izzako/sundanese-pixelgpt huggingface dataset:
Jumlah muridna 32227 di sakola negri jeung 244 di sakola swasta
Jadi rasiona saurang guru ngajar 12 urang murid
Jumlah madrasah ibtidaiyah di Pangandaran anu negri téh aya 6 jeung anu swasta aya 55 sakola
Jumlah guru di sakola negri aya 101 urang jeung jumlah guru di sakola swasta aya 451 urang
Jumlah murid di sakola negri aya 1190 jeung di sakola swasta aya 5351
Jadi, rasiona nyaéta saurang guru ngajar 12 urang murid
Jumlah sakola menengan pertama di Pangandaran anu negri téh aya 37 jeung anu swasta aya 15 sakola
Jumlah guru di sakola negri aya 912 urang jeung jumlah guru di sakola swasta aya 167 urang
Jumlah murid di sakola negri aya 11906 jeung di sakola swasta aya 1949
Ieu di handap mangrupa daptar lengkep SMP di Pangandaran
Jumlah madrasah tsanawiyah di Pangandaran anu negri téh aya 4 jeung anu swasta aya 30 sakola
Jumlah guru di sakola negri aya 146 urang jeung jumlah guru di sakola swasta aya 395 urang
Jumlah murid di sakola negri aya 1710 jeung di sakola swasta aya 3880
Jadi, rasiona nyaéta saurang guru ngajar 10 urang murid
Sakola Menengah Atas
Jumlah sakola menengan atas di Pangandaran anu negri téh aya 5 jeung anu swasta aya 3 sakola
Jumlah guru di sakola negri aya 212 urang jeung jumlah guru di sakola swasta aya 38 urang
Jumlah murid di sakola negri aya 4114 jeung di sakola swasta aya 453
Jadi, rasiona nyaéta saurang guru ngajar 18 urang murid
Ieu di handap mangrupa daptar SMA di Pangandaran
Sakola Menengah Kejuruan
Jumlah sakola menengan kejuruan di Pangandaran anu negri téh aya 6 jeung anu swasta aya 25 sakola
Jumlah guru di sakola negri aya 283 urang jeung jumlah guru di sakola swasta aya 369 urang
Jumlah murid di sakola negri aya 5118 jeung di sakola swasta aya 4547
Jadi, rasiona nyaéta saurang guru ngajar 15 urang murid
Ieu di handap mangrupa sapuluhdata sakola menengah kejuruan di Pangandaran anu panghadéna
Jumlah madrasah aliyah di Pangandaran anu negri téh aya 2 jeung anu swasta aya 14 sakola
Jumlah guru di sakola negri aya 68 urang jeung jumlah guru di sakola swasta aya 213 urang
Jumlah murid di sakola negri aya 854 jeung di sakola swasta aya 1860
Paguron Luhur di Pangandaran
Paguron luhur anu aya di Pangandaran téh nyaéta Universitas Padjadjaran, Politeknik Kelautan Dan Perikanan Pangandaran (Poltek KP pangandaran), Sekolah Tinggi Ilmu Tarbiyah Nahdlatul Ulama (STITNU) Al-Farabi, Universitas Saleh Budiman jeung Universitas Galuh Cabang Pangandaran
Program Studi di Luar Kampus Utama (PSDKU) Universitas Padjadjaran diadegkeun taun 2016 anu alamatna di Jalan Cintaratu, Désa Cintaratu, Kacamatan Parigi, Kabupatén Pangandaran
Program studi anu aya téh nyaéta Perikanan, Peternakan, Ilmu Komunikasi jeung Keperawatan
Kahiji, program studi perikanan patali jeung paélmuan perikanan hususna di kawasan tropis
Prospék lulusan ieu program studi bisa jadi pangusaha di widang perikanan jeung ngokolakeun pariwisata di kawasan basisir, ngeusi posisi manajerial di instansi, konsultan di kawasan basisir jeung kawasan kamekaran perikanan
Kadua, program studi peternakan patali jeung kajian sumber daya alami jeung ternak tropis
Katilu, program studi ilmu komunikasi patali jeung paélmuan komunikasi pariwisata
Lian ti éta, élmu séjén ogé bakal integratif dina lawungan kuliah kayaning komunikasi politik, kaséhatan jeung komunikasi média
Kaopat, Keperawatan anu patali jeung élmu kaséhatan pariwisata ("healt tourism") manusa boh keur wisatawan, masarakat, pagawé pamaréntah jeung pihak-pihak séjénna anu pakait
Politeknik Kelautan Dan Perikanan Pangandaran
Ieu politeknik aya di Jalan Raya Babakan KM 2, Désa Babakan, Kacamatan Pangandaran
Lajuning laku atikan di satuan pendidikan KKP leuwih ngutamakeun prakték kaparigelan batan tiori anu kaunggel dina kurikulum kalawan komposisi 30 persén tiori jeung 70 persén prakték
Atikan vokasional di satuan pendidikan di KKP nyaéta mekarna pangaweruh ("knowledge"), kaparigelan ("skills") jeung karakter ("character building")
Atikan vokasional dilaksanakeun ngagunakeun pamarekan "Teaching Factory" (TEFA), nepi ka para mahasiswa boga kompeténsi dina sistem produksi kawas di dunya industri
Sistem panarimaan mahasiswa ngagunakeun perséntase 50 persén barudak palaku utama (kultivator, pamayang, pangolah lauk jeung patani uyah), sarta 50 persén masarakat umum
Jurusan anu aya nyaéta Budidaya Ikan, Pengolahan Hasil Laut, jeung Teknologi Kelautan
Ieu politeknik diadegkeun dumasar Surat Menteri Riset, Teknologi, dan Pendidikan Tinggi Republik Indonesia No
261/M/IX/2017 dina ping 26 Séptémber 2017 jadi awal ngadegna Politeknik Kelautan dan Perikanan Pangandaran
Keputusan Kepala Badan Riset dan Sumber Daya Manusia Kelautan dan Perikanan Nomor: 96/KEP-BRSDM/2017 tanggal 2 November 2017 ngeunaan Tim persiapan penyelanggaraan Tri Dharma paguron luhur dina POLITEKNIK KP, PERMEN KP No
46/ Permen-KP/2018 tanggal 8 Nopémber 2018 ngeunaan Organisasi jeung tata kerja POLITEKNIK KP jeung PERMEN KP No
59/ Permen-KP/2018ping 26 Désémber 2018 ngeunaan Statuta Politeknik Kelautan dan Perikanan Pangandaran
Sekolah Tinggi Ilmu Tarbiyah Nahdlatul Ulama (STITNU) Al-Farabi
Sakola Ilmu Tarbiyah Nahdatul Ulama Al Farabi Pangandaran nyaéta paguron luhur anu resmi ngadeg ti taun 2014 kalayan nomer Surat Katerangan Kementrian Agama Republik Indonesia Nomer 7052
STIT NU Al Farabi téh paguron luhur resmi munggaran di Pangandaran
STIT NU Al Farabi boga dua jurusan, nyaéta Manajemén Pendidikan Islam jeung Pendidikan Islam PAUD
Nyukcruk sajarah Sakola Tarbiyah Nahdlatul Ulama Al Farabi Pangandaran, dialpukahan taun 1983 ku K. H. Ahmad Tajudin
Anjeunna ahli mantiq anu medalkeun generasi Qur'an, mampuh nganalisis Al-Quran, Hadits, Ijma’, Qiyas dina rupa-rupa puseur implengan, utamana linguistik
Ngaran Al Farabi téh ulama anu aya dina widang logika, ku kituna ieu universitas dingaranan Al Farabi, sabab anjeunna jadi inohong dina widang logika jeung mudah-mudahan ka hareupna alumni STIT NU Al Farabi jadi individu anu unggul kawas Al Farabi
Universitas Saleh Budiman
Ieu universitas diadegkeun ku Yayasan HS Budiman.Program anu dicanangkeun téh nyaéta atikan, kaséhatan jeung politik
Ieu universitas aya di Désa Margacinta, Kacamtan Cijulang, Pangandaran
Program studi anu geus dibuka nyaéta Ilmu sosial politik jeung pertanian
Méga Téraséring ayana di Cibuluh, Désa Sukamulya, Kacamatan Langkaplancar, Kabupatén Pangandaran
Ieu Kampung Reforma Agraria bisa jadi pilihan sabab bisa midangkeun suasana pasawahan jeung alam anu kacida éndah ciri utama daérah pilemburan
Aya tilu désa anu kaasup kana mega téraséring di antarana Désa Sukamulya, Désa Campaka jeung Désa Jadimulya kalayan lega wilayahna 1.200 héktar
Désa Sukamulya geus kaasup salah sahiji 80 Désa Budaya tina 74.000 Désa anu aya di Indonesia
dumasar SK Kemendikbud Ristek ping 1 April 2022
Di sabudeureun méga téraséring ogé aya pasar sawah anu mangrupa inisiatif masarakat anu kréatif
Ieu pasar téh ngajual rupa-rupa kadaharan anu biasana jadi pangjugjugan wisatawatan anu datang utamana anu nyapédah ngamangpaatkeun kondisi jalan améga térasering anu tiis
Kadaharan anu dijual téh nyaéta saperti lahang, pecel, gula kawung asli, gegetuk, awug, surabi, cuhcur, dawegan, jeung wédang jahé
Salian ti éta, sok aya ogé sangu liwet sapuratina
Objék wisata alam Batu Lumpang pernahna di Désa Parakanmanggu, Kacamatan Parigi, Kabupatén Pangandaran
Jarakna 21,4 Km atawa kurang leuwih 44 menit perjalanan ti puseur Dayeuh Pangandaran ngaliwatan Jalan Kacamatan Cigugur
Walungan Batu Lumpang ngamalir ti Ciwayang
Ieu lokasi wisata mangrupa salah sahiji tempat panghadéna keur aktivitas wisata dina cai, di antarana, body rafting, kayak atawa kano, nyalusur walungan jeung ngojay
Wisata Batu Lumpang téh ayana di kawasan batuan kapur atawa ékosistem karst di Dusun Dukuh 1
Pasir kapur jeung lamping anu jararangkung jadi ciri utama wisatana, matak loba anu nyebut ogé Grand Cliff atawa lamping agung
Aktivitas wisata cai anu pangdipikaresepna nyaéta kayak kalayan rute jalan anu pondok jeung anu panjang kira-kira waktu tempuhna 1-4 jam
Waragadna ukur 100.000-250.000/saurang
Salian ti éta, wisatawan ogé bakal diuji adrenalinna ku cara luncat tina lamping kana cai walungan aya anu jangkungna 5 méter aya ogé anu 10 méter
Salila aktivitas wisata cai lumangsung, wisatawan ogé bisa nempoan guha landak kalayan kaéndah ukiran batu stalagtit jeung stalagmit anu lumayan baradag
Jerona guha kurang leuwih 400 méter
Gua Landak téh dibuka keur kagiatan wisata taun 2020 kalayan saméméhna teu kahaja kapanggih ku masarakat sabudeureun tempat
Jarakna kurang leuwih 300 méter ti tempat parkir kandaraan
Désa Wisata Santirah Bodyrafting mangrupa salah sahiji pilihan liburan di wewengkon pilemburan
Objek wisata alam Santirah mangrupa Curug atawa air terjun anu deukeut jeung surupan (cai walungan anu asup kana jero guha)
Guhana mangrupa jalan cai walungan anu ngamalir ka arah Walungan Citumang nepi ka labas ka laut
Lokasina aya di Désa Selasari, Kacamatan Parigi, Kabupatén Pangandaran
Kira-kira 42 menit lalampahan atawa 24,7 km ti bunderan Marlin Pangandaran ngaliwatan Jalan Raya Cijulang jeung Jalan Cintaratu
Ieu wisata buka ti senén nepi ka minggu jam 08.00 - 16.30 WIB
Anapon fasilitas anu aya nyaéta alat wisata cai jeung pemandu geus sayaga di tempatna
Lamun ngalakukeun nyalusur walungan, bakal katémbong pamandangan 4 lulurung alami tina batuan karst, 5 curug alami anu éndah, lamping batu anu rupa-rupa wangunna jeung ngagolontorna cai anu hérang ngagenclang
Objék wisata alam Jojogan jadi salah sahiji pilihan liburan ka Pangandaran
Jojogan mangrupa tempat wisata di Gunung Tilu, Désa Cintaratu, Kacamatan Parigi, Kabupatén Pangandaran
Wisata alam pagunungan anu midangkeun kaéndahan alam anu liuh ku tatangkalan jeung panorama alam basisir Pangandaran bisa katempo ti ieu pasir
Ieu objék wisata aya di 1000 MdPL atawa kurang leuwih 1660 saluhureun beungeut laut
Green Canyon salah sahiji objék wisata keur nguji adrenalin anu pernahna di Désa Kertayasa, Kacamatan Cijulang, Kabupatén Pangandaran anu jarakna kira-kira 57 menit lalampahan kalawan jarak tempuh jarak tempuh 28,9 km ngaliwatan Jalan Raya Cijulang
Green Canyon midangkeun kaéndahan alam ngagolontorna cai walungan anu digédéng ku dua pasir babatuan anu narabas ka guha
Tah, dina lawing guhana aya ngaririncik cai abadi anu teu kungsi saat sanajan usum halodo
Aktivitas wisata cai anu bisa dilakukeun nyaéta bodyrafting, ngojay, naék parahu jeung nyalusur walungan
Ngaran Green Canyon mimiti diwanohkeun ku wisatawan ti Prancis anu ngaranna Bill Jhon anu matalikeun kaayaan alam di cukang taneuh jeung Arizona, Amérika Serikat
Warga lokal nyebut cukang taneuh sabab aya cukang tina taneuh anu panjangna 3 méter kabentuk sacara alami nepi ka ngahubungkeun lamping walungan Kacamatan Cijulang jeung Kacamatan Cimerak
Anapon keur atraksi wisata mah aya sababaraha tempat anu bisa didatangan nyaéta guha cukang taneuh, Batu Tengah, Batu Payung jeung Pamandian Putri
Harga tikét asup nyaéta 10.000, tapi lamun hayang body rafting mah aya pakét 200.000 nepi ka 450.000
Basisir Madasari blok Bulak Benda pernahna di Désa Masawah, Kacamatan Cimerak
Kurang leuwih 20 km ti puseur dayeuh Pangandaran
Basisir Bulak Benda teu bisa dipaké ngojay sabab lambakna anu gedé pisan
Ngan bisa digunakeun keur surfing wungkul komo pamaén surfing kidal mah
Bulak Benda kawentar ku Tugu Tsunami Singkil anu jadi ciri utamana
Ieu basisir téh lila teu kajangkau ku manusa, malah saacan diresmikeun jadi tempat wisata mah ngaranna téh Madang Nyari
Ngan ku Daéng Danto urang Bugis dirobah ngaranna jadi Madasari
Mada téh hartina kadaharan, ari sari hartina rasa
Anapon sajarah lengkepna kieu, Jaman baheula ieu wilayah téh mangrupa pakaburan Kuda Ngapung nu Sultan Agung ti Mataram
Kuda téh jalu jeung dibawa langsung ti Mekah waktu ngalakukeun ibadah haji
Di pilemburan kuda téh ngawin kuda bikang
Hanjakal kuda anu dikawin téh paéh
Sabab kudana paéh nu bogana nepi ka teu nyari dahar atawa teu mirasa lamun dahar téh
Tah ti harita di wewengkon madasari mah ulah miara kuda jalu da matak sial jeung picilakaeun wungkul
Basisir Batu Hiu
Batu Hiu pernahna di Désa Ciliang, Kacamatan Parigi, Kabupatén Pangandaran
Ieu basisir téh nyanghareup ka kidul Pulo Jawa
Lokasina kurang leuwih 14 kilométer ti puseur dayeuh Pangandaran
Salah sahiji tempat anu mideng dipikaresep ku wisatawan nyaéta pulo leutik, ti dinya bisa nempo biruna laut jeung gunukan batu karang anu méh akur jeung sirip lauk hiu
Keur ngajangkau pulo leutik téh kudu ngaliwatan heula lulurung anu jiga sungut lauk hiu
Salian ti aya pulo leutik, di dieu gé aya puseur miara penyu atawa kuya leutik anu dikokolakeun ku Kelompok Pelestari Biota Laut
Lian ti éta, aya ogé makam karamat jeung bentangan lamping karang anu sakitu éndahna jiga di Tanah Lot, Bali
Kacaritakeun dina abad ka sawelas, datang rombongan ti karajaan mataram nu di pimpin ku Aki Gedé jeung Nini Gede
Rombongan téh mangrupa prajurit-prajurit ti Mataram
Ku sabab, kasakténna marénahna di usir ku karajaan sabab para luluhur karajaan sieun kasaingan tanding lamun éta Aki jeung Nini Gedé masih kénéh aya di sabuderun karajaan mataram mah
Geus lila ngalalakon ahirna nepi ka daérah basisir laut kidul (ayeuna jadi batu hiu) Aki jeung Nini Gedé istirahat
Nalika istirahat Aki nitah ka rombonganana néangan lauk jang dahar rombonganana
Basa éta prajurit nu di titah téh nyaéta Galuh Oder jeung Galunggung Kuning
Aranjeunna néngan nepi ka tengah laut nu ahirna eta prajurit nu duaan tadi meunangkeun lauk anu kacida gédéna
Kabungah maranéhna karasa nepi ka éak-éakan
Tuluy wé di bawa ka sisi basisir pikeun diasakan ku rombongan nu séjénna tapi saacan éta lauk di asakan eta lauk ditingali heula ku Aki jeung Nini Gedé
Saprak éta di tingali ku Aki jeung Nini Gedé maranehna ngarasa reuwas ningali lauk badag nu miboga sisit kasar jeung heuras
Aki jeung Nini Gedé nyebut Lauk Hiu
Saprak Aki jeung Nini nyebutkeun kekecapan éta, lauk robah jadi batu badag nu jiga lauk hiu
Tah ti harita éta lembur katelah waé Batu Hiu nu perenahna di Désa Ciliang kecamatan, Kabupatén pangandaran
Basisir Karapyak anu katelahna "paradise beach" mangrupa tempat wisata anu aya di Désa Bagolo, Kacamatan Kalipucang, Kabupatén Pangandaran
Jarakna kira-kira 7,9 kilométer kalayan waktu tempuh 14 menit ti Tugu Emplak Kalipucang atawa ti Bunderan Marlin Pangandaran anu jarakna kira-kira 19,6 kilométer
Pamandangan di Karapyak mah nyaéta keusik bodas jeung sapanjang garis basisirna diwuwuh ku batu karang anu kacida éndahna
Ku sabab, loba batu karang jadi di sisi basisir téh loba sasatoan laut kayaning lauk laleutik jeung biota laut lianna
Salian ti fasilitas alami tadi aya ogé Hotel Melati atawa Pondok Wisata, restoran, lokasi "rest area", "coffee shop," mushola jeung "camping ground"
Ngaran Karapyak téh mangrupa jujuluk anu dimimitian ku saudagar munding
Kacaturkeun baheula aya saudagar anu sakti manggulang-manggaling kaceluk kamamana
Anjeunna boga munding anu disiapkeun jeung dipiara, tapi keur didadago rék diurus téh kalah teu datang waé ka kandang
Antukna ambek jeung ngaruksak kandangna
Urut kandang munding éta dirobah jadi batu atawa guha dan mundingna teu balik-balik
Ku urang sabudeureun bagolo tempat éta dingaranan Panembahan Kandang Munding anu dina taun 1975 nepi ka 1981 mah mindeng loba anu ngadatangan keur néangan nomer kupon jitu SDSB
Ti harita, wilayah bagolo meunang supata yén anu nalanjak miara munding pasti bakal paéh jeung mawa sial anu ngukutna
Salian ti éta, aya ogé wisata alternatif di Karapyak nyaéta "Karapyak Glamping and Lodges" jeung "Teras Karacak Valley"
"Karapyak Glamping and Lodges" mah mangrupa tempat tempat ulin, swafoto jeung tempat kémah anu jarakna ukur 240 méter ti basisir karapyak
Lega lahanna 7.467 méter persegi
Arsitékturna ngagunakeun jawa klasik jeung modérn
Ti ieu tempat bisa katempo gugusan Pulo Nusakambangan, Pasir Gunung, Batuan Karang, Teluk Nusawere, Muara Walungan Citanduy, Cagar Alam Teluk Pananjung Pangandaran jeung Samudra Hindia
Di jero hotél aya dua kolal paranti ngojay jeung spa
Ari "Teras Karacak Valley" tempat dipoto anu pamandanganana langsung satungtung deuleu basisir karapyak
Basisir Batukaras pernahna di Désa Batukaras, Kacamatan Cijulang, Kabupatén Pangandaran
Jarak tempuhna 34,1 kilométer ti Bunderan Marlin Pangandaran kalawan kurang leuwih lalampahan 56 menit
Ieu basisir mimiti diwanohkeun dina taun 1970-an ku Ucup ka turis urang Australia
Jaman harita ukur anjeunna anu lancar basa inggrisna
Turis anu diwanohkeun téh kacida resepna sabab basisir batukaras mah tenang lambakna jeung mangrupa teluk
Tuluy kakara taun 1980-an, basisir dibuka keur umum boh wisatawan lokal, boh internasional
Sabab beuki ramé anu datang, diwangun wé hotél munggaran anu dingaranan Legok Pari (kiwari Hotél Teratai)
Ngaran batukaras téh asalna tina dua kecap nyaéta batu jeung karas
Batu mah barang anu teuas tapi lain logam, ari karas mah hartina papan kai atawa dadampar batu keur sastrawan kuno ngukir atawa nulis karyana
Lian ti éta, batukaras gé batu anu teuas
Sabab di ieu tempat mah loba batu teuas, anu kawentar nyaéta batu damar
Dingaranan damar sabab lamun geus peuting mah batu téh jiga hurung jeung pangcaangna ti batan batu anu séjén
Di Batukaras ogé aya konsérvasi mangrove di blok sanghyangkalang kira-kira sakilométer ti basisir batukaras
Lamun disalusur deui salian ti wisata konsérvasi, aya deui Situ Cisamping di Désa Mandala jeung Pasir Bintaos anu jadi panghubung ti basisir batukaras ka madasari
Basisir Karang Nini
Basisir Karang Nini pernahna di Désa Emplak, Kacamatan Kalipucang, Kabupatén Pangandaran
Di ieu basisir dipahing pisan ngojay sabab lambakna anu gedé jeung loba batu karang anu bisa ngabahayakeun
Wisatawan ukur bisa dipoto, nempo pamandangan basisir keusik bodas anu kacida éndahna jeung nempo biota laut di sisi basisir anu kajebak ku batu karang
Lamun hayang ngajugjug ka Karang Nini kurang leuwih 12 kilométer ti puseur dayeuh Pangandaran atawa 30 menit lalampahan
Di sabudeureun Karang Nini pinuh ku leuweung konsérvasi tatangkalan kayaning mahoni, jati jeung albu
Lian ti éta, urang bisa nempo torowongan urut karéta api anu pangpanjangna di Indonesia kira-kira panjangna 1,2 kilométer anu dingaranan torowongan Wihelmina
Harita di Desa Karangtanjung, mun ayeuna mah katelahna Désa Emplak
Hirup sapasang salaki pamajikan
Katelahna Aki Argapati Ara jeung Nini Ambu Kolot, anu najan mangpuluh-puluh taun geus rarabi can waé kasinugrhan boga turunan
Tapi najan kitu, teu ieuh ngurangan kana kasugeman lalayaran dina sagara rumah tangga, tetep silih pikanyaah, pikadeudeuh lain bobohongan
Demi nutupan pangabutuh sapopoéna, unggal peuting Ki Argapati Ara sok kalaut néangan lauk keur deungeun sangu
Dina hiji waktu Ki Argapati Ara seja indit ka laut, mung hanjakal cuacana keur butut
Ti dinya Ambu Kolot teu ngawidian ka salakina, tapi angger Ki Argapati Ara naék kana parahu mangkat ka laut néangan lauk
Ku hariwang kacida Nini Ambu kolot tetep nyaram, oge tetep Ki Argapati Ara merekedeweng hayang ngala lauk
Sanggeus kitu Ki Argapati Ara ka tengah lautan
Ngadak-ngadak langit angkeb, cuaca mendung, gumpalan ombak ageung neunggar parahu Ki Argapati Ara
Barang di neunggar parahu teh ancur, Ki Argapati Ara kabawa lambak ka hilir ka girang, ka buntang-banting
Rarasaan Ambu Kolot teu genah, sabab inget ka salakina bisi aya nanaon, sabab cuacana butut téa
Sanggeus kitu, Nini Ambu Kolot lumpat ka Basisir bari ngagaeroan salakina, kadéngé ku tatanggana yén Ki Argapati Ara teu aya
Terus ditéangan bari di bantuan ku tatanggana, tapi weléh teu kapanggih
Nini Ambu Kolot diuk dina batu karang unggal poé laju sok bari ngadu'a, “Nun Gusti, mudah-mudahan salaki abdi upami masih keneh hirup, dimana ayeuna upami parantos maot hoyong ditingalikeun jasadna
Margi abdi tos jangji badé sauyunan dugi ka pati, sabagja sacilaka jeung salaki abdi.” Gusti nu maha agung ngaijabah du’ana Nini Ambu Kolot
Katingali batu karang dihareupeun Ambu Kolot
“Sing yakin, batu karang anu ngambang di hareupeun téh asalna tina jelmaan Ki Argapati Ara
Jadi, ulah ngaharepkeun deui salaki anjeun bisa hirup kawas sabihara-sabihari”
Kitu nu kadéngé ku Nini Ambu ti sora anu ghaib téh
Nini Ambu ukur bisa olohok
Teu nyangka sacongo buuk lamun salaki anu dipikacintana ngalaman nasib nu pait kawas kitu
Tapi, Nini Ambu kolot sadar, yén sakabéh anu tumiba ka diri jeung salakina teh takdir tu nu Kawasa nu teu bias di pungpang
Nya Nini Ambu diuk dina batu karang téa, bari nyurucud cisoca
Gedé kanyaah jeung duriatna ka nu jadi salaki
Nini Ambu lungsur tina batu karang
Brek deku mayunan batu karang anu aya dihareupeunana
Nini Ambu Kolot ngadu’a, “Nun Pangéran abdi sadaya, abdi kalintang nyaahna ka salaki abdi, salamina hoyong sasarengan
Jadikeun abdi kawas salaki abdi.” Beuki murubut cisocana
Paménta Nini Ambu diijabah ku Pangéran
Ngadak sakala langit nu tadi lenglang jadi ceudeum
Paul ngajanggélék jadi pulas hideung, pihujaneun
Kingkilaban ting bérébét silih samber, jiga nu sukan-sukan jeung angina anu tingsaléor kukurayeun
Bareng jeung kajadian kitu, Nini Ambu jleg ngajanggélék jadi batu karang
Persisna pahareup-hareup jeung batu karang jelmaan salakina
Bentukna kawas awak nini-nini
Nya ti harita ku warga sapanjang basisir, éta patempatan dingaranan Karang Nini ,Sedengken batu anu aya di hareupeunana nyaéta Balé Kambang
Cagar Alam Pangandaran nyaéta cagar alam anu aya di Désa Pangandaran, Kacamatan Pangandaran, Kabupatén Pangandaran, Provinsi Jawa Barat
Cagar Alam Pananjung Pangandaran téh padeukeut jeung Taman Wisata Alam Pangandaran anu jadi tempat wisata di Jawa Barat
Sajarah kabentukna kawasan konservasi Pangandaran dimimitian nalika Residen Priangan (Y. Eycken) ngawasa dina taun 1922, kalayan ngajukeun pikeun ngarobah wewengkon anu tadina mangrupa wewengkon tani jadi taman moro.GB No
19-669 dikaluarkeun ku Diréktur Van Scomishe Zoken dina ping 7 Désémber 1934
Taun 1961 robah status tina Suaka Margasatwa jadi Cagar Alam Pangandaran anu legana 457 héktar dumasar kana SK Menteri Pertanian No
34/KMP/1961, ping 20 April 1961 sanggeus kapanggihna kembang Padma Raflesia
Luyu jeung kabutuhan masarakat kana rékréasi, sawaréh lahan anu legana kana legana 37,70 héktar dijadikeun Leuweung Pariwisata dina wangun Taman Wisata Alam (TWA), antukna lega cagar alam téh nambahan jadi 419,3 héktar dumasar kana Surat Keputusan Menteri Pertanian Nomer 170/Kpts/Um/1978 ping 10 Maret 1978
Ku ayana gunukan karang anu alus di sabudeureun basisir Cagar Alam, dumasar kana SK Mentri Kehutanan No
225/Kpts-II/1990 tanggal 8 Maret 1990, basisir anu legana 470 héktar ditunjuk jadi Cagar Alam Laut Pananjung Pangandaran
Fauna anu bisa kapanggih nyaéta monyét ("Macaca fascicularis"), monyét ("Trachipytecus auratus"), landak ( "Hystrix bracyura"), pangolins ("Manis Javanica"), kijang ("Cervus Timorensis") jeung kijang ("Tragulus Javanicus")
Sedengkeun pikeun jenis manuk, di wewengkon ieu bisa kapanggih manuk tulungulung ("Magalaema javensis"), manuk Kangkareng ("Anthracoceros convexus"), unggas leuweung ("Gallus varius"), Tando ("Chynocephalus variegatus") jeung oray piton ("Python molurus")
Kira-kira 80% tina tutuwuhan mangrupa végétasi leuweung sekundér heubeul jeung sésana mangrupa leuweung primér
Tangkal anu dominan di antarana Laban ("Vitex pubescens"), Kiségél ("Dilenia excelsea"), jeung Marong ("Cratoxylon formosum")
Sajaba ti éta, aya ogé jenis tangkal kayaning Reungas ("Buchanania arborencens"), Kondang ("Ficus variegata"), teureup ("Artocarpus elsatica") jeung sajabana
Tina formasi Baringtonia diwangun ku Nyamplung ("Callophylum inophylum"), waru laut ("Hibiscus tiliaceus"), Ketapang ("Terminia cattapa"), jeung Butun ("Baringtonia aistica")
Di dataran handap aya perkebunan anu mangrupa pepelakan éksotika, anu diwangun ku jati ("Tectona grandis"), Mahoni ("Swietenia mahagoni") jeung Komis ("Acacia auriculiformis")
Potensi biota laut di kawasan Cagar Alam Laut Pangandaran didominasi ku jenis karang batu ("Scleractinia"), "Acropora sp"., "Fungia sp
", "Goniopora sp
", "Alveopora sp
", sarta sababaraha lauk hias jeung sasatoan anu bisa hirup dina karang kayaning "Heniochus sp
", "Chactodon sp
", "Plectorhyncus sp
", jeung "Apolemichtys sp"
Guha jeung titinggal sajarah
Di cagar alam aya guha lanang, guha panggung, guha parat, guha sumur mudal, guha jepang
Anapon prasasti titinggal sajarah aya batu kaldé
Ieu guha pangpanjangna lamun dibandingkeun jeung guha parat atawa panggung
Ieu guha dingaranan lanang sabab baheulana jadi tempat pangreureuhan budak lalaki jeung jaman karajaan
Guha panggung téh miboga stalagnit jeung stalagtit anu éndah jeung nyanghareup langsung ka laut
Disebut guha panggung sabab dina bagian guhana aya bagian anu jiga pisan panggung
Baheulana guha parat téh tempat muja semédina para Bangsawan Mesir, Pangéran Maja Agung, Pangéran Kanoman (Syekh Muhammad), jeung Pangéran Kesepuluh (Syekh Ahmad)
Ieu batu kaldé mangrupa prasasti jaman hindu kuna
Batu kaldé téh mangrupa prasasti anak sapi
Ieu prasasti mangrupa titinggal Karajaan Pananjung keur mitineung Radén Arya Sapi Gumarang anu geus hasil ngaraharjakeun masarakat waktu harita
Di sabudeureun batu kaldé aya makam para luluhur karajaan pananjung
Guha Sumur Mudal
Ieu guha mangrupa sumber utama cinyusu waktu jaman karajaan pananjung
Cinyusu ti ieu tempat kacida mudal jeung jadi sumber kahirupan jaman harita
Ieu guha dijieun tina témbok beton anu disamarkeun ku taneuh
Ieu guha mangrupa pertahanan Tentara Jepang ("Dai Nippon")
Dina ieu guha aya liang keur ngintip pergerakan musuh ti laut
Ieu guha dijieun kira-kira taun 1941-1945 ku pagawé paksa (romusa)
"Pangandaran Integrated Aquarium and Marine Research Institute" (Piamari) dibuka ping 17 Désémber 2022
Ieu tempat wisata dijieun keur tujuan édukatif utamana sangkan nu daratang téh wanoh kana wanda-wanda lauk
Ieu Gedung diwangun dina taun 2017 kalayan miboga tilu wangunan utama nyaéta gedung aquarium, gedung riset jeung gedung asrama keur para mahasiswa atawa staf anu ngalaksanakeun panalungtikan
Di jero wangunan aya torowongan anu panjangna 47,895 méter
Wahana wisata téh aya tilu wangunan anu eusina biota laut
Tuluy aya deui "touchpool" (tina cai laut) "tunnel aquarium" (tina cai biasa) jeung "theater aquarium" (tina cai laut)
Lian ti éta, aya museum barang muatan tenggelam anu ngawengku keramik-keramik jaman dinasti abad 17 nepi ka18, botol-botol jaman baheula, jeung barang séjénna
Anggaran anu digunakeun keur ngawangun ieu Piamari nepi ka 93 Milyar
Keur ngokolakeunana ku Balai Pelatihan dan Penyuluhan Perikanan (BP3) Tegal anu bakal jadi nu boga akuarium raksasa Piamari Pangandaran, sabab BP3 Tegal aya dina garis komando Badan Riset dan Sumber Daya Manusia Kelautan dan Perikanan
Tempat wisata lianna
Tempat wisata anu lianna diurutkeun dumasar kacamatan di Pangandaran
Di Cimerak aya wisata alam, wisata budaya jeung wisata buatan kalawan wincikan ieu di handap
Di Cijulang aya wisata alam, wisata budaya jeung wisata buatan kalawan wincikan ieu di handap
Di Cigugur aya wisata alam, wisata budaya jeung wisata buatan kalawan wincikan ieu di handap
Di Langkaplancar aya wisata alam, wisata budaya jeung wisata buatan kalawan wincikan ieu di handap
Di Sidamulih aya wisata alam, wisata budaya jeung wisata buatan kalawan wincikan ieu di handap
Di Pangandaran aya wisata alam, wisata budaya jeung wisata buatan kalawan wincikan ieu di handap
Di Kalipucang aya wisata alam, wisata budaya jeung wisata buatan kalawan wincikan ieu di handap
Di Padahérang aya wisata alam, wisata budaya jeung wisata buatan kalawan wincikan ieu di handap
Di Mangunjaya aya wisata alam jeung wisata budaya kalawan wincikan ieu di handap
Di Parigi aya wisata alam, wisata buatan jeung wisata budaya kalawan wincikan ieu di handap
Budaya anu diguar téh nyaéta kasenian jeung tradisi
Kasenian anu aya di Pangandaran téh kalintang lobana, ngan anu ciri has mah ukur aya 3 nyaéta ronggéng gunung, badud jeung lebon
Ieu kasenian téh mimiti mekar di Désa Ciparakan, Kacamatan Kalipucang
Wangun kesenianana mangrupa salah sahiji tarian buhun (kuna) anu dipidangkeun ku konsép pintonan minimalis
Ronggéng asalna tina kecap "Renggana" (Sanskerta) anu hartina wanoja anu dipikacinta
Awéwé anu dimaksud téh penari anu dipilih pikeun ngabagéakeun sémah karajaan anu sok dipirig ku alat musik tradisional
Ari kecap gunung patali jeung wewengkon Désa Ciparakan (pagunungan) salaku tempat asalna jeung tumuwuhna ieu tari
Dina dasarna, ieu tari dipaké minangka sarana ritual désa pikeun ngahormatan Dewi Sri sarta hiburan sanggeus réngsé waktu melak paré
Tapi, sanggeus sistem perkebunan kolonial Walanda aya, éta hal jadi robah fungsina kalah jadi sarana hiburan pikeun awéwé pribumi keur pagawé kontrak ahli anu dibawa ku Walanda (Dogér Kontrak)
Tari Ronggéng Gunung medal tina gabungan kasenian Bajidor jeung Pencak Silat
Ronggéng Gunung biasana dilaksanakeun dina waktu 2 nepii ka 12 jam sakaligus
Dina hiji pidangan biasana dipigawé 6 nepi ka 8 lagu
Sacara umum, téma tembang dina ieu kasenian téh nyaritakeun rasa sono ka lalaki jeung nyindiran para bajak laut anu maéhan Anggalarang
Dina awalna, ronggéng gunung dijadikeun sarana pikeun ngawanohkeun upacara adat saperti panén, narima tamu, nikahan, jeung nyunatan anu matak pikaresepeun pisan sabab ngajajah unsur érotis penari
Sanajan kitu, dina periode ti taun 1904 nepi ka 1945, sababaraha ajén-inajén jeung konsép nampilkeun ronggéng gunung ngalaman parobahan luyu jeung norma-norma jeung tatakrama anu beuki hadé di masarakat
Salah sahiji conto parobahan aturan nyaéta mahing penari kontak langsung jeung penari lalaki atawa panongton lalaki anu milu dina tari ronggéng
Pamaén dina rongéng gunung téh ukur nu nari, sindén jeung pamaén alat musik
Penari utama dina ronggéng gunung nyaéta awéwé anu maké kostum kabaya, sagigireun kebat (kain batik), salendang mangrupa aksesori penting nalika nari
Fungsi ieu karémbong nyaéta pikeun ngondang lawan (lalaki) anu asalna ti panongton anu hadir dina éta acara
Lamun karémbong dipaké dina beuheung salah sahiji panongton, hartina jalma nu geus dipilih jadi penari lalaki
Penari lalaki jumlahna 10 urang
Kostum anu dipaké nyaéta sarung, iket jeung bedog anu disorén dina cangkéng
Penari lalaki ngurilingan penari awéwé dina pola gerak sirkular kawas arah jarum jam
Sindén "lulugu" (utama) nyaéta wanoja sepuh anu miboga sora anu has sarta halimpu
Biasana, bisa mawa lagu-lagu anu henteu ditembangkeun ku sindén biasa
Ngan tilu urang anu wajib maénkeun alat musik, sabab alat musik anu dimaenkeun ngan ukur ketuk, goong, jeung kendang
Lagu-lagu anu biasa ditembangkeun ku sindén dina rupa-rupa pintonan ronggéng Gunung nyaéta 18 lagu anu disebut tari kuduk anu ngandung sisindiran jeung wawangsalan
Lagu kudupturi, ladrang, sisigaran, goléwang, kawungan banter, parutan, dengdet, ondai, liring, kawungan kulonan, manangis, mangonét, urung-urung, tunggul kawung, trondol, cacar manuk, kidung, raja mudik
Papasingan tembang téh dibagi jadi tilu bagian, nyaéta bubuka, inti jeung panutup
Pikeun bagian bubuka, nyaéta wangsalan ladrang jeung kudupturi
Bagian utama wawangsalan golewang, kawungan banter, parutan, ondai, liring, kawungan kulonan, manangis, mangonet, urung-urung, tunggul kawung, trondol, cacar manuk, tembang
Bagian panutup dengdet wangsalan, raja mulih sisigaran
Lagu-lagu Ronggéng gunung mibanda wirahma bébas kalawan rumpaka tur wangunna pupuh
Wangun sekar, kaasup wangun tembang anu ngagunakeun nada luhur (meluk) pinuh ku sora (legeto) kalawan rumpaka minangka média pagelaran wungkul
Loba anu nganggap lagu-lagu ieu saluyu sareng wangun tembang Sunda, wirahma buhun, sabab hésé pisan ngatranskripsikeun ieu lagu-lagu atawa nyieun catetan bareng
Éta hal jadi salah sahiji faktor anu nyababkeun ronggéng gunung hésé pisan regenerasi dina pamaén sindén Kontéks pidangan
Dina pintonan Ronggéng Gunung, unsur dinamisme bisa katitén tina anggota kelompok kasenian Ronggéng Gunung, boh ronggéng boh nayaga
Maranéhna miboga isim salaku objék anu boga fungsi minangka alat pikeun nahan bahaya atawa musibah anu diakibatkeun ku kalakuan jalma séjén anu sirik atawa lantaran aya kompetisi antara pamaén sorangan jeung kelompok séjén
Salian ti éta, fungsi séjénna nyaéta pikeun ngajaga kawibawaan pribadi pamingpin rombongan Ronggéng Gunung sangkan dipikahormat boh ku bawahan boh ku batur
Unsur-unsur sulap kaagamaan animisme dina pagelaran Ronggéng Gunung bisa katitén dina papasingan sesajén anu disusun saméméh pintonan dimimitian
Bacaan du’a dilaksanakeun ku pingpinan rombongan (rombongan) sarta diiluan ku sakumna anggota katut ronggéng
Disadiakeunana sesajén miboga maksud sangkan roh-roh jahat moal ngaganggu jeung ménta ngajaga kasalametan para nayaga jeung ronggéng, narik simpati hadirin pikeun pagelaran sarta sangkan acara lancar nepi ka réngsé, dijauhkeun tina gangguan ti roh jahat sabudeureun tempat pintonan sarta gangguan cuaca salila acara
Para pamaén Ronggeng Gunung, hususna para penari wanoja, biasana mibanda mantra atawa du’a asihan (pélét) pikeun maksud nu hadé, upamana sangkan panongton resep
Mindeng kajadian panongton lalaki kagégéloan ku penari ronggéng sarta sanggeus lalajo bakal salawasna inget ka awéwé anu nari
Dina ngagunakeun mantra pikeun narik simpati panongton, para ronggéng ngagunakeun basa Sunda kuna, sangkan hartina henteu dipikawanoh deui ku nu mapatkeun
Tapi beuki teu ngarti kana harti mantra, beuki sakral aranjeunna ngarasa
Badud asalna ti Dusun Margajaya, Desa Margacinta, Kecamatan Cijulang, Kabupaten Pangandaran
Lokasi utamana aya di tepi ngarai, di gigireun pangkal rawayan gantung anu manjang luhureun walungan
Éta wilayah dijadikeun Kampung Budaya atawa mindeng disebut Kampung Badud
Seni Badud mimiti suciptakeun taun 1868 anu didadasaran kasieun masarakat ku sasatoan leuweung waktu rék ngala paré atawa panén
Dina taun 2013, seni badud ngalaman tumpur jeung kakara ahir taun 2014 mimiti dimekarkeun deui kalayan inisiatif padepokan seni badud
Pargelaran seni Badud dijieun keur ngareuah-reuah ritual panén di sawah
Salian ti éta, seni Badud ogé mangrupa salah sahiji cara ngusir hama anu bakal ngarusak paré
Alat musik endol, nyaéta dogdog pangleutikna dipaké keur ketukan bubuka ku dalang
Dogdog sedeng atawa dungdung, nyaéta dogdog anu leuwih gedé tibatan dogdog endol kajaba cara nabeuhna dibédakeun
Dogdog bondol atawa kentrung hiji, miboga peran méré ketukan tetap atawa ketukan tesis, Dalang atawa kentrung dua (ambruk), bajidor hiji (badublag), bajidor dua (badublag), nyaéta dogdog anu panggedéna di antara dogdog bajidot hiji jeung dua, miboga peran méré warna tepakan kendang, biasana dogdog badublag méré tanda bakal aya gong atawa méré sora ahir lamun aya goongan
Ieu dogdog miboga sora jiga kendang, sabab sora anu dimunculkeunna ampir sarua jeung tepak kendang
Ngan alat musik dogdog bakal méré nada anu leuwih variatif
Kasenian Lebon mangrupa salasahiji kasenian has Kabupatén Pangandaran anu mimiti dipikawanoh sarta dimekarkeun di Pangandaran dina taun 1950
Ieu kasenian kungsi leungit alatan ayana gerakan DITII
Kasenian Lebon mangrupa salah sahiji tradisi jawara antar désa jeung salah sahiji kabudayaan pikeun ngaréngsékeun pasualan-pasualan saperti sengketa lahan, téritorial, papaséaan anu geus teu bisa ditarima deui dipungkas jaman baheula mah dipungkas ku kasenian Lebon
Kecap Lebon sacara etimologis dicokot tina sisipan basa Jawa jeung Sunda, nyaéta "lebboni" (basa Jawa) anu hartina diboéhan jeung lebokna (bahasa Sunda) anu hartina dilebok atawa dikurebkeun kana taneuh (kuburan atawa dikubur)
Dina kasenian Lebon asli jaman baheula keur nu éléh atawa nu maot dina perang langsung dikubur di tempat
Ku alatan éta, dua pihak anu meunangna dina unggal perang nyiapkeun boéh, pacul jeung sekop pikeun ngubur lawan anu éléh dina perangna
Sanajan kitu, bareng jeung parobahan jaman, Seni Lebon geus robah jadi hiji pementasan seni drama tina adegan perang Lebon sabenerna kalawan alur carita dijieun sangkan tetep saperti aslina
Pikeun ngurangan atawa ngahalangan tatu dina pangperangan antar jawara maké alat kasalametan dina sababaraha bagian awakna
Bagian awak anu dihalangan nyaéta sirah, ngagunakeun daun jambé anu dibungkus ku lawon, leungeun nepi ka siku jeung suku ngagunakeun kulit sasatoan
Lian ti éta, pikeun ngéléhkeun lawan, unggal nu tarung dibéré alat paneunggeul tina rotan
Para palaku kasenian Lebon dina tarung biasana nunjukkeun gerak-gerak anu tangtu saperti dina pencak silat
Gerak-gerik pencak silat dikolaborasikeun jeung iringan ketuk saperti pencak silat
Dina pintonan kasenian Lebon, nu tarung bisa neunggeul leungeun lawan kalayan jumlah anu tangtu nepi ka bisa dianggap pinunjul
Salila pagelaran, unggal nu tarung dibéré du'a sarta ngaduruk menyan jeung kurban sasatoan salaku ritual indit sarta ngadu'a babarengan sangkan jawara balik kalawan awak salamet
Skénario dina kasenian Lebon kiwari geus diatur antara nu meunang jeung nu éléh geus ditangtukeun, ahirna masing-masing sponsor bajoang pikeun ngabéla jawarana
Balukarna, para sponsor tuluy dipisahkeun ku para jawara nu tarung jeung ahirna damai
Patempuran Lebon anu tadina hésé kacida ayeuna robah jadi sarana hiburan anu ditataan sangkan bisa terus dimumulé dibarengan ku kamajuan jaman
Kasenian Lebon anu tadina mangrupa tarung bebas antara jawara, tuluy robah jadi seni pintonan
Dina prak-prakanana, pintonan kasenian Lebon biasana dihijikeun jeung gondang buhun, beluk, ronggéng gunung, angklung Lebon, jeung kasenian séjénna
Harta utama nyaéta iteuk rotan anu dicekel dina leungeun katuhu
Dina leungeun kéncana dibungkus ku leungeun baju anu seukeut dijieun ogé tina rotan
Pamaén maké leungeun baju panjang jeung calana panjang lengkep jeung panutup sirah dijieunna tina lawon
Pikeun ngamumulé kasenian Lebon, mindeng dipentaskeun dina poé Kamerdikaan Indonesia di tingkat désa jeung kacamatan, atawa sanggeus usum panén
Salian ti éta, kasenian Lebon biasana dipidangkeun dina Hajat Leweung di Désa Pepedan, Désa Selasari, Kabupatén Pangandaran
Tradisi di Pangandaran téh aya nampaling, kaliwonan jeung hajat laut.h Nampaling
Ieu tradisi dilakukeun ku masarakat Désa Cikalong, Kacamatan Sidamulih, Kabupaten Pangandaran
Nampaling mangrupa kagiatan néwak simeut anu dilaksanakeun unggal usum panén paré kira-kira bulan Séptémber-Oktober
Dina mangsa harita hama simeut loba pisan
Ieu tradisi geus aya kira-kira taun 1600-an
Tadina mah ukur kagiatan biasa, ngan dijadikeun festival budaya sangkan leuwih ceuyah deui
Ngaran nampaling dicokot tina alat anu digunakeun keur néwak simeutna dijieun tina anyaman awi, bentukna kerucut jeung dikaitkeun kana gagang
sanggeus simeut ditéwak diasupkeun kana wadah tina awi (kembu)
Sanggeus diala, simeut langsung diolah jadi kadaharan kayaning goréng simeut jeung oséng simeut
Lian ti éta, waktu tradisi lumangsung biasa aya anu meuli di tempat ka nu geus ngala
Tradisi Kaliwonan mangrupa kabudayaan ngamandian orok umur lima bulan (balita) anu dilaksanakeun turun-tinurun ti kolotna ka turunanana anu masih dipiara ku masarakat Pangandaran
Ieu tradisi mangrupa salasahiji kabudayaan anu can ngalaman parobahan dimimitian tina tata cara jeung prak-prakanana
Ti baheula henteu dilaksanakeun unggal poé kaliwon, tapi ukur tanggal anu pasaranana ninggang dina Kaliwon anu jangkep
Tradisi ngamandian dina Kaliwonan dipercaya jadi salasahiji tradisi sangkan kahirupan orok leuwih barokah, hirup aman, séhat jasmani sarta miboga haté anu beresih jeung mawa kahadéan ka sasama, kulawarga, nagara katut agamana
Cai anu digunakeun keur ngamandian téh nyaéta cai kembang anu geus dibacakeun du’a bari dipencet atawa diurut sababaraha bagian awak orok bari mapatkeun rupaning jampé
Cai kembang keur ngamandian budak dina Kaliwonan ogé kudu aya dibekelan, di antarana duit récéh heubeul anu dijieun tina logam bengkok kalayan gambar Ratu Wihelmina sarta batu alam husus anu dianggap geus karamat
Tradisi kaliwonan dijadikeun sarana silaturahmi jeung sawala pikeun babagi pangalaman antara ibu-ibu bari ngasuh budakna sangkan aya mangpaatna sacara sosial
Ieu tradisi dilaksanakeun sabulan opat kali unggal kaliwon jeung sabulanna aya istilah kaliwon gedé anu lumangsung dina poé Jumaah kaliwon
Hajat Laut mangrupa tradisi turun-tinurun anu biasa dilaksanakeun ku masarakat basisir, hususna di wewengkon basisir kidul
Warga basisir Pangandaran biasana ngayakeun acara hajat laut saban poé Kemis saméméh malem Jumaah Kaliwon, awal bulan Muharam atawa bulan Syura
Ieu tradisi dilaksanakeun minangka wujud rasa sukur para pamayang ka Gusti anu parantos maparin rezeki jeung kasalametan dina ngalaksanakeun pagawéanana di laut
Hajat laut téh turunan tina hajat leuweung, sabab sasajén anu dipalidkeun ka tengah laut téh hasil tatanén anu mangrupa kadaharan jeung rupa-rupa hasil séjénna
Lamun dina basa Sunda Hajat Laut téh asalna tina dua kecap nyaéta Hajat anu hartina kahayang, pamaksudan jeung laut anu hartina ciptaan Nu Maha Kawasa dina wujud cai asin anu anu ngaplak lega
Hajat Laut bisa dihartikeun mangrupa niat syukur jeung kahayang ka Nu Maha Kawasa kana anugrahna nyaéta laut anu dijerona bisa jadi sumber kahirupan, atuh kasalametan dipiharep dina nyiar kipayah sing salamet jeung sapopoéna diriksa tina bancang pakéwuh anu bisa datang ti laut iraha waé
Tina bentangan 91 Kilométer basisir Pangandaran, Hajat Laut biasana dilaksanakeun di basisir Karapyak, Basisir Pangandaran, Basisir Bojés, Basisir Batukaras jeung Basisir Madasari
Runtuyan acarana téh para pamayang mawa Dongdang (pawai) anu dijerona nyangkaruk hasil tatanén, di antarana bungbuahan jeung tumpeng dibawa ka basisir, tuluy diasupkeun kana parahu, jeung dilarung dibawa ka laut
Dina Larung téh aya simbol wujud rasa sukur ka Nu Maha Kawasa, ngabakti ka Nu Maha Kawasa, jeung miboga fungsi utama anu bisa dibuktikeun ngaliwatan larung sasajén (nyésa-nyésa keur nu sejen)
Sa Ajen ari sa téh hiji, Ajén teh ageman, falsafahna aya patalina jeung katunggalan Allah
Ieu upacara salah sahiji anu dilaksanakeun di Batukaras dua poé kalayan wincikan kawas kieu
Nataharkeun upacara adat Hajat Laut dimimitian ku latihan maén musik, nyiapkeun sasajén jeung latihan nari
Patali jeung ngabagéakeun taun anyar Islam, upacara hajat Laut dilaksanakeun dina wangun kagiatan dina hal-hal anu patali jeung agama Islam
Para pamayang henteu ka laut salila dua poé saméméh ritual laut dimimitian, ku kituna para pamayang bisa ilubiung dina kagiatan (tabligh akbar) di lapang Batu Karas
Dina ieu acara kacida ceuyahna kanyat dipasangan korsi loba jeung panggung
Réa jalma nu daratang ka lapang Batukaras
Di basisir loba parahu anu geus dihias pararantes
Geus loba jalma nu datang, tapi upacara bubuka arak-arakan ka tengah laut dilaksanakeun pabeubeurang, masarakat masih nungguan di sisi basisir
Acara dimimitian ku bubuka, biantara, maca ayat suci Al-Qur'an jeung Yasin, tuluy upacara adat
Persiapan arak-arakan ku ngondang Bupati anu diiringkeun ku penari jeung papayung ka basisir jeung di tukangeunana aya sasajén anu siap dilarung kalawan diteundeun dina wangun imah leutik anu katutup
Masarakatna riweuh pisan waktu arak-arakan rék dimimitian
Di tengah-tengah laut kabéh parahu eureun sarta sasajén dilarungkeun bari dibarengan ku bacaan ayat suci Al-Qur'an heula, tuluy masarakat mimiti nyokot cai laut pikeun silih simbeuh ti hiji parahu ka parahu séjénna
Sanggeus prosési réngsé tuluy balik deui ka darat, acara di laut geus lekasan
Soréna aya hiburan keur masarakat, nyaéta pagelaran wayang golék nepi ka sapeuting jeput
Dina widang ékonomi aya poténsi wisata kuliner atawa kadaharan, puseur oléh-oléh jeung hasil bumi masarakat
Kadaharan has Pangandaran téh aya Asin Jambal Roti, Opak Cikalong, jus honjé, pindang gunung jeung liwet jolem
Asin jambal roti
Ngaran jambal roti téh tina dua kecap nyaéta jambal anu hartina lauk anu diasinkeun jeung roti anu mangrupa kadaharan anu kandel jeung gedé dagingna
Lauk asin jambal roti téh aya tilu wanda nyaéta asin jambal roti mantéga, jambal roti tuban jeung jambal roti bodas
Lamun asin jambal roti mantéga asalna tina lauk kadukang atawa manyung
Di wewengkon lianna sok aya anu nyebut Kedukan, Keropak, Dukang, Badukang, Bedukang, Pedukang, Babukan, Kedapang Waru jeung Lauk cucuk
Ieu lauk biasana hirup di walungan, basisir anu leutakan jeung laut
Keur nyumponan pangabutuh kulinér biasana lauk kadungkang sok dibantuan pasokanana ti wewengkon Cirebon
Jambal roti tuban asalna tina lauk tuban jeung jambal roti bodas asalna tina lauk anu warna bodas
Harga lauk asin jambal roti mantéga 140.000 sakilogramna, lauk jambal bodas hargana 120.000 sakilogramna jeung anu pangmahalna mah lauk asin jambal roti Tuban hargana nepi ka 150.000 sakilogramna
Prosés nyieun lauk asin jambal téh kieu, lauk anu rék dijadikeun asin jambal dibeulah tuluy diberesihan
Campurkeun uyah kristal kana beuteung jeung bagian awak lauk nepi ka rata
Uyah kristal dipilih sabab miboga asin anu maksimal
Sanggeus kitu dipoé nepi ka garing dina morérétna cahya panonpoé
Husus lauk asin jambal Tuban prosésna lumayan lila, ti mimiti ngeueuman dina cai jeung diuyahan, dipoé nepi ka layak jual téh mikabutuh waktu 10-12 poé
Geus lila ieu kadaharan dijieun tina ketan kalawan sok dijadikeun oléh- oléh tradisional ku nu geus pakanci ti Pangandaran
Kalayan rasa has, tékstur anu lemes tina tipung ketan, rasa anu unik jeung rangu sabab prosés masakna henteu ngagunakeun katél tapi digarang sacara langsung dina seuneu
Lolobana anu nyieun opak Cikalong dilakukeun ku ibu rumah tangga ti Désa Cikalong, Kacamatan Sidamulih, Kabupatén Pangandaran
Ngaliwatan prosés jeung ngagunakeun pakakas basajan, opak Cikalong salawasna bisa ngarojong ékonomi désa jeung kahirupan masarakat anu nyieunna
Ku kituna, nu nyieun ieu mah tangtu tirun-tinurun ti kulawargana ka sababaraha générasi
Nyieun opak téh henteu hésé teuing, saha waé bisa ngalakukeunana
Carana campurkeun tipung ketan jeung cipati tuluy ditambah uyah sacukupna
Sanggeus jadi adonan, dicetak laju digaringkeun dina panonpoé
Sanggeus garing tuluy digarang dina seuneu sacara langsung
Jus honje mimiti disebut minangka inuman has Pangandaran, nalika Pangandaran masih jadi Daerah Otonom Baru (DOB)
Endjang Naffandy, anu harita diangkat jadi Plt
Bupati Pangandaran, ngahadiran acara di Kementrian
Waktu keur anteng ngobrol jeung pajabat séjén ti luar wewengkon, Endjang ditanya naon kadaharan jeung inuman has Pangandaran
Salah saurang babaturan Endjang anu ngaranna Gumilar kabeneran aya di gigireunana
Gumilar tuluy ngaharéwos, inuman khas Pangandaran nyaéta jus honjé
Ari kadaharan has Pangandaran nyaéta pindang gunung
Endjang tuluy ngajawab pananya para pejabat bari ngajelaskeun rasa has tina jus honjé jeung pindang gunung
Nalika status Pangandaran masih DOB, jus honjé jeung pindang gunung jadi utama dina acara-acara resmi
Keur ngajaga kualitas jus honje sangkan rasana tetep unik dina létah
Bahan bakuna kudu ngagunakeun honjé laka beureum ("etlingera hemisphaerica")
Cara nyieunna, honjé laka nu warnana beureum dikumbah nepi ka beresih
Tuluy dipipil atawa dipocél, ditutu laju dicampur cai diasakan nepi ka ngagolak
Sanggeus asak laju disaring jeung diamisan ku gula bodas sacukupna
Ukuran 20 botol 330 mililiter jus honjé bisa dihasilkeun tina sakilogram honjé laka beureum
Harga bahan bakuna nyaéta honjé sakilona ukur 20.000, tapi lamun keur usum halodo mah bisa undak kana harga 25.000 nepi ka 30.000
Ieu jus lamun disimpen dina botol jeung teu kana kulkaskeun sanajan teu maké bahan pangawét bisa kuat nepi ka sabulan teu kadaluarsa
Tapi, lamun diteundeun dina kulkas mah bisa kuat nepi ka 10 bulan Khasiat jus honjé lamun dikonsumsi rutin bakal nambahan stamina jeung daya tahan awak jadi wedel, ngaleungitkeun teu ngareunah awak ku sabab asup angin jeung ngurangan koléstrol anu aya dina awak
Ngaran pindang gunung téh asalna tina dua kecap nyaéta pindang jeung gunung
Pindang hartina sayuran atawa sop anu bahan dasarna lauk laut, ari dingaranan gunung sabab dina prosés nyieunna ngagunakeun bungbu anu asalna ti pilemburan atawa bungbu anu biasana aya jeung tumuwuh di wewengkon pagunungan, saperti honjé jeung daun kadongdong
Ieu kadaharan geus aya ti taun 1970-an, ngan mahabu jeung dipikawanoh ku masarakat mah sanggeus Pangandaran remi jadi kabupatén pamekaran ti Ciamis dina taun 2012
Salah sahiji promosi wisata kulinér anu panggedéna nyaéta dina festival kulinér anu dialpukahan ku Program Studi di Luar Kampus Utama (PSDKU) Universitas Padjajaran (UNPAD) Pangandaran, dina 24 November 2018 anu bisa ngahasilkeun 2018 porsi pindang gunung
Cara anu dilakukeun téh geus diasupkeun jadi rékor Museum Rekor Indonesia (MURI)
Ieu kadaharan téh sabenerna mah sop lauk, ngan anu jadi ciri hasna nyaéta kuahna anu warna konéng jeung rasana beunghar ku bungbu-bungbu tradisional
Ieu kadaharan téh sabenerna resép basajan ti para pamayang anu hayang basajan ngolah lauk anu unggal poé aya di dapurna
Lauk anu digunakeun bahan bakuna bébas, bisa lauk balong (guramé jeung kancra) atawa lauk laut
Tapi leuwih pédo mah lamun digunakeun lauk kakap beureum, mangmung, kerapu, karokod jeung tongkol
Bungbu anu diperelukeun keur masak pindang gunung nyaéta konéng, honjé, daun kadongdong, tarasi jeung céngék
Cara masakna, golakkeun heula cai dina panci
Lauk anu rék diasakan diberesihan heula tuluy dikeureutan luyu jeung kahayang