izzako/sundanese-pixelgpt huggingface dataset:
Al-Fatihah: 2 jadi dalil anu negeskeun konsep ieu
Tauhid Uluhiyyah museur kana ngabaktikeun sagala bentuk ibadah ngan ukur ka Allah
Ieu ngandung harti yén ngan Allah wungkul anu layak disembah, jeung sagala bentuk syirik atawa nyekutukan Allah kudu dijauhan
Dalil anu mindeng disebatkeun nyaéta QS
Ieu ngajelaskeun yén tujuan utama kahirupan manusa nyaéta ngibadah ka Allah sareng ngajaga niat ngarah murni pikeun Anjeuna
Tauhid Asma wa Sifat ngajelaskeun ngeunaan ngakuan kaunggulan sareng kesempurnaan sifat-sifat Allah, anu dijelaskeun dina Al-Qur’an sareng Hadis
Muslim diajar percaya kana ngaran-ngaran jeung sifat-sifat Allah anu agung tanpa ngalakukeun penyimpangan, kawas nyarupaan Allah jeung mahluk "(tasybih)" atawa ngahina sifat-sifat-Na
Salah sahiji dalil anu negeskeun ieu nyaéta QS
Kihkir nyaéta alat tina beusi nu aya huntuan, dipaké pikeun ngaratakeun (nyeukeutkeun jeung sajabana)
Pangarih nyaéta parabot dapur paranti ngakeul sangu dijieuna tina kai wangunna kawas cukil ngan leuwih gedé tur kandel, ngarihan sangu ilaharna dina dulang , pangarih dipaké ngakeul atawa ngaguar-guar sangu panas tur ngebul bari jeung dihihidan, sangkan sangu gancang tiis jeung henteu beyé
di mana geus tiis tur henteu katembong deui kebulna sangu téh dipindahkeun kana boboko atawa wadah anu séjéna
nyaéta ngaran anu ilahar, bisa nujul kana babaraha hal di handap:
Parang nyaéta pakakas tatanén gunana pikeun nyacar jukut anu aya dina galengan , dipaké ogé pikeun ngababad tatangkalan anu ngarungkun saméméh ngolah hiji tempat anu loba reuma sangkan taneuhna bérésih tur gampang diolah jadi kebon atawa huma , parang dijieun tina beusi atawa waja sangkan leuwih kuat parang ilaharna mangrupa hasil jieunan ti gosali
Ilaharna parang leuwih panjang ti batan bedog, gedéna kurang leuwih lima ramo tungtungna aya anu mencos tapi aya ogé anu rata, perahna henteu pati ngeluk kawas bedog,parang sagigireun pakakas tatanén, ogé mangrupa pakarang tradisional urang Indonesia hususna urang Sunda, disababaraha daérah parang mibanda ngaran sewang-sewangan, upamana ; urang dayak di Kalimantan nyebutna Mandau; Latok; Pandat , di Sumatra disebutna klewang , urang Banjarmasin nyebutna
disebutna klewang , urang Banjarmasin nyebutna parang nabur
Poci nyaéta pakakas dapur paranti ngawadahan cai keur inumeun, bisa cai hérang, cai téh, kopi, jeung sajabana dina kaayaah panas atawa tiis
Poci dijieun tina taneuh tela , keramik , jeung logam, tukang nyieun poci disebutna panjunan
Wangun poci ilaharna awakna buleud betekok, beulah luhurna aya liang buleud maké tutup paranti ngeusikeun cai, di hareupna paranti ngucurkeun cai wangunna kawas beuheung entog atawa meri sawaréhna dina beuheung poci geus dipernahkeun ayakan pikeun ninyuh téh sangkan henteu milu kabawa kaluar mangsana dicicikeun, beulah tukangeun aya cangklék atawa gagang paranti mindahkeun, ngajungjungkeun atawa nyicikeun cai tina poci, di handapeuna aya buleudan paranti neundeun
di handapeuna aya buleudan paranti neundeun poci sangkan ajeg
Poci pangawakana henteu pati gedé, memang ngahaja dijieun pikeun saurangeun di dieu ngébréhkeun yén eusi dina hiji poci penting pikeun ngaladénan jalma anu penting
Tangtuna rasa leuwih diperhatikeun, utamana ieu budaya urang barat
Malik bin Anas, ngaran lengkepna Malik bin Anas bin Malik Al-Madani, nyaéta hiji mahaguru (islam), (nu nyekel) bukti kabeneran (hujjah) umat, jeung salaku imam nagari hijrah (Madinah)
anjeunna dipikawanoh salaku jalma nu bisa dipercaya, ngejeroan hal agama, jeung mangrupa salah sahiji tina opat imam madzhab
Ranjang nyaéta parabot anu aya di jero imah perenahna di pangkéng dipaké pikeun tempat saré atawa leleson ogé paranti diuk upamana keur aya di jero pangkéng , ukuran ranjang ilaharna disaluyukeun jeung kabutuhan, naha dipaké sorangan, duaan atawa leuwih , Ranjang dilengkepan ogé ku kasur, sepré, bantal, jeung guguling malahan aya ogé anu resep ditutupan maké kulambu maksudna sangkan henteu di congcong reungit
Ranjang tina beusi diurang mangrupa pangaruh nagara kulon, bisa waé ranjang ngagunakeun beusi sangkan kuat, gampang di bongkar jeung dipasang
Ranjang mibanda sababaraha ukuran anu geus ditangtukeun : Rupa-rupa wangun ranjang
Rupa-rupa wangun ranjang :
Rampadan nyaéta wadah paranti mawa susuguh anu dijieuna tina kuningan, kai, plastik, melamin, awi, jeung sajabana wangunna rupa-rupa aya anu buleud, pasagi aya ogé anu diréka-réka, rampadan mibanda panyepengan kénca jeung katuhu sangkan gampang mawana , cai jeung lalawuh anu baris disuguhkeun atawa dibawa, diteundeun luhureun rampadan tuluy ceuli rampadan dicepengan kénca jeung katuhu sangkan saimbang
Ranggap nyaéta pakakas dijieun tina anyaman awi paranti ngurungan hayam, sangkan henteu ngider jauh tur gampang néwakna, dipaké ngurungan hayam mangsa keur dipoyankeun bisa waé ngurungan hayam kumupu jeung indungna supaya henteu dipacok jeung dibintih ku hayam séjén, ranggap bisa ogé dipaké ngarungkup lauk di kulah atawa di balong
Ranggap hayam wangunna buleud, jangkung kurang leuwih sacangkéng kolot, handapna muka paranti ngurungan sedengkeun luhurna ditutup, anyaman dijieun carang sangkan katempo eusina, dijieun tina tangkal awi anu geus kolot, sangkan kuat handapna diwengku tur ditalian sakurilingna
Rawé atawa jiret nyaéta tambang paranti néwak sato linghas, tali anu dipaké kudu kuat tur wedel ; rawé bisa ogé mangrupa useup beunang nalian tuluy ditalikeun deui kana tali atawa tambang (dina tambang useupna ngagarantung leuwih ti hiji) maksudna pikeun ngala lauk di walungan atawa di laut anu disebut ngarawé (sabangsa tegér) anu diperenahkeun disabaraha tempat, ngarawé hartina néwak maké rawé , Pedaran
Rawé geus loba dimangpaatkeun saperti di : (Kabupaten Yapen Waropen, Kabupatén Ketapang, Kabupatén Seluma, Kabupatén Kaur dan kabupatén Mukomuko) sababaraha hiji useup beunang nalian dikantétkeun kana tali anu leuwih gedé tuluy dibatek ka luhur atawa ka gigir tungtungna dipasang jangkar jeung pangbeubeurat sangkan ngerelep ka jero cai luhurna dipasang kukumbul sangkan gampang katohiyan dina waktuna rawé dipulut deui
ilaharna rawé dipaké néwak lauk anu aya didasar cai, useup-useup beunang nalian tuluy dikantétkeun kana tali panjang tur wedel, dina istilah pamayang sakantét rawé disebut sakarinjang ("basket") dina sakantét rawé aya 50 - 100 gantungan useup
Rimbas nyaéta pakakas anu gunana pikeun mapas kai, wangunna kawas kampak, gagangna maké kai, dijieun tina beusi anu dicampuran waja, dina kagunaan rimbas dipaké ogé pikeun mesék kulit kai saméméh diolah, rimbas téh diurangmah dijieun di gosali Pedaran
Rimbas téh mangrupa pakakas anu kawilang heubeulna dipiwanoh, sahenteuna dina abad ka 11 - 15 rimbas geus ilahar dimangpaatkeun, malahan mangsa harita rimbas mangrupa pakakas andelan témpona ngabukbak leuweung jeung nyieun kamalir cai dina raraga nyieun lahan pikeun tatanén, malahan tukang nyieun parabot atawa pakakas tatanén mangsa harita mibanda tempat anu penting dina hirup kumbuh di masarakat
Baheula nyieun parahu jeunglisung paranti nutu paré maké pakakas tatah jeung rimbas
Salang nyaéta tali paranti nanggung anu dicantélkuen dina tungtung rancatan dijieun tina kulit tangkal waru beunang ngarara, tuluy diuntun, dikantétkeun jeung tali anu séjéna nepika ngawangun salang anu bisa diteundeunan barang anu baris di tanggung kayaning : batu, tolombong, gemuk, paré , jeung sajabana
Kulit tangkal waru pikeun bahan nyieun salang katelah ogé lulub .Dipilemburan mah salang téh sagigireun paranti nanggung ogé dipaké ngagantungkeun boboko eusi kéjo jeung wadah dahareun séjéna di dapur sangkan henteu dihakan beurit atawa ucing
Salumbat nyaéta pakakas paranti mesék kalapa, diwangun tina beusi atawa tina ruyung kawung wangunna méncos, seukeut tur panjang sangkan gampang ditancebkeun kana tapas kalapa mangsana mesék atawa ngalaan tapasna
Kalapa anu dipesék maké salumbat kalapa anu kolot naha baseuh atawa geus garing, maksudna dipeséék tapasna sangkan babari narok batokna pikeun ngaluarkeun kalapana ogé dipesék cangkangna sangkan henteu rungkang mangsana dibawa [[pasar|kapasar]] pikeun dijual
Anu teu biasa maké salumbat mah mesék kalapa sahulu ogé ugal ugil lantaran hésé jeung paur katojos, ari anu geus tapismah sakusiwel ogé tapas kalapa geus coplok tina batokna
Salumbat aya nu ditancebkeun kana [[taneuh]] aya ogé anu maké talapok tina [[beusi]] jadi bisa dipindah pindah nuturkeun tempat di mana ayana [[kalapa]] anu baris dipesék
Chun Jung-myung () nyaéta saurang aktor asal Koréa Kidul anu mimiti kawentar tina peranna minangka "Go Yi-seok" dina sérial tipi "Heart to Heart" taun 2015
Sangrayan nyaéta pakakas pikeun nyangray: ngagoréng atawa ngasakan olahan dina tempatna bari henteu maké minyak sangrayan kudu dijieun tina bahan anu kuat jeung kandel bisa waé maké bahan tina beusi, almaniem atawa taneuh tela sababaraha rupa kadaharan anu ilahar disangray saperti; siki muncang, kopi, suuk, siki wijén,[[kacang]], parudan [[kalapa]], sakapeung ogé nyangray [[sangu]], jeung sajabana
Manaskeun bahan olahan atawa kadaharan atah hususna disangray mibanda sababaraha tujuan di antarana: ngaaronjatkeun rasa, leuwih gampang didahar, henteu gancang buruk, aya patalina jeung urusan kaséhatan, jeung leuwih steril atawa maéhan kuman jeung bakteri
Nyangray bisa langsung ngagunakeun sangrayan bisa ogé maké cukang lantaran keusik beunang meresihan anu milu disangray dina sangrayan cara saperti kieu utamana dipaké dina nyangray kurupuk, kauntungan maké keusik nyaéta panas leuwih rata jeung manteng
Mimi Rasinah nyaéta saurang penari topéng Indramayu kahot
Komo, ngaranna ogé geus asup kana kategori maéstro
Ieu wanoja geus némbongkeun dédikasi anu sakitu luhurna kana kasenian tradisional hususna tari topéng ti Indramayu
anjeunna lain ngan saukur nari ku topéng anu sok gunta-ganti dina rarayna, namung anjeunna ogé nyebarkeun inspirasi ka batur pikeun mitresna tur ngamumulé Tari Topeng Indramayu
Mangsa keur budak
Rasinah lahir di Désa Pekandangan, Indramayu, Jawa Barat dina tanggal 3 Pebruari 1930
Kadua kolotna ogé seniman
Alatan éta, getih seni ogé ngucur di jero ragana
Ti keur leutik anjeunna geus diajar nari pepek kalawan aturan-aturan “mistis”na
Komo, anjeuna ogé geus diaménkeun di panggung-panggung hajatan (bebarang), pikeun negeskeun guratan hirupna salaku seniman
Ti leutik Mimi geus mikawanoh tari topeng anu diajarkan bapana, Bapa Lastra
Dina umur 5 taun anjeuna geus diajarkeun nari ku bapana anu katelah minangka dalang sarta indungna anu minangka dalang ronggéng
Nincak umur 7 taun, anjeuna mimiti ngider pikeun bebarangan atawa ngamén tari topeng
Sabot bangsa Jepang anjog ka Indramayu, rombongan topeng bapana dituduh ku Jepang minangka ‘mata-mata’, ku kituna kabéh aksesori tari topeng dibinasakeun ku bangsa Jepang nepi ka ngan nyésa hiji topeng waé
Dina agresi anu kadua kalawan tuduhan anu sarua, bapana tiwas ditémbak ku Walanda
Mangsa budak sarta rumaja Rasinah nu aya dina haténa saukur tarian
Sapopoéna hirup Rasinah ngora saukur panggung-panggung hajatan, pepek kalawan sora tatabeuhanana
Ku kituna, di luar Tari Topeng Indramayu, éstuning anjeunna lain nanaon
Ngan saukur tukang ngawih Gambang Kromong klasik
anjeunna ogé eunteungan “anak wayang” anu sapanjang hirupna dibikeun pikeun panggung sarta panongton
anjeunna henteu mikawanoh hal séjén di luar duny aéta
Sakola atawa ngarasakeun kagumbiraan kawas kaum rumaja sapantaranana
Sapupus bapana, rombongan tari topeng Rasinah dipingpin salakina, Mama Amat, saurang dalang wayang
Nepi ka kajadian G-30-S, anjeunna dicaram pikeun manggung, alatan tarianana anu ngaronjatkeun syahwat sarta abangan
Teu cukup badéy Gestapu, dina taun 1970-an jumplukan tari topeng Rasinah beuki sepi waleran, pentas tarling, dangdut,jeung sandiwara anu ngagantikeunana
Salaki Rasinah pamustunganana ngajual sakumna topeng sarta aksesoris tari minangka modal ngadegkeun grup sandiwara
Rasinah ngandeg henteu nari topeng salila 20 taun leuwih, ngan nabeuh gamelan waé pikeun sandiwara
Kakuatan haté Rasinah pikeun terus konsisten di galurna lain henteu dihadang masalah
Obahna pangaresep masarakat ti kasenian tradisional ka kasenian anu leuwih modérn nyieun Rasinah sarta seniman tradisional umumna kakeunaan balukar anu gedé
Aranjeunna kaleungitan panggung-panggung hajatan, lahan pikeun ngaéksprésikeun kasenimanana, sarta tangtu waé, napakah
Mangsa-mangsa hésé kawas éta dirasakeun bener ku Rasinah
Leuwih-leuwih sanggeus bapa sarta indungna pupus
anjeunna mangrupa anak tunggal
Ku kituna, anjeunna kudu ngagantungkeun hirupna ka salakina
anjeunna ampir henteu mibanda kasempetan pikeun nari
Alatan euweuh deui anu ngondang
Dina kasorangan sarta katerasinganana, anjeunna ngan masrahkeun hirupna ka Anu Kawasa
anjeunna henteu wani deui ngitung-ngitung guratan nasib di hareupeunana
Alatan, anjeunna sadar yén manéhna saukur seniman tradisional, ogé alatan pangabisa anu kawates
Pikeun pindah dina asal panghidupan anu séjén, anjeunna ogé ngarasa henteu bisa
Mangka, anjeunna ogé ngan bisa nari di imahna sorangan
Mindeng, manéhna nari dibaturan incuna, Aerli
Sarta, dipirig sésa kendang, saron, sarta goong ti bapana, anjeunna ogé coba ngajarkeun ka incuna Edi
Waktu éta, manéhna mecakan nurunkeun pangabisa senina ka dua incuna
Cara éta dilakonan ku Rasinah, sangkan manéhna tetep mibanda sumanget pikeun nari
Di émutanana ngan ngolébat hiji niat, sangkan hirup anu pait éta bisa dijalanan kalawan kagumbiraan sabari ngabagikeun pangabisa ka jalma anu pangdeukeutna
Tari Topeng Indramayu nyaéta hiji-hijina harta karun anu dipibogana
Ku kituna, ngan ku “barang” éta pisan manéhna bisa ngawariskeun élmuna ka turunanana
Dibarengan sumanget pikeun panceg jeung babagi, sarta kapasrahan pikeun mikeun sagala-galana ka Dzat Anu Maha Sampurna, pamustunganana manggih kabagjaan
Katabahan sarta soson-soson pikeun terus micinta seni sacara raharja ngabuahkeun perhatian pihak séjén
anjeunna yakin yén jalma anu ujug-ujug miduli dirina sarta Tari Topeng Indramayunya nyaéta siloka tina leungeun-leungeun Pangéran
Enya, harti sipat Welas sarta Asih-Na.. Dipaliré Budayawan
Minat golongan pamerhati kasenian kasebut anu boga tékad merevitalisasi kasenian Tari Topeng Indramayu nyambuangkeun amisna ogé pikeun Rasinah
anjeunna ogé dipénta pikeun nari di sagala rupa tempat
Lain saukur panggung-panggung hajatan di kampung-kampung
Tapi, kaasup ogé péntas-péntas di gedong-gedong kasenian di dayeuh, di jero sarta luar nagari
Saung anu tadina ampir runtuh alatan henteu kungsi meunang perhatian, lalauna dibangun deui ku anjeunna
Komo, anjeunna ogé junun ngawangun sanggar basajan di salah sahiji juru imahna
Batur latihan anjeunna ogé lain ngan Aerli, incuna
Tapi, barudak séjén rajol pikeun ménta ogé “harta karun” anu dipibogana
Bareng kalawan éta, ondangan pikeun nari ogé henteu kungsi deui ngandeg
Mangka, Rasinah anu ku murid-muridnya digeroan Mimi (nini) geus meunang pangajén anu taya babandingna di mangsa sepuhna
anjeunna bisa imut bagja nalika ngayakineun yén kateguhanana neuleuman Tari Topeng Indramayu ngabuahkeun panén anu gedé
anjeunna bisa seuri atoh waktu nyukuran yén kapancegan haté pikeun ngawal kasenian tradisional éta mikeun mangpaat taya papadana
Ku kituna, anjeunna ogé bisa mopohokeun kapeurih sarta dodoja anu salila ngalalakon dina kasenian sarta kahirupan nyatana
Urang bisa cumarita, naon anu lumangsung ka Mimi Rasinah alatan kapaksa
anjeunna kapaksa cicing dina kamiskinan sarta katungggaraanana salaku seniman tradisional, alatan anjuna henteu mibanda pangabisa séjén
anjeunna terus neuleuman Tari Topeng Indramayu alatan euweuh pilihan séjén
Pamadegan éta henteu salah
Namung, fakta ogé nyarita, ku kamiskinan sarta katunggaraan éta malahan anjeunna terus nari
Padahal anjeunna henteu deui meunang panggero sarta mibanda panggung tetep
anjeunna nari pikeun dirina sorangan sarta di “panggung” anu kacida heureut di jero saungna
anjeunna ogé nari bari ngabagi “kasenimanana” ka jalma pangdeukeutna
Kadua hal éta mangrupa patanda kapancegnana pikeun ngabéla hirup sarta salawasna babagi
Rasinah lir ibarat sagagang jukut
Jukut henteu ngarasula kana kamiskinan, katunggaraan, sarta kanyataan diri, anu saenyana salawasan aja di handap
anjeunna terus sumanget, soson-soson, sarta tawakal, pikeun ngamimitian ngeusian wanci isuk
Komo, reujeung “panggung” anu kacida basajan, manéhna terus “berkesenian”
Sarta, dibarengan suka-cita, rona héjo diawurkeun ka sakurilingna
anjeunna panceg sarta mikeun
Hiji ajaran asih anu kacida jerona, anu henteu deui mikir ngeunaan ayana diri sarta imbalan luhur nebarkeun asih éta sorangan
Anu dipigawé Rasinah mangasa pasualan-pasualan hirup moro manéhna taya eureunna nyaéta masrahkeunana ka Anu Maha Ngabagi
Ngarasula, kaduhung, pegat asa, apatis nyanghareupan hirup, malahan ngan baris ngurangan sumanget panceg sarta keur mikeun
Ku kituna, teu maké proklamasi sarta émbaran anu kaleleuwihan, anjeunna memang némbongkeun nguliatna minangka Khalifah, anjeunna ngalakonanana kalawan istiqomah
Nguliatna éta sorangan henteu kawas buronan anu rungkeb ku masalah atawa mandegna karier
Tapi, “pribadi nan tercerahkan” nyaéta pilihan séjén ti hirup ieu
Saha ogé kaci hirup kalawan pilihan séwang-séwangan
Teuing kudu terus ngapungkeun sumanget ngimpi, kahayang, cita-cita, sarta ambisi, pikeun ngahontal kabagjaan duniawi
Atawa, mecakan ngahontal udagan kabagjaan di alam séjén
Dina 1994, Endo Suanda sarta saurang baturna sasama dosen di STSI Bandung, Toto Amsar Suanda, nepungan Rasinah
Tarian Topeng Kelana anu dipintonkeun Rasinah nyieun duanana kataji
Aura magis anu aya, sarta sipat anu tuluy robah luyu kalawan sipat 8 topeng anu aya, ti mimiti topeng panji nepi ka kelana, nyieun aranjeunna kataji
Sabot éta ogé sumanget Rasinah pikeun nari ngoréjat deui, sarta Rasinah mimiti deui bisa manggung boh di jero nagari ogé luar nagari
Kaseriusan Mimi Rasinah dina neuleman kasenian ieu dibuktikeun kalawan ngabéla talari/tardisi tari ieu, ku kituna loba anu nyebutkeun anjeunna klasik
Mimi Rasinah ogé aktip ngajarkeun tari topeng ka sakola-sakola anu aya di Indramayu
Dina taun 2006, Rasinah ragrag dina mangsa nyokot cai wudhu sanggeus ngajarkeun tari di hiji sakola di Indramayu
Dua minggu sanggeus dirawat di RSHS, Mimi mungkas jalan tarinya
Manéhna ngawariskeun sakumna topeng sarta aksesorinya ka Aerli Rasinah, incu panerusna, dina hiji upacara anu matak kagagas pisan
Dina 15 Maret, Aerli kudu manggung di tujuh tempat dina sapoé minangka sarat pikeun neruskeun Mimi Rasinah
Saprak poé éta, ayana sanggar ogé aya di taktak mahasiswa STSI Bandung anu umurna 22 taun ieu
Di mangsa sepuhna, Rasinah ampir teu bisa deui ngusikkeun leungeun, nénjragkeun suku, sarta nerapkeun topeng di rarayna
Komo, serangan stroke maksa najeuna pikeun bolak-balik ka rumah sakit
Tragisna, alatan taya waragad, kulawargana nepi ka boga paniatan ngajual topeng-topengna
Hiji-hijina kaperkasaan anu masih dilakonan saurang Rasinah, di tengah teu daya upaya anjeunna, nyaéta kapaheutan haténa maksakeun diri pikeun ngawas murid-muridna saban latihan nari
acak sawaréh awakna lumpuh alatan stroke, tapi sumanget Rasinah pikeun nari tetep aya, Rasinah ngomong “Kuring baris eureun nari lamun geus maot”
Hal ieu dibuktikeun dina tarian pamungkasna, manéhna nari di Bentara Budaya Jakarta dina acara pentas seni sarta paméran “Indramayu Dari Dekat“, sanggeus tarian éta anjeunna gering parna sarta dirawat di RSUD Indramayu
Dina tanggal 7 Agustus 2010 Mimi Rasinah pamustunganana tilar dunya, tapi aktivitas nari di sanggar tarina masih tetep lumangsung
Mimi Rasinah dikurebkeun di désa Pekandangan, Indramayu dina poé Minggu, 8 Agustus 2010 kira-kira jam 9:00 WIB
Ratusan aleut-aleutan anu ngalayat nganteurkeun mulangna sang maéstro anu ngaranna geus ngadunia alatan tari topengna
Dikurebkeunana maestro tari topeng Indramayu lumangsung sacara basajan
Warga anu ngilu nganteur layon sang maestro tari topeng gaya Indramayu ngabring nepi ka di astana anu pamungkas
Tapi ngan sajumlah seniman sarta pajabat satempat anu datang pikeun nuturkeun prosési pemakaman
Anu pasti, Rasinah geus némbongkeun conto anu hadé, pikeun milih pilihan anu séjén
Hiji udagan, anu bisa ngajadi, henteu sawajarna sarta henteu pati dipikawanoh
Tapi, lamun hal éta bisa ningtrimkeun batin, sakaligus bisa ngaronjatkeun sumanget, kasungguhan, katekunan, sarta kagigihan, pikeun meunangkeun hirup éta sorangan, sarta ngarasakeun kani’matan kalawan pinuh kabagjaan
Ritual mistis Tari Topéng
Di satukangeun peunteun budayana anu luhur, tari topeng sarat ku ritual mistis
Sacara gurat badag, ritual saméméh paméntasan tari topeng dibédakeun dua macem, pikeun hajatan anu boga sipat kapercayaan sarta pesta biasa
“Lamun pikeun hajatan aya sasajén
Lamun pikeun ritual urang aya deui
Jiga puasa-puasa jeung saupana
Lamun pikeun paméntasan biasa, henteu perlu nanaon,” kecap nu ngokolakeun sanggar Mimi Rasinah, Aerli Rasinah ka merdika.com, Juma’ah (18/4/2014)
Hajatan kawas nyadran, dipeunteun minangka hiji kagiatan anu mibanda peunteun spiritual luhur ku kituna pikeun ngalakonanana kudu dipigawé sauntuyan ritual minangka ngaberesihkeun diri
Lir ibarat urang daék nyanghareup kanu di luhur
Urang kudu mandi, nyucikeun diri
Intina nyucikeun,” terusna
Topeng reujeung pakakas kasenian ogé teu poho pikeun disucikeun
Saban peuting Juma’ah kliwon, Aerli sok nyempetkeun diri nyucikeun barang-barang éta
“Di tempat Mimi Rasinah, lamun kliwon kudu enyaan ngahormatan
Ibaratna peuting spesial lamun peuting Jumaah kliwon,” ceuk Aerli
Cai pikeun nyucikeun ogé lain cai sagawayah
Aerli ngaku kudu nyokot cai ti sawatara asal sumur anu aya di Indonésia
Salaku penari topeng, ogé kudu dipigawé beberesih dina diri
: Carana kalawan ngalakonan puasa-puasa nu tangtu anu geus ditetepkeun karuhun
“Puasa pati geni
Lamun pati geni henteu kaci ngomong sapoé jeput
Henteu kaci saré
Kudu di kamar waé
Éta anu tacan kuring kuat ngalakonanana
Alatan pan sapoé sapeuting teu kaci saré, ngomong, kudu di kamar
Otomatis kudu kuat awakna,” tuluy Aerli ngécéskeun jenis puasa anu tacan bisa manéhna pigawé
Paray (Rasbora argyrotaenia) nyaéta lauk leutik tina kulawarga "Cyprinidae" runtuyan tina "Rasborinae"
Paray loba kapanggih disusukan, kamalir sawah, jeung tempat séjén anu mibanda cai ngalir tapi teu nyéot
Paray mibanda ngaran atawa sesebutan anu béda di unggal daérah, saperti di Jawa paray téh katelahna "wader pari, lunjar pari, lunjar andong", urang Batawi nyebutna "cecereh, lauk cere", di Sumatra disebutna "pantau", "seluang"
disabudeureun situ/ Danau Maninjau ieu lauk disarebut "bada" (badar) Paray katiténan loba ogé kapanggih di pulo Sunda Gedé (Sumatra, Jawa, Kalimantan), Semenanjung Malaya, jeung Filipina
Kitu ogé dina susukan-susukan anu aya di wewengkon Mekong, Chao Phraya jeung Mae Khlong
Paray jadi salah sahiji lauk anu dipikaresep pikeun didahar
Paray kasebut lauk leutik ku lantaran panjang awakna ngan nepika kurang leuwih 170 mm
lamun ditempo ti luhur sisit anu aya dina tonggong lauk paray semu coklat jeung ming-miang ka héjo beulah pundukna (dorsal) sedengkeun sisit anu aya dina beuteungna mah bodas kawas pérak kitu ogé palebah beuteung beulah handapna (ventral), Palebah beuteung kénca jeung katuhuna aya polét hideung ngagurat ti mimiti asang nepika buntutna, Kongkolak panonna ogé kelina pérak; cécépét-cécépét kelirna hérang, Kajaba palebah buntutna semu konéng
Wangun cécépét/susuri palebah tonggongna ("dorsal") II.7, tayalian ayana dua ramo cucuk anu heuras dituluykeun ku tujuh ramo anu laleuleus
Susuri/cécépét palebah bujurna III.5; palebah harigu/dada("pectoral") I.12-13; palebah beuteungna ("ventral") II.7; sisit palebah guratan ("linea lateralis") kurang leuwih aya kana 29-30 siki
Batang ekor ("peduncle") dikelilingi 14 sisik; antara gurat sisi dengan awal cécépét perut di antarai oleh 1-1½ sisik
Tempat hirup jeung mangpaatna
Paray utamana loba kapanggih dina situ, Susukan anu caina henteu nyéot teuing
Kapanggihan ogé dina kamalir sawah, aya ogé disusukan anu loba batu tur caina henteu pati tarik
Sakapeung paray sok saru jeung spesies ("Rasbora") atawa paray ("Puntius") ku alatan mibanda wangun jeung kabiasaan dina hirup anu sarua
Kahakanan paray di susukan sarupaning lauk leutik, anak laron (hurang leutik), serangga, jeung sajabana sabangsaning sato leutik
Paray jeung sabangsana mangrupa lauk anu ilahar didahar, malahan disababraha "lestoran" di jawa kulon, goréng lauk paray téh mangrupaken susuguh anu kacida istiméwana
Ngala lauk paray kawilang gampang saperti : ku jalan diuseup, disair, dikecrik, diparak, jeung sajabana, dinamangsa beubeunang loba lauk paray dijual ngan ukur ka pasar anu deukeut disabudeureunna
Paray bisa dijual dina kaayaan seger atawa meunag ngasakan
Mangsa usum hujan, spesies lauk paray gancang pisan ngarekahana
Lauk paray sagigireun gampang diala ogé gampang diingu/dipiara dalah tikitu nepika kiwari tacan kadenge aya anu "ngabudidayakeun" ieu lauk paray komo dina ukuran anu loba
Lunjar padi dapat dipelihara di kolam tanah
Paray jaluna leuwih gancang déwasa tur begér (allometrik positif jeung gonad) ti batan lauk paray anu bikang
kawasna lauk paray mijah sapanjang taun
Mimitina ieu lauk ku Pieter Bleeker dingaranan "Leuciscus argyrotaenia" dina taun 1850
Dalapan taun tiharita ku inyana kénéh dipindahkeun deui kana kulawarga lauk anu séjén nyaéta "Opsarius"
Panungtunganna taun 1860 dipindahkeun deui ku Bleeker deui kana kulawarga anu anyar nyaéta "Rasbora"
Nilem, nilem mangut, atawa melem ("Osteochilus vittatus") nyaéta salah sahiji lauk cai anu kaasup kana kulawarga "Cyprinidae"
Nilem téh lauk Hérbivora karesepna ngakan dangdaunna jeung lulukutan, lauk nilem kapireungeuh loba di Asia Tenggara: Tonkin, Siam (Thailand), Semenanjung Malaya, Kalimantan, Sumatra, jeung pulo Jawa
Lauk nilem mangrupa lauk inguan anu ngahaja dipegarkeun pikeun dimangpaatkeun, utamana di daérah Jawa
Kiwari nilem téh loba dibudidayakeun ogé di Sulawesi
Nilem téh lauk anu mibanda ukuran sedeng kurang leuwih panggedéna tilu ramo atawa 260 mm
tina palebah pundukna 3-3,7
Panjang tina huluna 4,1-4,5
Palebah sungutna melengkung, biwirna jeding jeung bisa manyangan umpama dibetot
Sisit anu aya dina huluna kurang leuwih 10-12 siki
Cécépét/susuri palebah pundukna dorsal mibanda III ramo-ramo heuras mibanda susuk kalawan 10-13 ramo-ramo anu laleuleus; Jumlah jeung wangun cécépét/susuri dina palebah dada I.13-16; palebah beuteung I.8; palebah bujurna III.5
Gurat sisi 33-34
Melak jeung mijahkeun
Melak lauk nilem
Lauk nilem leuwih hadé umpama dipelak di wewengkon anu mibanda kaayaan 150 nepika 1.000 méter di luhureun beungeut cai laut tur mibanda 18 nepika 28 darajat suhuna
Nilem mikaresep cai anu maju tapi henteu pati nyéot, upama ngingu dibalong bisa diakalan maké pancuran
Saméméh dipelakeun balongna kudu disaatan jeung digaringkeun kurang leuwih tilu poé tuluy diawuran apu saperluna, maksudna pikeun maéhan hama anu aya di jerobalong
Mijahkeun atawa ngawinkeun lauk nilem bisa di balong taneuh atawa balong/bak semén, dimimitian ku milih lauk pijahkeunen, indung lauk nilem anu alus keur pijahkeuneun (gonad) umurna kurang leuwih sataun nepika sataun satengah tur mibanda beurat 180 nepika 200 gram ilaharna laukna katembong gendut jeung ngojayna rada lémpoy (lalauna), kelir sisitna anu biasa pérak rada semu konéng, palebah bujurna katembong rada bareuh
Lauk nilem jaluna anu geus siap dikawinkeun katempo lamu ditewak tuluy palebah beuteungna di urut lalaunan, palebah siritna bakan kaluar mamanis nyaéta kaluar cai bodas kawas susu, dedegana lingas jeung ngojayna gancang
Lauk nilem téh kiwari geus ngurangan jumlahna anu aya ogé ngan saukur diingu dibarengkeun jeung ngukut lauk séjén saperti lauk : emas, nila, guramé, jeung sajabana dina sabalong, nilem ilaharna dikukut/dibudidayakan di pulo Jawa, utamana Jawa Kulon
Endog lauk nilem pang dipikaresepna ku lantaran mibanda rasa anu ngeunah
Kungsi diayakeun panalungtikan ngeunaan lauk nilem anu dilaksanakeun di situ/Danau Maninjau,Sumatera , antukna meunang hiji kacindekan umpama lauk nilem anu dipelakeun bari jeung henteu diparaban, éta lauk nilem baris ngahakanan rupa-rupa "fitoplankton" anu aya sajeroeun cai situ, tah ku alatan éta pisan ieu lauk nilem bisa waé dipelakeun pikeun ngabantu meresihan kokotor cai situ
Lauk nilem ngahakan rupa-rupa "fitoplankton" anu mangrupa kulawarga tina "Bacillariophyceae", "Chlorophyceae", "Cyanophyceae", jeung "Desmidiaceae"
ti saprak dipiwanoh jeung lobana "terapi suku jeung dampalna" anu maké "Garra rufa", lauk nilem mangrupa lauk anu jadi pilihan séjén ku lantaran mibanda sipat jeung paripolah kawas lauk melem, nyaéta resep ngaronyok tur ngakan kulit paeh anu aya dina suku anu ngahaja dianclomkeun ka cai i
Mimi Rasinah – Maéstro Tari Topéng
Kebon; talun nyaéta sawidang lahan, biasana mah di tempat nembrak, nu diperlakukeun husus ku manusa, hususna keur tempat tuwuhna pepelakan
Harti kebon sipatna umum ku sabab lahan nu dipelakan tutuwuhan sacara liar ogé bisa disebut kebon, asal aya di wewengkon sabudeureun padumukan
Dina kaayaan nu kawas kieu, kebon bisa dibédakeun jeung leuweung ditempo tina jinis katut kapadetan tutuwuhananan
Dina istilah sapopoé mah, kebon téh mindeng dipaké keur nyebutkeun pakebonan (kayaning "kebon kareé" atawa "kebon kalapa") utamana lamun ukuranana teu pati lega tur henteu diusahakeun sacara inténsif keur kapentingan komérsil
Kecap kebon bisa ogé dipeké keur pakarangan katut taman
Sakabéh atawa sabagéan kebon bisa dikokolakeun jadi taman
Kebon bisa disaruakeun jeung "orchard" dina basa Inggris
Kebon nu kieu mah mangrupa hiji usaha melak tangkal atawa rungkun sacara monokultur, tapi lain terna, keur ngahasilkeun bahan pangan
Lahan keur kebon nu kawas kieu téh geus dipikawanoh ti baheula kénéh, saperti kebon pala di Maluku jeung rupa-rupa kebon bungbuahan di sababaraha tempat di Nusantara (saperti kebon kadu, dukuh, rambutan, katut salak)
Kebon di Indonésia mah biasana henteu boga sistim budidaya nu inténsif tur saukur jadi tempat keur nuwuhkeun pepelakan sarta ngumpulkeun hasil panén
Euweuh fasilitas panyortiran atawa pengemasan nu disadiakeun dina lahan kasebut
Di luar nagri mah, kebon apel, jeruk, cau, katut zaitun diusahakeun sacara inténsif tur bisa disebut pakebonan.. Dumasar kana fungsi kebon minangka sarana katut obyék panalungtikan, sawatara kebon atawa pakebonan bisa difungsikeun keur lahan atawa lokasi sakola alam, nyaéta sakola nu teu maké gedong
Dina mangsa pamaréntahan Gubernur (1826-1830) Pangeran Kusumadinata IX meunang pangkat militer minangka Kolonél ti pamaréntahan Walanda ku alatan luhur jasana ngamankeun wewengkon perbatasan cirebon sarta numpes begal sarta pemberontak utamana anu mecakan asup ka Sumedang ti Cirebon
Sebutan kolonél dina létah rahayat robah jadi “Kornél” ku kituna katelah nepi ayeuna “Pangeran Kornel”
Ti keur budak, ngaranna katelah Radén Jamu
anjeunna putra bupati Sumedang Raden Adipati Surianagara / Raden Sugih (1761‑1765)
Nalika bapana tilar dunya, harita R. Jamu leutik kénéh
Satuluyna diasuh ku bibina, nyaéta istri adi bapana anu ngagantikeun bapana minangka jadi bupati Sumedang Raden Adipati Surialaga (1765‑1773)
Adipati Surialaga ogé miboga saurang anak lalaki, anu leuwih ngora ti Jamu, nyaéta Raden Ema
Duanana tacan cukup umur nalika Adipati Surialaga ogé tilar dunya, mangka bupati Sumedang harita dilungguhan ku Tumenggung Tanubaya anu saméméhna jadi bupati di Parakanmuncang
Dina mangsa éta aya kabiasaan yén anu diangkat minangka gaganti bupati di hiji wewengkon, kudu turunan langsung ti bupati anu saméméhna, hartina kudu turunan bupati satempat atawa kulawarga deukeutna
Tangtu waé anu dianggap baris satia ka “Pamaréntah Agung”, nyaéta Kompeni Walanda
Supamana calon anu mibanda hak dianggap baris boga sikep musuhan Walanda, biasana disingkirkeun maké sagala rupa cara
Kakara lamun ti antara kulawarga bupati satempat euweuh anu meujeuhna diangkat minangka gaganti, dipaluruh calon ti tempat séjén nyaéta anu geus dipikanyaho cara gawéna sarta kasatiaanana
Dina hal ieu Tumenggung Tanubaya dianggap miboga sarat éta
Sanajan rarasaan kurang sugema, tapi kulawarga menak Sumedang narima pangangkatan éta alatan memang calon Sumedang anu mibanda hak sorangan masih tacan nepi ka umur
Tapi sabot dua taun saterusna Tumenggung Tanubaya ngandeg, tétéla anu diangkat lain R. Jamu anu mangsa éta geus dewasa, tapi Tumenggung Patrakusumah minantu Tumenggung Tanubaya
Peta Pamaréntah Walanda éta ngabalukarkeun rasa henteu sugema di kulawarga menak Sumedang, ogé ngabalukarkeun pacéngkadan di pihak Tumenggung Patrakusumah sorangan
Ningali kaayaanana kieu rupa, R. Jamu nganggap perlu ngahindar ti Sumedang
Ku ayana kajadian ieu ngajadikeun saurang pangarang Sunda anu kasohor, "Memed Sastrahadiprawira (1897 – 1932)" nulis hiji roman dumasar riwayat hirup R. Jamu, dijudulan Pangeran Kornel (1930) anu geus ogé ditarjamahkeun ka dina basa Indonésia ku Abdul Muis (1948)
Di jero roman éta Memed mintonkeun saurang inohong (anu meureun) fiktif, nyaéta Demang Dongkol, anu dicaritakeun jadi pangangsong / penghasut anu ngabalukarkeun beuki ngiruhan mimitran R. Jamu jeung Tumenggung Patrakusumah, sanajan anu tungtungna R. Jamu jadi minantuna
R. Jamu nyamunikeun diri ka Malangbong, saterusna ka wewengkon Cianjur
Di Cianjur manéhna meunang panangtayungan sarta kapercayaan ti anu mangsa harita jadi bupati (1776-1781)
Bupati Wiratanudatar anu kungsi mikawanoh bapana R. Jamu, nyimpen simpati ka budak ngora éta
Dibéréna pakasaban di lingkungan kabupatén, nalika aya lowongan "Kepala Cutak Cikalong Wetan", mangka ditempatkeunana di ditu
R. Jamu ogé ditikahkeun ka salah saurang barayana
Jadi bupati Sumedang
Sabot R. Jamu jadi Kepala Cutak Cikalong Wetan anjeunna kadatangan Ema Surialaga, adi misanana, anu ogé ngarasa kurang aman hirup di tempat kalahiranana sorangan (Sumedang)
Ema ogé meunang simpati bupati Wiratanudatar
Manéhna diangkat jadi Juru Tulis Kabupatén, saterusna mangsa aya lowongan, diangkat jadi Mantri Kudang Kopi di Bogor, malahan saterusna jadi Bupati Bogor, Bupati Karawang sarta Bupati Sukapura
Ema ngundurkeun diri ti kalungguhan pamungkas éta dumasar paméntana sorangan
Nalika aya lowongan keur Patih di Sumedang, mangka R. Jamu ogé diangkat pikeun nyekel kalungguhan éta kalawan pangkat Demang
Sanggeus sawatara lila mangku kalungguhan éta, mangka dina taun 1791, anjeunna ogé diangkat jadi Bupati Sumedang kalawan gelar Tumenggung Surianagara
Minangka jadi Bupati, anjeunna katelah wijaksana
Dina mangsa pamaréntahanana kahirupan rahayat ngembang kalawan alus sarta sugih
Manéhna ogé kaceluk minangka bupati anu rancagé sarta jujur
Kawijaksanaanana minangka jadi Bupati anu bersih sarta kaberhasilanana ngaronjatkeun kahirupan rahayat Sumedang, bisa dibuktikeun ti sababaraha kasaksian para gegedén Walanda mangsa harita
Salah saurang di antarana nyaéta "Nicolaas Engelhard" anu dina kasempetan mariksa perkebunan kopi di sakumna Parahiangan, kungsi sindang di Sumedang
Ngeunaan wewengkon Sumedang manéhna nulis, yén sanggeus diparéntah ku Tumenggung Surianagara, wewengkon éta ngahontal loba kamajuan, komo disebutkeunana : "wewengkon anu asalna leuweung geus ngajanggélék jadi surga"
Dipujina Tumenggung Surianagara minangka bupati anu jujur
Sanajan manéhna lain saurang anu beunghar, tapi teu pisan-pisan manéhna ngalakonan gawéna anu salah ngumpulkeun kakayaan pribadi dumasar kalungguhan sarta kakawasaanana minangka bupati
Manéhna disebut hirup basajan sarta mindeng ngadongdon / nalingakeun kaayaan rahayatna anu hirup di pilemburan
Diangkat jadi Pangéran
Alatan jasa – jasana éta pisan mangka manéhna saterusna diangkat jadi Pangeran sarta ngaranna robah jadi Pangeran Kusumah Dinata
Di sagigireun éta manéhna ogé nampa ogé medali emas kalawan ukiran kecap-kecap : "“Atas nama Sri Maharaja, medali ini diberikan oleh Komisaris Jenderal kepada Pangeran Kusurnah Dinata, bupati Sumedang, sebagai ganjaran atas keberanian dan kesetiaannya.”" Kawani sarta kasatiaan éta dipintonkeunana ogé minangka manéhna babarengan jeung bupati-bupati Karawang, Subang sarta Cirebon mingpin pasukan anu mantuan pasukan Kompeni pikeun mareuman pambarontakan anu lumangsung di Jatitujuh, anu
pambarontakan anu lumangsung di Jatitujuh, anu dipingpin ku Alus Rangin kira-kira taun 1806
Pambarontakan éta alatan rahayat wewengkon Cirebon henteu kuat deui hirup dina pamerasan jalma-jalma Cina anu nampa hak-hak istiméwa alatan geus nyéwa désa-désa minangka taneuh partikelir, sarta ogé alatan prosés ditéwakna Raja Kanoman anu dicinta rahayat
Prosés néwak éta dipigawé Walanda maké hiji muslihat, sanggeus karusuhan – karusuhan mucunghul di sakumna wewengkon Cirebon saprak taun 1802, alatan Walanda ngangkat Pangeran Surantaka anu henteu sohor keur gaganti Sultan Kanoman anu maot dina taun 1798
Pangeran Surianagara atawa Raja Kanoman anu leuwih ngabogaan hak luhur kalungguhan sultan kasingkir ti karaton barengan jeung dua urang barayana anu séjén, nyaéta Pangeran Kabupatén sarta Pangeran Lautan
Katiluna gura-giru meunang simpati rahayat anu geus lila kateken sarta ngarasa henteu sugema, sarta nagalalakon jadi pupuhuna
Dina taun 1805 Walanda ngondang katiluna pikeun ngariung di Betawi
Tapi sabot katiluna anjog di ditu, maranéhanana ditéwak sarta diasingkeun ka Ambon
Pambarontakan mangrupa hanca susulan ti lalawanan anu saméméhna dipingpin ku katilu pangeran ti Kanoman éta
Pasukan Bagus Rangin anu ditingker ti sagala arah, bisa diéléhkeun
Tapi Walanda ogé gura-giru mulangkeun Raja Kanoman ti pengasingan sarta ngangkat anjeuna janten sultan, sedengkeun jalma-jalma Cina henteu diidinan deui cicing di jero pilemburan
Anu matak jadi alus di dieu nyaéta alatan nurutkeun Pangeran Kusumah Dinata sorangan, pemberontakan rahayat di wewengkon Cirebon anu ngarémbét nepi ka wates Sumedang, ku alatan kacida mohakana lampah para pangawasa kolonial sorangan
Di wewengkon Sumedang aya saurang komisaris Walanda, "", anu nyiksa saurang cutak ti Conggéang, ku kituna cutak anu ngaranna Baen éta milu ngagabungkeun jeung para pemberontak babarengan
Kabéhanana aya 77 urang anu ngilu
Hal éta keur némbongkeun yén Pangeran Kusumah Dinata téh saurang anu "réalistis", anu yakin yén rahayat moal ngaberontak ka saluhureunana lamun waé maranéhanana diperlakukan kalawan alus
Para pajabat sakuduna jadi nu ngajaga sarta jadi pamingpin rahayat sarta lain jadi pameres atawa panindasan maranéhanana
Anjeuna sorangan salaku bupati ngarasa boga kawajiban pikeun nangtayungan sarta ngabela rahayatna ti pamolah anu henteu ilahar
Hal éta dibuktikeunana sorangan dina kajadian anu lumangsung mangsa nyieun jalan raya Anyer – Banyuwangi
Jalan Cadas Pangéran
Jalan raya Anyer – Banyuwangi, anu nyambungkeun Pulo Jawa ti Kulon ka Wétan, dijieun minangka aya paréntah "Gubernur Jenderal Herman Willem Daendels (1807-1811")
Ti Bandung jalan éta nuju ka Cirebon sarta Semarang kalawan ngaliwatan kabupatén Sumedang
Tapi hancaan jalan di hiji tempat di wewengkon kabupatén Sumedang éta pohara noyod, antukna aya hiji kajadian anu saterusna jadi sohor sarta nyeungitkeub ngaran Pangeran Kusumah Dinata minangka bupati anu mikanyaah sarta nangtayungan rahayatna, alatan wani ngabéla rahayatna éta di hareupeun Gubernur Jenderal Daendels anu kaceluk galak sarta gedé ambek
Dijieuna jalan raya éta, anu disebut ogé Jalan Pos, sabenerna aya maksud lian keur kapentingan militer
Daendels saméméh diangkat jadi Gubernur Jenderal di Hindia Walanda, aktip dina militer sarta pulitik di nagarana
Salaku Gubernur Jenderal, manéhna kaceluk heuras, boh ka kaum pribumi boh ka bangsa Walanda sorangan
Manéhna ngalakonan sagala rupa tindakan anu teges ka para pajabat Kompeni anu korup, tapi leuwih tiheula naékkeun gaji anu saméméhna memang pohara leutik
Manéhna ogé ngalegaan praktek Tanam Paksa anu pohara nguntungkeun Kompeni
Sabot manéhna narima kalungguhan éta ti Gubernur Jenderal (1805‑1808), pancén utamana nyaéta pikeun ngajaga kapentingan Walanda ti anceman Inggris anu kakawasaanana beuki badag di wewengkon anu jadi pangaruh Walanda
Jumlah soldadu Kompeni ditambahna kalawan sukarélawan‑sukarelawan pribumi, tuluy manéhna ogé ngadegkeun pabrik pakarang di Surabaya, ngadegkeun sakola perwira di Semarang, pabrik cor beusi meriam di Jakarta, sarta séjéna
Nalika ngawangun jalan raya Anyer ‑ Banyuwangi éta kakejemanana pohara kaceluk
Manéhna henteu maliré sabaraha loba manusa anu jadi korban
Anu penting pikeunana pakasaban éta kudu réngsé luyu jeung kahayangna
Pikeun nyieun jalan éta dikaluarkeun tanaga pribumi ngaliwatan pajabat ‑ pajabat satempat
Mangka loba jalma didatangkeunn ti wewengkon-wewengkon anu laér, ninggalkeun anak pamajikan sarta pakasabanana sapopoé
Di palebah kulon dayeuh Sumedang, aya gunung batu cadas anu pohara teuas
Di dinya pangwangunan jalan pohara noyod, alatan jalma anu digarawé ngan saukur maké leungeun sarta maké pakakas anu pohara sederhana, kawas linggis sarta pacul
Mangbulan‑bulan geus dipigawé, tapi hasilna ampir euweuh teu katingali
Mangka sabot Gubernur Jenderal Daendels sorangan rék datang ngadalikeun pangwangunan jalan éta, jalma geus dikeputan kahariwang, alatan maranéhanana geus ngadéngé ngeunaan kegalakan sarta kakejemanana
Daendels saméméh indit ka Hindia Walanda diangkat jadi "Nurschalk" anu ku létah urang Jawa disaluyukeun kalawan sipatna anu galak saterusna kaceluk minangka Mas Galak
Jalma‑jalma geus bisa ngabayangkeun sakumaha baris ngadatna Tuan Besar Mas Galak lamun nempo yén pangwangunan jalan di gunung cadas éta tacan aya hasilna
Tapi Bupati Kusumah Dinata henteu nempokeun rasa kahariwang
Nalika Gubernur Jenderal Daendels nepi, dipapagna kalawan léngkah tegep tur leungeun katuhuna pageuh nyekel hulu keris anu geus digilirkannya ka hareup (biasana keris diselapkeun di tukang, kajaba dina perang)
Nalika Gubernur Jenderal ngasongkeun leungeun pikeun sasalaman, Pangeran Kusumah Dinata nampa maké leungeun kénca
Tangtu waé peta éta matak reuwas Daendels
Tara biasa jalma ngabagéakeun asongan leungeun maké leungeun kénca, komo deui leungeun katuhuna nyekel hulu keris
Alatan nempo lampah anu rongkah éta, Gubernur Jenderal Daendels henteu gura-giru nanya soal noyodna pakasaban nyieun jalan
Nurutkeun imajinasi pengarang Memed Sastrahadiprawira, di antara kadua gegedén éta lumangsung paguneman kawas kieu: Daendels: "“Bupati, naon maksud Anjeun narima asongan leungeun kami maké leungeun kénca?”" Pangeran Kusumah Dinata: "“Kanjeng Tuan Besar, kuring henteu bisa ngalaksanakeun pancén anu Tuan Besar bikeun, alatan paréntah éta mustahil dilaksanakeun
Lain maksud kuring nyapirkeun paréntah, lain ogé alatan henteu miboga kahayang digawé kalayan soson-soso, tapi hayang meunang tinimbangan yén pakasaban anu kuring sanghareupan pohara beuratna, malahan leuwih beurat tibatan anu disanghareupan ku anu séjén
Tapi alatan kuring henteu nempo baris nampa tinimbangan kitu ti Kanjeng Tuan, mangka kuring hayang nempokeun yén bupati Sumedang anu ngaranna Pangeran Kusumah Dinata leuwih resep maot ngahiji jeung taneuh batan kudu ngalaksanakeun pakasaban anu henteu luyu jeung rasa kaadilanana
Lamun kapaksa, kuring leuwih resep disebut jadi jelema heuras sirah batan dituduh maéhan rahayat kuring sorangan anu teu boga dosa.”" "“Naon, anu jadi kabeuratan Anjeun, lamun kami meunang nyaho?”" Mangka Pangeran Kusumah Dinata ogé nyaritakeun masalah anu disanghareupanana
Wewengkon éta arang pengeusina, ku kituna jalma‑jalma anu digawé di dinya didatangkeun ti wewengkon anu lian, anu ngandung harti jelema éta kudu ninggalkeun anak pamajikan atawa kulawargana, sarta ogé pakasabanana sapopoé anu jadi sumber panghirupanana
Sedengkeun parabot anu dipaké pohara biasa ogé
Ngadéngé katerangan Bupati Kusumah Dinata, Gubernur Jenderal Daendels ogé jadi ma’lum, yén noyodna pakasaban di dinya lain alatan dihaja atawa diantepkeun
Manéhna muji kawani Pangeran Kusumah Dinata
Ka ajudanana manéhna maréntahkeun sangkan ka dinya dikirimkeun pasukan Zeni, pikeun nulungan ngancurkeun batu cadas anu mustahil dilinggis éta kalawan ngagunakeun dinamit
Bagéan jalan di gunung batu cadas éta, tempat Pangeran Kusumah Dinata pahareup-hareup jeung Gubernur Jenderal Daendels, ayeuna kaceluk kalawan ngaran "“Cadas Pangeran”" minangka miéling kana kawani saurang pajabat dina ngabela rahayatna
Sanajan jalan anu ayeuna saéstuna lain jalan anu dijieun dina mangsa Pangeran Kusumah Dinata deui (anu dipikawanoh minangka “jalan heubeul” atawa jalan lila anu tempatna di luhur jalan anu ayeuna dipaké), tapi ngaran “Cadas Pangéran” éta masih tetep nerap
Kajadian harita bisa ogé, ditempo minangka nyatakeun kawani Pangeran Kusumah Dinata dina ngedalkeun naon anu dianggapna hiji pibenereun
Lamun manéhna yakin kana hal anu pibenereun éta, mangka manéhna wani ngaguarna di hadapan saha waé ogé, sanajan balukarna manéhna kudu nandonkeun kalungguhan sarta kasalametan dirina
Kajadian di Karaton Bogor
Kajadian anu lumangsung di Karaton Bogor dina taun 1811, mangrupa bukti kana sipatna anu wani ngedalkeun kayakinanana sorangan, sanajan manéhna sadar yén hal éta ngandung bahaya pikeun dirina sorangan
Dina mangsa éta, Walanda kapaksa mikeun kalungguhanana salaku pangawasa Jawa ka Inggris, anu lumangsung salila lima taun (1811 ‑ 1816)
Sabot "Lord Minto" minangka Gubernur Jenderal Inggris di India ngayakeun ngalongok ka Jawa, di Karaton Bogor diayakeun sawala anu dihadiran ku para pajabat penting Éropa atawa Pribumi
Pangeran Kusumah Dinata anu mangsa éta umurna geus sepuh, hadir ogé dina sawala éta
Tapi nu béda jeung para pajabat pribumi séjén anu kasampak marahmay, nempokeun haté bungah kualatan ayana ganti anu dipertuan, Pangeran Kusumah Dinata katempo nguluwut waé
Para bupati anu séjén geus loba anu ngedalkeun jangji satia sarta pujian ka anu dipertuan anu anyar
Pangeran Kusumah Dinata minangka salah saurang bupati anu kakoncara, pamustunganana dipénta ogé nyarita
Nurutkeun pengarang Memed Sastrahadiprawira, ieu pisan anu dikedalkeun ku Pangeran Kusumah Dinata dina mangsa harita, “"Di Sumedang, lamun aya jelema rék maot, manéhna ngagero anak‑anak sarta incu‑cucunya, pikeun nyaritakeun kahadéan karuhuna sacara ngaruntuy
Kitu ogé kuring ngadéngé ti bapa kuring almarhum, yén geus leuwih ti 200 taun, karuhun kuring ngabdi ka urang Walanda sarta Kompeni anu geus migawé kahadéan haté ka karuhun kuring
Alatan éta kuring ngedalkeun mangrébu-rebu nuhun kana kahadéan urang Walanda sarta ngaharepkeun, mugia karajaan Walanda baris terus salamet sejahtera!”" Guaran éta ngabalukarkeun kahariwang alatan sakabéh jalma sadar yén dina mangsa hatita anu jadi anu dipertuan nyaéta Inggris anu geus ngéléhkeun Walanda
Muji Walanda di hareup satru anu cikénéh naklukeunana reujeung teu pisan-pisan wijaksana
Tapi tétéla kedalan Pangeran Kusumah Dinata éta meunang pujian ti saurang perwira Inggris anu ngaranna "" sarta "Lord Minto" ogé nyatakeun pangajén atawa kamani sarta kasatiaan Pangeran Kusumah Dinata ka Walanda
Manéhna jangji baris nepikeun hal éta ka pihak Walanda
Teu adil lamun urang dina mangsa ayeuna meunteun kedalan éta kalawan pamenteu nasionalisme Indonésia
Dina mangsa éta alpukah / gagasan ngeunaan nasionalisme Indonésia sorangan tacan lahir
Sarta Pangeran Kusumah Dinata téh saurang anu lahir sarta digedékeun dina alam kolonial, dina kulawar­ga anu jadi aparat ti mesin kolonial éta sorangan
Kedalan éta kudu urang tarima minangka tanda kepatuhan hiji jalma ka naon anu mdiajarkeun ku kolot karuhunna, alatan yakin yén naon anu diajarkeun ku kolot éta bener sarta kudu dilaksanakeun sacara jujur, sanajan kudu nandonkeun nyawa sorangan
Ku kituna mangka urang baris nempo hiji kasajajaran antara kasatiaan Pangeran Kusumah Dinata ka pamaréntah Walanda éta kalawan kepatuhan Munding­laya di Kusumah anu indit néangan Layang Salaka Domas ka Sajabaning Wiati luhur paréntah ayahanda, Prabu Siliwangi
Kawas ogé Mundinglaya Dikusumah, Pangeran Kusumah Dinata henteu nyungsi satungtung buuk ogé kabeneran paréntah sepuhna
Tangtu waé kepatuhan éta ogé miboga sarat
Sabot rasa tang­gung témbalna minangka pamingpin, rahayat kageuing dina kajadian dijieunna jalan Anyer‑Banyuwangi di Cadas Pangeran, mangka kalawan ngurbankeun kalungguhan sarta kasalamaten pribadina, manéhna kalawan wani ngabarontak ka Gubernur Jenderal Daendels anu geus kesohor galak
Barontakna éta lain tanda ti henteu satia atawa henteu nurut, namung alatan manéhna minangka pajabat ngarasa boga tanggung jawab anu luhur pikeun ka­salametan rahayat anu dipingpinna
Pangeran Kusumah Dinata nyaéta conto anu ampir sampurna minangka saurang pajabat anu tuhu, tanggung jawab sarta ju­jur
Peunteun ieu ogé radana anu ngabalukarkeun Memed nulis bio­grafinya alatan peunteun éta nu digambarkannya dina inohong Yogaswara dina roman Mantri Jero anu ditulisna leuwih tiheula
Sénggal atawa séngal (Hemibagrus planiceps) nyaéta lauk anu mibanda kumis panjang, kaasup kana angota kulawarga suku Bagridae
Hirupna di susukan kalawan henteu nyebar jauh mangrupa (endemik) di sabudeureun Jawa Kulon, kelirna awakna coklat semu konéng, mibanda pamatil kénca, katuhu, jeung dina tonggongna
Pangawakan lauk sénggal kaasup kana ukuran sedeng, panjang awakna kurang ti 20 cm; sanajan kungsi kapireungeuh dina ukuran dewasa nepi ka 263 mm SL ("standard length", panjang standar)
"Hemibagrus planiceps" Ciri mandirina taya lian dina sirip/susurina kawilang pondok ("adipose fin base") sedengkeun ukuran panjangna lk