izzako/sundanese-pixelgpt huggingface dataset:
Bonténg nyaéta ngaran salah sahiji pepelakan nu kaasup palawija, wangunna lonyod sarta eusina ngandung cai, didaharna bisa ditambul atah-atah, diacar, aya ogé anu sok diangeun
Direuceuh, anu gedé pisan sok disebut catang; Suri bonténg gedé nu kulitna kawas samangka gurat-gurat, lamun geus asak pisan eusina sok ledok, sok disebut ogé puan
Suri ngeunahna dirujak sapertos alpuket, baligo, jeung samangka
Bonténg ("Cucumis sativus L") ogé, mangrupa pepelakan sausum anu sipatna ngareuy
Habitus bonténg mangrupa pepelakan herba lemah atawa satengah ngarambat sarta mangrupa pepelakan sausum: sanggeus kembangan sarta buahan pepelakan paéh
Kembangna miboga imah hiji (monoecious) jeung tipe kembang jalu sarta kembang hérmafrodit banci
Kembang kahiji anu dihasilkeun, biasana dina umur 4-5 minggu, nyaéta kembang jalu
Kembang-kembang saterusna nyaéta kembang banci lamun tangkalna alus
Hiji tangkalna bisa ngahasilkeun 20 buah, tapi dina budidaya biasana jumlah buah diwatesan pikeun ngahasilkeun ukuran buah anu alus
Bonténg buahna aya nu warnana héjo
Bonténg ngandung vitamin A, vitamin B, vitamin C, fosfor, kalium, kalsium, seng, magnesium sarta zat beusi
Pikeun kandungan gijina bisa dipaké pikeun diét sarta produk kacantikan
Aya loba mangpaat kaséhatan ti buah bonténg
Ieu bisa mantuan sékrési dina urin sarta ku kituna minangka diuretik alami
Méré mangpaat alus ogé pikeun ginjal, kandung kemih, haté, pencernaan protéin, tekanan darah sarta panyakit pankréas
Nyampurkeun bonténg kalayan juswortel alus pikeun kaayaan rématik anu disebabkan alatan kanaékan konséntrasi asam urat dina awak sarta campuran jus bonténg kalayan wortel, bayem sarta jus salada anu alus pikeun pertumbuhan buuk
Jus bonténg pohara alus pikeun panyakit biwir, panyakit gusi sarta huntu
Hal ieu alus pikeun kulit sarta masalah kaasaman lambung patali kawas seueul, gastritis sarta borok lambung Kandungan cairan anu luhur hidrat awak sarta nyieun kulit kasampak caang
Bonténg Reguler anu alus pikeun arthritis, asam urat sarta éksim
Bonténg anu alus bisa ngadalikeun diabétes
Méré potongan bonténg dina panon mibanda éfék nenangkeun
Bonténg mangrupa sayuran buah anu kawentar jeung dipikaresep ku sakumna masarakat
Prospék budidaya bonténg sacara komersil jeung dikokolakeun dina skala agribisnis nu beuki cerah ku sabab pamasaran hasilna geus ka pasar internasional
Sajarah singget Bonténg
Bonténg dipercaya asli ti India, bukti-buktina nunjukkeun yén geus dibudidayakeun di Asia kulon 3000 taun
Di India nyebar ka Yunani jeung Italia, ku sabab di Romawi resep pisan kana tutuwuhan, terus ka Cina
Ieu nu jadi sabab Yunani ngawanokeun ka bagian Eropa nu séjéna, jeung catatan budidaya bonténg mimiti di pikawanoh di perancis abad ka -9, inggris abad ka -14, jeung amerika utara abad pertengahan 16
Bonténg lolobana idéntik kaum wanoja ku sabab kaampuhanana sabagé kosmétik alami pikeun kacantikan wajah
Potongan bonténg bisa dipaké masker pikeun nyegerkeun jeung ngalembutkeun kulit
Kapunjulan Bonténg jang Kaséhatan
Bonténg mibanda sipat diurétik, éfék tiis, sarta pikeun pembersih anu masihan mangpaat kanggo kulit
Kandungan cai anu luhur; vitamin A, B, sarta C; sarta mineral, kawas magnesium, kalium, mangan, sarta silika; ieu nu ngajantenkeun bonténg jadi bagian penting dina perawatan kulit
Masker pamenteu anu ngandung sari bonténg dianggo pikeun ngencangkeun kulit
Asam askorbat sarta asam caffeic anu aya dina bonténg tiasa nurunkeun tingkat réténsi cai, anu dina giliranna ngirangan pembengkakan dina panon
Masalah pencernaan, kawas mag, gastritis kaasaman, sarta komo tukak, bisa dicageurkeun kalayan ngonsumsi jus bonténg seger saban poé
Kandungan serat kadaharan dina bonténg bisa ngusir racun tina sistem pencernaan ku kituna ningkatkeun prosés pencernaan
Komo, ngonsumsi bonténg saban poé dipeunteun pohara ampuh minangka ubar sembelit
Dina bonténg kaeusi silika anu bisa ngapromosikeun kaséhatan sendi anjeun kalayan nguatkeun jaringan ikat
Bonténg ngandung énzim érépsin anu bisa ngabantuan dina pencernaan protéin Potasium, magnésium, jeung serat aya dina bonténg bisa ngabantu ngajaga tekanan darah supaya normal
Siki bonténg bisa di paké ubar alami pikeun ngusir panyakit cacingeun di saluran peujit (usus)
Komo, siki bonténg ogé dipikawanoh méré mangpaat minangka anti inflamasi sarta éféktif dina ngobatan pembengkakan selaput lendir (irung) sarta genggerong
Bonténg beunghar baris kandungan silika, bisa nyegah peupeus sarta garahna kuku-kuku di ramo suku sarta leungeun
Jus bonténg diperkaya kandungan vitamin A, B1, B6, C, sarta D sarta folat, magnesium, sarta kalsium sabot dicampur kalayan jus wortel bisa mantuan pasién anu ngalaman nyeri sendi ku cara nurunkeun asam urat
Panyawat mulut dina waos jeung gusi, hususna pyorrhéa, bisa diobatan sacara éféktif kalayan jus bonténg
Ngonsumsi bonténg atah ogé bisa ngaronjatkeun cai acay sarta boga pungsi nganétralisasi asam sarta basa di jero rongga sungut
Jus bonténg dipikawanoh bisa mantuan kaséhatan pasién diabétes
Kandungan mineral mangan méré mangpaat dina sintésis insulin alami di jero awak
Bonténg némbongkeun mangpaat dina mantuan ngaringankeun masalah kandung kemih sarta ginjal
Cai anu kaeusi dina bonténg mantuan pungsi ginjal kalayan ngalancarkeun prosés urinasi
Paktana, bonténg mangrupa diurétik alami pangalusna
Bonténg ngandung silika
Jus bonténg anu dicampur kalayan wortel, bayem, sarta salada baris mantuan kasuburan buuk
Silika aya dina raramat ikat di jero awak
Sanyawa ieu mantuan kasuburan buuk, ku kituna lamun getol ngadahar kadaharan ngandung silika, Anjeun baris mibanda buuk anu alus sarta tulang anu cageur
Hasil olahan tina bonténg
Bahan: 2 sdm selasih garing, keueum nepi ka ngembang 500 g nata de coco 1 buah bonténg, belahan, serut garihal 200 ml sirup cocopandan 20 sdm susu kentel amis es serut sacukupna Cara nyieun: Siapkeun mangkok, béré 3 sdm nata de coco, 3 sdm bonténg serut, sarta 2 sdm selasih
Béré es serut Bahan: 200 gram daging kotok; 100 gram hurang; 3 buah bonténg; 3 siung bawang bodas; 2 batang daun bawang; ½ séndok téh uyah; ¼ séndok téh mécin; ½ séndok téh pedes bubuk
Cara nyieun: Bersihkeun, cincangan daging hayam sarta hurang nepi ka lemes
pisahkeun; Bersihkeun kulit bonténg, piceun kadua tungtungna, potong jadi 2 atawa 3 bagian sarta keruk sikina; Bersihkeun bawang bodas, cincang lemes; Bersihkeun daun bawang, potongan ipis; Campur daging hayam, hurang,uyah, mécin, pedes bubuk, bawang bodas sarta daun bawang
Aduk nepi ka rata; Eusi saban liang bonténg tadi jeung campuran bahan no
5 nepi ka kabéh bahan béak; Sepan salila kurang leuwih 15 menit atawa nepi ka asak
Bahan: 6 butir bawang beureum, belah, potongan sing ipis; 3 sdm cai jeruk nipis; 1/4 sdt uyah; 1 sdm gula bodas; 250 g bonténg, belah, piceun sikina, potongan ukurana 6 x 2 x 1/2 cm; 1 sdm ebi, keueum cai panas nepi ka beyé, tiriskeun, tumbuk garihal
Samara, haluskeun: 1 sdm tarasi, goréng; 3 buah cabé beureum badag
Cara nyieun: Campur bawang beureum, cai jeruk nipis, sarta samara lemes
Adukeun sing rata; Tambahkeun uyah sarta gula, aduk balik nepi ka rata; Asupkeun bonténg sarta ebi
Adukeun sing rata; Sajikeun
Kandungan Giji dina Bonténg
Bonténg mibanda kandungan 0,65 % protein, 0,1 % lemak sarta karbohidrat saloba 2,2 %
Ogé ngandung kalsium, zat beusi, magnésium, fosforus, vitamin A, vitamin B1, vitamin B2 sarta vitamin C. Bonténg disebutkeun ogé ngandung 35.100 – 486.700 ppm asam linoléat minangka suku cucurbitacéae anu biasana ngandung kukurbitasin, bonténg kamungkinan ogé ngandung sanyawa éta
Kukurbitasin mangrupa sanyawa anu miboga aktivitas minangka anti tumor
Téhnik Budidaya Bonténg
Pamakéan Bibit Punjul
Sarat binih anu rék di pelak; V. Pemberantasan gulma, hama sarta panyakit
a. Gulma Pemberantasan gulma di semprot kalayan Péstisida Roundup (pikeun numpes siki jukut / jukut) di pigawé dina waktu anyar melak sarta waktu kembangan b. Hama 1
Laleur Bilit 2
Kepik Héjo 1
Cacing nyaéta salah sahiji ngaran sasatoan anu miboga ciri-ciri: sato leutik, ngarayap, henteu boga suku, awakna buleud atawa pipih panjang jeung hirupna teu kukurumunan
Salian ti éta cacing ogé bisa hirup dina cai, taneuh, beuteung jelema atawa beuteung sasatoan
Cara hirupna aya nu nguntungkeun aya ogé nu ngarugikeun atawa parasit
Cacing Ipis (Platyhelminthes)
Kelompok cacing Ipis (Platyhelminthes) Bentukna ipis jeung lemes
Cacing ieu ngan boga hiji liang, nyaéta bahamna
Liang éta ogé dipaké pikeun ngaleupaskeun sésa dahareun
Cacing ieu teu boga rongga awak
Cacing Gilig ("Nemathelminthes")
Cacing Gilig ("Nemathelminthes") Boga awak buleud panjang, teu bubukuan, jeung bahamna aya di tungtung hareup sarta dina anus di tungtung tukang awakna
Kulitna leueur sarta teu boga warna
Conto cacing gilig (Nemathelminthes) nyaéta cacing beuteung ("Ascaris lumbricoides"), cacing tambang ("Ancylostoma duodenale"), jeung cacing kremi (Oxyyuris vermicularis)
Cacing Gelang ("Annellida")
Cacing Gelang ("Annelida") mibanda awak bubukuan
Buku-buku awakna boga bentuk kawas gelang anu pada nyambung
Cacing Gelang boga rongga awak antara kulit awak jeung témbok peujit
Nulis nyaéta prosés kréatip ngungkarakeun gagasan dina wangun tinulis pikeun hiji tujuan, misalna méré informasi, ngajak, ngayakinkeun atawa ngahibur
Jejer caritaan nu aya dina tulisan disebut gagasan atawa pikiran
Éta gagasan téh dasar pikeun mekarna hiji tulisan
Gagasan dina hiji tulisan bisa rupa-rupa, gumantung kana kahayang penulis
Ngaliwatan tulisanna, penulis bisa ngébréhkeun gagasan, pikiran, pangalaman, kahayang, pendapat, jeung perasaanna
Nulis salaku kaparigelan nyaéta kamampuh hiji jalma dina ngedalkeun gagasan-pikiranna ka batur atawa pihak séjén ngaliwatan média tinulis
Tujuan nulis téh loba macemna gumantung kana ragam tulisana sorangan
Sacara umum, tujuan nulis bisa dikatégorikeun di antarana: Méré Informasi atawa Ngajelaskeun Tulisan nu tujuanna méré informasi atawa ngajelaskeun hiji pasualan biasa disebut karangan éksposisi
Karangan éksposisi nyaéta karangan nu ngajelaskeun hiji hal ka pamaca jeung nunjukkeun bukti-bukti kongkrit nu tujuanna pikeun nambahan pangaweruh pamaca
Ngayakinkeun atawa Ngadesek Ieu tujuan tulisan nyaéta ngayakinkeun pamaca yén naon nu ditepikeun ku penulis téh bener, penulis boga harepan sangkan pamaca satuju kana sawangan penulis
Nyaritakeun Hiji Hal Tulisan nu tujuanna pikeun nyaritakeun hiji kajadian ka pamaca disebut karangan narasi
Karangan narasi bisa dibédakeun jadi dua, nyaéta karangan narasi ekspositoris (nyata) jeung karangan narasi sugestif (fiksi)
Narasi ekspositoris misalna sajarah, biografi, jeung otobiografi, sedengkeun narasi sugestif misalna Baruang Ka Nu Ngarora, Wastukancana, jeung Payung Butut
Mangaruhan Pamaca Loba pisan bacaan nu tujuanna mangaruhan pamaca, ongkoh éta téh salah sahiji tujuan utama panulis sangkan pamaca kapangaruhan kana naon nu ditulis sacara émosi
salah sahiji contona nyaéta jangji-jangji nu ditulis ku juru kampanyeu dina koran atawa majalah
Penulis karangan déskripsi teu béda jiga pelukis
Nu ngabédakeun kaduana nyaéta media nu digunakeun, nyaéta péna jeung kanvas
Penulis karangan deskripsi boga tujuan pikeun pamaca saolah-olah milu ngarasa, nempo, ngaraba, jeung menikmati objek nu dilukiskeun ku penulis
Hiji jalma bisa saolah-olah nempo jeung ngarasakeun endahna hiji kantor pos sanggeus manéhna maca karangan deskripsi nu judulna “Keelokan Kantor Pos di Chicago”
a. Pelepasan Émosional Nulis bisa jadi penyaluran emosi jeung perasaan
Ngébréhkeun perasaan jeung pikiran sacara tinulis, bisa ngawangun parobahan-parobahan kimiawi dina awak urang
b. Mangpaat Sosial Upama urang nyieun tulisan dina hiji média saperti majalah, tabloid, koran jeung sajabana, maka ngaranna bakal dipikawanoh ku jalma réa
c. Mangpaat finansial Ku ayana kagiatan nulis, urang bakal meunang duit tina tulisan nu geus dikirimkeun ka penerbit
Di dieu, kagiatan nulis bisa disebut pagawéan nu ngajangjikeun pikeun ngalengkepan pangabutuh sapopoé
d. Mangpaat Intelektual Nulis bisa ngalatih otak urang sangkan leuwih parigel dina nyieun tulisan
a. Demophobia = a féar of péople (audience), asalna tina kecap “demos” nu hartina jalma réa, jalma ramé, atawa publik
Jadi, démophobia nyaéta kasieun kana khalayak nu rék maca tulisan urang engkéna
Lamun rarasaan ieu terus aya, salilana ogé urang moal bisa jadi penulis
Biasana penulis modél kieu loba kasieun sarta pola pikirna teu mekar
b. Laliophobia = a féar of spéaking (I can’t write them down with my own words, asal kecapna”lalio” (saya berkata) laliophobia nyaéta kasieun dina ngungkarakeun pikiran kana tulisan
Latihan jeung kabiasaan nu alus bisa jadi solusi dina ngungkulan ieu bangbaluh
c. Katagelophobia= a féar of ridicule nyaéta kasieun dikritik jeung dihina ku batur
Ku sabab éta saacan dipublikasikeun, pariksa heula bagian mana anu miboga poténsi gedé pikeun dikritik
Siapkeun argumén keur ngajawab hal-hal anu sakirana bakal dikritik
d. Money-phobia= a féar of find nothing from writing Ieu bangbaluh bakal aya nalika oriéntasi penulis nyaéta duit
Jadi, unggal kagiatan nulis kudu ngahasilkeun matéri
Hal ieu sah-sah waé, tapi lamun matéri dijadikeun motivator, moal loba hal nu bisa dilakukeun ku penulis
Kagiatan Nulis minangka Pagawéan
Dina kahirupan kiwari anu sarwa modérn, pangarang bisa disajajarkeun jeung kahirupan profési, saperti dokter, insinyur, jeung ahli hukum
Profési ngarang bisa jadi pangupa jiwa anu bisa ngajamin kaperluan hirupna
Tapi umumna mah profési nulis masih dianggap semi profési anu méakkeun tanaga, perhatian, jeung waktuna di sagigireun pagawéan pokokna anu tangtu geus dianggap geus jadi sumber pangupa jiwa anu geus maneuh
Kagiatan nulis bisa dijadikeun sumber penghasilan nu henteu matak ngaganggu pakasaban utama
Salaku pakasaban kadua, nulis bisa ngahasilkeun penghasilan nu leuwih gedé batan pakasaban utama
Numutkeun tulisan nu aya dina kompas.com, dina buku “55 Surifire Home Based Businesses You Can Start for Under $5,000”, aya sababaraha kasempetan nu bisa dilskukeun ku sakabéh jalma nu miboga kamampuh nulis
Ti 55 wangun pakasaban nu ditawarkeun, jasa nu ditawarkeun nu miboga kamampuh nulis ditempatkeun dina urutan ka sabelas
Aya 7 pakasaban nu bisa dijadikeun sumber penghasilan pikeun jalma-jalma nu miboga kamampuh nulis, nyaéta: 1) Nulis artikel di majalah, koran jeung portal warta Jalma nu miboga kamampuh nulis bisa ngirimkeun tulisanna ka média massa
Loba média massa nu narima tulisan
di antarana majalah, koran, jeung portal warta nu beuki ngalobaan
Lamun hayang ngirimkeun tulisan ka koran, bisa dimimitian ti nu lokal heula
2) Nulis carita mistéri (Ghost Writer) Loba jalma nu ahli dina salah sahiji widang, tapi miboga kamampuh nulis nu kawatesanan
Ku kituna, ngabutuhkeun batur nu bisa nuliskeun idé-idé nu aya dina sawangan maranéhna
Tulisan politisi nu sering dimuat dina media massa, sabenerna lain tulisan asli manéhna, sabab sibuk ku urusan dinesna, jadi teu boga waktu keur nulis
Pejabat nu méré idé jeung gurat badag pamikiranna, sedengkeun nu mantuanna nuliskeun sistematika nu terstruktur
Lain artikel dina media massa wungkul, tapi bisa ogé buku
Konsekuensina, tangtu nu mantuan pajabat éta teu dicantumkeun ngaranna dina tulisan nu geus dipigawé ku manéhna ( nu mantuan pejabat nulis) 3) Penulis buku Sarat utama jadi penulis buku, nyaéta kudu miboga konsisténsi, komitmen, jeung motivasi
Nulis buku henteu ngan saukur bisa jadi penghasilan utama
Penulis bisa kasohor lamun bukuna suksés
4) Éditor Kiwari loba pisan éditor nu sipatna freelance
Naskah-naskah nu dikirimkeun ka penerbit tuluy dikirimkeun ka éditor nu bisa dipigawé di imahna séwang-séwangan
5) Stap ahli Jalma nu miboga kamampuh nulis nu hadé, bakal miboga kasempetan jadi stap ahli, sabab maranéhna tangtu miboga pangaweruh nu jembar
Ilaharna sok migawé naskah biantara, makalah bahan sawala, press conference jeung sajabana
Stap ahli butuh rélasi nu kuat tur jembar
6) Nulis réview di blog Sarat utamana tangtu kudu boga blog
Loba blogger nu bisa hirup tina nulis review di internét
Kiwari loba pisan perussahaan internet nu jadi perantara panulisa review hiji web atawa prodak
Salila aya kénéh internet, salila éta ogé kabuka peluang pikeun nu miboga kamampuh nulis
7) Copywriting Loba perusahaan nu ngabutuhkeun jasa tulisan laporan taunan
Di luhur mangrupa tulisan keur promosi barang jeung jasa perusahaan tinangtu
Cika-Cika nyaéta ngaran sato sagedé béas anu bisa hiber, ari hiberna ti peuting bari ngaluarkeun cahya ketap-ketip
cika-cika nu bikangna disebut kunang-kunang
Kunang-Kunang nyaéta cicika atawa Cika Cika bikangna
kunang-kunang henteu ketap-ketip siga cika-cika jaluna, tapi mindeng ngabaranyay waktu hiber
Cahya cika-cika pohara jiga jenis-jenis cahya séjén, iwal ti cahya éta dihasilkeun tanpa panas
Jenis cahya ieu dingaranan "luminescence"
Dina cika-cika, cahya "luminescence" dihasilkeun ku hiji zat anu dingaranan "luciferin"
Zat ieu ngahiji jeung oksigén pikeun ngahasilkeun cahya
Tapi réaksi ieu moal lumangsung kajaba lamun aya zat séjén, nu dingaranan "luciferase"
Luciferase téh minangka katalisator, nyaéta zat éta mantuan lumangsungna reaksi kimia, tapi lain mangrupa bagian ti réaksi kimia éta
Dina harti séjén, cika-cika miboga zat-zat luciferin sarta luciferase di jero awakna
Zat luciferase nyieun zat luciferin bisa meuleum sarta ngahasilkeun cahaya
Cahya cika-cika ieu bisa mantuan cika-cika pikeun néangan papasanganana
Maksud séjén ti cahya cika-cika meureun nyaéta minangka bewara ka manuk-manuk anu néangan dahar peuting
Ku kituna manuk-manuk éta bisa nyingkahan kunang-kunang
Para Ilmuwan masih ngarasa yén sabenerna maranéhanana henteu nyaho naha cahya-cahya ieu penting pikeun kunang-kunang, alatan pedaran nu disebatkeun éta kasampak teu penting
Maranéhanana mikir yén cahya éta téh meureun mangrupa produk sampingan ti prosés kimia séjén anu lumangsung di jero awak cika-cika
Tatangkalan asal kecap tina Tangkal, nyaéta sakabéh nu jaradi dina taneuh, iwal ti bangsa supa, jukut, jeung sakur nu jadina ngarambat dina taneuh
Dina tangkal aya daun, catang, jeung akar na
Sakabéh tangkal lamun rék buahan sok kembangan heula, loba tangkal nu ngan kembangan wungkul
jadi tatangkalan téh rupa-rupa tangkal, kayaning tangkal kalapa, kadu, cau, haréndong, campaka, jeung réa deui
Yayasan Kabudayaan Rancage téh salah sahiji lembaga nirlaba anu icikibung dina widang basa sareng sastra, pangpangna basa sareng sastra Sunda, Jawa, Bali sareng Lampung
Anu naratasna nyaéta sastrawan Ajip Rosidi dina dasawarsa taun 1980-an katompernakeun
Kagiatan ieu yayasan pangpangna mah ngaleler Hadiah Sastra Rancagé unggal taun ka pangarang sastra daerah sareng ka tokoh nu kagungan jasa makayakeun basa sareng sastra daerah di Tatar Sunda, Jawa, Bali sareng Lampung
Lian ti ngaleler Hadiah Sastra Rancage, ka dieunakeun, ti mimiti taun 1993 ngaleler Hadiah Samsoedi deuih, ka pangarang buku bacaan barudak dina basa Sunda
Tos ti beh ditu kénéh saleresna mah, Yayasan Kabudayaan Rancage gaduh maksad seja masihan panghargaan ka guru-guru basa Sunda
Utamina mah éta téh angen-angen Ajip Rosidi sareng Hassan Kartadjoemena,tapi nembe kalaksanakeun ti kawit taun 2008, dinamian Hadiah Hardjapamekas
éta nami panghargaan téh dianggo ku lantaran, sateuacanna kantos janten angen-angen nu kagungan maksad
Kalawan diwuwuh sareng dirojong ku kulawarga Hardjapamekas, ieu panghargaan Hadiah Hardjapamekas téh dipasrahkeun unggal taun ka guru basa Sunda anu kagungan prestasi sareng dedikasi anu kawilang nyongcolang, numutkeun pameunteun Dewan Juri Hadiah Hardjapamekas
Yayasan Kabudayaan Rancage diadegkeun dumasar Akta Notaris Imas Fatimah,SH Nomer 136, tanggal 23 Maret 1993, diluyukeun kana UU No 28 Taun 2004 nganggo Akta No 55 tanggal 15 September 2006
Basisir Langit téh ngaran judul buku kumpulan sajak karya Surachman R.M.. Deskipsi Buku
Basisir Langit téh diterbitkeun ku penerbit Balai Pustaka Jakarta dina taun 1976, kalawan maké kode penerbitan BP No 2498
Ukuran buku 14,5x20,5 cm ngagunakeun keretas koran, jilidna digambaraan ku BLB Prasodjo, ari di jerona mah teu maké gambar ilustrasi, kandelna 44 kaca
Ieu buku téh mangrupa buku kumpulan sajak ka dua ti pangarang, saméméhna kungsi nerbitkeun kumpulan sajak Surat Kayas
Kumpulan sajak Basisir Langit téh ngamuat 29 sajak
saméméh dijieun buku sawatara sajakna kungsi dimuat dina majalah Mangle, Warga, Sari, jeung Langensari
Ngeunaan judul buku Basisir Langit, taya katerangan nu ngeceskeun ngeunaan dipakéna éta kecap, biasana judul buku sok nyokot tina salah sahiji judul sajak anu dijagokeun atawa dianggap ngawakilan eusi buku, sanajaan dina éta buku memang aya judul sajak “Langit” tapi kecap ‘Basisir’ mah euweuh dina judul sajak
Demi judul-judul sajak nu dimuat dina ieu buku nyaéta:"Panyajak ka Panyajak","Nyusud Tapak", "Prisma", "Pangabetah", "Dua Jiwa", "Surat","Langit", "Amitan Dina Paesan", "Sawarga nu Ngemploh", "Lembur Kuring", "Sora ti Pasir Pahlawan", "Dipetek di Dasar Sagara", "Di Hiji Leuweung Geledegan", "Peureup", "Bandera Hideung Satengah Tihang","Longser","Suling", "Naha Urang Kudu Guligah", "Kolecer", "Dina Maleman Lebaran", "Sakitan", "Anu Tugur di Kuburan", "Jero Guha", "Katiga", "Prabu Mandura Tapa", "Indrajaya", "Tina Albeum
"Prabu Mandura Tapa", "Indrajaya", "Tina Albeum Heubeul", "Peuting di Rumah Sakit", jeung "Alakpaul"
Yayasan Kabudayaan Rancage
Wortel atawa "Aconilum napellus L," nyaéta sajenis tutuwuhan anu kaasup "familia Ranunculaceae", anu pentingna nyaéta beutina anu sok disebut wortel
Tempat tumuwuhna dina taneuh utamana di dataran anu luhur di Jawa Barat, Jawa Tengah, Jawa Timur utamana anu miboga hawa anu tiis
Wortel miboga bau anu khas, mimitina mah baris karasa amis lamun digegel, tapi sateurusna bakal karasa lada, uraian makroskopikna nyaéta : Wortel ngandung zat-zat, di handap ieu : Dosis dina ngagunakeun biasana 20 mg salaku antineuralgia alus pikeun ubar luar jeung ubar jero
Aditif kadaharan nyaéta bahan kimia tambahan nu biasa digunakeun dina industri kadaharan
Aditif kadaharan atawa zat aditif kadaharan biasana dicampurkeun atawa ditambahkeun dina waktu pengolahan pikeun ningkatkeun mutu kadaharan.. Panalungtikan ti sawatara ahli ngabuktikeun yén zat aditif bisa ngabahayakeun kaséhatan
Sacara umum, aditif kadaharan bisa dipasing jadi dua, nyaéta: *Aditif dihaja Aditif dihaja nyaéta zat aditif nu ditambahkeun atawa dicampurkeun kalayan dihaja sarta ngabogaan maksud jeung tujuan nu tangtu saperti pikeun ngaronjatkeun nilai gizi kadaharan, cita rasa, ngatur rasa asam atawa basa, jeung ngawangun rupa/wujud kadaharan
*Aditif Henteu Dihaja Aditif Henteu Dihaja nyaéta aditif dina kadaran nu jumlahna ngan saeutik
Dihasilkeun tina prosés pengolahan
Ditilik tina sumberna, aditif kadaharan asalna bisa tina: *sumber alamiah, saperti lesitin, asam sitrat, jrrd *sintésis bahan kimia nu ngabogaan sipat nu sarupa jeung bahan ilmiah sejenis, boh tina sipat kimia-na, boh sipat métabolisme-na, saperti karoten, asam askorbat, jsb Katégori
Zat Pengawét Zat Warna Zat Penyedap Zat Pemanis Zat Pengharum
Raden Hadji Oemar Said Tjokroaminoto (), atawa nu leuwih dipikawanoh ku ngaran H.O.S Cokroaminoto, mangrupa saurang pamingpin salah sahiji organisasi nyaéta Sarekat Islam (SI)
Miboga ngaran leutik Oemar Said
Anjeunna ti kulawarga Raden Mas Tjokromiseno, dibabarkeun di Madiun, di hiji imah mangsa Gunung Krakatau betus
Pancakaki kulawargana nyaéta ti daérah Ponorogo, désa Tegalsari
Akina, Raden Mas Adipati Tjokronegoro nyaéta Bupati Ponorogo
Sérén Taun nyaéta salah sahiji tradisi anu aya di masarakat Sunda, nepi ka kiwari
Éta tradisi masih kénéh digelarkeun ku masarakat agraris tradisional sunda, saperti di Sukabumi, Kuningan, Bogor, Banten jeung daérah séjénna
Sacara Étimologis kecap sérén taun diwangun ku dua kecap nyaéta kecap "sérén" jeung "taun"
Sérén nyaéta kecap pagawéan mulangkeun, mikeun, nyerahkeun deui naon-naon anu tadina dititipkeun, dipihapékeun
Sedengkeun taun nyaéta waktu di dunya anu lilana 12 bulan
Sérén taun atawa serah taun dumasar ma'na kecap, miboga harti sérén sumérén taun nu kamari ka taun nu bakal datang salaku gagantina
Sérén taun geus aya di jaman saméméh masarakat sunda mikawanoh agama Islam
Urang sunda anu sawaréh pakasaban masarakatna dina bidang tatanén mangrupa salah sahiji kasang tukang ayana tradisi upacara sérén taun
Sérén taun anu dilaksanakeun dina bulan Muharam numutkeun kalénder Islam anu mangrupa bulan munggaran dina kalénder Islam, tapi béda jeung sérén taun anu digelarkeun di Kuningan Jawa Barat
Di Kuningan sérén taun dilaksanakeun dina tanggal 22 Rayagung anu mangrupa bulan munggaran dina taun Saka kalénder Sunda
Ieu mangrupa pangbéda anu teu kabilang jauh sabab dina kasang tukangna sorangan sérén taun diayakeun pikeun ngébréhkeun rasa syukur ka nu Maha Kawasa anu maparin kasalametan tur kabagyaan ka masarakatna dina sataun katukang utamana dina hasil panén
Pangbéda ieu gumantung dina daérahna séwang-séwang dumasar kana kapercayaan jeung tradisi di daérahna tapi biasana waktu dilaksanakeunna teu jauh pisan ukur 2 nika 3 bulan
Upacara sérén taun di jaman baheula saukur ngumpulkeun hasil panén pikeun disérénkeun ka Sanghyang nu dibarengan ku macakeun do'a dina raraga ngébréhkeun rasa syukur sarta miharep panén saterusna bisa leuwih mucekil
Sérén taun mibanda tujuan, di antarana : Unsur-Unsur Upacara Sérén Taun
Dina kagiatan upacara adat sok aya unsur-unsur anu ngarojong jeung nyoko kana lumangsungna upacara adat, di antarana dina sérén taun aya sababaraha kagiatan anu sok dipigawé di sababaraha daérah nyaéta: Dina enas-enasna mah upacara adat atawa upacara kaagamaan ngawengku opat komponén : Prak-prakan Upacara Sérén Taun
Upacara Sérén Taun di unggal daérah garis badagna mah sarua, tapi aya sababaraha kagiatan anu ngabédakeun tiap daérah
Biasana dilaksanakeun atawa dipintonkeun rupa-rupa kasenian gumantung wewengkonna
Sapoé saméméhna masarakat ngumpul di imah pupuhu adat bari mawa pakakas pikeun salametan, lolobana mangrupa hasil tani, dina peutingna dipintonkeun pantun
Poé isukna upacara dimimitian ku helaran (iring-iringan) anu mangkatna ka tempat paré hasil panén ditunda pikeun mawa ka rengkong, paré diunjal kalayan rengklang, saméméh indit ditabeuh calung rénténg, tuluy iring-iringan rengkong nu mawa paré éta dituturkeun ku nu mawa pakakas-pakakas tatanén kawas bajak, pacul, parang jsb, dituluykeun ku iring-iringan angklung sarta dogdog lonjor
Di sabudeureun leuit geus sayaga wanoja-wanoja anu rék ngabagéakeun iring-iringan rengkong nu mawa paré kalayan tutunggulan gondang, nyaéta nabeuh lebuh jeung halu
Para pamaén angklung nembang bari ngibing patémbal-témbal jeung nu nabeuh gondang, tuluy diayakeun upacara Nginebkeun, nyaéta nunda paré dina rengklang
Hiji awéwé kolot nembangkeun rajah ménta widi pikeun nempatkeun dewi paré dina rengklang
Lamun paré geus diasupkeun kabéh kana rengklang tuluy ngarempug nutu, nyaéta nutu paré anyar sedengkeun rombongan balik deui ka tempat ngagondang marengan nu nabeuh angklung anu tuluy nabeuh bari ngahaleuang
Sérén Taun di Kuningan
Di daérah Kuningan Jawa Barat, sérén taun dimimitian ku upacara "ngajayak" ( Mapag Paré ), dina tanggal 18 Rayagung anu dituluykeun ku upacara nutu paré nepi ka acara pamungkas dina acarana dina tanggal 22 Rayagung
"Ngajayak" dina basa sunda hartina narima sarta ngabagéakeun, sedengkeun wilangan 18 anu dina basa sunda dibaca “dalapan welas” miboga harti welas asih anu hartina asih kaasih Pangéran anu geus maparin kabagjaan pikeun umatna di sakabéh alam dunya
Puncak acara Sérén Taun mangrupa nutuan paré dina tanggal 22 Rayagung, ieu ogé ngabogaan harti sorangan
Wilangan 22 miboga harti minangka runtuyan, wilangan 20 sarta 2 nyaéta Paré anu ditutu dina acara pamungkas saloba 22 kwintal nu dibagi 20 kwintal pikeun ditutu sarta dibagikeun ka masarakat sarta 2 kwintal dipaké minangka binih
Wilangan 20 nga"refleksi"keun unsur "anatomi" awak manusa
Boh lalaki boh awéwé ngabogaan 20 sipat wujud manusa, nyaéta: 1. getih , 2. daging, 3. bulu, 4. kuku, 5. buuk, 6. kulit, 7. urat, 8. polo atawa uteuk, 9. bayah ataa paru, 10. ari atawa haté, 11. kalilipa atawa limpa, 12. mamaras atawa maras, 13. hamperu ataun hamperu, 14. tulang, 15. sumsum, 16. lamad atawa lemak, 17. gegembung atawa lambung
18. peujit atawa peujit
19. ginjal sarta 20. jantung
Ka 20 sipat di luhur ngahijikeun "organ" sarta "sél" awak kalayan fungsi anu béda-béda, atawa awak ditempo dina hiji struktur hirup anu ngabogaan prosés kawas hukum "adikodrati"
Hukum "adikodrati" ieu saterusna ngajanggélék jadi jirim ( badan ), jisim ( nurani ) sarta pangakuan ( kuring )
Sedengkeun wilangan 2 miboga harti yén kahirupan téh aya 2 kecap anu patukang tonggong saperti : beurang sarta peuting, bagja jeung sangsara, alus jeung goréng, jsb
Dina upacara sérén taun anu jadi objék utama nyaéta PARÉ
Paré dianggap minangka lambang kamakmuran alatan wewengkon Cigugur hususna sarta wewengkon sunda séjén anu umumna miboga pakasaban tatanén, kawas carita Pwah Aci Sahyang Asri anu méré kesuburan pikeun ka manusa pikeun hirup di bumi
Dina upacara sérén taun ieu dipidangkeun carita-carita pantun sunda heubeul anu nyaritakeun ngeunaan lalampahan Pwah Aci Sahyang Asri
Sajaba ti éta, paré mangrupa bahan kadaharan utama anu ngabogaan pangaruh langsung dina 20 sipat wujud manusa di luhur
Saminggu saméméh prak-prakan upacara Adat Sérén Taun lumangsung dimimitian ku Pesta Dadung anu tempatna di Dinya Hyang dina wanci subuh
Wewengkon Dinya Hyang mangrupa hiji wewengkon anu mangrupa pasir, cenah numutkeun masarakat di dinya mangrupa daérah anu hieum
Inti ti Pesta Dadung nyaéta miceun hama jeung mamala
Pamakéan Dadung atawa tambang badag anu dijieun tina ijuk, ngagambarkeun rasa sukur masarakat ka budak nu sok ngangon munding atawa embé
Tembang anu eusina pamenta sangkan patani, tukang ngangon, ingon-ingon sarta sérang disalametkeun ti mamala jeung cilaka, ieu mangrupa bubuka acara sérén taun
Sabada éta, kakara hama sérang dipiceun ka liang di Dinya Hyan, anu ceunah ti baheula jadi tempat pikeun miceun hama
Pesta Dadung dipungkas ku ibing sawatara urang patani
Éta mangrupa simbol kabagjaan pikeun patani anu salila sataun digawé meres késang, ngokolakeun sérang dina poyang jeung hujan
Melak binih tangkal ogé jadi bagian ti Pesta Dadung pikeun ngalestarikeun alam anu mangrupa tempat hirup manusa di dunya
Henteu ngan ngandeg di Pesta Dadung, isukna puseur kagiatan pindah ka Balong Girang (balong alami di hulu cai) Cigugur.Saucul tengah poé, nu nyicingan pilemburan ngariung dihibur ku Nyiblung nyaéta sora cai balong anu di tabeuh ku masarakat sangkan ngahasilkeun aora anu ramé
Sora tina cai anu di tabeuh ku leungeun pamaénna sarta ku warga satempat kadéngé riuh pondok
Seuseurian jeung heureuy ditambah éprakna masarakat ngajadikeun sora cai jeung sora éprakan leungeun ngahiji ngajadikeun ramé
Poé-poé saterusna salila saminggu saméméh prosési utama dina upacara adat sérén taun, biasana diayakeun atraksi atawa pegelaran kasenian tradisonal ti rupa-rupa wewengkon di Jawa Barat kawas (Seni jéntréng Tarawangsa Sumedang Larang, Ronggeng Gunung ti Ciamis, Angklung Baduy ti Baduy atawa Kanekes, Musik Rendo sarta Beluk ti Baduy, Gending Karesmen atawa sendar tari, tembang Sunda buhun sarta sajabana)
Salila saminggu ogé diayakeun paméran sagala rupa hasil karajinan masarakat wewengkon Cigugur mangrupa, batik, anyaman, ukiran sarta sajian kadaharan tradisional has Cigugur kawas peuyeum ketan , gemblong jsb
Iwal ti kasenian aya ogé dialog antar masarakat adat, agama sarta kapercayaana nu umumna medar ngeunaan masalah sosial sarta budaya anu dialaman di unggal wewengkon
Dialog éta biasana ogé lumangsung dina suasana kakulawargaan, sagala rupa pangalaman sarta silih mantuan néangan "solusi" pikeun dijadikeun rarancang ka hareupna dina sagala nyanghareupan sagala bangbalu
Peuting saméméh acara upacara Sérén Taun, biasana ogé diayakeun upacara ritual adat Ngarérémokeun ti masarakat Kanekes, ritual lagu-lagu ti masarakat Dayak Losarang Indramayu sarta dipungkas kalayan tari Badaya Nyi Pwah Aci Sang Hyang Sri ku wanoja
Isuk-isukna tanggal 22 Rayagung taunSaka Sunda
Upacara dimimitian ku sora goong rénténg minangka tanda yén prosési upacara adat baris dimimitian
Sora goong rénténg méré sora anu nga"gema" ngagambarkeun kabagjaan masarakat Cigugur dina ngalaksanakeu upacara sérén taun
Sanggeus éta kadéngé sora tembang kacapi suling dibarengan ku kawih rajah minangka bubuka, rajah nu dibawakeun ku lagam puisi méré paneges yén upacara sérén taun mangrupa upacara anu sakral
Saterusna atraksi pagelaran angklung Baduy anu dico'o ku kira-kira sapuluh urang suku Baduy
Seni angklung Baduy ogé kawas dawam dipigawé di masarakat baduy/kanekes dina pesta panén adat lumangsung
Saterusna diteruskeun ku ibing buyung minangka ibingan kréasi tradisional has Cigugur anu dipintonkeun ku welasan wanoja Cigugur
Réngsé pagelaran ibing buyung saterusna acara dituluykeun ku pagelaran angklung buncis ti Cigugur anu dipintonkeun ku ratusan nonoman Cigugur bari nabeuh angklung sarta reog atawa dog-dog (sajenis pakakas tabuh mangrupa kendang sagala rupa ukuran anu ngan ditutupan kulit sato dina hiji sisi bunderan kaina).Babarengan kalayan dibarengan pakakas musik angklung buncis sarta reog ieu dipintonkeun ibingan formasi panji-panji warna-warni ku para nonoman ogé nuturkeun sora
ku para nonoman ogé nuturkeun sora musik anu nga"gema" éta
Sabada bérés pagelaran angklung buncis,diteruskeun ku prosési upacara ngajayak
Di mana ti unggal juru tadi datang sarombongan lulugu sarta muda-mudi papasingan(lalaki sarta awéwé) sabelas pasang mawa hasil bumi dina tampah anyaman awi
Biasana awéwé anu mawa hasil bumi maké raksukan kabaya bodas sarta disamping batik rereng kalayan dipayungan ku payung janur ku para nonomanana nu maké raksukan takwa bodas, calana hideung sarta maké dodot lawon batik ogé
Rombongan sabelas pasang muda-mudi nu mawa hasil bumi ti sagala juru tadi di tuluykeun ti tukang ku rombongan ibu-ibu mawa paré di tampah bari disuhun, sarta ditukang ibu-ibu aya bapa-bapa anu manggul béas sarta hasil bumi séjénna (buah-buahan sarta umbi-umbian) jeung pakakas rengkong, dongdang sarta jampanan
Rombongan ibu-ibu maké baju kabaya bodas jeung disinjang batik, samentara bapa-bapa maké raksukan kampret hideung-hideung sarta maké iket batik
Prosesi ti kabéh rombongan upacara éta usik dipirig ku gamelan goong rénténg asup ka rohang Pendopo gedéung Paseban Tri Panca Tunggal
Saterusna hasil bumi anu dibawa lulugu sarta sabelas pasang muda-mudi éta sacara ngaruntuy dihaturkeun sarta ditampa ku inohong adat, inohong masarakat, inohong sagala rupa agama sarta kapercayaan, sarta inohong aparat pamaréntahan
Samentara rombongan ibu-ibu sarta bapa-bapa langsung ka tempat nutu paré atawa panutuan
Sabada prosési panampian hasil bumi ditarima ku para inohong masarakat sarta aparat tadi, alunan musik gamelan hawar-hawar halimpu kadéngé marengan sora tembang-tembang atawa lagu-lagu babarit (kawih buhun) anu dikawihkeun ku rampak sekar kokolot
Puncak acara ti upacara sérén taun ieu dieusi ku pangbagéa ti inohong Adat Cigugur (Pangeran Djati Kusumah, incu Pangeran Madrais), inohong aparat pamaréntahan sarta wawakil ti lembaga nasional atawa dunya anu pareng hadir dina wanci éta
Saterusna kaasup doa babarengan ti unggal wawakil inohong ageman sarta kapercayaan minangka wujud kakulawargaan dina ngucap sukur ka Pangéran Anu Maha Esa
Saterusna prosési lekasan sabot para inohong sarta pajabat pikeun nutu paré sarta nutu paré babarengan pikeun saterusna dituturkeun ku sakumna warga anu nuturkeun sakabéh upacara adat seren taun éta
Minangka tambahan guaran yén biasana paré anu ditumbuk ku masarakat sacara masal dina puncak ahir prosés upacara adat sérén taun éta kira-kira 20 kwintal paré, sedengkeun 2 kwintal paré séjénna di simpen di lumbung paré tuluy dibagikeun ka para warga anu hadir sarta patani dina wangun wayang-wayangan paré
Sakabéh upacara lumangsung ti isuk-isuk nepi ka soré
Tatakrama pamingpin Sunda nyaéta tatakrama atawa étika anu kudu dipiboga ku para pamingpin Sunda
Tatakrama pamingpin Sunda ieu geus disebutkeun dina naskah kuna Sanghyang Siksa Kandang Karesian anu ditulis taun 1518 M. Palanggeran tatakrama ieu téh masih bisa dipaké tuduh jalan tatakrama hirup pikeun jaman ayeuna
R. Hidayat Suryalaga nafsirkeun éta naskah téh tina bagian "parigeuing, dasa pasanta", jeung "pangimbuh ning twah"
Dina basa Sunda alam harita disebutkeun yén : ""Parigeuing mah ngaranna; bisa nitah bisa miwarang, ja sabda arum wawangi, nya mana hanteu surah nu dipiwarang."
anu harti dina basa Sunda kiwari : "nu disebut panggeuing téh nyaéta bisa maréntah bisa nitah ku caritaan nu pikagenaheun tapi ka teu matak kesel nu diparéntahna""
Ceuk karuhun Sunda harita, pikeun bisa ngalaksanakeun parigeuing téh aya padikana, nyaéta nu disebut DASA PASANTA, hartina SAPULUH PANENGTREM
Maksudna kumaha carana pikeun nengtremkeun jalma nu diparentah supaya dina ngalaksanakeun pancén, gawéna dibarengan ku kaiklasan jeung sumanget nu ngagedur
Ari panengtrem nu sapuluh téh nyaéta: Pangimbuh ning Twah
Dina basa Sunda "pangimbuh ing twah" hartina "pangjangkep pikeun boga pamor"
Aya 12 pajangkep tatakrama nu kudu dicumponan ku unggal jelema nyaéta:
Tatakrama pamingpin sunda
Folklor nyaéta adat istiadat tradisional jeung carita ra’yat nu diwariskeun sacara turun-tumurun tapi heunteu dibukukeun; élmu adat istiadat tradisional jeung carita rahayat anu henteu dibukukeun
Sacara étimologi folklor asalna tina kecap "folk" jeung "lore"
"Folk" hartina kolétif atawa ciri-ciri fisik jeung kabudayaan nu sarua dina masarakat, sedengkeun nu dimaksud "lore" nyaéta tradisi tina folk
Numutkeun Danandjaja foklor nyaéta sakelompok jalma nu miboga ciri-ciri fisik, sosial, jeung kabudayaan nepi ka bisa dibédakeun ti kelompok-kelompok lianna
Harti folklor sacara umumna nyaéta sabagéan kabudayaan hiji koléktif nu sumebar tur diwariskeun sacara turun-tumurun di antara koléktif naon waé, sacara tradisonal dina vérsi nu béda boh dina wangun lisan boh dina wangun conto nu dibarengan ku isarat atawa hal naon waé sangkan teu gancang poho ("mnemonic device")
Numutkeun Soeryawan, folklor nyaéta wangun kasenian nu lahir ti masarakat tur sumebar di masarakat
Ciri tina ieu seni budaya mangrupa ébréhan pangalaman manusa nu has dina wangunna éstétis-atistis
Numutkeun Rusyana foklor téh mangrupa bagéan tina carita nu geus lila hirup dina tradisi hiji masarakat
Sedengkeun numutkeun Iskar dina H.U
Pikiran Rakyat (22 Januari 1996) folkor nyaéta kajian kabudayaan rahayat leutik boh unsur matéri boh unsure nonmatéri
Éta kajian museur kana masalah kapercayaan rahayat, adat istiadat, pangaweruh rahayat, basa rahayat (dialék), sastra rahayat, kasenian rahayat, sarta pakéan rahayat
Sajarah kamekaran folklor
Folklor mangrupa salah sahiji kabeungharan sastra heubeul
Ieu sastra folklor mekar sanggeus William John Thoms, salah saurang ahli kabudayaan ti Inggris ngabéwarakeun artikelna dina majalah Athenaeum No
982 tanggal 22 Agustus 1846 kalawan sandi asma Ambrose Merton
Dina éta majalah Thoms nyieun istilah folklor pikeun kasopanan Inggris, tahayul, balada, jeung ngeunaan hal-hal dina mangsa katukang nu saméméhna disebut "antiquities", "popular antiquities", atawa "popular literature"
ti saprak harita, folklor jadi istilah anyar dina kabudayaan
Tapi dina taun 1865 E.B
Taylor ngawanohkeun istilah "culture" kana basa Inggris
Éta istilah mimiti diwanohkeun dina karanganana kalawan judul "Researches into the Early History of Mankind and the Development of Civilization"
Alatan hal éta, istilah culture diidéntifikasikeun jeung kabudayaan dina umumna, sedengkeun istilah foklor ngan ngawengku kabudayaan nu sumebar sacara lisan wungkul
Di sawatara nagara, masih kénéh aya nu ngagunakeun istilah lain pikeun foklor saperti di Prancis nu ngagunakeun "tradision populair", sarta di nagara-nagara Eropa lianna nu ngagunakeun istilah "volkskunde" jeung "fol-liv" ("folk life")
Foklor tangtuna waé béda jeung kabudayaan lianna, ku lantaran miboga karakteristik atawa cicirén nu tangtu
Numutkeun Danandjaja 1997, ciri-ciri utama folklor nyaéta: Folklor di masarakat Sunda
Folklor nu aya dina hirup kumbuh masarakat Sunda sarua jeung folklor di daérah lianna nu ngawengku folklor lisan ("verbal folklore"), folklor satengah lisan ("partly folklore"), jeung foklor lain lisan ("nonverbal folklore")
Folklor lisan (verbal folklor)
Numutkeun Rusyana (1976) folklor lisan atawa sastra lisan miboga kalungguhan minangka kabeungharan budaya hususna kabeungharan sastra; minangka modal aprésiasi sastra lantaran sastra lisan geus bisa ngarahkeun masarakat nepi ka bisa ngaprésiasi sarta weruh kana ide jeung hal-hal puitik dumasar prakték nu geus jadi tradisi; minangka dasar komunikasi antara nu nyipta jeung masarakat dina harti ciptaan dumasar sastra lisan
Carita prosa rahayat
Mite nyaéta carita nu miboga kasang tukang sajarah, dipercaya ku masarakat minangka carita nu bener-bener kajadian sarta dianggap suci jeung di jerona loba hal-hal goib
Biasana tokoh dina ieu carita nyaéta déwa-déwi
Legénda nyaéta carita rayat bihari nu aya patalina jeung sajarah
Di jerona aya kajadian-kajadian nu dibayangkeun aya dina sajarah
Biasana kajadianana ogé lain hal nu biasa
Dongéng nyaéta babad beunang ngaréka, babad karangan anu heunteu kajadian saenyana anu mohal jadina
Rusyana nétélakeun yén dina sastra Sunda, dongéng bisa dipasing-pasing jadi: * Carita karuhun Carita nu lalakonna manusa nu laku lampahna dianggap miboga mangpaat pikeun hiji kelompok masarakat
Masarakat nganggap tokoh éta carita salaku karuhun saperti sesepuh nu geus tilar dunya sarta éta sesepuh téh dipihurmat
* Carita kajajadén Carita nu lalakonna manusa nu sanggeus tilar dunya tuluy robah jadi sato kajajadén
* Sasakala Carita nu tokoh utamana atawa tokoh lianna ngan saukur mangrupa benda nu dianggap hiji asal-usul ngaran atawa kaayaan
* Carita dedemit Dongéng nu palaku utamana nyaéta dedemit atawa siluman
Biasana ieu dedemit téh ngahukum manusa nu ngarempak hiji larangan di hiji tempat
Sajak atawa puisi rayat nyaéta kasusastraan rayat nu geus tangtu wangunna, biasana diwangun ku sababaraha kalimah, aya nu dumasar kana mantra, panjang pondokna hiji kecap, alon henteuna tekenan sora, atawa ngan dumasar kana iramana wungkul
Dina foklor Sunda aya dua wangun puisi Sunda nu bisa disebut arkais nyaéta ajimantra jeung carita pantun
Istilah ajimantra dicutat tina naskah kuno Sanghyang Siksa Kandang Karesian nu ditulis taun 1518, nu hartina sarua jeung mantra kiwari
Sedengkeun puisi dina carita pantun aya dua nyaéta rajah jeung nataan
Rajah nyaéta doa salamet ti juru pantun saméméh jeung sanggeus bagéan carita pantun nu disebut nataan
Conto tina puisi rayat nyaéta pantun, wawacan, jeung jampé
Basa rayat ("folkspeech")
Wangun foklor Indonésia nu kaasup kana kelompok basa rayat nyaéta logat (dialék) basa Nusantara, misalna logat basa Jawa ti Indramayu nu kapangruhan ku basa Sunda, logat basa Sunda ti Banten, logat basa Jawa Cirebon, jeung logat basa Cirebon Sunda
Salian ti éta basa rayat di tatar Sunda ogé disebut basa wewengkon, misalna waé basa wewengkon Bogor (topo, sodét, pelanding, jeung sajabana), basa wewengkon Kuningan (ula, téoh, menit, agéh, jeung sajaban), basa wewengkon Banten (cawéné, kotok, dia, jeung sajabana) sarta basa-basa wewengkon lianna
Ungkapan tradisonal ngawengku paribasa, babasan, papatah, jeung pamali
Pernyataan tradisional di Indonésia leuwih kasohor ku sebutan "teka-teki", contona nyaéta tatarucingan jeung sisindiran
Nyayian rayat nyaéta salah sahiji "genre" atawa wangun foklor nu ngawengku kekecapan jeung laguna, sumebar sacara lisan di antara anggota koléktif nu tangtu, wangunna tradisional sarta loba varianna
Contona nyaéta kakawihan urang lembur (tokécang, eundeuk-eundeukan, ayang-ayagung, prang-pring, bulantok, cing cangkeling, jeung sajabana), kawih gondang, kawih calung, lagu-lagu celempungan, lagu panyawer, lagu pangjampé, jeung sajabana
Folklor lain lisan ("nonverbal folklore")
Folklor lain lisan bisa dipasing-pasing jadi dua bagéan nyaéta folklor materil jeung folklor lain materil
Andawali; hiji tutuwuhan anu asalna tina kulawarga "menispermaceae"
Kaasup tangkal nu ngarambat, manjang hirupna, ajeg, jangkungna ngahontal 15 méter, kaambeuna seukeut, ilaharna hirup dina taneuh nu beueus sarta ngandung loba humus, ieu pepelakan liar téh ayana di leuweung
Watangna sagedé ramo cingir, korodok "(bintil-bintil)" rapet sarta rasana pait, daunna tunggal, aya gagangan, wangunna kawas jantung atawa rada buleud jiga endog turta tungtungna léncop, panjangna 7–12 cm, rubakna 5–10 cm, kembangna leutik, kelir héjo ngora, ngawangun turuy semu, andawali ogé bisa dipelak ku cara disték
Ieu pepelakan téh asalna ti Asia kidul-wétan, contona di Indo Cina, Semenanjung Melayu, Filipina sarta Indonésia (Jawa, Bali, Ambon)
Di Sumatera, andawali téh dipikawanoh ku ngaran "anyar cina"; disawaréh Jawa Kulon nyebutna batrawali; di Jawa disebut "daun manis, brobos krebo, beunghar kucicing, jukut lokot mala, jeung suket gajahan"
Di Kapuloan Maluku disebut "kolo, goro-goro cina"; di Cina disebut "cam cao, ai ye"; sedengkeun di Sunda disebut "brotowali", "andawali"
Dina tangkal andawali, kulit jeung watang andawali ngandung zat-zat kawas alkaloida sarta damar béyé, boga warna konéng keur akarna ngandung zat berberin sarta kolumbin
Eusi alkaloid berberina kapaké pikeun maéhan bakteri dina tatu
Andawali ogé méré mangpaat pikeun nambahan napsu dahar sarta nurunkeun kadar gula
Zat pait pikroretin bisa ngarangsang gawé urat saraf ku kituna pakakas pernapasan nu gawéna kalayan alus sarta leuwih ngabantu patukerna zat, ku kituna bisa nurunkeun panyakit panas
Salian ti éta ogé khasiatna bisa ngubaran rematik, konéngeun, sarta diabétés
Pepelakan andawali ogé bisa jadi ubarpanyakit diséntri, bronkitis, kaguguran, utah getih, sarta pendarahan dina usus
Cara Nyieun Ubar tina Andawali
Pepelakan andawali ("Tinospora Crispa") geus lila dipaké ku karuhun bangsa Indonésia pikeun ngubaran sagala rupa panyakit
Salah sahijina nyaéta minangka ubar panyakit diabétés sarta ngabersihan getih
Pepelakan andawali émang cukup beunghar kalayan eusi bahan kimiana anu méré mangpaat
Di antarana alkaloid, damar beyé, pati, glikosida pikroretosid, zat pait pikroretin, harsa, berberin, palmatin, kolumbin, sarta kokulin
Kalayan rupa-rupa eusi kasebut andawali miboga éfék minangka nu ngajaga rasa gering, antipiretik, ngalancarkeun meredian sarta antineoplastik
Sipat pepelakan ieu tiis jeung rasa pait ku kituna pas pikeun ngobatan gering diabétés
Dina Nyéngharkeun tanaga alatan getih sanggeus ngalahirkeun, cokot 4 potong andawali, kulub dina 6 gelas cai nepi ka nyésa 2 gelas, terus diinum
Lakukeun 2 x 1 gelas sapoé saacan dahar nepi ka cageur deui
Dina ngubaran diséntri ogé bisa ku andawali, carana nyaéta: andawali dicampur jeung jahé, dikulub dina 4 gelas cai, nepi nyésa 2 gelas
Diinum 3 x 1 gelas sapoé
Panyakit ayan atawa épilépsi ogé bisa dicagerkeun ku andawali
Carana: cokot akar andawali sacukupna, 1 rimpang jahé, saeutik gula, terus kulub dina 4 gelas cai, nepi nyésa 2 gelas
Cai kuluban éta terus diinum sapoé 2 x 1 gelas
Cara Melak Andawali
Salaku nu kaasup tangkal ubar, andawali bisa dipelak ku cara sték, saperti di handap ieu:
Dodol nyaéta jawadah nu liket jeung dalit pisan
Dodol Garut mangrupa salah sahiji kadaharan tradisional sarta hiji komoditas nu bisa ngangkat ngaran Garut salaku kabupatén produsén dodol nu miboga kualitas luhung, alus sarta dodol nu dihasilkeun ogé kacida loba rupana
Dodol garut ogé geus kasohor ka mana-mana lantaran rasana nu béda jeung dodol nu sarupa ti daérah lianna
Industri dodol di Garut mimiti mekar ti taun 1926 ku Ibu Karsinah ngaliwatan prosésna nu kawilang basajan pisan nu satuluyna terus mekar nepi ka kiwari
Hal éta alatan: Ieu komoditi gampang pikeun dimekarkeunana ku cara ngaréka bahan bakuna nyaéta ngamangfaatkeun bahan lain saperti waluh, kentang, kacang, gedang, ganas, sirsak jeung réa-réa deui
Salian ti éta, pamaréntah daérah ogé milu ancrub dina "pemasaran" ngaliwatan paméran-paméran, ogé ngaropéa kualitas produk dodol nu geus dipasarkeun
Cara Nyieun Dodol Garut
Dina prosés nyieun dodol Garut, kabersihan jadi hiji hal nu pangpentingna
Bahan-bahan nu diperlukeun pikeun nyieun dodol di antarana, cipati, gula bodas, gula beureum, ketan jeung uyah
Cara nyieun dodol Garut: Bahan-bahan nu geus disadiakeun dihijikeun kana kancah sarta dipasak dina seuneu nu sedeng
Dodol nu keur dipasak tong diantepkeun kitu waé bisi tutung handapna sarta jadi kerak
ku lantaran kitu, nalika nyieun dodol urang kudu tuluy ngocék-ngocék éta bahan nu geus dihijikeun sangkan ngahasilkeun dodol nu hadé tur ngeunah
Waktu nu dibutuhkeun pikeun ngagotrokkeun ieu bahan kurang leuwih salila 4 jam
Sanggeus 2 jam, warna dodol robah jadi warna coklat semu kahideung-hideungan
Nalika éta ogé adonan dodol geus ngagolak nandakeun yén dodol téréh asak
Sanggeus kitu asupkeun panambah rasa saperti coklat, wijén, susu, jahé, moka jeung nu lianna luyu jeung kahayang urang
Tuluy éta dodol diasupkeun kana wadah sarta tiiskeun salila sapeuting
Sanggeus tiis, dodol dikeureutan tuluy dibungkus
Dodol siap dipasarkeun
Kiwari dodol diproduksi sacara modérn nuturkeun kamekaran jaman