et domino speciali et amico in Christo karissimo Hugoni, comiti Sancti Pauli, H., abbas Sanctae Genovefae Parisiensis, totusque ejusdem loci humilis conventus, salutem et orationum suffragia. De rebus ad ecclesiam nostram tam in terris quam in censibus, quam in campiparte hominum nostrorum de Ebiliaco, quam in arpenno et dimidio terre arabilis ad ecclesiam nostram pleno jure spectantibus, que omnia occupata noscuntur propter vivarium vestrum apud Ebliacum de novo constructum, videlicet decem et octo denariis censualibus, campiparte quatuor arpennorum terre, arpento et dimidio terre nostre venditionibus ipsarum cum conventu nostro habito diligenti tractatu sicut vos alias rogavimus iterato
conventu nostro habito diligenti tractatu sicut vos alias rogavimus iterato rogamus ut omnia supradicta a nobis pro munere recipiatis. Nos autem omnia supradicta vobis benigne et pacifice concedimus possidenda. Quod si feceritis nostram omnino implebitis voluntatem. Valeat et vigeat dominatio vestra. Datum anno Domini MCCLXXXXV, mense junio. Archives nationales, J. 383, n° 14, original scellé sur simple queue à la cire brune. — Analyse par Teulet, Layettes, t. II, p. 296 b.) XII. Février 1242 (n. st.). Accord entre l'abbaye de Sainte-Geneviève et Nivelon de Ronquerolles au sujet de certains droits sur les serfs de Boran. DE COMPOSITIONE ET PACE
droits sur les serfs de Boran. DE COMPOSITIONE ET PACE INTER NOS ET DOMINUM NEVELONEM DE RONQUERELLIS. Noverint universi presentes scriptum visuri vel audituri quod cum controversia mota fuisset inter dominum Nevelonem de Ronqueroliis milites ex una parte et abbatem et conventum Sanctae Genovefae Parisiensis ex altera super quibusdam redditibus, exactionibus, querelis, corveis, vecturis, culcitris commodandis que sibi dictus N. dicebat deberi a dictorum religiosorum hospitibus de Borrenquo, tandem post multas altercationes, habito bonorum virorum consilio, lis sub hac forma conquievit : quod dictus N. pro bono pacis concessit, quitavit, et remisit eisdem hospitibus in perpetuum corveias, vecturas antedictas et
et remisit eisdem hospitibus in perpetuum corveias, vecturas antedictas et commodatum culcitrarum, tali tenore et conditione adjectis et a dictis religiosis et dictis eorum hospitibus concessis quod quicumque ex dictis hospitibus eorum habuerit unum equum pro antedictis exactionibus dicto N. debitis, scilicet pro tribus corveis quas dicti hospites debebant ei et heredibus suis, persolvent ei singulis annis in perpetuum duos solidos par. in festo beati Martini hyemalis; qui vero duos equus habuerit, tres solidos, et qui tres equus habuerit, quatro solidos, et qui quattuor equus habuerit sex solidos persolvet in termino prenotato, qui quinque vel plures habuerit equus solvet pro
termino prenotato, qui quinque vel plures habuerit equus solvet pro rata secundum quod dictum est; is vero qui equum non habebit pro antedictis corveis duodecim denarios singulis annis sibi et heredibus suis persolvet termino prenotato. Taliam vero quam habebat singulis annis super dictos hospites dictorum religiosorum quitavit et remisit hospitibus ipsorum in perpetuum pro VIII libras par. sibi et heredibus suis singulis annis in termino supradicto ab eisdem hospitibus persolvendis. Insuper cum controversia esset orta inter eosdem super eo quod dictus Nevelon jus sibi competere accipienda nanta sive vadimonia in domibus hospitum dictorum religiosorum pro factis et debitis eorum et
domibus hospitum dictorum religiosorum pro factis et debitis eorum et exercendi justiciam sanguinis de presenti sive de calida melleia in dictos hospites et in domibus eorum de Borrenco et se eo jure hactenus usum fuisse assereret, dictis abbate et conventu quod nisi in defectum servientis vel ballivi ipsorum accipere nanta in domibus dictorum hospitum eidem N. non licere asserentibus, tandem lis inter eos sub hac forma conquievit : videlicet quod dicti abbas et conventus pure et simpliciter concesserunt jus competere eidem N. exercendi justiciam sanguinis de presenti et calida melleia in dictos hospites et in domibus eorum et hoc jus
in dictos hospites et in domibus eorum et hoc jus ipsius esse et eo jure hactenus eum usum fuisse recognoverunt. De nantis autem in domibus dictorum hospitum accipiendis concessit dictus N. eisdem abbati et conventui pure et simpliciter quod nec sibi nec servienti suo liceat de cetero nanta accipere in domibus dictorum hospitum, nisi requisito prius dictorum abbatis et conventus serviente. salvis et reservatis pure et integre domino N. et ejus successoribus in terra dictorum abbatis et conventus de Borrenco et in hospites predictos raptu, misdro et homicidio, incendio, latrocinio, duello post prima vadimonia, jurisdictione alienigenarum seu aubanarum, ubicumque in
duello post prima vadimonia, jurisdictione alienigenarum seu aubanarum, ubicumque in terra eorum religiosorum commorantium apud Borrencum et potestate exercendi omnimodam justiciam minorem pro quibusque et contra quosque in terra abbatis et conventus et hospites de Borrenco in defectum servientis dictorum abbatis et conventus et negligentiam et retentis omnibus aliis domino N. et ejus heredibus que ad majorem sive ad altam justiciam pertinent. In cujus rei testimonium perpetuum et munimentum utraque pars instrumentum sub hac forma hinc inde tradidit sigilli sui proprii munimine roboratum. Datum anno Domini MCCLXII, die primo, mense Aprilis. Ego magister Jacobus de Dinant, archipresbiterus Morinensis regens Parisius
Aprilis. Ego magister Jacobus de Dinant, archipresbiterus Morinensis regens Parisius in theologia, anno Domini MCCLXII vidi, inspexi et de verbo ad verbum perlegi litteras nobilis viri domini N. de Ronquerolis militis sigillo ipsius sigillatas, sanas et integras sub forma superius annotata. In cujus rei testimonium presenti transcripto sigillum meum apposui. Datum anno predicto et mense aprilis. (Bibliothèque Sainte-Geneviève, ms. 356, p. 62-64.) 6 juin 1273. — PARIS. Henri, roi de Navarre, notifie un accord conclu entre la commune de Meaux et l'abbaye de Sainte-Geneviève au sujet de serfs appartenant aux religieux. Nos Henricus, Dei gratia rex Navarrae et Brie, Campaniae
religieux. Nos Henricus, Dei gratia rex Navarrae et Brie, Campaniae comes palatinus, universis presentes litteras inspecturis salutem in Domino. Noverint universi tam presentes quam futuri quod, cum contentio verteretur inter majorem et scabinos Meldenses vice et nomine nostre communitas Meldensis ex una parte et religiosos viros, abbatem et conventum Sanctae Genovefae Parisiensis ex altera super eo videlicet quod ipsi major et scabini volebant talliare et justiciare quosdam homines et feminas de corpore ecclesiae Beate Genovefae memorate manentes tam in civitate Meldensi quam aliis villis infra metas communitatis antedictae constitutis, quorum hominum et feminarum nomina sunt expressa, ut intelleximus, in litteris
hominum et feminarum nomina sunt expressa, ut intelleximus, in litteris dictorum abbatem et conventus super hoc confectis, dictis abate et conventu in contrarium asserentibus majorem et scabinos super hoc eisdem injuriam facere non modicam et istud facere non debere, et super hanc inter majorem et scabinos et dictos abbatem et conventum diuius fuisset litigatum, tandem bonorum et providorum consilio et pensata utilitate communitatis antedictae, provida et discreta deliberatione prehabita, dictos homines et feminas superius nominatas cum tota posteritate eorumdem carne propria procreanda emerunt major et scabini communitatis nominatos a dictis abate et conventu pro mille libras turonensium jam eisdem abatiae
abate et conventu pro mille libras turonensium jam eisdem abatiae et conventui a majore et scabinis solutis in pecunia numerata, ut ab ipsis intelleximus, et ut amoveatur de cetero inter eos et dictos abbatem et conventum totam materiam questionis, ordinatum est inter eos nomine et vice nostre communitatis memorate ex una parte et dictos abbatem et conventum ex altera quod si aliqui alii homines seu feminas de corpore ecclesiae memorate irent seu venirent mensuros ad predictam civitatem Meldensem vel ad villas seu loca infra metas dictae communitatis constituta seu ad aliquam de eisdem, quod incontinenti cum hoc sciverint major et
aliquam de eisdem, quod incontinenti cum hoc sciverint major et scabini dicte communitatis qui pro tempore fuerint, seu eis denunciatum fuerit ex parte dictorum abbatem et conventus, quod ipsi major et scabini ipsos homines seu feminas non possint nec etiam retinere, talliare, justiciare vel aliquam jurisdictionem in eosdem exercere, dum tamen dicti homines seu feminas recognoscant se esse homines ecclesiae memorate. Si vero hoc negarent, concordatum est et etiam ordinatum inter majorem et scabinos vice et nomine communitatis antedictae ex una parte et dictos abbatem et conventum nomine suo et ecclesiae sue ex altera quod hoc probetur de plano sine
ecclesiae sue ex altera quod hoc probetur de plano sine strepitu judicii coram priore seu custode domus de Jayigny et majore communitatis antedictae, qui pro tempore fuerint et hoc per tres vel duos testes ydoneos quos ad hoc probandum dicti abbas et conventus duxerint perducendos, et si contingeret quod dicti prior seu custos domus de Jayigny et major communitatis antedictae non concordarent utrum hoc esset probatum vel non, stabitur dicto simpliciter venerabilis patris dominis Meldensis episcopi qui pro tempore fuerit vel alterius qui existeret loco sui, una cum dicto seu pronunciato in hac parte alterius predictorum prioris seu custodis domus
pronunciato in hac parte alterius predictorum prioris seu custodis domus de Jayigny et majoris communitatis supradictae absque contradictione et refragacione quacunque; et nos ad majorem firmitatem et securitatem omnium praedictorum perpetuo servandorum praedictas omnia et singula prout superius sunt expressa volumus, laudamus, partier acceptamus et auctoritate regia confirmamus. In cujus rei testimonium sigillum nostrum presentibus litteris duximus apponendum. Datum Parisius anno gratiae millesimo ducentesimo LXXIII tercio, mense junio, in vigilia sancti Johannis Baptisti. (Archives nationales, K. 34, n° 52, original jadis scellé sur double queue.) 23 janvier 1282. — ORVIETO. Martin IV prie Le roi de France de traite avec
Martin IV prie Le roi de France de traite avec bienveillance le nouvel abbé de Sainte-Geneviève, Guillaume Martinus, episcopus servus servorum Dei, carissimo in Christo filio regi Francie illustri salutem et apostolicam benedictionem. Circa curam quarumlibet ecclesiarum studio paterne sollicitudinis intendentes loca religiosa potissimum intenta mente conspicimus et speciali affectione fovemus ut eo potius in prospero et salubri statu persistant quam gratior in illis impenditur virtutum Domino famulatus. Sane dilectus filius frater Arnulphus canonicus, olim abbas monasterii Sanctae Genovefae Parisiensis ad Romanam ecclesiam nullo medio pertinentis, ordinis sancti Augustini, per suas nobis litteras humiliter supplicavit ut cum ipse, proprii corporis
suas nobis litteras humiliter supplicavit ut cum ipse, proprii corporis debilitate gravatus, regimini ejusdem monasterii utiliter praesse non posset, cessionem ipsius quam per procuratorem suum ad hoc specialiter constitutum obtulit, recipere dignaremur. Nos autem utriusque utilitate pensata, cessionem hujusmodi per eundem procuratorem sponte ac libere in manibus nostris factam duximus admittendam provisionem ipsius monasterii, ea vice nobis nichilominus reservata, ac tandem ne monasterium ipsum cujus statum prosperum affectamus prolixioris vacationis cogeretur incomoda deplorare, dilectum filium fratrem Guillelmum abbatem ipsius monasterii tunc canonicum monasterii Sancti Victoris Parisiensis predicti ordinis professorem de cujus providentia, vitae munditia et conversatione placida morumque gravitate decora
cujus providentia, vitae munditia et conversatione placida morumque gravitate decora laudabile nobis a fidedignis testimonium perhibetur, predicto monasterio Sanctae Genovefae de fratrum nostrorum consilio et apostolice plenitudine potestatis in abbatem praefecimus et pastorem sibique manibus propriis benedictionis munus duximus impendendum, plena sibi ejusdem monasterii Sanctae Genovefae tam in spiritualibus quam in temporalibus administratione concessa, firma spe fiduciaque concepta quod per ipsius abbatem discretio industriam predictum monasterium Sanctae Genovefae auctore Domino regularibus profici et institutis et temporalibus augebitur incrementis. Rogamus itaque regalem excellentiam et hortamur attente quatinus eundem abbatem cum commisso sibi monasterii habens pro nostra et apostolice sedis reverentia et
sibi monasterii habens pro nostra et apostolice sedis reverentia et devotionis ejus meritis propensius commendatum cum in suis et ejusdem monasterii oportunitatibus favorem regio prosequaris, ita quod Deum tibi ex inde reddas propitium et nos in tuis beneplacitis promptiores. Datum apud Urbem veteranum x kalendas februarii, pontificatus nostri anno primo. (Archives nationales, J. 698, n° 55, original scellé.) 25 mars et 7 mai 1282. Serments de fidélité et d'hommage pris au roi Philippe III par l'abbé de Sainte-Geneviève, Guillaume. RUBRICA QUALITER DEBET FACERE HOMAGIUM REGI ABBAS SANCTAE GENOVEFAE ET QUID DEBET JURARE, QUANTUM DEBET PROPTER HOC REGI ET MINISTRIS EJUS
DEBET JURARE, QUANTUM DEBET PROPTER HOC REGI ET MINISTRIS EJUS SOLVERE. — Anno Domini MCCCLXXXI, die jovis in Cena Domini, videlicet unius kl. aprilis, frater Guillelmus dictus de Autissiodoro, novus abbas Sanctae Genovefae Parisiensis per provisionem summi pontificis convenit coram domino nostro rege Francie Philippo apud Montem Argi in camera ipsius regis et obtulit dicto regi quod paratus erat ei facere nomine predicte ecclesiae quod debet, ad quod respondit consilium regis regis quod homagium debet facere dictus abbas et fidelitatem jurare, et prior et conventus dicti loci per litteras pendentes regalia petere. Dictus vero abbas juramentum fidelitatis statim obtulit facere
regalia petere. Dictus vero abbas juramentum fidelitatis statim obtulit facere quod et fecit sub hac forma : allatum fuit missale et datum in manibus ejus et stola collo ejus apposita et tunc juravit quod regi in omnibus fidelis esset et quod secretum regis fideliter servaret et quod regi bonum et fidele consilium daret, si super hoc requireretur. De homagio autem faciendo et regalibus petendis dilationem petiit donec super his cum conventu suo deliberasset; que dilationem concessa est ei. Ad hec presentes fuerunt : decanus Sancti Martini Turonensis tunc cancellarius regis et Guillelmus de Crepi notarius regis, dominus dictus Granche miles,
et Guillelmus de Crepi notarius regis, dominus dictus Granche miles, frater Gaufridus cancellarius et frater Ligerius canonici Sanctae Genovefae. In parlamento sequenti circa festum Ascensionis Domini venit dictus abbas ad regem in camera sua et fecit homagium sub his verbis gallice : "A Sire, je deviens votre homme lege et vous promets loyaute jusqu'à la mort. » De regalibus petendis, dixit abbas quod papa suppleverat per litteram quam miserat ei super provisione sua, quod conventus et prior facere debuissent; quod rex gratanter acceptavit. — Pro droituris curie regis super pressis solvit dictus abbas in omnibus ad dictum magistrum Gaufridem de
solvit dictus abbas in omnibus ad dictum magistrum Gaufridem de Templo et magistrum Petrum de Condé clericorum regis xxv. lb. par., videlicet ipsi regi pro senescali xx. lb. par., domino Johanni de Acon c. s. par. pro buticulario, domino Johanni dicto Poncin x. lb. par. pro cambellano. (Bibliothèque Sainte-Geneviève, ms. 356, fol. xvi, écriture du XIIIe siècle.) ITEM MIRACULUM BEATE GENOVEFAE. Quedam de vicinia nostra Odolina de Sarcellis, ab oppositis cellarii elemosine manens, uno partu duas edidit filias quarum una Marie de Insula nomen gerens filiola, antequam octo menses etatis tenere transgisset, turpem incurrit egritudinem, intestinorum molliciem. Illud enim intestinum
tenere transgisset, turpem incurrit egritudinem, intestinorum molliciem. Illud enim intestinum quod tributum ventris excipit, crebro per anum exibat et nulla quid quid in corpore commorari, donec quidem eo reposito tanta vi foramen obstruxit posterius, ut etiam fetibus egerendis via penitus negaretur. Sed natura viles reliquias propellente, cum non possent exire per debitum, pellem ruperunt confinii et meatum urinae dupplici fungi officio per dies aliquot coegerunt. Infantula ergo pro tot angustiis periclitante, timentes de morte ejus obstructionem nocuam destruxerunt, et, quod sine periculo mortis coherceri non potuit, permiserunt ut prius periculose et turpiter prosilire. Lues ilia non solum dolori erat matri
et turpiter prosilire. Lues ilia non solum dolori erat matri vel filiae, sed extraneos quosque spectantes ad horrorem poterat et verecundiam provocare. Duobus igitur annis et septem mensibus infantula tali passione mortificata, mater materna pietate compassa, tandem dolore cordis, labore corporis, vanis medicorum consiliis, inutilibus expensibus, paupertatis angustia, fetoris intolerantia, pudore hominum, obprobriis exprobrantium in tedium versa vehementerque turbata, clamavit ad Dominum in nocte festi Ardentium et ad beatam Genovefam, dicens : "O beata Genovefa, virgo sanctissima, cujus festum est et erit tota die crastina, in venerabilem memoriam quod ardentes igne execrabili virtute divina mirabiliter extinxisti, respice me miseram et
igne execrabili virtute divina mirabiliter extinxisti, respice me miseram et a hac valis arci in libereta tuis sanctis precibus, obtinendo ei sanitatem vel mortem. Si sanitatem ei contuleris, capsam tuam linimento cingam, quod impleto cero cereum tibi offeram cum honore. Si vero infra diei crastine crepusculum me non exaudieris, ego creaturam quam infeliciter peperii, meis manibus frangulabo." Sicut locuta, corde gravi ivit cubitum, et fessos artus concessit mesta quieti. In medio noctis silentio audivit filiam, de qua sermo est, altos gemitus emittere et mirans ad quid hoc pertineret sustinuit usque mane. Mane facto surrexit, filiam discooperuit et partes prospiciens formidatas
mane. Mane facto surrexit, filiam discooperuit et partes prospiciens formidatas intestinis in corpus retractis mundas et sanas invenit. Quae vero capiens se pre gaudio tulit earn ad januam ecclesiae, non ut elemosinam peteret, ut solebat, ab introeuntibus, sed ut narraret et ostenderet quanta fecerat ei Deus. Populus affluens pro solennitate congregavit se contra earn; a multis enim cognoscebatur quia communibus elemosinis in infirmitate sua fuerat educata. Qui videntes curacionem mirabilem absque signo infirmitatis et immundicie, Deum et beatam Virginem pro tanta misericordia glorificaverunt. Mater votum suum leta persolvit, filia sana permansit, et in memoriam miraculi usque hodie puella sanctae Genovefae
permansit, et in memoriam miraculi usque hodie puella sanctae Genovefae nuncupatur. ITEM ALIUD MIRACULUM DE INUNDATIONE SEQUANAe. Quodam autumnaliter tempore, messes mature erant et ydonee ad metendum; gentes indignabantur famine, fructibus vetustis cum suo tempore jam consumptis, nec tamen audebant metere pro tempore pluvioso. Sol siquidem quandoque radiabat super terram, sed nubes circumquaque diffuse sepius obnubilabant aerem et inundationes imbrium crebro stillamine distillabant. Sapientes hujus seculi quid facere poterant in hoc casu ? Si meterent et manipulos in campis extenderebant, messis acclivis germinaret; si ligarent in gelimas et in horrea ducerent, corruptio major in grano et stramine sua perniciem tumularet.
ducerent, corruptio major in grano et stramine sua perniciem tumularet. Si vero expectarent donec aer humidus humidus serenaretur, excussuram interim messis maturissimem formidabant. Sic igitur in se confusa prudencia hujus seculi coacta est divinum auxilium orationibus, jejuniis, elemosinis implorare. Processiones singulares faciunt, sanctorum suffragia requirunt; nec tamen imminentis cladis remedium invenitur. Conventicula fiunt in populo, multi consuluntur nec consulunt, quia nec sibi possunt nec aliis de urgenti dispendio subvenire; potenciores in laicis, sapientes in clericis ariditate ingenii, defectu consilii pro abundancia pluviae emarcescunt. Divis autem conturbati periculo, destituti auxilio, frustrati a desiderio tandem respirant in memoriam beate virginis Genovefae, ut
a desiderio tandem respirant in memoriam beate virginis Genovefae, ut ipsa cum reverentia et honore debito processionaliter deportetur, quatinus sua presentia preces fidelium robusteur. Ita factum est et facto tali ita cito placatus est Dominus tamquam misericordia ejus in jactu supplicationem Sanctae Virginis expectaret. Die illi post processionem pluit parum, in crastino minus; nubes enim raredent et ita fugiebant ex aere, quod manifestum erat in his divinam pro nobis clemenciam operari. Die autem terto celum ita serenum undique apparuit, ut videretur numquam nimbus vel nubes concipere potuisse. Quae serenitas tanto duravit tempore quod nullus erat quem non deberet ad gratiarum
duravit tempore quod nullus erat quem non deberet ad gratiarum actionem tantum beneficium invitare. In autumno quem instanter secuta est translatio, que venerabile corpus memorate virginis venerandum exhibuit in theca recenti artificio renitente, idem miraculum iterato operatus est Dominus in honorem ejusdem virginis, ab universitate processionum Parisius supplicatione solita requisite. Idem enim effectus eandem causam per omnia est secutus, puritasque aeris tanta perseverantia serenitatem celi in missione et vindemia commendavit, ut agricola, sementis tempore, glebarum duricia incusantes dicerent dignum esse pro pluvia recuperanda sanctam patronam nostram processione celebri deportari. (Bibliothèque nationale, ms. lat. 5333, fol. 126 V-128 v°.) I. 1242.
nationale, ms. lat. 5333, fol. 126 V-128 v°.) I. 1242. CARTULAIRE DE L'HÔPITAL DE L'ABBAYE DU VAL-NOTRE-DAME AU DIOCÈSE DE PARIS (XIIIe SIÈCLE.) Dès la fin du XIIe siècle et surtout au XIIIe siècle, sous l'influence bienfaisante d'un grand et bel élan de charité chrétienne, on vit de toutes parts les Hôtels-Dieu ou Maisons-Dieu, les Léproseries ou Maladreries se multiplier en France pour adoucir le sort des pauvres et des malades, et les savantes études de notre confrère M. Léon Le Grand témoignent de l'admirable développement pris au moyen âge par ces établissements charitables, en particulier dans l'ancien diocèse de
par ces établissements charitables, en particulier dans l'ancien diocèse de Paris. Mais, si plusieurs de ces hôpitaux ont survécu de longs siècles et contribué au soulagement d'innombrables infortunes, beaucoup d'autres, au contraire, disparurent de bonne heure, soit que l'insuffisance de leurs revenus ou une gestion malhabile ait amené leur ruine, soit plutôt encore qu'ils aient été totalement anéantis au milieu des terribles ravages de la guerre de Cent ans. À côté de ces Maisons-Dieu indépendantes, soumises directement à l'autorité épiscopale, nombre d'abbayes avaient établi, vers le même temps, à leurs portes ou dans leur voisinage, des hôpitaux particuliers, destinés à
portes ou dans leur voisinage, des hôpitaux particuliers, destinés à secourir les pauvres et les malades ou à héberger les pèlerins; telle est la Maison-Dieu de l'abbaye cistercienne du Val-Notre-Dame, au diocèse de Paris, qui fut fondée, sans doute, au début du XIIIe siècle et dont le cartulaire est entré récemment dans les collections de la Bibliothèque nationale. On ne sait pas exactement la date de la fondation de l'abbaye du Val-Notre-Dame, ou simplement du Val, située à vingt-cinq kilomètres environ au nord-ouest de Paris, entre Mériel et VilliersAdam. Vers 1125, elle reçut une colonie de religieux tirés de l'abbaye
1125, elle reçut une colonie de religieux tirés de l'abbaye de la Cour-Dieu, au diocèse d'Orléans, et son cartulaire, aujourd'hui conservé aux Archives nationales, mentionne de nombreuses donations faites, depuis le XIIe siècle, par les seigneurs de l'Isle-Adam, de Villiers-Adam et par plusieurs membres de la grande famille des Montmorency. L'abbaye du Val subsista jusqu'au début du XVIIe siècle, et son dernier abbé fut Henri de Gondi, fils naturel de François de Gondi, qui résigna sa charge en 1606 et mourut à Paris en 1616. Elle fut alors unie, par lettres patentes de Louis XIII (1611) et par une bulle