izzako/sundanese-pixelgpt huggingface dataset:
Kamonésan ieu tuluy sumebar ka luar Cina; budaya Asia Wétan lianna
Tatacara nyieun kertas ditransfer ka Koréa taun 600, terus ka Jepang dibawa ku pandita Buda, Dam Jing, taun 625, nu maké serat tangkal murbéy
Sanggeus aya dadagangan antarwewengkon sarta perang Talas, papanggihan ieu sumebar ka Wétan Tengah, diadopsi ku urang India jeung Italia kira abad ka-13
Di Indonésia, euweuh catetan anu pasti ngeunaan iraha mimiti mikawanoh kertas
Tapi sahanteuna geus ti abad ka-15 kénéh, ku ayana naskah-naskah nu ditulis dina daluang (dijieun tina kulit kai)
Saméméh ngagunakeun daluang, naskah ilaharna ditulis dina lambaran daun lontar/nipah
Pangabisa nyieun daluang nepi ka kiwari geus langka pisan
Alkitab mangrupa kitab suci Kristen
Alkitab kabagi jadi dua bagian utama: Perjangjian Anyar jeung Perjangjian Heubeul
Babagian ieu disebut "Perjangjian" ku sabab Pangeran bangsa Israél atawa Yahwé nyieun perjanjian
Perjangjian munggaran nyaéta antara Nabi Musa jeung urang Yahudi, sedengkeun nu kadua antara Yesus Kristus jeung sakabéh umat manusa
Kecap 'Alkitab' sorangan asalna tina basa Arab "Kutiba" nu hartina katetepan-katetepan/hukum, nu mangrupa aturan-aturan dina ngajalankeun ageman Ampir kabéh buku Perjangjian Heubeul ditulis dina basa Ibrani, kajaba sawatara bagian anu ditulis dina basa Aram ti kitab Daniel sedengkeun kabéh buku Perjangjian Anyar ditulis dina basa Yunani
Dumasar eusina sarta gaya nulisna, Perjangjian Heubeul bisa digolongkeun jadi 5 bagéan utama nyaéta Kitab Taurat (5 kitab), Kitab Sajarah (12 kitab), Kitab Puisi (5 kitab), Kitab Nabi-nabi Besar (5 kitab) sarta Kitab Nabi-nabi Leutik (12 kitab)
Sedengkeun golongan keur Perjangjian Anyar nyaéta Kitab Injil (4 kitab), Kitab Sajarah (1 kitab), Kitab Surat Rasuli (21 kitab) sarta Kitab Wahyu (1 kitab)
Sajaba ti éta ti saprak baheula aya sawala ngeunaan kanon Alkitab: buku naon waé anu bisa dianggap bagian ti Alkitab
Dina abad ke-3 SM, Alkitab Ibrani atawa Tanakh ditarjamahkeun dina basa Yunani
Tarjamahan ieu disebut Septuaginta, tapi ngamuat sajumlah buku anu heneuweuh dina vérsi Yahudi
Buku-buku ieu disebut buku-buku Deuterokanonika
Candi Cangkuang nyaéta candi titinggal Hindu nu aya di Kampung Pulo, wewengkon Cangkuang, Kac
Lélés, Garut, Jawa Kulon
Candi ieu pisan nu munggaran kapanggih di Tatar Sunda sarta mangrupa hiji-hijina candi Hindu di Tatar Sunda
Candi ieu mimiti kapanggih taun 1966 ku tim panalungtikan Harsoyo jeung Uka Candrasasmita dumasar kana laporan Vorderman (medal taun 1893) ngeunaan ayana arca nu ruksak jeung makam karuhun Arif Muhammad di Lélés
Lian ti manggihan ruruntuk candi, aya ogé talawéngkar sésa paso jeung batu-batu badag nu dikira-kira mangrupa titinggal jaman mégalitikum
Panalungtikan salajengna (taun 1967 jeung 1968) hasil ngagali wangunan makam téa
Najan ampir bisa dipastikeun yén ieu candi téh titinggal ageman Hindu (kira abad ka-8 M, sajaman jeung candi-candi di situs Batujaya jeung Cibuaya
), ahéngna téh ku ayana pakuburan Islam di gigireunana
Candi Cangkuang ayana di hiji "pulo" leutik nu bentukna manjang ngulon-ngétan nu legana 16,5 ha
Pulo leutik ieu aya di tengah situ Cangkuang dina koordinat 106°54'36,79" Bujur Wétan jeung 7°06'09" Lintang Kidul
Lian ti pulo nu aya candian, di situ ieu aya dua pulo séjénna nu ukuranana laleutik
Lokasi situ Cangkuang ieu topografina aya dina hiji lembah subur kira 600-an m l.b.l
nu sakurilingbungkingna mangrupa gunung-gunung: Gunung Haruman (1.218 m l.b.l.)
di béh wétan-kalér, Pasir Kadaleman (681 m l.b.l.)
di kidul wetan, Pasir Gadung (1.841 m l.b.l.)
di béh kidul, Gunung Guntur (2.849 m l.b.l.)
di béh kulon-kidul, Gunung Malang (1.329 m l.b.l.)
di béh kulon, Gunung Mandalawangi di béh kulon-kalér, jeung Gunung Kalédong (1.249 m l.b.l.)
di béh kalér
Wangunan candi Cangkuang anu ayeuna kasaksian mangrupa hasil mugar nu diresmikeun taun 1978
Candi ieu ngadeg dina hiji lapik pasagi nu ukuranana 4,7 x 4,7 m nu jangkungna 30 cm
Suku wangunan nu ngawengku "pelipit padma", "pelipit kumuda", jeung "pelipit pasagi" ukuranana 4,5 x 4,5 m nu jangkungna 1,37 m. Di sisi kalérna aya "penampil" tempat tangga naék nu panjangna 1,5 m jeung lébar 1,26 m. Awak wangunan candi bentukna pasagi 4,22 x 4,22 m nu jangkungna 2,49 m. Di sisi kalér aya lawang asup nu ukuranana 1,56 m (jangkung) x 0,6 m (lébar)
Suhunan candi aya dua tingkat: pasagi ukuran 3,8 x 3,8 m nu jangkungna 1,56 m jeung 2,74 x 2,74 m nu jaungkungna 1,1 m. Di jerona aya rohangan ukuran 2,18 x 2,24 m nu jangkungna 2,55 m. Di dasarna aya legok ukuran 0,4 x 0,4 m nu jerona 7 m (dijieun nalika mugar sangkan wangunanana stabil)
Di antara sésa-sésa wangunan candi, kapanggih ogé arca (taun 1800-an) nu posisina keur sila luhureun "padmasana" ganda
Suku kénca nilep datar nu alasna nyanghareup ka jero pingping katuhu
Ari suku katuhu ka handap napak kana lapik
Hareupeun suku kénca aya hulu sapi ("nandi") nu ceulina nunjuk ka hareup
Ku ayana hulu nandi ieu, para ahli nganggap yén ieu arca Siwa
Leungeun duanana namprak luhureun pingping
Dina awakna aya hiasan beuteung, hiasan dada, jeung hiasan ceuli
Kaayaan arca ieu geus ruksak, beungeutna geus rata, leungeun neip ka pigeulang duanana geus leungit
Lébar beungeut 8 cm, lébar taktak 18 cm, lébar cangkéng 9 cm, padmasana 38 cm (jangkungna 14 cm), lapik 37 cm &amp; 45 cm (jangkung 6 cm jeung 19 cm), jangkung 41 cm
Candi Cangkuang sakumaha anu kasaksi kiwari, sabenerna mangrupa hasil rékaan rékonstruksi, sabab nu aslina mah ukur 35%-an
Ku kituna, bentuk wangunan candi Cangkuang anu sabenerna mah can kanyahoan
Candi ieu jarakna kira 3 m kiduleun kuburan Arif Muhammad
Zootomical terms of location
Sanghyang Siksa Kandang Karesian (Aksara Sunda: ) mangrupa hiji pustaka Sunda nu ku sawatara ahli digolongkeun kana pustaka énsiklopédik nu ditulis taun 1440 Saka (1518 M)
Kiwari naskahna diteundeun di Perpustakaan Nasional, dinomoran L 630 peti 16
Angka taunna disusun dina wangun kronogram, nu unina "nora" (= 0) "catur" (= 4) "sagara" (= 4) "wulan" (= 1), atawa 1440 Saka (1518 Masehi)
Ieu naskah geus ditetepkeun minangka Ingatan Kolektif Nasional ku Perpustakaan Nasional Républik Indonésia taun 2022
Kapaluruh dua naskah nu eusina Sanghyang Siksa Kandang Karesian téh
Nu kahiji nyaéta naskah nu ditulis dina daun gebang (Corypha gebanga), maké mangsi hideung
Ieu naskah dinomoran L 630
Ditulis maké aksara Jawa Barat Kuno Kuadrat (sawatara ahli nyebutna aksara Buda atawa aksara Gunung)
Aksara corak kuadrat kieu téh sarimbag jeung aksara nu ditulis dina prasasti-prasasti di Jawa ti abad ka-11 nepika abad ka-15
Upama nilik kana katerangan Holle, saenyana naskah nu kiwari aya téh leungit dua lambar
Panalungtikan Saleh Danasasmita, menyatakan bahwa naskah terdiri atas 31 lembar (deskripsi selengkapnya dapat dilihat dalam Aditia Gunawan &amp; Griffiths 2013)
Sangat disayangkan, karena dua lembar yang hilang berisi kolofon naskah
Namun, transliterasi dari kedua halaman yang hilang tersebut berada di Perpusnas Jakarta (cod
131, peti 119; No
263, peti 89), berdasarkan transliterasi berikut, rekonstruksi dari dua lembar naskah yang hilang dimungkinkan
Inilah satu-satunya manuskrip Sunda Kuna yang bertitimangsa, yaitu 1518 Masehi
Téks Siksa Kandang Karesian diwangun ku 22 bab nu eusina ngeunaan aturan sosial pikeun kaum cacah (hulun)
Sajaba ti padika jeung ajaran moral nu némbongkeun hukum adat Sunda abad ka-16, ieu téks ogé dianggap énsiklopédi Masyarakat Sunda
Ti saprak mimiti kapanggih turta dihibahkeun ku Radén Saléh ka Bataviasch Genootschap van Kunsten en Wetenschapen (BGKW) (kiwari Perpusnas) taun 1867, ieu naskah geus kawilang réa ditalungtik ku para ahli
Hubungan jeung Bangsa Deungeun
Siksa Kandang Karesian ngagambarkeun aktivitas budaya manusa Sunda abad ka-16 nu ngawangun interaksi jeung budaya-budaya deungeun di sabudeureun kapuloan Nusantara ogé jeung wewengkon-wewengkon di benua séjénna
Ti saprak abad ka-6 nepi ka abad ka-16, sawatara dokumén ti nagri deungeun nuduhkeun tapak lacak interaksi jeung wewengkon séjén, utamana India jeung Cina
Samalah dina abad ka-16, aya bukti yén Sunda mibanda hubungan jeung Jepang
Siksa Kandang Karesian jadi salah sahiji dokumén nu nuduhkeun situasi politik regional méméh abad ke-16
Dina Siksa Kandang Karesian disebut ayana ahli basa ("juru basa darmamurcaya"), nu parigel nyarita basa-basa deungeun ("carék para nusa")
Basa deungeun ieu téh di antarana Makasar, Pahang, Palémbang, Siam, Bangka, Buwun, Béten, Tulang Bawang, Sela, Samudra, Pasai, Parayaman
Di wilayah Asia Tenggara kasebut Kelantan, Kedah, Campa
Di wilayah Asia Selatan disebutkeun Dekan, India [Jambudipa], Bengala [Banggala], Sri Lanka
Cina yang ogé disebut, kaasup nagara-nagara Timur Tengah jeung Afrika Wétan, di antarana Mekah, Madinah, jeung Jenggi (Afrika Timur)
Wangun jeung Gaya
Ieu naskah ditulis dina wangun prosa didaktis, nu ngandung kutipan dina basa Sansekerta jeung basa Jawa Kuno
Ku kituna katémbong ayana hubungan antara basa Sunda jeung Jawa, ogé jeung basa Sansekerta minangka basa nu dipaké dina widang kaagamaan
Cutatan dina basa Sansekerta nu kaunggel dina naskah ditulis winangun sloka: Ieu cutatan téh minangka panganteur keur nu ngarang pikeun nerangkeun sagala rupa aspék kahirupan nu aya di masarakat
Sasatoan nu disebut téh minangka alégori pikeun manusa ti sagala widang profési, ari alam nu disebut minangka widang profésina
Sipat jeung gaya basa modél kieu téh nuduhkeun ciri khas dina ieu karya
Siksa Kandang Karesian téh dijieun ku kalangan resi atawa agamawan
Sanajan kitu, aturan-aturanana mah ditujulkeun pikeun sakumna masarakat
Ku kituna katémbong peran aktif agamawan dina kahirupan sosial nu leuwih lega
Téksna kabagi kana 24 Bab, unggal-unggal bab némbongkeun pasualan dumasar téma nu dicaritakeun
Bagian nu patali jeung élmu pangaweruh aya dina "darma pitutur", sakumaha kaunggel dina "panganteur" di handap, "kitu kéh urang janma ini
lamun dék nyaho di puhun suka lawan enak ma ingetkeun saur sang darma pitutur... kalinganya, kita jarangg dék ceta, ulah salah geusan nanya..." Panganteur ieu tuluy diteruskeun ku medar rupa-rupa pangaweruh: kahirupan tutuwuhan, sasatoan, carita, tembang, kaulinan, carita pantun, lukisan, ukiran, panday, kaén, papasakan, agama, perang jeung siasat perang, jangjawokan, jampé, palintangan, nagara, jsb
Pustaka ieu nyebutkeun yén di wilayah karajaan Sunda dina mangsa harita geus mikawanoh rupa-rupa basa: ayana kasab "jurubasa darmamurcaya" sarta disebutkeunana basa-basa deungeun kayaning Cina, Keling, Parsi, Mesir, Samudra, Makasar, Pahang, Kalantan, Maluku, Jawa, Campa, jsb
Najan masarakat Sunda umumna bisa dianggap salaku masarakat huma, ceuk SSKK mah kahirupan karohanian jeung kabudayaan mah tetep tumuwuh: ayana kahirupan karaton, mandala atawa désa, atawa gabungan ti dua éta
Karya sastra nu disebutkeun dina SSKK némbongkeun ayana pangaruh sastra Jawa jeung India
Nu dianggap pituin Sunda mah nyaéta tradisi lisan carita pantun, kawih, jeung kaulinan barudak nu tumuwuh di masarakat
Saduran *Kitab Sanghyang Siksa Kandang Karesian* Ini pakeun urang ngretakeun bumi lamba : caang jalan panjang tajur, paka pridana, linyih pipir, caang buruan
Anggeus ma imah kaeusi, leuit kaeusi, paranje kaeusi, huma kaoméan, sadapan karaksa, palana ta hurip, sowe waras, nyewana sama wong sarat
Sangkilang di lamba, trena taru lata galuma, hejo lembok tumuwuh sarba pala wohwohan, dadi na hujan, landing tahun, tumuwuh daek, ma hurip na ujung reya
Inyaéta sanghyang sasana kreta di lamba ngaranna
Ini sanghyang dasa kreta nu dipajarkeun kalangkang sanghyang dasa sila, ya maya-maya sanghyang dasa marga ta, ka retyaksaan na dasa indriya
Ini byakta : ceuli ulang barang denge mo sieup didenge kenana dora bancana, sangkan urang nemu mala na lunas papa naraka; hengan lamun kapahayu ma sinenggu utama di pangreungeu
Mata ulah barang deuleu mo ma sieup dideuleu kenana dora bancana, sangkan urang nemu mala na lunas papa naraka; hengan lamun kapahayu ma sinenguh utama ning deuleu
Kulit ulah dipaké gulang-gasehan, ku panas ku tiris, kenana dora bancana, sangkan nemu mala na lunas papa naraka; hengan lamunna kapahayu ma sinengguh utama bijilna ti kulit
Letah ulah salah nu dirasakeun kenana dora bancana, sangkan urang nemu mala na lunas papa naraka; hengan lamunna kapahayu ma sinengguh utama bijilna ti letah
Irung ulah salah ambeu kenana dora bancana, sangkan urang nemu mala na lunas papa naraka; hengan lamun kapahayu ma sinengguh utama bijilna ti irung
Sungut ulah barang carek kenana dora bancana na luna papa naraka; hengan lamun kapahayu ma sinengguh utama bijilnya ti leungeun
Suku ulah barang tincak keuna dora bancana na lunas papa naraka; hengan lamunna kapahayu ma sinengguh utama bijilna ti suku
Payu ulah dipaké keter keter kenana dora bancana na lunas papa naraka; hengan lamunna kapahayu ma sinegguh utama bijilnya ti payu
Baga purusa ulah dipaké kancoleh kenana dora bancana na lunas papa naraka; hengan lamunna kapahayu ma sinengguh utama bijilna ti baga lawan purusa
Ya ta sinanuh dasa kreta ngaranna
Anggeus kapahayu ma dora sapuluh rampes twahna urang reya
Ma ngun twah sang dewa ratu
Nihan sinangguh dasa prebakti ngaranna
Anak bakti di bapa, ewe bakti di laki, hulun bakti di pacandaan, sisya bakti di guru, wang tani bakti di wado, wado bakti di mangkubumi, mangkubumi bakti di ratu, ratu bakti di dewata, dewata bakti di hyang
Ya ta sinangguh dasa prebakti ngaranna
Terjemahan ini diambil dari Buku : “ Sewaka Darma (Kropak 408), Sanghyang Siksakandang Karesian (Kropak 630), Amanat Galunggung (Kropak 632), Transkripsi dan Terjemahan” oleh Saleh Danasasmita, Ayatrohaedi, Tien Wartini, Undang Ahmad Darsa
Diterbitkan oleh Bagian Proyek Penelitian dan Pengkajian Kebudayaan Sunda (Sundanologi) Direktirat Jendral Kabudayaan Dep Pendidikan Dan Kebudayaan Bandung taun 1987
Naskah ini dibuat pada taun 1518 M, memakai aksara Sunda kuno
Pierre de La Rue, komposer Flemish
Paéh téh ngandung harti eureunna kahirupan fisik organismeu atawa kaayaan organismeu sanggeusna
Sacara biologis, paéh bisa lumangsung ka sagemblengna atawa wawaréhan
Pikeun conto, bisa waé hiji sél atawa organ ngalaman paéh, sedengkeun organismena mah tetep hirup; sél loba nu umurna pondok pisan, antukna sél-sél organisme terus-terusan diganti ku nu anyar
Sabalikna, bisa ogé organismena paéh, sedengkeun organ/sélna tetep hirup antukna bisa dicangkokkeun
Dina kasus ieu, jaringan nu hirup kénéh téh kudu geuwat dipindahkeun méméh kaburu milu paéh
Bisa ogé kajadian "abadi", "imortal", dina kasus budidaya/kultur sél, misalna galur sél HeLa (Henrietta Lacks)
"Iréversibilitas", teu bisa malik, mangrupa konci ngeunaan paéh
Dumasar watesan, organisme paéh moal bisa dihirupkeun deui; mun bisa, hal ieu nunjukkeun yén sabenerna mah teu/can paéh
Tapi, aya ogé nu teu percaya yén paéh teu bisa dibalikkeun deui; misalna dina kapercayaan relijius nu yakin ayana hirup sanggeus paéh, sedengkeun nu séjén malah miharep bisa dikembangkeunana téhnologi krionik atawa nu séjénna nu bisa malikkeun paéh
Baca téks Testudines (atawa Chelonians) nyaéta sebutan pikeun réptil ordo (bangsa) kuya, kaasup di jerona penyu jeung bulus
Awakna ditaméngan ku tulang husus atawa cangkang kartilagé nu tumuwuh tina tulang rusukna
Istilah kuya ilahar dilarapkeun ka spésiés darat/cai darat sacara umum, sedengkeun ka nu di laut disebut penyu atawa bulus
Kiwari aya kira 300 spésiés nu hirup kénéh, nu lolobana kaasup sato nu kaancam punah alatan diboro boh endogna atawa dagingna
Sakabéh kuya mibanda cangkang panyalindungan sakuriling awakna; luhurna disebut karapas, sedengkeun dampalna disebut plastron, nu duanana disambungkeun ku "sasak"
Penyu bisa tumuwuh nepi ka awakna badag, hirup di sagara nu hawana sedeng jeung wewengkon tropis
Kuya ranca/situ/leuwi/walungan biasana leutik, sedengkeun nu di darat badagna bisa nyaruaan penyu
Kuya/penyu badagna antara ukur sababaraha sénti (spésiés leuweung) nepi ka dua méter (kuya tonggong kulit - "leatherback", jeung kuya Galapagos)
Kuya sacara umum umurna panjang; aya nu bisa leuwih ti 150 taun
Kuya pangkolotna nu kungsi kacatet nyaéta Tui Malila, nu umurna kira 188
Penyu ngubur endogna dina keusik basisir nu garing
Endog ti spésiés pangbadagna bentukna buleud, sedengkeun nu séjénna mah biasana lonyod
Albuménna bodas sarta ngandung protéin nu béda jeung endog manuk; endog penyu mah moal ngagumpal nalika dipasak
Endog penyu keur dahareun biasana ukur dicokot beubeureumna
Dina sababaraha spésiés, hawa nangtukeun bakal jadi jalu/bikangna éta endog: panas jadi bikang, tiis jadi jalu
ku sabab engapanana maké bayah, najan sok lila di jero cai, penyu kudu naék ka beungeut cai pikeun nyeuseup hawa seger
Kuya, nurutkeun para ahli, munggaran mucunghul di alam dunya dina yuga dinosaurus, 200 juta taun ka tukang
Karuhunna, dumasar téori évolusi, can kacukcruk, sigana mah mangrupa hiji-hijina nu salamet tina cabang "clade" buhun Anapsida, nu ngawengku kelompok "procolophonoid", "millerettid" jeung "pareiasaur"
Sakabéh tangkorak Anapsid teu boga lawang témporal, sedengkeun sakabéh amniot mah boga (najan dina mamalia, liangna téh jadi "zygoid arch")
Anapsid mah lolobana lastari dina yuga Permian ahir, iwal "procolophonoid" jeung meureun karuhunna kuya
Kadieunakeun, tangkorak kuya nu mirip Anapsid téh dianggap balukar tina évolusi konvergén, lain turunan anapsid
Ulikan filogénetik némbongkeun yén kuya téh kaasup Diapsid, leuwih deukeut ka Squamata batan Archosauria
Sakabéh studi molekular ngadukung filogéni ieu, najan aya ogé nu ngadeukeutkeun kuya ka Archosauria
Ordo Chelonia - Kuya
Subordo Cryptodira Subordo Pleurodira Kuya dina budaya
Kuya raket pisan jeung kahirupan sababaraha bangsa, kasebut salaku mahluk nu kalem
Prasasti Kawali atawa Prasasti Astana Gedé nujul ka sakumpulan prasasti (sahanteuna aya genep) nu kapanggih di Kabuyutan Astana Gedé di Kawali, Ciamis, Jawa Kulon
Prasasti ieu ngagunakeun basa jeung aksara Sunda Kuna (Kaganga)
Najan teu mibanda candrasangkala, tina prasasti Kawali I bisa dikira-kira asalna dumasar ngaran raja nu disebut dina éta prasasti
Dumasar babandingan jeung titinggal sajarah lianna, kayaning "Carita Parahyangan" jeung "Pustaka Rajya-rajya i Bhumi Nusantara", bisa cindekkeun yén prasasti Kawali I mangrupa "sakakala" atawa pangéling-ngéling ka Prabu Niskala Wastu Kancana (Prabu Raja Wastu), nu ngadaton karajaan Sunda ti Kawali, putra Linggabuana nu gugur nalika perang Bubat
Prasasti Kawali I. Prasasti Kawali I mibanda tulisan di dua sisi, nyaéta di bagian beungeut jeung bagian sisi nu kandel
Tulisan di bagian beungeut prasasti (per baris): Tulisan di bagian sisi nu kandel (per baris): ""Ieu tapak di Kawali ti tapa Sang Hyang Mulia Prabu Raja Wastu anu maréntah di Kawali, nu geus mapaésan kadatuan Surawisésa, nu marigi sakuriling dayeuh, nu ngamakmurkeun sakabéh wilayah
Pikeun nu rék datang, geura paké gawé nu rahayu sangkan lila jaya dunya."
"Mun dipiara bakal angger" "Mun ditincak bakal rempag"" Prasasti Kawali II
Prasasti Kawali II ditulis dina batu alam, jangkungna 125 cm, lébar luhur 80 cm, lébar handap 69 cm
Eusina aksara jeung basa Sunda Kuna, ditulis dina hiji sisi, kabagi tujuh baris
Prasasti Kawali III
Prasasti Kawali III anu maké basa jeung aksara Sunda kuna ditatahkeun dina batu alam nu ditangtungkeun kawas ménhir
Jangkungna 120 cm, lébar luhur 22 cm, lébar tengah 55 cm, lébar handap 55 cm, sarta kandel 18 cm
Prasasti Kawali VI
Eusi (Darsa, 1998):&lt;/br&gt; Ini Preting&lt;/br&gt; galna nu atis &lt;/br&gt; ti rasa aya ma nu&lt;/br&gt; ngeusi dayeuh baweu&lt;/br&gt; ulah botoh bisi&lt;/br&gt; kokoro "Inilah amanat dari mendiang yang telah sempurna, bagi siapapun yang tinggal di negeri ini, jangan serakah karena akan menimbulkan kesengsaraan/penderitaan/kemiskinan."
"Wayang golek" nyaéta wayang anu dijieunna tina kai
Wayang mangrupa bentuk téater rahayat nu populér pisan
Masarakat mindeng ngahubungkeun kecap "wayang" jeung "bayang", dumasar pintonan wayang kulit nu mintonkeun hirupna bayangan/kalangkang wayang dina layar
Di wewengkon Tatar Sunda, nu pangpopulérna mah wayang golék
Wayang golék aya dua rupa: wayang golék papak (cepak) jeung wayang golék purwa
Iwal ti wayang "wong", pintonan wayang dimaénkeun ku dalang nu mingpin pintonan sakaligus ngalagukeun suluk, nyoarakeun antawacana, ngatur gamelan, ngatur lagu, jsb
Sakumaha alur carita pawayangan umumna, dina pintonan wayang golék ogé biasana boga lalakon-lalakon anu boh galur atawa caranganana dicokot tina carita Ramayana jeung Mahabarata kalawan ngagunakeun basa Sunda nu diiring ku gamelan Sunda (saléndro), nu diwangun ku dua saron, peking, selentem, bonang, bonang rincik, kenong, sapasang goong (kempul jeung goong), ditambah kendang (hiji kendang Indung jeung tilu kulanter), gambang jeung rebab
Ti taun 1920-an, salila pintonan wayang golék téh teu weléh dibarengan sindén
Malah harita mah sindénna bisa leuwih kawentar batan dalangna, utamana nalika jaman Upit Sarimanah jeung Titim Patimah taun 1960-an
Dina pintonan wayang golék, lalakon nu ilahar dipintonkeun nyaéta lalakon carangan, lalakon galur mat teu pati mindeng
Ieu bisa dijadikeun cicirén kaparigelan dalang dina nyiptakeun lalakon carangan nu alus tur matak dipikaresep
Dalang wayang golék nu kawentar di antarana Tarkim, R.U
Partasuanda, Abéng Sunarya, Entah Tirayana, Apek, Asép Sunandar Sunarya, R.H. Cécép Supriadi, Dédé Amung Sutarya, Manan Dédé Sutarya, Apép Hudaya, jld
Pola pangadegan wayang golék nyaéta (1) Tatalu, dalang jeung sinden naik panggung, gending jejer/kawit, murwa, nyandra, suluk/kakawén, jeung biantara; (2) Babak unjal, paséban, jeung bébégalan; (3) Nagara séjén; (4) Patepah; (5) Perang gagal; (6) Panakawan/goro-goro; (7) Perang kembang; (8) Perang raket; jeung (9) Tutug
Najan mibanda fungsi rélijius (misalna dina ngaruwat), wayang golék kiwari leuwih dominan dipaké salaku seni pintonan hiburan rahayat nu mibanda fungsi nu luyu jeung pangabutuh lingkungan masarakat, boh spiritual atawa materil
Hal ieu bisa ditempo dina sababaraha kagiatan masarakat nu diramékeun ku pintonan wayang golék, di antarana hajat/kariaan nyunatan, nikahan, jsb
Média nyebarkeun Islam
Numutkeun dugaan, sakumaha wayang kulit di wewengkon wétan (Jawa), wayang golék dipaké ku para wali pikeun nyebarkeun Islam di Tatar Sunda
Prasasti Ciaruteun atawa prasasti Ciampéa nyaéta prasasti nu kapanggih di sisi walungan Ciaruteun, deukeut muara walungan Cisadané Bogor
Prasasti kasebut mangrupa titilar karajaan Tarumanagara
Prasasti Ciaruteun perenahna di désa Ciaruteun Hilir, kacamatan Cibungbulang, Kabupatén Bogor persisna dina koordinat 0°7’2,76” BB (ti Jakarta) sarta 6°38’09”
Tempat kapanggihna ieu prasasti mangrupa pasir datar nu kacapit ku tilu walungan: Cisadané, Cianten jeung Ciaruteun
Nepi ka abad ka-19, tempat ieu masih dilaporkeun salaku Pasir Muara, nu kaasup tanah swasta Ciampéa ( kiwari kaasup wilayah Kacamatan Cibungbulang)
Numutkeun "Pustaka Rajya-rajya i Bhumi Nusantara" parwa 2, sarga 3, kaca 161 kasebutkeun yén Tarumanagara téh boga "rajamandala" (bawahan) nu ngaranna "Pasir Muhara"
Prasasti Ciaruteun dilaporkeun ku pupuhu "Bataaviasch Genootschap van Kunsten en Weten-schappen" (ayeuna Musieum Nasional) dina taun 1863
Alatan caah gedé dina taun 1893, prasasti ieu pindah tempat sawatara méter ka hilirkeun sarta bagian batu anu aya tulisan jadi tibalik ka handap
Saterusna dina taun 1903 prasasti ieu dipindahkeun ka tempat asalna
Dina taun 1981 Direktorat Perlindungan dan Pembinaan Peninggalan Sejarah dan Purbakala Departemen Pendidikan dan Kebudayaan ngangkat sarta mindahkeun prasasti ieu sangkan henteu keséréd deui ku caah
Prasasti Ciaruteun dijieun tina batu alam
Prasasti Ciaruteun ditulis maké aksara Pallawa anu disusun dina wangun siloka basa Sansakerta kalawan métrum Anustubh anu ngawengku tilu jajar sarta dina bagian handap tulisanana aya pahatan gambar beuti sarta "sulur-suluran (pilin)", sapasang tapak suku sarta lancah
Téks: ""vikkranta syavani pateh shrimatah purnavarmanah tarumanagarendrasya vishnoriva padadvayam" Hartina numutkeun Vogel: "Dua tapak suku nu siga tapak suku Wisnu ieu kagungan raja dunya nu gagah perkosa nu kawentar Purnawarman nu ngawasa Tarumanagara.""
Prasasti Ciaruteun mibanda gambar "pandatala" (tapak suku) nu nunjukkeun tanda kakawasaan (Purnawarman, 395-434 M) nu mingpin Tarumanagara
Daur nitrogén nyaéta daur biogéokimia nu ngagambarkeun transformasi nitrogén jeung sanyawaan nu ngandung nitrogén di alam
Udara ngandung kira 78% nitrogén, antukna mangrupa sumber nitrogén panglobana
Nitrogén penting pisan pikeun rupa-rupa prosés biologis; aya dina sakabéh asam amino, kabeungkeut dina protein, jeung aya dina opat basa nu ngawangun asam nukléat kayaning DNA
Nitrogén di udara perlu diolah heula saméméh bisa dipaké ku mahluk hirup
Sakabéh nitrogén nu diala ku sasatoan bisa disusud nepi ka didaharna tutuwuhan dina sababaraha hambalan rantay dahareun
Tatangkalan ngala nitrogén tina taneuh ku jalan diserep ku akarna tina taneuh dina bentuk boh ion nitrat atawa amonia
Amonia aya dina taneuh tina hasil fiksasi nitrogén ku organisme nu bisa ngahasilkeun énzim nitrogénase
Nitrogénase ngagabungkeun gas nitrogén jeung hidrogén antukna ngahasilkeun amonia
Baktéri nu ngafiksasi nitrogén, kayaning Rhizobia, hirup dina nodul akar "peuteuy" ("legume", peuteuy-peuteuyan atawa kakacangan)
Hubungan simbiosis antara antara baktéri jeung tangkalna ieu ngahasilkeun amonia nu dihilian ku karbohidrat
Taneuh nu suda hara bisa dipelakan peuteuy-peuteuyan ngarah beunghar nitrogén
Sumber amonia séjén nyaéta dekomposisi atawa tina hasil diuraikeunana zat-zat organik nu geus paéh ku baktéri nu disebut "dekomposer", nu ngahasilkeun ion amonium (NH4+)
Dina taneuh nu cukup asupan oksigénna, amonia ieu ku baktéri dirobah heula jadi nitrit (NO2-), lajeng nitrat
Konversi amonia jadi nitrat disebut "nitrifikasi"
Ion amonium bisa bisa kabeungkeut ku taneuh jeung taneuh liat, sedengkeun nitrat, ku sabab muatan négatifna, teu bisa
Nitrat gampang pisan leyur dina cai, antukna, sanggeus hujan badag, bisa palid ka walungan jeung situ)
Mun nitrat nu palidna loba, bisa ngabalukarkeun eutrofikasi, hiji prosés nu ngabalukarkeun ngaleuyahna populasi ganggang ("algae") jeung baktéri biru-héjo ("blue-green bacteria") nu tungtungna bisa maéhan kahirupan séjén dina jero situ
Loba teuing dipakéna pupuk nu ngandung nitrat jeung fosfat kabéjakeun geus ngabalukarkeun kajadian sarupa kieu di sababaraha walungan, antukna di Inggris mah pamakéanana téh diawaskeun pisan
Ku ayana kaayaan anaérobik (saeutik oksigén) dina taneuh, "denitrifikasi" - sabalikna ti nitrifikasi - ku baktéri bisa lumangsung, ngahasilkeun gas nitrogén nu salajengna ngeusi atmosfir Marcapada
Cara ngonversi N2
"Aya tilu jalan pikeun ngonversi N2 jadi bentuk kimia nu leuwih réaktif:" Lian ti éta, dibentukna NO tina N2 jeung O2 alatan foton jeung gelaptéh penting pikeun kimia atmosfir
Hasil tina pepelakan legume sacara éksténsif (hususna kadelé), dimangpaatkeunana prosés Haber-Bosch pikeun nyieun pupuk kimia, jeung polusi nu dilakuarkeun tina tutumpakan jeung pabrik, manusa téh geus ngagandakeun/ngaduatikelkeun transfer nitrogén atmosfir jadi bentuk biologis dina unggal taunna
Pamustunganana, hal ieu téh ngabalukarkeun ruksakna habitat cai (akuatik), kaasup sabangsaning ranca (dina prosés eutrofikasi)
Leuweung atawa Wana hartina wewengkon nu miboga tatangkalan nu loba, biasana mangrupa bentukan alami dina jangka waktu nu kaitung lila (sahanteuna puluhan/ratusan taun)
"Komunitas" tatangkalan "(vegetasi)" ieu nutupan wewengkon nu lega tempat nyerep karbon dioksida, habitat sasatoan, modulator aliran hidrologis, jeung panahan taneuh, nu mangrupa salah sahiji aspék pangpentingna dina biosfir urang
Leuweung bisa kapanggih di mana waé nu bisa miara tumuwuhna tatangkalan, iwal wewengkon nu mindeng teuing ngalaman kahuruan (alami), atawa di wewengkon nu lingkunganana geus kasilih ku prosés alami séjénna atawa ku manusa
Leuweung bisa ngandung rupa-rupa spésiés tatangkalan dina wilayah anu heureut (misalna di leuweung tropis), bisa ogé ngawengku wilayah anu lega tapi ukur boga sababaraha rupa spésiés (rada homogén, misalna taiga jeung leuweung konifér)
Nya sacara umum mah, leuweung nu didominasi ku "angiospermae" sok beunghar spésiés-spésiésna, sedengkeun nu didominasi ku "gymnospermae" mah teu pati
Leuweung ilaharna mah jadi panyicingan rupa-rupa spésiés sato jeung tutuwuhan, nu mibanda biomassa per unit legana leuwih luhur batan tipe vegetasi lian
Biomassa ieu lolobana tumuwuh di jero taneuh, dina sistim akar (di antarana salaku hasil dekomposisi)
salah sahiji komponén kai nyaéta lignin, nu alon pisan dekomposisina batan bahan organik lianna samodél selulosa atawa karbohidrat
Bioma-bioma leuweuh nu utama di antarana: Klasifikasi
Leuweung bisa digolongkeun ku cara nu béda-béda, di antarana dumasar "bioma"
Ngulik leuweung sacara ilmiah disebutna ékologi leuweung, sedengkeun ngokolakeun leuweung katelahna kaleuweungan (
huahua... "kehutanan", "forestry"), nu mimindengna ditujukeun kana ékstraksi sumberdaya nu sifatna "sustainable", mayeng
Para ahli ékologi leuweung museurkeun kana pola jeung prosés leuweung, nu tujuana pikeun ngagali hubungan sabab-balukar
Ana para ahli kehutanan, fokusna téh kana ékstraksi ngala kai jeung "silviculture", kaasup régenerasi jeung prosés tumuwuhna tangkal
Leuweung bisa rusak alatan dituaran, kahuruan, hujan asam, hérbivora, jeung kasakit
Utamana di Indonésia, karuksakan leuweung téh lolobana alatan dibukbak diala kaina, dikonversi jadi lahan tani, kebon kalapa sawit, padumukan jalma, jeung industri bari teu kakontrol, nu antukna, balukarna, jadi mamala pikeun urang urang kénéh
Sato hartina golongan organismeu dina karajaan Animalia atawa Metazoa, sacara umum multisélular, bisa pipindahan sarta résponsif ka sabudeureunana, sarta dahar organismeu séjén salaku asupanana
Dedegan awakna beuki jejeg nalika sawawa, biasana tumuwuh tina émbrio, najan aya ogé nu ngalaman métamorfosis
Manusa ogé kaasup kana karajaan Animalia
Karajaan Animalia mibanda sababaraha ciri nu ngabédakeun ti mahluk hirup lianna
Nu kahiji, sasatoan téh eukariot, antukna misah ti Karajaan Monera
Kadua, sato téh multisélular, antukna misah ti Karajaan Protista
Katilu, heterotrof, antukna misah ti Karajaan Plantae katut sababaraha protist nu mirip tutuwuhan
Panungtung, Karajaan Animalia ngawengku organisme-organisme nu teu boga pinding sél ("dinding sel", "cell walls"), antukna misah ti Karajaan Plantae, algae, jeung Karajaan Fungi
Aristotle ngabagi mahluk hirup antara sasatoan jeung tutuwuhan, nu salajengna dituturkeun ku Carolus Linnaeus dina klasifikasi hirarki munggaran
Ti saprak harita para ahli biologi mimiti ngaduga-duga hubungan évolusina, antukna dua kelompok ieu bener-bener misah
Pikeun conto, protozoa mikroskopik asalna mah dianggap sato ku sabab usik, tapi kiwari mah misah
Tina sawangan sababaraha ageman, manusa dianggap misah ti sato (sabab kamampuhna nu béda, nyaéta bisa nyarita jeung mikir), tapi baku taksonomi kiwari mah tetep ngahiji
Iwal ti pikeun sababaraha organismeu, utamana spons (Filum Porifera), awak sato kabagi kana sababaraha jaringan, di antarana otot, nu ngamungkinkeun kontrol gerak, sarta sistim saraf nu ngirim jeung ngolah sinyal-sinyal ti anggota awak lianna
Sakabéh sato boga sél eukariotik, nu dikubeng ku sarupaning matriks ékstrasélular nu diwangun ku kolagén jeung glikoprotéin nu élastis
Matriks ieu bisa dikalsifikasi antukna jadi struktur kawas cangkang, tulang, jeung spikula
Sabalikna, organisme multisélular lianna modél tangkal jeung suung, sélna téh dibungkus ku pinding sél ("dinding sel", "cell wall")
Ampir sakabéh sasatoan ngalaman sarupaning bentuk réproduksi séksual
Sato nu geus sawawa mibanda sél-sél réproduktif husus, nu ngalaman méiosis nu ngahasilkeun spérma atawa endog
Mun dua sél ieu ngahiji, lajeng bakal jadi zigot, nu tumuwuh jadi individu anyar
Loba ogé sasatoan nu bisa ngalampahkeun réproduksi aséksual, nyaéta ngaliwatan prosés parténogenesis nu ngahasilkeun endog nu subur tanpa kawin, atawa - dina sababaraha kasus - ngaliwatan prosés fragméntasi
Zigot mimitina tumuwuh jadi blastula, nu disusun ulang jeung ngalaman diferensiasi
Dina spons, larva blastula ngojay ka tempat séjén nu lajeng tumuwuh jadi spons anyar
Dina lolobana kelompok lianna, blastula ngalaman panyusunan ulang nu leuwih pajeulit
Asal-usul jeung catetan fosil
Sacara umum (nurutkeun téori), sato dianggap ngalaman évolusi ti protozoa "flagellate"
Dulur pangdeukeutna nu masih aya nyaéta "choanoflagellate", flagellate nu mibanda struktur nu sarua jeung sababaraha spons
Ulikan molekular nempatkeun ieu organisme dina hiji supergrup nu disebut "opisthokont", nu ogé ngawengku suung jeung sababaraha protist parasit leutik
Ngaran ieu asalna tina lokasi posterior flagellum dina sél motil, kawas dina lolobana spérma sasatoan, sagédéngeun eukariot lian nu boga flagel anterior
Fosil munggaran nu meureun ngawakilan sasatoan datangna ti ahir jaman Precambrian, kira 600 juta taun ka tukang, nu katelah biota Vendian
Tapi ieu téh hésé disambungkeunana jeung papanggihan fosil nu leuwih anyar, nu bisa baé dianggap salaku prékursor fila modérn, tapi bisa ogé ti kelompok anu béda
Malah mah, bisa jadi fosil nu kapanggih téh lain sato sato acan
Di sagigireun ti éta, lolobana fila sasatoan nu geus kanyahoan mah kurang leuwihna datang sacara simultan dina périodeu Cambrian, kira 570 juta taun ka tukang
Nu katelah ledakan Cambrian téh matak hémeng nu puguh mah, naha ieu téh kajadian ngarancabangna kelompok-kelompok kalawan gancang atawa parobahan lingkungan nu ngabalukarkeun bisa lumangsungna fosilisasi
Dina skéma awal Linnaeus, sasatoan téh mangrupa salah sahiji ti tilu karajaan, nu dibagi deui kana genep kelas: Cacing, Serangga, Lauk, Amfibi, Manuk, jeung Mamalia
Lajeng nu opat panungtungan digabungkeun jadi hiji filum: Chordata, sedengkeun nu séjénna ngarancabang deui
Sababaraha sasatoan nu ilahar dipikawanoh, dibéréndélkeun dumasar ngaran umumna: anjing - bagong - beruk - hayam - kuda - lutung - manuk - munding - simeut - sireum - turaés - ucing Tumbu kaluar
Prasasti Batutulis nyaéta hiji prasasti nu perenahna di jalan Batutulis, Kalurahan Batutulis, Kacamatan Bogor Selatan, Kota Bogor
Komplék Prasasti Batutulis legana 17 x 15 méter
Batu prasasti jeung barang-barang lianna paninggalan karajaan Sunda aya di komplék ieu
Dina batu ieu diukir kalimah-kalimah dina basa jeung aksara Sunda kuna
Aksara anu dipaké sarupa jeung anu aya dina prasasti Huludayeuh
Prasasti Batutulis geus dialihaksarakeun ku sababaraha urang ahli, di antarana Friederich (1853), Holle (1869), Pleyte (1911), Poerbatjaraka (1921), jeung Noorduyn (1957), Danasasmita, jeung Djafar (2009): # "θ θ wang na pun ini sakakala, prĕbu ratu purane pun, diwastu" # "diya wingaran prĕbu guru déwata prana diwastu diya dingaran sri" # "baduga maharaja ratu haji di pakwan pajajaran sri sang ratu de" # "wata pun
sang ratu de" # "wata pun ya (siya) nu nyusukna pakwan diya anak rahiyang dewanis" # "kala sang sida mokta di guna tiga i(ny)cu rahiyang niskala wastu" # "ka(ny)cana sang sida mokta ka nusa larang, ya siya nu nyiyan sakaka" # "la, gugunungan, ngabalay, nyiyan samida, nyiyan sang hiyang talaga" # "(wa)rna mahawijaya, ya siya pun θ θ i saka, panyca panda" # "wa
i saka, panyca panda" # "wa ngĕ(m)ban bumi θ θ" Tarjamah
Tarjamahna kira-kira kieu: # muga-muga salamet ieu tanda paringetan, Prabu Ratu almarhum, "dinobatkeun" # anjeunna kalayan jeneng Prabu Guru Dewataprana, "dinobatkeun" (deui) anjeunna kalayan ngaran Sri # Baduga Maharaja Ratu Haji di Pakuan Pajajaran Sri Sang Ratu De- # wata anjeunna nu nyieun susukan di Pakuan anjeunna anak Rahyang Nis- # kala nu dikurebkeun di Gunatiga incu Rahyang Niskala Wastu # Kancana, nu dikurebkeun
Niskala Wastu # Kancana, nu dikurebkeun di Nusa Larang, anjeunna nu nyieun paringet- # an gugunungan, ngabalay nyieun hambalan keur leuweung Samida, nyieun Sanghyang Talaga # rena Mahawijaya, (dijieun) dina (taun) Saka, "Panca Panda- # wa Ngemban Bumi"
Pakuan Pajajaran (atawa Pakuan/Pakwan atawa Pajajaran) nujul ka puseur dayeuh pamaréntahan Karajaan Sunda, hiji karajaan nu kungsi aya di Tatar Sunda, wewengkon kulon pulo Jawa
Di puseur ieu karajaan, Prabu Susuktunggal (ngawasa 1382-1482) ngadegkeun karaton/kadaton karajaan nu katelah "Sri Bimapunta Narayana Madura Suradipati"
Ngaran/sebutan Pakuan Pajajaran kapanggih dina sababaraha titinggal arkéologis mangrupa prasasti jeung sababaraha naskah Sunda kuna, di antara prasasti Batutulis (abad ka-14), prasasti Kabantenan, naskah "Carita Parahyangan" (1580) jeung "Fragmén Carita Parahyangan", "Carita Waruga Guru" (abad ka-18), jeung naskah MSA
Pakuan Pajajaran munggaran diadegkeun ku Tarusbawa taun 669 M, nu asalna mangrupa wewengkon Sunda Sambawa, rajamandala (raja bawahan, "vassal") handapeun kakawasaan Tarumanagara
Nalika taun 669 raja Taruma (Linggawarman) pupus, kakawasaan Tarumanagara ragrag ka minantuna (sabab teu boga anak lalaki) ti Sunda, nyaéta Tarusbawa
Ragragna kakawasaan ka Tarusbawa ieu ngabalukarkeun Galuh misahkeun manéh, sedengkeun Tarusbawa ogé horéng leuwih milih mingpin sésa kakawasaan Tarumanagara ieu ti Sunda (antukna salajéngna ngadeg karajaan Sunda)
ku sabab Galuh misahkeun manéh, wilayah Tarumanagara ieu kabagi dua nu watesna walungan Citarum: béh kulon ku Sunda, béh wétan ku Galuh
Dina catetan sajarah nu geus kagali, nu ngabaru/mindahkeun (deui) puseur karajaan ka Pakuan téh nyaéta Rahyang Banga (ti Galuh, 759), Darmasiksa (ti Saunggalah), jeung Jayadéwata (ti Kawali, 1487)
Pakuan Pajajaran katut karajaan Sundana diruntuhkeun ku Kasultanan Banten dina taun 1579
Dina bukuna, Mencari Gerbang Pakuan, suwargina bapa Saleh Danasasmita, nyaritakeun yén urang Walanda anu ngaranna Abraham van Riebeeck kungsi nyukcruk galur mapay laratan éta dayeuh tepi ka dua kali nyaéta taun 1703 jeun taun 1704
Ngarujuk kana buku Kebudayaan Sunda Zaman Pajajaran Jilid 2, karya suwargina bapa Edi S. Ekajati, Dr. F. De Haan ngagambarkeun perenahna Pakuan Pajajaran dina bukuna "Priangan", taun 1912
Pajajaran Nurutkeun Naskah Wangsakerta
Naskah Wangsakerta, anu mangrupa sumber sekunder (sumber lain ti jamanna anu ditulis ku éta naskah), nyabit-nyabit Pajajaran minangka ngaran karajaan kalayan rajana anu munggara nyaéta Sri Baduga Maharaja (disebut ogé Prabu Siliwangi)
Ngan aya béda antara sumber sekunder kasebut jeung sumber primer (warta ti jamanna) boh mangrupa cutatan saksi mata urang Portugis boh mangrupa eusi Prasasti Tugu
Prasasti Tugu sarta saksi mata urang Portugis nyutat yén ngaran karajaan di bagian kulon pulo Jawa jaman Sri Baduga Maharaja jeung Surawisesa téh karajaan Sunda; sama sakali henteu nyebut ngaran karajaan Pajajaran
Ngaran Pajajaran minangka karajaan mindeng disebut-sebut ku sumber sekunder mangrupa naskah saenggeus runtagna karajaan Sunda atawa saenggeus ngadegna Kasultanan Banten sarta Kasultanan Cirebon
Jigana ngaran Pajajaran dipaké pikeun ngaran wilayah sesa karajaan Sunda minus Banten, Jayakarta sarta Cirebon
Kecap Pajajaran sorangan ngandung harti “tempat diantara jajaran”, cocog jeung kondisi Pakwan (Pakuwuan) puseur dayeuh urut Karajaan Sunda anu aya di antara 2 jajaran susukan jeung dua watu gigilang anu ngajajar
Jadi, sababaraha ahli sajarah nyindekkeun kamungkinan ngaran puseur dayeuh karajaan Sunda dipaké pikeun ngaran sesa karajaan Sunda
Pustaka Rajyarajya i Bhumi Nusantara (salajengna disingkat PRBN) mangrupa judul naskah/pustaka nu ceuk dadaran di jerona disusun ku Panitia Wangsakerta di Cirebon taun 1599-1620 Saka (1677-1698 M)
Pustaka ieu ngadadarkeun sajarah karajaan-karajaan di Nusantara, ti mangsa-mangsa awal nepi ka mangsa dijieunna éta naskah, nyaéta sanggeus datangna VOC ka Nusantara
Naskah PRBN mimiti kapanggih nalika taun 1970-an, Aca (ahli sajarah Sunda) nyusud naskah "Purwaka Caruban Nagari" nu ditulis ku Pangéran Arya Cirebon taun 1720
Dina naskah éta disebutkeun yén "Pustaka Caruban Nagari" téh disusun dumasar "Nagarakretabhumi", hiji pustaka nu disusun ku Panitia Wangsakerta
Sanggeus naskah "Negarakretabhumi kapanggih (5 jilid), kasusud deui yén ieu pustaka téh, di antarana, ngarujuk ka PRBN
Hasil nyusud, sababaraha naskah PRBN kapendak di Jakarta, Palémbang, jeung Balikpapan
Pustaka sajarah Nusantara
PRBN ditulis migunakeun basa Jawa Kuna dialék Cirebon jeung aksara Jawa (Cacarakan)
Dina PRBN disebutkeun ngeunaan prosés disusunna éta pustaka (jeung pustaka-pustaka lianna nu can kapanggih), nyaéta hasil gotrasawala para ahli sajarah ti 70-an wewengkon: ti Tumasik nepi ka Maluku, ti Brunéi nepi ka Madura
PRBN dibagi kana lima "parwa" (bab), nu masing-masing boga judul:
"Ceratotherium" "Dicerorhinus" "Diceros" "Rhinoceros" "Coelodonta (lastari) "Elasmotherium (lastari)" Badak mangrupa salah sahiji ti lima spésiés "odd-toed ungulate" nu hirup kénéh ti kulawarga Rhinocerotidae
Nu lima téh kabéh gé tulén Afrika atawa Asia
Kulawarga Rhinocerotidae Sababaraha spésiés badak lastari dina mangsa géologis anyar, nyaéta "Giant Unicorn" jeung Badak Woolly mangsa Eurasia: masih kénéh dipadungdengkeun naha ieu téh alatan manusa atawa robahna iklim