izzako/sundanese-pixelgpt huggingface dataset:
Ku sabab éta prasasti disebut Prasasti Kebonkopi I. Wewengkon situs ieu mangrupa wewengkon pasamoan tilu walungan, nyaeta Walungan Ciaruteun di kidul, Walungan Cisadane di wétan, Walungan Cianten di kulon, sarta muara Walungan Cianten anu patepang kalawan Walungan Cisadane di kalér
Lokasi ieu jarakna kira-kira 19 kilométer ka kulon laut ti puseur dayeuh Bogor lamun keur ka arah Ciampea
Kaayaan jalan nuju lokasi cekap nyukupan, nanging ti jalan gedé acan dilengkepan kalawan penunjuk jalan
Prasasti dipahatkeun di luhur hiji batu léah ti bahan andesit boga warna kecoklatan ukuranana luhur 69 cm, rubak 104cm sarta 164 cm
Di luhur batu dipahatkeun sapasang dampal suku gajah sarta ngapit sabaris seratan hurup Palawa dina Basa Sansekerta
Dina taun 1863, Jonathan Rig, saurang Walanda, tuan taneuh nu boga perkebunan kopi di deukeut Buitenzorg (kiwari Bogor), ngalaporkeun manggih prasasti di taneuhna
Kapanggihna prasasti ieu dilaporkeun ka "Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen"
Margi éta pisan prasasti ieu disebut prasasti Kebon Kopi
Di wewengkon loka Ciaruteun kapanggih sababaraha prasasti nu matak aya ngaran Kebon Kopi I, aya oge Kebon Kopi II
Prasasti Kebon Kopi I nyaéta salah sahiji ti tilu prasasti di wewengkon ieu anu peryogi peunteunna jang nangtukeun kasajarahan Karajaan Tarumanagara (abad ka-5-7 Maséhi)
Dua prasasti lianna nyaéta Prasasti Ciaruteun sarta Prasasti Muara Cianten, duanana kapanggih henteu jauh ti prasasti ieu
Prasasti Kebon Kopi I sarta Prasasti Ciaruteun atos ditata sarta dibéré cungkup, hateup pendopo paranti ngiuhan
Di prasasti Kebon Kopi kacutat: "Jayavisalasya tarumendrasya hastinah….Airwavatabhasya vibhatidam…Padadvayam"
Seratan kasebat hartina dina Basa Sunda, “Di dieu kasampak sapasang dampal suku anu kawas Airawata, gajah pangawasa Taruma anu agung”
Sacara gurat badag, prasasti kahiji nyaritakeun tunggangan ti Raja Purnawarman anu mangrupakeun sato gajah
Geus disebutkeun di luhur, aya deui Prasasti Kebon Kopi II anu geus kapanggih di lokasi anu kira-kira 1 kilométer ti lokasi ieu
Nanging kiwari prasasti Kebonkopi II geus leungit teu kanyahoan ku saha
Dina prasasti kadua, dicutat candrasengkala 458 Saka
Para sajarawan boga tapsiran yén candrasengkala atawa angka ieu ditulis tibalik
Sakuduna dicutat angka 854 sabab kaasup tanggal Saka (932 Maséhi)
Karajaan Sunda can aya dina warsih 458 Saka, nanging dina ayeuna kaasup kénéh mangsa Karajaan Tarumanegara
Prasasti kadua maké cara cutat kalawan Aksara Kawi sarta Basa Melayu Kuno
Pamakéan Basa Melayu Kuno ieu mangrupa salah sahiji pangaweruh ti Karajaan Sriwijaya di wewengkon Jawa Kulon
Bosch ngabandingkeun warsih 932 Masehi di Prasasti Keusik Muara ieu kalawan warsih 929 sabot kakawasaan pindah ti Jawa Keur ka Jawa Wetan
Paniliti Claude Guillot, ti lembaga "Ecole francaise d’ Extreme Orient" ngomong yén prasasti kadua ieu nyaritakeun ngeunaan pamadegan Karajaan Sunda
Prasasti Muara Cianten
Kawas titinggaleun jaman sajarah nu laina, Prasasti Muara Cianten kapanggihna di gigireun Walungan Cisadané nu lokasina di Kampung Muara atawa Pasir Muara, Kabupaten Bogor
Kapanggihna ieu paninggalan sajarah, ku urang Walanda kénéh sarua mimitina meunang dilaporkeun ku N.W
Hoepermans harita taun 1864
Ku sabab harita N.W
Hoepermans laporna ka pamaréntah Walanda, cta pamanggihan dituluykeun ku sababarahahiji urang Walanda nu lain, nyaéta G.P
Rouffaer taun 1909, N.J. Krom taun 1915, C.M
Pleyte taun 1906, R.D.M
Verbeek taun 1891 jeung J.F.G
Brumund taun 1868
Kondisi kapanggihna ieu prasasti teu karawat kabéh sisi luar jeung jerona, malah pahatan nu aya di jero lalaunan leungit
Prasasti Muara Cianten miboga bentuk manjang atawa opal téa, lamun jenis batuna nyaéta andesit nu kaasup golongan babatuan beku
Ieu némbongkeun Prasasti Muara Cianten dijieun tina mineral halus anu ceuk basa urang luar mah "fine grained."
Ayana Prasasti Muara Cianteun rupina can kénéh dijaga pisan, sedengkeun pahatan anu aya di jerona lalaunan mimiti ngiles
Prasasti Muara Cianteun ngawangun opal atawa batu lonjong, samentara rupi batuna nyaéta batu andesit anu mangrupa batuan beku sarta dijieun ti mineral lemes
Kandungan "silica" di jerona condong leuwih pendék
Saterusna, batu andesit biasana kacipta ti gunung bitu anu seuneuan sarta ahirna kabentuk di luhur permukaan bumi, sedengkeun eusi ti Prasasti Muara Cianteun acan junun dibaca sarta diartikeun sababaraha inohong sajarah lantaran bentukna anu galing saperti hurup sangkha
Cacak kitu, ayana Prasasti Muara Cianteun tangtos waé wajib dirawat sarta dilanggengkeun lamun kabetot jang nempo sacara langsung
Sumawonten, saha baé nu rék néang éta batu kudu daék lalampahan sapanjang 19 kilométer ti dayeuh Bogor pikeun bisa nempo prasastina
Saha baé nu boga rencana jang naliti atawa ngadatangana, mangka bisa ngagunakeun tumpakan kikiping dua atawa kikiping opat supados bisa tepi ka Lembur Muara, Kabupatén Bogor demi bisa nempo Prasasti Muara Cianteun kalawan tangtos
Prasasti perenahna sekitar 600 meter palebah kaler ti Prasasti Kebon Kopi, kalawan keletakan taneuh leuwih pendek 10 meteran
Objek aya keneh di tempat kawit, aya 2 meter ti gawir palebah barat daya Walungan Cisadane, lamun Walungan Cisadane sarta Walungan Cianten keur caah sarta ngaluap, prasasti kakeueum cai walungan sarta mindeng dipake minangka alas jang nyuci baju ku masyarakat sabudureun walungan
Aliran walungan anu ngabantun keusik atawa batu-batu alit sarta alatan aktipitas jelema ngarusak pisan kaayaan objék ieu
Prasasti ieu luhurna batu nu geus lemes sabab prosés penghalusan atawa gerusan cai walungan anu teras matak dadas dina wanci anu lami
Perkawis ieu can dipikanyaho sarta peryogi paniten seksama
Saha waé henteu ngan maké tumpakan pribadi jang bisa anjog di lokasi, nanging ogé jang tumpakan umum anu sadia nanging réngsé aya di wewengkon Lebak tangtos waé panaliti nu rék nénjo batuna wajib neraskeun lalampahan kalawan ngagunakeun transportasi kikiping dua sepertos ojek pikeun bisa datang langsung ka lokasi kapanggihna Prasasti Muara Cianteun
Panaliti nu datang lain saukur nénjo batu ukuranana ageung anu bersejarah, nanging ogé naliti seratan anu aya di jerona anu teu junun diartikeun ku saha ogé tepi ka danget ieu
Eusi ti Prasasti Cianten tacan tiasa dibaca ku para ahli
Perkara kasebat dimargikeun abjad anu aya di batu prasasti ngawangun galing atawa mangrupi abjad Sangkha
Prasasti dicutat dina hiji batu ukuranana luhur 140 sentimeter, paos 317 séntimeter sarta rubak 148 séntimeter
Prasasti ngandung gambar piktograp dina aksara gurat-gurat galing anu silih ngebeulit sarta geus aus pisan dugi ayeuna can tiasa diartikeun
Prasasti Muara Cianten tacan dipigawé panyalamatan, pamindahan ti keur walungan Muara Cianten ka lokasi anu langkung aman nyaéta di darat
Perlu sagancangna perawatan ka prasasti margi mangrupa salah sahiji prasasti tinggalan disangka asalna ti mangsa Karajaan Tarumanagara
Prasasti Pasir Awi
Prasasti Pasir Awi nyaéta salah sahiji ti tujuh prasasti patilasan karajaan pangkolotna di kulon Pulo Jawa
Prasasti ieu geus ditangtukeun robah kaayaan ku Benda Cagar Budaya jadi peringkat nasional
Béda kalawan kagenep prasasti lianna anu ampir sakumna aya di deukeut aliran walungan, lokasi prasasti ieu malahan aya di pabukitan
Benerna di palebah kidul Pasir Awi (± 559 mdpl) di wewengkon leuweung, di pabukitan Cipamingkis, Kabupatén Bogor
Jang bisa tepi ka lokasi prasasti, urang tiasa ngaliwatan Jalan Sukaraja Dayeuh
Saterusna asup ka jalan babatuan kalawan médan anu ngahésékeun tumpakan anu ngaliwatana
Réngsé jalan berbatuan diliwatan, saha baé anu kaditu bakal nyanghareupan undakan anak tangga anu saeutik nangtawing
Prasasti Pasir Awi henteu sepertos kaopat prasasti patilasan Tarumanagara lianna
Akses jalan ka lokasina ge ngaprihatinkeun
Jalanan berbatu kalawan tatangkalan rindang sarta semak belukar anu sepertos anyaman alam di sisi-sisi na mikeun gambaran sanes
Wanci ngaliwatan na sepertos nuju naekan gunung anu sepi
Euweuh pasilitas nu bisa dipanggihan, teu aya deui pitunjuk ka arah patilasan bersejarah ieu
Prasasti Pasir Awi tara dilirik ku wisatawan atawa panaliti
Padahal prasasti ieu ngabogaan peunteun jang elmu kauninga, atikan sarta kabudayaan
Kapanggihna prasasti ieu teu pisan loba diungkap
Ngan waé di mana ayana geus dipikanyaho saprak 1864
Kapanggih kali kahiji ku saurang arkéolog kawit Walanda, ngarana N.W
Dina prasasti ieu aya pahatan sapasang dampal suku anu ngadep ka arah kalér sarta wétan
Pahatan sarua ogé kapanggih di Prasasti Ciaruteun sarta Prasasti Keusik Jambu anu tempatna di Kacamatan Cibungbulan sarta Kacamatan Nanggung, Kabupatén Bogor
Pahatan dampal suku kasebat dianggap minangka dampal sukuna Sri Purnawarman raja ti Karajaan Taruma atawa Tarumanegara
Karajaan ieu kungsi jaya dina abad ka-4 dugi abad ka-7 Maséhi
Teu kawas prasasti lainna, pahatan suku di prasasti Pasir Awi mah henteu kapanggih kitu kaayaanana aksara anu bisa dibaca
Saperti anu aya di Prasasti Ciaruteun sarta Pasir Jambu
Tapi aya piktograf anu ngagambarkeun sabatang dahan kalawan regang-regang dangdaunan sarta bungbuahan
Nurutkeun Rogier Diederik Marius Verbeek piktograf kasebat ngagambarkeun angka warsih
Nanging tepi ka ayeuna can aya panaliti anu bisa maos sarta ngahartikeun sacara tangtos
Sajaba ti éta, enya gé geus dibéré cungkup, lokasi prasasti anu aya di perbukitan kalawan jangkungna 559 mdpl ieu kaitung kénéh kurang karawat
Aset berharga nu nagara boga ieu bisa dimangpaatkeun minangka objék wisata anu mending
Bisa ngamajukeun perekonomian balaréa di kira-kira lokasi ayana Prasasti Pasir Awi
Dumasar statusna minangka Cagar Budaya, sumawontén geus robah kaayaan peringkat nasional, geus sawajarna Prasasti Pasir Awi meunang perhatian leuwih jero
Dibéré catatan atawa papan inpormasi ngeunaan prasasti, leuwih alus deui mangrupa déskripsi, sajarah barang sumawonten dugi sajarah kapanggihna nyaéta lengkah mimiti anu bisa dipigawé supados prasasti ieu barobah kaayaan miboga nilai minangka artépak budaya
Prasasti Jambu atawa Prasasti Pasir Koléngkak nyaéta prasasti anu asalna ti Karajaan Tarumanagara anu kapanggih di wewengkon kebon jambu sangki-sangki 30 km palebah kulon Bogor
Prasasti Jambu tempatna Keusik Sikoleangkak (Gunung Batutulis ±367m di luhur permukaan laut) di wilayah lembur Keusik Gintung, Désa Parakanmuncang, Kacamatan Nanggung, Kabupaten Bogor
Koordinat 0°15’45, 40” BB (ti Jakarta) sarta 6°34’08, 11”
Kapungkur dina mangsa kolonial Walanda lokasi ieu kaasup Perkebunan Karét Sadéng-Djamboe nanging ayeuna disebut PT Perkebunan XI Cikasungka-Cigudeg-Bogor
Prasasti Jambu kapanggih mimiti warsih 1854 ku Jonathan Rigg dilaporkeun ka Dines Purbakala warsih 1947, nanging ditalungtik mimiti dina warsih 1954 Prasasti Jambu dipahatkeun dina batu kalawan wangun alami (sisi-sisi na ukuranana kirang langkung 2-3 méter)
Prasasti Jambu diwangun ti dua jajar aksara Pallawa anu disusun dina wangun seloka nalika Sanskerta kalawan metrum Sragdhara
Dina batu prasasti ieu ogé aya pahatan gambar sapasang dampal suku anu diturihkeun dina haturan luhur seratan nanging sapalih gambar dampal suku kiwa geus leungit sabab batu haturan ieu peupeus
Prasasti ieu nyebutkeun wasta raja Purnnawarmman anu maréntah di nagara Taruma
Prasasti ieu euweuh angka warsih sarta dumasar wangun aksara Pallawa anu dipahatkeun (analisis Palaeograpis) kira-kira asalna ti pertengahan abad ka-5 Maséhi
Teks: "śrīmāndāta kṛtajnyo narapatirasamoyahpurātarumayāṃnāmmāśrīpūrṇṇapracuraripuśarābhidyavikhyātavarmmātasyédampadavimbadvayamarinagarotsādanénityadakṣa
bhaktānāyandripānambhavatisukhakarasalyabhūtaṃripuṇāṃ" Unggel tarjamahan prasasti eta teh hartina: "Kuat, matak hélok sarta jujur ka pancéna nyaéta pamingpin jalmi anu euweuh babandinganana kamasyhur Sri Purnawarman anu kalintang wanci (maréntah) di Taruma sarta anu baju zirahna kakoncara henteu bisa ditembus pakarang satru
Ieu téh sapasang tapak sukuna anu sok ngabongkar dayeuh-dayeuh satru, ajén ka para pangéran, nanging mangrupa cucuk dina daging
Di antara anu 7 ieu, ngaran Lebak geus katempo kacutat di jero Prasasti Lebak
Kapanggihna Prasasti Lebak, meunang Raja Purnawarman aya di gigir Walungan Cidanghiang, di Kampung Lebak, Desa Lebak, Kacamatan Munjul, Kabupaten Pandeglang
Prasasti Lebak kapanggih mimitina ku Tubagus Ruszan, salah sahiji turunan sultan, dina taun 1947
Lamun ditilik kana sajarah, ieu prasasti kapanggih 2 taun saenggeus Indonesia merdéka
Matakna geus merdéka ieu prasasti bisa tuluy ditaliti taun 1954
Prasasti Lebak ogé mangrupakeun tanda bates Kerajaan Tarumanegara ku sabab harita mah prasasti dipungsikeun ogé sarua jeung piagam
Ieu prasasti ditulis maké aksara Palawa basa Sansekerta
Tulisanna maké téknik pahatan nu jerona dipahat setengah séntiméter, sarua jeung 0,5 séntiméter
Janis batu spesipikna, batu andésit ukuran 3,2 meter x 2,25 meter
Jaman Kasultanan Banten
Ditilik tina sajarahna, kabupaten ieu boga patalian jeung sajarah Kasultanan Banten
Tina wewengkon sajarah éta Kabupaten Lebak bisa jadi nyieun alesan wewengkon anyar kaseba
Asup ka abad ka-19, aya parobahan susunan politik di jero Kasultanan Banten jeung masyarakatna
Parobahan ieu kapangaruhan ku digantina pingpinan ti pihak Walanda nu dicekel ku Daendels taun 1808
Geus ku Daendels, tuluy urang Inggris asup ka Banten
Mimitina, dina tanggal 19 Maret 1813, Sultan Muhammad Sofiyudin, nu jadi sultan terahir dieureunkeun paksa ku urang Inggris
Dina mangsa harita, Lebak aya kénéh di handapeun pingpinan Thomas Stamford Raffles, manéhna jadi wawakil Inggris di Lebak ti taun 1811 tepi ka 1816
Ku pamaréntahan Inggris, Kasultanan Banten dieureunkeun nu mana Raffles boga kamaksadan nyieun Karésidenan Banten
Dijieuna éta kasultanan sabab turunan sultan ngan saukur dijadikeun lambang jeung simbol wungkul, tapi teu boga kakawasaan maréntah
Geus kitu, Inggris ngangkat Joyo Miharjo, urang Rembang ti Jawa Tengah nu dijieun Sultan Adat Banten
Teu cukup diangkat, Joyo Miharjo dibéré gelar Sultan Muhammad Rafiudin sabab dianggap gaganti sultan terahir, nyaéta Sultan Muhammad Sofiyudin
Antara dua sultan éta boga silsilah katurunan, kacirina mah tina garis turunan ti Joyo Miharjo, carogéna Ratu Arsiah nu mana Ratu Arsiah téh adina Ratu Asiah
Ratu Asiah, nyaéta indungna Sultan Muhammad Sofiyudin
Ieu nu matak kasultanan bisa diamprokeun jeung salian ti turunan Sultan Banten
Kukumaha ogé, aya béda pangaweruh mana nu turunan Sultan Banten di Lebak jeung mana nu lain turunan sultan ti Lebak
Tina uluh biung Inggris ka jero Kasultanan Banten, dijieun rupa-rupa gelar nu mana éta cara pikeun bisa ngahijikeun kasultanan
Aya béda nu katénjo tina wilayah pangaweruh
Nu lain turunan Kasultanan Banten, henteu dibére wilayah pangaweruh, lamun nu boga turunan Kasultanan Banten dibéré wilayah pangaweruh
Di mana basa harita, 19 Maret 1813, Kasultanan Banten dimekarkeun jadi aya opat bagéan jang dibikeun ka para turunan sultan, nyaéta: Banten Lor
Ieu wewengkon ayana di palebah kalér nu ayeuna mah jadi Kota Sérang, Banten anu lamun dispesipikeuna di Désa Banten, Kacamatan Kasemén
Banten Lor, sohor ku ngaran Banten Lama nu dicirian ku wangunan lila tilas Kasultanan Banten
Ieu wangunan geus jadi puseur ti karajaan jeung tempat cicingna sultan jeung kulawargana
Banten Lor henteu jol aya tina bagéan ti Kasultanan Banten, harita téh saacan abad ka-16, wawacan nu pataliana jeung Banten ngan saeutik dicutat dina sajarah
Aya carita, mimitina Banten masih mangrupakeun bagéan ti kakawasaan Karajaan Sunda, anu mana pamingpina Banten basa éta Prabu Pucuk Umum, putrana ti Prabu Sidaraja Pajajaran
Puseur dayeuh aya di Banten Girang nu kira-kira 3 kilométer ti palebah kalérna Kota Sérang
Asup abad ka-16, agama Islam lalaunan asup ka Banten nu dibawa ku Sunan Gunung Jati atawa kasohor ku ngaran Syékh Syarifudin Hidayatullah nu boga lalakon nyebarkeun Islam di Banten jeung sabudureunana
Ku Sunan Gunung Jati, pamaréntahan Prabu Pucuk Umum taun 1524-1525 M. Geus kitu, Sunan Gunung Jati nyieun Karajaan Islam di Banten ku cara ngangkat puterana nu ngaran Maulana Hasanudin dijieun Sultan Banten nu kahiji boga kawasa 18 taun (1552-1570 M)
Tina carios Sunan Gunung Jati, puseur dayeuh anu asalna di Banten Girang ngalih ka Surosowan Banten Lama
Tah dina ngalih puseur dayeuh, ngaran Banten Lor jadi dipikanyaho ku urang Banten
Banten Lor boga ciri has anu ngabédakeun jeung wewengkon nu lain, nyaéta boga pangaweruh ti urang Jawa
Kanyahoana mah tina titinggaleun nu mangrupakeun Keraton Surosowan
Ieu wangunan pungsina jang panyicingan sultan, kulawarga, jeung para pengikutna
Pungsi séjén keraton, nyaéta jadi puseur karajaan dina ngajalankeun pamaréntahan Karajaan Banten
Bisa katempona tina tata pola nu nuturkeun karajaan Islam nu séjén di Jawa nu boga Alun-Alun di palebah kalér, Masjid Agung di palebah kulon, tuluy pasar jeung palabuhan di palebah wétan jeung kalérna keraton
Keraton Surosowan teu diwangun langsung jadi, ku kituna aya opat tahap nu lalaunan matak ieu wangunan bisa tepi ka jadi
Nu kahiji, diwangun témbok nu ngurilingan keraton tina bata nu legana tepi ka 100-125 meter
Nu kadua, diwangun témbok bagéan jero anu pungsina jang nahan tembakan jeung bastion
Istilah bastion nyaéta, tungtung bénténg nu bentuna kawas intan
Wangunan nu katilu, nyaéta dijieunna rohangan deukeut témbok kalér jeung gerbang wétan
Ditempo tina sajarahna, Keraton Surosowan kungsi ngalaman ancur tepi ka runtuhna
Runtuhna Keraton Surosowan nu kahiji basa taun 1680, basa aya perang antara Sultan Agung Tirtayasa jeung Sultan Haji
Saanggeusna Sultan Haji bisa naék tahta ku sabab dibantuan ku VOC "(Vereenigde Oostindische Compagnie)", Keraton Surosowan dibenerkeun
Sultan Haji ménta tulung ka arsitek urang Walanda nu ngarana Hendrik Laurenzns Cardeel supaya bisa dibenerkeun deui keratona
Kaancuran nu kadua, aya dina taun 1680 basa keraton diancurkeun ku pasukan Walanda pingpinan Herman William Daendels
Ayeuna, ieu keraton geus kaasup wangunan anu dijaga ku pamaréntah pikeun neundeun nilai sajarah Kasultanan Banten Lama
Ku kituna Pamaréntah Propinsi Banten nyieun program répitalisasi Banten Lama tapi teu meunang ngaruksak wangunan sajarah jeung budayana
Banten Lor, boga daya tarik wisata nu mana bisa matak turis nganjang ka dinya
Pamaréntah ogé henteu ngarobah langsung, tapi ngamumulé ku mekarkeun pariwisata nu dimimitian ku panataan kawasan ti basa taun 2018
Aya nu bagéan tahap hiji ditempo tina wangunan Plaza Masjid Agung Banten jeung para nu dagang di sabudureun masigit
Ayeuna mah, ieu wilayah asupna ka Ujung Kulon, Pandeglang nu tina ngaranna ogé geus mangrupakeun wewengkon pangkulonna Pulau Jawa nu boga lega 128.297 kilométer
Banten Kulon ciri hasna neundeun rupa-rupa sato nu dijagaan ku pamaréntah, harita kungsi aya carita di Banten Kulon aya rékaman ti petugas Taman Nasional Ujung Kulon nu nempokeun aya maung di padang panggembalaan Cidaon
Ieu maung boga ngaran latin "Panthera tigris sondaica", matak reuwas sasaha sabab sato nu keur ngadahar banténg éta téh geus kaasup sato punah ti taun 1994
Siga wewengkon Banten nu séjén nu neundeun sisimpenan sajarah, Banten Tengah ogé boga titinggaleun ti jaman batu
Wangunan jaman batu ieu bentukna punden berundak, ngarana Lebak Sibedug nu ayana kira-kira diwangun jaman umat manusa hirup geus nyicing, hartina geus lain néangan kadaharan deui
Ieu titinggaleun kaasup dina jaman prasejarah latar kabudayaana mégalitikum sanajan asupna mah néolitikum
Wangunan pundén berundak boga genep téras ku sababarahiji altar jeung batu nu nangtung dina térasna
Tepi ka ayeuna, ieu wangunan geus dijadikeun situs, nyaéta Situs Lebak Sibedug jaman néolitikum (2500-1500 saacan maséhi)
Pungsina ieu situs harita ku karuhun dijadikeun panghormatan ka roh-roh sesepuh harita
Kolot baheula boga kapercayaan, ku ngajadikeun panghormatan, alam Banten Tengah bisa kajaga tina bencana jeung loba kajongjonan jang masyarakat
Banten Kidul.. Baheulana ibukota Banten Kidul ayana di Cilangkahan ku sabab pamaréntahanna dipingpin ku bupati nu didatangkeun ku Gubernur Jendral Inggris Thomas Stamford Raffles, nyaéta Tumenggung Suradilaga
Basa kapamingpinan Tumenggung Suradilaga, Karésidénan Banten dibagi-bagi dumasar kana Surat Keputusan Komisaris Jenderal Nomor 1, "Staatsblad" Nomor 81 tahun 1828
Anu mana Karésidénan Banten dibagi jadi 3 kabupaten, nyaéta: Geus dibagi jadi kabupaten, Lebak dipecah deui nu mana jadi boga babatesan "district" jeung "onderdistrict", nyaéta: Tumenggung Suradilaga anu kakoncara ogé ku ngaran Raden Muhammad boga tanggal waler langsung ka Residén Banten nu geus aya di handapeun Inggris, hartina lain ka Kasultanan Banten deui
Kasultanan Banten ngalaman peupeus patempatan saprak Walanda asup, nyaéta di taun 1816
Dina taun sakitu ogé, Joyo Miharjo nu kasohor ku ngaran Muhammad Rafiudin dilesotkeun tina gelar sultan
Saanggeus kitu, kabéh bupati nu diangkat ku Inggris diganti ku Walanda
Kawas kieu susunan gaganti bupati ti pihak Walanda, Banten Kidul nu dipingpin ku Tumenggung Suradilaga diganti ku Tubagus Jamil
Boga gelar Tubagus hartina ieu jelema putra Sultan Banten Abul Mahasin Muhammad Syifa'u Zainul Abidin
Tubagus Jamil geus diangkat jadi bupati ku Walanda boga gelar Raden Adipati Jamil nu kasohor ku ngaran Pangeran Sanjaya
Tubagus Jamil mingpin Banten Kidul teu sorangan, aya wakilna nu sarua mingpin nyaéta Ki Ngabéhi Bahu Pringga, urut punggawa Kasultanan Banten
Geus kitu, wakil pingpinan nu dicekel ku Ki Ngabehi Bahu Pringga boga gelar ogé nyaéta Patih Derus
Sapuluh taun saanggeus Walanda asup ka Banten, puseur dayeuh Kabupatén Banten Kidul ngalih ti Cilangkahan ka Lebak nu baheula mah panempatan Leuwidamar
Ti saprak éta, Kabupaten Banten Kidul ganti ngaran jadi Lebak saprak tanggal 2 Desember 1828 nu tepi ka ayeuna ditangtukeun hari jadi Kabupatén Lebak
Banten Kidul, nu kungsi dipingpin ku Tumenggung Suradilaga, dibagi-bagi deui jadi boga sababarahahiji "district" jeung "onderdistrik", nyaéta: Geus disebutkeun di luhur yén Kabupaten Lebak ibukotana Kacamatan Rangkasbitung
Salian tina kacamatan, Rangkasbitung dipungsikeun ogé jadi kota, ku kituna ieu wilayah kasebutna kecamatan kota
Henteu jol aya, kota kacamatan Rangkasbitung geus aya ti jaman Walanda
Sabada harita, ratusan taun kamari, Rangkasbitung geus dijadikeun kota satelit nu kaasup maju di jaman éta
Ieu kota kacamatan boga ciri has, nyaéta cara mekarkeunna dumasar kana sistem karajaan
Lamun geus dumasar kana cara karajaan, rupa-rupa pangwangunan kota kawas alun-alun, masigit, jeung pendopo tangtu dijadikeun puseur dayeuh
Ngalih Puseur Dayeuh
Dumasar kana Surat Keputusan Gubernur Jenderal Hindia Belanda, Nomer 15 Kaping 17 Januari 1849, puseur dayeuh Kabupaten Lebak anu harita aya di kudu dialihkeun
Ku kituna, Raden Tumenggung Adipati Karta Natanagara, anu basa éta keur jadi bupati nitah ka wakilna, nyaéta Patih Jahar nu dikenal ku ngaran Patih Lebak
Tugasna kudu manggihan lokasi nu strategis pikeun puseur dayeuh pusat pamaréntahan Lebak, teu lila kapanggih daérah leuweung awi anu raweuy ku tatangkalan, ieu leuweung ayeuna mah geus jadi wilayah Rangkasbitung
Ti saprak kapanggih leuweung awi, diwangun wéh rupa-rupa pasilitas pikeun nyadiakeun urusan pamaréntahan
Lamun resmina mah, puseur dayeuh kakara dibuka pas taun 1851 anu tanggal spesipikna 31 Marét 1851
Kabupatén Lebak boga sababarahahiji wilayah anu babatesan boh jeung kabupatén, propinsi, atawa samudra, nyaéta: Géograpi
Sacara geograpis, Kabupatén Lebak aya dina posisi 106 0 00’-10602 21’ Bujur Timur jeung 5 0 -100 00’ Lintang Selatan
Geograpisna ieu wewengkon, dipangaruhan ku pagunungan kawas Pagunungan Kendeng nu ngabeulah Lebak Kalér jeung Lebak palebah Kulon
Ku ayana Gunung Kendeng, kontur taneuh di Kabupatén Lebak kaasup datar jeung aya gelombang katambah pariasi luhurna antara 0-1000 meter di luhur permukaan laut (dpl)
Lamun dirinci deui, keluhuranna 0-200 meter luhureun laut sabudureun basisir, 201-500 meter luhureun laut Lebak tengah, 501-1000 meter luhureun laut Lebak kidul
Kabupatén Lebak ngawengku lega tepi ka 304.472 hektar
Di daérah kalér, ieu kabupatén mangrupakeun dataran rendah, lamun di kulon mangrupakeun pagunungan nu lengkep jeung puncakna Gunung Halimun di ujung babates Kabupatén Bogor jeung Kabupatén Sukabumi
Ieu daérah diliwatan kénéh ku Walungan Ciujung tepi ka kalér
Iklim jeung Hidrologi
Kabupaten Lebak ku sabab deukeut ka basisir boga iklim nu dipangaruhan ku angin Muson jeung La Nina
Cuaca lolobana dipangaruhan ku angin baratan ti Samudra Hindia jeung Benua Asia dina usum ngijih
Salian ti éta, aya angin timuran dina usum halodo
Curah hujan diitung sataunna tepi ka 2.000-4.000 mm kaasup suhu udara antara 20°-32°C
Patalian kénéh jeung usum-usuman, di Kabupaten Lebak aya sababarahiji walungan ti kaler ka kulon anu tungtungna ngocor ka Laut Jawa
Salah sahijina Walungan Ciujung, boga ngaran ujung lantaran ngocorna ngaliwatan Kabupaten Lebak tepi ka Laut Jawa
Walungan Ciujung mangrupakeun walungan pangpanjangna di Propinsi Banten
Walungan nu lainna, nyaéta Walungan Cibaréo, Walungan Cisawarna, Walungan Cimadur, Walungan Cisiih, Walungan Cimancak, Walungan Cihara, Walungan Cipageran, jeung Walungan CIlangkahan
Dumasar kana Peraturan Bupati Lebak Nomer 129 Taun 2020 ngeunaan susunan organisasi, tugas jeung pungsi, ogé tata kerja kecamatan di sabudureun pamaréntah Kabupatén Lebak, samudaya pingpinan di jero pamaréntahan boga tugasna masing-masing
Pingpinan daérah ieu, nyaéta bupati nu mingpin urusan pamaréntahan di mana kabéh wewenang jadi urusan otonom
Di handapeun bupati aya sekretaris daérah, saenggeus sekretaris daérah aya kecamatan, kelurahan tepi ka handapeuna mangrupakeun kelompok jabatan pungsional
Daptar kacamatan jeung kelurahan di Kabupaten Lebak, nyaéta: Démograpi
Kabupatén Lebak geus maparin publikasi kaayaan démograpi masyarakatna anu lamun ditempo ti Kacamatan Malingping tepi ka Curugbitung, dijéntrékeun deui kawas kieu: Ékonomi
Sumber ékonomi Kabupatén Lebak geus ditaliti dumasar kana hasil pertanian
Ditempo kana kaayaan alamna, ékonomina naék ku sabab dina prosesna kaasup ékonomi keberlanjutan
Ieu jadi katahanan utama ékonomi daérah, jumlah penduduk Lebak nambahan berarti hasil ékonomi ditungtut sarua nambahan ogé
Aya ukuran jang ngitung indikator ekonomi unggal taun, nyaéta ku ukuran peningkatan hasil agrégat nu mangrupakeun barang jeung jasa
Sakieu mah hasil tani di Kabupatén Lebak kaasup alus lantaran ditempo tina hasil Indeks Pembangunan Manusia (IPM) Kabupaten Lebak panghandapna dibandingkeun dalapan kabupaten kota nu lain di Propinsi Banten taun 2022
Produk Domestik Régional Bruto, nu matak jadi ujung pilar itung-itungan ékonomi daérah ieu
Dina hasil ukuran panalitian, aya sababarahahiji séktor nu stratégis nyieun ékonomi kompetitip, nyaéta: séktor pertanian, séktor wangunan jeung konstruksi, sarta séktor bank didukung ku lembaga keuangan nu séjén
Aya ogé hiji séktor unggulan di Kacamatan Wanasalam nu kaasup kritéria séktor maju pesar, sektor basis, jeung bisa pasaing-saing jeung patempatan lain
Nu maju di Kacamatan Wanasalam ayana di séktor pertanian
Ditempo tina hasil tani, Kabupaten Lebak bisa ngahasilkeun rupa-rupa pepelakan jeung pertambangan
Aya sababarahiji karakteristik tutuwuhan nu bisa dipelak: Transportasi Publik
Kabupaten Lebak boga 3 stasiun jeung nu masih beroperasi, nyaéta: Salian anu di luhur, aya ogé stasion anu geus teu nyadiakeun layanan nu jumlahna aya 17 stasiun ku sabab jalurna geus teu aktip, nyaéta: Budaya
Lebak mangrupakeun wewengkon nu beunghar ku warisan budaya ti karuhun, ieu nu matak Lebak jadi salah sahiji puseur budaya jeung sajarah Banten tepi ka ayeuna
Nu matak Lebak kasohor ka mana-mana ku sabab di jerona aya masyarakat Baduy nu geus kanyahoan boga cara hirup nu kaasup unik
Loba persepsi jelema lamun geus ngadéngé Baduy, atawa Kanékés téa mangrupakeun suku, padahal Baduy ogé hartina panempatan ngaran désa nu di jerona aya kelompok masyarakat di mana nyekel pisan adat karuhunna
Jumlah warga Baduy kurang leuwih 26.000 jiwa nu kabagi deui jadi dua panempatan, nyaéta Baduy Luar jeung Baduy Jero
Sarua Baduy, najan teu bisa dihijikeun sabab aya babatesan di dua panempatan éta ku gubug nu dijieun tina awi
Anu biasana bisa diakses ku urang luar nyaéta, Baduy Luar, éta ogé aya sababarahahiji tempat nu dijaga pisan teu meunang diliwatan sabab sakral
Suku Baduy boga cecekelan nu ketat pisan lamun geus patali jeung adat istiadat, tapi lain hartina kakurung dina padukuhan sabab padusunan di Baduy enya gé dijaga pisan kudu angger aya dina kaayaan kampung nu pernahna boga sabudureun imah tina awi
Ku lantaran masyarakat Baduy hirupna sauyunan nu matak singkah éta imah awina padeukeut-deukeut
Tina cara kieu nempokeun Baduy ngajaga ogé tina sababarahahiji pantangan nu ampir sarua jeung tabu
Salah sahijina masyarakat luar Baduy teu meunang asup ka sabagéan tempat atawa teu meunang sembarang moto bisi jadi matak ka hareupna
Suku Baduy, teu kabéh nutup diri ku sabab aya Baduy Luar nu sababarahahiji tempatna bisa dianjangan ku turis luar
Urang Baduy Luar, bisa kénéh narima tamu tepi ka turis luar negri
Ditempo tina pangaweruh budaya, Baduy Luar mah bisa kénéh narimakeun saumpama aya turis nu maké banda éléktronik atawa banda lain nu meunang dijieun pabrik
Baduy Luar ogé nu dipingpin ku Jaro bisa narima lamun aya turis atawa panaliti anu ngéndong di salah sahiji imahna
Béda jeung Baduy Dalam, nu boga tilu désa: Cikeusik, Cikertawarna, jeung Cibéo
Désa Cibéo kaasupna terbuka ka para turis, tapi teu meunang moto atawa maké banda meunang pabrik kawas sabun, sampo, odol, atawa cairan kimia anu séjén lamun keur mandi ku sabab bisa ngajadikeun alam Baduy karuksak
Aya oge Désa Cikeusik nu kasohor ku béntang alamna nu kacida alus, tapi tara dianjangan ku para tamu
Nu matak sarua Baduy Luar jeung Baduy Dalam aya dina sababarahahiji sipat nu masih dipaké kawas gotong royong
Hususna ku suku Baduy Dalam, katempo sipat gotong royongna lamun geus aya wargana nu ngalih da Baduy Dalam masih nganut sistem nomadén atawa ulah-alih téa
Lamun geus ngarasa panempatana kurang merenah, warga Baduy Dalam biasana néangan wilayah séjén nu dianggap leuwih subur sabab boga kayakinan ka sistem ladang terbuka
Salian ti katalian sohor masyarakat Baduy, beungharna Lebak ogé didukung ku bentang alamna nu éndah tur lega ti jaman karajaan
Ku kituna, pamaréntah Kabupatén Lebak inpéstasi kana sumber pariwisata, kawas basa Inpentarisasi Toponim Budaya nu dijadikeun agenda penting ngeunaan pangmekaran wisata
Beungharna budaya ti Lebak bisa ditempo dina kategori di handap ieu: Atraksi Kasenian
Ngaran "dog dog" nu jadi idéntitas kasenian ieu dibawa tina sora alat musikna sorangan nu ngaluarkeun sora dog dog
Tina éta, ngaran dog dogna dipaké tepi ka ayeuna pikeun kasenian has Banten
Sora dog dog ayana tina alat musik anu ditepak atawa ditabuh
Lamun ngaran lojorna mah asli ti Basa Sunda anu boga harti panjang ti ukuran alat musikna
Alat musik dogdog, dijieun tina kai nu bentukna silinder manjang di mana tengahna dijieun liang leutik atawa rongga
Dina dua tungtung rohangan jero alat silinder éta henteu sarua sabab tungtung anu hiji boga diaméter kira-kira kana 15 séntiméter, lamun tungtung nu séjén diaméterna kira-kira 13 séntiméter
Lamun ditenjo jumlah panjangna kurang leuwih 90 séntiméter
Palebah tungtung buleud nu leuwih gedé biasana ditutupan ku kulit embé nu geus meunang ngagaringkeun
Geus kitu, dicacag maké awi nu dipaseuk atawa dibaji pikeun bisa nyetel sora nu bisa kaluar
Ieu alat musik dimekarkeun budayana di wilayah Banten Kidul, lamun teu di Kabupatén Lebak, nya di Kabupaten Pandeglang
Nu matak jadi ciri has lantaran ieu kasenian make angklung buhun
Kasenian ieu jadi salah sahiji has urang Banten lantaran ngandung pamaké nu teu kawas biasana
Debus nyaéta kasenian tradisional ti Propinsi Banten nu nempokeun atraksi kekebalan awak jelema ngalawan rupa-rupa banda nu kacida seukeutna
Ngaran debus ogé teu bisa lesot tina istilah Bahasa Arab nyaéta "dablus" hartina téh tungtung sanjata nu seukeut
Hiji pintonan kasenina debus ngandung unsur seni oge unsur agama, kaduana dihijikeun ku élmu kabaténan nu kasebutna gé nuansa magis
Dina mangsa harita, jaman Kasultanan Banten, debus dipaké cara nyebarkeun agama Islam di wewengkon dinya
Asup ka pamaréntahan Sultan Ageng Tirtayasa, debus dipaké jang ngompa sumanget rakyat dina ngalawan urang Walanda
Ngan, beuki ka dieu, kakawasaan Sultan Ageng Tirtayasa teu salilana kuat sabab kungsi digantikeun ku Sultan Rafiudin nu matak ieu kasenian leungit
Asup deui kana taun 1960-an, kakara debus bijil deui ku cara jadi pintonan hiburan warga sabab lamun dipaké maséaan jelema geus teu meunang ku hukum nu lumaku dina Orde Baru
Ceuk urang Banten mah asal-usul debus mimitna kapanggih ti kasenian Al Madad anu boga sababarahahiji perkara nu sarua
Beuki ka dieu, jumlah kelompok kasenian Al Madad teu saloba kelompok kasenian debus
Jadi tina carita ieu, debus asup ka jaman modern carana mekar di padépokan, nyaéta silat
Tepi ka danget ieu, aya anggapan di masyarakat ditu lamun unggal pamaén debus geus tangtu bisa silat, tapi henteu unggal nu bisa silat bisa jadi pamaén debus
Anggapan éta bijil di masyarakat sabab loba gerakan silat nu dasarna tina gerakan atraksi debus nu matak duanana teu bisa dilésotkeun
Ayeuna, kelompok kasenian debus biasana bakal nginduk ka padépokan silat
Dina atraksi debus, nu matak reuwas sabab pamaéna katempo neleg seuneu, leumpang di luhureun seuneu, nyolok beuteung maké golok jeung nyolok létah maké harum
Atraksi éta nu matak jadi menarik lantaran para pamaéna teu katempo gering, pokona mah teu katempo getihan
Ku kieuna geus dibahas tadi debus ngandung unsur seni jeung magis, aya patalina jeung silat basa kasenian ieu dihirupkeun deui ku padépokan silat, tapi lain hartina kabéh sanggar silat ngagarap kasenian debus
Tapina, antara silat jeung debus teu bisa dipisahkeun ditempo tina mimiti dihirupkeun debus jeung rupa-rupa gerakan pamaén debus nu aya nyaruaan ogé jeung silat
Aya sababarahahiji nu boga kayakinan yén silat teh dadasarna jelema bisa ahli kana debus
Lamun ku jaman ayeuna mah, debus ngan dipintonkeun dina acara-acara gedé kawas adat, hajatan nikah, hajatan sunat, hari kaagamaan, hari kemerdékaan, atawa lamun keur aya tamu nu datang
Ku ayana jaman beuki modern, jelema nu daék kana debus beuki saeutik matak ku ayana ieu kasenian bisa ngangkat industri pariwisata di Banten sabenerna mah
Topeng atawa Ubrug
Sajaba jadi salah sahiji unsur penting kabudayaan, kasenian topéng bisa ditempo tina latar Lebak nu beunghar ku nilai budaya
Aya ngarana Kasenian Topéng Masyarakat Kasepuhan Guradog Lebak Banten nu mana ngandung répléksi kaéndahan gerak jeung sore, ogé para pamaén anu mintonkeun makna nu hirup di masyarakat Lebak tepi ka ayeuna
Kasenian topéng ieu mekar di Kampung Guradog, Lebak nu mana kaasup lila pangmekarana sabab aya sababarahahiji paktor nu nyieun ieu kasenian teu pati mekar
Ditempo tina unsur di jero kasenian ieu, aya dua bentuk seni, nyaéta Jaipongan jeung drama
Atraksi kasenian diayakeun ku cara bentuk carita, ceuk urang sastra mah babad jeung roman téa
Carita babad dicokot tina caritaan heubeul (klasik) nu ngandung unsur kasajarahan jeung kapercayaan
Lamun caritaan roman ngandung kisah kahirupan sapopoé
Kasenian nu ayana di Kampung Babakan Pasir Nangka, Kacamatan Curug Bitung ieu neundeun warisan ti karuhun mangrupakeun seni nu bisa nempokeun makna simbolik
Istilah Guradog, dipaké jang méré idéntitas kampung nu boga asal silsilah kata ogé nyaéta mantog
Mangsa harita ceuk karuhun di Guradog, aya warga nu keur nyiar ngaran jang ngaran kampungna
Péktéh ditéang kaditu kadieu acan kapanggih, geus kitu mah mantog wéh
Mantog hartina balik deui lantaran teu kapanggih naon nu ditéangna
Aya paribasa kieu: 'Baheula maranehna kaditu kadieu néangan ngaran, tapi teu beubeunangan tuluyna mantog, nya ahirna ngaran mantog teh dipake keur ngaran anu di téangan téa nyaéta guradog wé nepi ka ayeuna.'
Ti saprak aya paribasa kitu ka hareupna istilah mantog dimekarkeun pikeun jadi Guradog
Kasenian ti wewengkon ieu beda jeung topéng di tempat séjén kawas Indramayu jeung Cirébon lantaran lamun ti Kasepuhan Guradog mah lain kasenian asli ti dieu, nalika leuwih ka akulturasi Kabupatén Sérang jeung Rangkasbitung
Jadi aya pataliana jeung daérah Kérésék Kabupatén Sérang sabab di ditu loba pakumpulan jeung tokoh seni topeng nu ngarana “Murta” jeung “Konah.” Duanana ngahiji dina hiji pakumpulan kasenian topéng nu ayana di Sérang tadi
Geus itu, ata oge pakumpulan Kasenian Topeng “Sarmanuh,” ti Cijambul nu tepi ka ayeuna teras mekarkeun kasenian topéng ka kabéh wilayah Banten
Lamun numutkeun ceuk tokoh masyarakat Guradog, basa taun 1970-an rombongan ti Kérésék sering digeroan kanggo ngaramékeun Upacara Sérén Taun di Guradog
Basa harita, kasenian topéng mekar pisan sering dilalajoan ku masyarakat unggal acara kariaan boh éta pésta rakyat atawa pésta formal
Kasenian topéng di Guradog sabenerna mah acan lila sabab karék aya sababarahahiji taun Kamari nanging para pamaén jeung warga nu sok lalajo kasenian geus aya ti basa harita
Maranéhna biasana indit sorangan-sorangan jang bisa lalajo kasenian topéng
Ditempo deui tina pergerakan tokoh kasenian, ieu tari topéng kaasup lila majuna sabab grup anu biasa ngeusi atraksi can bisa nyieun pertunjukan sorangan
Butuh loba baraya nu mantuan ngeusi pamaén topéng ti seniman séjén
Kasenian topeng di Guradog bisa mekar dipangaruhan ogé ku Karajaan Pajajaran, kungsi nyebar carita yén baheulana alat musik paranti kasenian dibikeun ku pihak karajaan nu disebut gamelan karuhun
Tepi ka ayeuna, di kalangan masyarakat ditatanyakeun ieu lain hartina masyarakat Guradog turunan Prabu Siliwangi
Sésérahan gamelan karuhun ti Banten ka Guradog lumangsung basa aya kénéh Bapak Kolot dina taun 1900
Tepi ka ayeuna, éta gamelan karuhun diteundeun di Citorék atawa Guradog I. Masih kénéh diteundeun sabab éta banda dianggap cikal bakal mekarna kasenian topéng
Alat-alat kasenian mangrupakeun goong, bonang, saron, suling, jeung sajabana
Tepi ka ayeuna degung buhun éta dipaké dina acara Sérén Taun
Kasenian topéng di Guradog dimimitian ku Atong Grup nu aya ti taun 2005
Dibéré ngaran Atong sabab nyokot tina sesepuh kaseniana, pakumpulan Atong Grup mung aya dua taun sabab basa 2007 aya kasenian lain nu leuwih maju deui
Salah sahiji panangtu kaayaan kasenian topéng di Guradog sabab bisa nyitak penari nu bisa jaipong bari ngabogaan cara jogét nu alus
Nu bisa jaipong dina kasenian wajib bisa silat, ku kituna penari jaipong dibekelan dasar-dasar silat heula basa latihana
Maranehna dibekelan 33 jurus silat, pungsina jang bela diri bisi aya jelema jahat nu boga maksud goréng ka para penari
Pungsi kadua diajar dadasar silat nyaéta mangaruhan gerakan awak kawas leungeun jeung suku sangkan boga gerakan nu has nyirikeun bela diri silat
Lamun diténjo tina alat-alatna, goong nu dipaké nyaéta goong angkog, lamun nu dipaké jang kasenian jaipong disebutna goong ageung
Pamaén kasenian topéngna, aya kira-kira limaan nu mana unggal pamaén didatangkeun ti luar Guradog kawas Balaraja, Kérésék, Muncung, jeung sajabana
Sabenerna, pamaén tari topéng bisa ogé dibawa ti kampung sorangan tapina biasa tampil di sabudureun rohangan atawa imah sabudureun ditu wungkul
Salian ti anu nari, aya ogé propesional nu didatangkeun ti daérah Muncang
Kasebut propésional sabab geus biasa ngeusi jaipong di tempat nu loba panongtona
Aya ogé sindén lokal ti Gurandog najan bisa ngeusi ti imah ka imah tapina can bisa di tempat nu pertunjukana loba panongton sabab masih kénéh latihan sababaraha bulan
Kostum penari topéng sabenerna mah aluna ku anu husus paranti atraksi, ngan ayeuna mah diuihkeun deui ka para pamaén jeung sanggarna
Lamun enya bisa make kostum husus leuwih alus lantaran alus katempona ku panongton
Biasana pamaén kasenian topeng aya anu maké baju kamprét hideung atawa baju jeung calana hideung kawas pamaén pencak silat
Nu penting mah dina hiji rombongan seni aya anu saragam kabéhanana
Kasenian tradisional dina mangsa na kantos ngalaman kejayaan, sabot éta masyarakatna ngajadikeun salah sahiji tontonan anu dipikabeuki pisan ku kawula anom atawa golongan sepuh
Nanging pandeuri, ku ayana kasenian tradisional anu museur di wewengkon wewengkon pilemburan atos ngalaman pergeseran anu cekap hartina
Pintonan kasenian wewengkon ngan digemari ku golongan umur nu tangtu, éta ge geus loba ngurangan
Sapalih kasenian tradisional ayeuna atos kantun ”posil” patilasan wungkul tanpa wujud
Tahapan-tahapan dina kasenian Topéng nyaéta minangka: Ibing Jaipongan, bobodoran, tahapan lakon atawa carios
Tahapan lawakan atawa bodor nyaeta pembuka antawis seni Jaipong ka tahapan lakon atawa carios
ku kituna lakon atawa carios dipisahkeun ku tampilan lawakan atawa bodor
Dina lawakan biasana tukang lawak atawa pelawak ngayakeun jual beuli kalawan pamaen kendang
Maranéhanana silih walon atawa ngawaler sahutan piliganti
Rupi ieu biasana henteu mangrupa hiji carios dina wangun drama atawa sandiwara nanging dina wangun obrolan atawa dialog sababaraha jalmi anu matak gelak seuri para panongton
Dina babak bubuka, dimimitian kalawan tatabeuhan atawa soanten musik gamelan kalawan lantunan tembang-tembang wirahma Jaipong
Lantunan tembang kasebat ngiringkeun sababaraha jalmi penari Jaipong
Sateuacan kasenian dikawitan leuwih tiheula dibuka kalawan Kidung, kartk disambung embang-tembang anu lianna
Tembang-tembang ieu lolobana dipeéta ku para panongton, saterusna asup kana acara lawakan tuluy obrolan antara tukang ngabodor kalawan pamaén kendang
Réngsé ngalawak saterusna kadenge tembang Dermayon dituluykeun tembang jalan
Tembang ieu teh pembuka acara kanggo ngalengkah ka tahapan carios atawa lakon
Selanjutnya para tukang bodor dina tahapan lakon atawa carios badé robah kaayaan pembantu ‘badéga’
Ditutup kalawan tembang Karatagan anu wirahma ampir sarua kalawan tembang jalan
Tembang Kratagan eta minangka panutup acara kasenian Kedok
Mengawali seni ibing Jaipong minangka tahapan kahiji dina kasenian Kedok, dibuka kalawan kidung bubuka
Kidung ieu téh minangka tembang kahiji anu kadudukan na minangka panangtayungan supados acara lancar, suksés, nyenangkeun sadaya pihak, sarta henteu lumangsung perkara anu henteu dipikahayang sepertos kaributan sarta cilaka
Diteraskeun kalawan tembang Tepang Sono atawa biasana seniman beuki kana neda tembang naon anu rék ditembangkeun ka para panongton atawa penikmat seni ieu
Tembang-tembang anu disuguhkeun di antarana Kidung Bubuka, Papacangan, Kembang Boled, Kabungbulengan, Poho Ka Wangsul, Dermayon, Masket Hate, Tepang Sono, Ayunan Ambing, Gaplek, Buah Kawung, Kangsreng, sarta Daun Hiris
Kasenian tradisional ieu dina mangsa na kantos ngalaman kajayaan, sabot éta masarakatna ngajadikeun salah sahiji tontonan anu digemari pisan sae ku kawula anom atawa golongan sepuh
Nanging pandeuri, kehadiran kasenian tradisional anu museur di wewengkon wewengkon pilemburan atos ngalaman pergeseran anu cekap hartina
Pintonan kasenian wewengkon ngan digemari ku golongan umur nu tangtu, itu pun atos ngurangan
Sapalih kasenian tradisional ayeuna atos kantun posil ayawa patilasan wungkul tanpa wujud
Kasenian Topéng anu aya dina balarea Kasepuhan Guradog, ngan dipikawanoh ku balarea kira-kira sepertos Kabupaten Lebak,Rangkasbitung, sarta Kabupaten Serang Propinsi Banten
Kanggo balarea di jabi eta, kasenian Kedok wujudna sindang siur aya anu mengidentikkeun kalawan ibing Kedok ti Kabupaten Indramayu sarta Cirebon,aya deui anu nyaruakeun na kalawan Kedok Monyet (Doger Monyet)
Perkawis ieu ngabuktoskeun yen hal mekar kasenian Kedok tacan menyebar sarta dipikawanoh ku balarea anu tebih sepertos Propinsi Jawa Kulon, DKI Jakarta, sarta Lampung
Kasenian Topéng béda kalawan Kasenian Ibing Kedok sarta Kasenian Kedok Monyet (Dogér Monyét)
Kasenian Topéng mangrupa wangun kasenian anu di jerona ngandung unsur musik, ibing, lawakan, sarta lakon atawa carios
Musik dina kasenian Topéng ngagunakeun instrumen Jaipong, kitu ogé dina tariannya
Dituluykeun kalawan pintonan lakon atawa carita
Carios anu dipidangkeun dibagi barobah kaayaan dua rupi nyaéta Babad sarta carios Roman
Ampir sarua jeung angklung nu séjén, angklung buhun ngandung ciri has nu katempo dina pangbéda lantaran angklung buhun mah dipakekeun batang paré
Kasenian ieu mangrupakeun panglengkep tina updacara ritual paré, kawas ngaseuk atawa Sérén Taun
Upacara adat sérén taun mangrupakeun salah sahiji tradisi dina masyarakat Sunda Banten nu teu bisa leupas tina unsur magis jeung sakral
Unsur sakral éta dibentuk tina tahapan ritual nu pokus dina iringan sora instrumen musik
Di antara instrumen lalaguan prosesi adat sérén taun, aya hiji alat musik awi nu disebat angklung buhun
Tah, tina ieu katempo ciri has angklung ti Lebak
Angklung buhun boga ciri has ditempo tina bentukna nu leuwih gedé tina angklung biasa
Bahan dasarna ogé, dijieun tina bambu apus nu matak sora tina angklung buhun leuwih tarik
Sora angklung buhun, lamun diperhatikeun leuwih kasar sabab boga liang resonansi anu leuwih gede ti batan Angklung Padaéng (sohor ku ngaran Angklung Ujo)
Ciri has nu lain, aya dina pernak-pernik luhureun angklung sabab aya batang paré nu ditalikeun tepi ka ngabentuk rumbé-rumbé kawas daun kalapa ngora
Ngaran buhun asalna tina Basa Sunda nu hartina kolot atawa kuno
Ngaran ieu ngarépréséntasikeun sajarah panjang patali jeung masyarakat Baduy dina jero alat musik éta
Ku saab kitu, kasénian ieu dianggap ngandung makna penting dina mertahankeun budaya masyarakat Baduy
Pamaén angklung buhun kudu pisan lalaki sabab anggota pamaéna mangrupakeun seniman buhun
Jumlah pamaén angklung buhun aya dua welas urang, jumlah éta disesuaikeun jeung jumlah alat musik angklung nuhun nu sadia
Tina jumlah dua welas urang éta, salapan di antarana pamaén angklung jeung tiluan urang pamaén bedug
Dina atraksi pintonana, para pamaén angklung buhun maké busana has masyarakat Baduy
Busana éta di antarana mangrupakeun baju lengan panjang jeung calana péndék warna hideung
Salian ti éta, aya iket jang hulu tina kaén anu dibedakeun saeutik warnana ti batan baju nu lain
Situs Cagar Budaya
Lebak boga sisimpenan ti karuhun anu dijaga tepi ka danget ieu, boh ku masyarakat ogé ku pamaréntah
Situs nu disimpen di Lebak lobana dijieun ti basa harita jaman batu
Pungsina éta situs baheula téh jang pupujieun ka roh-roh karuhun anu tepi ka ayeuna dipungsikeun sarua jadi pupujieun ka kolot karuhun ku sababarahahiji warga
Lamun ditempo tina administrasina, ieu situs aya di Kampung Cibedug, Kelurahan Citorek Barat, Kecamatan Cibeber, Kabupaten Lebak
Lamun sacara astronomisna mah aya dina titik koordinat UTM 48 M nu mana titik X 0642875 jeung titik Y 9257504 ngandung elepasi ± 877 méter tina permukaan laut
Situs Lebak Cibedug babatesan jeung sababarahiji penampatan nu ayana walungan jeung bukit pasir, nyaéta: Situs Lebak Cibedug ini mibanda lahan nu legana ± 40.400 m² (dumasar kana SK Menteri No
Kompleks situs itu nu kaasup jaman kabudayaan mégalitik mangrupakeun situs nu aya tingkatan rupa-rupa
Tingkatana aya nu batu nangtung, batu datar, jeung tahta baru nu ngandung pundén berundak palebah pangsakralna
Ditempo tina kabéh wangunan, titinggaleun budaya di situs ieu nempokeun hiji kompleks anu rapih boga struktur nu ngandung tilu pundén lamun ditilik ti kulon ka wétan beuki luhur
Pundén nu kahiji di kulon mangrupakeun bagéan rohangan panghadapna lamun dibandingkeun jeung pundén kadua jeung katilu
Punden kadua ayana di tengah jeung nu katiluna mah intina, puseur nu ayana di wétan ku posisi pangluhurna
Pundén kahiji, miboga dénah pasagi jeung boga titinggaleun mangrupakeun struktur tina batu andesit nu lengkep ku hiji tangga
Salian ti éta, aya dua ménhir nu geus rubuh posisina pagigir-gigir
Pundén kadua, aya di palébah wétan pundén nyaéta struktur pasagi deui nu kaasup struktur baru andesit
Pundén ieu, boga tilu susunan undakan nu beuki ka luhur, beuki leutik ukuranana
Palébah kidul dijieunna tina struktur anu boga tilu undakan, aya hiji susunan batu pasagi ku opat batu nangtung tapi ka posisi miring ogé di tungtungna
Susunan ieu nu ku masyarakat tepi ka ayeuna dijadikeun keramat, palebah sisi nu aya susunan batu andesit dénah pasagi oge boga opat batu datar siga sapasang tepi ka kawas bentu batu korsi
Struktur Cagar Budaya
Situ Cijoro 14
Religi Tarik Kolot 15
"Water Turn" Rangkasbitung 16
Tambang Emas Cikotok Tambang Emas Cikotok mimiti dioperasikeun ku pausahaan swasta Belanda NV Mijnbouw Maatschappy Zuid Bantam (NV MMZB)
Tambang Emas Cikotok mangrupa usaha panggalian bijih emas sarta pérak anu dipigawé kalawan ngadongkar lombang atawa gua "(underground mining)"
Panalungtikan ngeunaan geologi di wewengkon Cikotok sarta sakurilingna (Tambang Emas Cikotok) geus dipigawé dina warsih 1839-1916 ku para panaliti, anu diwangun ti Homer, Hasaki, Junghuhn, Verbeck, Fenaema Van Es, sarta Zungler
Ngaran anu kasebut manggihan indikasi tamper emas di wewengkon Bayah, Cimandiri, sarta Cikotok
Sedengkeun eksplorasi geologi sarta panalungtikan anu husus ngeunaan kandungan warsih 1924-1936
Pangwangunan Tambang Emas Cikotok lumangsung salila tilu warsih, saprak 1936 dugi 1939
Anu ngawengku pangwangunan raramat lori gantung (kabelbaan), pabrik pengolahan sarta pasilitas-pasilitas tambang jeung padumukan jang pupuhu pausahaan sarta pagawé tambang