izzako/sundanese-pixelgpt huggingface dataset:
Susu mangrupa bahan kadaharan anu istimiwa pikeun manusa alatan ngeunah sarta eusina anu nyumponan, sajaba cai susu ngandung kabéh zat anu diperlukeun ku awak, kabéh zat kadaharan anu kaeusi dina cai susu bisa diserep ku getih sarta dimangpaatkeun ku awak
Cai susu mangrupa bahan kadaharan utama pikeun mahluk anu anyar lahir, boh pikeun sato boh manusa
Cai susu kaasup jenis bahan pangan hewani, mangrupa cairan bodas anu dihasilkeun ku sato ingon-ingon mamalia sarta ditampa ku cara pemerahan
Susu nyaéta salah sahiji anu pang ati-atina diuji sarta pohara diatur kadaharan anu sadia
Cai susu anu sumebar sarta dipikawanoh di pasaran nyaéta cai susu sapi
Sabenerna cai susu embé sarta munding henteu éléh ajén gizina dibandingkeun jeung cai susu sapi
Ngan alatan faktor kabiasaan sarta kasadiaan nu ahirna cai susu sapi leuwih pinunjul dipasaran
Sawatara wewengkon di Indonésia geus ngamangpaatkeun susu embé sarta munding nyaéta diwewengkon Sumatera Kalér, Sumatera Kulon sarta Sulawesi Kidul
Komo dinagara séjén susu embé geus dianjurkan ku dokter-dokter sarta dipaké pikeun ubar laki-rabi saprak tiheula
Salian ti éta ogé sumber susu nu séjénna aya tina munding, onta, sarta kuda
Cai Susu Minangka Bahan Kadaharan
Minangka bahan kadaharan atawa inuman, cai susu sapi miboga peunteun gizi anu luhur, alatan ngandung unsur-unsur kimia anu diperlukeun ku awak kawas Calsium, Phosphor, Vitamin A, Vitamin B sarta Riboflavin anu gedé peunteunna
Komposisina anu gampang diancurkeun kalayan kandungan protéin, mineral sarta vitamin anu luhur, ngajadikeun susu minangka asal bahan kadaharan anu fléksibel anu bisa diatur kadar lemakna, ku kituna bisa minuhan kahayang sarta karesep konsumén
Cai susu kaasup jenis bahan pangan hewani, mangrupa cairan bodas anu dihasilkeun ku sato ingon-ingon mamalia sarta ditampa ku cara diperah
Ayeuna di Sumatera Kalér susu dihasilkeun di Kabupatén Deli Serdang, Simalungun, Binjai sarta Medan
Pikeun pulo Jawa, susu dihasilkeun sarta diprosés di antarana wewengkon Jawa Kulon nyaéta Lembang sarta Ujung Berung, Jawa Tengah nyaéta di Semarang, Ungaran sarta Boyolali sarta di Jawa Wétan nyaéta di Pujon, Nongko jajar, Batu sarta Grati
Di Amérika Sarikat, wewengkon-wewengkon utama nu ngahasilkeun susu perenahna deukeut wewengkon urban atawa dayeuh anu mundel nu nyicingan
Nagara bagian Amérika Serikat anu mangrupa pengahasil susu utama nyaéta Wisconsin, California, New York, Minnesota, Pensylvania, Michican, Ohio sarta Iowa
Produksi susu total di Amérika Sarikat sok nuturkeun kamekaran jumlah nu nyicingan
Hal ieu aya kamungkinan alatan ngaronjatna produksi susu unggal sato sarta turunna konsumsi susu sarta produk susu (ti 325 kg/kapita dina taun 1950 jadi 250 kg dina waktu ayeuna)
Saprak taun 1950, produksi susu unggal sapi geus ngalipet dua, nyaéta antara 4500 nepi ka 5400 kg susu sapi unggal taunna minangka tahap produksi anu umum
Loba sapi anu istimiwa, anu bisa ngahasilkeun 13.500 kg susu/taun
Di jaman 9000 saméméh maséhi, susu sapi dipaké pikeun kadaharan, sasajén, korban, kosmétik sarta ubar di Amérika Sarikat
Masarakat India ngahasilkeun mantéga pikeun kaperluan kadaharan sarta sesembahan suci saprak 2000 taun saméméh maséhi, sedengkeun di Mesir masarakatna geus ngamangpaatkeun susu, kéju, sarta mentéga saprak 3000 taun saméméh Maséhi
Kentang "(Solanum tuberosum L.)" nyaéta pepelakan ti séké sélér "Solanaceae" anu mibanda beutiwatang anu bisa didahar sarta disebut "kentang" ogé
Beuti kentang ayeuna geus jadi salah sahiji kadaharan poko anu penting di Éropa sanajan mimitina mah didatangkeun ti Amérika Kidul
Hui kentang katelahna hui kumeli
Kentang mangrupa pepelakan dikotil anu boga sipat sausum sarta ngawangun semak/hérba
Watangna anu aya di luhur dadampalan taneuh, aya anu warna héjo, kabeureum-beureuman, atawa gandaria kolot
Tapi, kelir watang ieu ogé dipangaruhan ku umur pepelakan sarta kaayaan lingkungan
Dina kasuburan taneuh anu leuwih garing, biasana kelirwatang pepelakan anu leuwih kolot bakal leuwih nyongcolang
Bagian handap watangna jadi neusan sakumaha tatangkalan kayu
Sedengkeun watang pepelakan ngora mah henteu mikayu siga nu kolot, ku kituna henteu pati kuat sarta gampang ruksak
Kentang pohara dipikaresep ku unggal jelema
Komo di sawatara wewengkon, aya anu ngajadikeunna kadaharan poko
Sajaba ti éta, kentang ogé loba ngandung vitamin B, C, jeung A. Minangka asal karbohidrat anu penting, di Indonésia kentang masih dianggap minangka sayuran anu mentéréng
Kulit kentang nunda loba nutrisi sarta ogé ngandung loba serat, anu pohara penting pikeun kagiatan diét
Ngengkeun kulit napel dina kentang ogé mantuan ngajaga nutrisi daging kentang
Dumasar taun 2000 kalori diét, kentang panggang anu badag, kaasup kulit, mibanda 278 kalori
Ngan 3 kalori tina lemak
Beuleum kentang ngandung ngan 1% ti tunjangan lemak dianggap minangka bagian ti tarékah diét, kalayan 0% nu jadi lemak jenuhna
Kentang sarta kulitna, ngandung vitamin C, B6, tambaga, kalium, mangan, sarta serat diét
Kentang jeung kulitna ngandung 18% beusi sarta 7,5 gram protéin, anu jarang kapanggih dina sayuran anu miboga konséntrasi luhur kawas éta
Kulit kentang ogé ngandung sagala rupa fitonutrien, anu mangrupa asal alami antioksidan anu mantuan nyegah karuksakan sél awak
Fitonutrien anu kapanggih dina kentang ngawengku karotenoid, flavonoid, sarta asam caffeic
Kentang diklasifikasikeun minangka beuti, hartina bola dina akar, sarta ngandung protéin anu disebut patatin husus pikeun jenis sayuran
Patatin ogé digawé minangka antioksidan anu éféktif sarta mantuan nurunkeun tekanan darah
Kulit kentang komo bisa mantuan pikeun méré panangtayungan ka panyakit jantung sarta kanker
Aya loba cara pikeun ngasakan kentang anu pikabitaeun
Di Amérika Sarikat, lolobana kentang didahar ku anu keur diét
Di Perancis lucir digoréngan, beuleum kentang ogé loba nu di mantégaan sarta krim haseum, kulit kentangna ditumpuk luhur jeung kéju sarta daging, éta sawatara conto anu umum
Anu samara kentang mindeng ditambahkeun ka kulit biasana luhur lemak jenuh, anu dipikawanoh pikeun kontribusi panyakit jantung, ku kituna merangan panangtayungan kentang éta sorangan nawarkeun
Cageur alternatif pikeun penyedap lemak biasana ditempatkeun dina kulit kentang ngawengku hummus, bawang, sarta mentéga alternatif, jeung nu séjénna
Baladéwa atawa Aladara nyaéta salah sahiji tokoh anu aya dina wiracarita Mahabarata
Manéhna putra Prabu Basudéwa, Raja Mandura ti Déwi Mahérah
Baladéwa katelah pinter maénkeun gada, Duryudana jeung Bima ogé jadi muridna
Baladéwa boga kembaran nyaéta Krésna, ngan bédana ari Baladéwa mah kulitna bodas, ari krésna mah hideung
Adina nu séjén ngaranna Déwi Subadra anu dipigarwa ku Arjuna
Ti leuleutik, Baldéwa jeung adi-adina geus diungsikeun ka Widarakandang sabab meunang ancaman rék dipaténi ku Kangsa
Di Wirakandang Maranéhna dirorok ku Demang Antyagopa jeung Nyai Sagopi
Baladéwa jadi tukang ngawuluku di Wirakandang
Keur rumajana Baladéwa katelah Kakrasana guguru ka salah saurang resi jelmaan Batara Brahma
Sanggeus réngsé guguru manéhna dilélér pakarang perang di antarana: nenggala atawa lenggala, jeung alugora, gada anu boga dua ujung seukeut
Lian ti éta Baladéwa ogé meunang élmu "Aji Jaladara" anu nyababkeun manéhna bisa hiber leuwih gancang batan batur
Baladéwa nikah jeung Déwi Érawati, anakna Prabu Salya anu cikal ti karajaan Mandraka
Ti éta garwa, Baladéwa boga dua anak lalaki nyaéta Radén Wisata jeung Wimuna
Teu lila ti harita Baladéwa ngagantikeun Bapana, Prabu Basudéwa jadi raja di Mandura
Dina "Carios Kangsa Adu Jago", dicaritakeun yén Baladéwa babarengan jeung Krésna ngéléhkeun Kangsa
Nalika Baratayuda lumangsung, Baladéwa teu ilubiung saeutik-eutik acan
Sabab saacan Baratayuda dimulai, Krésna nitah Baladéwa tapa di curug Séwu
Ieu hal dilaksanakeun ku sabab nyaahna krésna ka lanceukna, sangkan lanceukna henteu nelasan pati di Kurusetraref&gt;
Lian ti éta lamun Baladéwa ngiluan, pasti manéhna bakal mihak Kurawa, sedengkeun kasaktén Baladéwa mah hésé euweuh tandinganana ti pihak Pandawa mah
Sanggeus Baratayuda réngsé, karek Baladéwa sadar yén manéhna geus ditipu ku adina
Dina lalakon "Jaya" Pupuan dicaritakeun Baladéwa masih sempet ngawasitan tanding gada antara Duryudana jeung Bima
Baladéwa maot nalika Astina diparéntah ku Parikesit, Baladéwa masih sempet ningali panobatan Parikesit
Carita biasa, kumpulan carita pondok karya RAF (Rahmatullah Ading Affandi)
Ieu téh buku kumpulan carita pondok anu munggaran ti RAF, diterbitkeun ku Balai Pustaka di Jakarta dina taun 1959, kandelna 119 kaca
Ieu buku téh mangrupa buku kumpulan carita pondok anu kadua dina sastra Sunda sabada kumpulan carita pondok Dogdog Pangrewong karya GS
Dina taun 1980-an, kalawan gawe bareng Balai Pustaka jeung Departemen Pendidikan dan Kebudayaan, ieu buku dicitak deui tur ditambahan ku pangjajap ti editor, ukuran buku 20,5 cm x 15 cm,kandelna 112 kaca
Eusina ngamuat tujuh carita pondok, anu saméméhna kungsi dimuat dina sawatara majalah
Lolobana kasang tukang caritana téh nyaritakeun kajadina dina mangsa jaman revolusi fisik di Indonésia
Tokoh nu ngalalkon ngagunakeun gaya "kuring", eusi caritana matak kataji,lantaran gegedéna mah mangrupa kritik sosial, nyindiran ka jalma-jalma bangsa urang harita, utamana para pajuang jaman revolusi kamerdekaan
Tapi najan ngeritik oge, eusina mah henteu togmol, tapi nyamuni, henteu matak nyigeung perasaan hiji golongan atawa individu
Tujuh carita pondok anu dimuat dina ieu buku the ngawengku "Carita Can anggeus", "Warisan", "Masrahkeun Diri Menta Hukuman", "Tuluykeuneun", "Bapa Kuring Mata-mata Musuh", "Nyi Halimah", jeung "Hennie"
Bonang nyaéta waditra tradisional anu kaasup kana perangkat gamelan
Ieu waditra dimaénkeun ku cara ditakol maké panakol husus keur bonang
Bonang mangrupa waditra anu hampir sarua jeung goong nyaéta bentukna nonjol (disebut penclon), tapi leuwih leutik
Bonang asal kecapna tina kecap Bo=Bobo/ saré jeung nang= benang
Mun ditingali cara masangna, penclon-penclon bonang disimpen di Luhur benang-benang
Bonang disebut ogé kolénang anu mangrupa akronim ti; Nakol- Balé-balé- Benang, ahrtina “Nakol nu aya dina balé-balé nu maké benang
Ancak bonang siga tempat diuk anu maké benang
Sacara umum, bonang téh aya dua, nyaéta bonang barung jeung bonang panerus, bédana ari bonang panerus mah saoktaf leuwih luhur batan bonang barung najan sacara bentuk mah ampir sarua
Bahan jeung Rancang wangun
Penclon bonang anu jadi sumber sora dijieun tina bahan beusi atawa perunggu
Bonang anu alus mah dijieun tina perunggu
Ngaran-ngaran babagian penclon bonang di antarana: penclon, raray, amis cau
Ancak bonang dijieun tina kai, sedengkeun benang disusun ngaranteng dina kai sangkan penclon bisa disimpen di Luhureun tali bonang
Papasingan ancak bonang di antarana: "pongpok" nyaéta ujung pangkal ancak, palipid nyaéta wilahan kayu di Luhureun pongpok, minangka hahalang penclon-penclon, "papalayu" nyaéta bagian hareup jeung tukang waditra, "benang-benang (tali)" dipaké pikeun nyanggah penclon, jeung "soko" nyaéta kai anu jadi suku waditra
Dogdog Pangrewong téh buku kumpulan carita pondok karya GS
Dogdog Pangrewong téh kumpulan carita pondok anu munggaran terbit di Indonesia dina taun 1930
Lain baé dina basa Sunda, dalah dina basa Indonésia gé kumpulan carita pondok anu mimiti,nyaéta karangan M.Kasim nu judulna "Teman Duduk" kakara kaluar genep taun sabada "Dogdog Pangréwong" nyaéta dina taun 1936..Eusi ieu buku téh aya tujuh carita pondok karangan GS..Saha sabenerna éta pangarang anu ngan ngagunakeun ngaran inisial téh, nepi ka kiwari tacan meunang raratan anu bener
Nurutkeun R.Ero Bratakusumah, salah saurang rédaktur Sunda di Balai Pustaka nu panglilana dines di dinya, GS téh cenah inisial tina G. Suwandakusuma, anu kungsi jadi wadana
Tapi ari ceuk M.A
Salmun mah, GS téh inisial tina G.Sastradiredja... Nepi ka kiwari can kapaluruh saha sabenerna ngaran éta pangarang, tapi asa leuwih merenah katerangan nu kahiji anu bisa dipercaya lantaran dina eusi caritana aya nu ngagambarkeun kahirupan kawadanaan
Ieu buku diterbitkeun ku Balai Pustaka Jakarta dina taun 1930, kandelna 115 kaca, ari citakan kaduana diterbitkeun ku Proyek Penerbitan Buku Bahasa dan Sastra Indonesia dan Daerah, Depdikbud Jakarta, taun 1979.. Sedengkeun citakan katiluna diterbitkeun ku penerbit Rahmat Cijulang, taun 1984, kandelna 148 kaca
Tujuh carita pondok anu dimuat dina ieu buku téh masing-masing nyaéta: “Lembu”, “Dua Paraji”,”Jin”, “Salah Pok”, “Angeun Lekoh”, “Soang”, jeung “Guguyon Dina Bulan Puasa”
Cheese atawa kéju nyaéta produk olahan susu anu dihasilkeun ti prosés koagulasi protein susu casein
Keju umumna dijieun ngagunakeun susu sapi, tapi aya ogé anu dijieun ngagunakeun susu sato mamalia anu séjén kawas embé, domba, rusa kutub, munding, unta sarta yak
Keju mangrupa salah sahiji bahan kadaharan anu geus dikokolakeun sarta dikonsumsi manusa salila berabad-abad
Bongbolongan tanggal ngeunaan asal-usul kéju nyaéta antara taun 8000 SM (dina waktu domba mimiti dipulasara) nepi ka 3000 SM
Keju anu kahiji meureun dijieun ku jalma-jalma wétan tengah atawa ku suku-suku nomaden Turki di Asia Tengah
Bukti arkeologi pangmimitina ngeunaan pembuatan keju kapanggih di astana Mesir tanggal 2000 SM
ayeuna kacatet rébuan jenis kéju anu geus diproduksi sarta dibédakeun dumasar jenis susu, jenis mikroba, jenis zat penggumpal, tekstur, citarasa, atawa penambahan bahan tambahan
Dibandingkeun jeung susu, keju bisa awét, gampang, mibanda kadar lemak sarta protéin anu luhur, sarta kadar kalsium sarta fosfor anu luhur
Keju asalna basa Inggris kuno nyaéta cese sarta chiese, atawa ti basa latin caseus
Kecap-kecap anu sarua dina basa Jerman pikeun keju nyaéta kase , sedengkeun di Perancis fromage sarta Spanyol sarta Italia menamakan produk ieu minangka queso sarta formaggio
Keju dijieun ti bahan baku susu alus éta susu sapi, embé, sarta munding.Prosés nyieunna dipigawé kalayan pembentukan dadih sanggeus leuwih tiheula ngalakonan pasteurisasi susu
Pasteurisasi ditujukan pikeun ngaleungitkeun baktéri patogen sakaligus ngaleungitkeun baktéri anu ngarusak dina prosés nyieun dadih
loba jelema nyangka yén keju mimiti dijieun di wewengkon Wétan Tengah
Nurutkeun hiji legenda Arab, saurang ngumbara ngalalana kalayan kudana bari mawa susu dina tempat inumna
Sanggeus sawatara waktu, tétéla susu éta geus papisah jadi gumpalan bodas sarta cairan boga warna sepa
Tétéla hal éta disebabkan ku tempat inum anu dijieun ti beuteung sapi ngora éta ngandung énzim anu bisa menggumpalkan susu, cahya panonpoé anu terik sarta gerakan kuda salila ngalalana
Tanpa nyaho hal éta, si pangumbara ngasaan cairan sarta gumpalan éta, sarta nganggap rasana ngeunah
Aya ogé anu ngayakinan yén kéju geus aya ti bangsa Sumeria di Mesopotamia sawatara taun saméméh Masehi
Hiji gambar di wangunan pemujaan dewi Ninchursag némbongkeun yén dina mangsa éta kéju geus diproduksi
Samentara legenda Yunani ngomong yén keju kapanggih ku Aristaeus, anak ti Déwa Apollo sarta Cyrene
Dina mangsa karajaan Romawi, nyieun kéju mimiti ngembang kalayan kaahlian sarta kanyaho anu luhur
Maranéhanana geus manggihan sagala rupa cara nyieun sarta prosésna, ku kituna jenis keju beuki loba sarta variatif
Dina Abad Pertengahan, keju loba dimekarkeun di biara
Loba jenis keju anu urang wawuh ayeuna asalna ti para biarawan
Keju ngandung CLA (Conjugated Linoleic Acid) sarta sphingolipids anu mantuan nyegah kanker
Kandungan vitamin B dina keju anu bisa ngajaga kaséhatan pungsi awak sarta nyegah ti panyakit
Vitamin B dina keju mantuan awak dina nyerepan sarta ngandistribusi kalsium
Pikeun nu boga panyakit osteoporosis, keju bisa jadi salah sahiji kadaharan pilihan alatan kandungan kalsiumna
Resep altérnatif pikeun ngarasakeun mangpaat sarta citarasa keju
Campur rata potongan ganas sarta apel
Tambahkan yogurt sarta aduk rata
Pindahkan ka dina wadah tahan panas (contona mangkuk porselin)
Taburi kalayan parutan kéju
Hiasi kalayan potongan sosis
Panggang dina oven salila kurang leuwih 10-15 menit dina suhu 160 °C 5
Angkat, dinginkan, sarta sajikan
Kantong nyaéta wadah anu bentuk ilaharna segi opat, biasana aya talian, dipaké pikeun nendeun atawa pikeun mawa barang
Kantong asal kecapna tina basa Inggris nyaéta "bag"
Sajarah Singget Kantong
Kantong kuno dijieun tina bahan kulit atawa kaén anu dipaké ku jalma pikeun nendeun barang-barang jeung koin Foster 1982
Istilah tas téh can aya dina pertengahan abad ka-19 sanajan "hieroglif Mesir Kuno" nembongkeun yén lalaki geus maké kantong nu dipaké dina cangkéng
Baheula, saencan kantong jadi barang anu kasohor jeung jadi barang anu dipikabutuh jiga ayeuna, kantong téh bentukna saperti kantong plastik paranti mawa bungbuahan atawa kadaharan
Kaayeunakeun kamekaran kantong téh jadi barang anu dipikabutuh ku masarakat jeung kantong téh jadi loba rupana
Nagara-nagara anu ngamimitian ngamekarkeun rupa-rupa kantong téh nyaéta nagara anu disebut "trend setter fashion" saperti Perancis (Paris), Jepang (Tokyo), jeung Amerika (New York)
Dumasar kana pamakéna : Dumasar kana bentukna: Dumasar kana bahan:
Sastra téh asalna tina kecap Sangsekerta; "sas" jeung "tra"
"Sas" téh akar kecap dina rundayan nu hartina : ngarahkeun; ngajarkeun; ngawulangkeun; méré pituduh atawa paréntah
"Tra" téh mangrupa kecap ahiran nu biasana nuduhkeun alat; pakakas; sarana
Jadi Sastra hartina pakakas pikeun miwulang; buku pituduh; buku intruksi atawa buku pangajaran
Dina budaya Sunda aya nu disebut "susastra" anu hartina tulisan anu éndah
Numutkeun A.Teeuw sastra téh "etimologina" tina basa Yunani téa "littera"; nu harti saujratna nyaéta tulisan, éta kecap téh tuluy dipaké ku bangsa Latin, ti dinya nyebar ka sakuliah dunya, di antarana Inggris, Prancis, jeung Belanda
Harti sastra (tulisan) téh kudu dipaluruh deui dina hubunganana jeung tujuh ciri basa tinulis
Memang aya poténsi satra dina tujuh ciri basa tinulis tapi ogé sastra henteu idéntik jeung basa tinulis, lantaran aya sastra anu poténsina tina basa lisan nu disebut sastra lisan téa
Sastra dipercaya ngandung rupaning mangpaat pikeun kahirupan manusa
Ajén guna sastra anu paling kakoncara nyaéta : Wangun Sastra Sunda
Aya tilu wangun sastra dina sastra sunda nyaéta prosa, puisi, jeung drama
Paré nyaéta pibéaseun nu dipelak di huma atawa sawah
Rupa-rupa paré téh nyaéta ségon, bulu, bulu hideung, ceré, ketan, cahaya, jampang, gundil, harayhay, marus, endog
Paré kaasup genus "Oryza L" anu ngawengku leuwih kurang 25 spesies, sumebar di wewengkon tropik sarta wewengkon sub tropik kawas Asia, Afrika, Amérika sarta Australia
Nurutkeun Chevalier sarta Neguier paré asalna ti dua benua
"Oryza fatua Koenig" sarta "Oryza sativa L" asalna ti benua Asia, sedengkeun jenis paré lianna nyaéta "Oryza stapfii Roschev" sarta "Oryza glaberima Steund" asalna ti Afrika kulon
Paré anu aya ayeunamangrupa persilangan antara "Oryza officinalis" jeung "Oryza sativa f spontania"
Awalna, di Indonésia pepelakan paré dilakukeun di wewengkon taneuh garing kalawan ngagunakeun sistim huma, pamustunganana jelema usaha ngamantepkeun basil usahana ku cara nyieun saluran cai wewengkon anu curah hujanana kurang
Pepelakan paré anu bisa tumuwuh kalawan alus diwewengkon tropis nyaéta "Indica", sedengkeun "Japonica" loba diusakan di wewengkon subtropika
Salian ti éta, paré mangrupa pepelakan pangan jukut rumpun
Pepelakan tatanén kuno asalna ti dua benua nyaéta Asia sarta Afrika Kulon tropis sarta subtropis
Bukti sajarah némbongkeun yén melak paré di Zhejiang (Tiongkok) geus dimimitian dina 3.000 taun SM
Fosil siki paré sarta gabah kapanggih di Hastinapur Uttar Pradesh India kira-kira taun 100-800 SM
Sajaba Tiongkok jeung India, sawatara wewengkon asalna paré nyaéta Bangladesh Kalér, Myanmar, Thailand, Laos jeung Vietnam
Nincak umur paré geus culcel bijil buahna, di saung ogé mimiti haneuteun nu ngadon tunggu sawah ngagebahan hama manuk piit jeung sajabana
Nu tunggu di saung ilaharna ibu-ibu jeung barudak, ku sabab salakina mah ngadon garawé di kebon atawa nyiar suluh
Tunggu paré disaung téh ilaharna ti mimiti wanci pecat sawed nepika lingsir ngulon, mangsa geus surup panon poé kakara ninggalkeun saung baralik ka imahna séwang-séwangan
Hama paré anu remen ngaganggu kana pepelakan paré, kayaning: Mangpaat
Béas mangrupa kadaharan utama anu ngandung karbohidrat di sababaraha nagara Asia
Lamun nagara-nagara séjén kawas di benua Éropa, Australia sarta Amérika mah ngadahar béas téh leuwih saeutik ti batan nagara Asia
Sajaba ti éta, jarami paré ogé bisa dipaké jadi panutup taneuh dina hiji usaha tani
Tiung atawa Kudung mangrupa sarupaning saléndang anu nutupan sawaréh atawa sakabéh bagéan luhur sirah jeung buuk awéwé
Tiung bisa dipaké pikeun sababaraha tujuan, saperti pikeun ngahaneutkeun awak, pikeun kaberesekaan, pikeun "fashion", atawa jang nunjukkeun jati diri kalawan alesan ageman, nyumputkeun kagundulan, pikeun kasopanan jeung sajabana
Tiung bisa jadi hiji hal anu patali jeung kaagemanan
Misalna, awéwé Yahudi Ortodoks anu enggeus nikah diwajibkeun pikeun nutupan buuk maranéhanana, seseringna maké tiung anu dipikawanoh salaku "tiche" atawa "snood", saluyu jeung papagon kasopanan "tzniot"
Tiung ogé dipaké ku para awéwé Kristen Katolik nalika ngalaksanakeun Misa atawa Ékaristi
Tiung anu sok dipaké ku awéwé Kristen disebut Tiung Misa atawa Mantilla
Sabenerna tradisi ieu enggeus lila aya di jero Garéja pikeun saurang awéwé supaya maké tiung Misa (Mantilla) nalika Parayaan Ékaristi
Malahan mah geus ilahar ti jamanna Rasul Paulus, tapi beuki lila, tradisi ieu geus mulai leungit di jaman kiwari anu geus modéren
Ngan, sababaraha mangsa katukang, pamakéan Tiung Misa geus mulai diwanohkeun deui ku Garéja kusabab ma'na pamakéannana anu kacida muliana, tapi pamakéan tiung Misa ieu lain hiji hal anu wajib pikeun awéwé, tapi mangrupa hiji bentuk dévosi jeung bentuk kata'atan atawa ka handapan haté ka Allah nalika miluan Parayaan Ékaristi
Buuk awéwé Katolik ogé mangrupa hiji makuta kahormatan, ku sabab éta, awéwé maké tiung téh nyaéta bentuk pikeun nunjukkeun kahormatan maranéhannana, anu ku Allah parantos dipaparinan kahormatan éta
Tiung jeung jilbab pangilaharna dipaké ku awéwé Muslim
Papakéan Islam diantarana "burkak", "chador", "niqab", "dupatta", jeung anu séjénna
"Kecap Arab hijab", anu ngarujuk kana tingkah laku sopan jeung papakéan, sering dipaké pikeun ngajelaskeun tiung anu dipakéna ku awéwé muslim
Bédana Tiung (Khimar) jeung Jilbab (Baju kurung)
Khimar (Tiung) Kawajiban di tiung aya dina Al Qur’an surat An-Nur (24) ayat 31
Artina : “….Jeung geus diparéntahkeun sangkan tiung (khimar) téh nutupan kerah bajuna _juyuub)…”
Jilbâb (baju kurung) Jilbab nyaéta baju anu mangrupa budaya orang Arab
Tapi ku turuna ayat ieu mangka jilbab jadi budaya Islam jeung jadi baju pikeun muslimah di sakabéh alam dunya nalika ka luar imah
Ku sabab jilbab asalna tina budaya Arab mangka orang Arab anu leuwih mikanyaho gambaran jilbab téh jiga kumaha
Anapon wangenan jilbab téh dijelaskeun dina kamus al-Muhith nyaéta baju anu logor pikeun awéwé anu bisa nutupan baju imahna saperti milhafah (mantel) atwa baju kurung
Tafsir Jalalain (jilid 3:1803) Kawajiban di jilbab diterangkeun dina Al Qur’an Surat Al-Ahzâb (33) ayat 59
Anu artina : “Hai Nabi, béjakeun ka pamajikan, barudak awéwé jeung pamajikan-pamajikan jalma mukmin diparéntahkeun sangkan make jilbab nutupan awakna
Sangkan maranéhanana dipikawanoh, ku lantaran éta maranéhna teu di ganggu
Jeung Alloh anu Maha Panghampura jeung Maha Mikanyaah.”
Mangsa rumaja dianggap minangka période antara umur 13 sarta 19 taun
Pangalaman rumaja henteu tumuwuhna fisik sarta parobahan, tapi ogé émosional, parobahan psikologis, sosial, méntal sarta pertumbuhan
Rumaja téh di mana budak keur diuk di bangku SMP
Dina waktu ieu, budak némbongkeun sipat-sipat kadéwasaan, leuwih stabil, leuwih gedé tanggung jawabna, leuwih aya minat kana pagawéan sarta cita-cita nu mantep (adolescence) nyaéta hiji waktu mangsa pindahna ti mimiti budak nepi ka mangsa mimiti déwasa, anu asup dina umur 10 nepi ka 12 taun sarta ngandeg dina umur 18 taun nepi ka 22 taun
Mangsa rumaja dimimitian dina parobahan fisik anu gancang, tambah beurat, jangkung awak anu gancang, parobahan wangun awak, sarta kamekaran karakteristik séksual kawas ngagedéanna susu awewe, cangkéng ngagedéan, tumuwuhna kumis, sarta jerona sora
Dina kamekaran ieu, budak ngalaman kamandirian sarta idéntitas nu pohara nonjol (pamikiran beuki logis, abstrak, sarta idéalistis) sarta beuki loba méakkeun waktu di luar kulawarga
Dina mangsa kamekaran moralna ieu, budak geus mikawanoh ajén-ajén rohani, saperti ajén bebeneran, kaadilan, kahadéan, kaéndahan, sarta leuwih mikawanoh ka Pangéran nu Maha Agung
Budak néangan jati dirina sorangan, hayang nyaho kumaha batur ngajen ka dirina, merhatikeun soal-soal kamasarakatan, pulitik, sarta kabudayaanna
Lamun budak ngalaman kagagalan dina umur sakieu (di sakola atawa dina bobogohan) lamun euweuh konpénsasi dina sagala widang (saperti kasenian, olahraga, atawa organisasi) budak bakal lumpat kana hal-hal anu teu hadé (narkoba, ngaroko, judi, maok, merkosa, komo bisa kakeunaan panyakit "syaraf" atawa "neurosis")
Dina umumna, sanggeus umur 18 taun, budak mimiti boga babaturan anu deukeut ti lawan jenis
Préstasi nu hadé bakal mawa stabilitas kapribadian budak jadi leuwih alus, sabalikna kagagalan di sakola bakal ngablukarkeun masalah nu teu luyu jeung tingkah laku
Umur anu pas saurang budak nu asup mangsa begér téh béda-béda, kawas gén, nutrisi, sarta kalungguhan
Salila begér, kelenjar éndokrin mroduksi hormon anu ngabalukarkeun parobahan awak sarta kamekaran karakteristik séks sekunder
Dina ovarium parawan biasana dimimitian ngaronjatna produksi éstrogen sarta hormon séjénna
Dina budak lalaki, téstis ngaronjatkeun produksi téstostéron
Kelenjar adrénal mroduksi hormon anu ngabalukarkeun kélék beuki kesangan, bau awak, jarawat, sarta tumuwuhna bulu-bulu dina tempat-tempat nu tangtu
Prosés ieu disebut adrénarke
Tumuwuhnasusu awéwé nyaéta ciri utama saurang parawan ngasupan mangsa begér
waktu hed kahiji (menarche) biasana nuturkeun dina waktu kira-kira 2 taun
Saméméh waktu héd kahiji, saurang parawan biasana baris mibanda ukuran bujur nu ngagedéan, keputihan, tumuwuhna bulu-bulu, sarta siklus héd lumangsung salila kira-kira sabulan (28 nepi ka 32 poé)
Ciri kahiji ti begérna budak lalaki nyaéta ngagedéan kadua téstisna
Sanggeus éta, budak lalaki biasana baris ngalaman pertumbuhan nu gancang, utamana ngajangkungan awak
tumuwuhna buuk di handapeun leungeun, beungeut, sarta di daerah bobogaanna, taktak anu ngagedéan, tumuwuhna sirit, skrotum, téstis, sarta ngimpi baseuh jeung deui parobahan sora
Kamekaran Hirup Rumaja
Dina awal rumaja, maranéhna resep maké basa sandi, atawa basa nu rusiah nu lumaku dina jumplukanna loba nimbulkeun kapanasaran (curiousity) pihak luar maranéhna nu usaha bisa surti kana diajarna basa nu keur berkembang
Kamekaran rumaja awal mibanda sawangan dina hal ka Pangéran nu Agung jadi kacau lantaran manéhna loba maca, ngadéngé sagala konsép sarta pamikiran atawa aliran paham nu béda-béda
Sikep négatif (sanajan teu sacara jelas) lantaran alam pikiranna nu kritis ningali kanyataan jalma-jalma ngagem agama sacara hypocrit (pura-pura) nu omonganna teu sarua jeung laku lampahna
Dina kamekaran para rumaja ahir biasana ditandaan ku sikep nu balik deui ka arah positif ku cara kahontalna kadéwasaan inteléktualna komo agama bisa jadi cecekelan hirup nyaghareupan déwasa
Rasa rohanina leuwih tenang sanggeus ngaliwatan prosés idéntifikasi, manéhna bisa ngabédakeun mana agama salaku doktrin atawa ajaran sarta manusa nu ngagemna, nu bageur (soléh) tina nu teu bageur
Manéhna ogé nyaho yén aya sagala rupa aliran paham sarta jenis kaagamaan nu pinuh ku toléransi nu ditarima salaku kanyataan hirup di dunya ieu
Dina rumaja awal kamekaran sosial sarta moralitasna dimimitian ku cara ayana kahayang nyorangan sarta kahayang gaul jeung babaturan nu loba tapi sipatna ngan samentara
Rumaja awal ogé sikepna leuwih kritis, sarta masih kénéh néangan cecekelan hirupna
Lamun dina rumaja ahir mah jenis sarta cabang kaaulinan leuwih pilihan sarta kawatesanan dina kaparigelan nu ngarojong kana kasadiaan pikeun digawéna eungké
Dina kamekaran ieu ogé rumaja leuwih boga sipat rasionalisme idéalis
Geus bisa misahkeun antara sistem ajén-ajén atawa kaidah-kaidah normatif nu sacara umumna tina nu ngadukungna anu bisa ogé nyieun kasalahan
Rumaja awal ogé mangrupa mangsa kritis, dina raraga nyanghareupan mangsa kritis idéntitasna nu dipangaruhan pisan ku kaayaan psikososialna, nu bakalan ngawangun kapribadianna
Kamekaran ukuran awak nu kurang sampurna, ogé bisa mawa ékses psikologis nu tangtu, upamana ayana ngaran-ngaran sesebutan saperti "si congcorang", "sigendut", jsb
Sakapeung lumangsung teu cocogna antara minat hiji jalma sarta bakat husus, mindeng mawa kasulitan dina milih program, jurusan atawa jenis sakola anu baris diasupanana
Masalah anu patalina jeung moralitas, sosial, sarta kaagamaan biasana ayana konflik jeung kolot, anu akibatna teu resep di imah, ahirna kabur ti imah
Masalah rumaja ogé sok gampang digerakkeun pikeun ngalakonan gerakan atawa kagiatan déstruktif nu spontan pikeun ngalampiaskeun karengkengan instuitif émosiaonalna sanajan manéhna teu nyaho naon maksud anu dilakukeunna
Républik Kroasia mangrupa salah sahiji nagara di Éropa nu tepung wates jeung Laut Adriatik di kidul, Sérbia di wétan, Slovénia jeung Hungaria di kalér, sarta Bosnia jeung Hérzégovina sareng Monténégro di tenggara
Ibu kotana nyaéta Zagreb
Dina sajarahna, nagara ieu mangrupa nagara républik pikeun Républik Sosialis Féderal Yugoslavia
Nagara ieu misah jeung mibanda kamerdékaanna dina taun 1991 jeung minangka kandidat ti anggota Uni Éropa
Kroasia dibagi kana 20 "zupanija" ("county") jeung Zagreb mangrupa salah sahiji kota kabupatén
Dongéng atawa dangiang mangrupa salah sahiji golongan carita dina wangun prosa (lancaran)
Nilik wandana jeung eusina dongéng téh kaasup rékaan baheula
Ilaharna dongéng téh pikeun barudak
Patempatan anu jadi latarna mindeng tétéla gambaran kaayan baheula, tokoh-tokohna henteu manusa wungkul, tapi ogé sasatoan, buta, atawa mahluk séjénna
Corak rékaan heubeul anu mindeng ngolah siloka atawaalegori pikeun mungkus téma
"'Dongéng" nyaéta carita anu teu asup akal jeung teu kajadian, biasana osok nyaritakeun kajadian-kajadian jaman baheula
Numutkeun kamus dongéng téh babad meunang ngaréka, babad karangan anu henteu kajadian saenyana anu mohal jadina
Budi Rahayu Tamsah nétélakeun yén dongéng mangrupa carita rékaan anu méré kesan pamohalan tur ukuranana parondok
Dongéng mimiti gelar dina wangun lisan, sumebar ti hiji jalma ka jalma liana, tur teu kapanggih saha nu ngarangna
Lantaran sumebar dina wangun lisan, téks dongéng babari robah atawa leungit
Robahna téks téh alatan aya anu dihaja jeung teu di haja
Dumasar kana eusina dongéng dibagi jadi tujuh nyaéta : Dongéng sasatoan (Fabél)
Dongéng Fabél nyaéta dongéng atawa carita rékaan anu eusina ngajarkeun moral atawa atikan budi, ku kituna carita téh ngagambarkeun pasipatan, waték, jeung budi manusa
Ilaharna dongéng sato (Fabél) nyaritakeun sasatoan anu paripolahna dicaritakeun kawas manusa, upama baé bisaeun nyarita ogé ngagunakeun akal jeung pikiran
Dongéng sato biasana watek palakuna geus dipola
Dina kasusastraan Sunda, dongéng sato téh pohara lobana
Dongéng babad (Sagé)
Dongéng Sagé nyaéta carita ngeunaan kapahlawanan, nu nyaritakeun kahirupan manusa di masarakat jeung dina sajarahna
Sagé mangrupa carita peperangan di jaman baheula, umumna nyaritakeun tokoh nu légendaris sarta panjang tur eusina kapahlawanan, jalma sohor, atawa lalampahan nu pikaseurieun
Contona "Prabu Siliwangi", "Dipati Ukur, Séh Abdul Muhyi",jrrd
Dongéng kahirupan Jalma Biasa (Parabél)
Dongéng Parabél nyaéta dongéng anu eusina nyaritakeun lalampahan hiji jalma anu dianggap mahiwal ti batur
Caritana loba pikaseurieun tapi ngandung hiji atikan
Conto anu pangsohorna dina sastra Sunda nyaéta dongéng-dongéng Si Kabayan
Lian ti éta, aya ogé dongéng saduran tina sastra deungeun, upamana "dongéng Abu Nawas", "Nasarudin", "Si Congcorang",jjrd
Dongéng Mité nyaéta dongéng anu nyaritakeun lalampahan hiji jalma anu dianggap aramat ku masarakat
Umumna dongéng mite téh raket patalina jeung kepercayaan masarakat kana alam gaib
Carita dina mite umumna ngalalakonkeun kajadian alam dunya, manusa, jeung ayana maot
Aya ogé mite anu nyaritakeun ciri khas sasatoan, wangun topografi, tanda-tanda alam, jsté
Mite di Indonésia dibagi jadi dua golongan dumasar kana tempat asalna nyaéta, mite asli Indonésia jeung mite nu asalna ti luar Indonésia, utamana ti nagara India, Arab jeung nagara-nagara sabudeureun Laut Tengah
Nu asalna ti luar Indonésia, umumna geus robah nepi ka siga asli carita ti Indonésia, ku lantaran kitu mite éta ngalaman prosés adaptasi
Mite nu asalna ti Indonésia umumna nyaritakeun asal-muasal jagat raya, ayana tingkat déwa, jeung mimiti manusa manggihan kadaharan saperti sangu, jagong,jsté
Contona "Dongéng Déwi Sri", "Dongéng Nyi Roro Kidul", "Dongéng Munjung", "Dongéng Maung Kajajadén", jeung "Dongéng Ngipri"
Dongéng Pieunteungeunnyaéta dongéng anu eusina mangrupa tauladan pikeun kahirupan manusa
Contona "Cikaracak Ninggang Batu Laun-laun jadi Legok."
Dongéng Pamuk nyaéta dongéng anu nyaritakeun kagagahan atawa kasaktén hiji jalma tur bisa aya patalina jeung tokoh atawa kajadian sajarah
Conto carita pamuk di wewengkon Sunda bisa ditingali dina carita "Prabu Siliwangi", Prabu Siliwangi nyaéta tokoh anu kaitung sakral di daérah Jawa Barat
Sakumaha nu dipikawanoh, Prabu Siliwangi téh nyaéta hiji raja nu pernah maréntah wewengkon Pasundan
Contona "Weasan Aki Sayang Hawu"
Conto Dongéng Pamuk
Sri Baduga Maharaja (Ratu Jayadewata) ngawitan pamaréntahan jaman Pajajaran, anu maréntah salila 39 taun(1482-1521)
Dina mangsa ieu pisan Pakuan ngahontal penclut perkembanganana
Dina prasasti Batutulis diwartakeun yén Sri Baduga dinubarkeun dua kali, nyaéta anu kahiji sabot Jayadewata narima tahta Karajaan Galuh ti bapana (Prabu Déwa Niskala) anu saterusna boga gelar Prabu Guru Dewapranata
Anu kadua sabot manéhna narima tahta Karajaan Sunda ti mitohana, Susuktunggal
Jeung kajadian ieu, manéhna jadi pangawasa Sunda-galuh sarta dinubarkan déngé gelar Sri Baduga Maharaja Ratu Haji di karajaan Pakuan Pajajaran Sri Sang Ratu Dewata
Jadi, sakali deui sarta pikeun pamungkas kalina, sanggeus "sepi" salila 149 warsih, Jawa Kulon nyaksian deui iring-iringan rombongan raja anu pindah tempat ti wétan ka kulon
Pikeun nuliskeun kaayaan kepindahan kulawarga karajaan bisa ditempo dina Pindahna Ratu Pajajaran
Prabu Siliwangi Di Jawa Kulon, Sri Baduga ieu leuwih dipikawanoh kalayan ngaran Prabu Siliwangi
Ngaran Siliwangi geus kacatet dina Kropak 630 minangka lakon pantun
Naskah éta ditulis taun1518 sabot Sri Baduga masih hirup
Lakon Prabu Siliwangi dina sagala rupa vérsina nu intina carita inohong ieu jadi raja di Pakuan
Kajadian éta ti sagi sajarah hartosna waktu Sri Baduga miboga kakawasaan anu sarua badagna jeung Wastu Kancana (akina) landian Prabu Seungit (nurutkeun tetempoan para pujangga Sunda)
Nurutkeun talari lila, jelema ajrih atawa henteu kaci nyebutkeun gelar raja anu saéstuna, mangka juru pantun ngapopulerkeun sebutan Siliwangi
Kalayan ngaran éta pisan manéhna dipikawanoh dina pustaka Sunda
Wangsakerta ogé ngungkabkeun yén Siliwangi lain ngaran pribadi, manéhna nulis: "Kawalya ta wwang Sunda lawan ika wwang Carbon mwang sakweh ira wwang Jawa Kulwan anyebuta Prabhu Siliwangi raja Pajajaran
Dadyeka dudu ngaran swaraga nira"
Indonésia: Ngan urang Sunda sarta urang Cirebon sarta kabéh urang Jawa Kulon anu nyebutkeun Prabu Siliwangi raja Pajajaran
Jadi ngaran éta lain ngaran pribadina
Mangsa ngora Wayah ngorana Sri Baduga kaceluk minangka ksatria pemberani sarta tangkas, komo hiji-hijina anu kungsi ngéléhkeun Ratu Japura (Amuk Murugul) wayah bersaing memperbutkan Subanglarang (pamajikan kadua Prabu Siliwangi anu ngagem agama Islam)
Dina sagala rupa hal, jelema sazamana kainget ka kagedéan mendiang buyutna (Prabu Maharaja Lingga Buana) anu gugur di Bubat anu digelari Prabu Seungit
Ngeunaan hal éta, Pustaka Rajyarajya i Bhumi Nusantara II/2 ngungkabkeun yén urang Sunda nganggap Sri Baduga minangka gaganti Prabu Seungit, minangka silih anu geus leungit
Naskahnya ngeusi kieu (hartina waé): "Di medan perang Bubat, manéhna loba membinasakan satruna alatan Prabu Maharaja pohara ngawasa élmu pakarang sarta mahér berperang, henteu daék nagarana diparéntah sarta dijajah batur
Manéhna wani nyanghareupan pasukan badag Majapahit anu dipingpin ku sang Patih Gajah Mada anu jumlahna henteu kaitung
Ku alatan éta, manéhna babarengan kabéh pengiringnya gugur henteu cangkaruk
Manéhna sok ngarep-ngarep kamakmuran sarta karaharjaan hirup rahayatna di sakumna bumi Jawa Kulon
Kemasyurannya nepi ka ka sawatara nagara di pulo-pulo Dwipantara atawa Nusantara ngaranna anu séjén
Kemashuran Sang Prabu Maharaja membangkitkan (rasa reueus ka) kulawarga, menteri-menteri karajaan, angkatan perang sarta rahayat Jawa Kulon
Ku alatan éta, ngaran Prabu Maharaja mewangi
Saterusna manéhna di sebut Prabu Seungit
Sarta turunanana tuluy disebut kalayan ngaran Prabu Siliwangi
Demikianlah nurutkeun penuturan urang Sunda"
Perang Bubat Kesenjangan antara pamadegan urang Sunda jeung kanyataan sajarah kawas anu diungkabkeun di luhur gampang dijajagi
Pangéran Wangsakerta, penanggung jawab penyusunan Sajarah Nusantara, nganggap yén inohong Prabu Seungit nyaéta Maharaja Linggabuana anu gugur di Bubat, sedengkeun gagantina ("silih"na) lain Sri Baduga melainkan Wastu Kancana (aki Sri Baduga, anu nurutkeun naskah Wastu Kancana disebut ogé Prabu Wangisutah)
Tah, urang Sunda henteu nengetan béda ieu ku kituna nganggap Prabu Siliwangi minangka putera Wastu Kancana (Prabu Anggalarang)
Tapi dina Carita Parahiyangan disebutkeun yén Niskala Wastu Kancana éta téh "seuweu" Prabu Seungit
Naha Déwa Niskala (ayah Sri Baduga) diliwat
Ieu disebabkan Déwa Niskala ngan jadi pangawasa Galuh
Dina hubungan ieu inohong Sri Baduga memang penerus "langsung" ti Wastu Kancana
Nurutkeun Pustaka Rajyarajya I Bhumi Nusantara II/4, ayah sarta mitoha Sri Baduga (Déwa Niskala sarta Susuktunggal) ngan boga gelar Prabu, sedengkeun Jayadewata boga gelar Maharaja (sarua kawas akina Wastu Kancana minangka pangawasa Sunda-galuh)
Ku kituna, kawas dikedalkeun Amir Sutaarga (1965), Sri Baduga éta dianggap minangka "silih" (gaganti) Prabu Seungit Wastu Kancana (ku Pangeran Wangsakerta disebut Prabu Wangisutah)
"Silih" dina pengertian kakawasaan ieu ku para pujangga babad anu saterusna ditanggapi minangka pergantian generasi langsung ti ayah ka anak ku kituna Prabu Siliwangi dianggap putera Wastu Kancana
Pustaka Nagara Kretabhumi parwa I sarga 2
Naskah ieu nyaritakeun, yén dina tanggal 12 bagian caang bulan Caitra taun1404 Saka, Syarif Hidayat ngeureunkeun pengiriman upeti anu sakuduna di bawa saban taunka Pakuan Pajajaran
[Syarif Hidayat masih incu Sri Baduga ti Lara Santang
Manéhna dijadikeun raja ku uana (Pangeran Cakrabuana) sarta jadi raja merdika di Pajajaran di Bumi Sunda (Jawa Kulon)] Sabot éta Sri Baduga cikénéh menempati karaton Sang Bhima (saméméhna di Surawisesa)
Saterusna diwartakeun, yén pasukan Angkatan Sagara Demak anu kuat aya di Palabuhan Cirebon pikeun menjada kamungkinan datangna serangan Pajajaran
Tumenggung Jagabaya reujeung 60 anggota pasukanana anu dikirimkeun ti Pakuan ka Cirebon, henteu nyaho kehadiran pasukan Demak di ditu
Jagabaya teu berdaya nyanghareupan pasukan gabungan Cirebon-demak anu jumlahna pohara badag
Sanggeus berunding, pamustunganana Jagabaya menghamba sarta asup Islam
Kajadian éta membangkitkan kaambek Sri Baduga
Pasukan badag geura-giru disiapkeun pikeun narajang Cirebon
Tapi pengiriman pasukan éta bisa dicegah ku Purohita (pendeta pangluhurna) keraton Ki Purwa Galih
[Cirebon nyaéta wewengkon warisan Cakrabuana (Walangsungsang) ti mitohana (Ki Danusela) sarta wewengkon sakurilingna diwarisi ti akina Ki gedéng Tapa (Ayah Subanglarang)
Cakrabuana sorangan dinubarkan ku Sri Baduga (saméméh jadi Susuhunan) minangka pangawasa Cirebon jeung gelar Sri Mangana
Alatan Syarif Hidayat dinubarkan ku Cakrabuana sarta ogé masih incu Sri Baduga, mangka ékol pembolayan penyerangan éta bisa ditarima ku pangawasa Pajajaran]
Tah kitu kaayaan anu disanghareupan Sri Baduga dina mimiti mangsa pamaréntahanana
Bisa dimaklumi naha manéhna mencurahkan perhatian ka pembinaan ageman, pembuatan parit pertahanan, nguatkeun angkatan perang, nyieun jalan sarta nyusun PAGELARAN (formasi tempur)
[Pajajaran nyaéta nagara anu kuat di darat, tapi lemah di sagara
Nurutkeun asal Portugis, di sakumna karajaan, Pajajaran mibanda kira-kira 100.000 soldadu
Raja sorangan mibanda pasukan gajah saloba 40 buntut
Di sagara, Pajajaran ngan mibanda genep buah Kapal Jung 150 ton sarta beberaa lankaras (?)
pikeun kapentingan perdagangan antar-pulonya (waktu éta perdagangan kuda jenis Pariaman ngahontal 4000 buntut/taun)]
Kaayaan beuki rangkeng sabot hubungan Demak-cirebon beuki dikukuhkan kalayan perkawinan putera-puteri ti kadua belah pihak
Aya opat pasangan anu dijodohkan, nyaéta: Pangéran Hasanudin jeung Ratu Ayu Kirana (Purnamasidi)
Ratu Ayu jeung Pangeran Sabrang Lor
Pangéran Jayakelana jeung Ratu Pembayun
Pangéran Bratakelana jeung Ratu Ayu Wulan (Ratu Nyawa)
Parkawinan Pangeran Sabrang Lor landian Yunus Abdul Kadir jeung Ratu Ayu lumangsung 1511
Minangka Senapati Sarjawala, panglima angkatan sagara, Karajaan Demak, Sabrang Lor pikeun samentara aya di Cirebon
Persekutuan Cirebon-demak ieu pisan anu pohara mencemaskan Sri Baduga di Pakuan
taun1512, manéhna ngutus putera makuta Surawisesa menghubungi Panglima Portugis Alfonso d'Albuquerque di Malaka (sabot éta cikénéh gagal ngarebut Palabuhan Pasai atawa Samudra Pasai)
Sabalikna usaha Pajajaran ieu geus ogé meresahkan pihak Demak
Pangéran Cakrabuana sarta Susuhunan Jati (Syarif Hidayat) tetep ngahormatan Sri Baduga alatan unggal minangka ayah sarta aki
Ku alatan éta permusuhan antara Pajajaran jeung Cirebon henteu ngembang ka arah ketegangan anu melumpuhkan sektor-sektor pamaréntahan
Sri Baduga ngan henteu gumbira hubungan Cirebon-demak anu teuing, lain ka Karajaan Cirebon
Ka Islam, manéhna sorangan henteu membencinya alatan salah saurang permaisurinya, Subanglarang, nyaéta saurang muslimah sarta katilu anakna—Walangsungsang landian Cakrabuana, Lara Santang, sarta Raja Sangara—diidinan saprak leutik nuturkeun ageman indungna (Islam)
Alatan permusuhan henteu nerus ka arah pertumpahan getih, mangka séwang séwang pihak bisa ngamekarkeun kaayaan dina nagarina
Demikianlah pamaréntahan Sri Baduga dilukiskan minangka jaman karaharjaan (Carita Parahiyangan)
Tome Pires milu nyatet kamajuan jaman Sri Baduga kalayan koméntar "The Kingdom of Sunda is justly governed; they are true nga" (Karajaan Sunda diparéntah kalayan adil; maranéhanana nyaéta jalma-jalma jujur)
Ogé diwartakeun kagiatan perdagangan Sunda jeung Malaka nepi ka ka kapuloan Maladewa (Maladiven)
Jumlah pedes bisa ngahontal 1000 bahar (1 bahar = 3 pikul) sataun, komo hasil tammarin (asem) disebutkeunana mahi keur ngeusian muatan 1000 kapal
Naskah Kitab Waruga Jagat ti Sumedang sarta Pancakaki Masalah karuhun kabéh ti Ciamis anu ditulis dina abad ke-18 dina basa Jawa sarta hurup Arab-pegon masih nyebutkeun mangsa pamaréntahan Sri Baduga ieu jeung mangsa gemuh Pakuan (kamakmuran Pakuan) ku kituna teu matak olohok lamun ngan Sri Baduga anu saterusna diabadikan kebesarannya ku raja gagantina dina jaman Pajajaran
Sri Baduga Maharaja landian Prabu Siliwangi anu dina Prasasti Tambaga Kebantenan disebut Susuhuna di Pakuan Pajajaran, maréntah salila 39 taun(1482 - 1521)
Manéhna disebut sacara anumerta Sang Lumahing (Sang Mokteng) Rancamaya alatan manéhna dipusarakan di Rancamaya
Dongéng sasakala (Légénda)
Dongéng légénda nyaéta carita rayat anu dianggap (ku nu boga caritana) minangka hji kajadian nu bener-bener kungsi aya
Lumangsungna éta kajadian dina waktu nu can pati lila, sarta tempatna di lingkungan nu geus dipikawanoh ku urang ayeuna.Dongéng sasakala mngrupa golongan carita anu geus turun tumurun, sumebar sarta ku balaréa dianggap mibanda dasar kasajarahan atawa sakumna carita wandal kitu anu geus jadi milik sagolongan masarakat
Palaku utama dina legenda jalma biasa
Dongéng legenda biasana nyaritakeun asal-muasalna kajadian
Kajadian hiji tempat, tutuwuhan,sato, atawa bara
Papasingan Legenda : Sedengkeun dumasar kana palakuna dongéng téh kabagi jadi lima nyaéta dongéng fabél, dongéng legénda, dongéng sagé, dongéng parabél, Dongéng mité Sajarah Kamekaran jeung Sumebarna Dongéng
Gelarna satra lisan di tatar Sunda kira-kira dina jaman buhun anu dicirian ku ayana pangaruh Hindu
Dina ieu jaman, sastra anu aya teu kapanggih ngaran pangarangna (anonim) kayaning carita-carita pantun, carita-carita mithologia, pabél-pabél, jangjawokan, asihan, jampé-jampé, kawih, jsté
Tétéla pisan satra lisan leuwih ti heula ayana ti batan sastra tulis
Sastra tulis aya saba’da urang Sunda wawuh kana tradisi tulis
Ku sabab téknologi ayeuna beuki maju, nyaéta ku ayana pecitakan, loba dongéng anu dimuat dina majalah jeung surat kabar
Lian ti éta ogé, aya anu dikumpulkeun jadi buku, di antarana: Dongéng disalin kana tulisan, sanggeus téknologi ngambah kana kasustraan sunda, loba dongéng anu dibukukeun di antarana : Dongéng dirobah jadi wawacan, salain ditulis dongéng anu mimitina ngagunakeun basa lancaran bisa dirobah jadi wangun pupuh, nyaéta jadi wawacan
Kalungguhan dongéng kacida pentingna pikeun masarakat anu masih kénéh nyekel pageuh tradisi
Dongéng henteu bisa di pisahkeun tina upacara ritual manusa nurutkeun kapercayaan
Pungsi dongéng ti jaman ka jaman robah
Dina jaman masarakat buhun, dongéng téh henteu bisa dipisahkeun tina asal-usul upacara-upacara ritual manusa nurutkeun kapercayaan
Dongéng sok dihartikeun alat pikeun ngabobodo budak céngéng
Tapi mun seug dipaluruh leuwih jero, kalungguhan dongéng téh lain wates keur ngabobodo budak céngng hungkul, tapi mibanda tujuan séjén lamun ditétélakeun di handap: Dumasar kana hasil panalungtikan anu dilakukeun ku Bambang Sudarmoyo dina taun 1975 tétéla yén dongéng mampuh ngaronjatkeun "Itelegence Question" ("I.Q") budak
Budak kakeunaan ku "Virus n Ach" ("need for Achievement") nyaéta virus nu ngamotipasin budak sangkan miboga cara mikir jeung paripolah anu leuwih épisién pikeun ngahontal hasil nu leuwih alus ti saméméhna tur salawasna bisa ngahontal préstasi kalayan optimal
Panalungtikan séjén nu ngébréhkeun yén dongéng bisa méré kani'matan, kasugemaan batin jeung ngaronjatkeun kacerdasan pikeun nu macana
Éta hal dibuktikeun ku panalungtikan di Amérika, anu nétélakeun yén barudak turunan Asia di Amérika leuwih cerdas ti batan barudak turunan urang Amérika, sabab warga Asia nu cicing di Amérika teu ninggalkeun tradisi karuhunna, utamana macakeun dongéng-dongéng ngeunaan karuhun ka budakna
Kécap nyaéta ngaran deungeun sangu anu éncér kawas cai, warnana cikopi lekoh, di jieunna tina kacang kedelé jeung rasana aya nu asin aya nu amis
Aya sabaraha pengertian yén kécap téh nyaéta cairan hasil ferméntasi bahan nabati atawa héwani anu miboga protéin luhur di jero larutan uyah
Kécap boga warna coklat kolot, kaangseu has, rasa asin sarta bisa ngasedapkeun rasa masakan
Bahan baku kecap nyaéta kedelé atawa lauk rucah
Anu panglobana dikokolakeun jadi kécap nyaéta kedelé
Panyiapan samara kécap asin
Jahé dipotongan, dikumbah, saterusna digiling nepi ka ancur (unggal 1 liter cairan kecap merlukeun 40 gram jahé)
Laja dikumbah, saterusna digiling nepi ka ancur (unggal 1 liter cairan kecap merlukeun 40 gram laja), sarta 3
Kayu manis dipotong leutik-leutik (unggal liter cairan kecap merlukeun 40 gram laja), sarta 4
Kayu Manis dipotong leutik-leutik (unggal liter cairan kecap merlukeun 20 gram Kayu manis)
Gula beureum sarta samara kasebut dibungkus kalayan 2 lapis lawon, diikat sarta dibéré tali
Pembumbuan sarta pemasakan kecap amis
Cairan kécap (anu nomer 1 atawa nomer 2) ditambah jeung cai (unggal liter cairan kecap ditambah kalayan 1,5 liter cai)
Cairan dikulub nepi ka ngagolak
Sanggeus éta seuneu dileutikkeun saukur ngajaga sangkan cairan tetep ngagolak
Samara kecap amis anu geus dibungkus di luhur dicelupkan ka dina cairan anu ngagolak sarta digoyang – goyangkeun
Cairan diadukeun salila 2-3 jam nepi ka volume jadi satengah ti mimitina
Nepi ka pemanasan réngsé dipigawé, samara anu terbungkus lawon kasa tadi tetep aya di jero cairan anu keur dimasak
Kecap anu dihasilkeun nyaéta kecap amis
Sabot masih panas, kecap amis ieu disaring kalayan 2 lapis lawon saring
Panyiapan samara kecap amis
Gula beureum dipotong, sarta digiling nepi ka lemes (unggal liter kecap merlukeun 500 gram gula beureum), 2
Jahé dipesék, dikumbah, saterusna digiling nepi ka ancur (unggal 1 liter cairan kecap merlukeun 40 gram jahé), 3
Laja dikumbah, saterusna digiling nepi ka ancur (unggal 1 liter cairan keca merlukeun 40 gram laja), sarta 4
Kayu Manis dipotong laleutik (unggal liter cairan kecap merlukeun 20 gram Kayu manis)
Pembumbuan sarta pemasakan kecap asin
Cairan kecap (anu nomer 1 atawa nomer 2) ditambah jeung cai (unggal liter cairan kecap ditambah kalayan 1,5 liter cai)