izzako/sundanese-pixelgpt huggingface dataset:
Nepi ka ayeuna masih aya distrik leutik "Chinatown" anu lokasina aya di dekeut stasion karéta api
Sajaba ti éta, karéta ogé dijalankeun salaku bagian tina sistem pertahanan kolonial Walanda atawa bénténg stelsel
Di wewengkon Bandung, operasi tentara Walanda anu ngagunakeun jasa karéta api minangka bénténg stelsel, angkat ti Cimahi, tuluy ngalangkungan gudang kalér (Jl
Gudang Utara) sareng gudang kidul (Jl
Gudang Selatan) kanggo ngeusian logistik
Tuluy angkat ka Stasion Karéta Api Cikudapateuh kéngingkeun dukungan minyak tina Tangki Minyak (di Jalan Samoja ayeuna)
Pangwangunan ieu dimimitian dina taun 1914 barengan ku Departemen Perang, jeung dituluy ku pangwangunan Departemen Jalan sareng Angkutan dina taun 1921
Dina taun 1906, Bandung dibéré status "gemeente" tuluy jadi "stadsgemeente" dina taun 1926
Ti taun 1906 nepi ka 1949, Bandung tumuwuh tina hiji kota sedeng kalayan 38.000 jiwa jadi Kota katilu di Hindia-Walanda kalawan 590.000 jiwa
Taun 1929, Bandung nyatujuan 'Rancangan Rencana' tata kota, anu legana 12.758 ha, dibagi kana rencana utamana pikeun wewengkon Kalér- jeung sabagéan Kidul kota
Bandung lajeng ngembangkeun sorangan jadi hiji Resort Éropa ekslusif kalawan hotél, kafe jeung toko
Pamilik perkebunan anu beunghar datang dina sabtu minggu, kitu ogé awéwé sareng pangusaha ti ibukota, Batavia
Wewengkon pejalan kaki di Jalan Braga parantos janten daérah elit kafe, réstoran jeung toko butik
Dua hotél gaya art-deco, Savoy Homann sareng Preanger, janten dua akomodasi utama di dinya
Paguyuban Concordia (ayeuna katelah Gedung Merdeka) diwangun salaku imah klub jalma-jalma beunghar ieu, lengkep sareng balai ageung jeung téater, nu ngajadikeun Bandung boga gelar "Parijs van Java" tea
Aya rupa-rupa pamadegan ngeunaanngaran Bandung, di antarana saperti kieu
Motto Bandung kiwari nyaéta "Gemah Ripah Wibawa Mukti", sakumaha nu sok kabaca dina lambang Kota Bandung, nu hartina 'tanah subur rahayat makmur'
Kota Bandung dina taun 1906 ngabogaan lahan nu legana 19,22 kilométer pasagi (7,42 mil pasagi), dina taun 1987 geus dimekarkeun jadi 167,30 kilométer pasagi
Wewengkona dibagi kana 30 kacamatan, nu kabagi deui jadi 153 kalurahan
Pikeun kaperluan pangwanguna, tilu puluh kacamatan teh dikelompokeun deui jadi dalapan subkacamatan (sub wilayah kota) anu boga ciri has masing-masing
Di antarana nyaéta subkacamatan Arcamanik husus pikeun pangwangunan jeung ngabina potensi olahraga ("Sportipolis"), Cibeunying husus pangwangunan cagar budaya jeung puseur kuliner ("Travelapolis") , Kerees husus ngembangkeun wewengkon kreatif terpadu ("Karyapolis"), Kordon husus ngembangkeun fasilitas pikeun paméran produk karya jeung jasa ("Eksibisiopolis"), Gedebage husus wewengkon pikeun atikan luhur, ékonomi kréatif, komérsial jeung puseur pamaréntah ("Teknopolis"), Ujungberung wewengkon husus pangembangan seni budaya berbasis masarakat ("Sundapolis"), Bojonagara
seni budaya berbasis masarakat ("Sundapolis"), Bojonagara husus wewengkon pikeun bandara jeung industri strategis ("Aerobiopolis"), hiji deui nyaéta Tegalega husus pangembangan industri kreatip ("Mediapolis")
Lolobana urang Bandung nyaeta katurunan Sunda
Urang Jawa jumlahna saeutik
Dina jumlah nu saeutik eta, lolobana ti bagian tengah jeung wétan Jawa
Pangeusi nu lainna nyaéta ti Minang, Minahasa, Cina, Batak, Malayu, Korea, India, jeung Jepang
Bandung ogé mibanda komunitas internasional anu signifikan dibandingkeun jeung kota-kota Indonésia séjénna
Taun 2005, populasi Bandung aya 2,29 juta urang kalayan kapadetanana 13.690 unggal kilométer pasagina (35.457/sq mi)
Jumlah ieu nambahan jadi 2,395 juta urang dina sénsus Méi 2010, jeung 2.444 juta urang dina sénsus Méi 2020
Dumasar kana data Badan Pusat Statistik, jumlah pangeusi Bandung dina pertengahan taun 2021 nyaéta 2,453 juta urang, anu ngajadikeun Bandung minangka kota kaopat anu pangpadetna di Indonésia
Bandung katelah dilingkung ku gunung, ku kituna wangun morfologi wilayahna katinggal sapertos cekungan atawa mangkok raksasa
Sacara geografis dataran Bandung aya di ±768 meter di luhur permukaan laut, kalawan titik pangluhurna di 1.050 meter sarta panghandapna di 675 meter
Lokasi Kota Bandung aya kira-kira 180 kilométer (110 mil) ti arah tenggara ibukota Jakarta jauhna, di sakurilingna aya dataran vulkanik Tersier jeung Kuarter Akhir dina saluhureun 2.400 méter (7.900 kaki)
Legana Kota Bandung anu kurang leuwih 400 kilométer pasagi teh aya di tengah-tengah Cekungan Bandung anu legana 2.340,88 kilométer pasagi (903,82 sq mi)
Sajaba ti Kota Bandung, ieu Cekungan ngawengku Kota Cimahi, sabagéan Kabupatén Bandung, sabagéan Kabupatén Bandung Kulon, jeung sabagéan deui Kabupatén Sumedang
Tina Cekungan ieu kabentuk walungan Citarum anu jadi sumber cai utama pikeun wewengkon di sakitarna nu bisa diinum, dimangpaatkeun jadi sarana irigasi, perikanan, jeung cadangan cai taneuh 6.147 juta méter kubik
Salasahiji cabangna nyaéta Cikapundung, anu ngabagi Bandung ti kaler ka kidul tuluy ngahiji deui jeung Citarum di Dayeuhkolot
Kota Bandung di beulah kalérna leuwih karasa pagununganana dibandingkeun wewengkon nu séjén
Didinya, aya gunung seuneuan nu puncakna datar, ngarana gunung Tangkuban Perahu (Tangkuban Perahu dina asal katana, hartina 'parahu tibalik'), anu bisa ditempo ti kota ka beulah kalér
Kusabab ayana aktivitas vulkanik ti jaman baheula, taneuh di dekeut gunung jadi subur, cocog jeung pepelakan, contohna paré, buah, entèh, bako, jeung kopi
Samentara, taneuh nu di beulah kidul jeung wetan lolobana dipinuhan ku taneuh aluvial akibat endapan ti walungan Cikapundung
Data ti ahli géologi nunjukkeun baheulana Cekungan Bandung teh kaasup ti hiji gunung seuneuan purba nu gedé nyaéta Gunung Sunda
Gunung nu luhurna nepi ka 3.000–4.000 méter (9.800–13.100 "kaki") geus aya dina mangsa Pleistosin
Dina prosés geologis salila rébuan taun, pernah aya dua kali letusan skala badag; akibat ti letusan kahiji ngabentuk hiji cekungan, tuluy letusan nu kaduana (kira-kira 55.000 SM) ngahalangan walungan Citarum jeung ngarobah éta cekungan jadi situ nu katelah "Danau Prasejarah Besar Bandung"
Ngan ti kalangan ahli geologi, prosés eta didebatkeun kénéh nepi ka ayeuna
Bandung ngaliwatan ku iklim muson tropis (Am) numutkeun klasifikasi iklim Köppen, nyaéta total curah hujan di bulan pang keringna kurang ti 60 miliméter (2,4 in)
Bulan nu pang baseuhna nyaéta Januari, kalayan total curah hujan 266 milimeter (10,04 inci), sedengkeun bulan anu pang keringna nyaéta Agustus, kalayan total curah hujan 37 milimeter (1,97 inci)
Hawa di Kota Bandung rata-rata unggal taun biasana leuwih tiis ti kalolobaan kota di Indonésia, jeung deui hawana teu loba variasina ku lantaran lokasina deukeut jeung garis hatulistiwa
Bandung sakapeung kawéntar ku mindeungna kajadian angin puting beliung
Dina hiji catetan, angin puting beliung anu munggaran di wewengkon ieu lumangsung di Rancaekek (jaman Panjajahan Walanda taun 1933 nu narajang kota
Akibatna aya saurang nu maot, tujuh belas imah hancur, jeung tilu puluh imah ruksak parah, loba tatangkalan nu tumbang
Bencana sarupa lainna nyaéta dina tanggal 18 Désémber 2014 di Gedebage
Hiji angin puting beliung narajang éta wewengkon dina soré, nyebabkeun 85 hancur, pabrik-pabrik badag ogé ruksak parah, gedung perpustakaan hancur, jeung aya saurang anu maot kusabab katuruban puing-puing tembok anu hancur
Kota Bandung bagian kalér anu kasohor ku cadangan cai taneuh anu loba pisan, ayeuna ngalaman pangwangunan perumahan
Salasahiji bongbolongan pikeun ngimbangan ieu pangwangunan téh nya éta nyieun cagar alam samisal Taman Hutan Raya Juanda jeung Kawasan Punclut
Sajaba ti éta, masalah lingkungan anu paling umum nyaéta banjir di Bandung bagian kidul
Musibah anu disababkeun ku kurangna atikan lingkungan anu jadi perhatian utama saprak pertengahan taun 2005 nyaéta longsoran sampah di wewengkon Kampung Gajah anu ngubur hiji désa sarta nelasan leuwih ti 100 jiwa
Ngaronjatna jumlah runtah rumah tangga nyababkeun polusi udara parah, polusi cai, sareng panyebaran panyakit
pamaréntah propinsi dianggap malah kurang mampuh pikeun nungkulan masalah ieu
Sanajan kitu, Kota Bandung meunang gelar "Kota Paling Tidak Tercemar" saindonésiaeun dina taun 1997 jeung 2015
Dua taun saterusna, Bandung meunang pangajén ti ASEAN salaku kota kalawan hawa bersih di antara kota-kota badag lianna di nagara ASEAN
Bandung kawentar ku lobana wangunan warisan arsitéktur Walanda: Ciri séjén: Atikan
Bandung ayeuna boga leuwi ti 50 instansi atika siga perguruan tinggi, anu kawentar di Indonesia
Numutkeu kana hiji data, aya genep belas universitas di Kota bandung, tilu diantarana man Di Kota Bandung loba tempat pendidikan nu geus kasohor di antarana nyaéta : Iwal ti éta aya ogé SMA nu baris dipidangkeun daptar ngaran sakola di Bandung saperti ieu di handap: Ékonomi
Ékonomi Kota Bandung diwangun ku rupa-rupa séktor, mimitian ti pariwisata, bisnis, industri kreatif, téknologi, industri manufaktur, lembaga atikan, jasa ritel, jasa keuangan, pausahaan farmasi jeung industri dahareun
Salah sahiji wewengkon anu katelah puseur bisnis jeung hiburan nyaéta Dago anu sumebar di sapanjang Jalan Dago
Disagigireun ti éta, aya ogé Jalan Cihampelas anu masih kawéntar ku puseur toko bajuna
Usaha-usaha leutik sarupa "distro" anu ngajual baju lokal, buku, rékaman label indie, majalah jeung asesoris sanésna ogé nyumbang kana pangwangunan ékonomi Bandung
Anu ngabedakeun antara "distro" jeung "factory outlet" nyaéta ari "distro" mah dieusian ku pangusaha-pangusaha ngora jeung desainer individu, sedengkeun "factory outlet" sacara umum asalna tina pabrik garmen skala gedé
"Distro" di Kota Bandung leuwih condong dipikaresep ku para nonoman
Pamaréntah Kota Bandung ngadukung usaha-usaha pangwangunan ieu ku cara mekarkeun tujuh kawasan industri jeung perdagangan pikeun produk has Bandung
Sababaraha di antarana nyaéta Sentar Industri jeung Perdagangan Rajut Jati Binong, Sentra Perdagangan Tekstil Cigondewah, Sentra Perdagangan Jeans Cihampelas, Sentar Industri Kaos Suci (T jeung Oblong), Sentra Industri Sapatu Cibaduyut, Sentra Industri Tahu jeung Tempe Cibuntu, jeung Sentra Industri Bonéka Sukamulya Sukajadi
Bandung nyaéta salasahiji puseur budaya di Indonésia
Lolobana masarakat di propinsi Jawa Kulon jeung sabudeureunana mangrupakeun étnis Sunda, kukitu na basa Sunda mindeng dipaké minangka basa kahiji nu pikeun ngomong di jalan, sakola, kantor, atawa pasar pasar, salian ti basa Indonésia
Loba wangunan di Bandung anu nyirian arsitéktur-arsitéktur kolonial Walanda, utamana "Art Deco" tropis atawa "New Indies Style"
Salahsahiji arsitékna, Henri Maclaine Pont boga pamadegan unggal gaya arsitéktur walanda teh kudu digabungkeun jeung tradisi budaya lokal atawa kudu bisa berinteraksi jeung sajarah lokal nu aya didinya
Conto wangunan hasil rancangan jeung jieunan Henri Maclaine Pont nyaéta wangunan Technische Hogeschool te Bandung (Institut Téknologi Bandung kiwari) anu diwangun taun 1920
Kukituna anjeuna diangakat minangka Profesor Arsitéktur di éta universitas
Gaya hateup has Sunda anu mencolok katingal ngahias luhureun aula éta kampus
Di taun nu sarua, arsiték Walanda J Gerber ogé ngarancang wangunan pamaréntahan ("Gouverments Bedrijven") anu keur harita pamaréntah kolonial Walanda arek mindahkeun wewengkon ibukota ti Batavia ka Bandung
Wangunan ieu katelah ku Gedong Saté, dingaranan tina tihang leutik siga saté diluhur atapna
Ayeuna wangunan ieu dijadikeun kantor puseur pamaréntahan propinsi Jawa Kulon jeung kantor DPR
Wangunan ieu mangrupakeun conto campuran antara gaya arsitéktur Kulon jeung Wétan, utamana di bagean tengahna aya campuran gaya Renaissance Italia tina struktur lengkung dina jangjang jeung struktur siga pendopo nu biasana aya di Jawa
Dina taun 1930-an, Bandung katelah laboratorium arsitéktur sabab loba arsiték Walanda anu ngayakeun ékspérimén pikeun ngadesain arsitéktur anyar
Albert Aalbers nambahkeun gaya semi modern kana Art Deco dina rancangan wangunan bank DENIS (1936) jeung renopasi Hotel Savoy Homann (1939)
Charles Prosper Wolff Schoemaker mangrupakeun salasahiji ti saeutik arsiték anu pang saena, nambahkeun unsur asli kana karya senina, diantarana Villa Isola (1932), Hotél Preanger (1929), markas militér régional (1918), Gedong Merdeka (1921) jeung Gedong Réktorat ITB (1925)
Sanajan Bandung geus lila kawentar ku lobana wangunan arsitéktur Walanda ti baheula, wangunan jangkung karek diwangun anyar-anyar ieu
Aya leuwih ti 100 gedong luhur di kota, sarta loba deui anu keur diwangun atawa karek direncanakeun
Bandung mangrupikeun salah sahiji tujuan liburan akhir minggu pikeun kota pangdeukeutna, Jakarta
Kota ieu dirojong ku iklim tiis, perkebunan di dataran luhur, rupa-rupa kadaharan, toko "fashion" anu terjangkau hargana ("factory outlet" jeung "distro"), kebon binatang, jeung lapangan golf
Bandung ogé jadi tujuan balanja pikeun wisatawan asing siga Malaysia jeung Singapura
Sababaraha tempat wisata anu mindeng dikunjungan ku wisatawan di antarana; The Lodge Maribaya, Lémbang, Saung Angklung Udjo, Kawah Gunung Tangkuban Parahu di beulah kaléreun kota, Kawah Putih, jeung Situ Patenggang, hiji situ dikurilingan ku kebon enteh anu legana kira-kira 50 kilométer (31 mil) di kiduleun kota
Pikeun ningali cekungan Bandung sacara jelas di sakuriling gunungna, wisatawan bisa nganjang ka Kawasan hutan lindung Bongkor ti arah ka Caringin Tilu, anu asupna ti Padasuka jeung Cicaheum ka kaler
Hutan ieu aya dina 1.500 méter dpl (4.900 ft) sarta ditutupan ku tangkal pinus anu dikokolakeun ku pausahaan pamaréntah Perhutani, kira-kira 30 menit ti puseur dayeuh
Di kalér dayeuh ogé aya Ir
H. Djuanda nu bisa diaksés ngaliwatan Jalan Dago
Aya ogé Bukit Moko, tempat wisata anu kasohor ku pintonan sarta patung béntang baja raksasa anu disebut Puncak Bintang, anu bisa diaksés ngaliwatan arah Cicaheum
Bandung ogé mibanda sababaraha museum sajarah anu kasohor, saperti Musieum Géologi Bandung, Musieum Pos Indonésia, Musieum Sri Baduga, jeung Musieum Konferensi Asia Afrika
Pamaréntah kota ngarojong aksés ka wisata sajarah ieu ku operasi Bandros (beus wisata) saprak 2014
Bandung ogé kasohor ku outlet pakéannana, nu ngirut pangunjung ti kota-kota sabudeureunnana (hususna ti Jakarta), utamana nalika ahir minggu jeung poé libur
Dina taun 1990-an, désainer lokal muka outlet industri pakéan Denim di sapanjang Jalan Cihampelas kalayan harga anu leuwih murah, ku kituna sok narik pengunjung ti kota-kota gedé sanés pikeun mésér barang-barang busana lokal
Ayeuna kasohor minangka "Kota Wisata Balanja", sabab loba "factory outlet" nu ngajual produk garmén "ex-export"
Salian ti Jalan Cihampelas, loba "factory outlet" ogé dibuka di Jalan Riau, Jalan Setiabudi, jeung Jalan Djuanda (katelah Jalan Dago)
Hal ieu anu ngajadikeun Bandung kasohor ku industri garménna, produk nu teu kaékspor dijula kalawan harga anu leuwih murah jeung alus keneh di "factory outlet" di Bandung, hususna di Jalan Ir
H. Juanda (Dago) jeung Jalan R.E
Sababaraha puseur balanja lainna anu kasohor di Bandung nyaéta Trans Studio Mall, Bandung Indah Plaza, Cihampelas Walk, Paris Van Java Mall jeung Paskal 23 Hyper Square
Aya ogé industri sapatu di Cibaduyut, beulah kidul Bandung
Loba kadaharan di Bandung
Bandung ogé kasohor ku dahareun hasna, saperti peuyeum
Bandung ngirut loba wisatawan ti Jakarta, nu kadang-kadang ngalantarankeun kamacétan lalu- lintas
Pangpangna nalika sakabéh warga Jakarta keur liburan alatan APEC Convention, lalu-lintas di Bandung macét total leuwih ti 8 jam
Bandung nyaéta markas Persib Bandung, klub maén bal nasional anu ayeuna bersaing dina kompetisi maén bal pangluhurna Indonésia, Liga 1
Bandung ogé imah Prawira Bandung (urut Garuda Bandung), klub baskét nasional anu ayeuna bersaing dina Liga Baskét
, kalayan pertandingan kandang na di GOR Citra Arena
Salian ti éta, jalan ka Lémbang jeung Dago téh mangrupakeun jalur anu réa warga satempat anu mikaresep kana sapédahan dina sabtu-minggu
Olahraga populér séjén di Bandung di antarana badminton jeung golf, kalawan sababaraha lapangan golf mindeng kapanggih di wewengkon kota
Bandung minangka salasahiji kota metropolitan, boga sababaraha koran harian lokal, di antarana nyaéta "Pikiran Rakyat", "Galamedia", jeung "Tribun Jabar"
Aya ogé sababaraha stasiun télévisi lokal nu beroperasi siga TVRI Jawa Kulon (stasiun régional umum anu nginfokeun sakitaran Jawa Kulon, anu kantor pusatna aya di tengah kota), Bandung TV, MQTV jeung PJTV
Loba stasiun radio Bandung anu beroperasi keneh, misalna Ardan FM, KLCBS, MQFM jeung OZ Radio
Sarana transportasi utama di Bandung nyaéta angkot (angkutan kota) kalawan rute-rute anu geus tangtu
Aya ogé taksi anu jumlahna kiwari beuki loba, tapi éta ogé henteu populér
Beus nyadiakeun rute transportasi pikeun di jalan gedé tur jarakna anu jauh
Jalan karéta api ngahubungkeun Bandung ka Jakarta jeung Cianjur ka beulah kulonna, sarta Tasikmalaya, Yogyakarta jeung Surabaya ka beulah wétanna
Karéta ogé mangrupa transportasi utama pikeun wilayah tatangga kaasup Cimahi, Padalarang, Rancaékék jeung Cicaléngka nu perlu bulak-balik ka Bandung unggal poéna
Bandara utama di Bandung nyaéta Bandar Udara Internasional Huséin Sastranegara, nyadiakeun "penerbangan" ka kota-kota gedé di Indonésia
Sasak Pasupati diwangun pikeun ngahubungkeun beulah kulon jeung beulah wétan Bandung ngaliwatan "lembah" Cikapundung
Panjangna 2.8 km kalayan "lébar" 30-60 méter
Aya dua stasion karéta api utama di Kota Bandung, nyaéta Stasion Bandung pikeun karéta api éksekutip jeung bisnis, sarta Stasion Kiaracondong pikeun karéta api ékonomi
Salian ti éta, aya stasion-stasion leutik anu ngalayanan KA lokal Bandung Raya, saperti Cimindi, Ciroyom jeung Cikudapateuh
Tuluy aya stasion husus peti kemas barang, nyaéta Stasion Gedébagé
Jalan tol Padaleunyi ngahubungkeun Padalarang, Cimahi, beulah kidul Bandung jeung Cileunyi
Jalan tol nu ngahubungkun Padalarang jeung Purwakarta ogé geus bérés diwangun, disebut Cipularang (Cikampék-Purwakarta-Padalarang) nu mangrupa jalan panggancangna nuju ka Jakarta
Jalan tol Cileunyi-Sumedang-Dawuan ogé kiwari eukeur diwangun
Loba jalan raya ti luar kota nu bisa diaksés pikeun ulin ka kota ieu
Salasahijina aya jalan tol Tol Cipularang anu ngahubungkeun Jakarta, Karawang, Purwakarta, Padalarang jeung Bandung
Proyek ieu réngsé dina bulan Méi 2005 jeung disebutkeun minangka jalan darat panggancangna nepi ka Bandung ti ibukota kalayan ukur merlukeun waktu kira-kira 1,5 jam
Jalan lainna nu bisa diaksés nyaéta jalur Puncak (Jakarta-Cianjur/Sukabumi-Bandung), jalur Purwakarta (Jakarta-Cikampek-Purwakarta-Cikalong Wetan-Padalarang-Cimahi-Bandung) jeung jalur Subang (Jakarta-Cikampek-Subang-Lembang-Bandung)
Ti wewengkon nu beulah wetan (Cirebon, Tasikmalaya jeung propinsi Jawa Tengah), Bandung bisa diaksés ngaliwatan Jalan utama propinsi, Jalan Nasional Rute 3 anu ngahubungkeun Bandung jeung Jawa ka arah Cilegon jeung Ketapang (Banyuwangi)
Jambatan Pasupati diwangun pikeun ngaleungitkeun kamacetan patalimarga di kota nu biasana sok dieusian ku angkutan wétan-kulon
Jambatan ieu kaasup jambatan kabel pancang sapanjang 2,8 kilométer (1,7 mil) perenahna ngaliwatan lebak Cikapundung
Lebarna aya 30 nepi ka 60 méter jeung karek beres dina Juni 2005, sanggeus meunang bantuan dana ti Kuwait
Jambatan ieu nyaéta bagian tina rencana jalan tol jero kota Bandung anu leuwi loba deui
Bandung boga dua terminal beus antarkota: Leuwipanjang (ngalayanan beus ti kulon) jeung Cicaheum (ngalayanan beus ti wétan
Dua terminal ieu sok mindeung ngajieun macet, ku kituna pamaréntah boga rencana dua terminal ieu bakal diganti ku terminal anyar di Gedebage anu geus nyiapkeun lahan 15 héktar
Mun geus jadi, dua terminal eta bakal "alih fungsi" minangka terminal jero kota
Terminal anyar ieu bakal diadegkeun di gigireun stasion karéta api Gedébage
Angkutan umum jeung transportasi massal
Armada beus umumna di Kota Bandung jeung sabudeureunana dioperasikeun ku rupa-rupa "stakeholder" atawa operator, kalawan jumlahna aya 16 jalur beus nu ayeuna beroperasi
Beus DAMRI kungsi ngadominasi minangka operator beus utama ngalayanan kota jeung wewengkon métropolitan sabudeureunana, mimiti beroperasi dina taun 1970-an kalawan di sababaraha titik hungkul kalayan kurang leuwih ngan 10 rute
Tapina, éta beus runtuh dina Oktober 2021, nyésakeun 5 rute anu beroperasi keneh
Nurutkeun conto TransJakarta, pamaréntah kota ngawanohkeun sistem BRT sorangan anu disebut Trans Metro Bandung dina 24 Séptémber 2009
Nepi ka 2022 proyek éta ngalayanan lima koridor utama jeung hiji koridor tambahan
Boh Beus DAMRI atawa Trans Metro Bandung ngagunakeun beus dek nu leuwih jangkung, sarua jeung TransJakarta, tapi bisa dieureunkeun di mana waé sapanjang jalurna sarta henteu ngajalankeun misah ti patalimarga
Pamaréntah Propinsi Jawa Barat ogé ngoperasikeun jalur beus anu disebut Transit Rapid Beus Aman jeung Sehat (dipondokkeun Buratas), tapi ngan ngalayanan hiji jalur
Salaku bagian tina program modernisasi jasa beus nasional anu disebut Teman Bus, sistem anu langkung disiplin anu dicap Trans Metro Pasundan diwanohkeun ku Kementrian Perhubungan pamaréntah pusat dina bulan Désémber 2021
Dua operator, Big Bird (bagian tina Blue Bird Group) jeung DAMRI beroperasi di lima rute urut rute DAMRI dina kontrak jeung Departemen Perhubungan
Ngawanohkeun rute beus anyar di Bandung mindeng nyanghareupan panolakan tina supir-supir angkot jeung ayana upaya pamerasan ti pelanggan lokal ku alesan pandapatan maranéhanana dicokot (beus anyar jeung nu sejen)
Hal ieu lila-lila ngarah kana blokade jeung ancaman verbal nu disangka ku supir beus
Akibat misah-misah jalur, merek, jeung operator, panumpang kudu mayar deui nalika transit ka jalur BRT sanés atawa kana transportasi nu lain saperti karéta
Rencana anu leuwih gede pikeun ngayakeun sistem beus baris dilaksanakeun dina taun 2024, ngalegaan ti proyék Trans Metro Pasundan
Proyek eta rencanana bakal ngahijikeun sadaya operator dina hiji sistem anu disebut BRT Bandung Raya, kalayan fitur Bus Rapid Transit anu nyaan sapertos jalur husus
Sistem parencanaanana dimaksudkeun bakal ngagunakeun beus listrik, boh impor boh anu diproduksi sacara lokal
Aya tilu puluh dua halte beus Trans Metro Bandung (sarupa TransJakarta) sapanjang Jalan Soekarno-Hatta réngsé dina bulan Agustus 2011 kalayan waragad Rp 13,1 miliar ($1,54 juta)
Tilu puluh beus tambahan ngagabung kana operasi tina sapuluh beus nu geus aya sanggeus kabeh eureun réngsé
Dina tanggal 21 Juni 2011, Perum DAMRI ngaluncurkeun dua beus di Cibiru-Kebon Kelapa husus pikeun panumpang awéwé nu boga supir awéwé wungkul
Dina 5 Agustus 2011, Jusuf Kalla ngumumkeun yén anjeunna bakal ngawangun monorel di Bandung kalayan waragad Rp 4 triliun ($470 juta)
Pamaréntah Kota Bandung ogé ngoperasikeun armada beus husus wisata kota anu disebut Bandung Tour on Bus (disinggetna Bandros)
Aya oge Boseh, nyaéta sistem babagi sapédah dumasar darmaga nu disadiakeun ku Dinas Perhubungan Bandung
Bandung boga dua stasion karéta api anu gedé, nyaéta Stasion Bandung jeung Stasion Kiaracondong (Kircon)
Stasion leutik lainna nyaéta Stasion Cimindi, Andir, Ciroyom, Cikudapateuh, jeung Gedébage (husus mawaan barang-barang)
Jalur karéta api nu diwangun ti jaman pangjajahan Walanda, nyambungkeun Bandung ka Cianjur, Jakarta, Purwakarta, Bekasi, Karawang, jeung Cikampék di kulon, Surabaya, Malang, Yogyakarta, jeung Solo di wétan
Dina taun 2012, direncanakeun ngawangun sistem rél komuter listrik Bandung fase 1 anu bakal ngahubungkeun Padalarang, Cimahi, Bandung jeung Cicalengka kalawan 13 koridor beus Trans Metro Bandung minangka "feeder"
Fase-2 bakal nyambungkeun Cicalengka ka Jatinangor
Dina April 2012, proyék mobil kabel "Bandung Skybridge" ngahubungkeun Pasteur (Cihampelas) ka Sabuga (Taman Sari) cenah geus 90% réngsé sarta nungguan ijin resmi pikeun beroperasi
Ngan, nepi ka 2016, proyék éta masih kudu direalisasikeun
Pikeun ngaréngsékeun kamacetan Cihampelas, Ridwan Kamil ngaresmikeun "skywalk" ukur pejalan kaki ti Cihampelas ka Tamansari tanggal 4 Pébruari 2017
"Skywalk" nu dingaranan Teras Cihampelas diwangun kalayan anggaran Rp 45 miliar
Bandara Internasional Husein Sastranegara Bandung ngalayanan panerbangan domestik langsung ka Batam, Pekanbaru, Medan, Bandar Lampung, Surabaya, Yogyakarta, Semarang, Banjarmasin, jeung Makassar
Bandara ieu lokasina deukeut jeung komplek pasawat Dirgantara jeung Dirgantara Fairground
Ayeuna geus mulai proyek mindahkeun Bandara Husein Sastranegara ka lokasi anyar nyaeta Bandara Internasional Kertajati di Kabupatén Majalengka
kabupatén Banjarnegara mangrupa salah sahiji kabupatén di Propinsi Jawa Tengah, Indonésia
Ibukotana nyaéta Banjarnegara
Kabupatén ieu diwatesan ku Kabupatén Pekalongan di beulah kalér; Kabupatén Wonosobo di beulah wétan, Kabupatén Kebumén di beulah kidul, sarta Kabupatén Purbalingga di beulah kuloneunnana
Kabupatén Banjarnegara ngawengku 20 kacamatan, 273 désa jeung 5 kalurahan
Pusat pamaréntahannana di Kacamatan Banjarnegara
Kai mangrupa bahan hétérogén, higroskopik, sélulér, jeung anisotropik nu dihasilkeun ku tatangkalan nu kaian, gedéna gumantung ka jenis tangkalna
Kandungan utamana nyaéta serat selulosa (40%–50%) jeung hémiselulosa (15%–25%) nu dirapet ku lignin (15%–30%)
Manusa geus ngagunakeun kai ti jaman baheula pikeun rupa-rupa tujuan, salah sahiji guna nu paling kuna nyaéta salaku suluh
Kai ogé dipaké salaku bahan pikeun nyieun karya seni, parahu, wangunan, mébel, kapal laut, pakarang, jeung rupa-rupa parabot
Saméméh aya bahan wangunan lianna, kai téh sok dipaké pikeun nyieun wangunan, boh imah atawa wangunan lianna
Malah, nepi ka kiwari, loba kénéh masarakat nu sacara tradisional ngagunakeun kai pikeun bahan wangunanana
Pikeun pindingna, lian ti kai dina bentuk papan, nu ilahar dipaké téh nyaéta bilik, sisitan awi beunang nganyam
Lian dipaké bahan weuteuhna, kai ogé bisa direcah, nu salajengna bisa diolah deui jadi kertas, papan partikel, jeung bahan sintétik lianna
Kai oge bisa dijadikeun kai lapis
Aya baku mutu air limbah industri kayu lapis
Zat kimia nu dipibanda dina jero kai kacida penting dina nangtukeun kagunaan kai, ku dipikanyahonn kandungan kimia dina kai ogé bisa nangtukeun golongan kai sarta ngabédakeun "kualitas" jeung kakuatanna
Lignin mangrupa sanyawa kimia nu ilahar aya dina kai salaku bagian integral dina pinding sél tutuwuhan, utamana trahéid, serat silem, jeung skléréid
Sanyawa ieu téh kaasup sanyawa organik nu panglobana di alam sahandapeun selulosa
Kadar lignin dina kai, gumantung kana jenis jeung umur kaina, aya kira sapertilu nepi ka saparapat beurat garingna
Lignin téh ngeusi sela-sela pinding sél antara komponén selulosa, hémiselulosa, jeung péktin, nyaéta pikeun nguatkeun pinding sél (antukna nguatkeun tutuwuhanana)
Ayana lignin téh penting pisan dina nyalurkeun cai dina watang tutuwuhan
Polisakarida dina pinding sél téh hidrofilik pisan, antukna nyerep cai
Tah, ayana lignin téh ngajadikeun aliran cai jadi leuwih éfisién
Lignin téh hésé pisan diancurkeun, antukna pikeun tutuwuhan mah jadi taméng fisik pikeun ngalawan kuman nu narajang jaringan
Pikeun conto, inféksi ku fungi ngarangsang tutuwuhan pikeun ngagundukkeun leuwih loba lignin dina bagian anu kainféksi
Kai nu loba ngandung lignin mah teuas, antukna jadi bahan baku nu hadé pikeun rupa-rupa larapan
Mun kaina dipaké suluh, lignin bisa ngahasilkeun énérgi leuwih loba batan bagian selulosana
Najan kitu, pikeun pabrik kertas mah lignin téh nyusahkeun, sabab hésé dileungitkeunana
Mun teu dikurangan/dileungitkeun ligninna, kertas nu dihasilkeun bakal kurang bérésih/bodas
Prosés ngaleungitkeun lignin tina pulp téh hésé, antukna nyerep biaya anu gedé dina prosés produksina
Dina prosés kraft ("chemical pulping" ngagunakeun sulfit jeung sulfat), lignin dikaluarkeun tina pulp kai mangrupa sulfat
Sulfat lignin ieu boga sababaraha mangpaat: Panalungtikan ngeunaan guna lignin sacara komersil munggaran dipigawé ku Marathon Corporation di Rothschild, Wisconsin (USA), taun 1927
Produk munggaranana nu kira bisa nguntungkeun nyaéta agén "leather tanning"
Usaha kimia lignin Marathon kiwari katelah LignoTech USA, Inc., nu dipimilik ku pausahaan Norwégia, Borregaard
Struktur jeung biosintésis
Lignin téh makromolekul nu massa molekulna leuwih ti 10.000 amu, watekna hidrofobik jeung aromatik
Molekulna diwangun ku rupa-rupa ulangan substruktur anu polana acak
Ludwig van Beethoven (diéjah ) (dibaptis 17 Désémber, 1770 – 26 Maret, 1827) komponis jeung pianis Jerman
Beethoven dianggap salah saurang komponis agung sapanjang sajarah, sarta mere warna nu dominan dina periode transisi antara era musik klasik jeung musik romantis di musik klasik kulon
Reputasi nu jenius mere inspirasi — sarta dina sababaraha kasus ngintimidasi — ka generasi komponis, musikus jeung pamiarsana
Gumelar di Bonn, Jérman, terus pindah ka Vienna, Austria, dina umur 20-an, sarta terus tumetep di dinya, diajar ka Joseph Haydn tur gancang meunang reputasi salaku pianis
Di ahir umur duapuluh taun, aya gangguan dina "pendengaran" sarta terus ngahasilkeun hasil karya sanajan mangrupa awal nu sulit dina kahirupanna
Beethoven salah saurang komponis munggaran nu digawe bebas - nyusun keur konser, ngajual komposisina ka penerbit tur meunang dana dukungan ti nu baleunghar - tinimbang digawe di gereja atawa pangadilan
Hirup jeung gawe
Beethoven lahir di 515 Bongasse, Bonn, Jerman, ti Johann van Beethoven (1740–1792) jeung Magdalena Keverich van Beethoven (1744–1787)
Beethoven dibaptis dina 17 Desember, tapi kulawarga jeung guruna Johann Albrechtsberger ngarayakeun tepung taunna dina 16 Desember
Guru musik munggaran Beethoven nyaéta bapana, salah saurang musikus di pangadilan Electoral di Bonn nu kasar tur teu bisa ditebak
Johann remen balik tengah peuting sarta tuluy ngahudangkeun Ludwig keur ulin jeung manéhna ogé babaturanna
Bakat Beethoven geus diaku waktu umurna masih kénéh bunah
Guru mimiti nu pangpentingna nyaéta Christian Gottlob Neefe
Dina taun 1787 Beethoven ngora indit ka Vienna keur munggaran, di mana manéhna panggih jeung ngondang Mozart
Manéhna kapaksa mulang ka imahna sabab ibuna ngantunkeun ku sabab Tuberculosis
Ibu Beethoven pupus waktu manéhna umur 16, sarta dina manéhna kudu ngurus 2 adina sabab bapana sering mabok ku pangaruh alkohol
Beethoven pindah ka Vienna dina taun 1792, di mana manéhna diajar keur sabaraha lila ku Joseph Haydn nu ngagantikeun Wolfgang Amadeus Mozart, nu pupus sataun samemehna
Manéhna narima instruksi tambahan ti Johan Georg Albrechtsburger (instruktur pra-ulung Vienna) sarta Antonio Salieri
Beethoven gancang nembongkeun kamampuhna salaku piano virtuoso
Karya mimitina sababaraha nomer "opus", trio piano, dina taun 1795
Manéhna mimiti awalna karir saperti dina sesa hirupna nyaéta: tinimbang gawe di gereja atawa pangadilan (saperti lolobana komponis samemehna), keur kaperluan hirupna tina usaha kombinasi taunan atawa hadiah ti para bangsawa, pangasilan tina tampil di umum, konser, ngajar sarta hasil ngajualan karya-karyana
Pinding sél (Basa Indonésia: "dinding sel" Basa Jawa: "dinding sél" ) kurang leuwihna, mangrupa lapisan padet ngubeng sél baktéri, archaea, fungi, tutuwuhan, jeung ganggang
Sato jeung lolobana protista lianna ukur boga mémbran sél, tanpa pinding sél
Mun pinding sélna diruksak, misalna ngagunakeun énzim, nu nyésa téh disebut protoplas
Guna utama pinding sél taya lian salaku taméng tina gerakan fisik nu bisa ngaruksak sél
Pinding sél tutuwuhan
Pinding sél tutuwuhan ngemban sababaraha pancén: nguatkeun sél pikeun pangrojong struktur jeung mékanik, ngajaga bentuk sél, sarta ngarahkeun kamekaran sél pikeun ngabentuk tangkalna
Pinding sél ogé nyegah ékspansi nalika cai asup kana sél
Istilah turgor dipaké pikeun ngagambarkeun ieu tekenan nu dipicu kaleuwihan cai di jero sél tutuwuhan
Pinding sél jadi taméng pikeun ngalawan kuman jeung lingkungan, sarta salaku gudang karbohidrat pikeun tutuwuhan
Pinding sél téh diwangun utamana ku polimér karbohidrat nu disebut selulosa
Vertebra mangrupa tulang irégular nu nyusun tulang tonggong — kolom nu silih sambungkeun sarta fléksibel
Manusa boga 33 vertebra, kaasup nu opat nu "ngahiji" jadi "sacrum" (nu séjénna mah dipisahkeun ku pisin antarvertebra) jeung opat tulang coccygeal nu jadi "tulang buntut"
Bagian luhur anu tilu diwangun ku 24 vertebra, nu digolongkeun dina ngaran "cervical" ('punduk', 7 vertebra), "thoracic" ('dada', 12 vertebra), jeung "lumbar" ('cangkéng', 5 vertebra), luyu jeung perenahna dina awak
Vertebra dibagi kana dua bagian penting: (1) ségmén "anterior" (hareup), nu mangrupa awak vertebra; jeung (2) bagian posterior – gondéwa "vertebral" atawa "neural", nu mungkus vertebral foramen
Gondéwa vertebral dibentuk ku sapasang "pedicle" jeung sapasang "lamina", nu ngarojong tujuh "prosés": opat "articular", dua "transverse", jeung hiji "spinous"
Istilah lokasi zootomis
Anatomi manusa atawa antropotomi mangrupa hiji widang husus dina anatomi nu ngulik struktur/dedegan jeung sistim dina awak manusa, di sagigireun ulikan ngeunaan jaringan (histologi) jeung sél (sitologi)
Awak manusa, sakumaha umumna dina sato, diwangun ku sistim, nu diwangun ku organ, nu diwangun ku jaringan, nu diwangun ku rupa-rupa sél
Istilah-istilah umum babagian awak manusa, ti luhur sausap rambut, nepi ka handap sausap dampal: Kulit Sirah — "Forehead" — Panon — Ceuli — Irung — Baham — Létah — Huntu — Rahang — Beungeut — Pipi — Gado Beuheung — Tikoro — Jakun — Taktak Leungeun — Siku — Pigeulang — Dampal leungeun — Ramos — Jempol Awak — Harigu — Pinareup — Rusuk
— Harigu — Pinareup — Rusuk Beuteung — Bujal — Organ séks (Sirit/Kanjut atawa Itil/Heunceut) — Kérod salawé Pinggul — Bujur — Suku — Pingping — Tuur — Bitis — "Heel" — "Ankle" — Dampal suku — Ramo suku Organ jero
Ngaran umum organ jero: Kelenjar adrénal — Usus buntu — Kantong urin — Uteuk — Duodenum — Panon — Hampru — Jantung — Peujit — Ginjal — Ati — Bayah — Ovarium — Pangkréas — Kelenjar paratiroid — Kelenjar pituitari — Prostat — Kulit — Limpa — Burih — Téstiss — Timus — Tiroid — Véna — Rahim Amygdala — Brainstem — Cerebellum —
Amygdala — Brainstem — Cerebellum — Cerebral cortex — Hipotalamus — Sistim limbic — medulla oblongata — midbrain — Kelenjar pituitari — pons Baca ogé: Uteuk manusa Ngulik anatomi manusa
Sababaraha profési, utamana widang kadokteran jeung fisioterapi, perlu neuleuman ulikan anatomi manusa
Buku-buku rujukan ilaharna ngabagi awak urang kana sababaraha bagian utama:
Rékayasa génétik jeung modifikasi génétik ("genetic modification" (GM) mangrupa istilah pikeun prosés manipulasi/ngarobah gén, nu ilaharna béda ti prosés réproduksi organisme anu galib
Rékayasa génétik ngawengku isolasi, manipulasi, jeung réintroduksi (ngasupkeun) DNA kana sél atawa organisme modél, nu biasana pikeun ngéksprésikeun hiji protéin
Anu dituju taya lian pikeun nyiptakeun ciri anyar, boh dina bentuk fisik atawa fisiologis
Contona nyaéta nyiptakeun pepelakan nu tahan hérbisida atawa nu ngahasilkeun protéin/énzim séjén, ngahasilkeun insulin manusa tina baktéri robahan, éritropoietin dina sél endog hamster Cina, jeung sato robahan pikeun panalungtikan
ku sabab protéin téh ditangtukeun ku potongan DNA nu disebut gén, mangka protéin nu dihasilkeun téh bisa dirobah mun urang ngarobah DNA dina génna
Daniel Nathans jeung Hamilton Smith nampa 1978 Hadiah Nobel widang fisiologi jeung kadokteran pikeun karyana nu geus hasil ngisolasi énzim réstriksi nu bisa motong DNA dina loka anu tangtu
Ieu énzim, bareng jeung ligase nu bisa nyambungkeun DNA potongan, mangrupa alat utama dina téhnologi DNA rékombinan
Organisme nu dihasilkeun ngaliwatan rékayasa genetik dianggap dirobah genetik sarta éntitas anu dihasilkeun disebut kan disebut genetically modified organism (GMO)
Organisme transgenik munggaran nyaéta baktéri anu diproduksi ku Herbert Boyer sareng Stanley Cohen di 1973
Rudolf Jaenisch nyiptakeun sato transgenik munggaran nalika anjeunna nyelapkeun DNA asing dina mencit di 1974
Perusahaan munggaran fokus kana rékayasa genetik, Genentech, diadegkeun dina 1976 sareng ngamimitian ngahasilkeun protéin manusa
Insulin manusa anu dirobih sacara genetik munggaran diproduksi taun 1978 sareng baktéri anu ngahasilkeun insulin dikomersilkeun dina taun 1982
Kadaharan anu dirobih sacara genetik parantos dijual ti taun 1994, sareng munculna tomat ti Flavr Savr
Flavr Savr direkayasa pikeun boga umur rak leuwih panjang, tapi ayeuna lolobana pepelakan GMO dirobah pikeun ngaronjatkeun daya tahan ka serangga jeung herbisida
GloFish, sato transgenik munggaran, dijual di Amérika Serikat dina bulan Désémber 2003
Dina 2016, geus aya salmon nu geus dirobah ku hormon pertumbuhan
Mecenghulna pepelakan anu di komersil keun sacara genetik parantos nyayogikeun kauntungan ékonomi pikeun para patani di seueur nagara, tapi ogé janten sumber kontroversi
Ieu parantos aya ti saprak mimitina, lapangan uji kahijina dirusak ku aktivis anti-GMO
Sanaos aya konsensus ilmiah yén pangan anu diturunkeun tina pepelakan GMO henteu nyababkeun résiko anu langkung ageung pikeun kaséhatan manusa tibatan tuangeun konvensional, kasalametan pangan GMO tetep janten pusat kritik
Aliran gén, dampak kana organisme non-target, kontrol suplai kadaharan sarta hak cipta intelektual ogé tunduk kana debat
Masalah ieu nyababkeun ngembang keun kerangka pangaturan, anu di mimitian dina taun 1975
Perjangjian internasional ogé di satujuan dina taun 2000, nyaéta Protokol Cartagena ngeunaan Biosafety
Unggal nagara geus ngembangkeun sistem pangaturan sorangan ngeunaan GMOs, ditandaan ku bédana antara Amérika Serikat jeung Éropa
DNA bisa diasupkeun langsung kana organisme inang atawa kana sél nu lajeng ngahiji atawa hibridisasi jeung inang.Prosés ieu ngandelkeun téknik asam nukléat rékombinan pikeun ngabentuk kombinasi anyar bahan genetik nu bisa diwariskeun dituturkeun ku incorporation bahan boh sacara teu langsung ngaliwatan sistem vektor atawa langsung ngaliwatan micro-injection, macro-injection atawa micro-encapsulation
Rékayasa genetik biasana henteu kalebet kawin silang tradisional, fértilisasi in vitro, induksi polyploidy, mutagenesis sareng téknik fusi sél anu henteu nganggo asam nukléat rékombinan atanapi organisme anu dirobih sacara genetik dina prosésna
Nanging, sababaraha definisi rékayasa genetik kalebet pembiakan selektif
Kloning jeung panalungtikan sél stem, sanajan teu dianggap rékayasa genetik, masih raket patalina jeung rékayasa genetik bisa dipaké barengan prosés ieu
Biologi sintétik nyaéta widang élmu anu muncul anu ngajadikeun rékayasa genetika langkung maju ku cara ngenalkeun bahan anu disintésis sacara artifisial kana hiji organisme
Ubar munggaran hasil rékayasa génétik (RG), nyaéta insulin manusa, munggaran diloloskeun ku BPPOM AS (FDA) taun 1982
Larapan awal RG lianna nyaéta ngahasilkeun hormon kamekaran manusa salaku gaganti ubar nu saméméhna diékastraksi tina mayit
Taun 1986, FDA ngaloloskeun vaksin RG munggaran pikeun manusa, nyaéta vaksin hépatitis B
Larapan RG anu paling kawentar nyaéta pikeun ngahasilkeun organisme robahan genetik ("genetically modified organism", GMO) Rékayasa genetik biasana henteu kalebet kawin silang tradisional, fértilisasi in vitro, induksi polyploidy, mutagenesis sareng téknik fusi sél anu henteu nganggo asam nukléat rékombinan atanapi organisme anu dirobih sacara genetik dina prosésna
Biologi sintétik nyaéta widang élmu anu muncul anu ngajadikeun rékayasa genetika langkung maju ku cara ngenalkeun bahan anu di sintésis sacara artifisial kana hiji organisme
Tutuwuhan, sasatoan atawa mikro-organisme anu geus dirobah ngaliwatan rékayasa genetik disebut organisme dirobah genetik
Lamun bahan genetik tina spésiés séjén ditambahkeun kana host, organisme nu dihasilkeun disebut transgenik
Lamun bahan genetik tina spésiés atawa spésiés anu sarua anu bisa baranahan sacara alami kalawan inangna mangka organisme anu dihasilkeun disebut cisgenesis
Lamun rékayasa genetik dipaké pikeun ngaleungitkeun bahan genetik tina udagan, organisme anu dihasilkeun disebut organisme knockout
Di Éropa modifikasi genetik sinonim jeung rékayasa genetik, sedengkeun di Amérika Serikat jeung Kanada modifikasi genetik ogé dipaké pikeun ngarujuk kana métode beternak konvensional
Suluh téh hartina bahan - biasana kai/awi - anu bisa dijadikeun bahan durukan
Sacara umum, kecap suluh nujul ka bahan anu bisa ngaleupaskeun énérgi nalika struktur kimiana robah
Dina widang kimia jeung kaamanan seuneu, naon baé nu bisa kaduruk téh disebut suluh
Ékstraksi énérgi tina suluh
Suluh nyimpen énérgi dina struktur kimiana
Mun struktur kimia suluhna robah, mangka bakal ngaleupaskeun énérgi kimia
Énérgi anu dikandung dina suluh téh bisa digambarkeun dina rupa-rupa bentuk, misalna ajén suluh ("fuel value") nu dipaké pikeun ngukur énérgi poténsial suluh
Sakabéh bentuk kahirupan nu dasarna karbon—ti mikroorganisme nepi ka sasatoan jeung manusa—gumantung ka sarta ngagunakeun suluh salaku sumber énérgina
Awakna boga mékanisme alami nu katelah "métabolisme" pikeun ngarobah énérgi tina dahareun
Malah, manusa mah motékar, ngembangkeun rupa-rupa téhnik pikeun ngarobah hiji bentuk énérgi ka bentuk nu séjén, ngahasilkeun énérgi nu bisa dipaké pikeun rupa-rupa tujuan nu lian ti énérgi pikeun kaperluan awakna
Larapan énérgi nu dileupaskeun tina suluh téh bisa dina rupa panas pikeun masak nepi ka suluh pikeun meclengkeun pakarang jeung listrik
Cara ngarobah rupa-rupa suluh téh gumantung kana struktur molekul suluhna
Pikeun conto, cara paling éfisién pikeun ngaleupaskeun énérgi tina suluh fosil nyaéta ku cara diduruk dina oksigén
Dina prosés ieu, aya réaksi suluh jeung oksigén antukna ngahasilkeun énérgi panas
Manusa ogé bisa ngékstrak énérgi tina atom ku jalan ngolah bahan fisil dina réaksi nuklir
Sacara téoritis, suluh naon baé bisa dipaké salaku sumber énérgi
Tapi, najan kitu, dina prakna mah kudu dipilih nu sacara itung-itungan (ékonomis) murah sarta jumlahna loba
Karbohidrat, lemak, jeung protéin, nu diturunkeun tina dahareun, mangrupa suluh pikeun sistim biologis
Pikeun conto, glukosa (karbohidrat basajan) digabung jeung oksigén ngahasilkeun cai, karbon dioksida, jeung énérgi
Dina awak lolobana sato, énérgi nu dileupaskeun téh dipaké ku otot
Suluh padet téh ngawengku batubara, kai, jeung "peat"
Sakabéh suluh tipe ieu bisa diduruk (ngahasilkeun seuneu jeung panas)
Baheula, batubara dipaké pikeun ngajalankeun karéta api
Kai mah, nepi ka kiwari, ilaharna dipaké pikeun kaperluan rumah tangga jeung industri leutik
Suluh cair jeung gas
Conto suluh nu teu padet nyaéta alkana, misalna dina minyak bumi jeung gas
Bentuk suluh ieu biasana dipaké dina mesin durukan jero ("internal combustion engine") jeung generator listrik
Dina réaksi nuklir, suluh radioaktif bakal ngalaman fisi antukna ngahasilkeun énérgi tanpa durukan
Di béntang (kaasup panonpoé urang), nu jdi suluhna téh hidrogén (gas), pikeun fusi nuklir
Suluh tipe séjén
Hidrogén ogé bisa dijadikeun suluh pikeun mobil, ku cara diréaksikeun jeung oksigén dina sél suluh ("fuel cell")
Réaksi hidrogén jeung oksigén téh ngahasilkeun énérgi listrik jeung cai (H2O)
Dina réaksi ieu, énérgi kimia tina bahan-bahanna dirobah jadi énérgi listrik dina réaksi rédoks
Biosuluh ("biofuel") bisa dijieun tina biomassa nu ngahasilkeun suluh alkohol jeung biodisel
Biomassa téh bahan tutuwuhan sarupaning tiwu, jagong, jsb
Kecap digital asalna tina kecap digit jeung "digitus": kecap Latén anu hartina "ramo" (ngitung ramo) lantaran ramo digunakeun pikeun itungan diskrit hiji, dua, tilu jeung saterusna
Kecap digital paling ilahar digunakeun dina komputer jeung alat éléktronik, hususna di mana informasi dunya-nyata dirobah kana bentuk numerik binér saperti dina audio digital jeung fotografi digital
Sinyal pamawa data kasebut mawa hiji di antara dua pulsa éléktronik atawa optik, nyaéta kaayaan (lojik) 1 (hurung, aya tegangan) atawa 0 (pareum, euweuh tegangan)
Istilah digital mindeng diganti ku istilah éléktronik anu disingkat ku awalan "e-", saperti dina e-mail jeung ebook, sanajan henteu kabéh sistem elektronik mangrupa sistem digital
Béda "digital" jeung "analog" bisa ditingali tina métode ngasupkeun, nyimpen jeung mindahkeun data, "kinerja" internal instrumén, jeung wangun pintonannana
Mangsa sinyal dikirimkeun, sajumlah nois asup kana sinyal kasebut
Hal ieu bisa miboga sababaraha marga lantaran: data anu dipancarkeun ku radio ditarima henteu akurat, katarajang interfirensi ti sumber radio lianna, atawa narima nois radio latar (gangguan dasar anu geus nyampak) ti jagat raya
Mikrofon narima naon bae—sinyal jeung ogé nois latar —tanpa ngabédakeun antara sinyal jeung nois, jadi lamun audio dikodekeun sacara digital, mangka inyana geus ngandung nois
Pulsa-pulsa listrik anu dikirim ngaliwatan kawat diteken (dileutikkeun) ku résistansi kawat, sarta dirobah ku kapasitansi atawa induktansina
Parobahan-parobahan temperatur ogé bisa ningkatkeun atawa ngurangan éfék kasebut
Mangsa pangiriman sinyal digital kaganggu, parobahan-parobahan leutik henteu jadi masalah lantaran éta gangguan teu dipaliré mangsa sinyal kasebut ditarima
Sedengkeun dina sinyal analog, nois henteu bisa dibédakeun tina sinyal asal antukna mangrupa gangguan
Dina sinyal digital, gangguan sarupa moal jadi masalah, lantaran satiap sinyal hasil gangguan anu rada deukeut (ampir sarupa) bakal ditarjamahkeuan sabagé sinyal asal
Konvérsi simbul ka digital
Lantaran simbul-simbul (misalna, karakter alfanumerik) henteu sinambung, ngarobah data (anu diwangun ku simbul-simbul) kana wangunan digital leuwih saderhana sarta kurang kamungkinan kana leungitna data ti batan ngarobah sinyal analog kana wangunan digital
Sajaba ti sampling jeung kuantisasi saperti dina parobahan (konvérsi) analog kana wangunan digital, diperlukeun ogé téknik-téknik saperti polling jeung éncoding
Sahiji alat pikeun ngaasupkeun (nginput) simbul, anu biasana ngandung sajumlah saklar, diawaskeun dina tiap interval waktu anu teratur pikeun ningali naha saklar-saklar kateken atawa henteu
Data bakal leungit lamun, dina sahiji interval pangawasan (atawa pooling), dua saklar diteken, atawa hiji saklar diteken, dileupaskeun, sarta diteken deui
Polling ieu bisa dilakukeun ku sahiji prosésor husus dina jero alat kasebut supaya nyingkahan jadi bangbaluh pikeun CPU utama
Mangsa sahiji simbul geus diasupkeun, alat kasebut ngirimkeun sahiji interupsi pikeun ngingetkeun CPU pikeun ngabaca éta simbul
Pikeun alat-alat anu mibanda saklar anu saeutik, (misalna tombol-tombol dina sahiji joystick), status tiap tombol bisa dikodekeun kana sahiji kecap anu ngandung bit-bit (biasana 1 pikeun tombol anu diteken jeung 0 pikeun tombol anu henteu diteken)
Hal ieu mangfaat mangsa diperlukeunna gabungan tekenan sababaraha tombol, anu kadang-kadang digunakeun pikeun nunjukkeun status tombol-tombol modifier key dina sahiji keyboard (saperti tombol shift jeung tombol control)
Alat anu ngandung loba saklar (saperti sahiji keyboard komputer) biasana nyusun saklar-saklar dimaksud dina wangunan scan matrix, kalayan masing-masing saklar aya dina patimuan antara garis x jeung garis y. Mangsa sahiji saklar diteken, inyana nyambung ka garis x jeung garis y sakaligus
Polling (anu dina kasus ieu mindeng disebut scanning) dilakukeun ku acara ngaaktifkeun tiap garis x sacara berurutan jeung ngaditéksi garis y mana anu ngahasilkeun sinyal, ti dinya baris kanyahoan, tombol mana anu diteken
Mangsa prosésor keyboard ngaditéksi yén sahiji tombol robah statusna, mangka inyana ngirimkeun sahiji snyal ka CPU anu nunjukkeun kode scan éta tombol jeung status anyarna
Simbul kasebut tuluy dikodekeun (encoded), atawa dirobah kana sahiji angka, gumantung kana status tombol modifier jeung character encoding anu dipikaharep
Ngagunakeun sahiji encoding anu ilahar pikeun sahiji aplikasi husus bisa dilakukeun tanpa ilangna data
Ngan, ngagunakeun sahiji encoding anu baku saperti ASCII bakal jadi masalah lamun sahiji simbul saperti 'ß' perlu konvérsi tapi inyana henteu baku
Sistem digital historis
Sanajan sinyal digital umumna dikaitkeun jeung sistem digital éléktronik binér anu digunakeun dina barang éléktronik modérn jeung komputer, sistem digital sabenerna mah geus aya ti baheula mula, jeung teu kudu salawasna binér atawa barang éléktronik
Ikon (ti Basa Yunani , "eikon", "gambar") nyaéta hiji gambar atawa wawakil; mangrupa tanda atawa panyarupaan anu diayakeun pikeun hiji objék ku cara nandaan atawa ngawakilan, atawa ku jalan nyaruaan, saperti dina "semiotics"; dina komputer, hiji ikon ikon mangrupa lambang monitor nu digunakeun pikeun nandaan paréntah; leuwih jauh deui ikon ogé digunakeun, hususna dina budaya modéren, dina harti umum lambang — saperti ngaran, beungeut,
umum lambang — saperti ngaran, beungeut, gambar atawa malah hiji jalma anu geus dipikawanoh miboga harti anu kasohor atawa miboga kualitas tinamtu
Istilah analog bisa nunjuk kana sababaraha harti: Analog digunakeun dina ngaran-ngaran:
Sinyal analog nyaéta anu sinambung atawa kontinyu dina satiap waktu
Sinyal analog ngagunakeun sababaraha sifat médium pikeun ngirimkeun informasi
Contona, barometer aneroid ngagunakeun sinyal gerakan jarum panunjuk akibat sifat ngariut jeung ngabeukahna médium sahiji cacai (basa Indonésia: cairan) akibat robahna tekenan udara