izzako/sundanese-pixelgpt huggingface dataset:
Logam ieu bisa mangrupa ion mandiri, bisa ogé ngagabung jeung sanyawa organik nonprotéin, kayaning gugus porpirin nu aya dina hémoprotéin
Dina sababaraha kasus, logam ieu ngagabung sakaligus jeung protéin sarta ion nonlogam anorganikna
Struktur protéin-logam-nonlogam ieu, misalna, aya dina klaster beusi-walirang
Vitamin téh sanyawa nu teu bisa dijieun (disintésis) ku hiji organisme, mangkaning penting pikeun kaséhatan/kahirupanana
Sanyawaan ieu kudu diserep atawa didahar ti sumber séjén, najan jumlah nu dipikabutuhna ngan saeutik
John Winston Ono Lennon (9 Oktober 1940 – 8 Désémber 1980) nyaéta penyanyi ti Inggris anu kasohor anggota The Beatles
Association of Southéast Asian Nations atawa ASéaN nyaéta organisasi nagara-nagara di Asia Tenggara, anggota-anggotana
Tulang (basa Hormat: Babalung) nyaéta mangrupa hiji tipe jaringan konéktip éndoskéléton teuas nu sok aya dina sato vertebrata
Tulang téh jadi dadasar struktur awak, ngajaga organ internal, sarta (babarengan jeung otot) pikeun ojah; ogé patali jeung formasi sél, métabolisme kalsium, jeung simpenan mineral
Tulang sasatoan, sacara koléktip, katelahna rorongkong
Kandungan tulang teu sarua jeung kartilage, nu sarua diturunkeun ti mésoderm
Aya sababaraha téori ngeunaan épolusi tulang: Tulang jeung rorongkong diulik dina ostéologi
Tulang mibanda dalapan guna utama:
Hadiah Sastra Rancagé mangrupa pangajén nu dipasihkeun ka jalma-jalma nu dianggap geus boga jasa ngamekarkeun basa jeung sastra daérah
Pangajén ieu téh alpukah Yayasan Kabudayaan Rancagé, nu diadegkeun ku budayawan Ayip Rosidi, Érry Riyana Harjapamekas, Édi S. Ékajati, jeung sababaraha inohong lianna
Mimitina mah (taun 1989 nepi ka 1993), hadiah sastra ieu ngan ngawengku sastra Sunda, namung lajeng mekar ditambahan ku sastra Jawa (ti taun 1994) jeung sastra Bali (ti taun 1998)
Dina taun 1990, Hadiah Sastra Rancagé jadi dua, nyaéta pikeun "karya" nu medal mangrupa buku, sarta "jasa" pikeun aranjeunna (boh jalma atawa lembaga) nu boga jasa dina ngamekarkeun basa jeung sastra daérahna
Ti taun 1993, pangajén ieu ogé dilengkepan ku Hadiah "Samsudi", pangajén husus pikeun pangarang buku bacaan barudak dina basa Sunda
Karya: kumpulan carpon "Halimun Peuting" karya Iskandarwassid
Jasa: Syarif Amin (H. Moh
Karya: roman "Nu Kaul ku Lagu Kaléon" karya R. A. F. (H. Rahmatullah Ading Affandie), Jasa: Ki Umbara (H. Wireja Ranulaksana)
Karya: roman sajarah "Tanjeur na Juritan Jaya di Buana" karya Yoseph Iskandar, Jasa: Muh
Karya: kumpulan sajak "Blues Kéré Lauk" karya Godi Suwarna, Jasa: [[Kis
Hadiah "Samsudi": buku "Si Paser"karya Tatang Sumarsono
Sastra Sunda Karya: roman "Demung Janggala" karya Tatang Sumarsono, Jasa: Sayudi
Sastra Jawa Karya: roman "Sumpahmu Sumpahku" karya Naniek P. M. (Drs
F. C. Pamuji), Jasa: H. Subagiyo Ilham Notodijoyo
Hadiah "Samsudi": buku "Guha Karang Legokpari" karya Hidayat Susanto
Sastra Sunda Karya: kumpulan sajak "Maung Bayangan" karya Etty R. S., Jasa: H. Rusman Sutiasumarga
Sastra Jawa Jasa: H. Karkono Partokusumo
Hadiah "Samsudi": buku "Muhammad al-Amin", "Cilaka
Abu Lahab", jeung "La Ilaha Ilallah" karya Abdullah Mustappa
Sastra Sunda Karya: kumpulan carpon "Serat Sarwasatwa" karya Godi Suwarna, Jasa: Jurusan Bahasa jeung Sastra Sunda, IKIP Bandung
Sastra Jawa Karya: roman "Timbreng" karya Satim Kadaryono, Jasa: Muryalelana (Doyosantosa)
Hadiah "Samsudi": buku "Patepung di Bandung" karya Taufik Faturohman
Sastra Sunda Karya: roman "Prabu Jaya Déwata" jeung "Tri Tangtu di Bumi" karya Yoseph Iskandar, Jasa: Wahyu Wibisana
Sastra Jawa Karya: kumpulan guguritan "Siter Gadhing" karya Jaimin K., Jasa: Tajib Ermadi
Sastra Sunda Karya: kumpulan carpon "Awéwé Dulang ti Nandé" karya Caraka, Jasa: R. A. F. Sastra Jawa Karya: roman "Nalika Langité Obah" karya Esmiet, Jasa: Anjar Any
Sastra Bali Karya: kumpulan sajak "Kidung Republik" karya I Madé Sanggra, Jasa: Nyoman Manda
Sastra Sunda Karya: kumpulan carpon "Nu Harayang Dihargaan" karya Darpan Ariawinangun, Jasa: Duduh Durahman
Sastra Jawa Karya: roman "Pupus kang Pépés" karya Suharmono Kasiyun, Jasa: St. Iesmaniasita (Sutistyautami)
Sastra Bali: Karya: kumpulan carpon "Lekad Tumpek Wayang" karya I Komang Berata, Jasa: Prof. Dr
I Ngurah Bagus
Sastra Sunda Karya: kumpulan sajak "Kidang Kawisaya" karya Chyé Rétty Isnéndés, Jasa: Prof. Dr. H. Yus Rusyana
Sastra Jawa Karya: kumpulan sajak "Layang saka Paran" karya Widodo Basuki, Jasa: Suparta Brata
Sastra Bali Karya: roman "Sunari" karya I Ketut Rida, Jasa: I Gdé Darna
Sastra Sunda Karya: kumpulan sajak "Jaladri Tingtrim" karya Dyah Padmini, Jasa: Moh
Sastra Jawa Karya: kumpulan carpon "Trem" karya Suparto Brata, Jasa: Esmiet
Sastra Bali Karya: kumpulan sajak jeung drama "Gending Girang Sisi Pakerisan" karya Agung Wiyat A. Ardhi, Jasa: I Ketut Suwija
Sastra Sunda Karya: roman "Galuring Gending" karya Tatang Sumarsono, Jasa: Prof. Dr. H. Édi S. Ékajati
Sastra Jawa Karya: kumpulan carpon "Kreteg Emas Jurang Gupit" karya Jayus Pete, Jasa: Dr. K. R. T. R. M. T. Sudi Yatmana
Sastra Bali Karya: roman "Sembalun Rinjani" karya Jelantik Santha, Jasa: IDK Raka Kusuma
Hadiah "Samsudi": buku "Nu Ngageugeuh Legok Kiara" karya Dadan Sutisna
Sastra Sunda Karya: roman "Kembang-kembang Petingan" karya Holisoh M. E., Jasa: Dra
Sastra Jawa Karya: roman "Candhikala Kapuranta" karya Sugiarta Sriwibawa, Jasa: Drs
Sastra Bali Karya: roman "Bunga Gadung Ulung Abancang" karya I Nyoman Manda, Jasa: I Gusti Putu Bawa Samar Gantang
Hadiah "Samsudi": buku "Utara-Utari" karya Ki Umbara
Sastra Sunda Karya: roman "Pangantén" karya Dédén Abdul Aziz, Jasa: Tatang Benyamin Koswara
Sastra Jawa Karya: kumpulan guguritan "Pagelaran" karya J. F. X. Hoery, Jasa: Moch
Sastra Bali Karya: "Coffee Shop" karya I Dewa Gde Windhu Sancaya, Jasa: Nyoman Tusthi Eddy
Hadiah "Samsudi": buku "Misteri Haur Geulis" karya Dadan Sutisna
Sastra Sunda Karya: kumpulan carpon "Amanat dina Napas Panungtungan" karya Mh
Rustandi Kartakusumah, Jasa: K. H. Ahmad Maki
Sastra Jawa Karya: roman "Doyané Wong Culika" karya Suparto Brata, Jasa: Drs
K. R. T. Suryanto Sastroatmojo
Sastra Bali Karya: kumpulan puisi "Ang Ah lan Ah Ang" karya I Made Suarsa, Jasa: Drs
Sastra Sunda Karya: kumpulan carpon "'Geus Surup Bulan Purnama" karya Yous Hamdan, Jasa: Abdullah Mustappa
Sastra Jawa Karya: kumpulan carpon "Senthir" karya Suwardi Éndraswara, Jasa: Suwignyo Adi
Sastra Bali Karya: kumpulan carpon "Buduh Nglawang" karya Ida Bagus Wayan Widiasa Keniten, Jasa: Drs
Hadiah "Samsudi": carpon "Dongéng-dongéng ti Karawang" karya Darpan, Yuhdiatna, jeung Suhendar Yudamulia
Sastra Sunda Karya: Rukmana Hs, untuk kumpulan cerpen "Oleh-oleh Pertempuran"
Jasa: R. Rabindranat Hardjadibrata, penyusun Kamus Bahasa Sunda-Bahasa Inggris Sastra Jawa Karya: Ahmad Tohari untuk "Ronggeng Dukuh Paruk Banyumasan" Jasa: Maria Kadarsih Sastra Bali Karya: I Made Suarsa untuk kumpulan cerpen "Gede Ombak Gede Angin" Jasa: Ida Bagus Dharmasuta Sastra Sunda Karya: Godi Suwarna untuk novel "Sandekala" Jasa: Grup Teater Sunda Kiwari pimpinan R. Dadi Danusubrata Sastra Jawa Karya: Turino Ragilputra untuk kumpulan sajak,
Karya: Turino Ragilputra untuk kumpulan sajak, "Bledeg Segara Kidul" Jasa: Sriyono Sastra Bali Karya: I Nyoman Manda untuk roman "Depang Tiang Bajang Kayang-kayang" Jasa: I Made Suatjana Sastra Lampung Karya: Udo Z. Karzi (Zulkarnain Zubairi) untuk kumpulan sajak, "Mak Dawah Mak Dibingi" Hadiah Samsudi: Ai Koraliati untuk buku bacaan anak-anak "Catetan Poean Rere" Sastra Sunda Karya: Ettie RS untuk kumpulan sajak "Serat Panineungan" Jasa:
untuk kumpulan sajak "Serat Panineungan" Jasa: Nano S., pencipta lagu-lagu Sunda Sastra Jawa Karya: Atas S. Danusubroto untuk roman "Trah" Jasa: Sunarko, penyair dan guru
Sastra Bali Karya: I Nyoman Tusthi Eddy untuk kumpulan sajak "Somah" Jasa: I Nengah Tinggen, pengisi program bahasa Bali RRI Denpasar
Hadiah Samsudi: Aan Merdeka Permana untuk bacaan anak-anak "Sasakala Bojongemas" Sastra Sunda Karya: Usep Romli H.M. untuk kumpulan cerpen "Sanggeus Umur Tunggang Gunung" Jasa: Karno Kartadibrata Sastra Jawa Karya: Sumono Sandi Asmoro untuk kumpulan sajak "Layang Panantang" Jasa: Bonari Nabonenar Sastra Bali Karya: I Wayan Sadha untuk kumpulan cerpen "Leak Pemoroan" Jasa: Agung Wiyat S. Ardhi Sastra Lampung Karya: Asarpin Aslami untuk kumpulan cerpen
Karya: Asarpin Aslami untuk kumpulan cerpen "Cerita-Cerita jak Bandar Negeri Semuong" Sastra Sunda Karya: Us Tiarsa untuk kumpulan cerpen "Halis Pasir"
Jasa: Usep Romli H.M. Sastra Jawa Karya: Herwanto untuk kumpulan cerpen "Pulo Asu" Jasa: Lanang Setiawan, pengembang bahasa dan sastra Jawa dialek Tegal
Sastra Bali Karya: IDK Raka Kusuma untuk kumpulan sajak "Sang Lelana" Jasa: Bali Orti, sisipan yang terbit dalam Bali Post Minggu sejak 20 Agustus 2006 Sastra Lampung Karya: (tidak ada) Sastra Sunda Karya: Acep Zamzam Noor untuk kumpulan sajak "Paguneman" Jasa: Etti R.S
Sastra Jawa: Karya: Yusuf Susilo Hartono untuk kumpulan sajak "Ombak Wengi" Jasa: Sucipto Hadi Purnomo Sastra Bali: Karya: Komang Adnyana untuk kumpulan cerpen "Metek Bintang" Jasa: I Made Sugianto
Hémoglobin (nénéhna Hb) mangrupa métaloprotéin pangakut oksigén nu ngandung beusi dina sél beureum dina getih mamalia jeung sato lianna
Hémoglobin ngakut oksigén ti bayah ka sakujur awak, misalna otot
Ngaran "hémoglobin" téh tina "heme" jeung "globin", nu ngagambarkeun sub-unit hémoglobin nu mangrupa protéin globular nu meungkeut gugus hém (atawa hémé); tiap gugus hém ngandung hiji atom beusi, nu pancénna meungkeut oksigén
Umumna mah hémoglobin téh ngandung opat sub-unit nu masing-masing boga hiji gugus hém
Mutasi dina gén nu nyandi protéin hémoglobin bisa ngabalukarkeun panyakit nurun nu disebut "hémoglobinopati", misalna anémia sél sabit jeung talasémia
Molekul hémoglobin téh mangrupa susunan opat sub-unit protéin globular
Unggal sub-unit diwangun ku ranté protéin nu ngabeungkeut gugus hém non-protéin
Masing-masing ranté protéin ieu disusun dina struktur héliks alpa nu ngahiji jadi "myoglobin"
Gugus Hém ngandung atom beusi nu dibeungkeut dina cingcin hétérosiklik nu ngaranna "porpirin"
Atom beusi ieu mangrupa loka pameungkeut oksigén
Atom beusi kabeungkeut ku opat nitrogén di tengah cingcin nu aya dina hiji widang datar
Dua beungkeut tambahan ajeg di tengah widang datar, meungkeut atom beusi, antukna nu hiji bisa nyantél pageuh ka protéin, sedengkeun nu lianna ngabeungkeut oksigén
Atom beusi bisa aya dina kaayaan Fe2+ atawa Fe3+, tapi férihémoglobin (méthémoglobin, Fe3+) teu bisa meungkeut oksigén
Dina awak manusa sawawa, tipe Hb nu paling umum nyaéta tétramér nu katelah hémoglobin A, nu ngandung masing-masing dua sub-unit α (141 résidu asam amino) jeung β (146 résidu) nu teu kabeungkeut sacara kopalén, dilambangkeun ku α2β2
Dua rupa sub-unit ieu bentuk sarta ukuranana méh sarupa, beurat molekulna kira 16.000 dalton, sedengkeun tétramér totalna kira 64.000 dalton
Hémoglobin A mangrupa molekul hémoglobin nu pangmindengna ditalungtik
Ranté polipéptida nu opat tadi dibeungkeut ku sasak garam, beungkeut hidrogén, jeung interaksi hidropobik
Aya dua rupa kontak antara ranté α jeung β: α1β1 jeung α1β2
Tipe hémoglobin manusa
Dina émbrio: Dina fétus: Di nu sawawa: Degradasi hémoglobin
Nalika sél beureum nepi ka waktuna paéh alatan ngolotan atawa ruksak, sél ieu bakal diancurkeun, molekul hémoglobinna dibongkar, sedengkeun beusina didaur ulang
Nalika cingcin porpirin direcah, sésana téh disékrésikeun dina bili tina ati
Produk ahir degradasi hém téh nyaéta bilirubin téa
Vitamin hartina molekul organik nu diperlukeun ku mahluk hirup dina jumlah anu saeutik sangkan bisa séhat
Organisme nu kakurangan vitamin bakal katarajang kasakit nu gejalana spésifik pikeun éta vitamin
Vitamin bisa digolongkeun dumasar kaleyuranana dina cai atawa dina lemak
Sacara umum, hiji organisme kudu ngala vitamin atawa prékursor métabolikna ti luareun awak, utamana dina dahareun
Conto vitamin nu diturunkeun tina prékursor dina jero awak nyaéta vitamin A, nu bisa dijieun tina béta karotén; niasin tina asam amino triptopan; sarta vitamin D tina poncorong sinar ultrabungur kana kulit
Istilah "vitamin" teu ngawengku zat gizi ésénsial lianna samodél mineral, asam lemak ésénsial, atawa asam amino ésénsial, sarta henteu ogé rupa-rupa kadaharan nu dituang dina jumlah anu loba
Kecap "vitamine" munggaran diwanohkeun ku biokimiawan Polandia, Casimir Funk, taun 1912
"Vita" dina basa Latin hartina "hirup", sedengkeun ahiran "-amine" pikeun "amina"; harita mah sakabéh vitamin téh disangka kaasup golongan amina
Ajén nuang sababaraha rupa katuangan pikeun ngajaga kaséhatan téh mangrupa hal nu ilahar di alam tradisional, saméméh urang mikawanoh istilah vitamin
Urang Mesir Kuna apal yén nu kotokeun bisa ditatambaan ku loba dahar ati, ayeuna kanyahoan alatan kakurangan vitamin A. Taun 1747, dokter bédah Skotlandia James Lind manggihan yén katuangan tina bangsa jeruk bisa nulungan nyegah sariawan, kasakit alatan kalemah ngabentuk kolagén, nu cirina di antarana tatu hésé cageur/garing jeung gusi getihan teu pupuguh
Taun 1753, Lind medalkeun "Treatise on the Scurvy", ngan hanjakal loba nu teu sapuk kana papanggihanana
Misalna baé dina ékspédisi Angkatan Laut Karajaan Inggris ka Arktik abad ka-19, sariawan téh bisa dicegah ku kabersékaan dina kapal, olahraga maneuh, sarta ngajaga moral pajurit, teu mikirkeun pentingna katuangan seger
Balukarna, salila ékspédisi pangeusi kapal diganggayong sariawan
Dina dua ékspédisi Robert Falcon Scott ka Antartika awal abad ka-20, téori nu mucunghul ngeunaan nu jadi sabab-musabab sariawan téh nyaéta pangan kaléngan anu geus ruksak
Vitamin pikeun manusa
Pikeun manusa, aya tilu welas vitamin nu kabagi kana dua golongan: opat vitamin nu leyur dina lemak (A, D, E jeung K) jeung salapan vitamin nu leyur dina cai (vitamin C jeung dalapan vitamin B)
Kakurangan asam folat (vitamin B9) di wanoja kakandungan patali jeung cacad lahir jeung kangker
Vitamin C kadang dianggap makronutrien batan vitamin
Zat gizi lianna nu teu kaasup vitamin, di antarana karnitin (aya dina daging, lauk), DMAE (lauk, endog, kacang kadelé, uteuk), asam lipoat (ati), asam folinat (ati), bioptrin (lauk, ati), PPQ jeung koénzim Q (daging, yoghurt, kacang kadelé)
Kurang/leuwih asupan vitamin
Hiji organisme bisa tahan sababaraha lilana tanpa protéin, tapi mun lila teuing mah bisa ngabalukarkeun panyakit, rasa nyeri, dugi ka bisa maot
Kapasitas simpenan vitamin dina awak urang rupa-rupa, gumantung jenis vitaminna
Vitamin nu leyur dina lemak bisa disimpen dina jero awak sarta bisa toksik mun loba teuing nuangna, sedengkeun vitamin nu leyur na cai teu disimpen (iwal vitamin B12 nu disimpen dina ati)
Pangabutuh zat gizi téh gumantung ka organismena
Mamalia sacara umum butuh vitamin nu sarua jeung manusa
Conto nu henteuna mah vitamin C, nu bisa disintésis ku sakabéh mamalia, iwal primata luhur jeung "guinea pig"
Dina zootomi jeung dermatologi, kulit téh organ dina sistim kulit nu diwangun ku lapisan jaringan biologis nu nutupan otot jeung organ di handapeunana
Salaku panyelang jeung sabudeureunana, kulit téh boga pancen penting pisan dina ngalawan patogén
Guna séjénna di antarana salaku insulasi jeung ngatur hawa, sensasi, sarta sintésis vitamin D jeung B. Kulit téh aya pigménan dina mélanositna, nu nyerep sababaraha radiasi bubahya ti panonpoé
Kulit ogé ngandung énzim pangropéa DNA anu malikkeun deui karuksakan alatan radiasi UV, antukna jalma nu gén énzim ieuna ruksak bisa ngalaman kangker kulit
Pigméntasi kulit manusa téh rupa-rupa pisan, antukna sok dipaké pikeun ngabédakeun antarsélér
Kulit mamalia ilaharna mah ogé buluan (rambut)
Rambut ieu utamana mah pikeun ngabantu insulasi nu disadiakeun ku kulit, tapi bisa ogé dijadikeun ciri séksual sekundér atawa nyaru
Kulit téh diwangun ku "dermis" jeung "épidermis"
Di handapeun lapisan ieu aya "hipodermis (lapisan adiposa subkutan)", nu biasana mah teu digolongkeun salaku lapisan kulit
Kulit bisa dibagi kana tipeu "kandel" jeung "ipis"
Kulit kandel aya dina dampal suku jeung leungeun; "stratum corneum"na leuwih lébar sarta kandungan keratinna leuwih loba, euweuh rambutan
Sakujur awak, lian ti nu disebut di luhur, dibungkus ku kulit ipis: "stratum corneum"na leuwih leutik, rambutan, leuwih lemes sarta leuwih élastis
Karakteristikna, kaasup dénsitas saraf sénsori jeung tipeu rambut, rupa-rupa gumantung perenahna
Kulit kudu rutin dibérésihan
Ngolotan jeung panyakit
Luyu jeung umur nu beuki ngolotan, kulit téh beuki ipis sarta leuwih gampak ruksak
Kulit jadi kerejut (alatan ngurangan élastisitasna), sarta asupan getih jeung kelenjarna beuki saeutik
Élmu kadokteran nu ngulik kulit disebut dermatologi
Kalifornia nyaéta salah sahiji nagara bagian Amérika Sarikat nu ayana di basisir kulon
Kalifornia ogé mangrupa nagara nu pendudukna panglobana di A.S
Guano (tina basa Quechua 'wanu' ngaliwatan basa Spanyol) nujul ka tai manuk laut jeung kalong
Ajénna luhur pisan salaku gemuk (pupuk) atawa mesiu, sabab kandungan pospor jeung nitrogénna anu luhung
Superpospat nu dijieun tina guano dipaké pikeun "aerial topdressing"
Pikeun patani mah, tai manuk téh kawentar bisa ngaronjatkeun produksi pepelakanana
Taneuh nu kakurangan zat organik bisa jadi leuwih ngahasilkeun mun ditambahan ieu manur
Guano téh ngandung amonia, asam urat, asam pospat, asam oksalat, jeung asam karbonat, sarta garam taneuh
Lobana kandungan nitrat ogé ngajadikeun guano komoditas strategis; Perang Pasipik antara aliansi Péru-Bolivia jeung Cili utamana mah alatan tarékah Bolivia nu majeg pangusaha guano ti Cili
Guano anu hadé ayana di wewengkon nu hujanna teu loba jeung iklim garing, sabab hujan bakal méakkeun kandungan nitratna
Guano dipanén di sababaraha pulo di Sagara Pasipik (misalna Kapuloan Chincha jeung Nauru) jeung sagara lianna (misalna Pulo Juan de Nova)
Pulo-pulo ieu téh mangrupa imah pikeun koloni-koloni manuk laut salila mangabad-abad, nepi ka tambang guano di wewengkon éta digali nepi ka méteran jerona
Dina abad ka-19, Péru téh kawentar tina komoditas guano
Salah saurang lulugu dina manén guano nyaéta Benjamin Drake Van Wissen
Di sapanjang basisir Péru, guano téh geus dipanén salila sababaraha abad lilana, dikokolakeun ku pausahaan swasta jeung pamaréntah
Produsén nu pangpentingna dina sajarah komoditas guano nyaéta Guanay Cormorant; kandungan nitrogénna leuwih euyeub batan guano ti manuk laut lianna
Spésiés produsén guano lianna nyaéta Pelikan Péru jeung "Peruvian booby"
"Pikeun ngaran kalawarta (tabloid) nu ngaranna sarua, mangga buka Galura" Dina dinamika cairan, galura ("turbulence", "turbulénsi") téh hartina cara aliran nu cirina mangrupa parobahan sipat nu kacow sarta stokastik, ngawengku difusi moméntum handap, konvéksi moméntum luhur, jeung variasi tekenan jeung kacepetan anu gancang dina rohangan jeung waktu
Aliran nu teu ngagalura disebutna aliran laminér
Tiamin atawa nu katelah ogé vitamin B1, mangrupa sanyawa teu warnaan kalawan rumus kimia C12H17N4OS
Tiamin leyur dina cai, teu leyur dina alkohol, sarta bakal ruksak mun dipanaskeun
Tiamin munggaran kapanggih ku Umetaro Suzuki di Jepang nalika nalungtik kumaha béas bisa ngubaran pasén Béribéri
Sanyawa ieu ku anjeunna dingaranan asam aberat
Tiamin piropospat (TPP) téh koénzim pikeun piruvat dehidrogénase, α-ketoglutarat dehidrogénase, jeung transketolase
Énzim nu dua ti payun boga pancén dina métabolisme karbohidrat, sedengkeun transketolase mah dina jalur pentosa pospat pikeun nyintésis NADPH jeung gula pentosa deoksiribosa jeung ribosa
TPP disintésis ku énzim tiamin piropospokinase, nu merlukeun tiamin bébas, magnésium, jeung adénosin tripospat
Kakurangan tiamin sistemik bisa ngabalukarkeun loba pisan masalah, kayaning neurodegenerasi, begung, dugi ka maotna
Kakurangan ieu bisa alatan kurang gizi, nuang katuangan nu euyeub ku tiaminase (lauk darat jeung kerang atah, papakuan) jeung/atawa katuangan nu euyeub ku faktor anti-tiamin (entéh, kopi)
Gejala nu paling dipikawanoh alatan kakurangan tiamin, di antarana sindrom Wernicke-Korsakoff jeung béribéri, kasakit nu ogé ilahar narajang nu kacanduan alkohol
Nepi ka kiwari, kajadian overdosis tiamin téh alatan injéksi tiamin, nu ngabalukarkeun réaksi anapilaktik
Kasakit genetik transpor tiamin mah jarang, tapi parna balukarna
Thiamine Responsive Megaloblastic Anemia with diabetes mellitus and sensorineural deafness (TRMA) téh kalainan autosomal resésif alatan mutasi dina gén SLC19A2, transporter tiamin nu afinitasna luhur
Pasén TRMA teu némbongkeun tanda kakurangan tiamin sistemik, nu nunjukkeun kaleuwihan sistim transpor tiamin
Papanggihan ieu ngagiring kana kapanggihna transporter tiamin nu afinitasna luhur anu kadua, SLC19A3
Sajarah lisan atawa sajarah oral hartina sajarah anu diturunkeun sacara lisan, turun-tumurun ti hiji generasi ka generasi salajengna
Ku lolobana ahli mah, sajarah lisan téh teu bisa dipercaya salaku sumber rujukan
Najan kitu, aya ogé ahli nu nganggap salaku cara pikeun miara jeung nyebarkeun sajarah, utamana nalika budaya tulisan can nyerep di hiji kaadaban
Pangalaman dina budaya sastra nunjukkeun yén manusa téh salawasna ngawangun ulang ingetanana (mémori)
Najan aya parobahan, inti caritana mah ilaharna tetep kapiara
Nuturkeun guluyurna waktu, parobahan-parobahan téh beuki euyeub nepi ka antukna teu dipikawanoh deui
Jalma nu hirup dina budaya sastra bisa baé salah ngajénan kana kasohéhan sajarah lisan nu sumebar dina budaya prasastra
Saméméh mekarna basa tulisan dina hiji masyarakat, sajarah lisan téh mangrupa alat utama pikeun ngawariskeun émbaran ka turunanana
Nu ilahar mah nyaéta maké dongéng, utamana dina wanda sajak/tembang (misalna carita pantun &amp; guguritan, sangkan leuwih gampang kaapalkeun) nu katelah tradisi lisan
Kombinasi tradisi lisan nu ngandung moral katut ritual téh katelahna carita rahayat ("folklore")
Sajarah lisan mangrupa salah sahiji ti asal kahirupan manusa, anu bisa dipaké sah minangka penulisan sajarah
Sajarah lisan ieu dibedakeun kalawan tradisi lisan, anu miboga harti béda
Lamun talari lisan éta ngagaduhan hartos ceritera rahayat anu diungkabkeun ngaliwatan lisan sarta dikembangkeun beruntun ogé ngaliwatan lisan
Si pelisan (pengungkap ceritera) henteu kabeungkeut ku kajadian na éta sorangan
Si pelisan lain penyaksi atawa lain peserta dina kajadian sajarah ceritera, sarta henteu tanggel walon luhur parnyataan anu diceriterakannya
Sajarah lisan ngabogaan harti anu has anu tanggel walon, nyaéta asal sajarah anu dilisankeun ku jalmi pamilu atawa anu barobah kaayaan saksi rék kitu kaayaanana kajadian sajarah dina jaman na
Si pelisan bener-bener nyaho, milu dina kajadian mangsa kapungkur anu diceriterakeun, kalawan caos tanggel walon luhur leresan na
Ku kituna si pelisan kudu diseleksi sacara kritis sakumaha nyanghareupan asal sajarah
Kaleuwihan ti panalungtikan sajarah lisan nyaéta dina panalungtikan (panalitian)
Sedengkeun kaleuwihan ti panalungtikan sajarah lisan, di antarana pangumpulan data bisa dipigawé kalawan kitu kaayaanana komunikasi ti dua arah (antawis peneliti kalawan inohong) ku kituna lamun aya perkawis anu teu bisa langsung ditanyakeun ka narasumber
Penulisan sajarah robah kaayaan langkung démokratis (kabuka) margi matak bisa sejarawan kanggo pilari informasi ti sadaya golongan balaréa (boh rahayat dawam dugi pajabat)
Ngalengkepan kakurangan data atawa informasi anu tacan kacutat dina asal ditulis atawa dokumén
Républik Féderal Jérman (Basa Jérman: "Bundesrepublik Deutschland") nyaéta hiji nagara di Éropa, diwawatesanan ku nagara Belanda, Bélgia, Luksemburg, Perancis, Swiss, Austria, Céko, Polandia jeung Dénmark
Jérman mangrupa nagara penting di Uni Éropa sarta mangrupa nagara anggota nu mibanda jumlah pangeusi panglobana
Lian ti éta, Jérman ogé mangrupa anggota NATO jeung G7
Ahir Perang Dunya II (1945)
Talukna Jérman dina 7 jeung 8 Méi 1945 nandaan panungtung tina Perang Dunya II di buana Éropa
Dina taun éta, pamingpin Nazi, nyaéta Hitler, Goebbels, Himmler, jeung Bormann geus bunuh diri
Salian ti éta, Sakutu ngadilan 24 pamingpin utama Nazi nu harirup kénéh di Nuremberg kusabab kajahatan perang anu geus dilakukeun; 10 di antarana beunang hukuman mati, sésana dipenjara saumur hirup
Pamingpin anu boga jabatan luhur anu dihukum mati, di antarana menteri luar negeri Joachim von Ribbentrop jeung kepala Luftwaffe Hermann Göring
Pengadilan Nuremberg ogé loba ngadilan anggota Nazi anu pangkatna leuwih handap jeung méré hukuman anu leuwih singkat
Prosedur denazifikasi dilarapkeun ka loba urang Jérman, nyaéta pamariksaan sajarah jeung masa lalu anjeunna anu pakait jeung Nazi tuluy dididik ulang
Tantara Jérman, anu saacanna geus nguasaan ampir sakabéh wilayah Éropa, geus taluk jeung mundur ti wilayah nu dikuasaanna
Kaitung 7 juta padumuk Jérman tiwas, boh éta prajurit, warga sipil anu jadi korban bom, atawa pangungsi anu kabunuh basa keur kabur ti daérah asalna, utamana anu kabur ti tentara Soviét anu maju ti belah wétan kusabab rék males dendam ka Jérman
Puluhan juta padumuk Jérman anu salamet ngalaman trauma lantaran kondisi perang anu dialaman
Ampir sakabéh kota utama di Jérman geus jadi ruruntuhan, sésa pangeboman jeung patempuran
Saparapat urut wilayah Jérman jadi bagéan kakuasaan Polandia jeung Uni Soviét, sésana dibagi-bagi jadi opat zona pangdumukan anu tungtungna jadi dua nagara nu misah
Sakitar 10 juta urang Jérman jadi pangungsi tunawisma
Dina kaayaan kitu, loba jelema leungit anu ditéang ku kulawargina
Loba anu bisa papanggih jeung balik deui mangtaun-taun sanggeusna, tapi teu saeutik ogé anu teu balik deui
Sanggeus Perang Dunya II (1945-1961)
Nagara-nagara Sakutu anu jaya dina Perang Dunya II ngabagi-bagi Jérman jadi opat wilayah pangdumukan, nyaéta Amérika Serikat di kidul, Prancis di kulon kidul, Britania di kalér, jeung Uni Soviét di wétan
Sanajan ibukota Bérlin aya di tengah-tengah zona Soviét, éta wilayah angger dibagi dumasar ka babagéan wilayah pangdumukan opat nagara
Taun 1948, Soviét ngablokade aksés darat Amérika, Britania, jeung Prancis ka daérah kantong masing-masing di jero ibukota Bérlin, anu tujuanna jang maksa tilu nagara Sakutu Kulon éta ambéh ninggalkeun daérah kantong
Nagara-nagara éta tuluy males liwat operasi udara Berlin sarta ngirim pasokan ka Bérlin liwat udara salila ampir sataun nepi ka Soviét taluk jeung ngeureunkeun blokade di taun 1949
Jérman boga loba pisan kota nu gédé nanging mung tilu kota nu dieusian jalma leuwih ti sajuta: Berlin dieusi 3,4 juta jalma, Hamburg dieusi 1,8 juta jalma, sarta München dieusi 1,4 juta jalma
ku kituna populasi henteu museur teuing atawa ngoriéntasi di hiji kota nu gedé wungkul lamun dibandingkeun jeung nagara-nagara Éropa lianna
Kota gedé lianna nyaéta Köln, Frankfurt am Main, Stuttgart, Dortmund, Essen, Düsseldorf, Bremen, Duisburg sarta Hannover
Kota panggedéna nyaéta région Rhine-Ruhr nu kaasup kana distrik Düsseldorf-Köln
Dina taun 2004, kira-kira 6,7 juta jalma non-warganagara nyicingan Jerman
Panglobana daratang ti Turki, dituturkeun ku Italia, Yunani, Kroasia, Walanda, Sérbia dan Monténégro, Spanyol, Bosnia dan Hérzégovina, Austria, Portugal, Viétnam, Maroko, Polandia, Macedonia, Lebanon tur Perancis
Kira-kira duapertiluna geus nyicingan ieu nagara salila 8 taun atawa leuwih, ku kituna bisa ngalakukeun naturalisasi jadi warganagara
Jérman téh mangrupa tujuan utama kénéh pikeun pangungsi pulitik (nu ménta suaka) jeung ékonomi ti loba pisan nagara berkembang, ngan jumlahna turun dina jeroning sawatara taun ka dieukeun, nu ngahontal kira-kira 50.000 dina taun 2003
Jérman ogé mangrupa lemah cai ti Réformasi nu dipilampah ku Martin Luther dina abad ka-16 mimiti
Ayeuna, Protéstan (utamana di kalér jeung wétan) ngeusian nepi ka 33% populasi jeung Katolik (utamana di kidul jeung kulon) ogé 33%
Kabéhanana aya kira-kira 55 juta jalma nu ngagem Kristen
Lolobana Protéstan Jerman asup salaku anggota ti Geréja Évangélis Jérman
Geréja Bébas aya boh di kota nu gedé boh di kota nu leutik
Paus Katolik Roma nu ayeuna nyaéta saurang Jérman, katelahna Paus Benediktus XVI
Salian ti éta aya sababaraha ratus ribu Geréja Ortodoks (utamana Yunani jeung Sérbia, 400.000 Geréja Karosulan Anyar, leuwih ti 150.000 Saksi Yéhova, jeung sababaraha sarikat leutik lianna
Ogé aya kira-kira 3,7 juta Muslim di Jérman (utamana turunan Turki)
Jérman ayeuna mibanda populasi Yahudi ke-3 panglobana di Éropa
Dina taun 2004, aya dua kali lipet jumlah Yahudi ti nagara urut Uni Soviét nu nyicingan Jérman dibandingkeun jeung anu cicing di Israél
Hal ieu ngajadikeun total Yahudi leuwih ti 200.000 saprak 1991
Kira-kira satengahna nyicingan pamukiman Yahudi, anu ayeuna ieu aya leuwih ti 100, kalawan jumlah anggota 100.000 leuwih; naék ti 30.000 saméméh ngahijina deui Jérman
Sawatara dayeuh di Jerman geus nempo deui balikna budaya Yahudi, utamana di Bérlin
Urang Yahudi mibanda sora dina kahirupan publik Jérman ngaliwatan Zentralrat der Juden in Deutschland
Di wewengkon urut Jerman Wétan, kahirupan kaagamaan leuwih saeutik dibandingkeun jeung di Kulon
Ngan 5% ngahadiran misa sahenteuna saminggu sakali, dibandingkeun jeung 14% nu di Kulon nurutkeun survey ka dieunakeun
Kira-kira 30% ti populasi henteu mibanda ageman
Di Wétan angka ieu meureun leuwih luhur
Geréja sarta nagara kapisah, tapi aya gawé babarengan dina réa widang, utamana dina widang sosial, Geréja sarta komunitas kaagamaan, lamun maranéhanana badag, stabil sarta satia ka konstitusi, bisa meunang status husus ti nagara minangka "pausahaan di handapeun hukum publik" anu ngidinan geréja pikeun ngetip pajeg ti anggotana anu disebut "Kirchensteuer" (pajeg geréja)
Pangasilan ieu dikumpulkeun ku nagara minangka gaganti waragad pikeun ngumpulkeunana
Tempo Status kabébasan ageman di Jerman sarta Pemisahan gereja sarta nagara
Umum Facts and figures Jalan-jalan Gambar
Kuman atawa patogén hartina agén biologis nu ngabalukarkeun kasakit atawa panyakit ka inangna
Istilah ieu mindeng dipaké pikeun agén anu ngaruksak pisiologi normal sato atawa tutuwuhan multisélulér
Najan kitu, kuman bisa ogé nginféksi organisme sél tunggal ti sadaya karajaan biologis
Istilah "patogén" diturunkeun tina kecap Yunani παθογένεια, "datangna nyeri"
Aya sababaraha substrat jeung jalur panarajang kuman, nu utamana mah ngaliwatan udara/engapan; cai/katuangan, kontak kulit; kontak sato (véktor)
Awak manusa mibanda taméng alami pikeun ngalawan kuman, dina bentuk sistim imun jeung sababaraha baktéri nu aya dina awak manusa
Najan kitu, mun sistim imun atawa baktéri "alus" téa ruksak (misalna alatan kémoterapi, HIV, atawa antibiotik), baktéri patogénik nu tadina bisa katahan téh bisa narajang inangna
Kasus modél kieu disebutna inféksi oportunistik
Di handap ieu béréndélan sababaraha kuman, digolongkeun dumasar ciri strukturna, katut balukarna ka nu katarajang
Tuberkulosis (ilahar disebut TBC atawa "TB") téh panyakit inféksi alatan baktéri "Mycobacterium tuberculosis", nu utamana narajang bayah (TB pulmonal), tapi bisa ogé narajang sistem saraf pusat (méningitis), sistim limfe, sistim sirkulasi ("miliary tuberculosis"), tulang, jeung sendi
Tuberkulosis mangrupa salah sahiji panyakit inféksi pangbahayana
Laporan WHO taun 2004 nyebutkeun yén ieu panyakit téh narajang 14,6 juta urang di sakuliah dunya.. Dina sataunna, ieu baktéri narajang 9 juta jalma sarta nelasan 2 juta jiwa anu aya di nagara nu keur mekar
Di nagara-nagara maju, nu katarajang ieu panyakit téh biasana mah alatan sistem imunna anu lemah, utamana alatan ubar imunosuprésif atawa inféksi HIV
Sabenerna mah, méh sapertilu manusa pangeusi dunya téh geus kainféksi baktéri TB, tapi nu terus gering mah ukur 10%
Nu ngéléhkeun TB téh ukur malaria, nu nelasan 2-3 juta jalma unggal taun
Tuberkulosis dibagi jadi dua wanda, nyaéta: Tempat Infeksi
TB ogé bisa dibagi dumasar kana tempat inféksina
Gejala jeung Diagnosis
Umumna baktéri tuberkulosis tumuwuh dina bayah manusa
Pasién anu kaserang ku tuberkulosis miboga gejala saperti batuk dina jangka waktu 3 minggu atawa leuwih, nyeri dada jeung reuhak anu ngandung getih
Panyakit TB bisa didagnosis maké sababaraha metode atawa cara, diantarana kondisi sistem napas pasén, uji darah, sareng radiografi
Dina uji sistem napas pasén, pasén anu kaserang TB ngagaduhan napas anu ditandaan ku frémitus tur sora napas anu kadangu kasar
Pasén TB umumna miboga dominasi limfosit dina uji jumlah sél getih bodas
Diagnosis radiografi dipaké keur nwmpo kondisi bayah pasién alatan TB
Pasién TB miboga ciri khas nyaéta dina bagian lobus luhur atanapi ségmen superior lobus handap
Elephantidae (bangsa gajah) téh kulawarga pachyderm, hiji-hijina sésa kulawarga dina ordo Proboscidea
Elephantidae ngawengku tilu spésiés nu hirup kénéh: Gajah Sabana Aprika ("African Bush Elephant") jeung Gajah Leuweung Aprika ("African Forest Elephant") (nu duanana katelah Gajah Aprika) sarta Gajah Asia (tadina katelah Gajah India)
Spésiés lianna geus tumpur/lastari dina panungtung yuga és, nu anggeus kira 10.000 taun ka tukang
Gajah téh mamalia, sarta mangrupa sato darat pangbadagna nu aya kénéh
Mangsa reuneuh gajah lilana 22 bulan, panglilana ti antara sato darat
Ménél (anak gajah) nu kakara borojol beuratna rata-rata 120 kg, bisa hirup nepi ka 70 taun
Gajah pangbadagna nu kungsi kacatet/karékam kungsi kapanggih di Angola taun 1974, gajah jalu nu beuratna 12 ton
Nu pangleutikna, kira saukuran anak sapi atawa babi badag, kapanggih salaku fosil ti pulo Crete, nu hirup kira 5000-3000 MM
Papanggihan di Cina nunjukkeun yén gajah téh ogé jadi mangsa manusa purba
Gunung Guntur nyaéta salah sahiji gunung nu aya di Kabupatén Garut, perenahna aya di Kampung Dukuh Desa Pananjung Kecamatan Tarogong Kalér, 3 km ti ibukota Kecamatan Tarogong Kalér jeung 7 km ti ibukota Kabupatén Garut
Legana ieu gunung kurang leuwih 250 ha nu diriksa ku BKSDA Jawa Barat II kalawan nyoko kana aspek legalitas mangrupa SK Mentri Kehutanan No:274/kpts II/99
Gunung Guntur mangrupa gunung nu aktivitas vulkanikna masih aktif sarta mangrupa bagian tina runtuyan "stratovolkano" di beulah kalér-ngulon Kota Garut
Ieu gunung jangkungna 2.249 mdpl kalawan 4 puncak tur miboga hiji kawah di salah sahiji puncakna
Batas administrasi wilayah Taman Wisata Alam Gunung Guntur nyaéta béh kalér watesna téh Désa Pasawahan, béh kulon jeung Kabupatén Bandung, béh kidul jeung Désa Pananjung, sarta béh wétan jeung Désa Rancabango
Ieu gunung miboga wangun lamping nu kawilang unik nepi ka bisa ngirut sing saha waé nu ningalina
Di lamping béh wétan, bisa katingali tapak bituna gunung guntur nepi ka euweuh tatangkalan gedé, nu katingali ngan saukur tapak-tapak ngalirna lava
Lantaran kaéndahanana, ieu gunung mindeng dijadikeun inspirasi ku para seniman
Contona waé, lagu "Malati di Gunung Guntur" nu rumpakana ditulis ku Wahyu Wibisana jeung laguna dianggit ku Mang Koko
Sanajan éndah ditingalina, ieu gunung kungsi ngaringrangkeun masarakat sabudeureun kota Garut, lantaran taun 2003 basa gunung papandayan bitu, status gunung guntur kungsi jadi waspada lantaran aktivitas vulkanikna ngaronjat pisan
Ti puncak gunung guntur, urang bisa ningali kaéndahan kota Garut, ogé gunung-gunung nu lainna
Lantaran taneuhna nu garing jeung lampingna nu pinuh ku eurih, ieu gunung gampang kahuruan
Cinyusu nu kaluar ti salah sahiji lampingna ogé aya nu suhuna panas nepi ka dijadikeun sumber cai keur kawasan wisata Cipanas Garut
Salian ti éta, masarakat ogé ngamangpaatkeun lamping ieu gunung pikeun ngali keusik jeung batu nu bisa ngahudang urug nu matak jadi mamala keur masarakat sabudeureunana
Wilayah TWA Gunung Guntur can pati dimekarkeun kalawan inténsif pikeun objék pariwisata
Sanajan kitu, ieu gunung mindeng didatangan ku para penjelajah sarta dijadikeun tempat keur kémping jeung leuleuweungan
Sasakala Gunung Guntur
Kacaturkeun, aya hiji karajaan di Gunung Kutu
Éta karajaan téh ngaranna Korobokan
Raja nu ngawasana nyaéta Sunan Ranggalawé
Sakuduna mah, nu nyicingan tahta téh nyaéta lanceukna nu ngaranna Ratna Inten Déwata, ngan lantaran Inten Déwata téh awéwé jadi nu diangkat salaku raja téh nyaéta Ranggalawé
Hiji mangsa, Karajaan Korobokan ngalaman usum katiga nu kacida lilana nepi ka rahayat téh sangsara pisan
Raja bingung mikiran nasib rahayatna
Sanggeus sawala jeung Patih Karajaan, ahirna Raja nyindekkeun rék nyieun situ keur nampung cai
Ngan aya hiji hal nu jadi bangbaluh nyaéta lahan nu rék dijadikeun situ téh dicicingan ku lanceukna, Ratna Inten Déwata
Sunan Ranggalawé ménta ka lanceukna sangkan masrahkeun lahan milikna keur dijadikeun situ
Tapi Ratna Inten Déwata keukeuh teu mikeun bari pok nyarita "Geus mah aing téh teu jadi raja, imah aing gé rék direbut ogé nyah!"
Sunan Ranggalawé ahirna teu bisa maksa
Kalah kumaha gé, Inten Déwata téh lanceukna nu kudu dihurmat
Patih Karajaan kacida kuciwana ningali sikap Ranggalawé
Manéhna nganggap yén rajana téh geus teu hayang paduli kana nasib rahayat nu kacida sangsarana
Rajana dianggap teu boga kawani keru ngalawan lanceukna nu ngan saukur awéwé
Sunan Ranggalawé pohara bingungna
Tapi sanggeus dipikir dibulak balik, manéhna cindek rék nepungan lanceukna
Sakumaha harita, Inten Déwata keukeuh embung nganteur kana kahayang adina
Ahirna lantaran ngarasa tanggung jawab keur nyalametkeun rahayatna sarta tuluy-tinuluy dipaksa ku Patih Karajaan, Ranggalawé ahirna maréntahkeun sakabéh rahayatna keur ngabendung lahan milik lanceukna pikeun dijadikeun situ
Ratna Inten Déwata kacida ambekna tapi manéhna teu bisa ngalawan adina
Ahirna Inten Déwata indit ka puncak Gunung Kutu nu teu pati jauh ti imahna
Di puncak gunung éta, manéhna tapa sarta ménta ka Gusti Hyang Agung sangkan adina disadarkeun yén manéhna geus nganiaya lanceukna sorangan
Ratna Inten Déwata ngawurkeun kembang jeung taneuh garing di puncak Gunung Kutu
Teu lila ti dinya, langit ngadadak angkeub pinuh ku méga hideung
Ratna Inten Déwata gura-giru indit ninggalkeun éta gunung
Tuluy, Gunung Kutu bitu kalawan rongkahna sarta ngancurkeun Karajaan Korobokan
Lantaran bituna siga guntur, éta gunung téh dingaranan Gunung Guntur tepi ka kiwari
Sapédah (basa Sunda mangsa III: karéta mesin) téh tutumpakan manusa nu diboséh nu gilindingna aya dua, hiji di hareup jeung hiji di tukang
Sapédah mimiti dipikawanoh di Éropah, dina abad ka-19
Kiwari aya kira samilyar sapédah, dipaké pikeun alat angkutan, olahraga, jeung pelesir/hiburan
Bentuk jeung konfigurasi dasar sapédah kiwari aya robahna ti bentuk munggaran nu dijieun kira taun 1885
Sapédah kiwari mah unak-anikna leuwih loba, utamana ku beuki mekarna bahan modéren jeung rancangan anu dibantu komputer
Samagaha atawa Gerhana Panonpoé téh kajadian katutupna cahya Panonpoé ka Marcapada alatan kahalangan Bulan
[[Kategori:Samagaha]] [[Kategori:Panonpoé]] [[Kategori:Surya Mandala]]
Machu Picchu (Quechua Machu Pikchu, "Gunung Buhun", kadang disebut "Dayeuh Ingka nu Leungit", "Lost City of the Incas") téh ruruntuk Inca pra-Columbus nu perenahna aya di puhu gunung anu luhurna kira 2,350 m, luhureun lembah Urubamba, Péru, kira 70 km kalér-kuloneun Cusco
Situs ieu mimiti kawentar ka sakuliah dunya nalika ahli arkéologi ti Yale, Hiram Bingham, ngagali deui ieu situs taun 1911, sarta nulis buku ngeunaan papanggihanana ieu
Kiwari, Péru keur narékahan tina jihat hukum sangkan titinggal/artéfak nu dibawa ku Bingham bisa dibalikkeun deui
Ti taun 1983, ieu situs diaku salaku Situs Warisan Dunya UNESCO
Sigana mah situs ieu téh titinggal Karajaan Ingka nu pangweuteuhna
Numutkeun panalungtikan, kota ieu mimiti diwangun ku Sapa Inca Pachacuti, kira taun 1440, nepi ka talukna Péru ka Spanyol taun 1532
Bukti arkéologis (katut laporan/naskah kolonial) nunjukkeun yén Machu Picchu téh lain kota biasa, tapi mangrupa pangreureuhan/paniisan para ménak Ingka (sarupa jeung Paniisan Romawi)
Di ieu situs aya karaton jeung candi sesembahan Ingka sabudeureun palataran, sarta wangunan lianna salaku wangunan pangrojong
Kota ieu bisa dieusi ku paling loba 750 jalma sakaligus, tapi mun keur teu dianjangan ku para ménak mah pangeusina téh ukur saeutik
Riboflavin atawa vitamin B2 mangrupa vitamin B-kompléks nu leyur-cai
Dina jero awak, riboflavin utamana aya salaku bagian integral koénzim, flavin adénin dinukléotida (FAD) jeung flavin mononukléotida (FMN)
Koénzim nu diturunkeun ti riboflavin biasa disebut flavin, sedengkeun énzim nu maké koénzim flavin disebut flavoprotéin
Réaksi réduksi-oksidasi (rédoks)
Organisme hirup ngahasilkeun énérgi téh lolobana tina réaksi rédoks, nyaéta prosés anu ngawengku transfer éléktron
Koénzim flavin aub dina réaksi rédoks sababaraha jalur métabolik
Flavin penting pisan dina métabolisme karbohidrat, lemak, jeung protéin
FAD mangrupa bagian tina ranté transpor éléktron (réspirasi), puseurna produksi énérgi
Patali jeung sitokrom P-450, flavin ogé aub dina métabolisme obat jeung toksin
Biotin, ogé katelah vitamin H atawa B7 jeung C10H16N2O3S (Biotin; Koénzim R, Biopeiderm), mangrupa vitamin B-kompléks leyur-cai nu diwangun ku hiji cingcin uréido (tétrahidroimidizalon) nu ngahiji jeung cingcin tétrahidrotiopén
Biotin téh hiji kofaktor nu pancénna dina transfer karbon dioksida di sababaraha énzim karboksilase: Napelna biotin kana rupa-rupa protéin, disebutna "biotinilasi", mangrupa prosés penting dina transkripsi jeung réplikasi DNA
Biotin ngabeungkeut protéin tétramér stréptavidin, kalawan konstanta disosiasi "K"d dina orde 10−14 mol/L
Watek ieu mindeng dipaké dina rupa-rupa larapan biotéhnologi
Bénzéna atawa bénzén, ogé katelah C6H6, PhH jeung bénzol mangrupa sanyawa organik nu wujudna cair teu warnaan, gampang kaduruk, sarta seungit kaambeuna
Bénzéna téh karsinogén, sahingga geus teu dipaké salaku aditif pikeun béngsin
Bénzéna kaasup salah sahiji pangleyur industri penting sarta bahan baku pikeun produksi ubar, plastik, karét sintétik, jeung pewarna
Bénzéna téh aya dina minyak bumi, tapi pikeun kaperluan industri mah sok disintésis tina sanyawaan séjén nu aya dina minyak bumi
Bénzéna kapanggih taun 1825 ku élmuwan Inggris Michael Faraday, nu ngisolasi tina gas minyak sarta dingaranan "bicarburet of hydrogen"
Taun 1833, kimiawan Jérman Eilhard Mitscherlich mroduksi ieu sanyawa tina distilasi asam bénzoat jeung kapur
Ku Mitscherlich ieu sanyawaan dingaranan "benzin"
Taun 1845, kimiawan Inggris Charles Mansfield, nu digawé ka August Wilhelm von Hofmann, ngisolasi bénzéna tina "coal tar"
Opat taun salajengna, Mansfield mitambeyan produksi bénzéna skala industri, dumasar kana métode "coal-tar"
Prasasti Pasir Muara
Kloroplas téh organél nu aya dina sél tutuwuhan jeung ganggang eukariot nu bisa ngayakeun potosintésis
Kloroplas nyerep énérgi cahya ti panonpoé pikeun ngahasilkeun énérgi bébas nu diteundeun dina ATP jeung NADPH dina prosés potosintésis
Kloroplas mangrupa salah sahiji bentuk plastid, sarta sacara umum dianggap 'turunan' sianobaktéri éndosimbiotik
Dina lebah dieu, kloroplas téh sarimbag jeung mitokondria, tapi kloroplas mah ukur aya di tutuwuhan jeung protista
Dua organél ieu dikubeng ku dua lapis pinding nu dipisahkeun ku rohangan antarmémbran boga DNA sorangan nu aub dina métabolisme énérgi, sartaboga rétikulasi (krista) nu ngeusi rohangan jero
Dina tutuwuhan héjo, kloroplas téh dikubeng ku dua mémbran lipid ganda
Kiwari, mémbran jero dianggap patali jeung mémbran luar sianobaktéri karuhunna
Génom kloroplas lajeng ngurangan dibanding jeung sianobaktéri nu hirup bébas, tapi sésa nu aya écés nunjukkeun kasaruaanana
Gén-gén anu leungit téh lolobana pindah, disandikeun di génom inti inangna
Penting kauninga ogé, yén dina sababaraha ganggang (kayaning heterokont jeung protista lianna kawas Euglenozoa jeung Cercozoa), kloroplas téh siga nu tumuwuh ngaliwatan kajadian éndosimbiosis sekundér, nalika sél eukariot 'ngalegleg' sél eukariot kadua nu ngandung kloroplas, sahingga ngabentuk kloroplas nu dibungkus ku tilu atawa opat lapis mémbran
Dina sababaraha kajadian, éndosimbion sekundér ieu dilegleg deui ku eukariot lianna, sahingga ngabentuk éndosimbion tersiér
Kloroplas téh bentukna buleud gepéng nu diaméterna 2-10 mikrométer, sedengkeun kandelna 1 mikrométer
Kloroplas boga dua lapis mémbran nu disebut mémbran luar jeung jero
Dua mémbran ieu dipisahkeun ku rohangan antarmémbran
Cairan dinajero kloroplas disebut stroma, sarupa jeung sitoplasma baktéri, sarta ngandung DNA sirkulér leutik nu jeung ribosom, najan lolobana protéinna mah disandi ku gén nu aya di inti, nu produk protéinna diangkut ka jero kloroplas
Stroma téh pinuh ku tumpukan tilakoid, sub-organél tempat potosintésis nu sabenerna
Tilakoid ieu bentukna buleud gepéng, nu jerona rohangan kosong nu disebut rohangan tilakoid atawa lumén
Tilakoid ieu disusun numpuk, sarta sasusunan tilakoid disebutna granum
Réaksi potosintésis lumangsung dina mémbran tilakoid, sarta, sarupa jeung dina mitokondria, ngawengku aliran biosintésis antarmémbran
* Mémbran jero * Mémbran luar
"big cat") nujul kana ucing gedé nu liar di Amérika, Aprika, Asia, jeung Éropah; Australia jeung Antartika mah teu boga spésiés ucing pituin
Najan awakna jauh leuwih gedé batan ucing, paripolah maung jeung struktur/dedeganana mah méh baé sarua
Sakabéh bangsa ucing watekna karnivora sarta pinter pisan moro
Watesan "maung" ukur ngawengku opat spésiés Panthera: singa, lodaya, maung totol (kaasup maung kumbang), sarta jaguar
Anggota genus ieu bisa ngagaur, sedengkeun bangsa ucing nu lianna mah henteu
Ku kituna, kabisa ngagaur téh kadang dianggap ciri pangbéda pikeun golongan maung
Spésiés genus Panthera lianna, citah, maung salju, jeung puma, nu jaluna bisa nepi ka 70 kg atawa leuwih saeutik, mindeng ogé digolongkeun kana maung
Sababaraha jenis ucing, misalna ling Eurasia, beuratna ukur 25 kiloan, leuwih beurat batan ucing inguan, tapi teu dianggap kaasup maung
Genus "Panthera": "Maung" lianna: Hibrid: Maung nu statusna can écés (spésiés anyar, suspésiés ti nu geus aya, atawa dongéng): Méong (ucing sedeng):
Dina biologi sél, organél téh salah sahiji struktur nu boga pancén husus sarta dibungkus ku mémbran, aya dina sitosol sél eukariot
Organél bisa ditalungtik ngagunakeunmikroskopi atawa fraksinasi sél
Sababaraha organél nu kamungkinan asalna ti baktéri éndosimbion: Organél nu lianna: Struktur lianna nu patali: Organél eukariot
Eukariot mangrupa tipeu sél anu wangunanana paling pajeulit nu ditata dina rohangan-rohangan jeroan anu leuwih leutik nu dibungkus ku mémbran lipid
Organél-organél nu leuwih badag kayaning inti sél jeung vakuola bisa katempo ku mikroskop biasa (najan kadang perlu dibantu ku pewarna)
Henteu sakabéh sél eukariot miboga organél-organél nu kasebut di handap
Skala Mercalli diciptakeun ku saurang ahli Itali nu ngaranna Giuseppe Mercalli
Skala Mercalli ieu dipaké pikeun ngukur kakuatan lini dumasar kana informasi ti jalma-jalma anu salamet tina lini sarta ngabandingkeun tingkat karuksakan anu ditimbulkeun ku éta lini
ku sabab éta, skala Mercalli ieu subyéktip pisan
Tapi anapon kitu, skala Mercalli ieu remen dipaké di tempat anu teu mibanda séismométer anu bisa ngukur kakuatan lini di tempat kajadian
Skala Mercalli :
Istilah Amparan Sunda ("paparan Sunda", "Sundaland") nujul ka wewengkon biogéografis Asia Tenggara nu ngawengku Tanjung Malaya jeung kapuloan Sunda Gedé
Di beulah wétan, Amparan Sunda téh diwatesan ku Garis Wallace, nu diwanohkeun ku Alfred Russel Wallace, nu nandaan wates wétan sasatoan (fauna) mamalia tatar Asia, sarta wates ékozona Australasia jeung Indomalaya
Kapuloan wétaneun Garis Wallace katelahna Wallacea
Kapuloan Amparan Sunda téh mangrupa tungtung buana Asia di beulah tenggara
Dina jaman és, beungeut laut téh leuwih handap sahingga sakabéh amparan Sunda masih mangrupa daratan
Ku kituna, pangeusi kapuloan Amparan Sunda mah sarua jeung mamalia Asia umumna, kayaning monyét, kera, lodaya, tapir, jeung badak
Garis Wallace nu ngawengku Selat Lombok antara Bali jeung Lombok, sarta Selat Makassar antara Kalimantan jeung Sulawesi, nandaan tungtung buana Asia, sahingga kapuloan Wallacéa mah misah ti Asia jeung Australia sarta Guinea Anyar
Para ahli botani kadang ngahijikeun Amparan Sunda, Wallacéa, Pilipina, jeung Guinea Anyar dina propinsi paleuweungan ("floristic province") Malésia, dumasar kamiripan flora/tutuwuhanana nu lolobana mah asalna ti Asia
Wawacan nyaéta salah sahiji karya sastra wangun prosa heubeul panjang nu dianggit maké patokan pupuh (17 pupuh)
Ku kituna, wawacan dianggap salah sahiji carita anu didangding jeung digelarkeun dina puisi pupuh
Ku kituna, bisa dicindekkeun yén wawacan téh karangan "naratif" anu didangding jeung dianggit ku pupuh
Wawacan mangrupa carita panjang (naratif), tapi aya ogé déskripsi (déskriptif), anu diébréhkeun dina wangun puisi pupuh
Wangun pupuh mimiti dipikawanoh ku urang Sunda hususna para bangsawan sanggeus pangaruh Mataram dina abad ka-17
Rosidi (1966:11-26) nétélakeun yén wawacan asalna tina kecap wawacaan (maca) anu hartina: naon anu dibaca
Wawacan mangrupa karya sastra anu asalna ti Jawa, dibawa ka wewengkon Sunda ngaliwatan para bangsawan (ménak) jeung para ulama (lingkungan pasantrén)
Wawacan taya lian ti saga anu ditulis dina wangun puisi (dangding) anu tangtu anu disebut pupuh
Wawacan téh wancahan tina kecap "waca" atawa "baca" anu hartina sagala rupa anu dibaca, atawa anu bisa dibaca
Tapi istilah wawacan mah henteu ngurung sagala rupa bacaeun atawa anu bisa dibaca, da ngan nuduhkeun kana hiji rupa wangunan sastra anu mangrupa dangding, biasana mangrupa carita