izzako/sundanese-pixelgpt huggingface dataset:
Jalu nyaéta salah sahiji kelamin hiji organisme, atawa salah sahiji bagian ti hiji organismeu, nu ngahasilkeun spérma
"Spérma" dihartikeun salaku gamét nu leuwih leutik dina sistem baranahan hétérogami, sedengkeun gamét nu leuwih gedé dihasilkeun ku bikang
Hiji jalu moal bisa baranahan tanpa jalangan jeung bikang
euweuh mékanisme génétik tunggal satukangeun béda kelamin dina spésiés nu béda, jeung ayana dua kelamin dina hiji spésiés sigana (pikeun dunya ilmiah) mangrupa hasil évolusi mandiri sababaraha kali
Naon nu sabenerna ngabédakeun bikang ti jalu teu salawasna atra, malah dina sababaraha kasus jadi bahan pananya kana harti nu sabenerna
'Bikang' jeung 'jalu' ogé katémbong dina struktur réproduktif na tutuwuhan, antukna konsépna teu diwates saukur sato/manusa
Lambang ilahar nu dipaké pikeun ngagambarkeun jalu nyaéta ♂ (Unicode: U+2642), cingcin panahan nu nunjuk ka kalérwétan
Ieu mangrupa robahan tina taméng jeung jamparing déwa Mars
Baranahan (réproduksi) nyaéta prosés biologis pikeun nyiptakeun turunan: Aya rupa-rupa cara baranahan nu dipaké ku rupa-rupa spésiés
Sababaraha sato, kaasup manusa (mun geus sawawa), jeung Gannet Kalér (5-6 taun), ngahasilkeun saeutik turunan
Nu séjén baranahan gancang pisan, tapi mun teu dikukut sacara artifisial, turunanana lolobana teu salamet nepi ka sawawa
Kelenci (sawawa sanggeus 8 bulan) ngahasilkeun 10 - 30 turunan per taun, Buhaya Nil (15 taun) ngahasilkeun 50, sedengkeun laleur buah (10-14 poé) bisa nepi ka 900
Dua cara di luhur bisa dipiresep na évolusi: sato nu turunanana saeutik bisa ngasuh jeung ngajaga anakna, antukna nurunkeun kabutuh pikeun baranahan; nu séjénna, sato nu loba turunanana teu kudu ngaluarkeun tanaga pikeun ngasuh, antukna bisa baranahan leuwih loba
Dua cara ieu katelah seléksi-K (saeutik turunan) jeung seléksi-r (loba turunan), nu gumantung kana rupa-rupa kaayaan
Bikang atawa awéwé nyaéta salah sahiji kelamin hiji organismeu, atawa bagian ti hiji organismeu, nu ngahasilkeun sél endog
"Sél endog" dihartikeun salaku gamét nu leuwih gedé dina sistem baranahan hétérogami, sedengkeun gamét nu leuwih leutik dihasilkeun ku jaluna
Hiji bikang teu bisa baranahan sorangan tanpa jalangan jeung jaluna, najan aya sababaraha nu mahiwal
Euweuh mékanisme génétik tunggal satukangeun béda kelamin dina spésiés nu béda, jeung ayana dua kelamin dina hiji spésiés sigana (pikeun dunya ilmiah) mangrupa hasil évolusi mandiri sababaraha kali
Lambang ilahar nu dipaké pikeun ngagambarkeun bikang nyaéta ♀ (Unicode: U+2640), cingcin aya silangan handapeunana
Lambang ieu ogé ngawakilan planét Vénus nu bisa ogé ditempo salaku gambar eunteung déwi Vénus
Asam nukléat nyaéta hiji makromolekul biokimiawi pajeulit nu diwangun ku rantay nukléotida nu ngandung émbaran genetik
Asam nukléat pang ilaharna nyaéta asam déoksiribonukléat ("deoxyribonucleic acid", DNA) jeung asam ribonukléat ("ribonucleic acid", RNA)
Asam nukléat aya dina sakabéh sél hirup jeung virus
Asam nukléat, disebut kitu sabab ayana dina nukleus/inti sél, nyaéta ngaran generik pikeun hiji kulawarga biopolimér
Monomérna disebut nukléotida, nu masing-masing ngandung tilu komponén: basa nitrogén hétérosiklik (boh purin atawa pirimidin), hiji gula péntosa, jeung hiji gugus fosfat
Tipe-tipe asam nukléat dibédakeun tina gula nu aya dina rantayna (misal, DNA atawa asam déoksiribonukléat ngandung 2-déoksiribosa)
Ogé, basa nitrogén dina dua asam nukléat éta béda: boh adénin, sitosin, jeung guanin bisa aya na RNA atawa DNA, sedengkeun timin ukur aya na DNA; urasil ukur aya na RNA
Interaksi hidrofobik asam nukléat can pati kaharti
Malaria (tina basa Italia: "hawa goréng") nyaéta salah sahiji panyakit inféksi nu keuna ka manusa kalawan ngabalukarkeun 500 juta inféksi jeung 2 juta palastra per taun, utamana di wewengkon tropik jeung Afrika sub-Sahara
Malaria téh salah sahiji panyakit balukar tina inféksi parasit protozoa, "Plasmodium" (salah sahiji Apikompléksa) jeung véktor panépa reungit "Anopheles" (pikeun malaria anu keuna manusa)
Sabab geus manggih faktor anu nyababkeun malaria, dokter tentara Prancis Charles Louis Alphonse Laveran dipaparin Hadiah Nobel Fisiologi atawa Kadokteran taun 1907
Gejala anu katarajang malaria di antarana muriang, ngadégdég, artralgia (nyeri sendi), utah, jeung konvulsi
Kadang-kadang sok karasa ateul dina kulit, hususna malaria alatan "P. falciparum"
Komplikasi malaria kaasup salah sahiji faktor anu ngabalularkeun palastra lamun teu gancang dirawat, utamana budak leutik nu biasana gampang katarajang
Mamalia séjén kawas (kalong, rodénsia, primata), manuk jeung réptil ogé bisa katarajang malaria
Reungit "Anopheles" bikang nu kainféksi mawa sporozoit "Plasmodium" dina kelenjar ciduhna
Nalika nyoco manusa, nu biasana wanci pasosoré atawa kapeutingnakeun, sporozoitna asup kana awak ngaliwatan ciduh reungitna, terus kana ati, tempatna baranahan dina sél-sél ati hépatik
Sporozoit ieu lajeng jadi mérozoit nu bakal asup kana sél getih beureum
Dina sél ieu, mérozoit téh baranahan nepi ka ngancurkeun sél getih beureumna
Parasit malaria kajaga tina serangan sistim imun sabab hirup dina jero sél ati jeung sél getih, najan sabagian sél nu kainféksi bisa diancurkeun dina limpa
Sangkan teu diancurkeun dina limpa, parasit malaria bisa ngahasilkeun protéin nu bisa nyantélkeun sél getih beureum kana pinding saluran getih
Protéin ieu katelah PfEMP1, nu sahanteuna boga 50 varian antukna teu bisa dijadikeun targét sistim imun
Nalika sistim imun mimiti mikawanoh sarta nyieun antibodi pikeun protéin ieu, parasitna geus ngarobah protéinna, antukna sistim imun tinggaleun waé
"Artikel utama: DDT" Kontroversi DDT
DDT mangrupa inséktisida modéren munggaran nu dijieun dina mangsa awal Perang Dunya II
Mimitina mah ieu bahan kimia téh ditujukeun pikeun merangan reungit nu nyebarkeun malaria, tapi taun 1970-an dicaram di loba nagara alatan pangaruh lingkungan anu goréng
Di lebah dieu kontroversi mucunghul alatan tuduhan pajarkeun ieu panyaram téh ngabalukarkeun lobana korban palastra di wewengkon-wewengkon nu saméméhna geus aman tina bahya malaria
Anémia jeung pangaruh genetik lianna
Anémia alatan pangaruh génétik bisa kajaga tina malaria ku sabab ayana mutasi dina hémoglobinna
Anémia ilahar dipimilik ku jalma nu asalna ti Afrika
Kasus kieu méh sarupa jeung mutasi hémoglobin lianna nu ngabalukarkeun talasémia, nu loba dipimilik ku pangeusi wewengkon tropis éndemik panyakit malaria
Kasakit lianna nu bisa nyegah malaria nyaéta kakurangan dehidrogénase glukosa-6-pospat ("glocose-6-phosphate dehydrogenase deficiency", G6PD), sabab dina sél getih beureum énzim ieu téh dipikabutuh pisan ku "P. falciparum" anu bisa ngahalangan malaria tumerap kana awak
Makromolekul nyaéta molekul nu nu mibanda massa molekular nu kautung badag, nu strukturna diwangun ku ulangan-ulangan molekul nu leuwih leutik
Makromolekul nyaéta molekul nu diwangun ku atom nu loba pisan, nu sacara umum dipaké pikeun molekul nu diwangun ku sahanteuna saréwu atom, hususna polimér
Conto nu panglobana kapanggih tina biologi, hususon biokimia, nyaéta protéin, aci, jeung asam nukléat (kawas DNA), nu kadang disebut "biomakromolekul" atawa biopolimér
Conto sintétikna nyaéta plastik
Wangun domain integral kristal jeung logam, nu ditumbukeun ku beungkeut kawas molekul, jarang disebut "makromolekul"
Istilah "makromolekul" kadang dipaké nujul ka agrégat dua atawa leuwih makromolekul nu katahan ku gaya antarmolekul, lain beungkeut kimia
Hal ieu dipaké sacara husus nalika makromolekul individual ngahiji sacara spontan sarta jarang kapanggih dina isolasi
Agrégat kieu leuwih cocog disebut kompléks makromolekul
Dina kontéks ieu, makromolekulna sok disebut sub-unit (pikeun conto, tempo sub-unit protéin)
Lépra, kusta, atawa kasakit Hansen (Ing
"leprosy"), nyaéta kasakit inféksi nu dibalukarkeun ku inféksi "Mycobacterium leprae", hiji mycobacterium aérobik tahan asam
Ngaran lépra dicokot tina kapanggihna "Mycobacterium leprae" ku Gerhard Armauer Hansen
Baheula, kusta teu bisa diubaran jeung loba nu salah harti, antukna nu katarajang kusta dipisahkeun ti masarakatna
Kiwari, kusta geus bisa diubaran ku terapi antibiotik multiubar
Tarékah utama kiwari nyaéta sangkan bisa tepi ka populasi-populasi nu can nampa layanan multiubar tadi, ngaronjatkeun detéksi kasakit, jeung nyadiakeun layanan nu hadé jeung ubar nu murah
Lian ti manusa, nu bisa katarajang kasakit kusta nyaéta peusing ("armadillo")
Kasakit kusta geus aya ti mimiti sajarah kacatet
Di Mesir geus aya laporan ngeunaan kusta taun 1350 MM, antukna kaasupkeun kana Rékor Dunya Guinness salaku kasakit nu pangheubeulna nu dipikanyaho
Dina Bibel mindeng kasebut ngeunaan "lépra", nu bisa baé teu patali jeung kasakit Hansen
Kecap ieu sigana dipaké nujul ka rupa-rupa kasakit kulit nu béda étiologi jeung kaparnana
Dina hukum Israél buhun, kaayaan lépra ditangtukeun ku pandita, nu salajengna ngagunakeun karantina sangkan teu népa/nyebat
Kasakit ieu dibalukarkeun ku mycobacterium nu baranahan lambat pisan nu utamana narajang kulit, saraf, jeung mémbran mukosa
Organisme ieu can kungsi dipelak dina média bakteriologik atawa budidaya sél, tapi kungsi ditumuwuhkeun dina dampal suku beurit jeung peusing
Aya patalina jeung "M. tuberculosis", mycobacterium nu ngabalukarkeun tuberkulosis
Susahna budidaya organisme ieu sigana sabab organisme ieu mangrupa parasit intrasélular nu teu boga gén nu dipikabutuh pikeun hirup mandiri
Ieu ogé sigana nu nyababkeun lambat réplikasina
Cara tépa kasakit kusta can pati écés
Panalungtik lolobana nyangka yén "M. leprae" népa ti jalma ka jalma ngaliwatan keclak engapan
Nu puguh mah laju tépana lambat pisan
Lian ti éta, sigana mayoritas populasi sacara alami geus weduk
Ogé, papalimpang jeung kapercayaan umum, kasakit kusta teu ngabalukarkeun buruk daging; tapi, alatan karuksakan saraf, parnana kasakit ngabalukarkeun paéh rasa, antukna ayana inféksi teu karasa nepi ka ruksak permanén
Kasakit inféksi kronis ieu biasana narajang kulit jeung saraf periferal, tapi ngabalukarkeun rupa-rupa manifestasi klinis
Pasén digolongkeun mibanda kasakit kusta paucibacillary atawa multibacillary
Kusta "paucibacillary" leuwih hampang, dicirikeun ku hiji atawa leuwih makul kulit hipopigmén, sedengkeun kusta "multibacillary" patali jeung lési kulit simétrik, nodul, plak, kulit ngandelan, jeung ayana mukosa irung nu balukarna mangpet irung jeung épistaksis (getihan irung)
Taun 1999, kajadian kusta sadunya kira 640.000 kasus; taun 2000, 738.284 kasus
Taun 1999, 108 kasus di Amérika Sarikat
Taun 2000, WHO ngabéréndélkeun 91 nagara éndemik kusta, di mana India, Myanmar, jeung Népal boga 70% kasus
Taun 2002, 763.917 kasus anyar sakuliah dunya, 90%-na aya di Brazil, Madagaskar, Mozambik, Tanzania, jeung Népal
Di sakuliah dunya, 1-2 juta jalma lumpuh alatan kusta, sedengkeun jalma-jalma nu geus nampa terapi antibiotik nepi ka réngsé dianggap geus cageur tina inféksi aktif
Prévalénsi kusta di AS rélatif stabil jeung saeutik, di sakuliah dunya gé kitu, najan di sababaraha nagara némbongkeun prévalénsi nu tetep loba, kayaning di Brazil, Asia Kidul (India, Népal), sawaréh Afrika (Tanzania, Madagaskar, Mozambik), jeung Pasifik kulon
Nu campur gaul jeung pasén nu boga kasakit multibasil aktif jeung teu diubaran jeung jalma-jalma nu hirup di wewengkon épidemi, boga résiko keuna ku kasakit kusta
Hasil panalungtikan mutahir némbongkeun ayana variasi génétik dina karentananana
Wewengkon DNA nu patali jeung rentanna kana kasakit kusta ogé kabukti patali jeung kasakit Parkinson, antukna ngamalir kana sangkaan yén gangguan ieu aya kaitanana dina hambalan biokimiawina
Yes nyaéta grup musik rock progresip ti Inggris
Didirikeun taun 1968, nepi ka kiwari parantos ngaluarkeun 18 album studio
Komunikasi sato nyaéta komunikasi di kalangan sato nu dijéntrékeun ku cara méré isarat di antara maranéhna
Mangrupa-rupa cara ogé tangtuna jisim sato teh
Tangtuna ogé isarat anu dipaké bakal béda
Moal mungkin ucing bisa ngayakeun komunikasi dua arah jeung sato séjén, misalna anjing
Anu aya ngan saarah, sabatas nyingsieunan atawa paséa
Kasultanan Banten (1552-1820)
"Keur ngaran nagara Britania Raya nu sering disebut Inggris, tingali Britania Raya."
Inggris nyaéta nagara nu pangageungna di Karajaan Britania Raya di Éropa
Istilah "Inggris" sering ogé dianggé pikeun nyebat nagara Britania Raya sakumna
Pakarang nyaéta alat nu bisa dipaké nalika bitotama pikeun nelasan atawa numpurkeun, atawa ngancurkeun
Pakarang bisa dipaké pikeun nyerang musuh atawa méla diri tina ancaman
Pakarang mimiti dipaké ku manusa minangka alat pikeun moro
Sacara métafor, naon baé nu dipaké (najan sacara psikologis) bisa disebut pakarang, ti péso nepi ka rudal balistik antarbuana ("intercontinental ballistic missile", ICBM)
Pikeun béréndélan nu lengkep ngeunaan pakarang, tempo téhnologi jeung parabot militér
Tapak manusa ti jaman pangawalna nepi ka kaadaban kiwari, kamekaran manusa téh salawasna dibarengan ku pakarang
Kamekaran pakarang sarua gancangna jeung kamekaran téhnologi
Dina mangsa kuna, pakarang téh mangrupa ciri kakuatan manusa, utamana mah sabab awak manusa teu boga pakarang alami samodél sihung
Pakarang ieu ngamungkinkeun nu nyepengna leuwih bahya batan manusa nu teu nyepeng pakarang
Buana atawa benua atawa banua nyaéta daratan lega nu teu pegat
Dunya ieu munggaran dibagi kana buana-buana ku ahli géografi jaman Hélénisme Iskandariyah
ngagunakeun Iskandariyah salaku méridian utama, aranjeunna ngabagi "oikoumene" atawa marcapada nu bisa dicicingan ieu kana tilu bagian: Asia wétaneun Iskandariyah, Éropa kuloneun Iskandariyah jeung kaléreun laut Méditerania, sarta Libya, nu dipikawanoh ku urang Romawi salaku Afrika, kuloneun Iskandariyah jeung kiduleun Méditerania
Sacara géologis, beungeut Marcapada kabagi jadi sababaraha pelat téktonik, di antarana pelat buana, nu katutupan ku batu métamorf jeung batu sédimén nu kandel kayaning granit nu ngambang na kulit Bumi, nu lolobana mangrupa daratan; sedengkeun nu séjénna pelat samudra, nu diwangun ku lapisan basaltik ipis kulit nu padet, sarta katutup ku sagara
Aya genep pelat buana badag, ti nu pangbadagna nepi ka pangleutikna: Para ahli géografi jeung sajarah nyimpulkeun pentingna nangtukeun daratan lega nu kasambungkeun ku sarupaning lemah sasak: Afrika-Eurasia leuwih mindeng dianggap superbuana
Alatan béda budaya nu karasa dumasar kan aungal-unggal padumuk, geus ilahar pikeun ngabagi Érasia jadi Éropa jeung Asia
Sabenerna mah leuwih cocog lamun disebut "wewengkon", lain buana sacara géologis atawa géografis
Ku cara nu sarua, ahli sajarah bisa ogé ngabagi Afrika-Érasia jadi Érasia-Afrika Kalér jeung Afrika Sub-Sahara
Définisi ieu méré sababaraha modél alternatif: Tempo ogé Daptar nagara dumasar buana, Gambar buana ti satelit
Mimiti abad ka-20, para ahli géologi geus bisa narima yén buana mindahkeun patempatan na beungeut planét ieu sapanjang kala géologis, hiji prosés nu kawentar salaku buana ngised, nu diterangkeun ku téori téktonik pelat
Yén nu ngised téh pelat téktonik, nu bejad sarta ngahiji ti baheula nepi ka bentuk buana nu ku urang dipikawanoh kiwari
Ku kituna, dina sajarah géologi jeung lian ti buana nu kiwari aya, aya ogé buana séjénna - Najan panempo manusa nunjukkeun yén selat nu déét kawas Laut Béring téh misahkeun daratan kana dua buana, fitur éfemeral kieu teu nangtukeun buana sacara géologis
Buana géologis hartina bagian lambar buana nu nyambung
Ku kituna, Laurasia (Amérika Kalér-Eurasia) jeung Afrika-Arab mangrupa hiji buana, nu tilu juta taun ka tukang ngahiji ogé jeung Amérika Kidul
Buana géologis nu lega lianna nyaéta Sahul (Australia-Guinéa Anyar) jeung Antartika, tapi aya ogé sababaraha mikrobuana: Madagaskar, Seychelles (atawa Mascarene Plateau), Selandia Anyar, Kalédonia Anyar, jsb., nu bengkah ti buana kuna Amparan Gondwana
Katumbiri atawa kuwung-kuwung nyaéta hiji fénoména optik jeung météorologis nu nyababkeun némbonganana spéktrum cahya di awang-awang nalika srangéngé nyinaran cihujan
Katumbiri bentukna mangrupa busur warna-warni: beureum pangluarna, bungur pangjerona
Runtuyan warnana nyaéta beureum, oranyeu, konéng, héjo, bulao, jeung bungur
És atawa cai batu nyaéta bentuk padet cai
Transisi fasena lumangsung nalika cai cair ditiiskeun nepi ka handapeun 0 °C (273.15 K, 32 °F) dina tekenan atmosfir baku
És bisa dihasilkeun dina hawa nu leuwih panas dina lingkungan nu diteken (tekenan luhureun tekenan baku), sarta bisa ogé tetep cair atawa gas nepi ka -30 °C dina tekenan nu leuwih handap
És nu kabentuk dina tekenan luhur mibanda struktur kristal jeung dénsitas nu béda ti és biasa
És, cai, jeung uap cai bisa babarengan aya dina titik tripel, nu sistimna 273.16 K kalawan tekenan 611.73 Pa. Fitur nu teu ilahar és nu beku dina tekenan 1 atm nyaéta yén padetanana mibanda dénsitas 8% handapeun cai cair
És mibanda dénsitas 0.917 g/cm³ dina 0 °C, sedengkeun cai mibanda dénsitas 0.9998 g/cm³
Cai cair mibanda dénsitas pangbadagna, 1.00 g/cm³, dina 4 °C sarta jadi "leuwih hampang" nalika molekul caina mitembeyan ngabentuk kristal héksagonal és mun hawana turun nepi ka 0 °C (kanyataanana, kecap "kristal" diturunkeun tina kecap Yunani pikeun beku)
Ieu alatan ayana beungkeut hidrogén nu kabentuk antarmolekul cai, nu nyusun molekul-molekulna leuwih carang (volumena leuwih badag) nalika caina beku
Hasilna, és ngambang na cai cair, nu mangrupa faktor penting dina iklim Marcapada
Salaku padetan kristalin, és dianggap salaku mineral
És nu ilahar jeung salju kaasup és Ih, atawa és héksagonal
Gumantung tekenan nu leuwih gedé jeung hawa nu béda-béda, és bisa kabentuk jadi salosin fase nu béda
Nu saeutik leuwih teu stabil (métastabil) batan Ih nyaéta és struktur kubus (Ic), tapi niiskeun Ih ngabalukarkeun kabentukna susunan nu béda alatan pindahna proton, XI
Ku jalan ditiiskeun jeung diteken, urang bisa ngahasilkeun tipe-tipe nu béda deui, gumantung diagram fase ésna: II, III, V, VI, VII, VIII, IX, jeung X. Tipe-tipe ieu dibédakeun dumasar struktur kristalin, susunan, jeung dénsitasna
Aya ogé dua fase métastabil és nu diteken, nu duanana ngalaman kalainan hidrogén, nyaéta IV jeung XII
És XII kapanggih taun 1996
Sakumaha bentuk kristalin, cai padet bisa aya dina kaayaan amorf: cai padet amorf, és amorf dénsitas handap, és amorf dénsitas luhur, és amorf dénsitas luhur pisan, jeung "hyperquenched glassy water"
És ogé bisa ngabentuk ésikel, panémbongna sarupa jeung stalaktit, alatan ngucurna cai nu terus beku deui
Klatrat hidrat nyaéta bentuk és nu ngandung molekul gas nu kacerek dina jero kisi kristalna
Sababaraha zat séjén (hususna bentuk padet tina nu biasa kapanggih cair) ogé sok disebut "és": és garing, misalna, mangrupa istilah umum pikeun karbon dioksida padet
Hubungan manusa jeung és
Nalika és cair, énergi panas (panas fusi) bakal kaserep, nu ajénna sarua jeung manaskeun massa cai nu sarua nepi ka 80 °C, sedengkeun hawana angger 0 °C
Mangpaatna, és dipaké pikeun niiskeun barang
Nepi ka kiwari, gedong Parlemén Hungaria ngagunakeun és nu dipanén nalika usum tiris ti situ Balaton salaku sumber tanaga utama AC-na
Taun 400 MM di Iran, insinyur Pérsia geus ngawasa téhnik nyimpen és nalika usum panas di sagara keusik
És golondongan dibawa nalika usum tiis ti pagunungan sarta disimpen dina "kulkas" nu dirancang sacara alami nu disebut "yakh-chal" (hartina "tempat neundeun és")
Ieu tempat digali nepi ka 5000 m³), témbokna kandel (sahanteuna 2 m dasarna) dijieun tina "sarooj", campuran keusik, taneuh liat, bobodas endog, lime, goat hair, and ash in specific proportions, and which was resistant to héat transfer
This mixture was thought to be completely water impenetrable
The space often had access to a Qanat, and often contained a system of windcatchers that could éasily bring temperatures inside the space down to frigid levels in summer days
The ice was then used to chill tréats for royalty during hot summer days
Polimér nyaéta istilah generik nu dipaké pikeun ngadadarkeun molekul panjang
Molekul panjang ieu diwangun ku unit struktural jeung unit ulangan nu kasambung ku beungkeut kimia
Prosés ngarobah unit-unit ieu jadi polimér disebut polimérisasi, sedengkeun unit-unitna disebut monomér, nu biasana molekul leutik nu mibanda beurat molekul handap
Péntosa hartina hiji monosakarida nu mibanda lima atom karbon jeung hiji gugus fungsi aldehida dina posisi 1 (aldopéntosa) atawa keton dina posisi 2 (ketopéntosa)
Aldopéntosa mibanda tilu pusat kiral ("atom karbon asimétris") antukna mibanda dalapan stéréoisomér
Molekul 4-D-aldopéntosa, :- CH=O CH=O CH=O CH=O HC-OH HO-CH HC-OH HO-CH HC-OH HC-OH HO-C HO-CH HC-OH HC-OH HC-OH HC-OH CH2OH CH2OH CH2OH CH2OH D-Ribosa D-Arabinosa D-Silosa D-Liksosa Ketopéntosa mibanda dua pusat kiral antukna ngahasilkeun opat stéréoisomér - ribulosa (bentuk L- jeung D-) sarta silulosa (bentuk L- jeung D-)
Gugus fungsi aldehida jeung keton na karbohidrat ieu meta jeung gugus fungsi hidroksil gigireunana ngahasilkeun hémiasetal atawa hémiketal intramolekular
Struktur cingcin nu dihasilkeun patali jeung furan, sarta disebut salaku furanosa
Cingcin ieu muka jeung nutup sacara spontan, antukna bisa muterkeun beungkeut antara gugus karbonil jeung atom karbon tatanggana - ngahasilkeun dua konfigurasi nu béda (α jeung β)
Prosés ieu disebut mutarotasi
Ribosa mangrupa komponén RNA jeung DNA (dina bentuk déoksiribosa)
Aldehida ngandung harti gugus fungsi nu diwangun ku hiji gugus karbonil terminal/tungtung, atawa hiji sanyawaan nu ngandung gugus karbonil terminal
Gugus fungsi aldehida nyaéta hiji gugus karbonil nu kabeungkeut kana hiji atom hidrogén jeung hiji atom karbon
Karbon α &amp; hidrogén α. Karbon α (alfa) hartina karbon nu meungkeut sacara langsung karbon na gugus karbonil, sedengkeun hidrogén α hartina atom hidrogén nu kabeungkeut ku karbon α. Hidrogén α mibanda pKa 20
Molekul séjén nu ngandung gugus karbonil, nyaéta Tata ngaran
Aldehida dingaranan ku tata ngaran IUPAC ku jalan ngaganti ahiran "-a" ku "-al" dina alkana indungna
Gugus karbonil sipatna polar
Aya tilu métode utama pikeun nyieun aldehida: Cara utama sintésisna nyaéta ku oksidasi alkohol primér
Di laboratorium, ieu bisa kahontal ku cara manaskeun alkohol nu dicampur jeung réagen kromium (VI), leyuran asam kalium bikromat, nu diréduksi jadi Cr3+ héjo nalika rékasina
Bikromat leuwihna bakal ngoksidasi aldehida jadi asam karboksilat, so either the aldehyde is distilled out as it forms (if volatile), or milder methods such as PCC oxidation or Swern oxidation are used
The equation is shown below with propan-1-ol being oxidised to form propanal
CH3CH2CH2OH —→ CH3CH2CHO Prosés nu sarua dina réaksi nyieun péntanal tina péntan-1-ol digambarkeun di handap
Hémiasetal basajan biasana teu stabil, najan nu siklik kayaning glukosa mah aya
Asetal mah stabil, tapi mun lingkunganana asam bakal balik deui jadi aldehida
Kasatimbangan tautomér keto jeung énol dikatalisan ku asam
Dina widang kimia, hidrokarbon hartina sanyawa kimia naon baé nu diwangun ku ukur karbon (C) jeung hidrogén (H); karbon salaku tulang tonggong jeung hidrogén nu kabareungkeut na tulang tonggong éta (istilah ieu mindeng dipaké salaku sebutan pikeun hidrokarbon alifatik)
Pikeun conto, métana (gas alam) mangrupa hidrokarbon nu diwangun ku hiji atom karbon jeung opat hidrogén: CH4
Étana mangrupa hidrokarbon (leuwih spésifikna, alkana) nu diwangun ku dua atom karbon nu kabeungkeut ku beungkeut tunggal, nu masing-masing ngabeungkeut tilu atom hidrogén: C2H6
Propana diwangun ku tilu atom C (C3H8), jeung saterusna (CnH2·n+2)
Dasarna aya tilu tipe hidrokarbon: Jumlah atom hidrogén na hidrokarbon bisa diitung dumasar jumlah karbonna: Tiap hidrokarbon ieu kudu nedunan aturan 4-hidrogén nu nétélakeun yén sadaya atom karbon kudu ngabeungkeut atom hidrogén saloba-lobana (watesna opat)
Catetan: beungkeut tambahan ngaleungitkeun dua atom hidrogén sarta ngan hidrokarbon jenuh nu bias meungkeut opat
Hal ieu alatan posisi opat éléktronna nu unik
Hidrokarbon nu dihasilkeun tina cairan géologis disebut minyak bumi ("petroleum", hartina "minyak batu") atawa minyak mineral, sedengkeun hidrokarbon gas géologis katelahna gas alam
Dua sumber éta penting pisan salaku bahan baku produksi bahan bakar jeung bahan kimia organik, nu diulik dina géologi minyak bumi
Hidrokarbon mibanda ajén ékonomi nu penting pisan ku sabab dihasilkeun tina bahan bakar fosil (batubara,minyak bumi, gas alam, jsb.)
jeung bahan bakar hayati, nu salajengna ngahasilkeun plastik, lilin, pangleyur, jeung minyak
Dina polusi pakotaan, komponén-komponén ieu—bareng jeung NOx jeung cahya srangéngé—nyumbang kana formasi ozon troposfir
Alkéna mangrupa salah sahiji ti tilu golongan hidrokarbon teu jenuh nu ngandung sahanteuna hiji beungkeut ganda karbon-karbon sarta mibanda rumus molekul CnH2n (nu dua deui nyaéta alkuna jeung aréna)
Alkéna pangbasajanna nyaéta C2H4, nu ngaran umumna "étiléna", sedengkeun ngaran IUPACna mah "éténa"
Sakumaha nu diprédiksi ku modél VSEPR pasangan éléktron (tempo "beungkeut kovalén"), sudut beungkeut dina unggal karbon na beungkeut ganda nya kira 120°, najan sudutna bisa leuwih badag alatan batekan interaksi non-beungkeut ti gugus nu napel na karbon beungkeut ganda
Pikeun conto, sudut beungkeut C-C-C na propéna (propiléna) nyaéta 123.9°
Géométri molekular beungkeut ganda karbon-karbon
Kawas beungkeut kovalén tunggal, beungkeut ganda bisa digambarkeun dina tumpang tindih orbital atom, iwal ayana tambahan beungkeut sigma di sagigireun beungkeut pi
Unggal karbon na beungkeut ganda ngagunakeun sakabéh orbital hibrid "sp2"-na pikeun ngabentuk beungkeut sigma ka tilu atom
Orbital atom "2p" nu teu kahibridkeun, nu ajeg dina widang nu kabentuk ku tilu aksis orbital hibrid "sp2", ngagabung pikeun ngabentuk beungkeut pi
ku sabab merlukeun loba énergi pikeun megatkeun hiji beungkeut pi (264 kJ/mol na étiléna), rotasi na beungkeut ganda karbon-karbon susah pisan kalaksana, antukna dianggap teu bisa
Tempo ogé: géométri molekular Pasipatan kimia
Alkéna mangrupa sanyawa nu rélatif stabil, tapi leuwih réaktif batan alkana
Hidrogénasi katalitik alkéna ngahasilkeun alkana alkana
Réaksina dilumangsungkeun dina tekenan sarta ngagunakeun katalis logam
Katalis skala industri biasana platina, nikel, atawa paladium, sedengkeun pikeun skala laboratorium, biasana dipaké nikel Raney, alloy nikel jeung aluminium
Di handap ieu kasaruaan réaksi hidrogénasi katalitik étiléna nu ngahasilkeun étana: CH2=CH2 + H2 → CH3-CH3 Adisi éléktrofilik
Réaksi adisi alkéna réréana nuturkeun mékanisme adisi éléktrofilik
CH2=CH2 + Br2 → BrCH2-CH2Br CH3-CH=CH2 + HBr → CH3-CHBr-CH3 Mun dua atom karbon na beungkeut ganda numbu ka sababaraha atom hidrogén, halogénna condong milih asup ka karbon nu meungkeut hidrogén pangsaeutikna (aturan Markovnikov)
R1-CH=CH-R2 + O3 → R1-CHO + R2-CHO + H2O Réaksi ieu bisa dipaké pikeun nangtukeun posisi beungkeut ganda na alkéna nu teu dipikanyaho
Polimérisasi alkéna mangrupa réaksi nu penting sacara ékonomis, ngahasilkeun polimér nu ajén industrina badag pisan, kayaning plastik poliétiléna jeung polipropiléna
Polimérisasi bisa lumangsung ngagunakeun mékanisme radikal bébas atawa ionik
Pikeun leuwih jéntré ngeunaan mékanismena, tempo artikel polimérisasi
Tata ngaran alkéna
Pikeun ngahasilkeun akar ngaran IUPAC pikeun alkéna, cukup ku ukur ngaganti selapan -an- tina nyaran indungna jadi -én-
Pikeun conto, CH3-CH3 mangrupa alkana "étANa"
Ku kituna, CH2=CH2 ngaranna "étÉNa"
Piekun alkéna nu leuwih badag, nu isomérna aya ku bédana posisi beungkeut gandana, sistim nomerna kieu, Ngaran umum
Najan sistim ngaran IUPAC jétu jeung ditampa sacara universal, aya ogé alkéna nu leuwih dipikawanoh ngaran umumna:
Alkuna hartina hidrokarbon nu mibanda paling saeutik hiji beungkeut rangkep tilu antara atom-atom karbonna
Sacara tradisional alkuna dipikawanoh salaku asetilén, najan ngaran asetilén ogé dipaké pikeun nujul sacara husus ka anggota nu pangbasajanna, nyaéta étuna
Béda ti alkana, alkuna teu stabil jeung réaktif pisan
Watek ieu nu jadi sabab leuwih panasna seuneu asetilén nu sok dipaké matri
Alkuna pangbasajanna nyaéta étuna (asetilén):
Alkana dina kimia organik hartina hidrokarbon jenuh tanpa siklik, nyaéta hidrokarbon asiklik nu molekulna mibanda jumlah atom hidrogén maksimum antukna teu mibanda beungkeut ganda
Alkana ogé katelah parafin; istilah ieu ogé dipaké ngan pikeun alkana nu atom-atom karbonna ngabentuk hiji rantay tunggal nu teu nyabang; mun nyabang, disebutna "isoparafin"
Alkana mangrupa sanyawa alifatik
Rumus umum alkana nyaéta CnH2n+2; ku kituna, alkana pangbasajanna nyaéta métana, CH4, lajeng étana, C2H6; jsb
nepi ka teu kawates
Unggal atom karbon na alkana mibanda hibridisasi sp3
Atom-atom na alkana nu mibanda leuwih ti tilu atom karbon bisa disusun ku rupa-rupa cara, ngahasilkeun rupa-rupa isomér
Alkana "normal" mibanda konfigurasi lempeng tur teu nyagak
Jumlah isomér nambahan manglipet-lipet nuturkeun jumlah atom karbonna; pikeun alkana nu karbonna 1 - 12, jumlah isomérna sarua jeung 1, 1, 1, 2, 3, 5, 9, 18, 35, 75, 159, jeung 355, patutur-tutur
Ngaran sadaya alkana ditungtungan ku -ana
Alkana rantay lempeng nu karbonna ukur dalapan atawa kurang dingaranan nuturkeun tabel di handap, nu ogé méré ngaran gugus alkil nu kabentuk ku jalan ngalaan hiji hidrogén terminal
Pikeun leuwih lengkep, tempo daptar alkana
Lian ti ngaran IUPAC, di masarakat ilahar ogé dipaké ngaran-ngaran umum: Réaksi
"Cracking" ngarecah molekul-molekul badag jadi nu leuwih leutik, bisa dipigawé ku métode termal atawa katalitik
Prosés "cracking" termal nuturkeun mékanisme homolitik, nyaéta megatkeun beungkeut sacara simétris antukna kabentuk pasangan radikal bébas
Prosés "cracking" katalitik lumangsung ku ayana katalis asam (biasana asam padet kayaning silika-alumina jeung zéolit) nu ngarojong pegatna beungkeut sacara hétérolitik (asimétri) nu ngahasilkeun pasangan ion nu muatanana béda, biasana karbokation jeung anion hidrida nu kacida teu stabil
Radikal bébas jeung kation kacida teu stabilna antukna salajengna ngalaman prosés nyusun ulang rantay, pegatna beungkeut C-C na posisi béta, jeung transfer hidrogén intra- jeung antarmolekul, atawa transfer hidrida
Dina prosés-prosés éta, hasil panengah nu réaktif (radikal, ion) sacara permanén dihasilkeun deui, antukna salajengna ngalaman mékanisme megat rantay sorangan
Réaksi rantay ieu eureun nalika ayana rékombinasi radikal atawa ion
Di handap ieu conto "cracking" butana CH3-CH2-CH2-CH3 CH3* / *CH2-CH2-CH3 sanggeus sababaraha hambalan, réaksina bakal ngahasilkeun alkéna: CH4 + CH2=CH-CH3 CH3-CH2* / *CH2-CH3 sanggeus sababaraha hambalan, réaksina bakal ngahasilkeun hiji alkana jeung hiji alkéna nu tipena béda: CH3-CH3 + CH2=CH2 sanggeus sababaraha hambalan, réaksina bakal ngahasilkeun hiji alkéna jeung gas hidrogén: CH2=CH-CH2-CH3 + H2 Réaksi halogénasi
R + X2 → RX + HX Di handap ieu mangrupa hambalan nalika métana ngalaman klorinasi
Réaksina éksotérmik pisan antukna bisa ngabeledug
Hambalan inisiasi: bengkahna molekul klorin jadi dua atom klorin nu sipatna radikal
Cl2 → Cl* / *Cl énergi disadiakeun ku UV
Propagasi (dua hambalan): atom hidrogén kacabut tina métana, lajeng métilna metot hiji Cl ti Cl2 CH4 + Cl* → CH3* + HCl CH3* + Cl2 → CH3Cl + Cl* Hambalan ieu ngahasilkeun produk nu dipiharep katambah ku radikal klorin nu bakal aub kana réaksi propagasi salajengna, ngabalukarkeun ayana réaksi rantay
Mun aya kaleuwihan klorin, bisa ogé ngahasilkeun produk séjén kawas CH2Cl2
Terminasi: rékombinasi dua radikal bébas * Cl* + Cl* → Cl2, or * CH3* + Cl* → CH3Cl, or * CH3* + CH3* → C2H6
Kamungkinan ahir dina hambalan terminasi bakal ngahasilkeun teu murnina hasil ahir: ngahasilkeun molekul organik nu rantay karbonna leuwih panjang batan réaktan
R + O2 → CO2 + H2O + H2 Ngabakar mangrupa réaksi nu éksotérmik pisan
Mun jumlah O2 teu cukup, bakal ngahasilkeun racun nu disebut karbon monoksida (CO)
Di handap ieu conto réaksina jeung métana: CH4 + 2 O2 → CO2 + 2 H2O kakurangan O2: 2 CH4 + 3 O2 → 2 CO + 4 H2O kakurangan pisan O2: CH4 + O2 → C + 2 H2O
Dina kimia, hibridisasi ngandung harti nyampurna orbital atom jadi orbital anyar nu cocog pikeun beungkeutan
Hibridisasi mangrupa bagian integral tiori VSEPR, sarupa jeung modél mékanika kuantum pikeun éléktron orbital pikeun ngagambarkeun golongan 2,3,4 na tabel periodik unsur nu awan orbital éléktronna ngahiji jadi orbital hibrid
Golongan 1,5,6 jeung 7 na tabel periodik teu ngalaman hibridisasi
Tiori hibridisasi dikedalkeun ku kimiawan Linus Pauling pikeun ngadadarkeun ayana molekul kayaning métana (CH4)
Masalah ayana métana nyaéta ku sabab métana dibentuk ku hiji atom karbon nu ngabeungkeut opat atom métana]] Sanyawa C jeung molekul lianna meureun bisa ogé digambarkeun sarupa kitu
Misalna éténa (C2H4)
Karbon moal ngabentuk beungkeut kurang ti opat iwal mun euweuh pilihan séjén, nu kadang kajadian
Ku kituna, éténa mibanda dua beungkeut ganda karbon-karbonna
Struktur Lewis-na kawas kieu: Karbon bakal ngahibrid sp2, sabab orbial hibrid ukur bakal ngabentuk beungkeut sigma jeung hiji beungkeut pi pikeun beungkeut kovalén antar karbonna
Beungkeut hidrogén-karbon mibanda kakuatan jeung panjang nu sarua, luyu jeung data ékspérimén
Hibridisasi ngabantu ngécéskeun bentuk molekul
Laut Natuna Lor
Dina widang élmu hayat, évolusi ("ᮆᮗᮧᮜᮥᮞᮤ") hartina parobahan pasipatan organisme dina sababaraha turunan, kaasup lahirna spésiés anyar
Ku majuna genetika modérn taun 1940-an, évolusi diwatesan leuwih husus salaku parobahan frékuénsi alél dina hiji populasi ti hiji generasi ka generasi salajengna
Dina widang séjén, "évolusi" dipaké leuwih umum pikeun nujul prosés parobahan naon waé sapanjang waktu
Salah sahiji téori kohérén nu munggaran dina évolusi biologi diajukeun abad ka-19 ku Jean-Baptiste Lamarck
Ku medalna makalah babarengan antara Charles Darwin jeung Alfred Russel Wallace taun 1858, nu dituturkeun ku buku Darwin "Origin of Species" taun 1859, téori évolusi dumasar seléksi alam jadi beuki kaaku ku masarakat ilmiah sarta kaserep ku masarakat umum
Taun 1930-an, gawé bareng sababaraha élmuwan ngagabungkeun seléksi alam Darwin jeung téori héréditas nu diajukeun Gregor Mendel ngahasilkeun sintésis évolusi modérn
Dina sintésis modérn, "évolusi" dihartikeun salaku parobahan frékuénsi alél dina hiji "gene pool"
Parobahan ieu bisa jadi alatan sababaraha mékanisme béda: seléksi alam, "genetic drift", atawa parobahan struktur populasi ("gene flow")
Daur asam sitrat atawa siklus asam sitrat (ogé katelah daur asam trikarboksilat, daur TCA, atawa daur Krébs) nyaéta saruntuyan réaksi kimia nu penting pisan dina sakabéh sél mahluk hirup nu ngagunakeun oksigén dina réspirasi sélularna
Dina organisme aérobik ieu, daur asam sitrat téh jalur métabolik nu ngabentuk sabagian tina prosés ngarecah karbohidrat, gajih, jeung protéin jadi karbon dioksida jeung cai sangkan ngahasilkeun énergi
Daur ieu mangrupa nu kadua ti tilu jalur métabolik katabolisme molekul sumber énergi jeung produksi ATP
Daur asam sitrat ogé nyadiakeun prékursor pikeun rupa-rupa sanyawa kawas asam amino, jaba réaksi-réaksina penting pisan dina prosés fermentasi
"Daur asam sitrat" ogé katelah "Daur Krébs" nu nujul ka Sir Hans Adolf Krebs (1900-1981), nu ngajukeun unsur konci dina jalur ieu taun 1937 sarta dileler Hadiah Nobel Kadokteran pikeun papanggihanana taun 1953
Lokasi, asupan &amp; hasil daur
Daur asam sitrat lumangsung dina jero mitokondria pikeun eukariot, sedengkeun pikeun prokariot lumangsung di sitoplasma
Katabolisme molekul sumber énergi (kaasup glikolisis) ngahasilkeun asetil-KoA, gugus asetil dua-karbon nu kabeungkeut ku koénzim A. Asetil-KoA mangrupa asupan utama dina daur asam sitrat
Sitrat sakaligus mangrupa produk munggaran jeung ahir daur ieu (Gbr
1) nu dihasilkeun deui tina kondensasi oksaloasetat jeung asetil-KoA
Jumlah sadaya réaksi na daur asam sitrat, nyaéta: Asetil-KoA + 3 NAD+ + FAD + GDP + Pi + 2 H2O ⇒ KoA-SH + 3 NADH + H+ + FADH2 + GTP + 2 CO2 + 3 H+ Dua karbon dioksidasi jadi CO2, énergi nu dihasilkeunana disimpen na ATP (ATP mangrupa "alat tukeur énergi universal" sél), NADH, jeung FADH2
NADH jeung FADH2 mangrupa koénzim (molekul nu ngafungsikeun atawa ngaronjatkeun fungsi énzim) nu neundeun énergi, nu bisa dipaké nalika butuh
Anabolisme nyaéta prosés ngabentuk molékul kompléks dina jero awak tina sél anu leuwih basajan
Ieu prosés ngalibetkeun hormon éstrogén, téstostéron, pertumbuhan, jeung insulin
Anabolisme mindeng disebut bagian tina prosés métabolisme konstruktif, sabab bisa ngabentuk sél-sél anyar, ngajaga kaséhatan dina jero awak, jeung keur neundeun tanaga anu bisa dipaké iraha waé
22 Juni nyaéta poé ka-173 dina sataun (ka-174 dina taun kabisat) dina kalénder Gregorian, sésana 292 poé
DR. (HC) Mashudi (Cibatu, 11 Séptémber 1919 - Bogor, 22 Juni 2005), inohong nasional Indonésia nu ngamimitian karirna dina widang militér
Kungsi jadi Gubernur Jawa Kulon périodeuu 1960 - 1970, Wakil Majelis Permusyawaratan Rakyat Sementara (MPRS), icikibung dina rupa-rupa widang: perbankan, kapanduan, organisasi kasundaan, PMI, jeung Gerakan Pramuka
Najan lahir di Garut, Mashudi tumuwuh di Tasikmalaya
Atikan formal nu kungsi kacangking nyaéta di HIS jeung MULO Pasundan Tasikmalaya, AMS B Jogjakarta, jeung THS Bandung
Mashudi dina Pramuka
Létjén TNI (Purn) H. Mashudi atawa Ka Mashudi babar Séptémber 1919 - ngantunkeun di Jakarta, 22 Juni 2005 dina umur 85 taun)
Dina taun 1960-1970 anjeunna ngajabat Gubernur Jawa Kulon jeung mangrupa Gubernur anu saterusna diganti ku Solihin Gautama Purwanegara
Kak Mashudi mangrupa mantan Katua Kwartir Nasional (Kwarnas) gerakan Pramuka dina taun 1978-1993
Dina taun 1974, sanggeus ngaleupaskeun jabatan salaku wakil Ketua MPRS (1967-1972), anjeunna diangkat jadi Ketua Kwartir Daerah Gerakan Pramuka Jawa Kulon, nu saterusna dina taun anu sarua dipilih jadi Wakil Ketua Kwarnas Gerakan Pramuka
Di tengah mangsa baktina salaku Wakil Ketua Kwarnas, ka Mashudi ditunjuk jadi Pjs Ketua Kwarnas Gerakan Pramuka ngagantian Ka Sarbini nepi ka taun 1979
Dina Munas gerakan Pramuka di Bukit Tinggi Sumatera Kulon dina taun 1978, ka mashudi kapilih sacara aklamasi jadi Ketua Kwarnas Gerakan Pramuka nepi ka taun 1983
Dina Munas di Dilli Timur Timor taun 1988 Ka Mashudi dipilih deui salaku Ka Kwarnas nepi ka mangsa jabatan 1993
Létjén TNI (Purn) H. Mashudi, mantan Gubernur Jawa Kulon (1960-1970) jeung mantan Katua Kwartir Nasional Gerakan Pramuka (1978-1993), ngantunkeun alam dunya, Rebo 22 Juni 2005 tabuh 11:10 WIB di RSPAD Gatot Subroto, Jakarta
Janazah inohong Pramuka kalahiran Garut 11 September 1920, éta dimakamkeun Kemis 23 Juni 2005 tabuh 10:00 WIB di Taman Makam Pahlawan Cikutra, Bandung, Jawa Kulon
Prasajarah hartina mangsa/périodeu dina sajarah manusa nu ngawengku sakabéh sajarah saméméh ayana pangabisa nulis (nu nandakeun awal "sajarah tinulis")
Awal Kahirupan di bumi
"Kabentukna" dunia téh kira-kira 4.700 juta taun ka tukang
Ceuk ahli paleontologi, munculna kahirupan nu pangmimitina téh kira-kira 2.000 juta taun nu ka tukang
Dasarna téh nyaéta pananjung(panemuan) tamper(endapan) arang, tanda ayana tutuwuhan dina batu jaman éta
Kahirupan Prasejarah nyaéta kahirupan di bumi ieu dina waktu catetan sajarah nu katulis téh can aya
Kahirupan prasajarah bisa disebut "mimiti" kabentukna alam samesta, ngan umumna digunakeun keur nunjuk ka jaman dina waktu kahirupan manusa di bumi can nyaho kana aksara
Prasajarah ngawengku mangsa/périodeu dina sajarah manusa nu taya/teu kapanggih catetan nu salamet
Najan loba nu teu sapuk ngeunaan munggaran mangsa prasajarah, sacara umum bisa ditarima yén mangsa prasajarah dimimitian kira 100000 nepi ka 200000 taun ka tukang, nalika ayana manusa modéren munggaran Homo sapiens
Tapi, aya ogé nu nyebutkeun yén mangsa prasajarah dimimitian leuwih lila ti éta, ku kapanggihna pakakas munggaran kira 2,5 juta taun ka tukang di wewengkon ku kiwari katelah Olduvai Gorge
Ogé aya nu matok ka mangsa Homo erectus 1,5 juta taun ka tukang, atawa mangsa Cro-Magnon kira 40000 MM
Mangsa pungkasan prasajarah ogé teu réngsé dipaséakeun
Di Mesir, sacara umum ditampa yén prasajarah ditutup kira 3500 MM, sedengkeun di Gini Anyar mah leuwih anyar, taun 1900-an
Émbaran ngeunaan mangsa prasajarah ilaharna dumasar kana hasil panalungtikan artéfak/titinggal para manusa kuna
Prasajarah mindeng dibagi kana sistim tilu yuga
Sistim ieu ngabagi prasajarah manusa kana tilu mangsa, nu dingaranan dumasar téhnologi nu ilahar dipaké dina mangsa éta
Yuga Batu nyaéta mangsa nalika manusa nyieun pakakas tina batu
Kai, tulang, jeung bahan séjénna ogé dipaké, tapi hususon batu leuwih awét sarta leuwih kapaké pikeun ngeureut &amp; pakarang
Mangsa yuga ieu ambigu, gumantung kaadaban di masing-masing wewengkon, nu ngawengku Yuga Perunggu
Yuga Perunggu dimimitian ku sumebarna pakakas tambaga jeung perunggu
Mangsa ieu ditandaan ku beuki majuna téhnologi olah logam antukna bisa nyieun pakakas perunggu nu teuasna ngéléhkeun pakakas logam alami lianna nu geus aya
Yuga Beusi nyaéta mangsa nalika beusi geus dipaké salaku bahan pakakas pangpunjulna
Mimiti kapanggih di Turki jeung Pagunungan Kaukasus kira 1203 MM, nu salajengna nyebar ka sakuliah kaadaban dunya
Polinésia can kungsi ngalaman Yuga Beusi nepi ka datangna bangsa Éropah antara taun 1500 nepi ka 1750
Yuga Beusi dipungkas ku ayana catetan tinulis
Métabolisme (tina μεταβολισμος ("metabolismos"), kecap basa Yunani pikeun "obah", atawa "ngaragragkeun" (Etymonline)), hartina modifikasi biokimiawi sanyawa kimia na organisme jeung sél, ngawengku biosintésis molekul organik (anabolisme) sarta ngarecahna (katabolisme)
Métabolisme biasana mangrupa runtuyan hambalan énzimatik, nu ogé katelah jalur métabolik
Métabolisme total hartina sadaya prosés biokimia na hiji organisme
Métabolisme sél ngawengku sadaya prosés kimia na jero sél
Jalur-jalur métabolik nu penting di antarana Katabolisme
Jalur katabolik nu ngarecah molekul-molekul kompléks jadi sanyawaan basajan: Anabolisme
Jalur anabolik nu nyiptakeun bahan wangunan sél jeung sanyawaan tina prékursor nu basajan: Métabolisme ubar
Jalur métabolisme ubar, modifikasi atawa dégradasi ubar jeung sanyawaan sénobiotik séjénna ngaliwatan sistim énzim nu husus: Métabolisme nitrogén
Métabolisme nitrogén ngawengku jalur pangbalikan jeung ékskrési nitrogén na organisme, ogé prosés biologis na daur biogéokimia nitrogén: Sajarah
Ékspérimén kakontrol munggaran ngeunaan métabolisme manusa dilaporkeun ku Santorio Santorio taun 1614 dina bukuna "Ars de statica medecina", nu ngajadikeun anjeunna kawentar sa-Éropah
Anjeunna ngagambarkeun runtuyan ékspériménna, nyaéta nimbang dirina na korsi timbangan (tempo gambar), méméh jeung sanggeus dahar, saré, gawé, sanggama, puasa, nginum, sarta ngising
Anjeunna ngajinekkeun yén lolobana dahareun téh béak tina awak alatan "perspiratio insensibilis" (perspirasi nu teu karasa)
Fotosintésis nyaéta hiji prosés biokimiawi nalika tutuwuhan, ganggang, jeung sababaraha rupa baktéri ngamangpaatkeun énergi cahya pikeun ngahasilkeun dahareun
Gemblengna mah, ampir sadaya mahluk hirupna gumantung kana énergi nu dihasilkeun tina fotosintésis, antukna fotosintésis penting pisan pikeun kahirupan di Marcapada
Fotosintésis ogé kacida pisan pentingna dina ngahasilkeun oksigén nu ngeusi atmosfir Bumi
Organisme-organisme nu ngahasilkeun énergi ngaliwatan fotosintésis disebut fototrof
Fotosintésis na tutuwuhan
Tangkal sipatna autotrof, nu hartina bisa nyieun dahareun langsung tina sanyawaan anorganik, teu kudu ngahakan organisme séjén atawa gumantung kana bahan nu diturunkeun ti organisme séjén
Nu paling penting, tatangkalan ngagunakeun gas karbon dioksida jeung cai pikeun ngahasilkeun gula jeung gas oksigén
Énergi keur prosés ieu datang tina fotosintésis
Pikeun ringkesna, kasaruaan gembleng produksi glukosa bisa digambarkeun kieu 6H2O + 6CO2 + cahya → C6H12O6 (glukosa) + 6O2 Glukosa dipaké dina rupa-rupa réaksi pikeun ngahasilkeun sanyawaan organik lianna, kayaning "bahan wangunan" selulosa, atawa dipaké salaku suluh
Ieu lumangsung dina réspirasi nu kapanggih boh di sasatoan ataaw tutuwuhan
Garis badagna mah, prosés ieu téh sabalikna tina nu di luhur: glukosa jeung sanyawaan séjén meta jeung oksigén ngahasilkeun karbon dioksida, cai, jeung tanaga kimiawi
Tapi, prosés-prosés ieu téh ngaliwatan runtuyan hambalan nu pajeulit jeung béda detilna
Tutuwuhan nyerep cahya ngagunakeun pigmén klorofil, nu ngajadikeun warnana héjo
Klorofil ieu dikandung dina hiji organél (rohangan na jero sél) nu disebut kloroplas
Najan sadaya bagian nu héjo na tatangkalan ngandung kloroplas, énergina mah lolobana dihasilkeun na daun
Sél-sél na jaringan interior daun disebut mésofil, nu ngandung kira satengah juta kloroplas per miliméter pasagi daun
Beungeut daun rata dilapis ku kutikel nu ngandung lilin antukna teu tembus cai: ngajaga daun tina absorpsi cahya jeung nguapna cai sacara kaleuleuwihi
Lapisan épidermis nu transparan jeung teu warnaan tetep bisa nembuskeun cahya ka sél mésofil palisade tempat utama lumangsungna fotosintésis
Fotosintésis na ganggang jeung baktéri
Ganggang ("algae") téh rupa-rupa, ti organisme multisélular kawas "kelp" nepi ka sél tunggal mikroskopik
Najan ganggang teu pajeulit kawas tatangkalan di darat, fotosintésisna mah lunmangsung sarua kénéh
Sadaya rupa ganggang ngahasilkeun oksigén, sarta lolobana autotrof
Tapi, aya ogé nu hétérotrofik, gumantung bahan nu dihasilkeun ku organisme séjén
Baktéri fotosintétik teu boga kloroplas, fotosintésisna lumangsung dina jero sél
Sianobaktéria ngandung klorofil jeung oksigén dina cara nu sarua jeung kloroplas - malah kiwari loba nu nganggap yén kloroplas téh asalna tina sianobaktéria
Baktéri fotosintétik séjénna mibanda rupa-rupa pigmén nu disebut baktérioklorofil nu teu ngahasilkeun oksigén
Na hambalan molekular
Fotosintésis ngahasilkeun énergi nu leuwih loba mun nyerep cahya nu panjang gelombangna tangtu
Dina tutuwuhan, aya dua fotosistim nu kajeujeut, nu paling aktif na panjang gelombang 700 jeung 680 nm
Fotosintésis dimimitian nalika cahya ngaionisasi molekul klorofil, ngaleupaskeun dua éléktron, nu dipindahkeun ngaliwatan rantay transpor éléktron, sarupa jeung nu lumangsung na réspirasi
Énergina dipaké pikeun fotofosforilasi nu ngahasilkeun adénosin trifosfat (ATP), "mata uang" utama jero sél
Na fotosistim I, éléktron dipulangkeun ka klorofil, sedengkeun na fotosistim II dipaké pikeun nyetir réaksi NADP+ + H+ + 2e− → NADPH NADPH mangrupa agén pangréduksi utama jero sél nu nyadiakeun sumber éléktron énergetik pikeun réaksi séjén
Balukar tina ieu réaksi, klorofil jadi kakurangan éléktron, antukna kudu nyokot ti agén pangréduksi lianna
Na tutuwuhan jeung ganggang, fungsi ieu ditempatan ku cai, nu salajengna ngahasilkeun oksigén: 2 H2O → O2 + 4 H+ + 4 "e"− Catet yén oksigén ngan dihasilkeun tina cai, lain ti karbon dioksida nu dipaké ku tutuwuhan
Hal ieu munggaran diajukeun ku C. B. van Neil taun1930-an, nu nalungtik baktéri fotosintétik
Misalna sianobaktéria nu ngagunakeun agén pangréduksi kayaning silfida jeung hidrogén, antukna teu ngahasilkeun oksigén
Nu séjénna, kayaning halofil (Archéae) ngahasilkeun nu katelah mémbran bungur, tempat rodopsin baktéri bisa manén cahya pikeun ngahasilkeun énergi
-- Mémbran bungur mangrupa nu munggaran dipaké pikeun némbongkeun téori kémiosmotik: cahya nu neunggar mémbran ngajadikeun leyuran nu ngandung mémbran bungur pH-na nyirorot alatan proton dikompa kaluar ti mémbran
ATP jeung NADPH nu dihasilkeun tina fotosintésis nyetir rupa-rupa prosés biokimia
na tutuwuhan, nu onjoy pisan mah dina daur Calvin, nu ngarobah karbon dioksida jadi ribulosa (lajeng jadi gula kayaning PGAL, nu salajengna dirobah deui jadi glukosa jeung, kadang, protéin)
Réaksi-réaksi ieu disebut réaksi bébas cahya, atawa réaksi poék, sabab bisa lumangsung tanpa ayana cahya
Najan kitu, nalika oksigén dina kloroplas leuwih loba batan karbon dioksida, bisa lumnagsung ogé fotoréspirasi nu mangrupa jalur kontraproduktif, sabalikna tina produksi gula
Najan can sadaya hambalan na fotosintésis kaharti sacara gamblang, kasaruaan fotosintétik geus dipikanyaho ti taun 1800-an
Jan van Helmont ngamimitian nalungtik prosés ieu panengah 1600-an ku jalan ngukur massa taneuh na pot jeung massa tangkalna nalika tumuwuh
Anjeunna boga hipotésis yén parobahan massa taneuh nu saeutik tangtu balukar ayana cai, hiji-hijina zat nu ditambahkeun kana pot ku anjeunna
Sabagian mah hipotésis ieu téh bener - nambahanana massa tangkal leuwih loba datang ti karbon dioksida
Najan kitu, hipotésis ieu mangrupa tanda yén "kahakanan" tutuwuhan téh asalna tina asupan fotosintésis,lain tina taneuh
Joseph Priestley, kimiawan, manggihan yén nalika anjeunna ngisolasi sawadah udara dina mangkok nu dibalikkeun, lajeng ngahurungkeun lilin di jerona, lilinna bakal téréh pareum
Anjeunna ogé lajeng ngabuktikeun yén beurit gé bisa "méakkeun" udara
Ti dinya lajeng kabuktikeun yén bagian udara nu béak ku lilin jeung beurit téh bisa dipulangkeun deui ku tutuwuhan
Taun 1778, Jan Ingenhousz, dokter di Austrian Empress, ngulang ékspérimén Priestley
Anjeunna mendakan yén tutuwuhan nu bisa nulungan beurit nalika béakeun udara téh dipangaruhan ku ayana panonpoé jeung cahya
Taun 1796, Jean Senebier, pastur Prancis, némbonkeun yén CO2 nu ngeusi udara nu "béak" téa, diserep ku tutuwuhan na fotosintésis