izzako/sundanese-pixelgpt huggingface dataset:
Taun ka-309 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-308 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-307 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-306 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-305 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-304 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-303 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-302 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-301 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-300 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-299 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-298 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-297 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-296 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-295 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-294 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-293 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-292 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-291 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-290 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-289 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-288 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-287 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-286 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-285 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-284 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-283 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-282 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-281 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-280 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-279 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-278 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-277 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-276 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-275 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-274 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-273 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-272 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-271 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-270 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-269 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-268 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-267 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-266 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-265 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-264 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-263 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-262 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-261 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-260 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-259 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-258 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-257 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-256 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-255 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-254 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-253 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-252 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-251 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-250 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-249 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-248 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-247 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-246 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-245 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-244 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-243 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-242 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-241 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-240 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-239 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-238 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-237 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-236 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-235 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-234 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-233 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-232 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-231 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-230 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-229 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-228 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-227 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-226 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-225 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-224 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-223 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-222 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-221 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-220 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-219 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-218 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-217 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-216 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-215 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-214 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-213 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-212 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-211 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-210 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-209 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-208 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-207 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-206 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-205 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-204 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-203 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-202 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-201 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-200 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-199 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-198 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-197 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-196 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-195 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-194 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-193 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-192 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-191 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-190 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-189 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-188 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-187 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-186 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-185 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-184 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-183 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-182 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-181 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-180 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-179 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-178 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-177 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-176 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-175 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-174 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-173 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-172 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-171 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-170 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-169 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-168 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-167 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-166 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-165 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-164 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-163 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-162 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-161 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-160 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-159 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-158 Maséhi dina Kalénder Grégori
Taun ka-157 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-156 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-155 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-154 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-153 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-152 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-151 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-150 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-149 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-148 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-147 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-146 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-145 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-144 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-143 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-142 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-141 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-140 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-139 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-138 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-137 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-136 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-135 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-134 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-133 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-132 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-131 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-130 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-129 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-128 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-127 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-126 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-125 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-124 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-123 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-122 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-121 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-120 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-119 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-118 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-117 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-116 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-115 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-114 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-113 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-112 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-111 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-110 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-109 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-108 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-107 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-106 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-105 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-104 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-103 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-102 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-101 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-100 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-99 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-98 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-97 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-96 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-95 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-94 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-93 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-92 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-91 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-90 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-89 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-88 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-87 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-86 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-85 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-84 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-83 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-82 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-81 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-80 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-79 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-78 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-77 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-76 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-75 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-74 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-73 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-72 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-71 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-70 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-69 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-68 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-67 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-66 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-65 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-64 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-63 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-62 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-61 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-60 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-59 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-58 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-57 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-56 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-55 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-54 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-53 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-52 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-51 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-50 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-49 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-48 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-47 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-46 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-45 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-44 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-43 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-42 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-41 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-40 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-39 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-38 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-37 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-36 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-35 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-34 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-33 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-32 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-31 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-30 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-29 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-28 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-27 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-26 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-25 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-24 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-23 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-22 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-21 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-20 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-19 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-18 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-17 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-16 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-15 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-14 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-13 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-12 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-11 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-10 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-9 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-8 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-7 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-6 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-5 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-4 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Taun ka-2 Maséhi dina Kalénder Grégorian
Mantra nyaéta rakitan basa anu mibanda unsur-unsur puisi saperti purwakanti jeung wirahma, anu dianggap mibanda kakuatan gaib
Mantra jelas lain kecap nu asalna tina basa Sunda
Mantra asalna tina kecap basa Sanskerta
Mantra asalna tina tradisi Hindu kuna
Mantra diwangun ku kekecapan nu ngandung wirahma, jelas patokanana, puguh itungan engangna, tungtung kalimah ngalagena
Awalna mantra dijieun ku para pandita
Kalimah nu diwangun mangrupa getering rasa paménta manusa ka sang Murbawisésa
Mantra awalna aya dina kitab Sutra para pandita
Di tanah Pasundan, mantra ngajirim jadi rajah, jampé jeung jangjawokan
Salian ti ngandung ajén-inajén kaéndahan (éstétis) jeung ngandung kakuatan gaib (magis), basa anu digunakeun dina mantra ogé mibanda sifat nu hésé ditangkep maksudna (éksitoris)
Mantra dipapatkeun ku nu boga maksud hayang meruhkeun nu séjén atawa nanjeurkeun komara pribadi
Aji Mantra “Paripolah Magi”
Mantra téh sabenerna lain kecap pituin urang Sunda, tapi salah sahiji kecap hasil kaseundeuhan ku basa Sanskerta
Dina Kamus nu disusun ku Charles Rockwell Lanman, A Sanskrit réader
Cambridge-Massaschussettes, Harvard University Press
1955:212, disebutkeun mantra téh nyaéta: Mantra, ceuk nu kacatet di luhur bieu téh ngandung harti “pikiran, angen-angen anu dikedalkeun dibarengan ku tujul, dina waktu keur muji, muja atawa ngadeuheusan nu disembah”, ogé ngandung harti “ajian, jampé, jimat, ajian nu magis”
Nurutkeun harti nu dikandungna éta, nya mantra téh patali jeung nu dicatet ku Joseph T. Shipley, dina Dictionary of World Literature
Littlefield, Adams &amp; Co Patterson-New Jersey, 1962:259, nyaéta “"Indian pamtomimed religious chant, probable origin or Indic Natya; the mantrapatha or prayer book contains 590 mantras for domestic rites and ceremonials”" Beuki tétéla kecap mantra henteu béda jeung harti anu kungsi dipikawanoh dina kabudayaan urang Sunda, leugeut pakait reujeung anus sok dihaleuangkeun dina puisi-puisi, pantun-pantun nu disebut “Asihan, Jangjawokan, Ajian, Singlar, Rajah, Jampé” kaasup puisi
Ajian, Singlar, Rajah, Jampé” kaasup puisi anu patali reujeung upacara, paneneda, puji anu ditujukeun ka rupa-rupa sesembahan nu ku urang disebut aji-mantra
Dina Kamus Jonathan Rigg, A Dictionary of The Sunda Language of Java, Lange &amp; Co, Batavia
1862, aya katerangan yén mantra téh "“incantation, charm, secret prayers, thus mantra is also a mystical verse or incantation, a formula sacred to any individual deity"”
Ogé leuwih dikuatkeun hartina ku R.Satjadibrata, dina Kamus Basa Sunda, Citakan ka-2
Djakarta: Perpustakaan Perguruan Kementrian P &amp; K. 1954 yén aji-mantra téh lain ngan saukur sarua jeung keuna nu diterangkan di luhur, ogé geus ilahar keuna jeung matuh dina kecap basa Sunda
Malah Suhamir dina “Tjatetan Sadjarah Sunda II: Hidji Encyclopedia Sunda” Madjalah KUDJANG Tn.VI.no.288 méré katerangan anu meunang nyutat tur ditarjamahkeun tina Sanghiyang Siksa Kanda Ng Karesian ( 1518 ) téa, nu unggelna kieu: “…hajang nyaho bab adji-adjian djeung djangdjawokan (di sakehning adji mantra), djampa-djampyan, susuratan (isim
), sasaranaan, kasarangan, pawajagahan, puspaan, susudaan, hurip-huripan, tu(n)duk ijem, pararasan (horoskop, tina Skrt
Tanyakeun ka Sang Brahmana
Hartina sakehning cutatan ogé puisi-puisi kaasup aji-mantra kayaning Asihan, Jangjawokan, Ajian, Rajah, Jampé téh sok di”kum”keun ku hiji istilah nyaéta aji-mantra
Anu osok diucapkeun lisan baé, diapalkeun, diajarkeunana nurutkeun warisan nu diturunkeun “leluri” sabab aji-mantra téh sipatna rusiah jadi kudu diapalkeun tur ditengetkeun
Ku kituna aji-mantra téh kaasup sastra milik balaréa anu disebut Tradisi Lisan téa, geus awor jeung masarakat "pendukung" Budayana
Malah mah Bujangga anu kasebut “leuit” Tradisi Lisan ogé geus teu apaleun deui yén maranéhna anu ngahasilkeun seni sastra éta
Keur umumna masarakat “tradisional” ogé keur urang Sunda aji-mantra téh mibanda sipat magis anu kentel
Lain baé ku mangsa harita (baheula) ogé ku jaman kiwari masih kénéh aya nu miboga anggepan cara kitu, ku sabab aji-mantra téh biasana diwaris satutur sarundayanana
Ari nu disebut “magi” nyaéta pamaké manusa pikeun ngahontal paneja ku cara-cara istiméwa, duméh ku cara biasa mah moal mateuk
Sacara téori “magi” téh sarupaning tarékah keur ngajawab masalah kahirupan anu aya di luareun wates kamampuhan akal manusia, utamana masalah-masalah anu dianggap gaib (Koentjaraningrat,métodeuAntropologi, Penerbitan Universitas Indonésia, Djakarta: 1958: 184-187)
Numutkeun P.J.Bouman (terjemahan Sugito-Sujitno), Sosiologi: Pengertian dan Masalah-Masalah, Jajasan Pendidikan Masjarakat
Djakarta l957: 132, nerangkeun aji-mantra nyaéta paripolah ‘magi” anu maksudna pikeun ngahontal pasejaan nu ceuk pangrasa manusa aya di alam supernatural
ku sabab alam Supernatural téh digeugeuh ku kakuatan sakti, paripolah “magi” téh dasar-dasarna mah mangrupa “usaha pikeun murba jeung ngagunakeun éta kakuatan sakti téa, ogé pikeun miceun rereged dina jiwa manusa, anu asalna tina kahayang kaleuleuwihi
Kukiktuna paripolah “magi” téh teu bisa dibéré alesan anu logis sabab dadasarna aya jeung gumantung dina kapercayaan anu disebut sistem réligi téa
Salah saurang ahli réligi E.B.Taylor nétélakeun aji-mantra téh nu ngandung “magi” dadasar napakna dina kapercayaan anu kasebut sistem réligi, anu intina kasadaran manusa kana ayana jiwa
Yén obahna alam téh aya jiwa nu ngalantarankeun disatukangeun kajadian-kajadian di jagat ieu: walungan ngocor, gunung bitu, lini ginggeung, angin lilimbungan, srangéngé nu nyaangan ogé ngobahkeun tilu waktu di dunya (isuk – beurang – peuting) nepi ka tutuwuhan harirup
Jiwa alam téh tuluy dipijalma (personifikasi) dipercaya mibanda kahayang jeung pikiran nyaéta nu satuluyna disebut déwa-déwa alam
Déwa-déwa nu disambat dina ajimantra nginjeum tina basa Sanskerta keur nyebut ‘dzat” lemes anu méré kakuatan jeung bisa ngobahkeun anu ngabadan dina badan manusa, sasatoan, tutuwuhan jeung sarupaning banda-banda lianna
Nurutkeun Claude Levi-Strauss (ditarjamahkeun ku Hedy Ashri Ahimsa-Putra, Strukturalisme Levi-strauss; Mitos dan Karya Sastra, diterbitkan atas Kerjasama Yayasan Adikarya IKAPI dan The Ford Foundation, 2001 Cetakan pertama)
Kapercayaan ayana “dzat” lemes anu diistilahkeun “déwa-déwa” téa nétélakeun yén sacara “nirsadar” dina pikiran manusa sanajan dina enyana kasebut ti mangsa awal “anu sok disebut primitif atawa cenah méntalitet primitive” padahal mah teu kitu
Anu sabenerna mah aya akta-akta katut prosés-prosésna anu pohara bédana jeung akta-akta katut prosés-prosés nu aya dina alam pikiran manuna dina mangsa mikir sacara ilmiah
Jadi anu kasebut “mentalitet primitive” mun dipulangkeun deui kana ugerna sabenerna mah “kaistiméwaan” manusa anu motékar tina mangsa alam primitif nepi ka ayeuna
Ajimantra di Urang Sunda
Salah sahiji ajimantra ogé diwanohan dina kasadaran (budaya) Sunda anu tembong pisan dina istilah ogé babasan sapopoe jeung tali parantina “lelembutan, pangacian, nyawa, ngabaju, sukma” ku ayana kayakinan “nyawa anu tara pisah tina badan satungtung hirup di dunya kénéh mah, pisan-pisah soteh di mana manusa paeh”; ayana kayakinan jeung kapercayaan yén nu disebut “lelembutan dina keur hirup kénéh bisa pisah ninggalkeun raga, nyaéta dina
bisa pisah ninggalkeun raga, nyaéta dina waktu sare
Papanggihan lelembutan salila kumalayang the aya nu disebut impian
Pangacian mah ku reuwas apan osok kabur, ku sieun nya kitu kénéh; ogé Sukma téh bisa nyurup atawa nitis ogé bisa ditepungan
Nu disebut tali paranti nyaéta upacara, rupa-rupa pantrangan jeung kapamalian
Pantrangan téh aya nu kasebut pantrangan laku, pantrang barang, pantrang tempat jeung lian-liana
Ngajauhan pantrangan téh pikeun ngajaga anu maksudna taya lian ngajauhan balai anu teu bisa ditulak ke daya upaya biasa, anu datangna boh ti nu kaciri (bungkeuleuk ngabelegedég), boh ti lelembut
Nya ngajauhan patrangan téh ku ngayakeun upacara (salametan)
Bisa disebutkeun yén upacara, pantangan jeung pamali téh ngadahup jeung ajimantra dina paripolah ritus upacara
Anu disartaan ku rajah, tumbal, kias, ruwat, siglar, parepeh téa kaasup paripolah magis
Ajimantra antawa mantra-mantra Sunda nyaéta kayaning asihan, jangjawokan, ajian, singlar, rajah, jampe, pamake anu dipakéna teu sagawayah, hungkal ngan dina paripolah magi bae, nyaéta di mana rek ngahontal pasejaan anu ceuk pangrasa manusa aya di alam gaib
Ajimantra téh dipapatkeunana kalayan tujuan pikeun murba jeung ngagunakeun kakuatan sakti anu ngageugeuh alam gaib téa, mangka kekecapan nu diucapkeun téh ngandung kakuatan magis
Ajimantra digunakeun pikeun: Jeung nu pangréana tumali kana laku tatanen: nyacar, ngaduruk, macul, ngaseuk, tebar, tandur, pae lilir, pare mapak daun, nyawer, dibuat, mupul eundan, ngageugeus, ngakut, ngukusan pare, unggah ka leuit, muka panto leuit, ngelep pare, nyokot pate tina leuit, nutup pare tina leuit
Ngan mantra-mantra Sunda mah saeutik pisan anu sipatna magi hideung (black magic) anu tujuanana “nyilakakeun, atawa deleka” tapi sipatna leuwih kanu sipatna mantra bodas, anu tujuanana pikeun karahayuan pikeun nyageurkeun , pikeun kapunjulan, jeung pikeun dipikaasih
ogé mahluk-mahluk lemes anu disambat the reréana mahluk lemes anu hadé anu gegedéna asli pribumi, tapi aya ogé sa-eutik anu kaseundeuhan ku Islam tapi ukur dina kecap-kecapna bae
Ieu di handap sababaraha conto mantra, di antarana: Jampé ngarah calakan
"Bismillah" "Otak éncér lir paser jamparing" "Panon seukeut lir panon heulang" "Haté ngagebray caang lir srangéngé" "Biwir matuh saciduh metu saucap nyata" "Bray paninggal pinuh ninditu ka awaking" Jampé budak harééng
"Jampé-jampé kararas" "Geura gedé geura waras" "Hirup ka gustina" "Waras ku Allahna" "Rep sirep" "Tiis peuting" "Gena ti beurang" Jampé néangan rejeki
"Brul kebul ngajadi" "Nu nyangkérok di balong" "Nu ngagéboy di ulekan" "Sang Ratu émut putih" "Mangka kumpul sing ngajadi bibit" "Kun fayakun"
Dalima ("Punica granatum") mangrupa tangkal leutik nu jangkungna 'ukur' 5–8 m, asalna ti wewengkon Iran nepi ka Himalaya di India kalér, tapi geus dipelak di sakuliah tatar Méditerania ti jaman kuna
Kiwari, ieu tutuwuhan bisa dipanggihan nepi ka wilayah tropis Asia Tenggara jeung Afrika
Daun &amp; buah
Daun dalima mah patonggong-tonggong atawa rada nyingsal, hérang, heureut (panjang 3–7 cm, lébar 2 cm)
Kembangna beureum (rupa-rupa, ti kayas nepi ka burahay), diaméterna 3 cm, diwangun ku lima makuta atawa leuwih
Bentuk buah Dalima buleud héksagonal, gedéna 7–12 cm (diaméter)
Cangkangna rada kandel, kelirna beureum (atawa leuwih ngora nepi ka semu héjo), ngabungkus 600-an siki
Bagian anu bisa didahar nyaéta daging nu ngabungkus sikina, nu matak ngirut ku sabab kelirna anu beureum
Tangkal Dalima bisa tahan hirup dina usum halodo, sarta bisa tumuwuh di patempatan nu garing
Di patempatan nu leuwih baseuh, tangkal Dalima leuwih gampang ruksak alatan inféksi akar
Dina usum tiis, Dalima bisa tahan hirup nepi ka hawa kira −10 °C
Hiji-hijina spésiés séjén dina genus "Punica", "Punica protopunica", ukur aya di pulo Sokotra
Nu ieu mah kembangna kayas, sedengkeun buahna leuwih leutik jeung kurang amis
Ngaran genus "Punica" dicokot ti bangsa Funisia nu boga jasa nyumebarkeun ieu tutuwuhan (pikeun alesan ageman), sedengkeun "granatum" dicokot tina ngaran buah ieu dina basa Prancis (kasebut dina catetan taun 1532
Dina salah sahiji sumber, dalima disebut ogé dălima, tina angka lima nu nujul kana lima liang leutik nu ngabagina
Kecap ieu sacara harfiah ditarjamahkeun kana basa Jawa ngeunaan upacara, anu ogé katelah "gangsalan"
Melak &amp; mangpaatna
Di Géorgia jeung Armenia ka wétankeun nepi ka Laut Hideung, tangkal Dalima tumuwuh liar di sabudeureun padumukan kuna nu teu dipiara
Sésa-sésa nu kapanggih nunjukkeun yén ieu pepelakan téh geus aya 3000 taun ka tukang
Sumebarna ka Cina jeung Asia Tenggara sigana mah dibawa ngaliwatan Jalur Sutra atawa ngaliwatan laut
Nu diala tina buah Dalima téh daging nu ngabungkus sikina
Rasana biasana amis, tapi sok aya kesedna, alatan kandungan taninna
Di Timur Tengah jeung India, jus Dalima ilaharna dijus
Jus dalima nu geus diamisan dikentelkeun disebutna sirop grenadin, dipaké dina rupa-rupa katuangan Pérsia, tapi ka dieunakeun mah kagusur ku tomat
Di India, Pakistan, jeung Timur Tengah, siki Dalima liar sok ogé dipaké salaku bungbu, katelahna "anardana" (tina basa Pérsia: siki dalima)
Dijieunna ku cara méré sihan siki tina dagingna, lajeng digaringkeun salila 10–15 poé
Ngarah teu nyelap dina huntu, sikina ieu kadang sok terus ditipungkeun
Di Azérbaijan jeung Armenia, dalima ogé dipaké keur nyieun arak
Hiji buah Dalima (gumantung kana kualitasna) bisa nyukupan 40% pangabutuh vitamin C sapopoé manusa sawawa, ogé beunghar ku asam folat jeung antioksidan
Ieu buah euyeub ku polifénol, lolobana tanin nu bisa dihidrolisis, di antarana punikalagin, antioksidan nu bisa meungkeut radikal bébas
Dina sababaraha uji klinis, jus Dalima kabuktikeun jitu pikeun ngurangan sababaraha faktor résiko jantung, kayaning oksidasi LDL, status oksidatif makrofag, jeung formasi sél budah, nu sadayana bisa ngabalukarkeun atérosklérosis jeung kasakit jantung
Dalima bisa ngurangan tekenan getih sistolik ku cara nginhibisi énzim pangobah angioténsin (ACE, "angiotension converting enzyme") dina sérum
Jus dalima ogé sigana mah bisa diinum pikeun merangan kangker prostat and ostéoarthritis.. Panalungtikan séjén di Universitas Wisconsin - Madison nunjukkeun yén jus dalima bisa ogé dipaké pikeun ngerém tumuwuhna kangker bayah
Adat ngariksa nu kakandungan téh di masarakat Sunda raket pisan patalina jeung sistim kapercayaan urang Sunda, anu boga sipat percaya kana tahayul atawa bangsa lelembut
Maksud diayakeunana adat ngariksa nu kakandungan téh nyaéta ngajaga nu kakandungan tina pangaruh jahat para lelembut jeung pangaruh goréng tina kakuatan alam disabudeureunana nu miboga sipat goib
Tarékah pikeun ngajagana kieu Ilaharna
Pikeun nu mimiti mah, kolotna nu sok merhatikeun téh
Béda jeung nu geus dua atawa tilu kali babaran biasana ku sorangan
Ieu hal dumasar pangalaman, biasana ari anu kakara pisan kakandungan mah sok loba kasieun, hariwangeun pisan ningali budakna anu léléngkah halu kénéh dina hal ngarorok orok
Ti awal waktu kakandungan nepi ka umur dua bulan biasa disebut ngandeg atawa nyiram
Sanggeus umur kandungan tilu bulan diayakeun salametan tilu bulanan
Reréana jalma salametan tilu bulanana cukup ku ngabubur beureum ngabubur bodas nu mangrupa inti atawa sarat nu kudu aya dina salametan adat kabiasaan karuhun
Salian ti ngabubur beureum ngabubur bodas téh jalma nu pangabogana leuwih mah biasana sok dibarengan ku tumpeng
Sarengséna salametan tilu bulanana, diayakeun deui salametan dina mangsa umur kandungan 5, 7, jeung 9 bulan
Pokona kudu ngayakeun unggal itungan ganjil
Dina salametan kadua kalina diayakeun hajat bangsal
Bangsal anu diwadahan ku bokor sarta di luhurna ditutupan ku daun waluh
Maksud dina kecap bangsal sacara metonomis sarua kecap bengsal (sial)
Sedengkeun kecap waluh sacara metonomis ngaharib-harib kana kecap waluya
Jadi maksud utama ayana hajat bangsal téh nyaéta ngaleungitkeun sagala karerepet sarta diganti ku kawaluyaan
Salametan anu katilu kalina diayakeun dina waktu kakandungan 7 bulan nu mangrupa salametan panggedéna di antara 4 salametan
Ieu salametan pada nyarebut tingkeban atawa babarit (Ciamis), babarit (Majalengka)
Saprak tingkeban urusan ngajaga nu kakandungan téh jadi tanggung jawab paraji
Tingkeban téh mangrupa salametan nu kakandungan nu pangceuyahna di antara upacara-upacara séjénna, ditilik tina lobana prosés upacara jeung réana sarat anu kudu dicumponan
Waktu umur kandungan 9 bulan diayakeun salametan anu kaopat kalina
Ieu salametan téh disebut lolos jeung sidekah lampu
Lolos (dahareun nu dijieun tina tipung béas digulaan maké santen tur dibungkus ku daun cau) nyaéta ngandung maksud supaya dina waktu ngalahirkeun, orok bisa kaluar kalayan lancar jeung salamet, sedengkeun lampu miboga maksud supaya orok nu dilahirkeun miboga haté nu caang
Lampu nu dipaké biasana cempor
Paraji mimiti méré pituduh ka kulawarga nu kakandungan pikeun tatahar nyiapkeun rupa-rupa ramuan sisikian, akar-akaran, dangdaunan, jeung beubeutian nu tangtu
Biasana umur kandungan salapan bulan téh sok disebut bulan alaeun
Béda deui mun umur kandungan teu normal (leuwih ti salapan bulan biasana sok pada nyebut "reuneuh mundingeun")
Aya istilah husus pikeun nu kakandungan dina prosésna
Teu kurang ti 31 pantarangan pikeun nu keur kakandungan di antarana; teu meunang saré teu maké bantal sabab bisa nyusahkeun waktu ngalahirkeun; teu meunang diuk dina lawang panto sabab bisa-bisa hésé ngalahirkeun (biasana disebut ngalong); teu meunang ngadahar kulub endog sabab jaga anakna bisa-bisa bisul di sirah; teu meunang ngadahar ganas sabab bisa-bisa anakna jaga boga panyakit koréng; teu meunang ngasaan angeun langsung dina
teu meunang ngasaan angeun langsung dina sendok sabab bisa-bisa anakna goreng, jeung sajabana
Lian ti ayana pantrangan pikeun nu kakandungan (pihak awéwé), aya ogé pantrangan pikeun salakina di antarana; teu meunang peupeuncitan; teu meunang nyiksa sasatoan; teu meunang nguseup; teu meunang ngadu hayam, teu meunang ngadu domba, jrrd
Tur jalma lian gé teu meunang nyinggung haté jalma nu kakandungan
Salaki pamajikan mun kapaksa kudu migawe nu dipantrang alusna kudu ngedalkeun kalimah samodél "utun inji hayu urang motongan hayam," tapi kadé ulah sapotong-potongna lamun lain potongeunana”
List of subnational entities
Bujangga Manik mangrupa salah sahiji naskah dina basa Sunda anu pohara gedé ajénna
Naskah ieu ditulis dina wangun puisi naratif dina daun lontar anu kiwari disimpen di Pabukon Bodleian di Oxford ti taun 1627 (MS Jav
3 (R), cf
Noorduyn 1968:469, Ricklefs/Voorhoeve 1977:181)
Ieu naskah diwangun ku 29 lambar daun lontar, anu unggal lambarna ngandung kira-kira 56 jajar anu unggal jajarna diwangun ku 8 padalisan, ditulis dina wangun puisi Sunda buhun
Anu ngalalakon dina ieu naskah téh nyaéta Prabu Jaya Pakuan nu boga landihan Bujangga Manik, saurang resi Hindu anu, sanajan mangrupa saurang prabu di karaton Pakuan Pajajaran (puseur dayeuh Karajaan Sunda, anu perenahna di wewengkon anu ayeuna jadi dayeuh Bogor), leuwih resep ngalakonan hirup jadi resi
Salaku resi, manéhna ngumbara mapay kabuyutan atawa puseur kaagamaan (Hindu) nu aya di Jawa jeung Bali
Anjeunna nyaritakeun yén pangumbaraanana téh dipaju dua kali
Samulangna ti Jawa, Bujangga Manik tatapa di hiji gunung di Tanah Sunda (bali pikeun ngajadina) nepi ka pupusna
Écés pisan, tina carita dina naskah, yén naskah Bujangga Manik asalna ti jaman saméméh Islam asup ka Tatar Sunda
Ieu hal dilantarankeun dina naskah henteu nyampak hiji ogé kecap-kecap anu asalna tina basa Arab
Disebutna Majapait, Malaka sarta Demak ngajadikeun urang bisa neguh yén naskah ieu ditulis dina ahir taun 1400-an atawa awal taun 1500-an
Naskah ieu pohara gedé ajénna lantaran ngagambarkeun topografi pulo Jawa dina kira-kira abad ke-15
Leuwih ti 450 ngaran tempat, gunung sarta walungan disebutkeun dina ieu naskah
Sawaréh ti ngaran-ngaran tempat kasebut masih dipaké nepi ka ayeuna Ringkesan Eusi Naskah
Anu nulis naskah buhun ieu téh nyaéta Prabu Jaya Pakuan
Pangeran Jaya Pakuan boga landihan Bujangga Manik,dicaritakeun yén anjeunna baris ninggalkeun ambuna pikeun ngumbara ka arah wétan
Anjeunna pohara taliti dina nyaritakeun lalampahanana
Bujangga Manik mitembeyan lalampahan kahijina ngaliwatan wewengkon Puncak
Waktu Bujangga Manik leumpang nanjak ka wewengkon Puncak, anjeunna reureuh heula, diuk, ngipasan awak sarta nempokeun kaéndahan alam hususna Gunung Gedé, disebut ku anjeunna sabagé titik pangluhurna nu aya di dayeuh Pakuan (ibukota Karajaan Sunda)
Ti Puncak, anjeunna neruskeun lalampahan nepi ka meuntas Cipamali (ayeuna mindeng disebut Kali Brebes ) pikeun asup ka wewengkon Jawa
Di wewengkon Jawa anjeunna mapay-mapay patempatan anu kawengku ku Majapait
Patempatan anu kawengku ku karajaan Demak (alas Demak) ogé kaliwatan
Sadatang di Pamalang, Bujangga Manik nineung ka ambuna sarta buleud haté pikeun balik
Tapi dina mangsa ieu, anjeunna leuwih milih jalan laut nyaéta naék kapal anu datang ti Malaka
Kasultanan Malaka mimiti pertengahan abad ke-15 nepi ka ditalukkeunna ku Portugis ngawasa perdagangan di laut
Miangna kapal ti darmaga digambarkeun kawas upacara "pésta" bedil ditémbakkeun tujuh kali, pakakas musik ditabeuh, sawatara lagu ditembangkeun kalayan tarik ku awak kapal; bahan-bahan anu nyusun kapal ogé diwincik ku Bujangga Manik; aya awi gombong jeung awi nyowana
Bahan tina hoé ogé aya rupa-rupa, hoé muka, hoé omas jeung hoé walatung
Tihang kapal dijieun tina kai laka
Bujangga Manik ogé helok ningali awak kapal anu asalna ti réa sélér
Lalampahan ti Pamalang ka Sunda Kalapa, palabuhan Karajaan Sunda, dilayaran sajero waktu satengah bulan, anu méré gambaran yén kapal anu ditumpakan téh nyimpang ka sababaraha patempatan nu aya di antara Pamalang jeung Kalapa
Tina palayaran kasebut, Bujangga Manik nyieun ngaran landihan séjénna nyaéta Ameng Layaran
Ti Sunda Kalapa, Bujangga Manik ngaliwatan Pabéyaan sarta neruskeun lalampahan ka karaton di Pakuan, di bagian kidul dayeuh Bogor kiwari
Bujangga Manik asup ka Pakancilan, terus asup ka balé réncéng (paviliun) anu diréka-réka (didekorasi) sarta tuluy diuk di dinya
Bujanga Manik nempo ambuna keur ninun
Ambuna kagét jeung bungah nempo anakna mulang
Anjeunna geura-giru ninggalkeun pagawéan ninunna sarta asup ka imah nyingkabkeun sawatara kasang carita (hordéng) nu aya rarawisanna, sarta unggah kana ranjang
Ambuna Bujangga Manik nyiapkeun pangbagéa ka anakna, nyokot sabaki seupaheun, mérésan rambut, sarta maké kaén mahal
Anjeunna terus turun tina ranjang, kaluar ti imah, nuju ka balé réncéng sarta ngabagéakeun anakna
Bujangga Manik nampa seupaheun anu disuguhkeun ku ambuna
Dina bagian saterusna, dicaritakeun ngeunaan putri Ajung Larang Sakéan Kilat Bancana
Emban Jompong Larang ninggalkeun kadaton, meuntasan Cipakancilan sarta datang ka karaton Bujangga Manik
Di karaton kasebut Jompong Larang paamprok jeung Bujangga Manik
Jompong Larang kataji pisan ku Bujangga Manik
Samulangna ka kadaton, Jompong Larang manggihan putri Ajung Larang anu pareng keur riweuh ninun
Sang putri mibanda ebun Cina beunang ngimpor ti mancanagara, nempo Jompong Larang anu geura-giru, naék ka manggung sarta saterusna diuk di gigireun sang putri
Putri nanyakeun talatah naon anu dibawana; Jompong Larang ngomong yén manéhna nempo lalaki anu pohara kasép, sabanding pikeun putri Ajung Larang
Manéhna nyaritakeun yén Ameng Layaran leuwih kasép batan Banyak Catra atawa Silih Wangi, atawa ponakan sang putri, atawa saha waé
Leuwih ti éta, lalaki éta singer nyieun karya sastra dina daun nipah sarta bisa basa Jawa
Putri Ajung Larang langsung ngarasa kapentang asmara
Anjeunna saterusna ngeureunkeun pagawéan ninunna sarta asup ka imah nyiapkeun hadiah pikeun Bujangga Manik ti mimiti seupaheun jeung perhiasan sarta barang nu éndah lianna kalayan ati-ati
Putri ogé ngahadiahkeun rupa-rupa parfum ti mancanagara anu pohara mahalna, baju katut keris anu éndah
Ambuna Bujangga Manik ngadesek anakna pikeun nampa hadiah ti putri Ajung Larang, saterusna ngagambarkeun kageulisan putri sarta pujian séjénna
Ambuna Bujangga Manik ogé nyarita yén putri bakal sumerah diri ka Bujangga Manik
Saterusna anjeunna ngedalkeun kecap-kecap anu henteu kungsi ditepikeun ku putri Ajung Larang "Kuring baris sumerah diri
Kuring baris nyamber kawas heulang, ngerekeb kawas maung, ménta ditarima jadi kikindeuwan"
Ameng Layaran reuwas ngadéngé uucapan ambuna sarta nyebutkeun yén éta téh ucapan larangan ("carek larangan") sarta buleud haté pikeun nampik hadiah kasebut
Manéhna ménta ambuna marengan Jompong Larang pikeun mulangkeun hadiah kasebut sarta ngupahan ka putri Ajung Larang
Manéhna leuwih resep hirup nyorangan sarta ngajaga ajaran anu katarima salila lalampahanana ka Jawa, di hiji pasantrén di lamping Gunung Merbabu (anu ku manéhna disebut Gunung Damalung sarta Pamrihan)
Pikeun éta pisan Bujangga Manik kapaksa kudu ninggalkeun deui ambuna
Bujangga Manik nyokot kantong anu eusina buku gedé ("apus ageung") sarta "siksaguru", ogé iteuk hoé sarta pecut
Manéhna saterusna ngomong yén baris indit deui ka wétan, ka tungtung wétan pulo Jawa pikeun néangan patempatan pikeun jaga manéhna dikuburkan, pikeun néangan "laut pikeun palid, hiji tempat pikeun pupusna, hiji tempat pikeun ngagolérkeun awakna"
Kalayan kecap-kecap anu dramatis ieu anjeunna ninggalkeun karaton sarta mitembeyan pangumbaraan panjangna, sarta henteu kungsi balik deui
Bujangga Manik neruskeun lalampahanana ka wétan, nuliskeun réa pisan ngaran patempatan anu sawaréh masih dipaké nepi ka kiwari
Carita Purnawijaya mangrupa hiji karya sastra Sunda Kuna dina wangun puisi dalapan engang (ostosilabik) nu nyaritakeun lalampahan Purnawijaya ka naraka
Ieu naskah nyaritakeun lalampahan Purnawijaya, hiji yaksa atawa buta, ka naraka
Purnawijaya diwurukan ku Sang Déwa Utama ngeunaan balukar laku lampah jahat
Sanggeus kitu Purnawijaya diajak nempo naraka sahingga nyaho siksa nu karandapan ku manusa nu loba dosa
Naskah Carita Purnawijaya nu disimpen di Perpusnas téh aya dua (koropak 416 jeung 423), ngagunakeun aksara Sunda Kuna jeung basa Sunda Kuna nu diukir dina daun palem, dijieun kira abad ka-17
Naskah dina koropak 416 aya 39 lambar daun lontar ukuran 14 x 2 cm, sedengkeun nu dina koropak 423 aya 35 lambar dina ukuran nu leuwih gedé, 30 x 3,5 cm
Najan umurna leuwih kolot, naskah dina koropak 416 kaayaanana leuwih alus batan nu dina koropak 423
Pleyte nyebutkeun yén naskah koropak 416 ditulis ku salah saurang murid Kai Raga, tua kabuyutan di Gunung Sri Manganti (Cikuray), Garut
manggihkeun bumi patala si dona désa ma (?)
murub muncar pakatonan dipareuman hanteu meunang dorana leuwih sadeupa jalanna sadeupa sisih jalan kakurung ku lembur lembur kakuning ku jalan pantona kowari beusi dipeundeutan ku tambaga dilorongan ku salaka kuncina heunteung homas ditanjuran ku handong bang katomas deung panéjaan waduri kembang jayanti sekar siratu bancana eukeur meujeuh branang siang dihauran kembang ura dija... kembang pupolodi didupaan ruruhuman dadi wangi haseup dupa mrebuk aruhum
Count Gyula István Cseszneky de Milvány et Csesznek; (Hongaria: "vitéz cseszneki és milványi gróf Cseszneky Gyula István", 1914, Nagymajor, Austria-Hungaria—?)
nyaéta saurang penyair Hongaria, panarjamah, pulitikus, sarta minangka Julius I, Pangeran Pindus jeung Moglena
Dina taun 1941, salila Perang Dunya II, manéhna jadi panasehat pikeun Aimone Aosta anu harita jadi Raja Tomislav II ti Nagri Merdika Kroasia
Di Kroasia, manéhna jadi count
Dina 1943, alatan réncang Italina nu boga pangaruh sarta kulawarga Balkanna, Count Cseszneky diangkat jadi pangeran di nagara bagian Vlach nu kabentuk di sakumna Pindus sarta Moglena landeuh ku kolaborator urang Itali, Alcibiade Diamandi (anu baheulana geus ngawasa daérah éta minangka Alcibiades I)
Pangeran Julius mah ngan ukur ngaranna wungkul jadi pangawasa teh, da manéhna berhubungan jeung pamaréntah Sekutu
Maksudna mah anjeunna hayang mastikeun wewengkon otonom pikeun Aromania sarta Megleno-romania
Dina 1943, ku sabab Nazi Jerman ngarebut ti soldadu Itali, manéhna dipaksa pikeun ngundurkeun diri alatan kakulawargaan Yahudina, sarta ditéwak ku Gestapo
Manéhna junun kabur balik ka Hongaria tur milu ulubiung dina nulungan urang Yahudi
Sanggeus perang, manéhna indit babarengan jeung Aimone Aosta ka Argentina
Kapangéranan Pindos (ogé Pindo atawa Pindus; Meglen atawa Karacova; Aromanian: Principatu di la Pind) nyaéta nagara bonéka otonom nu ngadeg dina kadalai fasis Itali nu ngawasa di kulon kaler Yunani di wewengkon Epirus, Thessaly katut Makedonia Kulon salila Perang Dunya II
Nagara bagian leutik ieu salila penjajahan Itali Yunani kalér dina usum panas 1941, dinyatakeun minangka lemah cai urang Aromani sarta Megleno-romania, sarta nyebutkeun Principato del Pindo ku urang Itali
Puseur dayeuh statelet nyaéta Metsovo (Aminciu di Aromanian), tapi majlis nasionalna mah aya di di Trikala
Pangeran kahiji nyaéta bagian hareup Aromanian organisasi separatis anu dipikawanoh minangka Legiun Roma: Alkiviadis Diamandi, anu ngadegkeun pangadilanana
Dina 1942 faksi Organisasi Revolusioner Makedonia anu Dina (VMRO) nawarkeun takhta Makedonia ka Alkiviadis, tapi euweuh bukti naha manéhna nyatujuanana
Alchibiades nyaéta saurang nu ngajaga sastra sarta saurang pematung amatir sorangan
Manéhna ngantep nagara bagian kitu waé 1942, sarta nyokot tempat panangtayungan di Rumania, sarta panggantinya alatan waktu anu pohara pondok nyaéta Nicholas Matoussi, saméméh hak ditawarkeun ka kulawarga Cseszneky de Milvány di pangakuan pikeun pancén maranéhanana dina menyediai Soldadu Itali pepelakan
Gyula Cseszneky nyaéta saurang count urang Kroasia Hongaria Pecheneg asal sarta manéhna diyakinkan yén Vlachs landeuh Moglena nyaéta turunan suku-suku pertengahan Pecheneg
Manéhna maréntah minangka Prins Julius I di antara Agustus-september dina 1943, henteu memuat kakawasaan téla anu mana ogé, sartana baraya lalaki Michael henteu kungsi menginjakkan suku di wewengkon nagara bagian
Tapi, sawatara pamingpin Aromanian sarta Makedonia maréntah di ngaran maranéhanana
Dina 1944 Nazi Jerman anu berwewenang mikawanoh M. Hatzi minangka pamingpin nu ngarojong Aromanian maranéhanana
Karinding nyaéta salah sahiji alat musik tradisional Sunda anu cara maénna dibetrik ku tungtung ramo bari diteundeun dina baham
Ieu waditra téh kaasup jinis lamelafon atawa idiofon
Biasana dijieun tina bahan palapah kawung atawa tina awi
Karinding mangrupa waditra tina kulawarga harpa mulut, masih kénéh sajenis jeung génggong (Bali), ogé kuriding ti (Kalimantan Kidul)
Karinding sumebar kalawan lega di wewengkon Banten jeung Jawa Kulon
Ari di Banten, utamana aya di kampung Gajéboh wewengkon adat Baduy
Di Jawa Kulon aya sababaraha wewengkon nu dipikawanoh minangka wewengkon nu ngahasilkeun karinding, nya éta: Citamiang, Pasirmukti, Cineam, Tasikmalaya, Lingkung Karinding Sadulur (Kasalur), Cikunten Mangkubumi, (Tasikmalaya), Lingkung Karinding Tunggal Ciamis, Lewo Malangbong, (Garut), jeung Cikalongkulon (Cianjur) nu nyieun karinding tina palapah kawung
Di wewengkon Limbangan jeung Cililin mah, karinding téh dijieunna tina awi, ieu téh minangka calecer taun dijieunna, jeung nu makéna gé para wanoja istri
Hal ieu katitén tina wangunna nu jiga cucuk gelung nu gampil ditancebkeun dina gelung para wanoja rambut
Karinding tina kawung lolobana dipaké ku lalaki, wangunna leuwih pondok ngarah bisa diselapkeun dina wadah bako
Wangun karinding aya tilu buku (ruas)
Karinding disimpen dina biwir, terus tepak bagian paneunggeulna ngarah kacipta résonansi sora
Karindng biasana ditabeuh sacara solo atawa grup (2-5 urang)
Hiji di antarana disebut juru kawih anu ngatur ritem
Di wewengkon Ciawi, baheulana karinding diulinkeun jeung takokak (pakakas musik bentukna kawas daun)
Kiwari, nabeuh karinding diinovasi dibarungan ku pakakas musik séjénna
Sangkan jadi wirahma, karinding ditabeuhna ku cara semu ditiup ku hawa tina baham
bédana nabeuh karinding jeung waditra jenis "mouth harp" séjénna nya éta lebah tepakan
Ari nu séjénna mah ditoél
Nya ku cara ditepak loba kapanggih wirahma anu béda-béda
Ketukan tina waditra karinding disebutna Rahél, nyaéta keur ngabédakeun saha anu kudu nepak tiheula jeung satuluyna
Nu tiheula maké rahél kahiji, anu kadua maké rahél kadua, jeung saterusna
Euyeubna sora nu dihasilkeun ku karinding nimbulkeun rupa-rupa sora anu mirip sora wirahma waditra séjén, antarana baé sora kendang, goong, saron bonang atawa bass, rhytm, melodi jeung sajabana
Malah karinding mah bisa nyieun lagu sorangan, sabab cara nepakna anu béda jeung sora tina baham nu bisa divariasikeun, ku kituna ngagampangkeun urang ngahasilkeun sora nu warna-warni
Ceuk kolot baheula mah ngalagu téh bisa ku karinding, upama urang geus mahér ngulinkeun sora karinding, bakal manggihan atawa ngahasilkeun sora pikeun nyarita, tapi sora anu kaluarna sada sora robotik
Karinding téh dipercaya boga mangpaat pikeun pikeun ngusir hama di sawah
Sora anu dihasilkeun tina ke leterna jarum karinding kaitung sora nu handap "low decible"
Sorana dihasilkeun tina ditabeuhna gagang karinding ku tungtung curuk nu ditepak-tepakkeun
éta sora nu kaluar téh ngan kadéngé ku sabangsa sasatoan insékta, kayaning wereng, simeut, jangkrik, manuk, jeung sajabana
Kiwari, éta sora téh disebutna ultrasonik
Sanajan kitu, can aya panalungtikan ilmiah anu husus ngulik perkara sora karinding patali jeung mangpaatna kana ngusir hama
Sajaba ti éta, mangpaat karinding ogé pikeun ngabeberah manah, sangkan betah waktu jaga sawah atawa huma
Layang Muslimin Muslimat
Cau ambon nyaéta hiji ngaran pikeun jenis cau anu loba di tatar Sunda.Ieu cau téh rasana pulen tur amis lamun geus asak
Cau ambon loba dipelak ku patani lantaran niléy ékonomisna anu boga pangaji luhur
Pikeun babandingan, lamun harga cau ambon lima rébu rupia sakilo, harga cau raja jeung cau nangka ngan opat rebu rupia sakilo
Daérah anu loba pisan ngahasilkeun cau ambon di antarana nyaéta Garut jeung Sumedang
Søren Kierkegaard (5 Méi 1813 - 11 Nopémber 1855), filsuf Denmark
Kabupatén Pemalang nyaéta salah sahiji kabupatén di propinsi Jawa Tengah
Kabupatén ieu wawatesan jeung Laut Jawa di beulah kalér, Kabupatén Pekalongan di beulah wétan, Kabupatén Purbalingga di beulah kidul, sarta Kabupatén Tegal di beulah kuloneunnana
Bilatung mangrupa hambalan larva dina daur hirup laleur, atawa bisa ogé nujul ka larva serangga lianna, kagambar salaku mahluk pikagilaeun nu hirup tina bugang
Kecap 'bilatung' ogé mangrupa istilah Sunda pikeun anak ucing
Laleur ngalaman opat hambalan hirup: endog, larva (katelah bilatung), pupa, sawawa
Endog laleur biasana diteundeun dina daging, tai sasatoan, manur, atawa cai anu ngeuyeumbeu
Sanggeus 8-20 jam, ieu endog megar jadi bilatung, ngadaharan naon baé anu aya di sabudeureunana nepi ka mangsana robah jadi pupa
Sanggeus jadi pupa mah, ieu laleur bisa ingkah ka patempatan anu lembab
Ti baheula, sahanteuna ti mangsa Perang Sipil Amérika, bilatung sok dipaké natambaan tatu; ayeuna ogé masih diajarkeun dina bagbagan tatamba Pasukan Husus Tentara AS
Dina kaayaan stéril jeung dikontrol, si bilatung dilarapkeun kana tatu pikeun meresihan jaringan paéh dina tatuna
Kiwari, kelompok panalungtik nu dipingpin ku Andrew Boulton ti Universitas Manchester keur nguji kamampuhan terapi bilatung pikeun natambaan para pasén diabétes anu sok boga tatu nu teu cageur-cageur dina sukuna, patali jeung wedukna kuman MRSA (methicillin-resistant "Staphylococcus aureus") anu nginféksi éta tatu
Di masarakat muslim aya carita nu nyebutkeun yén Nabi Ayub tatu borokna digembrong bilatung, bisa jadi ieu téh dina raraga terapi bilatung
Mun ngarujuk ka dieu, paling henteu terapi bilatung geus aya ti mangsa abad ka-13 SM
Dina pilem "Gladiator" aya ogé adegan nu mintonkeun terapi bilatung pikeun ngubaran tatu Maximus Meridius
Mun sacara historis bener, ieu ngandung harti yén terapi bilatung geus aya ti jaman Romawi kira abad ka-2
Sababaraha tipeu bilatung nu kapanggih dina bugang bisa dipaké ku para élmuwan forénsik
Dumasar kana hambalan kamekaranana, ieu bilatung bisa nunjukkeun lilana umur bugang katut di mana paéhna
Bilatung digolongkeun dumasar hambalan 'instar'
"Instar I" panjangna 2–5 mm, "instar II" 6–14 mm, sedengkeun "instar III" 15–20 mm
Tilu hambalan ieu luyu jeung umur bilatungna: 2-3 poé, 3-4 poé, jeung 4-6 poé (pikeun ilaharna laleur imah) ti saprak endogna diteundeun
Sarua jeung kutu, bilatung bisa ngabahyakeun sato ingon
Dina usum panas, laleur baranahanana gancang pisan, antukna bisa ngahasilkeun bilatung anu kacida lobana nu bisa ngabalukarkeun myiasis
Najan lolobana mah hirup tina ngahakanan bugang, aya ogé laleur anu hirup salaku parasit di handapeun lapisan kulit manusa atawa sato hirup
Bilatung biasana aya dina wadah runtah anu diantepkeun teu katutup, bangké sasatoan, kai buruk, jeung sajabana
Ku kituna, pikeun nyingkahan ayana bilatung di sabudeureun urang, taya deui cara lian ti ngabérésihan lingkungan tina runtah anu numpuk