izzako/sundanese-pixelgpt huggingface dataset:
Turunan anu aya di Eropa : "Bufo bufo" jeung "Bufo verrucosissimus" tulu juta taun anu geus kaliwat mangsa Pleistocene
Mindeng bangkong korodok hybridizes Ciri mandiri
Bangkong korodok dewasa panjangna kurang leuwih 15 cm
Bangkong anu bikangna biasana leuwih gedé batan jaluna, ditempo tina "spesimen" ti beulah kidul bangkong korodok téh pangawakan leuwih baradag ti batan beulah kalér
Bangkong korodok huluna dempak bahamna lébar di luhureun biwirna mecenghul dua liang irung
Henteu mibanda huntu
Matana buleud nolol mibanda colat/hihideung panon ("iris") kagigir kelirna konéng kawas tambaga
Tukangeun matana aya anu ngajendul nyaéta "kelenjar parotis", anu mibanda kandungan matak bahaya atawa racun ogé katelah bufotoxin, ieu hadé pikeun ngajaga bangkong tina panarajang musuh atawa sato séjén predators
Huluna nyambung jeung awakna, henteu mibanda beuheung
Awakna némprak wangunna kawas keur cingogo anu ditahan ku dua leungeuna (suku hareupna)
Sukuna anu tukang nilep ka jero kitu ogé jeung ramo-tamo sukuna
Suku anu hareup leuwih pondok batan suku anu tukangna, Ramo-ramo sukuna mibanda "selaput"
Henteu mibanda buntut
Kulitna garing tur dipinuhan ku jendilan laleutik kawas kutil
Kelir kulitna umumna coklat sakapeung aya anu semu héjo atawa coklat kolot
Bangkong umurna kawilang panjang, bisa hirup sababaraha taun tur bisa di ingu/kukut, ieu sahenteuna geus puluhan taun kaliwat bangkong-bangkong ngahaja dipiara ku manusa
di alam liar, bangkong bisa hirup nepika umur 10-12 taun, umur ieu bangkong bisa kanyahoan tina jumlah tulangna "tulang cincin pertumbuhan tahunan" phalanges
Bangkong anu loba kapanggih hirup taya lian common frog ("Rana temporaria"), tuluy edible frog ("Pelophylax esculentus") ogé smooth newt ("Lissotriton vulgaris"), Bangkong korodok mangrupa bangkong dina undakan ka opat anu loba kapanggih hirup di Eropa
sahenteuna ieu loba kapanggih di sakuliah Eropa, kajaba di Islandia beulah kalér ku lantaran mibanda "suhu" anu tiis
Scandinavia, Irlandia jeung sababaraha pulo Mediterania
Tayalian ti Malta, Crete, Corsica, Sardinia katut Balearic Islands
Beulah wétan tur ngalegaan ka Irkutsk di Siberia anu ngawengku ka beulah kidul jeung kulon Afrika di pigunungan beulah kalér Morocco, Algeria jeung Tunisia
Aya deui anu kaasup baraya deukeutna hirup di Asia beulah wétan Jepang
bangkong korodok kapireungeuh hirup jeung baranahan di dataran anu mibanda utamana dibeulah kidul, ku lantaran loba kénéh leuweung jeung daérahna jemlék
ogé hirup di tegalan, taman, jeung kebon-kebon.. Kabiasaan dina hirup
Bangkong korodok di mana ingkah ti hiji tempat ku jalan ngorondang lalaunan atawa ngaclog ku opat sukuna, sapopoé nyumput dina liang, handapeun batu, sela-sela akar atawa handapeun dangdaunnan
di mana geus sore maju ka peuting bangkong korodok kakaran aringkah nyiar hakaneun, komo mangsa usum hujan bangkong korodok resepeun pisan
Tempo geus isuk-suk bangkong korodok baralik deui kana sayangna pikeun nyumput Kahakananna sabangsaning, hileud, cacing taneuh, silaru, rametuk, jeung sajabana
néwak mangsa anu leutik ku jalan di létak ku létahna anu panjang tur cepel
Bangkog korodok bisa nempo hakaneun/mangsa sanajan dina poék mongkléng, di mana manusa mah teu nempo nanaon bakatning ku poék
Bangkog korodok ngalaman megar/ganti kulit dina sababraha waktu
Bangkong korodok kaluar tina tapa "hibernasi" wanci datang usum kembang "musim semi" ngabring ngajugjug hiji tempat biasana balong atawa susukan ngadon balegér jeung kawin
Bangkong korodok ngumpul dina hiji tempat/balong anu bérésih jeung merenah bari ngarojay disarada patembalan
Bangkong anu déwasa geus arapal deui di mana lebah-lebahna balong paranti ngarumpul spawned
Ieu bangkong-bangkong bisa ajog katempat anu dituju ngandelkeun "isyarat" "magnetik" tina irungna
Sahenteuna ieu dikuatkeun ku hiji bukti ("eksperimen" )kahiji bangkong ku jalan masang hiji "alat pangindra/pelacak," kanyahoan ieu bangkong bisa manggihan balong paranti ngumpul jeung begér ti jarak leuwih ti tilu kilo ( dua mil )
Bangkong jaluna datang pangheulana tur nyicingan éta tempat dina waktu mang minggu-minggu sedengkeun anu bikangna ngan datang pikeun ngendog wungkul
Bangkong jaluna raéng disarada méré tanda ka jalu séjén
sanajan ti kitu angger waé aya waktuna ieu bangkong jaluna pasarandog anu antukna garelut
ku lantaran bangkong jaluna leuwih loba batan bikangna
Hiji panalungtikan anu diayakeun di Swedia manggihan bangkong bikang leuwih gedé resiko paeh batan jaluna 41 % bikangna datang ka balong paranti ngumpul biasana sataun sakali
Bangkong jaluna nangkod dina tonggong bikangna, sukuna anu hareup muntang kana palebah kelek bikangna dina basa ilmiahna disebut amplexus
Bangkong jaluna katempo leuwih sumanget, Sakapeung leuwih ti dua bangkong patangkod-tangkod, Unggal bangkong jalu usaha sabisa-bisa nangkodan bangkong anu bikangna
Ieu kaayaan kacida pisan rame, matak ripuh teu saeutik aya anu nembahan pati (paéh)
Bangkong jalu anu bisa nangkodan bikangna pikeun di amplexus bisa nepika sababaraha poé nangkodna, Bikangna, ngaluarkeun endog anu narapel dina tali kawas ager, bari jeung di buahi ku sperma jaluna
Unggal kantétan 3.000-6.000 endog lamun di batek éta tali endog bangkong panjangna nepika 4.5 metér éta benang katétan nyangked kana tatangkalan atawa akar anu aya dina balong pamijahan
Tali anu dibijil tina bangkong bikangna nyerep cai kalawan ukurana ngagedéan, endog bangkong megar jadi buruy dua nepika tilu minggu
mimiti megar ieu buruy téh masih kénéh narapel dina tali anu kawas ager tur ieu jadi kahakanan anu munggaran pikeun hirup buruy
di mana geus lalesot tina tali ieu buruy-buruy téh ngarojay nyarumput dina handapeun dangdaunnan atawa tatangkalan cai anu hirup dina éta balong pamijahan
Buruy bangkong korodok dina pangawakanamah sarua waé jeung bangkong séjéna ( "Rana temporaria") ngan bédana kelirna leuwih hideung
Buruy bangkong korodok bahamna leuwih lebar, sbabraha minggu tiharita buruy-buruy ieu mimiti ngagedéan awakna tur buntutna jadi mondokan
Nincak umur dua belas minggu buruy téh geus robah jadi bangkong leutik atawa anu katelah bancet tur geus bisa ninggalkeun balong anu salila ieu jadi tempat hirupna
Undakan hirup bangkong
Bangkong déwasa tur meujeuhna beger maturity dina umur tilu nepika tujuh taun
Setelah beberapa bulan dari infeksi cacing berat, beberapa remaja dalam sebuah penelitian yang hanya setengah berat seperti [ [ control Ilmiah | remaja control ] ]
parasit diinduksi [ [ anoreksia nervosa | anoreksia ] ] mereka menyebabkan penurunan asupan makanan dan beberapa meninggal
Ditaluntik ogé ngeunaan pangaruh ngagunakeun gemuk/"pupuk" nitrogén mangaruhan jeung henteu kana hirup bangkong ti mimiti buruy kénéh, Pikeun nyingkahan akibat goréngna ku alatan maké gemuk nitrogénnya dijieun waé hiji campuran amonium nitrat
Kanyahoan dina campuran anu geus ditangtukeun, bisa ngaronjatkeun kana waktu "metamorfosis" buruy
Bangkong korodok pindah tempat/migrasi milu kana aliran cai susukan, teu saeutik tina éta susukan meuntasan jajalaneun mobil, motor jeung anu leumpang
ku ieu pisan loba bangkong korodokanu paeh ku jalan kacilakaan mangsa susukana ngaliwatan luhureun jajalaneun
Di Eropa hususna loba pisan ampibi anu cilaka dijalan mangsa migrasi usum beger jeung kawin
Di sababaraha tempat di Jerman, Belgia, Inggris, Italia kaler jeung Polandia, diwangun hiji torowongan anu husus dijieun paranti bangkong jeung anu séjéna meuntas jalan anu aya di luhureuna
di tempat anu séjéna, aya anu tugas husus "patroli kodok", newakan bangkong /ampibi anu aya dina pameuntasan jalan-jalan anu rame ku kandaraan di wadahan kana ember pikeun dianteurkeun kana tujuana
Pada malam basah hangat yang mereka dapat terus bergerak sepanjang malam tapi jika dingin, mereka mungkin berhenti sebelumnya kitu ogé an dilakukeun ku urang Belanda pikeun ngaping bangkong-bangkong anu ngadon pindah tempat
Hiji substansi anu ngandung racun ayana dina kelenjar parotoid jeung kulit bangkong korodok disebutna bufotoxin ieu mimiti di wanohkeun ku Heinrich Wieland jeung babaturanna tina taun 1922, dua puluh taun tiharita maranéhna kakara manggihan struktur tina éta racun
Sagigireun ti éta kapanggih ogé cara pikeun ngisolasi senyawa tina inti steroid bufotalin tina bangkong anu aya di Jepang ( "Bufo japonicus ")
Dina taun 1986, para élmuwan di Arizona State University geus bisa nga sintetis bahan racun bangkong bufotalin, bufalitoxin jeung bufotoxin
Rumus kimia tina bufotoxin : C40H60N4O10
Dina dosis anu saeutik bisa ngaronjatkeun gerakan jantung utamana dipaké ngabantu mangsa gubaran kasakit jantung gagal jantung kongestif
Kulit bangkong korodok mibanda racun anu baris ngabalukarkeun hiji kaayaan anu bahaya malahan nepi ka maotna
Balukar tina karacunan bangkong bisa katembong tina iritasi mata, baham, irung jeung tikoro, jantung jeung ambekan/ngarenghap, lumpuh jeung jeung ker, ngacay waé, utah, hiperkalemia, sianosis jeung halusinasi atawa sasar/ngalindur
Tacan kapanggih ubarna
Ubar pikeun sesek jeung kardiovaskular, bisa waé dimangpaatkeun pikeun nyingkahan pangaruh tina elektrokardiografi
Atropin, fenitoin , cholestyramine jeung lidocaine Kabudayaan
Di Eropa, bangkong korodok geus heubeul dianggap hiji totondén/pertanda goréng
Aya patalina jeung alam gaib, jurig, dedemit, jeung sajabana
Meureun dumasar kana kaayaan éta bangkong korodok : hirupna bisa di darat jeung di cai,kulitna anu korodok semu hideung nimulkeun rasa geuleuh pikeun anu nempo, ngorondang lalaunan kawas anu ngadodoho, tara kanyahoan ujug-uug bijil tinu poék
Di Eropa dina Abad Pertengahan, Bangkong korodok dikait-kaitkeun jeung hiji ageman Kristen ngeunaan ayana iblis jeung sétan, ku kituna nya dijieun waé jubah anu dipapaésan ku tilu bangkong ngahaja ieu dijieun mangrupakaeun hiji panangkal/panyinglas sétan
pada mikanyaho yén bangkong korodok bisa ngabalukarkeun racun pikeun manusa, ku alatan ieu pisan bangkong korodok jadi hiji sato anu geus remen dipaké dina prak prakan ngajalankeun élmu sihir/tenung, ku alatan dianggap mibanda hiji kakuatan gaib
Malahan ngamangpaatkeun bangkong korodok anu digaringkeun pikeun diarah hampru/empedu, kotoran jeung getihna Di sababaraha daérah percaya lamun seug aya bangkong korodok ngulampreng ka imah éta méré totonden ayana pangaruh sihir atawa anu ngadon demit
Dalam Basque Country, dipercaya cenah bangkong korodok téh maké jubah anu gagah/elegan
digiring-giring ku barudak anu keur dialajar elmu sihir
kurang leuwih taun 1610 jeung 1612, hiji Inkuisisi/hukum numutkeun cara-cara gereja Spanyol Alonso de Salazar Frias ngayakeun panalungtikan ngeunaan prakték sihir di éta tempat tuluy ngadatangan hiji imah anu disangka tukang nyihir anu mibanda bangkong maké jubah TAPI NYATANA HENTEU KAPANGGIH
These witches were reputed to use undomesticated toads as ingredients in their liniments and brews
Di Inggris aya deui dongéng ngeunaan bangkong korodok ieu nyaritakeun hiji nini-nini tukang sihir, anu ditagih duit séwa imah kunu boga taneuh
lain mayar kalahka malik ngéwa ku alatan ngarasa kaganggu ku anu boga taneuh, ku jalan maké élmu sihir pikeun, ngutuk anu boga tanah jeug sakabéh harta kakayaana
Kakocap di imah nu boga taneu teu kungsi lila, tiharita pamajikana karagragan bangkong korodok nepika labuhna
Gentak éta bangkong dicokot lung dialungkeun kana durukan, tapi édas éta bangkong bisa kénéh kabur sanajan awakna geus kabeuleum sawaréh
Sawatara ti éta, imah nini-nini tukang sihir téh kahuruan ogé nepika runtuh
Isukna bangkong jeung tukang sihirna geus palastra ngababatang jadi banusan, tur ébréh urut kabeuleum anu aya dina éta awak nini-nini sarua lebah-lebahna jeung bangkong korodok anu kamari kabur tina durukan
Ciduh bangkong korodok dipercaya mibanda racun/peurah anu disebut "sweltered" cenah dipercaya bangkong morodok bisa nyiduhkeun seuneu anu ngandunung racun
Bangkong korodok sok dihubung-hubungkeun jeung setan " Paradise Lost ", [ [ John Milton ] ] digambarkan [ [ Setan ] ] minangka katak ketika ia menuangkan racun ke [ [ Eve ] ] telinga ' s Pertama Penyihir di William Shakespeare Macbeth mertélakeun sarat jeung katangtuan ngagunakeun campuran bangkong korodok tur maké parancah jeung jangjawokan: Aya deui anu percaya cenah dina hulu bangkong
anu percaya cenah dina hulu bangkong korodok téh aya hiji mustika "toadstone", di mana éta mustika umpama dipaké, bakal ngabejaan anu makena lamun seug aya anu demit atawa ngaracun kamanéhna
Potrét nyaéta gambar anu dijieun maké bantuan cahaya anu nyorot kana luhureun "substansi"/barang anu "sensitif" di mana keuna ku cahaya, contona "film fotografi" atawa "media éléktronik" di antarana "CCD" atawa chip "CMOS"
potrét umumna dijieun maké hiji "alat"/pakakas anu disebut kaméra, dina ieu kaméra dilengkepan ku lénsa pikeun "mokuskeun" "gelombang panjang" anu katarima tina cahaya hiji "objék" tuluy "direproduksi" sangkan saluyu jeung naon anu katempo ku panon urang
Undakan dina nyieun ieu potrét umumna disebut "fotografi"
kecap "foto" dimimitin dina taun 1839 ku Sir John Herschel dumasar kana basa Yunani φῶς (phos) anu hartina "cahaya", jeung γραφή (Graphe), anu hartina "ngagambar" atawa nulis, lamun dikantétkeun jadi " ngagambar maké cahaya
taya lian ti Nicéphore Niépce dina taun 1822 anu ngamimitian nyieun potrét maké "heliography" ngagunakeun kaméra "obscura", hanjakal ieu jieunan Niepce teupati "sensitif" jeung dina prakna dipaké kurang ringkes: "Eksposur" kaméra ngabutukeun waktu lila, bisa mang jam-jam malahan aya kana poéna sababaraha taun ti harita, dina taun 1829 Niepce ngayakeun gawé bareng jeung Louis Daguerre pikeun ngaronjatkeun "kasensitifan" jeung cara gawé tina éta pakakas
jeung cara gawé tina éta pakakas anu dijieuna
Niepce palastra/pupus dina taun 1833, Daguerre jejem nuluykeun panalungtikan dina raraga nyampurnakeun bahan "alternatif" anu bahan dasarna tina pérak "halida"
di mana ieu pérak dibalur ku yodium baris ngahasilkeun lapisan pérak "iodida" anu mibanda sipat peka/teukaopan di mana kasorot ku cahaya; upama piringan pérak "iodida" katojo ku cahaya dijéro kaméra dina waktu sababaraha menit waé; ku alatan bantuan haseup "merkuri"; Piringan pérak iodida ieu baris ngahasilkeun gambar anu bisa ditempo/"visibilitas" ; tuluy ieu piringan dikumbah dina cai uyah pikeun meresina sésa-sésa bahan pérakna
"Daguerre" méré ngaran kana pakakas pamanggihna téh kaméra "Daguerreotype"
Ieu pamanggihna diwawarkeun ka sakuliah dunya dina 7 Januari 1839 disusul 19 Agustus taun éta kénéh dina mertélakeun ngeunaan katangtuan jeung cara gawéna éta pakakas
Ieu pamanggihna méré kamajuan luar biasa dina ngurangan waktu "paparan" anu tadina butuh jam-jaman malahan aya kana poéna, jadi ngan sababaraha menit malahan sababaraha detik waé, tiwangkid harita kagiatan motrét jeung nyieun potret/"fotografi" anu leuwih gancang jadi leuwih kasohor tur loba anu maraké
Potrét "hideung bodas"
Daguerréotype dina taun 1850 disampurnakeun deui ku dikaluarkeunna "modél" anyar ; "ambrotype" anu leuwih murah, babari jeung leuwih leutik, Tuluy disampurnakeun deui ku "prosés" "collodion"
Piringan kaca dina "prosess" collodion engkéna dipaké pikeun nyitak di luhureun kertas "albumén"
Tiwangkid harita nepika mangtaun-taun ieu cara motrét téh paling dipikaresep tur loba anu maké, nincak taun 1871 kapanggih deui hiji prosés anu leuwih gampil nyaéta maké gelatin
Anu tadina maké piringan tina kaca kiwari diganti ku lambaran plastik "film plastik fleksibel" anu ngahasilkeun "émulsi" anu leuwih "sensitivite" sok sanajan hasilna masihkénéh gambar hideung bodas, Potrét anu kelirna hideung jeung bodas ieu dimangpaatkeun kawilang lila, nepika hiji waktu "John Herschel Anthotype" ngayakeun hiji "eksperimen"/coba-coba nyitak potrét anu maké tambahankelir dina taun 1842, ngamimitian dicobaan ogé ku Louis Ducos du Hauron dina taun
Louis Ducos du Hauron dina taun 1860-an, jeung "prosés" "Lippmann" dina taun 1891, tapi ieu sakabéh masihkénéh dina ukuran laboratorium tacan dijieun dina jumlah anu loba atawa komersil
Taun 1907 dina ukuran "komérsial" maké hiji "proséss" piringan "Autochrome" dina taun 1907, hanjakalna ieu piringan mahal pisan jeung henteu bisa dibabawa atawa maké kaméra anu bisa dijinjing
Nincak taun 1930-an mimiti di mekarkeun hiji "prosés" "Kodachrome" jeung "Agfacolor Neu", anu leuwih gampil dina cara-cara maké alus hasil potrétna geus bisa nembongkeun sababaraha kelir kawas aslina dina wanda "multi-laye"r "kromogenik" anu "modern"
Cara gawé ieu pakakas dimimitian ti gambar dijieun dina "slide" "proyektor" "transparan", tuluy dicitak deui dina kertas kromogenik ieu dimimitian dina 1940-an
pamanggih ieu geus ngaronjatkeun diwangun industri husus dina widang ieu potrét ku alatan sababaraha undakan jeung "prosés" husus tur mandiri, prosés ieu disebut "Technicolor" tiga-strip anu kacida modérn dina mangsa harita
Potrét séjén taya lian maké "digital" dijieun maké dua undakan
Dimimitian ku "film/"lambaran plastik anu peka/teukaopan di mana keuna ku cahaya narima gambar/citra "negatif" (poék jeung dina kaayaah tibalik)
Kadua na éta gambar "negatif" di robah jadi gambar "positif" carana ku jalan dicitak ("ditransfer") di luhureun kertas potrét
Gambar positif téh nyaéta gambar-gambar anu geus jadi biasana mah diteundeun di piguraan Pikeun kabutuha film-film bioskop mah citakan "negatif" ieu digulung dina hiji wadah, anu disebut "slide"
Dimimitian ku potrét "monokromatik" dikeliran ku jalan digambar maké leungeun sok sanajan mekarkeun potrét keliran geus aya ti saméméh taun 1861, ku lantaran jumlahna anu kacida saetik tur langka, taun 1940 nepika 1950an
Potrét masih ngagunakeun kelir hideung jeung bodas nepika taun 1960an potrét geus mimiti loba ngamangpaatkeun potrét anu keliran sok sanajan potrét hideung jeung bodas masih kénéh dipaké, ieu henteu jadi pasoalan ku sabab ngarobah kana kelir geus leuwih gampang
Aya deui "format" gambar panorama ieu bisa dijieun maké kaméra "Hasselblad" "Xpan" dina "film" standar/anu biasa
ti saprak taun 1990-an , potrét panorama geus leuwih motékar bisa dijieun dina "Advanced Photo System ( APS ) Film"
APS dimekarkeun tur di produksi ku sababaraha pabrik film gédé ieu "format" "film" bisa dirobah luyu jeung kahayang maké bantuan komputer, APS panorama dijieun maké alat tambahan/masker sangkan kaméra bisa nyokot gambar panorama, tapi ieu teu pati meunang pang bagéa tinu marakéna anu jeuh leuwih resep maké kaméra anu bener-bener kaméra panorma, di mana dina format panorama ieu gambar anu ditembongkeun bisa leuwih léga
Tungtungna APS kurang kasohor jeung ditinggalkeun kunu marakéna
Kadieunakeun potrét téh leuwih maju deui, saenggeus kapanggih "mikro" jeung "digital" "fotografi" anu jadi cukang lantaran bisa nyitak ku jalan digital
nyitak potrét maké cara kieu dimimitian tina "format grafis" anu ditunda dina "extensi" saperti JPEG, TIFF, jeung RAW
Rupa rupa alat pikeun nyitakna ("printer") aya anu "inkjet", "dye -sublimation", "laser", jeung "printer thermal"
citakan maké sistim "Inkjet" sakapeung sok disebut ngaran anu mimiti manggihana : " Giclée "
ti saprak dijieun tur diwanohkeun ku "Tim Berners - Lee" pada taun 1992 hiji media/tempat neundeun potret jeung silih tukeur potret di (CERN) dina WEB, kiwari geus loba situs anu kasohor saperti : Flickr , Picasa , Photobucket jeung 500px dimangpaatkeun ku jutaan pamaké pikeun silih tukeu potrét
Alun-alun nyaéta palataran atawa lapangan anu lega tur negrak/"terbuka", dikurilingan ku jalan bisa dipaké pikeun ngayakeun hiji "kagiatan" atawa gempungan
Numutkeun Van Romondt (Haryoto, 1986:386), alun-alun téh mangrupa buruan imah ngan ukurana leuwih lega
Baheula jalma anu kumawasa : Raja, Bupati, Wadana jeung Camat malahanmah lurah buruan imahna mibanda buruan lega di hareupeun pendopona, maksudna pikeun tempat ngalaksanakeun kagiatan masarakat dina urusan pamaréntahan, militér, dagang, "pendidikan" jeung sajabana
Leuwih jauh Thomas Nix (1949:105-114) mertélakeun cenah alun-alun mangrupa palataran anu negrak tur mibanda jarak anu tangtu jeung wangunan anu aya disabudeureuna
Jadi ayana wangunan paragi liliwatan ka alun-alun mangrupa ciri mandiri palataran anu disebut alun-alun.. ku lantaran tagalan/lapangan anu negrak diantep kitu waé éta henteu kaasup alun-alun, Alun-alun bisa waé ayana di Désa, Kacamatan, Kabupatén, jeung puseur Kota
Alun-alun mimitinamah dijieun paranti latihan perang ("gladi yudha") tentara karajaan, tempat ngayakeun saémbara, jeung paranti nepikeun titah/paréntah (sabda)/Raja pikeun kawula ("rahayat") paranti balantik/juabeuli, ogé paranti hiburan
Alun-alun di hiji daérah kacida dipangaruhan ku budaya anu di jerona aya "tata nilai", pamaréntah, kapercayaan, ékonomi jeung anu séjéna
Jaman Hindu-Budha, alun-alun geus aya (dina buku Nagara Kertagama, nétélakeun di Trowulan mibanda alun-alun) asal muasalna tina kapercayaan masyarakat tani mangsana datang usum ngolah taneuh : (sawah, kebon, jeung sajabana), saméméhna kudu ngayakeun heula hiji upacara ménta ijin ka “dewi taneuh”
Tayalian ku nyieun hiji tegalan/palataran “taneuh karamat” wanguna “segi ompat” anu kiwari katelah alun-alun
Mangsa karajaan Mataram, di Alun-alun hareupeun karaton jadi tempat rahayat Mataram “seba” nyaéta ngahadép kanu kumawasa ("tempo karaton Yogyakarta")
Alun-alun mangsa harita geus digunakeun pikeun puser "administratif" jeung "sosial" budaya pikeun warga pribumi
Kagunaan administratif: masarakat datang ka alun-alun nedunan pangondang pikeun ngadengekeun béwara ti pamaréntah atawa nempokeun jeung méré pangrojong ka para tentara jeung raja atawa anu kumawasa di éta wewengkon
Kagunaan sosial budaya mangrupa tempat pikeun sakabéh masyarakat ngumpul jeun silih pikawanoh naha dina widang balantik, hiburan, olahraga, jeung sajabana
Pikeun nedunan kabutuhan dina hiji kagiatan di luhur nya alun-alun tempat anu paling loyog ku lantaran lega
Dina mangsa ageman Islam mimiti asup ka Nusantara, masjid-masjid diwangun disabudeureun alun-alun
Alun-alun ogé dipaké pikeun mieling poé-poé anu geus ditangtukeun ku umat Islam salah sahijina salat Idul Fitri jeung Idul adha
Kiwari loba anu ngamangpaatkeun alun-alun pikeun buruan masjid contona alun-alun Kota Bandung, alun-alun Garut, jeung réa-réa deui
Dina ageman Islam alun-alun dijadikeun buruan masjid mangsa jamaah henteu kawadahan di jero masjid jeung buruan karaton mangsa sémah anu daratang ka karaton henteu ka "tampung"
Siar Islam geus mawa parobahan pekeun ngararancang puseur kota, kulantara ieu alun-alun, karaton jeung Masjid diwangun dihiji tempat anu deukeut ka jalan jeung alun-alun
[1] Nepika datangna Walanda kumawasa di Nusantara, méré pangaruh anu henteu saeutik dina "tatacara" jeung pangwangunan alun-alun
Ieu katempo ku diwangina panjara di deukeut alun-alun, contona di alun-alun Yogyakarta, Bandung, jeung Garut
Ieu wangunan ngahaja dijieun ku Walanda pikeun kapentingan maranéhna tur ngurangan kagunaan alun-alun pikeun kagianan masarakat, utamana ngurangan wibawa jeung pangaruh anu kumasawa mangsa harita ("penguasa pribumi")
Tropis nyaéta daérah atawa wewengkon anu pernahna aya dipalebah/sabudeureun "khatulistiwa" disebut ogé garis "isotherm" cidekna bisa waé beulah kidul atawa kalér, daérah anu mibanda iklim tropis bisa waé dina palebah guratan 23,5 darajat "lintang" kidul jeung 23,5 darajat "lintang" kalér
Tropis asal kecap tina basa Yunani "tropicos" anu hartina garis balik, maksudna garis/gurat anu pernahna 23,27 darajat kidul jeung kalereun bumi
Daérah-daérah anu pernahna aya dina wewengkon tropis bisa dibedakeun kana dua kaayaan; daérah tropis garing anu ngawengku "bioma stepa," "bioma savana", jeung gurun
Dérah tropis baseuh/lembab ngawengku daérah leuweung hujan tropis (bioma leuweung hujan), daérah anu mibanda usum-usum jemlék
Tatangalan anu aya di daérah tropis
Leuweung di di wewengkon tropis mibanda ciri mandiri pangeusina leuwih kékép, dauna garomplok ku lantaran kitu leuweungna jadi leuwih poék
Sababaraha tangkal anu hirup di leuweung tropis:
Awi haur basa Indonésiana bambu aur/Bambu ampel (Bambusa vulgaris) nyaéta tangkal awi asalna tina kulawarga Bambusoideae, kasebut tangkal awi anu loba kapanggih hiru liar atawa ngahaja dipiara ku lantaran loba mibanda guna jeung mangpaat, awi haur loba kapanggih hirup di Indonésia jeung nagara-nagara séjén anu mibanda iklim tropis jeung ugahari
Awi haur mibanda ngaran atawa sebutan anu béda-béda diunggal daérah ; basa Jawa nyebut tangkal haur téh "pring ampel, pring ampel kuning, pring gadhing, jajang ampel, jajang gadhing"; basa Madura disebut "pĕrréng ampél, pĕrréng ghadhing"; dina basa Bali katelah "tiying ampel, tiying hampyal, tiying puling" ; basa sasak nyebutna "tĕréng déndéng" jeung réa-réa deui
Dina basa Inggris mah disebutna "common bamboo" atawa "clumping bamboo"., Sok sanajan henteu pati kuat kana hama awi haur mibanda sababaraha kagunaan sagigireun bahan wangunan, bahan nyieun kertas, iwungna bisa ogé diasakan
Variétas séjén tangkal awi haur aya anu mibanda kelir konéng guguratan héjo (var
"striata") anu katelahna haur konéng aya anu nyebut ogé "bambu gading" lolobanaa tangkal awi haur ieu dipaké pikeun papaés buruan jeung taman, bisa ogé dimangpaatkeun ubar tradisional
Tangkal awi haur hirup ngarungkun mangrupa dapuran/"rumpun", tangkal jeung tangkal séjén henteu pati kékép; pugur/rimpang mibanda séké dahan simpodial
iwung mibanda kelir konéng atawa héjo, saluareun tangkalna mibanda bulu lemes anu kelirna coklat aya ogé anu hideung
Jangkung tangkalna bisa nepika 10 méter, aya anu ajeg aya ogé anu doyong, kurang leuwih saméter satengah tina dapuran tangkah haur mimiti aya dahanan ampir diunggal buku nepika tungtung tangkalna, dina sabuku aya 2 nepika lima dahan
Tangkal haur kaitung kandel dagingna dina kaumumana tangkal haur mibanda kandel ti mimiti 5 nepika 7 mili; tangkalna mibanda kelir héjo ngagurulap, konéng atawa semu konéng paselang jeung gurat-gurat héjo, buku-bukuna semu ngajendul kaluar tina tangkalna, buku anu deukeut kana dapuran ngaluarkeun akar sanajan henteu kungsi manjangan/"akar udara")
Salumpit/"Culm-sheat" atawa palapah daun marurag di mana geus mangsana; wanguna segi tilu gedéna kurang leuwih 15–45 cm, beuki ka luhur beuki panjang, mimitina héjo lila kalilaan kelirna robah semu konéng kawas jarami; luarna dipinuhan ku miang/bulu-bulu anu lalemes, merang upama keuna kana kulit (alérgi)
daunna bijil tina palapah wanguna nyisir sapasang-sapasang, tungtung mencos, karasa semu kasar mangsa diusap
Kembang haur bijil tina tungtug tangkal anu henteu mibanda daun, sagagang-sagagang "spikelet" dina unggal bukuna, "Spikelet" wanguna kawas endog leuting, 12-19(-35) × 4–5 mm, gepéng ka tungtungnakeun, diwangun ku 5-10 kembang-kembang anu laleutik /floret
Tangkal awi haur loba kapanggih hirup di wilayah tropis saperti : Asia, Afrika, Amerika, jeung Pasifik ogé Australia
Di Asia, tangkal awi haur hirup nepika wewengkon ugahari di Tiongkok jeung Asia Wetan
Asal muasalna tangkal awi haur meureun ti daérah Asia tropis; di Asia Tenggara Awi haur paling loba dipelak utamana di kampung-kampung pikeun pager hirup jeung wates taneuh, aya ogé di sisi susukan, atawa di kota-kota pikeun papaés buruan
Mikaresep taneuh anu haneut tur jemlék, awi haur bisa hirup di daerah anu mibanda 1.200 m dpl, awi haur tangkalna parendék umpama dipelak di wewengkon anu mibanda 1.000 m dpl
Ditempat-tempat anu mibanda usum halodo leuwih lila ogé bisa hirupngan daunna henteu pati gomplok jeung tangkalna henteui pati gedé, di Asia Tenggara mah komo, loba pisan kapanggih tangkal awi haur hirup disisi susukan, sisi jalan, tegalan, jeung palataran anu teu kaurus tur negrak
Di Malaysa haur hirup kalawan subur dina taneuh urut tambang timah
Sanajan tangkalna henteu pati lempeng haur loba pisan mangpaatna : tihang layar, rancatan; tunjel, pager ; turus pepelakan,jeung sajabana
Di Papua, urang Papua tangkalna dipaké nyieun sisir tradisional jeung koteka
dipaka bahan furnitur, ogé dijieun (pulp) bubur pikeun nyieun kertas
Iwungna bisa ogé disayur
Cai panggodogan haur konéng dipaké ubar hepatitis
Diketahui ada tiga macam varietas "Bambusa vulgaris":
Batawi (Aksara Sunda Baku: , "Urang Batawi") nyaéta hiji séké sélér / "étnis" bangsa Indonesia utamana anu nyicingan dayeuh Jakarta jeung sabudeureuna
Etnis Batawi geus aya ti jaman batu kénéh (Néolitikum) maranéhna mangrupa campuran tina sababaraha etnis urang Indonésia saperti : Jawa, Sunda, jeung Madura , kecap Batawi geus kapanggih mangsa abad ka 15 (taun 1400-an Masehi) dina Babad Tanah Jawa
Cenah aya ogé anu nyebutkeun Batawi téh hartina jalma anu nyicingan kota Batavia, ari Batavia téh ngaran anu disebut pikeun dayeuh Jakarta mangsa jaman kolonial taya lian abad ka 17
Kecap Batawi anu mertelakeun hiji étnis sahenteuna geus dipiwanoh ti taun 1923 kénéh, bareng jeung ngadegna hiji paguyuban dina mangsa Hindia Walanda anu nelah "Perkoempoelan Kaoem Betawi" anu diluluguan ku Husni Thamrin
Kecap Batawi numutkeun sababaraha ahli sajarah asalna tina kecap Sajarah
Batawi geus aya ti saprak jaman batu kénéh ("Neolitikum"), Batawi mangrupa hiji kamanunggalan tina sababaraha budaya
Basa, Kasenian, Adat, jeung ageman
Dina lalampahana maranéhna jadi hiji étnis anu mandiri/misah tinu séjén, bisa waé ku alatan sababaraha kaayaan Abad ka 2 - 5 Masarakat Batawi mangrupa rahayat karajaan Salakanagara, di mana puseur pamaréntahan aya di suku Gunung Salak, Bogor
Ku kamajuan urusan dagang jeung Cina dina taun 432 kungsi ngirimkeun utusan ka éta nagara dina urusan balantik
Nincak abad ka 5 di palebah sisi susukan Citarum, ngadeg karajaan Hindu taya lian Tarumanagara anu mangrupa kapanjangan ti Karajaan Salakanagara, anu mindahkeun puseur dayeuh karajaanna ka dinya
Rahayat asli Batawi jadi rahayat karajaan Tarumanagara anu mana puseur dayeuna aya di sisi susukan Candrabagha, anu ku Poerbatjaraka "diidentifikasi" mangrupa susukan Bekasi
Dumasar kana kecap "Candra" anu hartina Bulan jeung Bhagasasi atawa Bekasi, anu kiwari pernahna aya di wétaneun Jakarta
Karajaan Tarumanagara diéléhkeun ku karajaan Sriwijaya (Budha), tiwangkid harida mimiti juljol urang malayu Sumatra daratang tur ngadegkeun imah-imah di sisi basisir Jakarta, lalaunan basa Melayu mimiti dipaké dina basa sapopoé ngaganti basa Kawi anu geus dipaké saméméhna, sanajan mimitinamah ngan saukur di sabudeureun basisir tempat urang Melayu nganjrek, tapi lila kaliaan éta basa Melayu nepi ogé ka daérah anu pernahna di suku gunung Gedé
Nincak abad ka 10, dimimitian aya pacéngkadan taya lian urang Melayu (karajaan Sriwijaya) jeung urang Jawa taya lian ti karajaan Kediri, pamustungana nya kakawasaan ngeunaan laut jeung basisir dibagi dua: Beulah kulon ti mimiti walungan Cimanuk jeung Sunda kalapa dikawasa ku Sriwijaya ; Beulah wetanna mimiti kediri dikawasa ku karajaan Kediri
Dumasar ieu kaayaan Sriwijaya minta bantuan ka Syailendra ti Jawa Tengah pingeun mantuan ngaroris lautan beulah kulon anu jadi kakawasaana
Tapi lila kalilaan Syailendra mimiti henteu ka untup, ninggali kitu Sriwijaya kapaksa ngadatangkeun "migran" urang Melayu ti kalimantan pikeun ngajaga laut beulah kulon (Kalapa), mangsa ieu pisan nyebarna basa Malayu di karajaan Kalapa, rahayatna anu tadina ngagunakeun basa Sunda Kawi dina basa sapopoé kalindih ku basa Melayu