izzako/sundanese-pixelgpt huggingface dataset:
Basa anu dipaké dina wawacan ilaharna maké basa anu dipaké sapopoé, ngan pikeun nyumponan patokan dangding sakapeung aya parobahan boh dina wujud kecap anapon rundayanna
Wawacan asalna tina kecap "babacaan" nu pihartieuna: naon anu dibaca, wawacan mangrupa hiji karya sastra anu ditulis
Mimitina ditulis leungeun salambar-salambar ka dieunakeun nepika dijilid mang rupa buku, karya sastra sarupa kieu téh mindengna ditepikeun/dipintonkeun dina wanda carita tayalian dina pagelaran beluk
Seni macakeun wawacan sok disebut beluk
Kecap wawacan téh asalna tina kecap 'waca' anu hartina 'maca', ku kituna bisa disebutkeun yén ayana wawacan di tatar Sunda téh sabada masarakatna geus barisaeun maca, umumna di kalangan pasantrén jeung para ménak
Wawacan mangrupa carita anu didangdingkeun jeung digelarkeunana dina puisi pupuh
Ditilik tina wangunna, carita wawacan téh mangrupa carita anu kauger ku guru lagu, guru wilangan, remen gunta-ganti pupuh, jeung umumna paranjang
Ari maca wawacan biasana sok ditembangkeun, disebutna beluk
Ayana éta beluk biasana dipidangkeun lamun aya salametan, kariaan, atawa aya anu ngalahirkeun, jeung réa-réa deui
Maca wawacan téh remen gunta-ganti pupuh
Ari pupuh anu sok ditembangkeun taya lian kinanti, asmarandana, sinom, jeung dangdanggula, sedengkeun pupuh nu séjén mah teu pati remen dipaké
Aya hiji wawacan anu numutkeun panalungtikan Dr. Mikihiro Moriyama, paneliti Kabudayaan Sunda ti Jepang, jadi tonggak ngembangna modérnitas di golongan urang Sunda
Wawacan kasebut nyaéta Wawacan Panji Wulung anu ditulis ku R.H. Moehamad Moesa, Panghulu Kabupatén Garut dina jaman kolonial
Dina bukuna , Moriyama nétélakeun: "Wawacan Panji Wulung nyaritakeun usaha panyatur dina ngembangkeun dunia modern saluyu jeung tuwuhna jaman ku cara ngawanohkeun konsép anyar ka nu maca, éta sababna wawacan ieu ditapsirkeun minangka gambaran tumuwuhna moderenisasi dina nulis basa Sunda"
Ditilik tina sajarahna, gelarna wawacan téh sabada sastra sunda kapangaruhan ku sastra jawa, pangpangna Mataram
Dina abad ka-17 M, asupna wawacan ka tatar sunda téh babarengan jeung asupna basa Jawa ka wewengkon Jawa Barat, ku pangaruhna kakawasaan Mataram
Saterusna basa Jawa téh mangrupa basa resmi nu digunakeun ku pamaréntahan mangsa harita, nepikeun ka pertengahan abad ka-19
Sanggeus kitu tulisan basa Sunda téh digunakeun deui di Jawa Barat
Eusi wawacan rupa-rupa, aya nu nyaritakeun carita Nabi: Wawacan anu asalna tina babad: Wawacan anu eusina ngeunaan tatanén jeung ubar aya sabab leuwih bisa dibaca ku masarakat ti batan ditulis dina wangun prosa lancaran
Tapi lolobana wawacan mangrupa wangun "fiksi" boh éta dina basa Sunda boh wawacan nu ti basa Jawa saperti : Wawacan séjénna:
Méong Congkok ("Asian Leopard Cat", "Prionailurus bengalensis" atawa "Felis bengalensis") téh ucing liar leutik pituin Asia Tenggara
Kurang/leuwihna mah awak méong congkok téh sarua jeung ucing inguan, tapi di sababaraha wewengkon mah béda: di Indonésia , panjangna téh 45 cm, ditambah buntut 20 cm, sedengkeun nu di wewengkon Amur mah panjangna 60 cm/40 cm
Buluna ogé rupa-rupa: di wewengkon kidul mah kelirna konéng, sedengekun di wewengkon kalér mah hawuk semu pérak, tapi lebah dada jeung bagian handap huluna mah sarua bodas
Bentuk polétna aya dua rupa: tutul atawa kembang (sigana mah gumantung kana subspésiésna)
Habitat méong congkok mangrupa leuweung, utamana leuweung hujan, boh di pagunungan (nepi ka 3000 m lbl) atawa di padataran
Jajahanana tara jauh ti aliran cai (walungan atawa susukan), pinter tétérékélan dina tatangkalan, tapi ogé pinter ngojay
Méong congkok téh sato nu liar peuting, nu biasana ngahakan rodénsia, manuk, lauk, réptil, kalong, jeung mamalia leutik
Mun hirupna deukeut ka padumukan jelema, utamana nu barang kukut, ieu sato téh bisa jadi hama, sabab bisa ngamangsa sato ingon (nu leutik)
Kabiasaanana nyorangan (solitér), iwal mun usum kawin
Sakali anakan jumlahna 2-4, kalawan mangsa reuneuh lilana 65-70 poé
Méong iriomoté, subspésiés ti Jepang, ukur aya di pulo Iriomoté
Nalika kapanggih taun 1967, ieu méong disangka sésa nu salamét ti bangsa ucing nu geus lastari, sahingga ditempatkeun dina genus nu misah: "Mayailurus"
Najan ayeuna mah anggapan ieu téh geus teu diaku, sabagian mah aya kénéh nu nganggap méong iriomoté salaku spésiés nu misah, alatan bédana ti méong congkok lianna: buluna coklat, buntutna gomplok kandel, sarta teu bisa nilepkeun kukuna
Pikeun masarakat Iriomoté, ieu méong katelah yamamayaa (hartina "ucing gunung") atawa yamapikaryaa ("ucing gunung nu panonna hurung") atawa pingiimayaa ("ucing mabur")
Méong iriomoté mangrupa subspésiés nu paling kaancam lastari, sabab populasina kiwari teu leuwih ti saratus
Méong tsushima kakara kapanggih taun 1988
Ieu ogé mimitina mah dianggap spésiés séjén, tapi terus jadi subspésiés méong congkok Mansuria ("P. b. manchurica")
Méong congkok kadang ditéwak sarta dikawinkeun jeung ucing inguan pikeun ngahasilkeun ucing bengali nu dedeganana sarupa, tapi lindeuk
Méong congkok watekna solitér, iwal nalika usum kawin
Aya nu liar beurang, tapi lolobana moro beurit, bajing, atawa kelenci mangsa peuting, pinter tétérékél sarta loba cicing dina tatangkalan
Saréna dina tatangkalan, tapi ogé sok nyumput dina rungkun anu buni dina taneuh
Di pakebonan kalapa sawit di Sabah, ieu méong dilatih pikeun moro hama bangsa rodensia jeung légé/bangbung
Di ieu habitat, nu jalu boga wilayah leuwih lega batan nu bikang, rata-rata 3,5 km² jeung 2,1 km²
Wilayah nu jalu biasana nyorok ka wilayah hiji bikang atawa leuwih
Méong congkok bisa ngojay, tapi tara ngahajakeun
Sorana sarupa jeung ucing imahan
Boh nu jalu atawa nu bikang nandaan wilayahna ku cara ngiihan, modolan, ngagosokkeun huluna, jeung tanda koét/cakarna
Méong congkok kaasup karnivora, ngahakan rupa-rupa sato leutik kaasup mamalia, kadal, amfibi, manuk, jeung serangga
Kadaharan utamana bangsa beurit, ditambah jujukutan, endog, hayam, jeung sato cai
Béda ti ucing leutik lianna, méong congkok tara 'ngulinkeun' mangsana, nu tetep digégél nepi ka paéhna
Baranahan jeung tumuwuh
Di wewengkon kidul, méong congkok usum kawin teu netep mangsana; di wewengkon kalér nu leuwih tiris usum kawinna sabudeureun Maret atawa April, ngarah pas ngajuru hawana rada haneut
Periodeu éstrus lilana 5–9 poé
Mun anakna paéh, indungna bisa langsung begér deui dina taun éta kénéh
Reuneuhna 60-70 poé, sakali ngajurukeun 2-4 'bilatung' anu tetep dina sayangna salila sabulan
Beuratna pas borojol 75-130 gram, nikel dua kali sanggeus dua minggu, nikel opat kali sanggeus lima minggu
Panonna beunta sanggeus sapuluh poé, mimiti bisa dahar sanggeus 23 poé
Umur sabulan huntuna geus sampurna, sarta geus bisa dahar daging
Dina kurungan, umur méong congkok bisa nepi ka 13 taun
Méong congkok biasana hirup papasangan, sarta babarengan ngurus anakna nepi ka 7-10 bulan
Nu liar nincak sawawa umur 18 bulan, tapi ingon-ingon bisa sawawa umur 7 bulan, anapon nu bikang umur 10 bulan
maung sancang ("Macan tutul", "Leopards", "Panthera pardus") mangrupa salah sahiji ti opat 'maung' dina genus genus "Panthera"
Dedeganana teu sarua, ti mimiti panjang saméter nepi ka ampir dua méter, nu rata-rata beuratna antara 30-70 kg
Nu jalu bisa leuwih ti 90 kgs, sedengkeun bikangna mah kira dua pertiluna
Ditilik tina ukuranana mah, maung sancang téh kaasup bangsa ucing pangkuatna sanggeus jaguar
maung sancang lolobana boga bulu konéng-emas kalawan totol hideung bentuk kembang Maung tarum ("panther") mangrupa maung sancang (atawa jaguar) mélanistik, boga mutasi nu ngabalukarkeun leuwih lobana produksi pigmén hideung (eumélanin) batan pigmén konéng emas (péomélanin)
Hasilna, bulu ieu maung jadi ampir hideung meles, da mun disidikkeun mah totolna téh masih bisa katempo
Lian ti tarum, aya ogé maung bodas
Najan ukuranana badag, sato nu sok liar peuting sarta prédator arboréal téh hésé kawénéhanana
Aya kira 7-30 subspésiés maung sancang (salah sahijina geus lastari), najan teu sakabéhna ditampa ku para ahli: Maung tarum
maung sancang pseudo-mélanistik boga kelir dasar nu normal, tapi ku sabab totolna kerep pisan, katémbongna kawas hideung meles
Di sababaraha spésiés, bagian nu kelirna hideung téh ngalegaan, antukna ukur nyésakeun garis coklat nu nunjukkeun kelir dasar Dina hiji makalah ngeunaan maung tarum Asia, Pocock ngagunakeun poto kulit maung sancang ti India kidul; totolna baradag, nu masing-masing ngandung sababaraha totol antukna kawas jaguar atawa méong congkok
Kulit maung sancang Pocock lianna di India kidul totolna normal, tapi pigmén tambahanana loba pisan antukna kawas maung tarum totol konéng
Maung, utamana nu totol, kadang sok pahili antara nu hiji jeung nu séjénna, komo mun nempona di kebon binatang atawa poto
maung sancang ("leopard") téh deukeut pisan jeung jaguar, tapi rada jauh jeung citah mah
Cara anu gampang pikeun ngabédakeunana nyaéta ku nganyahokeun ti mana asalna
maung sancang mah ayana ukur di Aprika jeung Asia, sedengkeun jaguar ukur di Amérika
Ciri lianna: maung sancang mah teu boga totol dina jero kembangna, sedengkeun jaguar, lian ti kembangna leuwih badag, ogé di jerona sok aya totolan
Nu diiwalkeun téh ukur dua: maung sancang Amur jeung maung sancang Cina Kalér, nu leuwih leutik
Lian ti panémbongna, maung sancang jeung jaguar ogé mibanda pola paripolah nu sarupa
Jaguar bisa nyaluyukeun manéh kana rupa-rupa habitat, ti leuweung hujan nepi ka tegalan
Kitu ogé maung sancang nu bisa hirup di leuweung geledegan, tegalan, pagunungan, nepi ka sagara keusik
Citah, najan habitatna méh sarupa jeung maung sancang, gampang pisan dibédakeunana
maung sancang mah leuwih beurat, leuwih ngeusi, babandingan hulu jeung awakna leuwih badag, sarta totolna mangrupa kembang, lain titik
Citah lumpatna leuwih tarik batan maung sancang, sarta hirupna leuwih condong diurnal, sedengkeun maung sancang mah sok liar peuting (nokturnal)
Citah mah hirupna dina taneuh, sedengkeun maung sancang mah sok tétérékélan dina tatangkalan
Sebaran jeung konservasi
Saméméh ayana pangaruh manusa, maung sancang téh mangrupa bangsa ucing nu paling sumebar di sakuliah dunya: ampir di sakuliah Aprika (iwal sagara keusik Sahara), ogé di Asia Minor
Urang masih bisa manggihan ieu sato di Tatar Arab, India, Pakistan, Cina, Sibéria, Asia Tenggara darat, sarta pulo Jawa jeung Sri Langka
Salaku prédator badag, kahirupan maung sancang mah kaitung nyugemakeun
Dumasar panalungtikan, kiwari gé aya kira satengah juta maung sancang di sakuliah dunya
Tapi, kawas maung lianna, beuki dieu maung sancang gé beuki béakeun habitat, komo mun loba kénéh nu moro mah
ku sabab pinter nyamuni/nyaru, maung sancang kadang bisa hirup deukeut jeung padumukan manusa
Turaés () (Megapomponia imperatoria) mangrupa tonggérét badag nu sumebar di Asia Tenggara
Turaés hirup di wewengkon iklim sedeng jeung tropis, kawentar ku sorana anu nongtoréng
Turaés bisa disebut spésiés tonggérét pangbadagna kalawan panjang hulu jeung saawak-awakna jeung rubak jangjang
Virus imunodefisiénsi manusa anu katelah HIV ("human immunodeficiency virus") mangrupa retrovirus nu utamana nginféksi bagian vital sistim imun manusa kayaning sél T CD4+, makropag, jeung sél déndritik
Ieu virus ogé, boh sacara langsung atawa henteu, ngancurkeun sél T CD4+
Ku sabab sél T CD4+ T dipikabutuh pikeun jalanna sistim imun, mun sél ieu geus diancurkeun ku HIV, sistim imun bakal tumpur, antukna ngabalukarkeun kasakit nu katelah AIDS
Virus HIV bisa ditularkeun ngaliwatan cairan Semen (baranahan), getih, cairan tumbung jeung ASI
Indonésia mangrupa nagara katilu sadunya anu pangseueurna kaserang ku panyakit HIV
Jumlah kasus HIV di Indonésia sakitar 640.000 jiwa, sanggeus Cina jeung India
Hal éta disababkeun lantaran tilu nagara ieu ngagaduhan populasi anu gedé
Sanajan kitu, prévalénsi di Indonésia ngan ukur 0,43 persén atawa masih handap tina tingkat épidemi hiji persén
Dina taun 2014, Joint United Nation Programme on HIV/AIDS (UNAIDS) méré kartu rapor beureum ngeunaan kontrol HIV/AIDS ka Indonésia
Pasién anyar naék 47 persén ti taun 2005
Pati alatan AIDS di Indonésia masih kénéh luhur, sabab ngan 8 persén jalma anu kaserang HIV AIDS (ODHA) anu narima perlakuan obat antiretroviral (ARV)
Gejala panyakit HIV bisa dibagi dumasar kana tahap perkembangan panyakitna di antarana nyaéta: Tahap 1: Inféksi HIV Akut
Tahap kahiji HIV nyaéta tahap akut inféksi
Tahap ieu lumangsung dina sababaraha bulan kahiji sanggeus hiji jalmi kena ku HIV atawa sanggeus hiji jalmi geus ngaliwatan periode inkubasi virus
Dina tahap ieu, sistem imun jalmi anu kakenaan ngabentuk antibodi pikeun ngalawan virus HIV
Gejala dina tahap ieu muncul 2 nepi 4 minggu sanggeus inféksi lumangsung
Panyakit umumna henteu sadar yén salah sahiji jalmi kainfeksi HIV
Kusabab gejala nu muncul sami sareng gejala flu sareng tiasa ngaleungit sareng kambuh deui
Dina tahap ieu, jumlah virus dina aliran getih cukup luhur sahingga transmisi inféksi lumangsung leuwih gampang
Gejala tina tahap akut inféksi tiasa hampang mun parna sarta tiasa lepas ti sababaraha poé nepi ka sababaraha minggu
Gejala-gejala dina tahap ieu ngawengku: Tahap 2: Inféksi HIV Kronis (Periode Latén)
Sanggeus sababaraha bulan, inféksi HIV asup kana tahap kronis atawa periode latén
Inféksi dina tahap ieu tiasa nepi ka sababaraha taun atanapi puluhan taun
Dina tahap ieu, virus HIV tetep aktip dina ngancurkeun sistim imun awak, tapi baranahana teu loba
Gejala inféksi HIV dina tahap latén rupa-rupa
Sababaraha penderita henteu ngaraos gejala naon waé dina tahap ieu
Sanajan kitu, sabagian penderita ngalaman gejala-gejala sapertos: Tahap 3: AIDS
Inféksi tahap latén anu dirawat telat bakal nyababkeun HIV langkung berkembang
Kaayaan ieu ngajadikeun inféksi HIV asup kana tahap katilu, nyaéta AIDS
Dina tahap ieu, sistem imun ruksak parah sahingga penderita langkung rentan ka inféksi anu sanés
Gejala AIDS ieu ngawengku: Sejarah
Ngenaan sajarahna, para ahli ngira-ngira virus HIV awalna datang tina simpanseu jeung virus immunodeficiency simian (SIV)
Virus ieu nyerang sistem imun monyét sareng kera
Dina taun 1999, panalungtik ngaidentifikasi galur simpanse SIV anu disebut SIVcpz anu idéntik jeung HIV
Diperkirakeun yén simpanse moro sareng ngamangsa monyét leutik anu kainfeksi SIV
Dua galur virus ieu teras ngagabung sareng ngabentuk SIVcpz
Panyakit ieu tiasa nyebar ka simpanse sareng manusa
Virus SIVcpz tiasa nyerang manusa kusabab pamburu di Afrika ngadahar daging simpanseu anu katépaan panyakit atanapi getih simpanseu asup kana awak pamburu ngaliwatan tatu dina kulit pamburu
Panyebaran munggaran SIV ka HIV dina manusa dianggap tonggak awal dina sajarah HIV/AIDS, mimiti kapanggih dina taun 1920
Ti saprak éta pandémik HIV nyebar di Kinshasa, Républik Démokratik Kongo, Afrika
Ti dinya, virus ogé nyebarkeun ngaliwatan TKI sareng perdagangan séks
Dina 1960, HIV nyebar ti Afrika ka Haiti jeung Karibia
Dina taun 1970, virus HIV diduga asup ka Amérika Serikat sarta sumebar ka sakuliah dunya
Penularan jeung Pencegahan
Panyakit HIV tiasa ditularkeun ti hiji penderita ka nu sanés ngaliwatan cairan awak dina kaayaan anu tangtu
Dina konteks ieu, jalma tiasa katularan ku HIV saatos kontak langsung sareng cairan awak penderita HIV anu ngagaduhan viral load terdeteksi (kaayaan panyakit anu teu terkendali)
Cairan awak anu jadi gerbang panularan HIV di antarana nyaéta getih, cairan mani jeng mazi, cairan ti dubur, cairan tumbung, jeng ASI
Panyebaran bisa lumangsung nalika HIV dina cairan awak nu tos disebutkeun asup kana aliran getih jalma séjén ngaliwatan mémbran mukosa
Mémbran mukosa aya dina anus, tumbung, ujung sirit, baham, tatu muka, atawa ngaliwatan liang suntik
Di handap ieu sababaraha cara panularan panyakit HIV
Seks anal mangrupa salah sahiji hubungan seksual sareng résiko pangluhurna janten panto transmisi HIV
Résiko ieu ningkat upami sirit henteu disunat sareng aya tatu leutik dina sirit
Salin seks anal, hiji jalma ogé tiasa kaserang HIV upami aranjeunna gaduh séks tumbung tanpa kondom sareng jalma anu positif HIV anu kaayaan panyakitna henteu dikontrol
Indung ka orok nalika kakandungan sareng nyusu
Panyebaran HIV ti indung ka fétus dina kandungan ogé tiasa lumangsung nalika kakandungan, kalahiran, atanapi pas nyusuan
Nanging, résiko panularan tiasa dicegah salami ibu hamil nu gaduh panyakit HIV/AIDS nginum obat ARV nalika kakandungan dugi ka nyusuan
Ngagunakeun jarum suntik anu henteu steril
Maké jarum suntik sareng alat suntik sanés anu henteu steril saatos dianggo ku penderita HIV anu henteu terkontrol tiasa janten salah sahiji cara pikeun nyebarkeun HIV
Résiko ieu tiasa timbul tina nyuntik narkoba, tato, atanapi "piercing" awak
Résiko transmisi HIV salila seks baham sabenerna rendah
Tapi, jalma-jalma aya résiko kaserang HIV upami penderita HIV gaduh hubungan seksual baham dina baham pasangan anu ngagaduhan borok baham, gusi ngaluarkeun getih, nyeri baham, atanapi tatu sareng inféksi dikirimkeun séksual dina sirit penderita
Sanaos digégél kawilang jarang, digégél ku panyawat HIV anu panyakitna teu kaampeuh dugi ka getihan sareng tatu robek ogé tiasa janten jalan pikeun nyebarkeun HIV
Tapi émut, henteu aya résiko panularan upami kulit anu digigit henteu luka
Nyium nalika anjeun ngagaduhan sariawan, gusi berdarah, nyeri waos
Sapertos digégél, nyium dina baham sareng penderita HIV anu panyakitna henteu dikontrol nalika aya sariawan, gusi berdarah, nyeri waos, atanapi aya tatu dina jero sungut ogé tiasa ningkatkeun résiko kaserang panyakit ieu
Tapi, HIV henteu ditularkeun upami cium dilakukeun ku baham anu séhat
Salian ti cara-cara panularan di luhur, HIV moal tiasa ditularkeun ngaliwatan: Di samping éta, ngenaan pencegahan panyakit HIV
Jalmi nu gaduh panyakit HIV sareng sok nginum obat ARV atanapi terapi anti-HIV unggal dinten sakumaha anu disarankeun ku dokter tiasa ngajaga "viral load" anu teu tiasa dideteksi
Ku cara éta, résiko panularan HIV ka pasangan tiasa ngirangan
Sanajan kitu, kadang penderita poho nginum obat atawa alesan séjén ambéh "viral load" maranéhanana dideteksi deui sarta aranjeunna rawan ngirimkeun HIV ka pasangan maranéhanana
Aya sababaraha léngkah pencegahan HIV anu tiasa dilakukeun pikeun nyegah panyakit kronis ieu:
Jangkrik, famili Gryllidae, mangrupa serangga nu bisa disada, mirip simeut jeung cihcir (ordo Orthoptera), tapi awakna rada depé sarta boga anténeu panjang
Jangkrik kawentar ku sora stridulasina (ukur nu jalu), nu disada ku cara ngagésékkeun jangjang atawa sukuna, antukna sora nu kaluar téh béda pikeun masing-masing spésiés
Aya dua tipeu sora jangkrik: sora panggero jeung sora pangolo
Sora panggero anu tarik ditujukeun pikeun ngirut bikang sarta ngusir jalu nu séjén, sedengkeun sora pangolo nu alon mah dipaké mun bikangna geus deukeut
Jangkrik bikang boga organ paneundeun endog (ovipositor) nu bentukna kawas jarum
Ciri fisik séjénna nu ngabédakeun antara nu jalu jeung nu bikang, nyaéta ayana batik dina jangjang luar jangkrik jalu (umumna), sedengkeun nu bikang mah ukur garis-garis nuturkeun "tulang" jangjangna
Sora 'krik-krikan' jangkrik téh gumantung ka spésiés jeung hawa lingkunganana
Ilaharna, sora jangkrik bakal leuwih tarik mun hawa leuwih panas (kira 60 'krik' per menit dina 13 °C)
Hubungan antara hawa jeung lobana 'krik-krikan' katelah salaku Hukum Dolbear
Nu geus kanyahoan, di sakuliah dunya téh jangkrik kabagi kana kira 900 spésiés
Ngarah teu pahili jeung simeut, perlu diinget yén jangkrik mah liar peuting, béda jeung simeut nu liar beurang
Taun 1970, William H. Cade manggihan yén parasit laleur Tachinidae "Ormia ochracea" ogé katarik ku sora jangkrik jalu, kalawan maksud pikeun melakkeun anakna dina awak jangkrik jalu
Di Asia, jangkrik sok dikukut, boh nuturkeun kapercayaan (utamana di Cina), atawa ukur kalangenan
Di daérah judi, misalna Makau, jangkrik ogé sok diadukeun
Pikeun nu miara manuk, jangkrik ogé sok dikukut pikeun parab
Di Tatar Sunda, aya sababaraha spésiés jangkrik anu dipikawanoh, tapi rujukan nu nyebutkeun klasifikasina can kapanggih:
Gaang ngawengku kulawarga Gryllotalpidae, serangga nu awakna kandel, panjangna kira 3–5 cm, biwir hareupna mekar kawas singkup pikeun ngagali taneuh jeung ngojay, panonna bolotot
Gaang sawawa bisa hiber nepi ka 8 kilo jauhna (dina usum kawin), getol sapanjang taun, tapi mun keur usum tiris mah hibernasi
Gaang téh omnivora, ngahakan jentik, cacing, akar tutuwuhan, jeung jukut
Anapon gaang, sok dimangsa ku manuk, beurit, lasun, peusing, jeung careuh
Gaang téh aya di mana-mana, tapi ku sabab liarna peuting sarta lolobana mah cicing dina jero taneuh, manusa jarang nu mireungeuh
Biasana, gaang mah cicing dipakébonan, sawah, patamanan, atawa lapang golep
Lima ti antara tujuh spésiés gaang nu aya di Amérika Kalér asalna ti Éropa, Asia, jeung Amérika Kidul, sarta tara dianggap hama
Di Asia, gaang kadang sok digoréng
Di sababaraha wilayah, populasi gaang nyirorot alatan karuksakan alam/habitatna (érosi, péstisida)
Kukuyaan; Breum nyaéta mangrupa insékta leutik anggota "Coccinellidae" kulawarga bangbung, nu ngawengku leuwih ti 4.500 spésiés
Awak kukuyaan bentukna buleud, kalawan diaméter ukur 1 - 10 mm, ilaharna boga warna karapas dasar konéng, oranyeu, atawa beureum ditambah tutul hideung, sedengkeun suku jeung huluna mah hideung
Kukuyaan boga kelir caang pikeun ngusir prédator
Cara ieu téh jétu pisan, sabab prédator nyangka yén nu kelirna caang kitu mah biasana aya racunan
Kukuyaan téh nguntungkeun pikeun tatanén organik, sabab lolobana inséktivora, ngahakanan apid, laleur buah, sarta insékta hama lianna
"tyros" nu hartina "kiju", sabab munggaran kapanggih dina kiju), 4-hidroksifénilalanin, atawa asam 2-amino-3(4-hidroksifénil)-propanoat, mangrupa salah sahiji ti 20 asam amino nu dipaké ku sél pikeun nyintésis protéin
Hidroksilaseu tirosin ("tyrosine hydroxylase", TH) énzim nu ngawates laju réaksi dina sintésis katékolamin (dopamin, norépinéfrin, épinéfrin)
Bajing mangrupa ngaran umum pikeun rodensia ti kulawarga Sciuridae (Yun
"skia" "kalangkang" jeung "oura" "buntut")
Sacara husus, di urang bajing téh biasana nujul ka anggota genera "Sciurus" jeung "Tamiasciurus", nyaéta bajing tangkal pituin Éropa, Asia, jeung Amérika
Anapon Sciuridae, ngawengku ogé bajing hiber jeung bajing taneuh
Aya sababaraha bajing anu boga ciri mandiri: 'Bajing Beureum Éropa' "Sciurus vulgaris", 'Bajing Careuh' "S. niger", 'Bajing Hawuk Wétan' "S. carolinensis", 'Bajing Hawuk Kulon' "S. griseus", 'Bajing Douglas' "Tamiasciurus douglasii", jeung 'Bajing Beureum Amérika' "Tamiasciurus hudsonicus"
Di wewengkon Ontario, Quebec, Maryland, Virginia, jeung sababaraha tempat lianna aya Bajing Hideung, nu sabenerna mangrupa varian ti Bajing Hawuk Wétan; jadi hideung sigana salaku adaptasi sangkan bisa nyerep panas leuwih loba
Populasi Bajing Beureum di Inggris, Irlandia, jeung Italia kiwari nyirorot, utamana alatan karuksakan habitat sarta kompetisi jeung Bajing Hawuk
Tarékah ngajaga kahirupan alami Bajing beureum dijalankeun ku miara leuweung konifér nu dipikaresep ku Bajing Beureum
Di Indonésia, nu paling ilahar nyaéta Bajing Hawuk
Ku para pangebon kalapa mah dianggap hama, sabab sok ngaruksak tatanénna
Cara jeung kabiasaan barang dahar
Salah sahiji sipat anu loba dipikawanoh tina sababaraha spésiés bajing tayalian néangan jeung nunda kakacangan pikeun usum tiis
Ieu bajing, tayalian maranéhna ngumpulkeun kacang tuluy disumputkeun di sababaraha tempat anu gampil ditéang ku manéhna, biasana ieu kacang sok dikubur
Panalungtikan anyar ngébréhkeun yén ieu bajing mibanda ingetan anu kuat pikeun manggihan tempat-tempat panundaan kacang-kacang téa
Dina élmu komputer, sindangan (Ing
"cache", dibaca "kés") hartina kumpulan data salinan ti nu aslina nu disimpen di tempat séjén
Hal ieu ditujukeun pikeun ngirit, mun data aslina "mahal", dina harti hésé dicokotna
Mun datana geus disindangkeun ("cached"), engkéna aksés data téh bakal leuwih gampang
Sindangan mangrupa hiji blok mémori keur nyimpen data samentara waktu ngarah gmpang dipigunakeun deui
CPU jeung hard disk sacara rutin ngagunakeun sindangan, nya kitu deui browser wéb
Mémori nu leutik dina atawa deukeuteun chip CPU bisa leuwih gampang dijieun tinimbang mémori nu leuwih gedé
lolobana CPU ti taun 1980-an geus maké hiji atawa leuwih sindangan, sarta CPU multiguna modéren dina jero komputer pribadi bisa mibanda satengah losin sindangan, nu mana masing-masingna dihusukeun keur bagian nu béda-béda dina masalah ngéksekusi program
Soang téh unggas cai gedé ti kulawarga Anatidae, nu ogé ngawengku soang jeung meri
Soang dikelompokkeun kana golongan sosoangan dina subfamily Anserinae
Soang Cina nyaéta soang-soang nu asalna ti Cina Daratan
Méh sakabéh soang nu aya di Indonésia mangrupa rupa soang Cina
Soang Cina resep cicing dijukut
Soang Cina ogé bakal gedé kalawan gancang
Dagingna leuwih poék sarta lemakna saeutik ti batan soang séjén
Ngan hanjakalna Soang ieu teu tahan ka panyakit batan soang séjén
Soang nu mirip Soang Cina bédana awakna leuwih gedé ti batan Soang Cina
Dagingna leuwih ngeunah ti batan Soang Cina
Soang Emden warnana bodas mulus
Anak Soang beuratna bisa nepi 6 kg dina waktu 10 minggu
Disebut-sebut salaku soang nu awakna pangbadagna kalawan ciri-cirina boga bulu tonggong warna gurat bodas sarta dadana warna bodas
"Ieu artikel ngabahas ngeunaan partikel biologis; pikeun istilah komputer, tingal virus komputer
Pikeun nu séjénna, baca virus (disambiguasi)."
"racun") atawa pirus hartina partikel submikroskopik nu bisa ngainféksi sél-sél organisme
Dina hambalan dasarna, pirus téh diwangun ku matéri genetik nu dikandung dina cangkang protéin nu disebut kapsid, nu jadi pangbéda jeung partikel kawas pirus samodél prion jeung viroid
Ulikan ngeunaan virus katelahna virologi, sedengkeun nu ngulik virus disebut virolog
Virus téh sarupa jeung parasit intrasélulér obligat nu pada-pada teu boga alat réproduksi mun aya di luareun sél inang
Tapi, teu kawas parasit nu écés hirupna, pirus mah teu puguh
Pirus nginféksi rupa-rupa organisme, boh eukaryote (kayaning sato, serangga, jeung tutuwuhan) atawa prokaryote (misalna baktéri)
Pirus nu nginféksi baktéri disebut "baktériofag" ("bacteriophage"), atawa sok disebut "fag" ("phage") wungkul
Kahirupan virus masih haneut dipadungdengkeun, sabab virus teu nedunan sakabéh kritéria/sarat definisi hirup, utamana mah alatan euweuhna mémbran sél jeung métabolisme nu teu mandiri
Asal-usul virus modéren can pati écés, sarta aya kamungkinan datangna ti sababaraha sumber
ku sabab can kungsi aya nu manggihan fosilna, hiji-hijina téhnik nu bisa dipaké nyaéta téhnik molekulér
Danget ieu aya dua tiori anu dianut: Viroid, satelit, jeung prion mangrupa partikel inféksi lianna nu strukturna leuwih basajan batan virus
Dina taksonomi, klasifikasi virus geus kabuktian hésé ku sabab euweuhna rékaman fosil, komo deuih statusna salaku mahluk hirup gé masih dipadungdengkeun
Virus teu asup kana domain klasifikasi biologi nu geus aya, antukna ukur dimimitian tina hambalan kulawarga
Najan kitu, geus aya nu ngusulkeun ngaran domain Acytota, antukna virus diperenahkeun sajajar jeung domain Eubacteria, Archaea, jeung Eukarya
Perlu diinget yén kiwari teu sakabéh kulawarga diklasifikasikeun kana ordo, teu sakabéh genera diklasifikasikeun kana kulawarga
Salaku conto klasifikasi, virus cacar hayam asup kana kulawarga "Herpesviridae", subfamili "Alphaherpesvirinae" jeung genus "Varicellovirus", ari ordona mah can aya
Struktur umumnya mah kawas kieu: Ordo ("-virales") Kulawarga ("-viridae") Subfamili ("-virinae") Genus ("-virus") Spésiés ("-virus") Sistim klasifikasi nu aya ayeuna dikembangkeun ku Komite Internasional Taksonomi Virus (Internasional Committee on Taxonomy of Viruses, ICTV)
Dina lebah ordo, ahli taksonomi kudu nimbang-nimbang tipeu asam nukléat nu aya, naha utas tunggal atawa ganda, sarta aya/henteuna amplop
Sanggeus tilu pasipatan ieu, nu ditimbang téh tipeu inang, bentuk kapsid, pasipatan imunologis, jeung tipeu panyakit nu dibalukarkeunana
Pikeun tambahan, aya ogé sistim klasifikasi Baltimore nu merenahkeun virus dina hiji ti antara tujuh "Golongan", nu misahkeun virus dumasar cara réplikasi jeung tipeu génomna
Partikel virus nu lengkep, katelah virion, leuwih leutik batan transporter gén, diwangun ku asam nukléat hambalan paling dasar nu dikubeng ku bungkus protéin nu katelah kapsid
Ieu kapsid diwangun ku protéin nu disandi ku génom virus, bentukna jadi ciri morfologina
Unit protéin nu disandi virus, disebut protomér, bakal ngabentuk manéh jadi kapsid, tanpa merlukeun asupan ti génom virus - najan kitu, sababaraha virus nyandikeun protéin nu nungtun konstruksi kapsidna
Protéin nu ngabeungkeut asam nukléatna sacara téhnis disebut nukléoprotéin, sedengkeun beungkeutan antara protéin kapsid jeung asam nukléat virus disebut nukléokapsid
Sacara umum, aya opat tipeu morfologi virus: Ukuran
Virus nu geus katalungtik, lolobana boga ukuran kapsid 10 jeung 300 nanométer (diaméter)
Pikeun babandingan, virion ukuran sedeng dibandingkeun jeung kutu téh sarua jeung ukuran manusa dibandingkeun jeung gunung nu badagna dua kalieun Gunung Everest
Sababaraha filovirus panjangna bisa nepi ka 1400 nm, tapi diaméter kapsidna mah kira ukur 80 nm
Najan lolobana mah moal katempo ku mikroskop cahya, aya ogé virus nu leuwih badag batan baktéri nu pangleutikna antukna bisa katempo mun maké "pembesaran" nu cukup
Pikeun nempo partikel virus, nu ilahar dipaké nyaéta mikroskop éléktron, boh transmisi atawa skén
Virus nu anyaran kapanggih, mimivirus, teu galib ti nu séjén, diaméterna 400 nm
Virus pangbadagna ieu ukuran génomna nepi ka 1000 gén (sababaraha baktéri ngan boga 400) nu panjangna 1,2 mégabasa
Génomna ieu ngandung loba gén nu homolog jeung gén prokaryote sarta eukaryote
Papanggihan ieu ngajurung para élmuwan mikiran deui kontrovérsi sabudeureun organisme jeung virus, nu saméméhna ukur dianggap unsur genetik nu bisa pundah-pindah
DNA atawa RNA aya dina spésiés virus, tapi tara sakaligus aya duanana
Nu aya duanana téh ukur dina sitomégalovirus manusa, nu ngandung DNA jeung mRNA
Asam nukléatna bisa utas tunggal, bisa ogé ganda, gumantung spésiésna
Ku kituna, virus ngawengku opat golongan tipeu asam nukléat: DNA lambar ganda, DNA lambar tungggal, RNA lambar ganda, jeung RNA lambar tunggal
Spésiés virus sato geus katalungtik mibanda opat rupa kombinasi di luhur, virus tutuwuhan ilaharna mah boga tipeu RNA lambar tunggal, sedengkeun baktériofag mah lolobana boga tipeu DNA lambar ganda
Asam nukléat dimaksud di luhur téh bisa linéar, bisa ogé sirkular nutup
Ukuran génom dumasar beurat nukléotidana téh rupa-rupa gumantung spésiésna
Génom pangleutikna nyandi kira ukur opat protéin kalawan beurat formula_1 dalton, sedengkeun nu pangbadagna kira formula_2 dalton sarta nyandi leuwih ti saratus protéin
Sababaraha spésiés virus mibanda nukléotida nu ahéng, kayaning hidroksimétilsitosin (gaganti sitosin) salaku bagian normal génomna
Pikeun virus nu asam nukléatna dina bentuk RNA, lambaranana téh cenah séns-positip (ogé katelah lambar-pleus, "plus-strand") atawa séns-négatip (ogé katelah lambar-mineus, "minus-strand"), gumantung komplemén/henteuna jeung mRNA virusna
RNA virus séns-positip téh ciples jeung mRNA virus, antukna bisa gancang ditranslasikeun ku sél inang
RNA virus séns-négatip kompleméntér jeung mRNA antukna kudu dirobah jadi RNA séns-positip ku RNA polimérase saméméh translasi
Virus téh penting pikeun ulikan biologi molekulér jeung sél, sabab nyadiakeun sistim basajan nu bisa dimanipulasi sarta ditalungtik fungsi sélna
Ulikan jeung dipakéna virus nyadiakeun rupa-rupa émbaran ngeunaan biologi sél
Pikeun conto, virus geus ngabasajankeun ulikan genetika sarta ngabantu urang neuleuman mékanisme dasar genetika molekulér, kayaning réplikasi DNA, transkripsi, olah RNA, translasi, transpor protéin, jeung imunologi
Para ahli genetika geus ilahar maké virus salaku véktor pikeun ngasupkeun gén kana sél nu keur diulik, misalna sangkan sélna ngahasilkeun zat asing, atawa pikeun ngulik pangaruh asupna gén anyar kana génom
Dina pola nu sarupa, viroterapi ngagunakeun véktor virus pikeun natambaan rupa-rupa kasakit, misalna dina terapi gén jeung kangker
Élmu bahan jeung nanotehnologi
Dina bulan April 2006, para elmuwan MIT (Institut Téhnologi Massachusetts) nyiptakeun kabel logam skala nano ngagunakeun virus hasil rékayasa genetik
Kelompok MIT bisa maké éta virus pikeun nyiptakeun batré nu dénsitas énérgina tilu kali leuwih gedé batan bahan nu dipaké kiwari
Téhnologi ieu bisa dikembangkeun dina widang kristal cair, sél surya, sél suluh, jeung éléktronik lianna di mangsa nu bakal datang
ku sabab virus bisa ngabalukarkeun épidemi, aya kahariwang ti sabagian pihak yén virus bisa dijadikeun pakarang biologis, komo sanggeus ayana béja yén virus flu spanyol nu mahabu taun 1918 geus bisa dikembangkeun deui di lab
Kecap "virus" téh asalna dina basa Latin nu nujul ka racun jeung barang pibahyaeun lianna
Dina basa Inggris mah mimiti dipakéna téh taun 1392
Harti "agén nu ngabalukarkeun kasakit inféksi" munggaran kacatet taun 1728, saméméh kapanggihna virus ku ahli biologi Rusia-Ukraina Dmitry Ivanovsky taun 1892
Kiwari, kecap "virus" dipaké pikeun ngagambarkeun virus biologis sakumaha dipedar di dieu
Molekul palsu berinteraksi sareng reséptor ACE 2 anu aya dina mémbran sél
Saatos éta, koronavirus Cina "ngadorong" reséptor kana sél sareng nyuntik RNA saatosna
Salajengna, virus balikeun kana sitoplasma sél manusa
Sirah (basa Hormat: Mastaka) atawa hulu téh nujul kana babagian rostral (tina posisi anatomis) nu di jerona nyangkaruk uteuk, panon, ceuli, irung, jeung sungut (masing-masing boga pancén, kayaning nempo, ngadéngé, ngambeu, jeung ngasaan)
Aya sawatara sato nu teu boga hulu, tapi bentuk simétri bilateral mah lolobana boga
Sirah dina basa lemesna disebut mastaka
Bagian hareup ("ventrum") sirah tempat ayana panon, ceuli, jeung baham disebut beungeut
Luhureun panon disebutna tarang, handapeun sungut disebutna gado
Normalna, di bagéan luhur jeung tukangeun sirah téh sok aya buuk
Dina sato mah leuwih kompléks, hulu téh nyambung kana babagian awak lianna ngaliwatan beuheung
Dina sirah téh aya panon nu dipaké pikeun nempo, aya irung nu dipaké pikeun ngambeu seuseungitan, aya ceuli nu dipaké pikeun ngadéngé sora, aya baham nu dipaké pikeun nyarita atawa dahar, aya biwir, halis, jeung nu séjénna
Ari bagéan hareup sirah nu aya nu tadi disebutkeun téh ngarana beungeut atawa basa cohagna mah bebenguk
( http://dewi.staff.ipb.ac.id ) Tulang sirah
Tulang sirah manusa sacara koléktif disebut tangkorék atawa tangkorak, nu kabagi kana "cranium" (sakabéh tulang tangkorak) jeung rahang
"Fitur" tangkorak pangbéda antara mamalia jeung non-mamalia nyaéta ayana tilu tulang ceuli (disebut osikel): "Osikel" ieu mangrupa komponén penting pangreungeu mamalia
Sato lianna boga tulang tunggal nu umumna disebut "columella"
"Cranium" bisa dibagi kana tutup tangkorak (atawa calvarium) jeung basa
"Cranium" ngawengku sawatara tulang nu ngahiji dina sambungan nu disebut "sutures"; sawatara sutures ngahiji jadi pterion
Prosés ngahijina tulang ieu lumangsung in utero pikeun ngabungkus organ pangpentingna: uteuk
Najan ngagabungna tulang-tulang ieu téh geus lengkep méméh babar, aya bagéan jaringan serat (disebut "fontanelle") nu kakara ngahiji kalawan sampurna dina mangsa puber
Robot mangrupa hiji alat mékanik anu bisa ngalakukeun tugas-tugas fisik, ngagunakeun pangawasan jeung kontrol manusa, atawa ngagunakeun program anu geus didéfinisikeun (kacerdasan jieunan)
Istilah robot asalna tina bahasa Ceko "robota" anu hartina pagawé anu teu wanoh kana kacapé
Lolobana robot industri dipaké dina bidang industri
Robot biasana digunakeun pikeun tugas beurat, tugas anu ngabahayakeun, pagawéan nu bulak-balik dipigawé jeung pagawéan-pagawéan anu kotor
Biasana robot industri digunakeun dina "lén" produksi
Kagunaan lianna kaasup pikeun ngabérésihan limbah nu ngandung racun, pangjalajahan ka jero cai jeung luar angkasa, pertambangan, téang jeung tulung (SAR) jeung pikeun néangan bahan tambang
Kiwari robot mulai asup ka pasaran konsumén dina widang hiburan, panyedot kebul jeung pamotong jukut
Kecap robot digunakeun pikeun mesin nu rentangna lega, nu performa umumna nyaéta bisa pindah sarta bisa dugunakeun pikeun ngalakukeun tugas fisik
Robot-robot bisa béda-béda wujudna, ti mimiti humanoid, nu niron wangun sarta cara gerakna manusa, atawa keur industri, nu panempona diatur ku fungsi nu dijieun keur manéhna
Robot bisa digolongkeun sacara garis badag kana robot mobil (contona tutumpakan nu otonom), robot manipulator (contona robot industrial) jeung robot nu bisa ngonfigurasi sorangan, nu bisa nyaluyukeun manéh jeung tugas nu dibikeun
Nalika nu nyipta robot mimiti nyoba nyonto manusa jeung sato, anjeunna ngarasa yén hal éta kacida héséna; ngabutuhkeun tanaga pangitungan anu leuwih loba tinimbang anu aya dina mangsa harita
Jadi, panekenan perkembangan dirobah kana widang risét séjénna
Robot sederhana nu maké roda digunakeun pikeun ngalakukeun ékspérimén dina tingkah laku, navigasi jeung perencanaan jalur
téhnik navigasi éta geus ngembang jadi sistim kontrol robot otonom anu kasayogikeun kalayan komérsial; conto sistim kontrol navigasi pangmutahirna anu aya dina mangsa kiwari kaasup dina sistim navigasi dumasar kana laser jeung VSLAM (Visual Simultanéous Localization and Mapping) ti Activmedia Robotics jeung Evolution Robotics
Nalika para téhnisi siap pikeun nyoba robot nu bisa leumpang deui, aranjeunna mulai tina héksapoda jeung "platform" sato suku loba lianna
Robot-robot éta nyonto ka serangga jeung arthropoda dina bentuk jeung fungsina
Trén nuju jenis badan éta nawarkeun fléksibilitas anu gedé jeung kabuktian bisa adaptasi jeung sagala rupa lingkungan, tapi béaya tina panambahan karumitan mékanikal éta geus ngahalangan diadopsina ku para konsumén
Ku ayana suku leuwih ti opat, robot-robot ieu stabil kalayan statis anu nyababkeun maranéhannana bisa digawé leuwih gampang
Tujuan tina risét robot suku dua nyaéta nepikeun ka gerakan leumpang ngagunakeun gerakan pasip-dinamik anu nyonto kana gerakan manusa
Tapi, hal ieu mungkin nembé bisa kawujudkeun sababaraha taun ke hareup
Masalah téhnis séjén nu ngahalangan dipakéna robot sacara "luas" nyaéta alatan kompléksitas "penanganan" obyék fisik dina lingkungan alam nu ngaco
Sénsor taktil jeung algoritma paningalian nu leuwih hadé mungkin bisa méréskeun masalah ieu
Robot Online UJI ti University Jaume I di Spanyol mangrupa conto nu hadé tina perkembangan bu aya dina widang ieu
Ahir-ahir ieu, perkembangan hébat geus dijieun dina robot médis, ku gawéna dua pausahaan kusus, Computer Motion jeung Intuitive Surgical, nu narima pangesahan pangaturan di Amérika Utara, Eropa jeung Asia pikeun robot-robotna pikeun digunakeun dina prosédur pembédahan minimal
Otomasi laboratorium ogé mangrupa aréa nu berkembang
Di dieu, robot "benchtop" digunakeun pikeun mindahkeun sampel biologis atawa kimiawi antar parangkat saperti inkubator, mangrupa panyekel jeung pamaca cairan
Tempat lain di mana robot dipikaresep pikeun ngagantikeun pagawéan manusa nyaéta dina éksplorasi laut jero sarta éksplorasi antariksa
Keur tugas-tugas ieu, wangun awak arthropoda umumna dipikaresep
Mark W. Tilden baheulana spesialis Laboratorium Nasional Los Alamos myieun robot murah dkalayan dua suku nu bisa dibéngkokkeun tetapi can nyambung, sedengkeun séjénna nyieun suku kapiting nu bisa gerak tur nyambung
Robot jangjangan ékspériméntal sarta conto lain nu ngéksploitasi biomimikri ogé dina tahap pengembangan dini
Nu disebut "nanomotor" jeung "kawat cerdas" diperkirakeun bisa nyederhanakeun daya gerak sacara drastis, sedengkeun stabilisasi dina penerbangan katempona bakal ditingkatkeun ngaliwatan giroskop nu kacida leutikna
Rojongan penting pagawéan ieu nyaéta keur risét militér téhnologi mata-mata
Mekanika taneuh nyaéta hiji widang elmu nu ngagunakeun prinsip mekanika teknik keur ngira-ngira sipat mekanik taneuh
Karl von Terzaghi, nu ngamimitian ngagunakeun prinsip rasional dina widang rekayasa taneuh, disebut Bapak Mekanika Taneuh
Mekanika taneuh mangrupa salah sahiji disiplin penting tina sababaraha cabang rekayasa, saperti Rékayasa sipil, Rékayasa géotéhnik sarta Geologi rekayasa
Mekanika taneuh dipaké dina desain pondasi keur ngadukung struktur, tanggul, tembok panahan, earthwork sarta wangunan bawah taneuh
Perkolasi cai ngaliwatan taneuh hal penting dina konstruksi torowongan sarta pondasi jero, sarta wangunan nu pakait jeung cai saperti pilar jembatan jeung waduk
Karakter Dasar Taneuh
Taneuh diwangun ku 3 komponen: udara, cai, jeung padet
Padet nyaéta partikel nu diwangun tina ukuran parikel lempung saperti lebu nepi ka bongkah gedé
Lobana cai jeung udara dina jero sampel taneuh mangrupa faktor nu nangtukeun pasipatan taneuh
Hal séjénna nu mangaruhan kana sipat taneuh nyaéta tipe partikel nu nyusunna
Rembesan nyaéta ngalirna fluida ngaliwatan pori taneuh, boh ka luhur atawa ka handap
Rembesan sahandapeun waduk sarta jajaran pile biasana diitung maké grafik konstruksi sederhana saperti flownet
Lamun kecepatan rembesan cukup gedé, bakal kajadian erosi taneuh.Erosi taneuh ieu mangrupa hal nu gedé pangaruhna lamun wangunan nu dijieun aya di tempat nu niley luhur cai taneuh kacida beda ti hiji tempat ka tempat séjénna
Kajadin erosi dina jero taneuh ieu ogé disebut "piping", nu bisa mangaruhan kana runtuhna hiji wangunan, sarta hal nu ilahar nyababkeun runtuhna waduk
Rembesa ka arah luhur ngurangan éféktifstress partikel taneuh
Dina kasus beda luhur cai taneuh sarua atawa leuwih gedé tina niley kritisna, mangka éféktifstress bakal turun ngadeukeutan enol
Kaayaan siga kieu disebutna kaayaan "quicksand" atawa "boiling"
Efektif Stress "σ "'
Konsep éféktifstress mangrupa hal nu penting keur ngarti kana sifat cai dina kaayaan anu beda-beda
éféktifstress nyaéta ukuran gedéna beban nu ditahan ku awak taneuh
Ukuran ieu ngagambarkeun kamampu taneuh keur nahan kuat geser
Lamun éféktifstress taneuh deukeut ka angka nol, kaayaan "quick" bakal kajaadian (tempo quicksand)
éféktifstess ("σ "' ) taneuh diitung tina dua parameter hasil tina panalungtikan nyaéta , total stress ("σ") jeung pore water pressure ("μ") saperti ieu: "σ' = σ - μ" di mana satuan kabehanna nyaéta tekanan
Total Stress "σ"
Total stress "σ" sarua jeung overburden pressure, nyaéta beurat barang dina kaayaan cicing saluhureun taneuh, kaasup ogé taneuh nu di luhurna
Total stress teu salawasna nambahan sanajan beuki ka jero taneuh
Pore water pressure "μ"
Pore water pressure "μ" bisa diitung salaku hydrostatic pressure cai dumasar kana fluid statics lamun ieu dianggap yen aliran cai ngaliwatan taneuh kacida launna
Anggapan ieu bener keur kayaan nu ilahar (iwal ti dina kaayaan quick condition )
Pore water pressure bisa diperkirakeun sarua jeung nol saluhureun beungeut cai taneuh sarta nambahan sacara linier ku nambahna jero taneuh sahandapeun "water table"
Kuat geser nyaéta kakuatan nahan taneuh "maximum" saacan kajadian "shéar failure" sapanjang bidang "specific failure"
Kuat geser taneuh pakait raket jeung tipe taneuh, mangka, respons taneuh "granular" keur beban taneuh gumantung kana gedéna density taneuh sorangan, numana cohesive overconsolidated taneuh nembongkeun kayaan nu beda
Kuat geser taneuh dipangaruhan ku:(i) katahanan friksi antara partikel taneuh jeung tempat di mana aya kontak, (ii) kohesi antar partikel sarta (iii) interlocking antar partikel
Hukum "failure" keur taneuh: T=c+[(Pn)(Tan O)] numana: T: Kuat geser
c: Kohesi ( sarua jeung nol keur nu teu mibanda kohesi)
Pn: Normal Stress O : Sudut geser dalam Teori Konsolidasi
Lamun aliran cai nu asup atawa kaluar tina taneuh henteu nyababkeun robahna volume taneuh, mangka ieu aliran disebut"seepage"
Sabalikna, lamun aliran cai nu asup atawa kaluar tina taneuh nyababkeun robahna volume taneuh disebutna "transient"
Proses robahna volume taneuh akibat ayana aliran "transient" ieu disebut "konsolidasi"
Hal ieu pakait jeung robahna efektif stress dina matriks taneuh ku ayana "surface loading" (atawa "unloading") atawa variasi dina posisi beungeut cai taneuh
"Excess porewater pressure" (upamana "load-induced porewater pressure") bisa kajadian dina dua kasus di luhur tadi, salian ti éta bisa ogé kajadian dina waktu kaluarna cai tina masa taneuh sacara ngadadak (positive pore water pressure) atawa sabalikna (negative porewater pressure)
Aliran cai ieu kontinyu dina "changing rate" salila sakabeh "excess pressure" kaluar, sarta saruana tekanan nu aya dumasar kana prinsip tekanan efektif
Dumasar sajarah geologi, lamun taneuh dumasar kana kajadian "unloading", upamana leungitna es nu nutupan taneuh atawa ku kajadian erosi, maka tekanan taneuh nu aya ayeuna ngarupakeun "overburden pressure" (beurat taneuh sorangan) bakal leuwih leutik tinimbang nu aya samemeh proses "unloading", sarta taneuh ieu disebut "overconsolidated"
Sejenna, lamun taneuh henteu dumasar kana kajadian "unloading" dina sajarah geologi-na, mangka "overburden pressure" ayeuna, ngarupakeun tekanan panggedéna dina sajarahna, mangka ieu taneuh disebutna "normally consolidated"
The field of slope stability encompasses the analysis of static and dynamic stability of slopes of earth and rock-fill dams, slopes of other types of embankments, excavated slopes, and natural slopes in soil and soft rock
As seen to the right, earthen slopes can develop a cut-spherical weakness zone
The probability of this happening can be calculated in advance using a simple 2-D circular analysis package
A primary difficulty with analysis is locating the most-probable slip plane for any given situation
Many landslides have only been analyzed after the fact
Panalungtikan taneuh ngarupakeun hal penting dina raraga ngumpulkeun informasi ngeunaan tanueh keur kaperluan "perencanaan", disain tur konstruksi proyek anyar
Panalungtikan taneuh kabagi dua tahapan nyaéta primer jeung sekunder
Panalungtikan primer ilaharna dimimitian saacan konstruksi sarta gumantung kana sifat alami proyek
Kagiatanna kaasup survey "permukaan" (survey topografi, "perkiraan volume galian", "kemiringan" keur drainasi), sarta panalungtikan handapeun taneuh (posisi beungeut cai taneuh, tipe taneuh, jero taneuh keur bearing capacity, sipat taneuh)
Panalungtikan sekunder ilaharna dipigawe salila proyek lumangsung sarta keur kaperluan akses, kaayaan jeung kaamanan proyek
Klasifikasi ilmiah (Ing
"scientific classification") atawa klasifikasi biologis hartina tata kelompok spésiés organisme, boh nu aya kénéh atawa nu geus lastari
Klasifikasi modéren didasarkeun kana karya Carolus Linnaeus, nu ngagolongkeun spésiés dumasar kamiripan ciri fisikna
Tata golongan ieu geus diropéa sangkan leuwih tukuh jeung prinsip-prinsip Darwin, nu salajengna diropéa deui dumasar sistimatika molekulér nu ngagunakeun data runtuyan DNA
Klasifikasi ilmiah kaasup kana élmu taksonomi atawa sistimatika biologis
Daftar sakola jeung paguron luhur dumasar nagara
Daftar paguron luhur di Indonesia
Daftar paguron luhur di Jepang
Harti dasar random field nyaéta daftar wilangan acak nu mana nileyna dipetakeun kana rohangan (dimensi-n)
Nilai dina random field ilahar pakait sacara spatial antara hiji niley jeung nu séjénna, dina harti dasarna bisa ogé niley ieu teu pati béda jeung niley saterusna
Contona keur kasus struktur covariance, nu mana sababaraha tipe kovarian nu béda ieu bisa dimodélkeun maké random field
Dina probability theory, anggap "S" = {"X"1, ..., "X""n"}, nu mana "X""i" dina {0, 1, ..., "G" − 1}, disusun salaku variabel acak di jero sampel ruang Ω = {0, 1, ..., "G" − 1}"n"
Ukuran probabiliti π nyaéta random field lamun formula_1 keur sakabéh ω dina Ω. Sababaraha tipe random fields nu ilahar, di antara Markov random fields (MRF), Gibbs random fields (GRF), conditional random fields(CRF), sarta Gaussian random fields
MRF nembongkeun pasipatan Markovian formula_2 di mana formula_3 nyaéta susunan pangdeukeutna tina variable acak "X""i"
Dina kalimah séjén, probabiliti variabel acak dianggap niley nu gumantung kana variabel acak séjénna ngaliwatan nilai pangdeukeutna nu kapanggih saanggeusna
Probabiliti variabel acak dina MRF ditembongkeun ku persamaan 1, Ω' sarua jeung niley réal Ω, iwal ti keur variabel acak "X""i"
Gampang ditempo yén hésé diitung gedéna ieu niley ngagunakeun persamaan di luhur
Solusi keur ieu masalah diusulkeun ku Besag dina 1974, nu mana manéhna nyieun hubungan antara MRF jeung GRF
Random field nu geus ilahar dipaké keur nalungtik prosés alam nyaéta Monte Carlo method, nu mana random field pakait jeung sifat spatial alami, saperti perméabilitas taneuh dina skala méter atawa kuat beton dina skala sentiméter
Géologi rekayasa nyaéta pamakéan elmu géologi keur nalungtik kajadian géologis sarta solusi téhnis kana bencana geologis sarta masalah géologi séjén nu pakait jeung kahirupan
Géologi rekayasa nalungtik kayaan dina waktu "perencanaan", analisa dampak lingkungan, rékayasa sipil desain, value engineering sarta salila konstruksi boh proyek pamaréntah jeung swasta sarta sanggeus konstruksi sarta fase forensic hiji proyek
Panalungtikan géologi rekayasa biasa dipigawe ku ahli geologi atawa ahli geologi teknik, profesional hasil pelatihan sarta nu boga kamampu dina rekonstruktsi jeung analisis bahaya geologi jeung kaayaan géologi
Sakabéh usaha di luhur keur "melindungi" masyarakat tur nu dipimilik sarta keur meupeuskeun masalah géologi