izzako/sundanese-pixelgpt huggingface dataset:
Sawatara masarakat ngagunakeun kulit kadu anu geus didahar minangka pangusir (repellent) beurit ku cara nyimpenna dina juru rohangan
Saban jelema miboga carana sorangan-sorangan dina milih buah kadu nu pangalusna
Unggal jelema percaya yén cara milihna bisa ngahasilkeun buah pangalusna
Kadu nyaéta buah musiman anu baheulana dipanen sakali sataun
Ayeuna panén kadu bisa dipigawé nepi ka dua kali dina sataun
Hal ieu ngaronjatkeun persaingan di antara para padagang kéténgan (écéran)
Milih buah anu pas kacida pentingna lamun padagang ngajual buah sakumaha ayana tanpa kaci dibuka
Ayeuna padagang umumna daék muka buah pikeun ngabuktikeun eusina
Ku cara ieu, kaahlian dina milih ogé jadi kurang penting
Jelema bisa milih kadu kalawan gampang di kebon
Buah tina tangkal anu sarua umumna miboga ciri-ciri anu sarupa
Sawajarna buah di kebon diantepkeun asak sarta murag tina tangkalna ("ragragan")
Pamilihan buah di luar kebon leuwih hésé
Di handap ieu nyaéta sawaréh tina pituduh anu bisa dipaké: Meulah kadu
Jelema anu anyar diajar meuli kadu sabisana meuli kadu anu geus siap dibuka alatan meulah kadu rada hésé
Biasana urang bisa kalawan gampang manggihan padagang anu ngaladénan meulah kadu
Lamun nu meuli geus sapuk pikeun meulina, padagang biasana baris meulah kadu minangka pangladénna
Buah kadu anu geus dibeulah perlu gancang didahar alatan buah éta condong ngahasilkeun cai
Lamun eusi kadu mimiti ngahasilkeun cai, buah kadu baris kaleungitan rasana sarta henteu réa gunana
Urang bisa diajar meulah kadu kalawan ati-ati maké pakakas anu biasa
Pariksa kulit luar buah pikeun manggihan "gurat"
Umumna aya nepi ka 5 gurat sapanjang beungeut buah kadu anu patepung dina titik dina dadasar buah
Lalaunan tojoskeun pakakas seukeut (péso) dina titik ieu
Tuluy turihkeun péso éta sapanjang "gurat" anu geus katémbong saméméhna
Leuwih hadé lamun urang maké sarung leungeun atawa salambar lawon anu kandel pikeun nyekel buah kadu ku sabeulah leungeun, samentara leungeun anu hijina deui nurih buah kadu
Urang kudu waspada kana mamala katurih ku cucuk kadu
Lamun kulit buah kadu geus kabuka jadi dua bagian, eusina geus siap pikeun didahar
Kamar-kamar saleuwihna bisa dibeulah ku cara ngagunakeun dampal leungeun ku cara nyoékkeun tungtung kulit kadu saeutik dina sapanjang puseur titik tengah saméméhna
Kadu dianggap kadaharan panas, sanggeus dahar kadu biasana awak urang baris karingetan
Pikeun nungkulanana, kucurkeun cai kana bagian kulit buah anu geus kosong
Sajaba ti éta, usum kadu biasana lumangsung babarengan jeung manggu anu dianggap bisa niiskeun awak
Ku sabab éta, dua buah ieu biasana didahar babarengan
Jelema anu miboga panyakit tekanan darah tinggi, mun bisa mah nyingkahan kadu alatan buah ieu dianggap bisa nambahan tekenan dina getih
Kadu tanpa cucuk
Sawaréh kadu dijual "tanpa cucuk"
Cucuk buah kadu ieu tétéla geus dipiceun sabot kaduna masih ngora
Jadi henteu alami
Sawaréh kadu memang ampir henteu cucukan alatan cucukna kurang ti 5 mm
Saban 100g pamungkus siki ngandung 90kkal (377kJ)
Kadu ogé réa ngandung vitamin B1, B2, sarta vitamin C. Kultivar kadu
Aya leuwih ti 55 wanda kadu hasil budidaya
Sajumlah kultivar geus dipilih sarta dianggap punjul ogé diréproduksi sacara végetatif
Sawatara ti antarana Sawatara ras lokal tacan diseléksi, ku kituna kapinunjulanana tacan kajamin
Biasana dingaranan luyu jeung lokasi géografi
Sawatara ti antarana nyaéta Di Malaysia, kadu pinunjul hasil seléksi dibéré kode nomer jeung hurup D di hareupeunana
Sawatara ti antarana nyaéta
Tinju Yunani Kuna asalna ti abad ka-8 SM (Iliad Homer ), dipraktékkeun dina rupa-rupa acara masarakat di puseur-puseur dayeuh Yunani
ku sabab lolobana mah sumber rujukanana ukur carita, tinju Yunani Kuna hésé dilacak kumaha prak-prakan aturanana
Nu pasti, tinju nu maké sarung leungeun (atawa cukup dibulen) téh écés ayana dina awal mangsa klasik
Aya bukti arkéologis jeung seni ngeunaan tinju Yunani Kuna (katelahna "pyx" atawa pygme dina basa Yunani Kuna) ti mangsa Minoan jeung Mycenaean
Carita ngeunaan ieu tinju dimimitian ti Theseus, pupuhu nagara nu ngaduhareupkeun dua patinju disina silih tonjok nepi ka palastrana
Patinjuna maké sarung peureup anu dicucukan, leungeunna deukeut pigeulang dibulen, awakna buligir
T Express nyaéta hiji roller coaster tina kayu di Everland, Yongin, Koréa Kidul
mangrupa coaster kayu munggaran di Koréa Kidul, roller coaster Intamin AG kaopat nu maké rél meunang nyitak, kandaraan jenis munggaran di Asia, tur mangrupa nu munggaran maké karéta
Kiwari mangrupa coaster kayu pangnutugna di dunya, sadarajat leuwih nutug ngéléhkeun rékor El Toro
T Express mangrupa coaster kayu panggancangna kasalapan, pangluhurna katilu, tur pangpanjangna kagenep
Incuing atawa siit incuing nyaéta kulawarga manuk Cuculidae nu kaasup kana ordo Cuculiformes
Hoé nyaéta sagolongan tuwuhan palma ti suku sub-kulawarga ("tribus") Calaméae anu mibanda kabiasaan nérékél ngareuy, utamana "Calamus", "Daemonorops", jeung "Oncocalamus"
Suku sub-kulawarga Calaméae sorangan diwangun ku kira-kira genep ratus anggota, kalayan wewengkon sumebarna di bagian tropis Afrika, Asia sarta Australasia
Diasupkeun ogé kana suku sub-kulawarga ieu téh "Salacca" ( contona salak), "Metroxylon" (contona rumbia/sagu), sarta "Pigafetta" anu henteu ngareuy, sarta sacara tradisional henteu digolongkan minangka hoé
Tangkal hoé biasana boga diaméter 2–5 cm, buku-bukuna paranjang, henteu boga "rongga", sarta réa anu ditangtayungan ku cucuk-cucuk panjang, teuas, sarta seukeut
Cucuk ieu boga guna salaku pakakas pertahanan diri tina binatang hérbivora, sakaligus mantuan pikeun naék (ngareuy), alatan hoé henteu dilengkepan ku sulur
Hiji tangkal hoé bisa ngahontal panjang ratusan méter
Tangkal hoé ngaluarkeun cai lamun dikadék
Badak Sunda dipikanyaho ogé ngajadikeun hoé minangka salah sahiji kadaharanana
lolobana hoé asalna ti leuweung di Indonésia, kawas Sumatra, Jawa, Bornéo, Sulawesi, sarta Nusa Tenggara
Indonésia nyadiakeun 70% kaperluan hoé di dunya
Sésa pasar dieusi ku Malaysia, Filipina, Sri Lanka, jeung Bangladés
Hoé gancang tumuwuh sarta rélatif gampang dipanén sarta diangkut
Hoé anu ilahar dipaké dina industri teu pati réa teuing
Sawatara anu pangilaharna diperdagangkeun nyaéta Manau, Batang, Tohiti, Mandola, Pamali-pamali, Suti, Sega, Lambang, Blubuk, Jawa, Pait, Kubu, Lacak, Slimit, Cacing, Semambu, sarta Pulut
Sanggeus dibérésihan tina palapah anu cucukan, hoé diawétkeun sarta ditangtayungan tina supa "Blue Stain"
Sacara gurat badag aya dua prosés ngokolakeun bahan baku hoé: Ngasakan ku minyak tanah pikeun hoé nu ukuranana sedeng/gedé sarta Ngahaseupan ku walirang pikeun hoé nu ukuranana leutik
Saterusna hoé bisa dikokolakeun jadi sagala rupa bahan baku, contona dijieun "Peel" (pesékan)/"Sanded Peel", dipulas /semi-pulas, dijieun "core", "fitrit" atawa "star core"
Puseur industri kerajinan jeung mébel hoé pangbadagna di Indonésia perenahna di Cirebon
Pamangpaatan hoé utamana nyaéta pikeun bahan baku mébel, contona korsi, méja tamu, sarta erak buku
Hoé mibanda sawatara kapinunjulan batan kai, kawas hampang, kuat, élastis / gampang dijieun, sarta murah
Kakurang nu utamana nyaéta gampang kakeunaan kutu bubuk "Pin Hole"
Tangkal hoé ogé bisa dijieun iteuk sarta pakarang
Réa paguron silat ngajarkeun cara tarung ngagunakeun ietuk hoé
Di sawatara tempat di Asia Tenggara, hoé dipaké pakakas paneunggeul dina hukuman pecut pikeun palaku tindakan kiriminal nu tangtu
Sawatara hoé ngaluarkeun geutah (resin) tina gagang kembangna
Geutah ieu boga warna beureum sarta dipikawanoh dina perdagangan salaku "dragon's blood" ("getih naga")
Resin ieu dipaké pikeun ngawarnaan biola atawa minangka méni
Jawura atawa "Garcinia dulcis Kurz" nyaéta tutuwuhan anggota génus "Garcinia" anu sakulawarga jeung manggu jeung asem kandis
Kiwari kondisina geus beuki langka kapanggih
Sanajan kitu, kiwari jawura dibudidayakeun di taman buah Mekarsari
Di Mekarsari jawura bisa ditingali dina aréal "nursery", jeung kebon buah blok D. Jawura dipercaya minangka tutuwuhan asli Indonésia anu ngan saukur jadi di Jawa jeung sabagian Kalimantan, sanajan ieu tutuwuhan téh tumuwuh ogé di Filipina jeung Thailand
Ieu buah langka téh kiwari dibudidayakeun di taman buah Mekarsari
Jawura boga rupa-rupa ngaran sesebutan saperti "baros" di Sunda
Di wewengkon Jawa disebut "mundu", "rata" atawa "klendeng"
Dina basa Inggris disebut ogé "mundu" atawa "meondoe"
Di Filipina mah disebutna "biniti" atawa "bagalot", ari di Thailand dipikawanoh minangna "maphut"
Dina basa Latén (ilmiah), jawura disebut "Garnicia dulcis" anu sarua jeung istilah "Garnicia longiolia" jeung "Xanthochymus javanensis"
Déskripsi jeung Panyebaran
Jawura téh mangrupa tutuwuhan anu catangna pendék kalawan jangkungna maksimal 13-15 méter, anu bagian congo tangkal nyungcung ka luhur
Catangna miboga kulit warna coklat jeung boga samacem geutah warna bodas, anu bakal robah jadi coklat pias lamun geus garing
Tina tangkal jawura téh tumuwuh kalakay anu wangunna ampir siga pasagi anu regas jeung semu buluan
Wangun daun buleud semu lonyod nepi ka lonyod manjang, pangjangna 10–30 cm jeung rubakna 3,5–14 cm, héjo pias keur ngorana, bagian luhurna héjo kolot semu hérang, dina bagian handapna aya tulang daun anu nonjol teuas
Urat-urat daunna loba jeung paralél, panjang tangkai daun nepi kana 2 cm
Kembang jawura mucunghul di deukeut puhu daun, warnana konéng semu bodas jeung seungit
Buah jawura wangunna buleud anu bagian tungtung luhur jeung handapna rada nyungcung, diaméterna antara 5–8 cm
Lamun ngora kénéh warnana héjo ngora, tandana atah kénéh sarta bakal robah jadi konéng cerah (hérang) lamun geus asak
Buah jawura boga 1-5 siki anu ukuranna 2,5 cm, warnana coklat
Daging buahna warna konéng jeung ngandung cai anu loba
Rasana amis semu haseum
Tangkal jawura tumuwuh di Indonésia jeung geus dipelak di nagara-nagara di Asia Tenggara saperti Thailand jeung Filipina
Habitatna nyaéta wewengkon dataran handap nepi ka dataran anu luhurna 500 meter dpl
Buah jawura bisa didahar langsung jeung diolah jadi selé, komo bisa ogé dipaké jadi campuran jamu tradisional
Sedengkeun kai jeung kulitna, baheula mah sok dipaké jadi campuran pikeun ngahasilkeun warna héjo alami
Di jawa campuran kai jawura, kai laban, pandan, atal, toas, prusi jeung sendawa ngahasilkeun warna héjo kolot anu dipaké ku warna di sabudeureun Gresik
Ari ri di Madura mah warna héjona téh beunang tina campuran kai jawura, gula, toas, jeung jeruk
Lamun di Pacitan dihasilkeun tina campuran papagan jawura, papagan manggah, tegeran, perusi, jeung tanjung
Papagan jawura ogé sok dipaké keur ngawarnaan samak
Hal anu kudu diperhatikeun dina waktu ngadahar buah jawura sacara langsung nyaéta geutahna.. Ieu buah anu loba ngandung vitamin c téh miboga geutah anu kuat, matak nyababkeun iritas kana biwir pikeun anu can biasa mah.. Ku sabab kitu, lamun rék ngadahar buah jawura leuwih hadé dipesék heula tuluy dikumbah, sangkan geutahna leungit
Siki jeung daun jawura téh ngandung saponin, flavonoida, jeung tanin.Siki jawura bisa dipaké keur ubar raheut, ubar gondok jeung ubar sariawan
Pikeun ubar raheut, dipaké ± 8 gram siki jawura, tuluy dibeuleum nepi ka tutung, dibubukkeun, tuluy dipurulukkeun kana bagian anu raheut atawa moléték
Jadi ngaran wewengkon
Ieu ngaran tutuwuhan téh jadi ngaran wewengkon di sababaraha tempat di tatar Sunda, di antarana di Bandung kidul aya wewengkon Cijawura jeung Baros di Cimahi
Iwal ti di Bandung, ogé aya Kampung Mundu di Ciamis, kacamatan Mundu di Cirebon, Désa Mundu di Indramayu, jeung réa deui tempat séjén anu maké ngaran ieu buah téh
Waru ; "Hibiscus tiliaceus" nyaéta tuwuhan gedé ti kulawarga Malvaceae
Ieu tuwuhan ilahar tumuwuh di basisir sarta asalna ti Australia bagian wétan jeung kalér, "Oceania" jeung Asia Tenggara
Ieu tangkal tumuwuh liar lantaran kapanggih hirup bari teu aya nu melak, ieu tangkal mibanda ngaran anu béda-béda di ungal wewegkon, kayaniang : di Hawaii disebutna "Hau", di tahiti nyebutna "purau", jeung sajabana
Tangkal waru mah teu ogoan bisa hirup dina taneuh anu pangsét, kurang subur, garing, kakeueum jeung taneuh anu loba ngandung keusik
Ieu waru angger bisa tumuwuh.Tangkalna loba kapanggih hirup dina lahan anu turun hujan dina sataun 800 nepi ka 2000 mm
Éléktrodinamika nyaéta élmu anu ngulik listrik anu dinamis atawa anu usik
Kuat arus dina listrik dinamis diukur ku muatan listrik dibagai waktu
Hijian muatan listrik nyaéta "coulumb" sedengkeun hijian waktu nyaéta detik
Kuat arus dina rangkéan nu nyabang sarua jeung kuat arus anu asup ogé kuat arus anu kaluar
Sedengkeun dina rangkéan sérial, kuat arus tetep sarua di satiap tungtung-tungtung résistor
Sabalikna teganganana béda dina tiap résistor
Dina rangkéan sérial, tegangan pohara gumantung kana résistansi, tapi dina rangkéan nyabang, tegangan henteu mangaruhan résistansi
Kabéh fénoména éta geus disingkabkeun ku hukum kirchoff anu unina: "jumlah kuat arus listrik anu asup sarua jeung jumlah kuat arus listrik anu kaluar"
Dumasar kana hukum ohm, bisa dicindekkeun yén cara ngukur tegangan listrik nyaéta kuat arus × résistansi
Résistansi boga ajén nu sarua alatan tegangan sabanding jeung kuat arus
Tegangan mibanda hijian volt(V) sarta kuat arus boga hijia ampere (A) sedengkeun résistansi boga hijian ohm
Foton nyaéta partikel éleménter dina fénomena éléktromagnétik
Biasana foton dianggap minangka nu mawa radiasi éléktromagnétik, kawas cahaya, gelombang radio, sarta Sinar X. Foton béda jeung partikel éleménter séjénna kawas éléktron jeung quark, alatan manéhna henteu boga massa sarta dina rohangan hapa foton sok usik kalawan laju cahya, "c"
Foton mibanda sipat gelombang ogé partikel ("dualisme gelombang-partikel")
Minangka gelombang, hiji foton tunggal sumebar di sakumna rohang sarta némbongkeun fénomena gelombang kawas réfraksi ku lénsa sarta interférensi déstruktif sabot gelombang kapantulkeun silih musnahkeun
Minangka partikel, foton ngan bisa interaksi jeung materi ku cara mindahkeun énergi sajumlah: formula_1 di mana "h" nyaéta konstanta Planck, "c" nyaéta laju cahya, sarta \lambda nyaéta panjang gelombangna
Sajaba énergi, partikel foton ogé mawa moméntum sarta mibanda polarisasi
Foton nurut kana hukum mékanika kuantum, anu hartina mindeng diménsi-diménsi kasebut henteu bisa diukur kalawan taliti
Biasana diménsi-diménsi kasebut didéfinisikeun minangka probabilitas pangukur polarisasi, perenah (posisi), atawa moméntum nu tangtu
Contona, sanajan hiji foton bisa ngaéksitasi hiji molekul nu tangtu, mindeng mustahil pikeun norah saméméhna molekul mana anu baris kaéksitasi
Gambaran foton minangka nu mawa radiasi éléktromagnétik ilahar dipaké ku para fisikawan
Tapi dina fisika téoritis hiji foton bisa dianggap minangka médiator pikin sagala rupa interaksi éléktromagnétik, kawas médan magnét sarta gaya tolak-tolakan antara muatan sajinis
Konsép modéren foton dimekarkeun sacara "berangsur-angsur" antara 1905-1917 ku Albert Einstein
sadia di Wikisource.. sadia ti Wikisource
ogé "Physikalische Zeitschrift", 18, 121–128 (1917)
pikeun ngécéskeun pengimeutan ékspériméntal anu henteu nyumponan modél klasik pikeun cahaya
Modél foton hususna merhitungkeun gumantungna énergi cahaya kana frékuénsi, sarta ngécéskeun kamampuh materi sarta radiasi éléktromagnétik pikeun aya dina kasaimbangan termal
Fisikawan séjén mecakan ngécéskeun anomali pangimeutan ieu ku "modél semiklasik", anu masih ngagunakeun persamaan Maxwell pikeun ngagambarkeun cahaya
Tapi dina modél ieu objék material anu mancarkeun sarta nyerep cahaya nu dikuantisasi
Sanajan modél-modél semiklasik ieu milu nyumbang dina mekarna mékanika kuantum, percobaan-percobaan satuluyna ngabuktikeun hipotésis Einstein yén "cahaya éta sorangan" anu kakuantisasi
Kuantum cahaya nyaéta "foton"
Konsép foton geus mawa kamajuan dina fisika téoretis sarta ékspériméntal, kawas laser, kondénsasi Bose-einstein, téori médan kuantum, sarta interprétasi probabilistik ti mékanika kuantum
Nurutkeun modél standar fisika partikel, foton tanggung jawab dina mroduksi kabéh médan listrik sarta médan magnét
Konsép foton dilarapkeun dina réa widang kawas fotokimia, mikroskopi résolusi luhur, sarta pangukuran jarak molekulér
Anyar-anyar ieu foton diulik minangka unsur komputer kuantum sarta pikeun aplikasi canggih dina komunikasi optik kawas kriptografi kuantum Tata ngaran
Foton mimitina dingaranan kuantum cahaya ("das Lichtquant") ku Albert Einstein
Ngaran modéren "photon" asalna tina kecap Basa Yunani pikeun cahaya "", nu ditransliterasikeun jadi "phôs", sarta munggaran dipaké ku kimiawan fisik Gilbert N. Lewis, anu medar téori spékulatif anu nyarita: foton "henteu bisa diciptakeun atawa dibinasakeun"
Sanajan téori Lewis ieu henteu bisa ditarima alatan teu saluyu jeung hasil réa percobaan, ngaran anyarna ieu, "photon", gancang dipaké ku lolobana fisikawan
Isaac Asimov nyebutkeun Arthur Compton minangka jelema anu munggaran ngadéfinisikeun kuantum cahaya minangka foton dina taun 1927 [ Dina fisika, foton biasana dilambangkan ku γ, abjad Yunani gamma
Simbol ieu jigana asalna tina sinar gamma, anu kapanggih sarta dingaranan ku Villard , sarta dibuktikeun minangka salah sahiji wangun radiasi éléktromagnétik dina taun 1914 ku Ernest Rutherford jeung Edward Andrade Dina élmu kimia jeung rékayasa optik, foton biasana dilambangkan ku h formula_2, énergi foton, h nyaéta konstanta Planck sarta abjad Yunani formula_2 nyaéta frékuénsi foton
Rada arang kapanggih nyaéta foton dilambangkeun ku "hf", "f" di dieu ngalambangkeun frékuénsi
Foton henteu boga massa
Massa foton dipercaya persis enol, didasarkeun kana alesan-alesan téoritis sarta ékspériméntal
Sawaréh sumber ogé ngarujuk kana konsép massa rélativistik, anu mangrupa énergi anu diukur dina hijian massa
Pikeun foton kalawan panjang gelombang λ atawa énergi "E", ieu téh h/λc atawa E/c2
Pamakéan istilah massa kawas ieu henteu deui ilahar dina pustaka ilmiah
Foton henteu mibanda muatan listrik, sarta henteu murudul sacara spontan dina rohangan hapa
Hiji foton mibanda dua kaayaan polarisasi anu dimungkinkan, sarta bisa digambarkeun ku tilu paraméter: komponén-komponén véktor gelombang, anu nangtukeun panjang gelombangna (formula_4) sarta arah rambatanana
Foton nyaéta "boson gauge" pikeun éléktromagnétisme, sarta ku sabab éta kabéh bilangan kuantum séjénna kawas bilangan lepton, bilangan baryon, jeung "strangeness" boga harga nu persis enol
Foton dipancarkeun dina réa prosés alamiah, contona sabot muatan digancangkeun lajuna, waktu transisi molekulér, atomik atawa nuklir, ka tingkat énergi anu leuwih handap, atawa sabot hiji partikel jeung antipartikel tabrakan sarta silih musnahkeun
Fonton diserep dina prosés kalayan waktu mundur (time-reversed) anu patula-patali jeung anu geus disebut di luhur: contona dina produksi pasangan partikel-antipartikel, atawa dina transisi molekulér, atomik atawa nuklir, ka tingkat énergi anu leuwih luhur
Dina rohangan hapa, foton usik kalawan laju c (laju cahaya)
Énergina E sarta moméntumna p dihubungkan ku persamaan formula_5, di mana p mangrupa harga moméntum
Minangka babandingan, persamaan nu patali jeung massa m nyaéta formula_6, luyu jeung téori rélativitas husus
Jatna Supriatna (Banjar, 7 Séptémber 1951), ahli biologi konservasi, kapilih pikeun nampa Habibie Award 2008 widang élmu dasar
Kuda ("Equus caballus") nyaéta sato ingon mamalia ungulata (maké kuku pikeun dampal sukuna), salah sahiji ti dalapan spésiés hirup kulawarga Equidae
Ceuk téorina, ieu sato ngalaman évolusi ti sato leutik nepi ka bungkeuleukanana ayeuna salila 45-55 juta taun
Manusa mimiti ngingu kuda kira-kira taun 4500 MM, sarta sumebar 3000 MM; nepi ka sakuliah buana Eurasia kira-kira 2000 MM
Najan ampir sakabéhna hasil doméstikasi, kiwari masih aya kénéh populasi Kuda Przewalski, hiji-hijina kuda liar ('kuda liar' dina harti umum biasana nujul ka kuda anu liar tapi turunan kuda doméstik)
Dedegan kuda payus pisan pikeun lumpat nyingkahan pamangsa, kasaimbanganana alus, naluri lawan atawa lumpat anu kuat, sarta bisa saré boh bari nangtung atawa depa
Belo (anak kuda) disapih ku indungna dina umur sawelas bulan, nincak sawawa dina umur lima taun
Hirupna bisa nepi ka 25-30 taun
Kuda tunggangan biasana mimiti dilatih maké pelana atawa sadel antara umur dua jeung opat taun
Kuda halis pamulyaan sacara umum dibagi jadi tilu golongan watek: "getih panas" nu lincah jeung tarik lumpatna, "getih tiis" nu kalem tapi tanagana rosa, jeung "getih haneut" nu watekna di antara panas jeung tiis
Kiwari aya leuwih ti 300 rupa kuda hasil pamulyaan nu dikembangkeun pikeun rupa-rupa mangpaat
Kuda jeung manusa geus dalit ti baheula, di antarana baé dipaké pikeun kagiatan tatanén, olahraga, angkutan, kavaleri, jeung hiburan/kasenian
Lian ti éta, tina awakna ogé diala dagingna, susu, bulu, tulang, jeung nu séjénna pikeun rupa-rupa kaperluan
ku sabab geus ti jaman baheula jadi kalangenan manusa, loba pisan istilah nu dijieun pikeun ngadadarkeun kuda, di antarana anatomi, hambalan hirup, ukuran, kelir, pemuliaan, jeung kalakuanana
Kotokeun ("Nyctalopia", Yun
"lolong peuting") nyaéta kaayaan hésé atawa teu bisa nempo dina lingkungan nu poék atawa kurang cahya
Ieu mangrupa gejala sababaraha kasakit mata nu bisa jadi bawaan lahir, alatan tatu atawa kurang gizi (misalna baé alatan kakurangan vitamin A)
Dina basa Sunda jeung Indonésia, ieu kasakit disebut kotokeun jeung "rabun ayam" atawa "rabun senja", tumali jeung watek hayam nu teu bisa nempo wanci peuting
Umumna, kotokeun téh balukar tina "retinitis pigmentosa", cacad alatan sél batang dina rétina leungiteun kamampuhna dina nampa cahya
Sabab séjénna ieu kasakit nyaéta kakurangan rétinol (vitamin A) nu dikandung dina minyak lauk, ati, jeung produk susu
Dina fisika partikel, partikel éleméntér atawa partikel dasar nyaéta partikel anu teu dipikanyaho naha disusun ku partikel nu leuwih leutik atawa henteu
Lamun partikel éleméntér bener-bener teu disusun ku partikel nu leuwih leutik, mangka inyana mangrupa balok pangleutikna (dasar) anu ngawangun partikel-pertikel nu aya di alam
Dina modél baku, "quark", "lepton", jeung "gauge boson" mangrupa partikel-partikel éleméntér
"Artikel utama jeung tabél partikel: Modél Baku" Modél baku dina fisika partikel ngawengku 12 spésiés fermion dasar (partikel barang) jeung 12 spésiés boson dasar (partikel radiasi), sarta antipartikel anu patali jeung Higgs boson anu masih tacan kapanggih
Tapi Modél Baku remen ogé dianggap téori "provisional" batan dianggap téori dasar, alatan manéhna henteu luyu jeung téori rélativitas umum Einstein
Jigana partikel séjén anu henteu diasupkeun kana Modél Baku, kawas graviton, partikel anu baris mawa gravitasi atawa spartikel, mitra supersimétri tina partikel umum
Fisika partikel nyaéta cabang tina élmu fisika anu ngulik partikel dasar nu ngawangun barang jeung radiasi, sarta interaksi di antara maranéhanana
Élmu fisika ieu ogé disebut fisika énérgi luhur, alatan réa partikel dasar henteu kumalendang dina kaayaan nu ilahar di alam, tapi bisa diciptakeun sarta dipanggihan dina mangsa benturan partikel séjénna nu ngandung énergi, kawas anu dipigawé dina alat ngagancangkeut partikel
Téori médan nyaéta ulikan fisika téori pikeun dinamika partikel éleménter kalawan ngaupamakeun partikel minangka médan
Quark (dibaca ), sakumaha dijelaskeun dina modél baku dina fisika partikel, babarengan jeung lepton dipercaya mangrupa partikel éleménter anu ngawangun kabéh materi
Gabungan sababaraha quark ngabentuk jinis-jinis partikel séjén, contona partikel jinis meson anu diwangun ku dua siki quark, partikel jinis baryon anu diwangun ku tilu jinis quark sarta anyar-anyar ieu kapanggih nyaéta pentaquark anu diwangun ku lima siki quark
Partikel-partikel kawas proton jeung neutron kaasup kana jinis baryon, sedengkeun éléktron lain kasusun ku quark tapi geus mangrupa hiji partikel éleménter anu kaasup kana jinis lepton
Aya genep jinis quark anu dibédakeun dumasar kana "rasa"-na, nyaéta up, down, charm, strange, top sarta bottom
Antipartikel quark disebut antiquark
Dina téori quantum chromodynamic unggal quark (up, down, charm, strange, top jeung bottom) mibanda tilu warna nyaéta beureum, paul jeung héjo, di mana hiji partikel ngan bisa dijieun ku paduan warna netral
Modél baku dina fisika partikel nyaéta hiji téori anu ngagambarkeun gaya fundaméntal éléktromagnétisme, lemah, kuat, jeung ogé partikel dasar anu ngawangun sakumna barang
Modél ieu mekar di antara 1970 jeung 1973, anu mangrupa hiji téori médan kuantum, sarta luyu jeung mékanika kuantum jeung rélativitas husus
Fermion, ngaran anu dicokot tina ngaran Enrico Fermi, nyaéta partikel anu ngawangun status kuantum komposit anu bener-bener antisimétrik
Hasilna, fermion boga sipat luyu jeung prinsip éksklusi Pauli sarta ogé luyu kalawan statistik Fermi-dirac
Teori spin-statistik nyatakeun yén fermions miboga spin anu mangrupa satengah-bilangan buleud
salah sahiji cara pikeun ngagambarkeun puteran ("spin") ieu partikel nyaéta partikel kalawan spin 1/2, kawas fermion, kudu diputer ku dua puteran (rotasi) sapinuhna pikeun mulangkeun maranéhanana kana kaayaan asalna
Boson, nu ngaranna dicokot tina ngaran Satyendra Nath Bose, nyaéta partikel-partikel anu ngawangun kaayaan kuantum komposit simétrik-total
Minangka hasilna, ieu partikel taat kana statistik Bose-einstein
Téorema spin-statistik nganyatakeun yén boson mibanda spin bilangan buleud
Boson ogé hiji-hijina partikel anu bisa nempatan kaayaan anu sarua jeung anu séjénna
Sakumna partikel dasar mangrupa boson atawa fermion
Gauge boson nyaéta partikel dasar anu boga fungsi mawa gaya fundaméntal kawas boson véktor W dina gaya lemah, gluon dina gaya kuat, foton dina gaya éléktromagnétik, sarta graviton dina gaya gravitasi
Partikel nu kawangun ku sajumlah partikel séjén (kawas proton atawa nuklei) bisa mangrupa fermion atawa boson, gumantung kana spin totalna
Ku alatan éta, réa nuklei mangrupa boson
Antipartikel nyaéta hiji partikel subatomik anu mibanda massa sarta sipat-sipat anu sarua jeung partikel séjénna tapi lalawanan tanda
Contona, antipartikel éléktron nyaéta positron anu mibanda muatan positif jeung ajén anu sarua jeung muatan négatif éléktron
Ayana antipartikel ditorah dina mékanika kuantum rélativistik
Positron nyaéta antipartikel atawa antimatéri tina éléktron
Positron mibanda muatan listrik sagedé +1, spin ½, sarta massa anu sarua jeung éléktron
Sabot hiji positron nu boga énergi saeutik (handap) tubrukan jeung éléktron nu énergina handap, baris lumangsung pamusnahan sarta ngahasilkeun dua foton sinar gamma (tempo ogé pamusnahan éléktron-positron)
Mékanika kuantum nyaéta cabang dasar élmu fisika anu ngagantikeun mékanika klasik dina tataran atom jeung subatom
Élmu ieu méré rangkay matematika pikeun sagala rupa cabang fisika jeung kimia, kaasup fisika atom, fisika molekular, kimia komputasi, kimia kuantum, fisika partikel, sarta fisika nuklir
Mékanika kuantum nyaéta bagian tina téori médan kuantum jeung fisika kuantum ilaharna, anu, babarengan jeung rélativitas umum, mangrupa salah sahiji tihang fisika modéren
Dasar tina mékanika kuantum nyaéta yén énergi henteu sinambung, tapi diskrit—mangrupa 'paket' atawa 'kuanta'
Konsép ieu révolusioner—teu luyu jeung fisika klasik anu nganggap yén énergi téh sinambungan
Dina taun 1900, Max Planck ngawanohkeun pamanggih yén énergi bisa dibagi-bagi jadi sawatara pakét atawa kuanta
Ideu ieu sacara husus dipaké pikeun ngécéskeun sebaran inténsitas radiasi anu dipancarkeun ku barang hideung
Dina taun 1905, Albert Einstein ngécéskeun éfék fotoéléktrik sarta nyindekkeun yén énergi cahaya datang dina wangun kuanta anu disebut foton
Dina taun 1913, Niels Bohr ngécéskeun garis spéktrum tina atom hidrogén, ogé kalayan ngagunakeun kuantisasi
Dina taun 1924, Louis de Broglie méré téorina ngeunaan gelombang barang
Téori-téori di luhur, sanajan hasil, tapi pohara fénoménal: euweuh guaran nu écés pikeun kuantisasi
Maranéhanana dipikawanoh minangka "teori kuantum heubeul"
Frase "Fisika kuantum" mimiti dipaké ku Johnston dina tulisanana "Planck's Universe in Light of Modern Physics" (Alam numutkeun Planck dina jihat Fisika Modéren)
Mékanika kuantum modéren lahir dina taun 1925, sabot Werner Karl Heisenberg ngamekarkeun mékanika matriks sarta Erwin Schrödinger manggihan mékanika gelombang jeung persamaan Schrödinger
Schrödinger sawatara kali némbongkeun yén dua "pendekatan" kasebut sarua
Heisenberg ngarumuskeun prinsip kateupastian dina taun 1927, sarta interprétasi Kopenhagen kabentuk dina waktu anu ampir babarengan
Dina taun 1927, Paul Dirac ngagabungkeun mékanika kuantum jeung rélativitas husus
Manéhna ogé naratas pamakéan téori operator, kaasup notasi bra-ket anu boga pangaruh
Dina taun 1932, Neumann Janos ngarumuskeun dasar matematika anu kuat pikeun mékanika kuantum minangka téori operator
Widang kimia kuantum ditaratas ku Walter Heitler jeung Fritz London, anu medalkeun hasil panalungtikan iketan kovalen dina molekul hidrogén dina taun 1927
Kimia kuantum sawatara kali dimekarkeun ku sajumlah badag pagawé, kaasup kimiawan Amérika Linus Pauling
Mitembeyan dina taun 1927, percobaan dimimitian pikeun ngagunakeun mékanika kuantum dina widang di luar partikel hijian, anu ngahasilkeun téori médan kuantum
Jalma munggaran dina widang ieu kaasup Dirac, Wolfgang Pauli, Victor Weisskopf jeung Pascaul Jordan
Widang riset wewengkon ieu dimekarkeun dina formulasi éléktrodinamika kuantum ku Richard Feynman, Freeman Dyson, Julian Schwinger, jeung Tomonaga Shin'ichirō dina taun 1940-an
Éléktrodinamika kuantum nyaéta téori kuantum élektron, positron, sarta médan éléktromagnétik, sarta lumaku pikeun téori kuantum satuluyna
Téori Kromodinamika kuantum dirumuskeun dina mimiti taun 1960an
Téori anu dipikawanoh ku urang ayeuna dirumuskeun ku Polizter, Gross jeung Wilzcek dina taun 1975
Dimekarkeun mimiti ku Schwinger, Peter Higgs, Goldstone sarta anu séjén-séjénna
Sheldon Lee Glashow, Steven Weinberg sarta Abdus Salam mintonkeun kumaha gaya nuklir lemah jeung éléktrodinamika kuantum bisa digabungkan jadi hiji gaya lemah éléktro
Bukti ti mékanika kuantum
Mékanika kuantum pohara kapaké dina ngécéskeun naon anu lumangsung dina tingkatan mikroskopik, contona éléktron dina jero atom
Atom biasana digambarkan minangka hiji sistem di mana éléktron (anu boga muatan listrik négatif) nguriling muter sabudeureun nukleus (anu boga muatan listrik positif)
Naha éléktron henteu kabetot ngarah kana nukleus sarta ngaleupaskeun énerginya
Naha aya énergi undakan diskrit
Nurutkeun mékanika kuantum, mangsa hiji éléktron pindah ti tingkatan énergi anu leuwih luhur (contona n=2) ka tingkatan énergi anu leuwih handap (contona n=1), dileupaskeun énergi anu mangrupa hiji cahaya partikel, foton: formula_1 di mana Dina spéktrométer massa, geus dibuktikeun yén garis-garis spéktrum dina atom anu di-ionisasi henteu sinambung; ngan dina frékuénsi/panjang gelombang nu tangtu garis-garis spéktrum bisa katempo
Ieu téh salah sahiji bukti tina téori mékanika kuantum
Antimatéri nyaéta matéri anu diwangun ku antipartikel ti partikel anu ilahar nyusun matéri
Lamun hiji partikel jeung antipartikelna paantel, duanana silih musnahkeun, hartina duanana dirobah jadi partikel-partikel séjén kalayan énergi anu sarua nurutkeun persamaan Einstein "E=mc²"
Antimatéri henteu kapanggih sacara alami di bumi, kajaba ngan dina waktu nu pohara singket sarta dina jumlah nu pohara saeutik (alatan prosés murudulna radioaktif atawa sinar kosmik)
Matéri nyaéta unggal objék atawa bahan nu ngabutuhan ruang, nu jumlahna diukur ku hiji sipat nu disebat massa
Sacara umum bisa ogé didepinisikeun salaku hal anu ngabogaan massa jeung nempatan voume
Matéri kasusun ku molékul-molékul, jeung molékul ogé kasusun ku atom-atom
Umumna Matéri bisa dipendakkeun dina opat tahap nu bénten, nyaéta padet, éncér, gas, jeung plasma
Ngan, aya ogé tahap matéri nu sanés, jiga Kondensat Bose-Enstein
"E = mc"2 dina élmu fisika nyaéta hiji rumus anu penting sarta dipikawanoh, anu ngécéskeun persamaan harga antara énergi ("E") jeung massa ("m"), anu disatarakan sacara langsung ngaliwatan luadrat tina hiji konstanta nyaéta laju cahaya dina rohangan hapa (c2): formula_1, anu mana: Faktor c2 boga harga 89.88 PJ/kg = 21.48 Mt TNT pér kg = 149.3 pj/u = 931.5 Mev/u
Lamun énergi anu dimaksud dina persamaan di luhur nyaéta énergi cicing, mangka massa anu patali nyaéta massa cicing ogé atawa massa invarian
Sajarah sarta konsékuensina
Albert Einstein nurunkeun rumus ieu dumasar kana pengimeutan manéhna dina taun 1905 kana lampah obyék anu usik kalawan laju nu ngadeukeutan laju cahaya
Kacindekan kawéntar anu dijieun hasil tina pangameutan ieu téh yén massa hiji barang sabenerna nyaéta hiji ukuran tina kandungan énergi barang kasebut
Sabalikna, persamaan anu dimaksud nandakeun yén kabéh énergi anu aya dina sistem katutup mangaruhan massa cicing dina sistem éta
Nurutkeun persamaan ieu, jumlah énergi maksimum anu "bisa dibeunangkeun" tina hiji obyék pikeun ngalakonan gawé aktif nyaéta massa obyék dikalikeun kuadrat tina laju cahaya
Rumus ieu ogé dipaké pikeun ngukur badagna énergi anu dihasilkeun dina réaksi nuklir
Parobahan massa isotop saméméh sarta saenggeus réaksi nuklir diitung
Di mana jumlah massa anu leungit saenggeus réaksi nuklir ("Δm") dikalikeun jeung kuadrat laju cahaya, hasilna sarua jeung énergi anu dileupaskeun dina réaksi nuklir kasebut
Laju cahaya dina hiji rohangan hapa nyaéta 299.792.458 méter pér detik (m/s) atawa 1.079.252.848,8 kilométer pér jam (km/h) atawa 186.282.4 mil pér detik (mil/s) atawa 670.616.629,38 mil pér jam (mil/h)
Laju cahaya ditandaan ku aksara "c", anu asalna tina basa Latén "celeritas" anu hartina "laju", sarta ogé dipikawanoh minangka konstanta Einstein
Kecepatan sabenerna hiji définisi, lain hiji ukuran, alatan méter sorangan didéfinisikeun tina jihat laju cahaya jeung detik
Laju cahaya ngaliwatan hiji médium (anu hartina lain dina rohangan hapa) nyaéta kurang ti "c" (ngadéfinisikeun indéks pantul médium kasebut)
Indéks réfraksi dina médium didéfinisikeun minangka babandingan antara gancangna rambatan cahaya dina hawa jeung gancangna rambatan cahaya dina médium kasebut
Sacara matematis, indéks réfraksi bisa ditulis: n = c/cm di mana: atawa: formula_1
Albert Einstein (14 Maret 1879–18 April 1955) nyaéta hiji élmuwan fisika téoritis anu dianggap élmuwan pangbadagna dina abad ka-20
Manéhna nepikeun téori rélativitas sarta ogé réa nyumbang pikeun mekarna mékanika kuantum, mékanika statistik, sarta kosmologi
Manéhna dibéré kasinugrahan Pangajén Nobel dina widang Fisika dina taun 1921 pikeun guaranana ngeunaan éfék fotoéléktrik sarta "pangabdianana pikeun Fisika Téoritis"
Sanggeus téori rélativitas umum dirumuskeun, Einstein jadi kawentar di sakuliah dunya, hontalan anu henteu ilahar pikeun saurang élmuwan
Dina mangsa kolotna, katénaranana ngaleuwihan ketenaran kabéh élmuwan dina widang sajarah, sarta dina widang budaya populér, kecap "Einstein" dianggap sinonim jeung kacerdasan atawa malah kajeniusan
Beungeutna mangrupa salah sahiji anu pangdipikawanohna di sakuliah dunya
Dina taun 1999, Einstein dingaranan "Inohong Abad Kiwari" ku majalah "Time"
Kapopuléranana ogé ngajadikeun ngaran "Einstein" dipaké sacara lega dina pariwara sarta barang dagangan séjén, sarta pamustunganana "Albert Einstein" didaftarkeun minangka mérek dagang
Pikeun ngahargaan manéhna, salah sahiji hijian dina fotokimia dingaranan "einstein", hiji unsur kimia dingaranan einsteinium, sarta hiji asteroid dingaranan 2001 Einstein
Rumus Einstein anu pangkawentarna nyaéta (tempo E=mc²): formula_1 Biografi
Mangsa ngora jeung universitas
Einstein dilahirkeun di Ulm di Württemberg, Jerman; kira-kira 100 km wétaneun Stuttgart
Ngaran bapana Hermann Einstein, saurang padagang ranjang bulu anu saterusna ngajalankeun pagawéan éléktrokimia, sarta ngaran indungna nyaéta Pauline
Maranéhanana kawin di Stuttgart-bad Cannstatt
Kulawarga maranéhanana turunan Yahudi; Albert disakolakeun di sakola Katholik sarta alatan kahayang indungna manéhna dibéré pangajaran biola
Dina umur lima taun, bapana némbongkeun kompas kantong, sarta Einstein sadar yén hiji hal di rohang anu "kosong" ieu ngalakukeun aksi kana jarum dina kompas kasebut; manéhna saterusna ngécéskeun pangalamanana ieu minangka salah sahiji waktu anu paling ngailhaman dina hirupna
Sanajan manéhna ngajadikeun modél jeung pakakas mékanik minangka hobina, manéhna dianggap murid anu hésé narima pangajaran, jigana alatan susunan anu arang sarta henteu ilahar dina uteukna (ditalungtik sanggeus maotna)
Manéhna satuluyna dibéré pangajén pikeun téori rélativitasna alatan kakurangna ieu, sarta ngajelaskeun kalawan mikir jero ngeunaan rohang jeung waktu ti batan barudak séjénna, manéhna sanggup ngamekarkeun kapintéranana
Timuan séjénna, kapanggih ka dieunakeun, ngeunaan kamekaran mentalna nyaéta manéhna ngarandapan Sindrom Asperger, hiji kaayaan anu patali jeung autisme
Einstein mimiti diajar matematika dina umur dua belas taun
Aya gosip yén manéhna gagal dina matematika di sakolana, tapi ieu henteu bener; parobahan dina peunteun dina taun satuluyna ngajadikeun jalma katalimbeng
Dua pamanna mantuan ngarojong Einstein supaya katarik ku dunya inteléktual dina tungtung mansa budakna sarta mangsa mimiti rumajana ku méré bongbolongan sarta buku ngeunaan élmu alam jeung matematika
Dina taun 1894, dilantarankeun kagagalan usaha éléktrokimia boga bapana, Einstein pindah ti Munich ka Pavia, Italia (deukeut dayeuh Milan)
Albert tetep tumetep pikeun ngabéréskeun sakola, ngabéréskeun hiji seméster saméméh ngagabung deui jeung kulawargana di Pavia
Kagagalan manéhna dina ujian pikeun asup ka "Eidgenössische Technische Hochschule" (Institut Téknologi Swiss Fedéral, di Zurich) dina taun satuluyna mangrupa hiji kamunduran, manéhna dikirim ku kulawargana ka Aarau, Swiss, pikeun ngabéréskeun sakola tengahanana, di mana manéhna nampa diploma dina taun 1896, Einstein sawatara kali ngadaptar di "Eidgenössische Technische Hochschule"
Dina taun saterusna manéhna ngaleupaskeun kawarganagaraan Württemberg, sarta jadi teu boga kawarganagaraan
Dina taun 1898, Einstein papanggih jeung sarta ragrag asih ka Mileva Hayuć, saurang warga nagara Sérbia anu mangrupa babaturan sakelasna (ogé babaturan Nikola Tesla)
Dina taun 1900, manéhna dibéré gelar pikeun ngajar ku "Eidgenössische Technische Hochschule" sarta ditarima minangka warga nagara Swiss dina taun 1901
Salila mangsa ieu Einstein ngadiskusikeun karesepna kana élmu alam ka babaturan deukeutna, kaasup Mileva
Manéhna jeung Mileva mibanda saurang putri nu dingaranan Lieserl, lahir dina bulan Januari taun 1902
Lieserl Einstein, dina waktu éta, dianggap henteu legal alatan kolotna henteu kawin
Gawé jeung gelar doktor
Dina waktu kalulusanana, Einstein henteu bisa manggihan gawé pikeun ngajar, sikepna nu gurunggusuh salaku nonoman sok ngajadikeun profesorna gampang ambek
Bapa babaturan sakelsana nulungan manéhna méré gawé salaku asistén téknik pamariksa di Kantor Patén Swiss dina taun 1902
Di dinya, Einstein ngimeutan sarta meunteun aplikasi patén para panimu pikeun pakakas anu merlukeun pangaweruh fisika
Manéhna ogé jadi sadar pentingna aplikasi dibandingkeun jeung guaran anu goréng, sarta diajar ti dirékturna kumaha "cara sikap nu bener"
Einstein sakapeung ngabenerkeun désain maranéhanana sarta ogé meunteun kapraktisan hasil gawé maranéhanana
Einstein kawin jeung Mileva dina ping 6 Januari 1903
Mileva téh saurang matematikawan
Dina ping 14 Méi 1904, lahir anak kahiji ti papasangan ieu, nu dingaranan Hans Albert Einstein
Dina taun 1904, posisi Einstein di Kantor Patén Swiss jadi tetep
Manéhna meunangkeun gelar doktor sanggeus nyieun tésis ""Eine neue Bestimmung der Moleküldimensionen" ("On a new determination of molecular dimensions") dina taun 1905 ti Universitas Zürich
Dina taun anu sarua manéhna nulis opat artikel anu méré dasar fisika modéren, tanpa réa narasi sains
Réa fisikawan sapuk yén tilu tésis éta (ngeunaan gerak Brownian), éfék fotoéléktrik, sarta rélativitas husus) pantes meunang Pangajén Nobel
Tapi ngan tésis ngeunaan éfék fotoéléktrik anu meunangkeun pangajén kasebut
Ieu téh hiji ironi, lain ngan alatan Einstein leuwih réa nyaho ngeunaan rélativitas, tapi ogé alatan éfék fotoéléktrik nyaéta hiji fénoména kuantum
Manéhna masrahkeun tésis-tésisna ka "Annalen der Physik"
Paguyuban Fisika Murni jeung Aplikasi (IUPAP) ngarancanakeun pikeun ngarayakeun 100 taun publikasi gawé Einstein dina taun 1905 minangka taun Fisika 2005
Artikel kahijina dina taun 1905 nu judulna "On the Motion—Required by the Molecular Kinetic Theory of Heat—of Small Particles Suspended in a Stationary Liquid"", ngawengku panalungtikan ngeunaan gerak Brownian
Ngagunakeun téori kinétik cacai anu dina waktu éta kontrovérsial, manéhna netepkeun yén fénoména, anu masih kurang guaran anu nyugemakeun sanggeus sawatara dékadeu sanggeus manéhna mimiti diimeutan, méré bukti empirik (hasil pangimeutan sarta ékspérimén) nu lumangsung dina atom
Sarta ogé maké mékanika statistika, anu dina waktu harita ogé mangrupa kontrovérsi
Dina astrofisika, sinar kosmik nyaéta radiasi ti partikel nu boga muatan nu énergina gedé anu asalna ti luar atmosfir Bumi
Sinar kosmik bisa mangrupa éléktron, proton malah ogé inti atom kawas beusi atawa anu leuwih beurat ti éta
Lolobana partikel-partikel kasebut asalna tina prosés-prosés énergi nu gedé dina jero galaksi, contona kawas supernova
Dina lalampahanana, sinar kosmik interaksi jeung médium antarbintang sarta satuluyna jeung atmosfir Bumi saméméh ngahontal detéktor
Ampir 90% sinar kosmik anu anjog ka pabeungeutan Bumi nyaéta proton, kira-kira 9% partikel alfa jeung 1% éléktron
Puseur tina atom disebut inti atom atawa nukleus
Inti atom diwangun ku proton jeung neutron
Lobana proton dina inti atom disebut nomer atom, sarta nangtukeun rupa unsur atom éta
Ukuran inti atom jauh leuwih leutik ti ukuran atomna sorangan, sarta lolobanaana kasusun ku proton jeung neutron, ampir sama sakali euweuh sumbangan ti éléktron
Jumlah neutron dina inti atom nangtukeun isotop unsur atom kasebut
Jumlah proton jeung neutron dina inti atom silih pakait; biasana dina jumlah anu sarua, dina nukleus badag aya kaleuwihan jumlah neutron ti jumlah proton
Dua jumlah kasebut nangtukeun jinis nukleus
Proton jeung neutron mibanda massa anu ampir sarua, sarta jumlah dua massa proton jeung neutron ieu disebut nomer massa, sarta beuratna ampir sarua jeung massa atom (unggal isotop mibanda massa anu mandiri)
Massa éléktron pohara leutik sarta henteu réa pangaruhna kana massa atom
Hiji inti atom (nuklir) diwangun ku proton jeung neutron anu silih tarik kacida kuat
Gaya éléktromagnét anu ngabalukarkeun sarupaning arus (muatan), nyegah proton nyieun iketan tanpa neutron (gaya éléktromagnétik kasebut baris ngancurkeun inti nuklir sarupaning éta - iketan tanpa neutron)
Sabot neutron jeung proton aya dina jarak anu pohara deukeut, maranéhanana ditahan ku gaya nuklir kuat
Gaya nuklir kuat ieu kacida kuatna lamun dibandingkeun jeung gaya gravitasi atawa jeung gaya éléktromagnét, tapi alatan gaya nuklir kuat ieu ngan digawé dina jarak anu pohara pondok (kabalikan tina gaya gravitasi sarta éléktromagnét anu miboga hontalan teu kahingga) urang henteu bisa ngarasakeunana dina kahirupan sapopoé
Hidrogén nyaéta hiji-hijina unsur anu henteu miboga neutron dina intina; inti hidrogén ngan diwangun ku 1 proton
Wangun stabil tina hélium, unsur panghampangna sanggeus hidrogén, miboga 2 proton jeung 2 neutron
lolobana unsur hampang stabil lamun miboga jumlah neutron jeung proton anu saimbang, tapi beuki beurat/gedé hiji unsur, manéhna baris merlukeun leuwih réa neutron pikeun tetep silih iket babarengan
Isotop hiji atom ditangtukeun ku jumlah neutron dina jero intina
Isotop-isotop ti hiji unsur anu sarua miboga sipat kimia anu kacida mirupa alatan reaksi kimia ampir gumantung sagemblengna kana jumlah éléktron anu dipiboga hiji atom
Isotop-isotop tina sampel sahiji unsur nu tangtu bisa dipisahkeun ku cara ngagunakeun séntrifugasi atawa spéktométer massa
Cara kahiji dipaké pikeun mroduksi uranium nu dibeungharan tina hiji sampel uranium biasa sarta cara anu kadua dipaké dina padika pananggalan karbon ("carbon dating")
Jumlah proton jeung neutron nangtukeun jinis nukleus atawa inti atom
Proton sarta neutron ampir mibanda massa anu sarua, sarta gabungan jumlahna, jumlah massana, rata-rata sarua jeung massa atomik hiji atom
Gabungan massa éléktron pohara leutik dibandingkeun jeung massa nukleus dilantarankeun beurat proton jeung neutron ampir 2000 kali massa éléktron
Tikukur ("Geopelia striata") nyaéta anggota kulawarga Columbidae japati pituin Asia Tenggara, baraya deukeut 'Japati Damé' ("Peaceful Dove") Australia jeung Nugini, nu di Indonésia sok diingu ku sabab alus sorana
Habitat jeung ambahan
Ambahan pituin ieu spésiés ngampar ti Muangthai Kidul, Tenasserim, jeung Tanjung Malayu nepi ka Sumatra, Jawa, Bali, jeung Lombok
Kiwari, ieu manuk geus sumebar ka Muangthai tengah, Laos, Kalimantan, Sulawesi, Hawai (dibawa taun 1922), Tahiti (1950), Kalédonia Anyar, Seychelles, Kapuloan Chago (1960), Mauritius (méméh 1768), Réunion, jeung Saint Helena
Hirupna di tegalan nu nembrak atawa leuweung nu teu pati rembet, sarta di taman-taman kota
Di Indonésia, ieu manuk diternakkeun sarta diingu dina kurung pikeun diala sorana
Di lingkungan alami, usum kawin lumangsung ti Séptémber nepi ka Juni
Sayangna dijieun basajan tina dangdaunan jeung jukut garing di handap atawa dina tatangkalan
Sausum ngendogna hiji atawa dua, disileungleuman piligenti ku jalu jeung bikang salila 13-18 poé
Anakna ninggalkeun sayang dina umur dua minggu, sarta geus bisa hiber dina umur tilu minggu
Neutron atawa nyaéta partikel subatomik anu henteu boga muatan (nétral) sarta mibanda massa 940 Mev/c² (1.6749 × 10–27 kg, saeutik leuwih beurat ti proton
Puteranana nyaéta ½. Inti atom ti lolobana atom (kabéh kajaba isotop Hidrogén anu pangilaharna, anu diwangun ku hiji proton) diwangun ku proton jeung neutron
Di luar inti atom, neutron henteu stabil sarta mibanda umur tengah tuwuh kira-kira 10 menit, paburincay (luruh) kalawan mancarkeun éléktron jeung antineutrino pikeun jadi proton
Padika paluruhan anu sarua (paluruhan beta) lumangsung dina sawatara inti atom
Partikel-partikel dina inti atom biasana nyaéta neutron jeung proton
Hiji neutron digolongkeun salaku baryon sarta diwangun ku dua quark handap sarta hiji quark luhur
Béda utama neutron jeung partikel subatomik lainna nyaéta maranéhanana henteu boga muatan
Sipat neutron ieu ngajadikeun neutron kawénéhan ti pandeuri dina hiji réaksi nuklir, sarta kacida nembus, ngajadikeun inyana hésé diimeutan sacara langsung
Dina mékanika kuantum, spin nyaéta moméntum sudut intrinsik anu patali jeung partikel
Contona partikel dasar, kawas éléktron, miboga moméntum sudut, sanajan maranéhanana mangrupa partikel kawas titik
Partikel subatomik séjénna, kawas neutron, anu henteu miboga muatan listrik, ogé miboga spin
Dina fisika, moméntum sudut sacara intuitif ngukur sabaraha badag moméntum liniér anu ngarah ka kira-kira hiji titik nu tangtu anu disebut titik puseur; momén ti moméntum
Rumus matematika basajan pikeun moméntum sudut ti hiji partikel ka titik puseur nu tangtu nyaéta: L = r×p di mana L nyaéta moméntum sudut partikel, r nyaéta posisi partikel anu dinyatakeun minangka véktor pindahan ti titik puseur, sarta p nyaéta moméntum liniér ti partikel éta
Partikel subatom diwangun ku proton, éléktron sarta neutron
Proton jeung neutron aya dina inti atom (nukleus) sedengkeun éléktron aya dina inti
Sabenerna sajaba ti tilu partikel anu geus disebutkeun di luhur, réa kénéh partikel-partikel subatom séjénna anu jumlahna bisa ngahontal ratusan
sawatara contona nyaéta: "quark" jeung "meson"
Aya partikel anu boga sipat permanén aya ogé anu henteu permanén, kawas "exotic meson" anu mibanda waktu hirup ngan sapermilyar detik
Isotop nyaéta wangun ti unsur anu nukleusna mibanda nomer atom anu sarua-jumlah proton dina nukleusna tapi kalawan massa atom anu béda alatan maranéhanana mibanda jumlah neutron anu béda
Kecap "isotop", nu hartina "di tempat anu sarua", asalna tina kanyataan yén sakumna isotop ti hiji unsur perenahna di tempat anu sarua dina tabel périodik
Isotop-isotop tina unsur-unsur ngawangun hiji kumpulan "nuklida"
Hiji nuklida nyaéta hiji jinis nukleus atom nu tangtu, atawa leuwih umum hiji aglomerasi proton jeung neutron
Dina noménklatur ilmiah, isotop (nuklida) dispésifikasikeun dumasar kana ngaran unsur ditambah tanda sambung jeung jumlah nukléon (proton sarta neutron) dina atom (upamana, helium-3, carbon-12, carbon-14, iron-57, uranium-238)
Dina wangun perlambang, jumlah nukléon ditandakeun ku hiji awalan nu dinaékkeun ka saluhureun perlambang kimia (upamana, 3He, 12C, 14C, 57Fe, 238U)
Nomer atom nyaéta angka anu némbongkeun jumlah proton dina inti atom
Sacara talari, nomer atom dilambangkeun ku perlambang Z. Alatan nomer atom saban unsur kimia mandiri, nomer atom dipaké pikeun mikawanoh unsur kimia
Contona angka atom hidrogen nyaéta 1 (hiji) - hartina Hidrogen mibanda proton hiji
Massa atom ti hiji unsur kimia nyaéta massa hiji atom dina kaayaan cicing, umumna dinyatakeun dina hijian massa atom
Massa atom mindeng disinonimkeun jeung massa atom rélatif, massa atom rata-rata, sarta beurat atom