izzako/sundanese-pixelgpt huggingface dataset:
lagu nyawér piwulang sepuh, supaya pangantén engkéna meunang rahmat lir ibarat kasawéran ku gunturna madu kacaahan bagja dina jero laki-rabina
Sawér nurutkeun Yetty Kusmiaty Hadist, nyaéta salasahiji bagian tina upacara adat urang Sunda
Upacara sawér ngagunakeun basa minangka alatna
Istilah sawér ngandung harti (1) cai hujan anu asup ka imah ku sabab katiup angin
Panyawéran ngandung harti taweuran tempat muragna cai hujan tina wuwung; (2) ngawuran pangantén ku béas dicampur duit, tékték, jeung konéng meunang nyiksik
Sawér ogé ngandung harti papatah kolot keur pangantén dipirig ku tembang
Sawér sarua jeung sebar, anu nyebarna mangrupa hujan atawa barang lianna saperti tipung atawa béas
Sawér ogé dihartikeun mapatahan budak dina upacara ritus disaksian ku balaréa, pangpangna kolot-kolot jeung nu dareuheus kayaning tatangga atawa babarayaan jeung sosobatan kolotna
Biasana dihaleuangkeun bari ngawur-ngawur béas anu dicampur ku konéng temen beunang nyiksikan jeung duit récéh-ayeuna mah duit récéh téh sok diganti ku peremén atawa sabangsana, da geus hésé récéh
Nu sok disawér téh nu kakandungan (waktu tingkeban atawa babarit), orok nu kakara lahir, budak lalaki nu disunatan, budak awéwé nu digusar, jeung pangantén nu anyar dirapalan
Adat nyawér nu tingkeban, nyawér orok, jeung budak sunat, kitu deui budak anu digusar, ayeuna geus langka kalampahkeun, sabalikna ari nyawér pangantén beuki populér
Sawér nurutkeun Tatang Sumarsono nyaéta karangan dina basa ugeran nu sok digunakeun dina upacara nyawér
Dina prak-prakanana nyawér sok ditembangkeun, dikawihkeun, atawa dideklamasikeun
Ungkara sastra nu sok dihaleuangkeun ari nyawér, aya nu mangrupa dangding (guguritan) sagemblengna, aya nu mangrupa dangding disambung ku ungkara sawér anu husus tapi aya anu sagemblengna mangrupa ungkara sawér baé, nyaéta anu unggal padana diwangun ku opat padalisan tur opatanana murwakanti tungtungna
Éta wangunan puisi téh pangaruh tina puisi nu asalna ti Arab, nyaéta "syi'ir", dina basa Malayu disebut "syair", dina basa Sunda disebut "sa'ir"
Ungkara sawér téh aya ogé anu sagemblengna sa'ir
Wangunan sa'ir réa digunakeun di lingkungan pasantrén, upamana dina pupujian, nadoman, rudat, kasidahan, jeung sabangsana
Baheula mah anu nyawér téh kolot budak anu disawérna, malah ungkarana gé meunang ngahaja nyieun manéhna pribadi, da réa kolot anu tabah kana nganggit dangding atawa nyusun sa'ir, dina kapaksana ogé sok ngahaja ngéngkén ka anu dianggap ahlina anu husus keur kaperluan éta.. Réa kolot anu nganggit dangding sorangan, sawérkeuneun, tapi dina nyawérna sok masrahkeun ka jalma anu dianggap hadé sorana atawa anu geus
dianggap hadé sorana atawa anu geus baku jadi tukang sawér
Ilaharna jalma anu dipinangsaraya nyawér mah geus boga umur, meureun sangkan leuwih merenah da eusi sawér téh apan papatah jeung harepan ka nu disawér
Kekecapan anu dipaké dina nyawér pangantén , teu sarua jeung nu biasa dipaké dina nyawér budak anu dihitan, tapi dina duanana pada-para disebut ngaran Batara Guru, Guruputra, Hyang Banga, paradéwa, para déwata, sing sakur anu jadi kapercayaan Sunda anu ngajaring jeung ngawasa bangsa manusa
Ditambah jeung nyebut parakaruhun, pandita-pandita, paraolia, adat kabiasaan urang Sunda ngagumbirakeun manéh sasugema-sugemana
Dina kitab agama euweuh disebutkeun ngeunaan nyawér, nu aya ukur dina buku karangan pamaréntah
Jeung sabenerna euweuh hal-hal anu mubadir, misilna duit anu diawurkeun, pasti aya nu mulung, béas pasti dipacok hayam, tapi euweuh dina kitab anu nyebut-nyebut Batara Guru jeung pada déwata
Dina waktu mimiti gelarna, sawér téh mangrupa karya anu dianggap milik balaréa, sumebarna sacara lisan
Ka dieunakeun sawér mimiti ditulis, malah terus dibukukeun
Dina tahap awalna mah sawér téh mibanda fungsi magis; timbul ku sabab kapercayaan kana ayana lelembut-lelembut jeung kakuatan-kakuatan gaib; tur digunakeun pikeun ménta panyalindungan jeung kasalametan
Fungsi satuluyna pikeun alat atikan, nepikeun papatah-papatah moral, sosial, jeung kaagamaan, dina kamekaran satuluyna fungsina salaku alat hiburan
Pagelaran sawér mibanda kalungguhan penting dina sikleus kahirupan masarakat Sunda, raket patalina jeung ritus inisiasi, nyaéta pindahna/ robahna status dina kahirupan
Pagelaran sawér dilaksanakeun dina rupaning upacara salametan pikeun manusa, tatanén, jeung kajadian-kajadian; ditepikeun ku juru sawér
Pagelaran sawér dilengkepan ku rupa-rupa sasajén jeung alat-alat nu tangtu anu sipatna simbolis turta mibanda ajén ritual
Kabiasaan nyawér dina kahirupan masarakat Sunda mangrupa tradisi warisan karuhun, umurna geus kolot pisan, upacara nyawér raket patalina jeung kapercayaan
Karuhun Sunda baheula ngagelarkeun sawér pikeun nohonan sarat upacara ritual
Hal ieu bisa dibuktikeun ku ayana sarat-sarat anu mangrupa simbul atawa perlambang
Ku sabab kagiatan nyawér téh raket patalina jeung kapercayaan, basa anu digunakeun dina sawér téh ngandung kakuatan magis
Kadieunakeun sanggeus aya parobahan dina kahirupan masarakat Sunda , kagiatan nyawér téh henteu salilana dipatalikeun jeung upacara ritual, kagiatan nyawér dianggap salasahiji média pikeun nepikeun papatah, pépéling, jeung manjatkeun du’a
Najan kitu, barang-barang anu dijieun simbulna mah keukeuh teu dileungitkeun
Sawér silib tina rasa sosial, sejahtera, wekel, jeung sauyunan
Pangantén sabada sungkem dibawa ka panyawéran
Di panyawéran geus disiapkeun korsi jeung payungna
Fungsi tukang sawér, panyambung létah kolot pangantén
Caritaanana ditepikeun ngaliwatan lagu, eusina euyeub ku papatah keur pangantén
Juru sawér ngahaleuang bari ngawurkeun béas, siksik konéng, jeung duit récéh ka nu lalajo
Rupa-rupa puisi sawér
Rupa-rupa puisi sawér, di antarana nétés Sapar, tingkeban/ kandungan, sawér orok, sawér hitanan/ gusar, sawér pangantén, sawér ruatan, sawér mayit, jeung sawér batin
Tina hasil panalungtikan taun taun 1986, anu masih kénéh sok dipagelarkeun nyaéta sawér pangantén jeung sawér hitan
Tina jihat wangunna, sawér aya nu kaasup kana wangun puisi kauger, puisi semi kauger, puisi bébas, jeung wangun lancaran.. Sawér nu kaasup wangun puisi kauger di antarana disusun dina wangun sa'ir, pupuh, jeung sisindiran
Sawér nu kaasup wangun puisi semi kauger di antarana disusun dina wangun papantunan, kawih, jeung dina dua, tilu, opat, lima, genep "seuntai"
Tina jihat eusina aya sawér orok, sunatan, kawinan, jeung ngistrénan
Pangna orok nu kakara lahir, budak nu tas disunatan, pasangan pangantén nu tas dirapalan, jeung nu kasinugrahan pangkat sok disawér téh kalawan harepan aya dina kasalametan, boh di dunya boh di ahérat
Sistimatika jeung eusi sawér
Sistimatika téks sawér umumna diwangun ku bagian bubuka, poko eusi, jeung panutup
Bubuka umumna mangrupa ucap-ucapan sasadu, ménta idin ka Gusti, déwa, Nabi, wali, luluhur, ka hadirin yén rék ngalaksanakeun nyawér
Poko eusi umumna mangrupa papatah; amanat sangkan manusa (orok, budak, indung, pangantén, pagawé, pamingpin, jsb) milampah laku hadé dina hubungan kakulawargaan, salaki-pamajikan, hubungan sosial, panceg pamadegan, jeung takwa ka Gusti
Panutup umumna mangrupa dunga pikeun anu disalametkeun, kulawarga, jeung hadirin sangkan meunang kasalametan jeung rahmat Gusti
Pagelaran sawér dina upacara réligi
Sikleus hirup manusa dimimitian nalika manusa dibibitkeun "dibenihkan" nepi ka ninggalkeun dunya nu fana
Samalah nurutkeun kapercayaan animistis, jiwa téh angger hirup salaku spirit sok sanajan jasadna geus ruksak binasa
Ku sabab kitu teu weléh aya usaha-usaha manusa pikeun miara jiwana ku ngayakeun upacara anu disaluyukeun jeung sikleus hirup manusa
Tétéla di sélér Sunda ogé upacara samodél kitu téh dimimitian ti nalika manusa dibibitkeun "dibenihkan"
Sawér dina salametan nétés
Nyaéta salametan anu aya hubunganana jeung mangsa-mangsa “pembuahan”
Anu sering disalametkeun utamana nétés Sapar nyaéta anu ‘dibuahi’ dina bulan Sapar
Salametan ieu maksudna sangkan henteu sasapareun, nyaéta gedé ambek, atawa haranga resep paséa saperti tabéat anjing
Di séjén tempat,anu disebut sasapareun téh harina lahir dina bulan Sapar
Sawér dina salametan kandungan
Umumna anu disalametkeun mimiti kandungan umur tilu bulan, opat bulan, lima bulan, tujuh bulan, jeung salapan bulan
Dina unggal salametan alat-alat, kalengkepan upacara jeung sasajén disaluyukeun jeung harti perlambangna
Tilu bulan: sidekah bubur beureum, bubur bodas; kalengkepanana mangrupa cai dina kendi, minyak wijén, jeung minyak kalapa anu geus dijampé
Opat bulan: sidekah kupat, leupeut, jeung tangtang angin
Lima bulan: sidekah bangsal anu diteundeun dina bokor, ditutup ku daun waluh siem, engkéna dijieun sangu tumpeng atawa wuduk
Salapan bulan: sidekah bubur lolos nyaéta bubur tipung kentel dibungkus, digulung ku daun cau anu diulasan minyak
Dina salametan kandungan tilu bulan tepi ka salapan bulan (iwal tujuh bulan), paraji mapatkeun jangjawokan magis, terus ngéprétkeun cai maké daun hanjuang kana sirah, awak, jeung rohangan sabudeureunana, diteruskeun ku bubuara nyaéta murakeun bura beuweung (ramuan) anu digayem pikeun ngusir eroh jahat
Dina salametan nujuh bulan anu umumna dianggap pangpentingna dina salametan kandungan, sawér lain wungkul mapatkeun jangjawokan tapi diteruskeun ku puisi sawér anu panjang jeung lengkep
Ieu upacara biasana disebut tingkeban, tebus weteng, atawa babarik
Tingkeban hartina nutup, kias yén salaki jeung pamajikan teu meunang sapatemon deui
Tebus weteng hartina sidekah nyalametkeun beuteung, babarik hartina babarengan nyalametkeun anu dikandung jeung anu ngandungna
Alat jeung sasajén dina upacara tingkeban kacida lengkep, umumna singsarwa tujuh, misilna rupaning beubeutian, kakacangan, rampé kembang, mayang jambé, daun andung, kelewih, waluh gedé, panglay, jaringao, kalapa gading anu digambaran arjuna-subadra, jarum, élékan, nyiru
Sawér dina upacara réligi séjénna
Sawér dina upacara réligi séjénna nyaéta sawér salametan orok (ti mimiti puput puseur, nurunkeun orok, jeung nyukuran), sawér sunatan jeung gusar, sawér pangantén, sawér ruatan, sawér ganti ngaran, sawér ngistrénan, jeung sawér mayit
Sawér di Kampung Adat
Di Kampung Naga, sawér dilaksanakeun dina upacara adat nikah
Tahap-tahapna: sawér, nincak endog, buka pintu, ngariung, ngampar, dipungkas ku munjungan
Prakna, sanggeus akad nikah, pangantén dibawa ka panyawéran, didiukkeun, dipayungan
Tukang sawér nangtung di hareupeun pasangan pangantén; ngucapkeun ijab kabul, laju nembangkeun sawér
Nalika nembangkeun sawér, tukang sawér nyelang-nyelang ngawur-ngawur béas, siksikan konéng, jeung duit récéh ka lebah pangantén
Barudak anu ngagimbung di tukangeun pangantén pahibut mulungan duit sawér
Eusi sawér mangrupa papatah pikeun pasangan pangantén anyar
Conto-conto Rumpaka Sawér
Kalayan asma Pangéran/ Nu Maha Asih tur Héman/ayeuna badé ngawitan/ nyawér anu disepitan// Sami-sami ngahadiran/ muga-muga janten jalan/mukakeun jalan pikiran/ hingga caang narawangan// Para sadérék sadaya/ istri-pameget nu mulya/ nyepitan jiga teu pira/ loba jalma nu mokaha// Padahal mun dilenyepan/ ku pikiran anu tenang/ ieu téh tos janten korban/ kuat nahan ti Pangéran// Ibuna sareng ramana/ nyaahna kabina-bina/ ka anu janten putrana/ dijaga sapapanjangna//
ka anu janten putrana/ dijaga sapapanjangna// Ti barang gubrag ka dunya/ dipangga didama-dama/ diperhatikeun biangna/ dijaga sapapanjangna// Mun reungit euntreup ka budak/ énggal ibu gugah cengkat/ reungit énggalna ditepak/ bari diusap ku wedak// Sang ibu tibra kulemna/ budak nangis ngagandéngan/ énggal dirampa putrana/ da bisi baseuh imbitna// Mun baseuh énggal diganti/ ku nu garing ati-ati/ tos bérés disimpen deui/ kana tempat anu tadi// Ningal
deui/ kana tempat anu tadi// Ningal kanyaah ibuna/ ka putra nu saéstuna/ nya kitu deui ramana/ sami-sami euweuh béntenna// Barang nincak dua taun/ malar ibu ramana bingung/ hariwangna teu kalangkung/ soalna parantos umum// Budak kedah disepitan/ bari hajat sukan-sukan/ sakapeung sok raraméan/ pésta bari peupeuncitan// Sanajan anu teu boga/ tapi sok saaya-aya/ dahar ngumpul jeung baraya/ ngondangan para tatangga// Putra anu dipusti-pusti/ anak lalaki
tatangga// Putra anu dipusti-pusti/ anak lalaki ngan hiji/ dipotong harita pasti/ motongna manggil paraji// Budak ceurik jejeritan/ nyerieun antep-antepan/ getih banjir na lahunan/ ngan saukur diupahan// Ibu-rama ngawas-ngawas/ ka putra anu dipiwelas/ harita dugi ka iklas/ henteu risi henteu reuwas// Nu puguh mah sabalikna/ bungahna kabina-bina/ lantaran atos laksana/ nyunat nu janten putrana// cobi ayeuna lenyepan ku kaom nu ngaku Islam/ nu parantos disepitan/
nu ngaku Islam/ nu parantos disepitan/ nganggo pésta sukan-sukan// Maké jeung ungked-ungkedan/ samak hayoh diciuman/ da ganjaran pamohalan/ ngagubrag kana lahunan// Hirup mah cenah da gampang/ entong maké halal haram/ nu datangna sambarangan/ ngahalangan kamajuan// Agama dianggap satru/ sabab ngahalangan napsu/ nu jahat ngalajur napsu/ taya bédana jeung asu// Asal dahar jeung pakéan/ nu jadi poko pikiran/ hirup henteu jeung aturan/ sungkan di hukum
henteu jeung aturan/ sungkan di hukum ugeran// Rarasaan téh rék lana/ hirup bakal salawasna/ hirup mo aya tungtungna/ padahal aya anggeusna// Singhoréng téh geuning awak/ lamun ningal eunteung nyeblak/ reuwas haté geuning ruksak/ padahal teu ningal wedak// Dihantem diawas-awas/ rambut hideung jadi bodas/ waos anu bodas nyacas/ sadayana ogé laas// Kulit nu héjo carulang/ naha ayeuna bet belang/ kokoloteun narumpangan/ dina raray ngagaralang// Pangambung
kokoloteun narumpangan/ dina raray ngagaralang// Pangambung kuwung-kuwungan/ bet jiga nu ngarényohan/ panangan kaya gondéwa/ ayeuna teu walakaya// Soca nu cureuleuk méncrang/ ayeuna cahyana kurang/ ningal ogé ramang-ramang/ siga aya nu ngahalangan// Para sadérék miarsa/ mun enya urang kawasa/ pasti moal péot bisa/ nu datangna teu karasa// Najan dokter tur Éropa/ teu sanggup nambahan nyawa/ sangkan hirup urang lana/ di dunya sakawasana// Najan tukang jamu
di dunya sakawasana// Najan tukang jamu wétan/ bari nambah kakuatan/ malihara kangoraan/ ahirna mah kawalahan// Sabab umurna ngolotan/ panyakit bet dararatang/ boson bésér batuk rejang/ badan kurang kakuatan// Teu cara waktu keur ngora/ tihothat néangan dunya/ Sieun hirup henteu lana/ poho ka anu Kawasa// Padahal waktu tipuan/ ka urang teu ngabélaan/ najan urang jejeritan/ dina waktu moal datang// Gedong sawah jeung tegalan/ ngan ukur
Gedong sawah jeung tegalan/ ngan ukur ngaléléwéan/ urang balik ngan sorangan/ euweuh nu ngabaturan// Carogé anu micinta/ ngan ukur hujan cimata/ indung-bapa sareng putra/ euweuh nu miroséa// Ngan amal anu nuturkeun/ henteu daék ditinggalkeun/ nu saéna pibatureun/ nu salahna nyilakakeun// Tah ieu sawér nyepitan/ muga ngajantenkeun jalan/ ka anu geus jaranggotan/ pamugi ulah élodan// Jeung urang téh tos disunat/ ibu rama atos hajat/ kawin
disunat/ ibu rama atos hajat/ kawin gé maca sahadat/ ana kitu kadé lepat// Éta téh papgon Islam/ nyata hukum ti Pangéran/ kari-kari dipilihan/ néangan nu hampang gampang// Mun kitu taya gunana/ sunatna jeung sahadatna/ malahan tambah dosana/ Islam sakadar ngaranna// Panutup urang ngado'a/ ka Pangéran anu Mulya/ murangkalih sing waluya/ dirahmat ku Nu Kawasa// Sing janten hiji pamuda/ pamuda harepan bangsa// Sawér Pangantén (dina
pamuda harepan bangsa// Sawér Pangantén (dina wangun pupuh)
//Muji sukur ka Gusti Yang Widi/ Tina bungah henteu hinggana/ laksana implengan haté/ ka pangersa Nu Agung/ akad nikah réngsé tarapti/ berkah kurnia Allah/ teu ringrang teu bingung/ ayeuna seja miwejang/ kagegelan kanggo pangantén sakalih/ malak mandar keur luang// Hal mamanis teu perlu diwincik/ nu penting mah sual barébédan/ sangkan teu pati ngajenghok/ tapi teu kudu paur/ da ilahar dina rarabi/barébédan cocoba/ muji ka
ilahar dina rarabi/barébédan cocoba/ muji ka nu sanggup/ geus pasini sauyunan/ nyepeng pageuh jangji/ keur méméh ngahiji// Mun seug dalit enggoning rarabi/ tali asih nganteng éstuning kuat/ taya sual anu hésé/ karuwet mawa maju/ asal akal béngras jeung tarapti/ gogoda mawa ni'mat/ mun seug pada jujur/ akal jadi hukum rasa/ ayem ulah kejot borosot teu uni/ pan ngudag kabagjaan// Sinom
Jejem tengtrem ludeung tandang/ ku cocoba ulah gimir/ ayonan ku kaimanan/ pinasti nyingray ka sisi/ yakin kabéh gé leutik/ wungkul Allah anu Agung/ tabah ngolah hahalang/ kasusah musna nyalingkir/ satutasna lugina lir unggul perang// Sapanjang urang gumelar/ kasulitan hamo leungit/ wani hirup wani jihad/ numpes hawa napsu iblis/ nu licik ngintip-ngintip/ ngojok-ngojok ngicuk-ngicuk/ nu matak sing waspada/ sing beuki raket ka Gusti/ malar hirup
beuki raket ka Gusti/ malar hirup salamet dunya ahérat// Pakarang anu utama/ nguatan bébénténg diri/ ku jalan takwa ka Allah/ ihlas ibadah babakti/ tur saliring dumadi/ sajeroning campur gaul/ buleud niat ibadah/ ngadegkeun papancén Gusti/ keyeng wekel ngudagna kasampurnaan// Kinanti
Pamungkas panungtung catur/ ka pangantén anu sinelir/ sumeja mirig ku du'a/ mugia hidep sakalih/ padang ati mekar akal/ hirup banglus répéh-rapih// Mugia ginulur rahayu/ ginanjar rahmat Yang Widi/ enggoning ngudag kamulyan/ bray ngempray ati nurani/ mareuman napsu sarakah/ hirup dipirido Gusti// Cita-cita maju ngempur/ batan laas tambah meujit/ teu rék batal ku kasusah/ udag sing sampurna budi/ euyeub amal réa jasa/ ngangkat darajat nu
amal réa jasa/ ngangkat darajat nu leutik// Kasulit teuneung pék tempuh/ malar tambah teguh ati/ sasar mun pegat harepan/ muga kuat lahir-batin/ sing laksana sapaneja/ gerentesing ati suci//
Hawu asalna tina basa Jawa nyaéta tina kecap awu anu hartina "abu"
Dina basa Sunda, disebut lebu
Jadi, hawu nyaéta tempat ngumpulna "abu" atawa lebu
Di masarakat Sunda dipikawanoh dua wanda hawu nyaéta hawu nu basajan jeung hawu nu dijieun tina "gerabah"
Hawu nu basajan mah dijieunna tina bata nu ditumpukkeun sarta teu dilapisan ku taneuh liat
Ku kituna, hawu nu modél kieu biasana tara kuat sarta babari paburantakan saupama kagédor téh
Hawu nu kadua wangunna sarupa jeung hawu nu basajan tapi miboga dua liang pikeun tempat masakna anu ngajajar ka tukang atawa ka gigir
Hawu ieu dilapisan ku taneuh liat sangkan teu babari runtuh jeung paburantakan
Kabaya mangrupa baju awéwé nu leungeunna panjang, bagian handapna nepi ka puhu bitis, bagian hareupna dipanitihan, bagian luhur dilipet nepi ka jadi kerah kabaya Bandung anu surawé (lipetan kerah) nepi kana dada, bagian handapna anu di tukang mah pondok, sarta anu di hareupna panjang, kadua tungtung (kénca-katuhu bajuna ditalikeun sangkan nutupan bujal, dipaké ku awéwé nu digawé di sawah atawa di kebon
Kabaya Kartini anu contona surawé, pola nu digunakeun biasana nepi ka handap, bagian handap palebah tukang jeung hareup panjangna téh sarua (rata)
Kabaya Kartini biasana maké tisi atawa hiasan saperti muté atawa karpatu, mimitina bagian beuheung anu ngaliwatan dada nepi ka bagian handap
Sapanjang bagian handapna dihiasan ku bola emas atawa nu sarupa jeung éta
Baju kabaya biasana dipaké jeung samping kebat, gelung, selop, atawa kelom geulis di mangsa nu heubeul, tapi dina kamekaranana mah maké selop anu jangkung atawa anu jéngké
Kabaya ayeuna bisa dipaké dina acara kawinan, utamana kabaya Bandung anu modélna buntung (leungeunna satengah)
Kabaya asalna ti basa Arab 'kaba' anu hartina 'pakéan' sarta diwanohkeun ngaliwatan basa Portugis sabot maranéhanana badarat di Asia kidul-wétan
Kecap kabaya dihartikeun minangka rupa pakéan (kaluhuran/kaméja awéwé) mimiti anu dipaké ku awéwé Indonésia dina abad ka-15 atawa ka-16 Masehi
Samentara éta, nu séjénna ogé percaya, kabaya aya pakait jeung pakéan tunik awéwé dina mangsa kakaisaran Ming di Cina, sarta pangaruh ieu sumebarna sanggeus imigrasi gegedéan nu maluruh semenanjung Asia Kidul jeung Asia Kidul-wétan di abad ka-13 nepi ka-16 Maséhi
Pangaruh ieu terus sumebar ka Malaka, Jawa, Bali, Sumatera, jeung Sulawesi
Leupas ti asal usulna saperti Arab, Portugis, atawa Cina, yén sumebarna émang ti lebah kalér Kapuloan Indonésia
Hartina, nagara-nagara anu kaliwatan ku jajahan kawas Arab, Portugis, sarta Cina, bisa jadi mibanda vérsi kabayana sorangan, nu ahirna Jawa jadi udagan sumebarna alatan teu kapanggih tapakna deui di kapuloan Pasifik Kulon atawa semenanjung kalér Australia
Masarakat Jawa, basa éta leuwih mikawanoh lawon panjang, tinun, tali, sarta kekemben minangka pakéan sapopoé
Aya ogé anu boga pamadegan yén di mangsa ieu kabaya kawates dipaké di golongan karajaan waé
Hanjakalna, bukti-buktina pohara héngkér
Lawon nu bahanna ramat alam di nagari tropis kawas Indonésia gampang pisan ancur alatan beueus, kaayaan hawa, nepi ka mikroorganisme nu ngadaharna
Bukti anu henteu bisa disebutkeun kuat nyaéta arca-arca sarta rélief anu ditatah, lolobana dina wangunan kuno abad ke-13 nepi ka-15
Tapi, euweuh pola atawa gambaran asli anu ngajelaskeun ayana kabaya di mangsa harita
Kamekaran Kabaya di Indonésia
Kamekaran kabaya raket ogé patalina jeung sumebarna agama Islam di Indonésia nu kira-kira di abad ka-15
Parobahan budaya pakéan katempo dina kamekaran karajaan-karajaan Jawa kuno ka jaman kasultanan atawa karajaan Islam di Pulo Jawa
Saméméh abad ka-15, masarakat Jawa kuno leuwih wnoh kana lawon panjang, tinun, tali, atawa kekemben
Kaislaman pohara kuat mangaruhan kamekaran kabaya di mimiti-mimiti kamekaranana
Awalna kabaya téh mangrupa kaluhuruan panjang ngawangun tunik basajan anu nyodor ti beuheung nepi ka tuur (baju kurung)
Hal ieu ngingetkeun urang baris abaya sarta kabaya Malayu
Pakéan kawas kieu saolah-olah ngésérkeun kekemben tradisional
Di sawatara tungtung Indonésia komo bisa kapanggih awéwé anu katémbong tampa kaluhuran naon waé (Bali, Lampung, Jawa)
Kabiasaan pakéan macem éta ogé milu kaéserkeun, cacak dina sawatara acara adat kudu papakéan kawas kitu deui, utamana di Bali
Di taun 1600, kabaya dipaké sacara resmi ku kulawarga karajaan
Sanggeus sumebarna agama Islam, kabaya jadi pakéan nu kasohor, ogé jadi ciri kaayaan hiji jalma
Dokuméntasi heubeul Karajaan Islam Cirebon, Surakarta, atawa Yogyakarta némbongkeun yén maké pakéan ieu jadi bagéan kulawarga karajaan
Kaluhuran kabaya biasana digabungkeun jeung samping batik, salaku jarit atawa ka handapan
Di jaman Kartini, kabaya sorangan ogé dipaké ku awéwé Walanda nu sarua digabungkeun jeung samping batik
Mangsa jajahan Walanda, kabaya dipaké pakéan resmi awéwé Éropa
Harita, kabaya ngan ukur maké lawon tinunan mori nu satuluyna ditambahan maké sutera jeung sulaman nu warna warni
Pakéan ieu ogé disebut "Nyonya Kabaya" ku jalma-jalma katurunan ti Malaka
Kabaya Nyonya ieu téh éndah parat, blus bordir nu dipaké sapasang jeung sarung batik ku awéwé katurunanna
Awalna, kabaya dipaké kalayan sarung sarta kaos alus nu aya mutéan, nu mindeng disebut "Kasut Manék" nepi ka ngalaman parobahan
Hiji garmén anu sarupa disebut "Nyonya kabaya" dijieun mimitina ku jalma-jalma katurunan ti Malaka
Maranéhna maké kabaya sarta sapatu, manik-manik, sarung, anu disebut kasut manék téa
Ayeuna, kabaya Nyonya baris ngaliwatan jaman kawangunan rohani, sarta jadi kasohor di golongan masarakat nu séjén Asia
Di abad ka-19, kabaya geus jadi pakéan sapopoé pikeun maluruh kelas sosial, rék awéwé Jawa atawa katurunan Walanda
Kabaya ogé kungsi jadi pakéan wajib awéwé Walanda nu hjrah ka Hindia (sebutan Indonésia jaman harita)
Kabaya ogé kungsi ngalaman turun darajat dina mangsa jajahan Jepang, sabot jaman harita kabaya dihartikeun salaku pakéan nu dipaké ku kaom pribumi nu ditahan jeung pagawé paksa di jaman harita
Di jaman kamerdekaan, kabaya jeung batik jadi ciri pajoangan sarta nasionalisme
Ajén sarta kalungguhanana naék jeung deui dijadikeun pakéan di acara-acara resmi atawa kanagaraan
Kabaya mibanda harti ngirut haté, éndah, sarta nu ningali bisa kapincut
Leupas ti sajarah naék jeung turunna kabaya, kamekaran kabaya sorangan téh loba pisan jenisna
Ayeuna kabaya lain ukur dipaké acara resmi hungkul
Loba desainer nu ngalakukeun parobahan ku cara ngagabungkeun kabaya jeung ka handapanna, aksesorisna, atawa corak nu leuwih leupas
Kabaya ogé lain ukur dipaké ku golongan ibu-ibu, tapi leuwih lega ogé pikeun budak awéwé nu ngora
Jenis kabaya pang lobana dipaké nyaéta di Kapuloan Jawa sarta Bali, bisa kasampak disusud kabaya dipaké di Jawa, sarta ti ahir abad 19 nepi ka mimiti abad ka-20 sarta saterusna
Lahirna kabaya-kabaya jieunan Anne Avantie, Marga Alam, Adjie Notonegoro, Biyan Wanaatmadja, Sebastian Gunawan nepi ka désainer-désainer ngora kawas Priyo Oktaviano, Rusly Tjohnardi, Ferry Sunarto sarta loba deui bukti parobahan kabaya éta
Kabaya jieunan désainer-désainer tadi asup ka sabudeureun lokal sarta bisa asup ka bawahan internasional
Pagelaran-pagelaran pola-pola kabaya nu paunggul-unggul, kritik, sarta pupujian méré akibat anu pohara ngawangun
Kabaya kiwari leuwih ti saukur identitas, kabaya ogé hiji komoditi sarta jati diri bangsa Indonésia
Kalungguhan Kabaya di Indonésia
Kabaya mangrupa hal nu bisa ngawujudkeun cita-cita nu tangtu tina 'feminitas' dina kasadaran basa Indonésia
Minangka pilihan pakéan nasional awéwé, salila éra Soékarno taun 1940, kabaya geus mucunghul pikeun idéntitas awéwé nu tangtu tina ajén tradisional
Kartini geus lila jadi simbol émansipasi awéwé di Indonésia nu geus jadi wawakil kabaya abad ka-19 "Proto-feminis" sosok Radén A. Kartini
Dina miéling kahirupan Kartini, murid awéwé di sakumna Jawa sarta wewengkon séjén biasana sok maké pakéan tradisional, anu kaasup kabaya
Dina pamakéan kabaya, bisa katempo pulitik multaneously anu ngawakilan 'kamajuan' sarta 'talari', maké kabaya téh nyaéta minangka pilihan pakéan sapopoé pikeun générasi anu leuwih kolot ti awéwé kaom malarat dayeuh kolot sarta pilemburan di Jawa sarta Bali
Tina sakabéh pakéan formal, kabaya ogé boga kagunaan minangka hiji bagian pikeun kagunaan séjen, kaasup upacara kawinan, wisuda, atawa upacara sipil séjénna, sarta awéwé nu digawé pikeun saragam gawéna di industri wisata sarta hotél
Kabaya ogé boga mangpaat tina sawatara éstétika, harti formulir, sarta pakakas pikeun éksplorasi dina konstruksi idéntitas budaya sarta parobahanna, hususna dina hubungan jeung aspék 'feminin'
Ieu kasampak kumaha datangna 'feminitas' dina hubungan identitas budaya, pribadi sarta babarengan
Kabaya Indonésia bisa unggul liwat siluet ultra feminin, kabaya téh gunana ngabunian awak awéwé, nyieunna aya cahya , pangawakan jadi ngadekok sampurna
Kabaya can bisa kapanggih di tempat séjén, komo tempat-tempat anu dipercaya minangka cikal bakal kabaya kasebut mangaruhan Indonésia
Kabaya bisa jadi baris geura-giru ngasupan kosa-kecap Inggris kawas batik sarta iket
Lamun geus kitu, moal aya nu bisa ngobah kalungguhan kabaya di Indonésia
Kabaya ngahontal kamulyaan seni anu pangluhurna di ieu nagari
Seni mangrupa sarana komunikasi perasaan jeung pangalaman batin hiji jalmakana kelompok masarakatna dina rangka minuhan kabutuhan pribadina
Seni kalebet seueur kagiatan manusa dina nyiptakeun karya visual, audio, atanapi pagelaran anu nganyatakeun imajinasi, ideu, atanapi katerampilan téknis anu ngadamelna, supados diapresiasi ku kageulisanana atanapi kakuatan émosina
Kegiatan ieu umumna dina bentuk kreasi seni, kritik seni, studi sajarah seni sareng éstetika seni
Seni nyaéta cabang élmu anu miboga "multy" tafsir atawa rupa-rupa pamadegan ti sawatara ahli dina widang kasenian
Hal éta ditunjukeun ku ayana wangenan seni dumasar sawatara ahli anu nénjo tina sudut pandangna sewang-sewangan
Tapi tina ayana rupa-rupa wangenan seni jeung sudut pandang anu béda- béda téh, ngajadikeun seni leuwih éndah
Sabab, ku ayana wangenan seni anu béda ieu nyirikeun yén para ahli leuwih ngamahaman kana hakékat seni
Hal ieu bakal ngarojong lobana mangpaat tina seni atawa kasenian, nu ahirna seni téh lain ngan ukur jadi media panghibur wungkul
Dihandap ieu mangrupa pamadegan wangenan seni dumasar sawatara ahli : Wangun Seni
Kasenian téh kabagi jadi opat cabang anu utama, nyaéta : Mangpaat Seni
Dina mangpaatna, seni kabagi jadi dua mangpaat nyaéta :
Kacapian mangrupa wangun kasenian nu ngagunakeun kacapi salaku waditra utama
Di Majaléngka aya sababaraha ragam wangun seni kacapian, di antarana Kacapi Suling, Kacapi Celempungan, Kacapi Jenaka Sunda, Kacapi Pantun, jeung Kacapi Kolaborasi Ragam Kacapian
Kacapi Suling Kacapi suling mangrupa wangun kasenian nu dibarengan ku waditra suling
Fungsi kacapi jeung suling dina kasenian ieu nyaéta salaku pangiring tembang jeung kawih
Kacapi suling nu aya di Majaléngka di antarana Kacapi tembang jeung Kacapi Kawih
Dina kasenian ieu aya dua kacapi salaku pangiring, nyaéta kacapi indung jeung kacapi rincik
Kacapi indung biasana disebut kacapi parahu ku lantaran wangunna kawas parahu
Jumlah kacapi indung aya 18 nu dijieun tina kuningan
Suling nu dipaké dina tembang Sunda nyaéta suling nu liangna aya genep, fungsina pikeun ngahasilkeun sababaraha laras, saperti pelog, madenda (sorog), jeung salendro
Nalika dina pintonana, Kacapi indung dilengkepan ku Flute saperti waditra nu panjang jiga Rebab
Salian salaku waditra, kacapi indug dipaké pikeun marengan acara Ngaras, siraman jeung Ngeuyeuk Seureuh dina acara nikahan, jeung acara-acara lianna
Pamaén kacapi tembang Sunda di antarana saurang pamaén kacapi indung, saurang pamaén kacapi rincik, saurang pamaén suling, jeung juru mamaos boh lalaki boh awéwé
Tembang nu dipaké dina tembang Sunda aya opat golongan lagu, di antarana Rarancagan, Papantunan, Dedegungan, jeung Jejemplangan
Kaopat golongan lagu ieu kaasup kana sekar irama merdika nyaéta lagu nu teu kaikét ku birama
Pikeun ngalengkepan tembang irama merdika, biasana maké lagu tambahan nyaéta kawih
Para pamaén kacapi tembang Sunda biasana maraké raksukan taqwa nu sarua warnana jeung pamaén sejénna, maké bendo, jeung maké sorban
Sedengkeun juru mamaos awéwé maké kabaya jeung sanggul
Di Majaléngka tembang Sunda dimekarkeun ku para seniman, tokoh-tokoh seniman diwilayah Majaléngka di antarana Samsuri, E. Kusnadi, Oyo Suharja, Amin Choeruman, jeung Soni Supriatna
Juru mamaos awéwé nu turut ngamekarkeun khasanah tembang sunda, di antarana Titin Supartini, Tati, Lia Marliani, jsb
Kawih nyaéta wangun karawitan sekar (vokal) nu kaikét birama atawa ketukan
Kacapi nu dipaké pikeun marengan kawih beda jeung kacapi nu dipaké pikeun marengan tembang
Kacapi nu dipaké pikeun marengan kawih nyaéta kacapi siter, jumlah kawatna 20
Vokalis dina kasenian ieu disebut juru sekar atawa juru kawih
Nepi ka ayeuna, di Majaléngka dipikawanoh sababaraha pamaén seni kacapi kawih di antarana E. Kusnadi, Oyo suharja, Wasman Rukmana, Daryono, Risnandar, Soni Supriatna (suling jeung rebab), Aceng Hidayat (suling), Dede Carmo, Rasma Sudrajat jeung Dadang
Kasenian ieu dimekarkeun ngaliwatan media radio, nyaéta siaran Haleuang Pasunjeung di Radika 100,3 FM Majaléngka ku Grup Panghegar
Kelompok seni kawih sejénna di antarana Manik mekar Saputra (Cigasong), Tanjeung Mijeung (Munjul), jeung Kania Setra (Maja)
Kacapi Cemplungan Waditra nu dipaké dina kacapi cemplungan henteu ngan saukur kacapi jeung suling wungkul, tapi ditambah ku waditra sejénna saperti gendang jeung gong
Lagu nu dipaké nyaéta sekar tandak atawa kawih
Pikeun nambah daya pangirut pamiarsa, biasana kasenian ieu dibarengan ku tari jaipong
Grup-grup kacapi cemplungan nu dipikawoh ku masarakat Majaléngka di antarana Manik Mekar Saputra, Sanggar Panghegar, Tandang Midang, jeung Kania Setra
Kacapi Jenaka Sunda Kacapi jenaka sunda mangrupa jenis seni kacapian nu maké lagu-lagu lucu dina irama nu teu kauger
Jenis kacapian nu digunakeunna nyaéta kacapi siter
Pamaénna nyaéta saurang pamaén kacapi salaku panyanyi ditambah ku saurang atawa dua urang pamaén
Kacapi jenaka Sunda di Majaléngka dimekarkeun ku kelompok kasenian PG Kadipatén (taun 1970-an) nepi ka ayeuna masih aya, dalangna nyaéta Edi Jubaedi
Pamaén sejénna nu terkenal nyaéta Abah Duleh, Abah Bontot, Mang Uu Wahyu, jeung Mang Pentil
Generasi saterusna nyaéta Karjo, Iwan Abok, Casma (Mang Cemeng), Ikin Sodikin (Mang jangkung)
Kacapi Pantun Kacapi Pantun mangrupa kacapian pikeun marengan juru pantun nalika nyarita
Wangenan ‘’’pantun’’’ sacara harfiah numutkeun Saleh Danasasmita nyaéta “ carita, balada, dongeng atawa sajarah buhun, umumna ngeunaan karajaan Pajajaran (dibarengan ku nyanyian, tarawangsa atawa kacapi)
Sedengkeun numutkeun sababaraha juru pantun, pantun mangrupa wancahan atawa singketan ti kecap papan nu jadi panungtun
Artina ngaliwatan carita pantun pamiarsa miboga panutan atawa cecekelan hirup
Kasenian ieu mangrupa jenis kasenian nu dirojong ku unsur-unsur seni sastra jeung karawitan
Unsur sastra aya dina carita pantun, carita pantun nu mimitina dibawakeun sacara lisan ayeuna mah geus loba nu dibukukeun
Sedengkeun unsur seni karawitan aya dina iringan waditra kacapi nu dipetik nalika pintonan pantun
Karakteristik pintonan pantun sacara tradisional nyaéta : Numutkeun Ajip Rosidi (1983:32) nyebutkeun yén di daerah Cirebon kacapi pantun ngan dimaénkeun ku saurang
Tapi ayeuna mah sangkan kacapi pantun dipikaresep ku masarakat, ditambahan ku waditra sején, saperti piul (biola), saurang sinden, jeung gamelan
Ku kituna kacapi pantun teu beda jauh jeung wanu catur (Ajip Rosidi, 1983:33)
Umumna alur carita pantun dimimitian ku Rajah Pamuka, dituluykeun ku nyarita, nataan karajaan jeung para tokoh carita
Dina akhir carita dipungkas ku nyanyikeun Rajah Pamunah atawa Rajah Panutup
Carita-carita pantun nu terkenal di antarana Mundinglaya Di Kusumah, Lutung Kasarung, Ciung Wanara, Nyi Sumur Bandung, Jaran Sari, Raden Deudeug Pati Jaya Perang, Panggung Karaton, Demung Kalagan, Nyi Pohaci Sanghiang Sri, jsb
Tokoh-tokoh atawa juru pantun nu terkenal ti Majaléngka nyaéta: 5
Kacapi Kolaborasi Kacapi kolaborasi dimekarkeun ku para seniman Majaléngka seperti Oyo Suharja saparakanca
Dina kasenian ieu waditra nu dipaké nyaéta, kacapi siter, gitar akustik, cuk, gitar bas, biola, suling, gendang, jeung gong
Jumlah pamaén na kira-kira sapuluh urang
Lagu-lagu nu dipaké nyaéta kowlli Sunda, pop Sunda, jeung Indonesia Populer
Kacapi kolaborasi di Majaléngka mimiti diwanohkeun nalika Gelar Seni Tradisi I tanggal 26 Desember 2004
Sanggar Panghegar (Radika FM Majaléngka) nu dipingpin ku Wasman Rukmana magrupa hiji-hijina kelompok kasenian nu mintonkeun jenis kasenian ieu
Kumpulan sajak, atawa sok disebut ogé buku kumpulan sajak, nyaéta buku anu eusina sajak wungkul
Aya di antarana dibarengan ku sawangan ti ahlina, minangka pangjajap, ngupas sajak-sajak anu dimuat di dinya
Dina sastra Sunda mah saméméh medal mangrupa buku kumpulan sajak téh saméméhna kungsi dimuat heula dina majalah-majalah atawa surat kabar
Batik nyaéta salah sahiji produk budaya bangsa Indonesia
Batik mangrupa gambar rupa-rupa nu dijieun ku malam maké canting dina boéh atawa lawon
Aya karémbong batik, samping batik, sarung batik, taplak batik, jeung réa deui
Dina kamekaranana, batik ngalaman parobahan corak, téknik, jeung prosés fungsi alatan jaman jeung pangaruh ti budaya séjénna
Batik diwangun ku dasar artistik nu mekar, luyu jeung tungtutan jaman
Karajinan batik mindeng diturunkeun dina kulawarga ti generasi ka generasi
Patalina jeung identitas budaya rahayat Indonésia sarta ngaliwatan harti simbolik ti kelir sarta désain, ngébréhkeun kréativitas sarta spiritualitas
Karageman wangun ragam hias pohara dipangaruhan ku faktor adat istiadat anu béda situasi, kondisi, sarta senimanna
Tapi kabutuhuan kana ragam hias kamotivasi ku kabutuhan artistik
Ku lantaran, salah sahiji ciri manusa Indonésia nyaéta artistik
Daya artistik anu kuat kaungkab dina sagala rupa ciptaan artistik sarta karajinan anu pohara éndah
Konsép artistik tredisi seni rupa Indonésia nyaéta pangwujudan tina ajén-ajén integral minangka adumanis tina dualisme anu silih ngalengkepan, "konsép dwitunggal"
Ku lantaran éta, seni rupa tradisional Indonésia loba kaungkab dina wangun ragam hias anu boga sipat dékoratif, simbolik, sarta dinamis
Ragam hias nyaéta bagian anu teu bisa dipisahkeun ti ciri tékstil Indonésia
Ragam hias ogé ngagambarkeun ayana béda suku bangsa, wewengkon, sarta dusun
Ku kituna, bangsa Indonésia mibanda kabinékaan ragam tekstil
Ieu bisa ngagambarkeun kabeungharan budaya bangsa Indonésia
Sajarah batik di Indonésia aya kaitanana jeung perkembangan karajaan Majapahit sarta sumebarna ajaran Islam di Tanah Jawa
Dina sawatara catetan, pamekaran batik loba dipigawé dina mangsa-mangsa karajaan Mataram, saterusna dina mangsa pagawéan Solo sarta Yogyakarta
Jadi kasenian batik ieu di Indonésia geus dipikawanoh saprak jaman Majapahit sarta terus ngembang ka karajaan sarta raja-raja saterusna
Sedengkeun mimiti ngalegaanana kasenian batik ieu jadi milik rahayat Indonésia sarta hususna suku Jawa nyaéta sanggeus ahir abad ka-XVIII atawa mimiti abad ka-XIX
Batik anu dihasilkeun nyaéta kabéhanana batik tulis nepi ka mimiti abad ke-XX, sarta batik cap dipikawanoh kakara sanggeus perang dunya kahiji réngsé atawa kira-kira taun 1920
Sedengkeun aya kaitan jeung sumebarna ajaran Islam
Loba wewengkon-wewengkon puseur batik di Jawa nyaéta wewengkon-wewengkon santri, sarta saterusna batik jadi pakakas pajoangan ékonomi ku inohong-inohong padangan Muslim ngalawan ékonomi Walanda
Téhnik Nyieun Batik
Ayana béda téhnik sarta prosés nyirian wanda hias tekstil téh ti saprak mangsa pra sajarah nepi ka ayeuna
Tina téhnik rintang kelir urang mikawanoh lawon tritik, plangi, ikat, sarta batik
Tina téhnik tinun, urang mikawanoh kelim, sungkit, pilih, sarta téknik sisipan pakan atawa ilusi
Sajaba ti éta, urang mikawanoh sawatara téknik séjénna kawas sulam, aplikasi, lukisan, manik-manik, sarta prada
Lawon tritik, plangi, sarta ikat nyaéta téknik kelir anu geus dipikawanoh ti saprak mangsa pra sajarah
Di Indonésia henteu kapanggih tapak arkéologi tékstil mangsa pra sejarah
Tapi, perca lawon arkéologi anu asalna ti mangsa 200-100 SM kapanggih di Péru
Lawon anu kapanggih nyaéta lawon sarupaning plangi sarta ikat anu disebut "proto ikat"
Bukti sajarah ngeunaan téknik rintang kelir, ragam hias dekoratif, simbolik, kasaimbangan sarta dinamis anu ngajiwaan wangun batik geus dipikawanoh dina mangsa pra sejarah
Timuan arkéologi mangrupa arca di jero candi Ngrimbi deukeut Jombang ngagambarkeun sosok Raden Wijaya, raja kahiji Majapahit (maréntah 1294-1309), anu maké lawon rupa-rupa hias kawung
Bisa waé ragam hias éta dijieun jeung téhnik lukis, prada, tinun sungkit, atawa batik
Tapi lamun dititénan sacara tarapti, nyaéta kalayan ngabandingkeun rincian dina wangun perhiasan manik-manik sarta urat daun taraté, mangka ajén arca kasebut pohara rinci, lemes, sarta tarapti
Katalitian dina ngagambarkeun gurat sarta titik jadi indikasi téknik anu dipaké pikeun nyieun éta lawon
Gurat lemes sajajar minangka wates wangun élips kawung ngingetkeun dina gurat sajajar anu dihasilkeun ku canting "carat loro" dina téknik batik
Asal Usul Batik
Batik minangka pakasaban diproduksi ku para wirausahawan sarta didagangkeun ku para padagang di sapanjang basisir kalér pulo Jawa, ti Indramayu, Cirebon, Tegal, Pekalongan, Kudus, Rembang, Lasem, Tuban, Gresik, Bangkalan, Sampang, Pamekasan, Madura, Tanjungbuni, Sampang, Sumenep, nepi ka Sidoarjo