izzako/sundanese-pixelgpt huggingface dataset:
Lolobana panénjoan ngan bisa didatangan ngaliwatan jalan satapak jeung tarajé tina kai, utamana di aréa anu sénsitif sacara ékologis
Panénjoan nu kieu biasana dijieun tina kai, sangkan ngurangan risiko keur lahan nu aya di dinya tina konstruksina
Dina basa Inggris, kecap "viewpoint" geus dipaké saprak taun 1856, ngan karék dipaké keur patempatan ti taun 1858
Ti sabot éta, loba panénjoan anu jadi tempat wisata, nu sababaraha di antarana asup kana béréndélan situs warisan dunya UNESCO
Mahapatih Amangkubumi Gajah Mada ; Gajah Mada (lahir – wafat ), ogé dipikawanoh ku ngaran séjén Jirnnodhara nyaéta panglima perang jeung Mahapatih "(Perdana Mentri)" anu boga pangaruh pohara dina jaman Karajaan Majapahit
Numutkeun sababaraha sumber saperti: puisi, buku, sareng prasasti ti jaman Jawa Kuna, anjeunna ngamimitian karirna dina taun 1313, tur beuki ngaronjat saatos kajadian Ra Kuti dina mangsa pamaréntahan Sri Jayanagara, anu ngangkat anjeunna jadi "Patih"
Anjeunna diangkat jadi "patih" (perdana menteri) dina mangsa pamaréntahan Ratu Tribhuwanatunggadewi sarta karirna nuluy nepi ka pamaréntahan Hayam Wuruk nu mawa Majapahit ngaronjat ka luhur kajayaanana.Anjeunna dipikanyaho taat kana kapercayaan Shiwa-Budha
Gajah Mada kawentar ku sumpahna, nyaéta Sumpah Palapa, anu kacatet dina Pararaton.Anjeunna nembrakeun yén anjeunna moal istirahat atanapi suka senang dugi ka suksés tiasa ngahijikeun Nusantara.Sanajan anjeunna salah saurang inohong séntral mangsa éta, tapi saeutik pisan catetan sajarah anu kapanggih ngeunaan anjeunna
Kawasna Gajah Mada kiwari masih kontrovérsial.Seueur urang Indonésia ayeuna nganggap hal éta pahlawan jeung simbul nasionalisme Indonésiajeung persatuan Nusantara
Gajah Mada ogé "Perdana Mentri" jeung Panglima Perang di Karajaan Majapahit, gumelar di Désa Mada Lamongan, Jawa Wétan dina warsih/taun 1290 sarta pupus dina warsih 1364
Karir anu nyongcolang salaku jadi puseur kalungguhan di Majapahit dimimitian taun 1319-1360
Anjeunna sumpah baris ngahijikeun Nusantara kalawan sumpah palapa anu kawentar dina 1336
Gambaran Gajah Mada salaku arca, katuhu ka kenca: Gambaran tina Gajah Mada anu populer di pintonan média saleresna mangrupikeun sawangan/"imajinasi" Mohammad Yamin, dina buku anu judulna "Gajah Mada: Pahlawan Persatuan Indonesia", mimiti medal taun 1945
Hiji poé dina taun 1940-an, Yamin ngadatangan Trowulan pikeun ningali perenahna karajaan Majapahit baheula
Anjeunna mendakan beling térakotta, salah sahijina mangrupikeun céléngan dina wangun pameunteu lalaki anu gaduh raray keker sareng rambutna galing
Dumasar kana wangun beungeut céléngan, Yamin napsirkeun éta salaku raray Gajah Mada, nu ngahijikeun Nusantara
Yamin teras mundut ka seniman Henk Nhang sangkan ngadamel lukisan anu hasilna sapertos lukisan terakota, tuluy dipintonkeun jadi panutup dina buku Yamin
Loba jalma anu nolak kana ieu pamadegan Yamin, alatan asa mustahil raray inohong samashur Gajah Mada ditapelkeun dina céngcéléngan
Hal samodél kitu téh mangrupa hinaan sabab ieu téh dilakukeun ka pamingpin nagara dina mangsa Hindu Budha, kalebet Majapahit, diarcakeun
Malah aya anu yakin yén rupa anu disangka Gajah Mada téh taya lian ti gambaran raray Yamin sorangan
Aya ogé pedaran séjénna ngeunaan ieu Gajah Mada téh, béda jeung nu digambarkeun ku M. Yamin, nya éta hasil panalungtikan arkéolog Universitas Indonésia Agus Aris Munandar
Anjeunna ngagambarkeun Gajah Mada kawas Bima, saurang "tokoh" dina pawayangan, anu kumisna baplang.Dina média anu populér, Gajah Mada kalolobana digambarkaeun dadana buligir, maké sarung, sarta ngagunakeun pakarang dina bentuk keris
Sanajan kitu bisa jadi teu kunanaon dina ngalaksanakeun tugas sipil, pakéan sawah bisa jadi béda: Patih Sunda ngajelaskeun, sakumaha anu ditulis dina tembang sunda Sundayana, yén Gajah Mada maké "karambalangan" manhrupa (piring logam dina dada hareup—"panghalang dada") dipapaés ku emas, pakarang tumbak dilapis emas, jeung taméng dihias inten
Nurutkeun Munandar, mimitina Gajah Mada digambarkeun minangka tokoh Brajanata dina Carita Panji, jeung salaku Bima dina Mahabharata carita dina mangsa nu bakal datang
Mimitina Gajah Mada henteu langsung digambarkeun salaku Bima, Anjeunna digambarkeun salaku tokoh Brajanata sabab carita Panji dipikawanoh leuwih awal batan prosés nyieun arca Bima anu tétéla dimimitian dina satengahing abad ka-15
Kamulyaan Gajah Mada dina tahap kahiji éta "profan" - dina wangun patungna salaku Brajanata, tapi saterusna aya kamulyaan Gajah Mada dina tahap kadua anu leuwih sakral, nyaéta disaruakeun jeung Bima salaku aspék Siwa.Dina arca nu aya di Musieum Nasional, éta arca kagambar awakna gagah, kumis baplang, buukna galing, sarta dina luhureun sirahna aya beungkeut buuk jeung pita anu kawas topi "tekes"
Anjeunna nganggo baju sareng perhiasan, geulang sareng tali panangan palebah luhur dina wujud oray, sapertos Bima
Arca Bima Dijieun dina jaman Majapahit ahir pertengahan abad ka-15
Ciri-cirina nyaéta: Dina arca Bima anu disimpen di Museum Nasional, Anjeunna digambarkeun nangtung ajeg kalawan duan leungeunna gigireun awakna, leungeun katuhu nyepeng "gadha", linggana digambarkan ngajendul nyingkabkeun soléndang anu ngagapus diantar 2 sukuna, maké "upawita" oray, mahkota supit urang, rarayna sangar, kumis baplang kandel, rambut luhureun tarangna digambarkeun galing ngawujud kawas "jamang" (hiasan tarang).Ayana kamiripan arca Brajanata salaku wujud ti Gajah Mada jeung patung
wujud ti Gajah Mada jeung patung Bima ieu lain kabeneran, tapi aya hiji konsép dasar: Konsépsi éta dimekarkeun salaku jarak antara kajadian sajarah jeung anu nyarembahna kadieunakeun jadi beuki jauh
Kecap "Gajah" ngarujuk kana sato gedé anu dipikahormat ku sato séjén, Dina mitologi Hindu dipercaya minangka "vahana" (sato tunggangan) déwa Indra
Gajah ogé aya pakaitna sareng Ganésha, déwa anu sirah gajah jeung awakna manusa, putra Siwa jeung Parwati
Kecap "Mada" dina basa Jawa Kuna hartina mabok, tiasa urang ngabayangkeun yén lamun hiji gajah mabok, pasti bakal sagala dirumpak, nyuluduk, nubruk tur ngaburakbarik anu aya
Jadi lamun dihubungkeun jeung tokoh Gajah Mada, ngaranna bisa dihartikeun ku dua cara, nyaéta: Dina prasasti Gajah Mada aya landihan séjén pikeun manéhna, nyaéta "Rakryan Mapatih Jirnnodhara"
Meureun éta ngaran téh sakadar gelar Gajah Mada, tapi ogé bisa ditempo salaku ngaran resmi na
Harti kecap "Jirnnodhara" nyaéta "pangadeg hiji hal nu anyar" atawa "malikeun hal nu geus rubuh/ruksak"
Dina harti "harfiah", Gajah Mada mangrupa pangadeg "caitya" pikeun Kartanegara nu saméméhna teu aya
Dina harti "figuratif" manéhna bisa ditempo salaku réstorasi jeung nuluykeun gagasan Kartanegara dina konsép "Dwipantara Mandala"
Gumelarna Gajah Mada
Kitu unina Prasasti Gajah Mada anu taunna 1273 saka atanapi taun 1351
Salaku mahamantri kasohor, Gajah Mada bisa ngaluarkeun prasasti sorangan jeung boga hak pikeun ngawangun wangunan suci ("caitya") pikeun tokoh nu geus maot
Prasasti éta ngabéjaan pangwangunan "caitya "pikeun Kartanagara
Raja terakhir Singhasari anu gugur di istana bareng jeung patihna, Mpu Raganatha sarta para brahmana Siwa jeung Buddha, alatan aya serangan ti bala tentara Jayakatwang ti Kediri
Numutkeun arkéolog Univérsitas Indonésia, Agus Aris Munandar, kawasna Gajah Mada gaduh alesan husus pikeun milih ngawangunan "caitya" pikeun Kartanagara tibatan inohong-inohong séjén anu pangheulana
Padahal, salila jaman Majapahit nu dipandang penting tangtu Radén Wijaya minangka anu ngadegkeun Karajaan Majapahit
Kawasna gedé wangunan suci anu diwangun ku paréntah Gajah Mada nyaéta Candi Singhasari di Malang
Pasalna, Prasasti Gajah Mada kapanggih di buruan Candi Singhasari
Wangunan candi lain anu aya hubunganana jeung Kartanagara, nyaéta Candi Jawi di Pasuruan
Candi ieu meureun ngan dijieun teu lila sanggeus pupus di Kedaton Singhasari
Numutkeun Agus, dumasar kana data prasasti, karya sastra, jeung titinggal arkéologis, aya dua alesan kunaon Gajah Mada ngamuliakeun
Kertanagara nepika ngadegkeun candi keur anjeuna
Kahiji, Gajah Mada néang légitimasi pikeun ngabuktikeun Sumpah Palapa
anjeuna usaha satékah polah sangkan wilayah Nusantara ngaku kana kajayaan Majapahit
Kartanagara nyaéta raja anu boga wawasan politik anu lega
Kalawan wawasan "Dwipantara Mandala", merhatikeun daérah-daérah séjén di luar Pulo Jawa
Ku kituna, Gajah Mada bakal neruskeun pulitik ngamekarkeun mandala nepi ka sakuliah "Dwipantara" (Nusantara) nu saméméhna geus dirintis ku Kertanegara
Kadua, "dina mangsa Jawa Kuno, candi atawa "caitya "pen-"dharma"-anu "tokoh sok diwangun ku babarayaan atawa rundayan langsung tokoh éta, saperti Candi Sumberjati pikeun Radén Wijaya diwangun taun 1321 dina mangsa Jayanegara
; jeung Candi Bhayalango pikeun Rajapatmi Gayatri diwangun taun 1362 ku putuna, Hayam Wuruk
Nya ku ieu alesan, Gajah Mada masih rundayan ti Raja Kertanagara
Sahenteuna Gajah Mada masih boga hubungan darah jeung Kertanagara
Ramana Gajah Mada bisa jadi wastana Gajah Pagon anu marengan Raden Wijaya nalika lumangsung perang ngalawan tentara Jayakatwang ti Kediri
Gajah Pagon ieu teu mungkin jalma biasa, malahan ngan anak tina salah sahiji selir Kertanagara sabab dina kitab "Pararaton", ngaran Gajah Pagon disebut sacara khusus
Nalika éta, Radén Wijaya ogé ngahariwangkeun Gajah Pagon anu tatu lajeng diwiatkeun ka saurang kapala désa Pandakan
Nurutkeunana, meureun Gajah Pagon geus rimbitan jeung putri kapala Désa Pandakan tur mibanda anak, nyaéta Gajah Mada nu ngawula di Majapahit
Gajah Mada meureun boga eyang nu sarua jeung Tribhuwana Tunggadewi
Bedanya Gajah Mada cucu ti istri selir, sedengkeun Tribhuwana nyaeta cucu ti istri resmi Kertanagara
Ku kituna, teu ngaherankeun jeung bisa dimangpaatkeun yén Gajah Mada ngan hormat ka Kertanagara sabab Raja éta téh milikna sorangan
Hanya keturunan Kertanegara saja yang akan dengan senang hati membangun "caitya" berupa Candi Singasari untuk mengenang kebesaran leluhurnya
Malah konsepsi Dwipantra Mandala ti Kertanagara mungkin menginspirasi jeung ngadorong Gajah Mada pikeun mencetuskeun Sumpah Palapa
Henteu aya inpormasi dina sumber sajarah anu sayogi dina awal kahirupanna, kecuali yén anjeunna dilahirkeun salaku jalma biasa anu karierna ayeuna janten "Bekel" (kepala pasukan) "Bhayangkara" (pengawal Raja) dina masa Prabu Jayanagara (1309–1328)
Aya sumber nu nyebutkeun yén "Gajah Mada" disebut lahir "Mada," sedengkeun ngaran "Gajah Mada."
kamungkinan mangrupa ngaran saprak menjabat salaku patih
Numutkeun Pararaton, Gajah Mada salaku komandan pasukan khusus Bhayangkara mampuh nyalametkeun Prabu Jayanagara (1309–1328) ka desa Badander jeung ngaleungitkeun pemberontakan Ra Kuti ( salah saurang Dharmaputra, patugas istana anu diistiméwakeun ti jaman Radén Wijaya)
Salaku balas jasa, dina pupuh "Désawarnana" atawa "Nāgarakṛtāgama" karya Prapanca disebutkeun yen Jayanagara ngangkat Gajah Mada jadi patih Kahuripan (1319)
Dua taun saterusna, dia ngagantikeun Arya Tilam nu mangkat jadi patih di Daha / Kediri
Pangangkatan ieu nyieun lajeng asup kana strata sosial elitis istana Majapahit dina ayeuna
Sajaba ti éta, Gajah Mada digambarkeun pula salaku "seorang anu ngécéskeun, nyarita ku tajam atawa tegas, jujur jeung tulus ikhlas sarta pikir sehat"
Sabada Jayanagara mangkat, Arya Tadah anu mangrupa Patih Amangkubhumi "nyusun pengunduran diri" tina jabatanna ka Ibusuri Gayatri nu ngaganti kalungguhan Jayanegara jeung nunjuk Patih Gajah Mada ti Daha/Kediri
Gajah Mada salaku Patih Daha sorangan teu langsung nyatujuan, tapi hayang nyieun jasa-jasa ti baheula di Majapahit ku nalukkeun Keta jeung Sadeng nu ayeuna keur dimeunangkeun
Tribuwana Wijayatunggadewi nu jadi Rani Kahuripan jadi prakna ngalaksanakeun tugas pamaréntahan Majapahit
Malah sanggeus Gayatri wafat dina taun 1331, Tribhuwana Wijayatunggadewi tetep jadi Maharani ti karajaan Majapahit
Sanggeus Keta jeung Sadeng ditaklukan ku Gajah Mada, anyar dina taun 1334, Gajah Mada diangkat jadi Patih Amangkubhumi sacara resmi ngaganti Arya Tadah (Mpu Krewes) nu geus sepuh, sakit-sakitan, jeung meminta pangsiun ti taun 1329
Nalika pangangkatan salaku Patih Amangkubhumi dina taun 1258 Saka (1334 M) Gajah Mada mengucapkan Sumpah Palapa anu ngandung harti yén éta téh moal "amukti
palapa" samemeh berhasil menaklukkeun Nusantara
Salakumana tercatat dina kitab "Pararaton" dina téks Jawa Pertengahan nu kieu:Terjemahannya:Petrus Josephus Zoetmulder memaknai "amukti palapa" minangka "menikmati hiji kaayaan dimana segalanya bisa diambil", atawa sacara sederhana "menikmati kasenangan"; padahal menurut Slamet Muljana hartina "menikmati istirahat"
Numutkeun séjarawan Slamet Muljana dina "Tafsir Sejarah Nagarakretagama", sumpah Gajah Mada éta nimbulkeun kagemparan
Para petinggi karajaan saperti Ra Kembar, Ra Banyak, Jabung Taréwes, jeung Lembu Peteng ngaréspon kana négatif
Tindakan maranéhna nyieun Gajah Mada ngan marahmay lantaran ditawakan
Hal ieu diperkuat ogé ku Muhammad Yamin dina "Gajah Mada: Pahlawan Pemersatu Nusantara"
Gajah Mada pun ninggal paseban terus ngadep ka Batara Kahuripan, Tribhuana Tunggadewi
Dia sangat berkecil hati karena tidak ada rintangan dari Kembar, padahal Arya Tadah mantuan sakuat tanaga
Arya Tadah memang pernah berjanji akan memberikan bantuan dalam segala kesulitan kepada Gajah Mada
Tapi, numutkeun Slamet Muljana, Arya Tadah sabenerna ogé milu ngalaksanakeun program pulitik Gajah Mada éta sabab dina hakékatna, Arya Tadah alias Empu Krewes teu rela ningali Gajah Mada jadi patih "amangkubumi" salaku panggantina
Pengepungan Sadeng jeung Keta di Jawa Timur lumangsung dina taun 1331
Nalika éta nu jadi patih amanngkunhim nyaéta Arya Tadah
Anjeunna jangji ka Gajah Mada, sepulang ti panaklukkeun Sadeng dia bakal diangkat jadi patih amangkubhumi gaganti
Alangkah kecewana Gajah Mada, sabab Kembar mendahuluinya ngepung Sadeng
Pikeun nyegah sengketa antara Gajah Mada jeung Kembar, Rani Tribhuana Tunggadewi datang sorangan ka Sadeng mawa tentara Majapahit
Kemenangan atas Sadeng tecatat atas nama Sang Rani sendiri
Sadaya peserta panaklukan Sadeng dina pangkatna
Gajah Mada meunang gelar "angabehi", jeung Kembar dinaikkeun jadi "bekel araraman"
Ayeuna, Gajah Mada sorangan geus jadi patih Daha
Gajah Mada ngalaksanakeun pulitik ngahijikeun Nusantara salila 21 taun, nyaéta antara taun 1336 nepi ka 1357
Ieu udagan pulitik nyaéta meruhkeun nagara-nagara di luar wilayah Majapahit, utamana nagara-nagara di sakuliah lautan, nyaéta Gurun (Lombok), Seram, Tanjung Pura (Kalimantan), Haru (Sumatera Kalér), Pahang (Malaysia), Dompo, Bali, Sunda, Palémbang (Sriwijaya), jeung Tumasik (Singapura)
Malah, dina kitab "Nagarakretagama "pupuh 13 jeung 14 ngaran nagara nu disebutkeun jauh leuwih loba ti nu disebutkeun dina sumpah Nusantara
Sanaos aya seueur pamanggih anu cangcaya sumpahna, Gajah Mada sigana leres-leres naklukkeun Nusantara
Dibantu ku Laksamana Nala, Gajah Mada ngamimitian kampanye panalukanana kalawan ngagunakeun pasukan laut ka daérah Swarnnabhumi (Sumatra) taun 1339, pulau Bintan, Tumasik (kiwari Singapura] ), Semenanjung Malaya, saterusna dina taun 1343 babarengan jeung Arya Damar naklukeun Bedahulu (di Bali) jeung saterusna nalukeun Lombok] , jeung sababaraha negeri di Kalimantan saperti Kapuas, Katingan, Sampit, Kotalingga (Tanjunglingga), Kotawaringin, Sambas, Lawai, Kendawangan, Landak, Samadang, Tirem, Sedu, Brunei,
Kendawangan, Landak, Samadang, Tirem, Sedu, Brunei, Kalka, Saludung, Sulu, Pasir, Barito, Sawaku, Tabalung, Tanjungkutei] ], jeung [[Suku Dayak Melanau|Malano]]
Dina jaman pamaréntahan [[Hayam Wuruk|Prabu Hayam Wuruk]] (1350–1389) nu ngaganti Tribhuwanatunggadewi, Gajah Mada terus ngalaksanakeun panaklukan ka wilayah wtan nepi ka taun 1357 saperti [[Bali|Logajah]], [[Gurun]], Sukun, [[Taliwang, Sumbawa Barat|Taliwung]], [[Sape, Bima|Sapi]], [[pulau Gunung Api|Gunungapi]], [[Seram]], [[Karimunjawa|Hutankadali]], [[Lombok Timur| Sasak]], [[Bantaeng|Bantayan]], [[Luwu]], [[Buton]], [[Kabupaten Kepulauan Banggai|Banggai]], Kunir, [[Kangean|Galiyan]], [[Kabupaten Selayar|Salayar ]], [[Sumba]], Muar ([[Saparua]]), [[Pulau Solor|Solor]], [[Kota Bima|Bima]], Wandan ([[Banda]]), [[Kota Ambon| Ambon]], [[Kabupaten
Wandan ([[Banda]]), [[Kota Ambon| Ambon]], [[Kabupaten Fak-fak|Wanin]], Seran, [[Timor]], jeung [[Kabupaten Dompu|Dompo]]
Aya dua wilayah di [[Pulau Jawa]] anu dibébaskeun tina "invasi" Majapahit nyaéta [[Pulau Madura]] jeung [[Karajaan Sunda]], sabab kadua wilayah ieu miboga kaparigelan anu raket jeung [[Raden Wijaya|Nararya Sanggramawijaya]] atawa sacara umum
ku [[Raden Wijaya]] anu ngadegkeun Kerajaan Majapahit sakaligus raja kahiji ti Karajaan Majapahit (Tempo: [[Prasasti Kudadu]] 1294) jeung [[Pararaton]] Lempengan VIII, Lempengan X s.d.BRANDES, J.L.A .&amp; comm.bew.d.N.J.Krom
Batavia 1920 jeung [[Invasi Yuan-Mongol ka Jawa]] (dina taun 1293) sakumaha diwayatkeun ogé dina "Kidung Panji Wijayakrama"
Dina "[[Kidung Sunda]]" dicaritakeun yén [[Perang Bubat]] ([[ 1357]]) dimimitian dina mangsa Prabu Hayam Wuruk mimiti ngalaksanakeun léngkah-léngkah diplomasi kujalan ngajantenkeun [[Dyah Pitaloka Citraresmi]] putri [[Kerajaan Sunda|Sunda]] salaku permaisurina
Lamaran Prabu Hayam Wuruk anu ditarima ku pihak Kerajaan Sunda, Terus disusul ngintun rombongan gedé Karajaan Sunda datang ka Majapahit pikeun melangsungkeun pernikahan agung éta
Gajah mada henteu miharep ieu pernikahan lumangsung, alatan anjeuna ogé aya haté kadua leutik atawa neundeun katresna kan putri Dyah Pitaloka Citraresmi
Aya ogé anu nyebutkeun yén dipasrahkeunna Putri Dyah Pitaloka Citraresmi ka Hayam Wuruk salaku tanda sumerah diri atawa taluk karajaan Sunda ka Majapahit
Ieu Anggapan dumasar kana sumaget Sumpah Palapa anjeua, alatan éta karajaan Sunda snu perenahna di pulo Jawa tacan kungsi taluk ka Majapahit
Antukna ngabalukarkeun hiji kajadian perang anu katelah perang Bubat, anu matak ngarugikeun ka tilu pihak, Majapahit, Sunda, sareng Gajah Mada sorangan
Pikeun Majapahit karugian ditarima alatan ngancurkeun hubungan jeung karajaan Sunda
Karugian Sunda leuwih gedé : palastrana Lingga buanawisésa, Praméswari, sakabéh rombongan karajaan tur puutri Dyah Pitaloka Citraresmi ku anjeun anu nelasan manéh
Ieu kajadian ngabalukarkeun Gajah Mada tisaprak harita dijauhkeun dina urusan pulitik karajaan Majapahit
Dina "[[Nagarakretagama]]" dicaritakeun hal nu saeutik béda
Disebutkeun yén [[Hayam Wuruk]] kacida ngahargaan Gajah Mada salaku "Mahamantri Agung" nu wiwaha, bijaksana, sarta satia babakti ka nagara
Sang raja nganugerahkeun dukuh "[[Madakaripura]]" anu pamandangana éndah di [[Tongas, Probolinggo]], ka Gajah Mada
Aya pamadegan nu nétélakeun yén dina taun1359, Gajah Mada diangkat jadi patih; anjeuna ngan maréntah ia maréintah ti Madakaripura
Kitu cenag béja dina "[[Kakawin Nagarakretagama]]" pupuh 70 bait 1–3 dicutat Slamet Muljana dina "Tafsir Sejarah Nagarakretagama"
Raja Majapahit Rajasanegara atawa [[Hayam Wuruk]] nu keur ngalakonan perjalanan upacara kaagamaan ka [[Simping]] (Blitar) reuwas ngadéngé béja Gajah Mada gering
Anjeuna gentak balik ka puseur dayeuh Majapahit
Sanajan peranna dina Karajaan Majapahit sakitu kakoncara, akhir riwayat Gajah Mada nepika kiwari masih tacan jéntré
Arkéolog Universitas Indonesia, Agus Aris Munandar dina "Gajah Mada Biografi Politik" nétélakeun, aya sababaraha sumber nu ngajelaskeun ahir kahirupan Gajah Mada
Sumber kahiji nyaéta "[[Kakawin Nagarakretagama]]" anu ditulis ku Mpu Prapanca éta ngalahirkeun ahir hirup Gajah Mada kalayan maotna anu wajar dina taun 1286 Saka ([[1364]] M)
Dari cerita-cerita rakyat Jawa Timur, Gajah Mada dikisahkan menarik diri setelah Peristiwa Bubat dan memilih hidup sebagai pertapa di Madakaripura di pedalaman Probolinggo selatan, wilayah kaki pegunungan Bromo-Semeru
Di wilayah Probolinggo ini memang terdapat air terjun bernama Madakaripura yang airnya jatuh dari tebing yang tinggi
Di balik air terjun nu mengguyur bak tirai eta aya deretan ceruk jeung hiji goa nu cukup menjorok dina jeung dipercaya kudu Gajah Mada jadi pertapa jeung menarik diri ti dunya loba salaku "wanaprastha" (menyepi tinggal di leuweung) nepi ka ahir hayatna
Dina "Kidung Sunda" nyebutkeun yén Gajah Mada teu maot
Kidung ieu ngébréhkeun yén Gajah Mada moksa dina pakéan kebesaran kawas Dewa Wisnu
Dia moksa di halaman kapatihan mulang ka khayangan
Tapi, Agus Aris Munandar nétélakeun yén ahir kahirupan Gajah Mada tilem dina pedaran anu henteu pasti sabab dia malu ku pecahna tragedi Bubat
Saterusna, nurutkeun Agus, bisa ditafsirkeun yén Gajah Mada memang gering jeung maot di Kota Majapahit atawa di wewengkon "Karsyan" nu teu jauh ti dinya
Éta sapertos katerangan deui Rajasanagara ka ibu kota Majapahit dina "Nagarakretagama", énggal-énggal ngadangu sang patih sakit
Absénnya Gajah Mada dina politik Majapahit ninggalkeun raheut jadi raja
Hayam Wuruk ngan saukur ngarasa sedih
Bahkan dicaritakeun raja ngarasa peunggas harepan
Anjeuna teras nepangan ibuna, kadua rai, sareng kadua dahuan pikeun ngawangkokkeun gaganti [[Perdana menteri|Patih Amangkubhumi]]
Tapi, "Baginda pengkuh, Adimenti Gadjah Mada tmoal tiasa aya anu ngagantikeun ," tulis "Nagarakretagama" pupuh 71 bait 3
Hayam Wuruk ogé ngayakeun sidang Déwan Sapta Prabu pikeun mutuskeun gaganti Gajah Mada
Kusabab teu aya hiji ogé nu sanggup ngaganti Patih Gajah Mada, Hayam Wuruk tuluy milih opat Mahamantri Agung dipingpin ku Mpu Nala Tanding pikeun salajengna mantuanna dina ngayakeun sagala urusan nagara
Tapi hal éta teu lumangsung lila
Éta ogé diganti ku dua urang mentri nyaéta Gajah Enggon jeung Gajah Manguri
Tungtungna Hayam Wuruk mutuskeun pikeun ngangkat Gajah Enggon salaku [[Perdana menteri|Patih Amangkubhumi]] ngaganti posisi Gajah Mada
[[Berkas:Lukisan Gajah Mada.JPG|ka|175px|jmpl|Lukisan kontemporer Gajah Mada karya I Nyoman Astika.]]
Salaku salah saurang tokoh utama Majapahit, ngaran Gajah Mada pohara terkenal di masyarakat [[Indonesia]] umumna
Dina mangsa awal kamerdekaan, para pamingpin antara lain [[Sukarno]] jeung [[Mohammad Yamin]] sering nyebut sumpah Gajah Mada salaku "inspirasi" jeung "bukti" yén bangsa ieu bisa ngahiji, sanajan ngawengku wilayah anu lega jeung budaya anu béda-béda
Ku kituna, Gajah Mada mangrupa inspirasi pikeun [[Sajarah Indonésia (1945-1949)|révolusi nasional Indonésia]] pikeun usaha kamerdikaan ti kolonialisme [[Kerajaan Belanda|Walanda]]
[[Universitas Gadjah Mada]] di [[Yogyakarta]] nyaéta universitas negeri anu disebut ngaranna
[[Satelit]] [[telekomunikasi]] Indonésia anu munggaran disebut [[Satelit Palapa]], anu menonjolkeun peranna salaku pemersatu telekomunikasi rakyat Indonésia
Seueur kota di Indonésia gaduh jalan anu namina Gajah Mada, tapi kedah diperhatoskeun yén éta ogé di kota-kota di Jawa Barat
Buku-buku fiksi kasajarahan jeung [[sandiwara]] radio nepi ka ayeuna masih sering nyaritakeun Gajah Mada jeung perjuanganna ngalegaan kakawasaan Majapahit di Nusantara ku Sumpah Palapa-na, kitu ogé karya seni [[patung]], [[lukisan]], jeung lain-lainna
[[Kategori:Sajarah Nusantara]] [[Kategori:Perang]]
Kabupatén Langkat (Jawi: لڠكت; Surat Batak: ) nyaéta salah sahiji kabupatén anu aya di Propinsi Sumatera Kaler, Indonésia
Puseur dayeuh kabupatén ieu ayana di Kacamatan Stabat.Kabupatén Langkat diwangun ku 23 kacamatan legana 6.273,29 km² kalawan jumlah pangeusi pertengah taun 2023 saloba 1.098.660 jiwa
Ngaran "Langkat" sorangan dicokot tina ngaran Kesultanan Langkat, hiji kasultanan anu kungsi maréntah di wewengkon Kabupatén Langkat
Kabupatén Langkat watesna langsung jeung Propinsi Acéh
Wates wilayah kabupatén dumasar data "Badan Pusat Statistik" Kabupatén Langkat nyaéta : Sajarah
Mangsa Pamaréntahan Walanda jeung Jepang
Dina mangsa Pamaréntahan Walanda, Kabupatén Langkat masih mibanda kadudukan karésidénan ogé kasultanan (karajaan) kitu deui pamingpin pamaréntahan anu disebut Résidén anu maneuh di Binjai kalawan Résidena "Morry Agesten"
Résidén boga wewenang pikeun marengan Sultan Langkat dina widang urusan
Ngan urang deungeun wungkul, sedengkeun pribumi (pribumi/bumiputera) aya dina panangan kasultanan Langkat
Kasultanan Langkat dicepeng ku: Dina kakawasaan Kasultanan jeung Asistén Residén "struktur" pamaréntahanna disebut LUHAK sarta aya di sahandapeun luhak disebut "juru" ("Raja Keci"l) jeung Kabupatén, sacara tahap satahap disebut Panghulu Pamaréntahan Luhak dipimpin ku saurang Pangéran, Pamaréntah kajuruan dipingpin ku saurang Datuk, Pamaréntah Kabupatén dipingpin ku Camat, sarta kalungguhan kapala juru/Datuk kudu dicekel ku pribumi anu kungsi jadi raja di wewengkonna
Pamaréntahan Kasultanan di Langkat dibagi jadi 3 (tilu) kapala Luhak, nyaéta: Luhak Langkat Hulu Perenahna di Binjai dipingpin ku T. Pangéran Adil
Ieu wewengkon diwangun ku 3 juru jeung 2 Kacamatan, nyaéta: Luhak Langkat Hilir Perenahna di Tanjung Pura dipimpin ku Pangéran Tengku Jambak/ T. Pangeran Ahmad
Wilayah ini mibanda 2 juru sarta 4 distrik tayalian: Luhak Teluk Haru Perenahna di Pangkalan Berandan dipingpin ku Pangéran Tumenggung (Tengku Djakfar)
wewengkon ieu diwangun ku hiji juru jeung dua distrik
Dina awal taun 1942, kakawasaan Pamaréntah Kolonial Walanda pindah ka Pamaréntahan Jepang, tapi sistem pamaréntahanana henteu robah, ngan istilah karésidénan robah jadi SYU, nu dipingpin ku Syucokan
"Afdeling" diganti ku "bunsyu" dipingpin ku "bunsyuco"
Kakawasaan Jepang réngsé nalika kamerdékaan Indonésia diproklamasikeun dina 17 Agustus 1945
Dina awal kamerdékaan Indonésia, Sumatra dipingpin ku saurang Gubernur, nyaéta Teuku Muhammad Hasan, sedengkeun Kabupatén Langkat tetep statusna karesidénan kalawan asistén résidén atawa kapala pamaréntahan dicepeng ku [[Amir Hamzah|Tengku Amir Hamzah] ], anu saterusna diganti ku Adnan Nur Lubis salaku [[Bupati]]
Dina taun 1947-1949, aya kajadian [[agrési militér Walanda I]], jeung II, sarta Kabupatén Langkat dibagi dua, nya éta Pamaréntah Propinsi [[Sumatra Wétan]] (NST) anu perenahna di Binjai kalawan pupuhu pamaréntahanana Wan Umaruddin jeung Nagara Kasatuan Républik Indonésia perenahna di Pangkalan Berandan, dipingpin ku Tengku Ubaidulah
Dumasar kana PP No.7 Taun 1956, Kabupatén Langkat sacara "administratif" mangrupa wewengkon "otonom" anu ngabogaan hak pikeun ngatur rumah tanggana sorangan kalawan kapala daérah (Bupati) Netap Bukit
Nilik kana legana Kabupatén Langkat, Kabupatén Langkat dibagi jadi 3 (tilu) kacamatan, nyaéta: Dina taun 1963, "yurisdiksi" daérah dileungitkeun, sedengkeun tugas administrasi pamaréntahan langsung aya di handapeun Bupati jeung Asistén Wedana (Camat) salaku aparat pamungkas
Taun 1965-1966 kalungguhan Bupati
Tingkat II Langkat dicepeng ku Pangurus (Wongso) teras ku Sutikno anu harita Dan Dim 0202 Langkat
[[File:Kantor Bupati Langkat.jpg|jmpl|ka|250px|Kantor Bupati Langkat]] Bupati Langkat nyaéta pamingpin pangluhurna dina pamaréntahan Kabupatén Langkat
Bupati Langkat tanggung jawab ka [[Daptar Gubernur Sumatera Utara|Gubernur]] [[Sumatera Utara|Propinsi Sumatera Utara]]
[[Bupati]] atawa kapala daérah anu ngajabat di Kabupatén Langkat nyaéta M. Faisal Hasrimy anu diangkat dina tanggal 20 Pebruari 2024
[[File:Masjid Aziz, Tanjung Pura, Langkat.jpg|jmpl|250px|ka|[[Masjid Aziz]], masjid bersejarah warisan ti [[Kasultanan Langkat]] ayana di [[Tanjung Pura, Langkat]]. ]]
Dumasar kana angka sénsus "Penduduk" Taun 2000, jumlah pangeusi Kabupatén Langkat aya 902.986 jiwa kalayan "laju pertumbuhan penduduk" 1,14 persén dina periode 1990-2000 sarta kapadetan pangeusina 144,17 jiwa unggal km2
sedengkeun dina 1990 éta 1,07 persén
Pikeun taun 2008, dumasar kana hasil proyéksi, jumlah pangeusi Kabupatén Langkat baris ngaronjat jadi 1.042.523 jiwa kalayan "laju pertumbuhan penduduk" 1,80 pikeun periode 2005-2010
Populasi panglobana aya di Kacamatan Stabat, nyaéta 83.223 jiwa, sedengkeun anu panghandapna aya di Kacamatan Pematang Jaya, nyaéta 14.779 jiwa
Kacamatan Stabat mangrupa Kacamatan anu paling padet pangeusina kalawan kapadetan 918 jiwa per km2 sarta Kacamatan Batang Serangan mangrupa Kacamatan anu kapadetan pangeusina pangsaeutiknana, nya éta 42 jiwa per km2
Populasi Kabupatén Langkat per "gender" leuwih loba lalaki batan awéwé
Dina taun 2008 "populasi" lalaki aya 521.484 urang, sedengkeun populasi awéwé aya 521.039 jalma kalawan rasio kelamin 100,09 persen
Séké sélér /Suku bangsa
Dumasar hasil [[Sénsus Penduduk Indonésia 2000]], Populasi Kabupatén Langkat téh hétérogén pisan kalawan mayoritas mangrupa étnis Jawa
Jumlah pangeusi Langkat numutkeun etnis nyaéta suku [[Jawa|Jawa]] 56,87%, teras [[Batak|Batak]] 17,52% sareng mayoritas [[Karo|Karo]] 10, 22
%, tuluy [[Suku Batak Toba|Toba]] 4,76% jeung [[Suku Mandailing|Mandailing]] jeung [[Suku Angkola|Angkola]] saloba 2,54%
Penduduk [[Suku Melayu|Melayu]] sebanyak 14,93%, diikuti orang [[Suku Aceh|Aceh]] sebanyak 2,29%, orang [[Suku Minangkabau|Minangkabau]] 1,29%, [[Tionghoa-Indonesia|Tionghoa]] 0,88%, [[Suku Nias|Nias]] 0,19% dan suku lainnya sebanyak 6,10%
[[File:HKBP Martoba Gebang, Res
Langkat Hilir 01.jpg|jmpl|220px|ki|Gereja [[HKBP]] Martoba Gebang, Langkat Hilir]] Sedengkeun agama anu dianut ku warga Kabupaten Langkat, dumasar kana data [[Badan Pusat Statistik]] Kabupaten Langkat taun [[2010]] kacatet mayoritas pendudukna ngagem agama [[Islam]], nyaéta 90,58% , terus [[Kristen|Kristen]] 8,14% ([[Protestan]] 7,72% jeung [[Katolik]] 0,42%), [[Budha]] 0,79%, [[Hindu]] 0,04% jeung sajabana 0,45 %
Pikeun tempat ibadah, aya 1.082 masjid, 1.003 mushola, 429 gereja Protestan, 46 gereja Katolik, 18 biara jeung 8 candi atawa kuil
[[Berkas:Orang-utan bukit lawang 2006.jpg|jmpl|220px|ka|Seekor [[Orangutan]] di [[Bukit Lawang]], wisata alam Langkat]] Tutumbu ka luar
[[Kategori:Babagian administratif di Indonésia]] [[Kategori:Kota di Indonésia]]
Kabupatén Acéh Tengah nyaéta salah sahiji Kabupatén di propinsi Acéh, Indonésia
Puseur dayeuhna aya di Takengon, anu perenahna aya di lebak pagunungan Gayo di pagunungan Bukit Barisan anu manjang sapanjang pulo Sumatera
Dina ahir taun 2023, jumlah pangeusi Acéh Tengah lobana 227.168 jiwa
Kabupatén Acéh Tengah perenahna di wewengkon Dataran Luhur Gayo
Kabupatén lain anu aya di ieu wewengkon tayalian Kabupatén Bener Meriah sarta Kabupatén Gayo Lues
Tilu kota utamana nyaéta Takengon, Blang Kejeren, jeung Simpang Tiga Redelong
Jalan anu ngahubungkeun tilu kota ieu ngaliwatan daérah anu mibanda kaéndahan alam anu pohara
Mangsa ka tukang daérah Gayo mangrupakeun wewengkon anu nenggang saméméh ayeuna aya pangwangunan jalan ka palebah dinya
Kabupatén Acéh Tengah mangrupikeun dataran luhur timimiti 200 – 2600 méter saluhureun beungeut cai laut kalawan lega wilayahna 4.454,50 km2
Mangsa Hindia Walanda
Kadatangan kolonialis Hindia Walanda kira-kira taun 1904, teu bisa leupas tina poténsi perkebunan Tanah Gayo anu cocog pisan pikeun budidaya kopi arabika, bako jeung resin
Dina mangsa éta wewengkon Kabupatén Acéh Tengah dijadikeun "Nordkus Atjeh" kalawan puseur dayeuh Sigli
Dina mangsa kolonial Hindia Walanda di wewengkon Takengon diadegkeun pausahaan pangolahan kopi jeung résin
Saprak harita wewengkon Takengon mimiti mekar jadi puseur balantik hasil tatanén ti "Dataran Tinggi" Gayo hususna sayuran jeung kopi
Mangsa Penjajahan Jepang
Sebutan "Onder Afdeeling Takengon" nalika Hindia Walanda kumawasa, robah ngajadi "Gun" nalika dijajah Jepang (1942-1945)
Gun dipingpin ku "Gunco"
Sanggeus kamerdékaan Républik Indonésia diproklamirkeun dina 17 Agustus 1945, istilah éta robah jadi wilayah anu saterusna robah deui jadi kabupatén
Acéh Tengah diadegkeun salaku unit administratif tanggal 14 April 1948 dumasar kana Oendang-Oendang Nomer 10 Tahoen 1948 sarta dikukuh deui jadi kabupatén dina tanggal 24 Nopémber 1956 ngaliwatan Undang-Undang Nomor 7 (Daurat) Taun 1956
tilu [ [kawedanan]], nyaéta Takengon Kawedanan, Gayo Lues Kawedanan, jeung [[Kabupatén Acéh Tenggara|Tanah Alas Kawedanan]
Kabupatén Acéh Tengah miboga sababaraha paguron luhur negeri jeung swasta, diantarana, "Perguruan Agama Negeri Gajah Putih Takengon", Univérsitas "Gajah Putih" Takengon, "Perguruan Tinggi Hukum Muhammadiyah (STIHMAD)", Perguruan Tinggi Muhammadiyah, jeung Perguruan Tinggi Al-Wasliyah
Pariwisata, Adat, jeung Budaya
[[file:Danau Lut Tawar Gayo di Kala Pagi.jpg|jmpl|Situ Lut Tawar]] Sawatara tempat wisata di Kabupatén Acéh Tengah nyaéta [[Danau Laut Tawar]], [[Pantan Terong]] (Obyek Wisata), Taman Buru Linge Isak ([[paninggaran]]), Gua Loyang Koro, [[Gua Puteri Pukes|Loyang Pukes]], Loyang Datu, Burni Klieten ("hiking"), Gayo Waterpark (Family Tourist Ride) jeung Krueng Peusangan [[Whitewater Rafting]]
[[Didong]] mangrupa salah sahiji [[kasenian]] asli anu asalna ti wewengkon dataran luhur ieu
sakumpulan jalma diuk salib dina [[bunderan]]
Salah sahiji céh bakal nyanyi puisi dina [[basa Gayo]] sarta anggota lianna bakal marengan keprok leungeun jeung nepuk-nepuk bantal leutik dina wirahma harmonis
Masarakat Acéh Tengah miboga tradisi taunan dina mangsa perayaan proklamasi Indonésia, nyaéta pacuan kuda [[tradisional]]
Anu unik ngeunaan balap kuda tradisional nyaéta joki ngora umurna antara 10-16 taun
Salian ti éta, joki ogé henteu maké pelana sarta dimimitian dina taun 2011, Pacuan Kuda dilaksanakeun dua kali dina sataun, nyaéta dina bulan Agustus dina mangsa ngarayakeun Proklamasi Kamerdékaan Indonésia, sarta dina bulan Pebruari pikeun miéling ulang taun kota Takengon anu tumiba dina poé
17 Pébruari unggal taun
Pariwisata di Acéh Tengah terus dikembangkeun
Prosés pangwangunan pariwisata di Kabupatén Acéh Tengah ngawengku nyiptakeun sarana pangrojong wisata, "promosi" ngaronjatkeun kualitas SDM ngaliwatan kalungguhan Kapala Dinas, pengadaan sarana jeung prasarana pikeun ngamangpaatkeun téknologi inpormasi
Faktor pendukungna diantarana "atraksi", "transportasi", prasarana, sarana jeung silaturahmi ti [[masarakat]]
Tatanén jeung Perkebunan
Sabagéan ageung masarakat Kabupatén Acéh Tengah padamel jadi [[patani]]
Kabupatén Acéh Tengah ngahasilkeun salah sahiji jinis [[kopi arabika]] anu pang alusna di dunya kalayan legana 48.300 héktar, kalayan [[produksi]] rata-rata per héktar 720 kilogram
Komoditi anu penting salian ti [[kopi]] nyaéta [[tebu]] anu legana 8.000 héktar, ogé [[kakao]] legana 2.322 héktar, tuluy aya [[sayur]] sayuran jeung [[palawijja]
Populasi Acéh Tengah nyaéta [[suku Gayo]]
Masyarakat Acéh Tengah agamana [[Islam]]
Sacara umum, masarakat Gayo kaceluk ku karakterna anu kuat ngalawan sagala rupa [[kolonialisme]]
Wewengkon ieu saméméhna katelah wewengkon anu nentang kuat kakawasaan [[kolonial]] [[Walanda]]
Seueur jalma di Gayo ngajaga [[kebo]], janten aya anu nyebatkeun yén upami anjeun ningali seueur [[kebo]] di Acéh maka jalma éta aya di [[Gayo]]
[[Kategori:Babagian administratif di Indonésia]] [[Kategori:Kota di Indonésia]] [[Kategori:Kabupatén dumasar provinsi di Indonésia]] [[Kategori:Kabupatén di Acéh]]
Kabupatén Karo (Surat Batak: ) nyaéta salasahiji Kabupatén anu aya di propinsi Sumatera Utara, Indonésia
Puseur dayeuhna aya di Kacamatan Kabanjahe
Kabupatén Karo mibanda lega wilayah 2.127,25 km² sarta jumlah pangeusina dina tahun 2022 lobana 412.427 jiwa, kalawan kapadetan 194 jiwa/km², sababaraha wargana muhit "aliran" "penghayat kepercayaan" Pemena
Kabupatén Karo perenahna di dataran luhur Karo, "Pegunungan Bukit Barisan."
Pernahna 77 km ti Kota Médan, puseur dayeuh kota Propinsi Sumatera Utara
Wilayah Kabupatén Karo pernahna di dataran luhur antawis 600 dugi ka 1.400 méter di luhureun beungeut cai laut
Alatan ayana di tempat anu luhur ieu, taneuh karo disebit ogé Taneuh Karo Simalem, ngaran séjén ti ieu Kabupatén anu mibanda iklim tiis jeung suhu diantara 16-17°C
Kabupatén Karo anu ayeuna, baheula mangrupakeun bagian ti Karajaan Aru
Saméméhna ogé pernah aya 5 “kebayakan” (karajaan) di Tanah Karo: Géografi
Kabupatén Karo mibanda wates wilayah kawas dihandap ieu: Sacara géografis, Kabupatén Karo perenahna dina koordinat 02° 50' nepi ka 03° 19' Lintang utara jeung 97° 55' nepi ka 98° 38' Bujur timur
Kabupatén Karo nu aya di palebah luhur dina 1400 méter "mdpl", mangrupa wewengkon huluwotan walungan "(DHS)" pikeun sajumlah walungan primér di Sumatera Utara
Teu kurang ti 50 walungan nu aya di wewengkon ieu
Seuseueurna brasna ka Selat Malaka atanapi Basisir Wétan sedengkeun anu brasna ka Danau Toba ngan hiji
Walungan anu palid ka basisir Wétan nyaéta "Lau Biang", "Lau Bengap", "Lau Borus", "Lau Gunung" jeung sajabana
Sawatara éta, walungan anu palid ka Situ Toba nyaéta walungan anu dijerona aya Curug "Sipisopiso"
Kabupatén Karo ngagungkeun kaéndahan alam ieu minangka sumber daya tarik wisata ka Kabupatén Karo
Salah sahiji tempat wisata anu bisa didatangan ku wisatawan sabenerna mah mangrupa objek wisata alam curug
Salah sahiji Curug anu ku kuring didatangan nyaéta Curug "Sikulikap"
Curug Sikulikap Aya di Désa Doulu, Tanah Berastagi, Martelu, Kacamatan
Karo, Sumatera Utara 20357
Perenahna di Handapeun Wewengkon Ningali Doulu
Ieu curug miboga jangkung anu jangkungna 30 méter
Di base wewengkon ieu, Curug Sikulikap disebutna "Sampuren Sikulikap"
Di wewengkon dataran luhur Karo jeung sapanjang pagunungan Bukit Barisan aya sababaraha punclut atawa gunung
Dua di antarana mangrupa gunung seuneuan aktip, nyaéta: Gunung Sinabung (2412 méter) jeung Gunung Sibayak (2172 méter)
Salian ti dua gunung ieu, masih aya deui sajumlah gunung anu jangkungna teu kaukur, saperti Gunung "Ketaren", Gunung Barus, Gunung Sibuaten, Gunung Macik, Gunung Sipiso-piso, Gunung Sembah Bala, Gunung Kutu, Gunung Pabo, Gunung Singkut, Gunung Gajah, Gunung Pertekteken jeung sajabana
Di Kabupatén Karo aya dua situ anu cukup gedé tur kawentar, nyaéta Dano Toba (Tongging) jeung Danau Lau Kawar anu legana kurang leuwih 200 Ha
Situ Lau Kawar diapit ku gunung alam dikurilingan ku leuweung tropis
Di sisi basisir Danau Lau Kawar manjang 3 héktar lahan anu dipaké ku wisatawan lokal jeung mancanagara pikeun kémping
Kabupatén Karo aya dina kaluhuran 140 nepi ka 1.400 méter dpl kalawan babandingan wewengkon: Lamun ditilik tina sudut miring atawa lamping taneuh, bisa dibédakeun jadi: Iklim
Kusabab lokasina deukeut ka khatulistiwa, wewengkon Kabupatén Karo miboga iklim tropis jeung tipe iklim ("Af")
Balukar iklim tropis, kabupatén ieu aya dua usum, nyaéta usum hujan jeung usum halodo
Usum hujan kahiji nyaéta ti Séptémber nepi ka Januari jeung usum kadua ti bulan Maret nepi ka Méi, sedengkeun usum halodo biasana lumangsung dina bulan Pébruari, Juni jeung Juli
Turun hujan taunan antara 1000-4000mm per taun
Suhu hawa rata-rata di Kabupatén Karo di antara 17°–20°C
Tingkat kalembaban rélatif rata nyaéta ±82%
Bupati Karo nyaéta pamingpin pangluhurna dina pamaréntahan Kabupatén Karo
Bupati Karo tanggung jawab ka Gubernur propinsi Sumut
Ayeuna, bupati atawa kapala daérah anu aya di Kabupatén Karo nyaéta Cory Sriwaty Sebayar, kalayan wakil bupati Theopilus Ginting
Aranjeunna meunang Pilkada Bupati Karo 2020
"Cory Sebayar" nyaéta bupati Karo nu ka-19 sanggeus éta Kabupatén diadegkeun, sarta dina mangsa harita manéhna jadi wakil bupati, babarengan jeung bupati Terkelin Brahmana
Cory jeung Theopilus diangkat ku gubernur Sumatera Utara Edy Rahmayadi, dina tanggal 26 April 2021 di Kota Medan
Saluyu jeung anu kaunggel dina SK Mendagri Nomor 118 Taun 1991 jeung SK Gubernur KDH Tkt I Propinsi Sumatera Utara No
138/21/1994 tanggal 21 Méi 1994 ngeunaan data wewengkon administrasi pamaréntahan di Indonésia jeung Sumatera Utara ogé Paraturan Daérah Kabupatén Karo No.04 ngeunaan Ngadegkeun Kacamatan "Dolat Rayat", Kacamatan Merdéka, Kacamatan "Naman Teran" jeung Kacamatan "Tiganderket" ogé
mindahkeun puseur dayeuh Kacamatan Payung, mangka Di Kabupatén Karo aya 17 kacamatan, 248 kalurahan jeung 10 kacamatan
Wewengkon Kabupatén Karo dibagi jadi 17 kacamatan, nya éta: Démografi
Mayoritas populasi pribumi di Kabupatén Karo mangrupa etnis
Salian ti éta, aya sababaraha étnis séjén anu pangdeukeutna jeung [[Batak Karo]], nyaéta [[suku Pakpak|Pakpak Batak]], [[suku Batak Toba|Batak Toba]], [[suku Simalungun|Batak Simalungun]], jeung [ [Suku Angkola|Batak Angkola
Aya ogé sajumlah leutik suku migran lianna kayaning umumna badag kapanggih di kacamatan [[Kabanjahe, Karo|Kabanjahe]] jeung [[Berastagi, Karo|Berastagi]], kitu ogé kabupatén wates jeung [[Aceh]], saperti di [[Mardingding, Karo|Mardingding. ]]
jeung [[Laubaleng, Karo |Laubaleng]]
Populasi di Kabupatén Karo umumna etnis [[suku Karo|Batak Karo]] sarta mayoritas ngagem agama [[Kristen|Kristen]]
Dumasar kana data GIS Kamentrian Dalam Negeri Dukcapil taun 2020, populasi [[Kristen|Kristen]] nyaéta 73,3%, anu [[Protestan|Kristen Protestan]] nyaéta 58,22% sareng [[Katolik]] nyaéta 15,08%
Salian ti éta, ageman [[Islam]] ogé dianut ku sabagéan leutik pangeusi Kabupatén Karo, nyaéta ngahontal 25,9% jeung sésa-sésana ngagem agama [[Buddha|Buddha]] nyaéta 0,4%, jeung [ [Hindu|Hindu 0 .03%, sarta umumna aya di Kabanjahe jeung Berastagi
Jumlah tempat ibadah numutkeun jinis imah ibadah di tahun 2021 di Kabupatén Karo tayalian : Pariwisata
Kabupatén Karo mibanda tempat wisata alam anu loba dijugjug wisatawan
Sababaraha wisata andalan anu aya di Kabupatén Karo kayaning;
Kabupatén Tapanuli Kalér (Surat Batak Toba: ) nyaéta hiji Kabupatén di propinsi Sumatera Kalér, Indonésia anu puseur dayeuh na aya di kacamatan Tarutung
Jumlah pangeusi ieu Kabupatén dina pertengahan taun 2024 lobana 329.252 jiwa, kalawan kapadetan pangeusi 84 jiwa/km² kalayan Kabupatén ieu mangrupakeun wewengkon anu mayoritas pangeusina étnis Batak Toba
Saméméh dimekarkeun, Kabupatén Dairi, Kabupatén Toba (saméméhna disebut Kabupatén Toba Samosir), sarta Kabupatén Humbang Hasundutan tayalian bagéan ti Tapanuli Kalér
Mangsa Pamaréntahaan Hindia Walanda
Nalika mangsa Hindia Walanda, Kabupatén Tapanuli Kalér ka asup bagéan ti Kabupatén Dairi jeung Toba Samosir anu kiwari asup ka jero karésidénan Tapanuli anu dipingpin ku saurang Résidén bangsa Walanda anu perenahna di Sibolga
Karésidénan Tapanuli anu baheulana disebut "Résidéntie" Tapanuli diwangun ku 4 "Afdeling" (Kabupatén) tayalian "Afdeling" Batak "Landen", "Afdeling" Padang Sidempuan, "Afdeling" Sibolga jeung "Afdeling" Nias
"Afdeling" Batak Landen dipingpin ku saurang Asistén Résidén anu puseur dayeuhna di Tarutung anu mibanda 5 Onder "Afdeling" (Wilayah) yaitu: Unggal "Onder Afdeling" mibanda hiji "Distrik" (Kawedanan) dipimpin ku saurang "Distrikchoolfd" bangsa Indonésia anu disebut Demang sarta ngaréksa sababaraha "Onder Distrikten" (Kacamatan) anu dipimpin ku saurang Asistén Demang
Sateuacan Perang Dunia II, "distrik-distrik" di sakabéh karésidenan Tapanuli dileungitkeun jeung sababaraha Demang anu saméméhna mupuhuan distrik-distrik ditugaskeun ka kantor "Controleur" masing-masing sarta disebut ngarana salaku Demang "Terbeschingking"
Ku kituna sakumna Asistén Demang anu aya di kantor Demang éta ditetepkeun ngajadi Asistén Demang di "Onder" Distrikna
Kadieunakeun unggal Onder Distrik ngaréksa sababaraha negeri anu dipimpin ku saurang kapala Negeri anu disebut "Negeri Hoofd"
Dina waktos salajengna basa éta dirobah sarta pamilihan dilaksanakeun, tapi tetep nengetan asal-usulna
Nagara-nagara ieu diwangun ku sababaraha désa, anu dipingpin ku kapala désa anu disebut Kampung "Hoafd" sarta diangkat ogé sarua jeung diangkatna Negeri Hoofd.. Negeri jeung Kampung Hoofd statusna lain pagawé negeri, tapi pajabat-pajabat anu ngadeg sorangan di negeri atawa kampungna
Maranéhna teu narima gaji ti pamaréntah tapi buruhna dicokot tina pajeg
Nalika dicepeng ku tentara Jepang Taun 1942-1945 struktur pamaréntahan di Tapanuli Kalér ampir teu aya parobahan, ngan ngarana anu robah, saperti : Mangsa Pamaréntahan Républik Indonésia
Sanggeus kamerdékaan Républik Indonésia diproklamasikeun dina 17 Agustus 1945, pamaréntahan mimiti ngawangun struktur pamaréntahan boh di puseur boh di daérah
Kalayan diangkatna Dr. Ferdinand Lumban Tobing salaku Warga Tapanuli, susunan pamaréntahan doméstik di Tapanuli hususna di Tapanuli Kalér disusun saperti kieu: Saterasna, dina waktu sakeudeung aya parobahan, ngaran Luhak diganti jadi kacamatan anu dipingpin ku Bupati, Urung jadi Daérah anu dipingpin ku Demang, jeung Urung Kecil jadi Kacamatan anu dipingpin ku Asistén Demang
Dina 1946 Kabupatén Tanah Batak diwangun ku 5 (lima) wewengkon, nyaéta Wewengkon "Silindung", Wewengkon "Humbang", Wewengkon "Toba", Wewengkon "Samosir" jeung Wewengkon "Dairi", nu masing-masing dipingpin ku saurang Demang
Kacamatan tetep nalika Jepang ninggalkeun aranjeunna
Dina taun 1947 agrési munggaran Walanda lumangsung dimana Walanda mimiti nempatan wewengkon Sumatra Wétan, ku kituna dumasar kana tinimbangan strategis sarta pikeun nguatkeun pamaréntah sarta pertahanan, Kabupatén Tanah Batak dibagi jadi 4 (opat) kacamatan
Wewengkon jadi kacamatan jeung nambahan jumlah kacamatan
Dina 1948 lumangsung Agrési Kadua ku Walanda, pikeun ngagampangkeun hubungan sipil jeung Tentara Républik, aparat Pamaréntahan "Sipil dimiliterisasi" ku kalungguhan Bupati Militer, Wedana Militer jeung Camat Militer
Pikeun ngagancangkeun hubungan jeung rahayat, kewedana dileungitkeun sarta camat langsung sacara "administratif" ka Bupati
Sanggeus Walanda ninggalkeun Indonésia dumasar ratifikasi kadaulatan, dina awal 1950 di Tapanuli kabupatén anyar dibentuk, nyaéta Kabupatén Tapanuli Kalér (baheulana Kabupatén Batak), Kabupatén Tapanuli Kidul (baheulana Kabupatén Padang Sidempuan), Kabupatén Tapanuli Tengah
(baheulana Kabupatén Sibolga) jeung Kabupatén Nias
Ku ayana kabupatén ieu, kabupatén-kabupatén nu diwangun dina taun 1947 dibubarkeun
Salian ti éta, di unggal kacamatan diwangun hiji badan législatif Déwan Perwakilan Rakyat Samentara anu anggotana anggota parpol lokal
Mertimbangkeun legana wewengkon Kabupatén Tapanuli Kalér ngawengku Dairi harita, pikeun ngaronjatkeun éféktivitas pamaréntahan, dina 1956 kabentuk Kabupatén Dairi anu misah ti Kabupatén Tapanuli Kalér
Salah sahiji usaha pikeun ngagancangkeun laju pangwangunan utamana kamekaran ékonomi daérah, pamarataan hasil pangwangunan jeung stabilitas kaamanan nyaéta ku ékspansi daérah
Taun 1998 Kabupatén Tapanuli Kalér dibagi jadi dua Kabupatén, nya éta Kabupatén Tapanuli Kalér jeung Kabupatén Toba Samosir luyu jeung Undang-Undang Nomer 12 Taun 1998 ngeunaan Pembentukan Kabupatén Toba Samosir jeung Kabupatén Mandailing Natal
Saterusna dina taun 2003 Kabupatén Tapanuli Kalér dibagi deui jadi dua kacamatan, nya éta Kabupatén Tapanuli Kalér jeung Kabupatén Humbang Hasundutan luyu jeung UU No
9 Taun 2003 ngeunaan ngadegna Kabupatén Nias Kidul, Kabupatén Pakpak Bharat Pakpak Bharat, jeung Humbang Hasundutan Kabupatén
Sanggeus Kabupatén Tapanuli Kalér misah jeung Kabupatén Humbang Hasundutan, jumlah kacamatan di Kabupatén Tapanuli Kalér jadi 15 kacamatan
Kacamatan anu masih kénéh aya di Kabupatén Tapanuli Kalér nyaéta Kacamatan Parmonangan, Kacamatan Adiankoting, Kacamatan Sipoholon, Kacamatan Tarutung, Kacamatan Siatas Barita, Kacamatan Pahae Jae , Kacamatan Purbatua, Kacamatan Simangumban, Kacamatan Pahae Julu, Kacamatan Pangaribuan, Kacamatan Garoga, Kacamatan Sipahutar, [ [Kacamatan Siborongborong ]], Kacamatan Pagaran, Kacamatan Muara
Sababaraha cai Danau Toba dipaké pikeun irigasi, pangwangunan perikanan jeung pembangkit listrik
Kaéndahan alam kalayan panorama, hususna Pulo Sibandang di Danau wewengkon Toba Kacamatan Muara, sarta wisata spiritual Salib Cinta
Kabeungharan seni budaya asli mangrupa poténsi daérah dina usaha mekarkeun pariwisata nasional
Poténsi séjénna ngawengku rupa-rupa mineral, saperti kaolin, apu, walirang, beusi, mika, batubara, termal bumi, jeung sajabana
Bupati dan Wakil
Bupati Tapanuli Utara mangrupa pamingpin pangluhurna dina pamaréntahan Kabupatén Tapanuli Kalér
Bupati Tapanuli Utara tanggung jawab ka Gubernur propinsi Sumut
Ayeuna, bupati atawa kapala daérah anu aya di Tapanuli Kalér nyaéta Nikson Nababan, jeung wakil bupati Sarlandy Hutabarat
Aranjeunna meunang Pilkada Bupati Tapanuli Utara 2018
Nikson nyaéta bupati Tapanuli Kalér ka-21 sanggeus kamerdikaan, diresmikeun tanggal 23 April 2019 di Kota Medan, sarta ieu mangrupa periode kadua Nikson jadi bupati
Kabupatén Tapanuli Kalér ngawengku 15 kacamatan, 11 kacamatan jeung 241 désa
Dumasar data ti Badan Pusat Statistik Kabupatén Tapanuli Utara taun 2019, kacatet yén kacamatan panglobana aya di Kacamatan Garoga nya éta 510,64km² jeung populasi panglobana aya di [[Siborongborong, Tapanuli Utara|
Sedengkeun Kacamatan anu panglobana Kacamatan aya di Ibukota Kabupatén [[Tarutung, Tapanuli Utara|Tarutung]] nyaéta 7 Kacamatan tina total 11 Kacamatan anu aya
[[File:Rumah Bolon (Batak Traditional House).jpg|jmpl|ka|250px|[[Ruma Bolon]], imah adat [[Suku Batak Toba]].]]
Kabupatén Tapanuli Kalér mangrupa imah [[Batak Toba]]
[[Kabupatén Humbang Hasundutan]]
Henteu aya data resmi ngeunaan jumlah etnis di Tapanuli Utara, tapi sacara umum didominasi ku suku Batak Toba
Salian ti éta, aya sajumlah leutik suku anu pangdeukeutna jeung Batak Toba, nyaéta [[Angkola Batak]], [[Batak Simalungun]], [[Batak Karo]], [[Suku Mandailing|Mandailing]] jeung [[Pakpak Batak]]
Aya ogé sajumlah leutik urang [[Jawa]], [[Minangkabau]] jeung [[Cina]], anu lolobana kapanggih di [[Tarutung]] jeung [[Siborongborong, Tapanuli Kalér|Siborongborong]], umumna jadi padagang, atawa palaku usaha pangan
[[File:GKPA Huta Dolok, Res