izzako/sundanese-pixelgpt huggingface dataset:
Kalengkepan anu ilahar dipaké atawa diayakeun dina ieu upacara téh di antarana: rurujakeun, seureuh, sisir, tali boéh, kembang tujuh rupa, kopi, kaca eunteung, puncak manik (congcot tumpeng), parupuyan, menyan, jeung minyak seungit
Radén Aria Adipati Koesoemaningrat, bupati Cianjur (1834-1862) nu gedé jasana dina mekarkeun Tembang Sunda.. Sok disebut ogé Dalem Pancaniti ku sabab mindeng menekung tafakur di pancaniti
Ngaran keur leutikna mah R.Hasan.. Ti leuleutik diajar pantun jeung degung ka R.Wasitareja
Nya anjeunna nu mimiti nyipta wanda dina Cianjuran, saperti wanda papantunan tina hasil kréasina kana seni pantun, wanda dedegungan (hasil kréasina tina degung), jejemplangan (hasil kréasi tina lagu-lagu jemplang), jeung rarancagan (hasil kréasi tina lagu-lagu rancag)
Kacapi Dalem Pancaniti dingaranan Nyi Guling putih, turta dianggap mibanda kakuatan magis
Dina waktu-waktu nu tangtu, saban minggu sok diayakeun riungan para seniman di ruangan pancaniti, nepi ka kasenian, utamana seni mamaos, bisa mekar tur nerekab saparahiangan
Sajaba ti panaratas tembang Sunda, anjeunna ogé produktif nulis, samalah karyana Kamus Melayu Sunda bisa dianggap minangka kamus Melayu Sunda munggaran anu ditulis ku pribumi (urang Sunda)
Jan Laurens Andries Brandes atawa J.L.A
Brandes (lahir di Rotterdam, 13 Januari 1857 – tilar dunya di Batavia, 26 Juni 1905 dina umur 48 taun), filolog (ahli basa kuno), kolektor barang kuno, jeung leksikografer (panyusun kamus) urang Walanda nu neundeun minat nu gedé kana kabudayaan Nusantara, kaasup Sunda
Kacida produktifna nulis ngeunaan kabudayaan Nusantara
Inyana ogé anu nimu naskah Kakawin Nagarakrtagama, salah sahiji naskah (manuskrip) penting ngeunaan sajarah Nusantara, di Pura Cakranegara, Lombok dina taun 1894
Ratusan koléksi naskahna kiwari diteundeun di Perpustakaan Nasional RI
Éta gundukan koléksina téh dikodeuan BR atawa singgetan tina Brandes
Brandes tilar dunya dina umur anu ngora kénéh, nyaéta dina umur 48 taun
Inyana tilar dunya nalika nyekel kalungguhan minangka ketua "Commissie in Nederlandsch Indie voor Oudheidkundige Onderzoek op Java en Madoera" (Komisi Hindia Walanda pikeun Panalungtikan Arkéologi di Jawa jeung Madura), nyaéta cikal bakal ti Dinas Purbakala jeung Pusat Penelitian Arkéologi di Indonesia
Karya-karyana dina wangun tulisan mah aya ratusan, tapi nu husus aya patalina jeung kabudayaan Sunda mah di antarana:
Pendopo Kabupatén Cianjur nyaéta puseur pamaréntahan Kabupatén Cianjur anu perenahna di Jalan Siti Jénab
Sacara administratif asup ka wewengkon kampung Kebon Kembang, kalurahan Pamoyanan, kacamatan Cianjur
Pendopo dikubeng ku opat jalur jalan raya jeung dina aréa anu sarua téh aya sababaraha hiji wanguan pamaréntahan séjénna
Pendopo perenahna di lingkungan pakotaan jeung mangrupa puseur dayeuh Cianjur
Di bagian hareupna aya alun-alun, Masjid Agung Cianjur jeung salah sahiji situs anu kawilang penting dina riwayat dipilihna éta wewengkon minangka kota, nyaéta cinyusu anu katelah Pangguyangan Badak Putih
Pendopo nyaéta salah sahiji wangunan paling penting dina sajarah hiji dayeuh puseur pamaréntahan, saperti Kabupatén Cianjur
Kiwari Pendopo geus jadi kompléks wangunan ku sabab geus réa wangunan séjénna
Éta kompléks téh ngandung sababaraha titinggal budaya mangsa baheula iwal ti éta wangunan pendopona sorangan
Wangunan pendopo diwangun kira-kira dina taun 1780 sabada wangunan nu saméméhna ancur akibat lini dia taun 1779
Wangunan pendopo téh nyanghareup ka kaléreun jalan raya
Sacara umum ieu wangunan téh mangrupa wangunan permanén kalawan diwuwuhan ku gaya wangunan lokal jeung Éropa
Dina bagian hareup wangunan aya tepas jeung tihang-tihang gaya Éropa, panto jeung jandéla anu ukuranana badag
Hateupna dijieun tina kenténg jeung disusun
Di bagian tukang aya balong jeung dua buyung jeung batu nangtung
Buyung nyaéta wangunan nu gorowong tengahna jangkungna kira-kira 70 cm jeung wangunna sarupa kuncup kembang
Iwal ti éta di bagian hareup kompléks pendopo ogé bisa kapanggih locéng logam anu cukup badag nu aya angka taunan 1774
Éta locéng téh digantungkeun dina tihang nu dijieun tina beton
Surah Al-jumu’ah (basa Arab:الجمعة) nyaéta surah ke-62 dina Al Qur'an
Surah ieu kagolongkeun surah Madaniyah anu diwangun ku 11 ayat
Dingaranan Al Jumu’ah anu hartina "poé jumaah" dicokot tina kecap Al Jumu’ah anu aya dina ayat ka-9 surat ieu
Eusi Kandungan ayat 9-10
Maksudna, lamun imam naék mimbar sarta muazzin geus azan dina poé jumaah, mangka kaum muslimin kudu geura nedunan panggero muazzin éta sarta ninggalkeun kabéh urusanana
Tafsirna, panggero Alloh ka jalma-jalma nu ariman atawa umat Islam anu geus minuhan sarat-sarat minangka mukallaf pikeun ngalaksanakeun solat jumaah umat Islam diwajibkeun pikeun ninggalkeun sagala urusanana, kawas nungtut élmu sarta jual beuli
Umat Islam anu minuhan panggero Alloh kasebut tangtu baris nampa réa hikmah
Umat Islam anu geus réngsé ngalakukeun solat diparentahkeun ku Alloh pikeun usaha atawa digawé sangkan nampa karunia-Na, kawas élmu pangaweruh, harta banda, kaséhatan sarta nu séjén-séjénna
Di mana waé sarta iraha waé jeung naon waé nu dipigawe ku kaum muslimin, maranéhanana ditungtut ku agamana supayah inget ka Alloh
Nujul kana ayat 9-10, umat Islam diparéntahkeun ku agamana supayah disiplin dina ngalakonan ibadah wajib kawas solat, sarta kudu giat usaha atawa digawé luyu jeung papagon Islam kawas digawé nu bener sarta diajar nu soson-soson
Syamsuri, 2004: 25 Sajaba eusi paréntah pikeun ngalaksanakeun solat juamah ieu surah ogé maréntahkeun sakabéh umat Islam pikeun usaha atawa digawé néangan rejeki minangka karunia Alloh SWT
Surah ieu maréntahkeun manusa pikeun nyaimbangkeun kahirupan di dunya jeung persiapan kahirupan di ahérat jaga
Carana, sajaba kudu ngalaksanakeun ibadah, ogé kudu getén digawé minuhan kaperluan hirup
Bachrul Ilmy, 2006: 15
Makam Dalem Cikundul perenahna di Kampung Majalaya, Désa Cijagang, Kacamatan Cikalongkulon, kabupatén Cianjur
Pikeun ngajugjug ka ieu patempatan kawilang gampang
Jalan aspal geus nepi ka ieu désa
Sacara Astronomis ieu makam téh perenahna dina koordinat 06°42 02 LS jeung 107°10 52,8 BT
Ieu makam anu kawilang réa didatangan kunu jarah téh perenahna di luhureun Pasir Gajah
Éta pasir téh diheumpit ku kamalirna walungan Cikalong di lebah kulon jeung kidulna, lebah wétan mangrupa taneuh tegal, ana pon lebah kalérna nyaéta leuweung
Iwal ti makam inohong utama, di lebah handapeunana ogé réa makam séjénna
Ieu komplék makam téh méh ngahiji jeung padumukan warga désa kalawan ngan saukur dipisahkeun ku walungan Cikalong
Komplék makam kungsi ngalaman sababaraha kali pangropéa
Pangropéa pamungkas dilakukeun dina taun 1984 ku Moeslim Thahér, saurang anggota DPA
Kompléks makam manjang ti kidul ka kalér dikubeng ku pager
Topografi di sabudeureun kompléks makam nyaéta teu rata kalawan kompléks makamna déngdék/miring, beuki ka kalér beuki luhur
Di lebah handapna aya pos pangurus makam, gapura jeung masjid
Ti pos ieu nu jarah tuluy ka makam Dalem Cikundul ngaliwatan jalan tétécléan anu dibagi jadi dua bagéan/jalur anu dipisahkeun ku pangwates tina beusi, pikeun misahkeun jalur lalaki jeung awéwé
Di sisi katuhu tétécléan jalan ieu téh réa makam nepi ka bagéan puncak
Di puncakna aya wangunan cungkup/suhunan permanén nu wangunna pasagi rada gedé nyanghareup ka kidul anu eusina makam Dalem Cikundul
Ieu wangunan téh dibagi jadi dua nyaéta tepas jeung wangunan utama
Wangunan utama dilengkepan ku dua panto.Panto di lebah wétan pikeun awéwé, anapon panto di lebah kulon pikeun lalaki
Di jero rohangan ogé dibagi deui ku tembok nu jangkungna 1 méter pikeun misahkeun awéwé jeung lalaki
Di tengah rohangan utama nyampak makam Dalem Cikundul
Ieu makam téh dikurilingan ku pager teralis kalawan dilengkepan ku panto di sisi lebah kulon
Makamna ditutupan ku lawon bodas, ogé dua nisanna pikeun nandakeun makam
Ieu makam téh pohara dikeramatkeunana nu antukna patugas pangurus makam teu wani muka lawon bodas nu mungkus éta nisan/tutunggul
Kebon Raya Bogor nyaéta musieum hirup kalawan koléksi pepelakan panglengkapna sadunya, nu perenahna di Kota Bogor
Ku euyeubna koléksi botani, jadi tempat dongdonan pariwisata
Koléksi botanina ngawengku 3504 rupa pepelakan, 3142 spésimen angkrék tina 442 wanda jeung 89 marga
Sacara resmi ngadegna tanggal 18 Méi 1817
Saméméhna mah (1811-1816), mangrupa taman Istana Bogor nu dijieun ku Sir Thomas Stamford Rafflés mangsa inyana jadi Létnan Gubernur Jenderal Inggris pikeun Indonésia
Harita Rafflés ngahaja ngadatangkeun dua ahli kebon ti Kebun Raya Kew ti London
Mimitina mah dingaranan "s'Lands Plantentuin"
Sanggeus balik deui ka pamaréntahan Walanda, nu nguruskeun kebonna ditangkes ku Casper Georg Carl Reinwardt, urang Jérman anu pindah ka Amsterdam tur diangkat jadi dirékturna nu munggaran (1817-1822)
Salila kapangurusanana, Reinwardt geus melak leuwih kurang 900 rupa pepelakan
Dina taun 1830, Johannes Elias Teijsman, panata kebon urang Walanda nu jadi kuratorna, méakkeun waktu méh lima puluh taun pikeun mekarkeun kebon raya Bogor
Teijsman ngaropéa deui pola tanam dumasar sélér taksonomina
Ku jasa-jasana ngaropéa Kebon Raya Bogor ieu, Tiejsman dibéré pangajén mangrupa tugu di Taman Tijsman jeung 4 spésiés tangkal jati jeung verbena ti marga "Teijsmaniodendron," dicokot tina aran Tiejsman
DATA KOLÉKSI KEBON RAYA BOGOR PER-DÉSÉMBER 2018 Family : 231 Genus : 1.202 Species : 3.156 Specimen : 12.141 DATA KOLÉKSI ANGGRÉK KEBON RAYA BOGOR PER-AGUSTUS 2015 Family : - Genus : 106 Spesies : 572 Specimen : 6.169
Caturtunggal nyaéta salah sahiji désa di Kacamatan Dépok, Kabupatén Sléman, Propinsi Yogyakarta, Indonésia
désa Caturtunggal perenahna aya dina 7º46’48” LK, jeung 110º23’45” BW, kalayan lega wilayah 11.070.000 M² jeung jumlah pangeusi 57.228 jiwa
Minangka hiji wewengkon nu mibanda PTN panglobana, wewengkon ieu ampir saparapatna dieusian ku mahasiswa
Ku ayana éta, di daérah ieu loba lokasi indekos katut panginepan
Mimitina mah Désa Caturtunggal téh mangrupa wewengkon anu ngawengku 5 (lima) kalurahan, nyaéta Kalurahan Karangwuni, Kalurahan Mrican, Kalurahan Demangan, Kalurahan Ambarukmo, jeung Kalurahan Kledokan
Dumasar kana Maklumat Pamaréntah Daérah Istiméwa Yogyakarta nu dikalluarkeun taun 1946 ngeunaan Pamaréntahan Kalurahan, mangka lima kalurahan éta tuluy dihijikeun jadi hiji désa nu otonom kalayan ngaran Désa Caturtunggal nu sacara resmi ditetepkeun dumasar kana Maklumat Nomer 5 Taun 1948 ngeunaan Parobahan Daérah-daérah Kalurahan
Caturtunggal, Dépok, Sleman
Radén Aria Adipati Koesoemadiningrat nyaéta Bupati (Dalem) Ciamis ka-16 nu katelah ogé ku sebutan Kangjeng Prabu (1839-1886
Taun 1828 ngaranna téh Jayanagara (Djajanagara)
Mimiti cekel gawé jadi jurutulis kabupatén, anu satuluyna kapapancénan ngawangun pabrik nila di Ciamis, Panjalu, jeung Rancah
Taun 1831 anjeunna diangkat jadi komandan prajurit di wewengkon (afdeeling) Galuh sarta dina taun éta kénéh diangkat jadi Kepala Pengawas kebon tarum di wewengkon Galuh nepi ka anjeunna meunang gelar Tumenggung
Kusumadiningrat ogé dipikawanoh minangka bupati anu neundeun raga katineung nu gedé kana kabudayaan Sunda
Ieu hal katangén tina lobana koléksi kapurbakalaan saperti arca jeung naskah ("manuscrift") boh nu kiwari diteundeun di muséum Nasional boh di Perpustakaan Nasional nu asalna ti anjeunna
Naskah-naskah Sunda kuna anu ngandung informasi penting ngeunaan sajarah kabudayaan Sunda mangsa baheula kayaning Carita Parahiangan, Séwaka Darma, Carita Purnawijaya, jsté mangrupa hibah ti anjeunna pisan
Anjeunna ngalakukeun pangwangunnan ku cara nyieun saluran cai jeung bendungan, saperti saluran cai Garawangi (1839), Cikatomas (1842), Tanjungmanggu/Nagawiru (1843) dan Wangunreja (1862)
Tuluy ngawangun lahan pasawahan anyar jeung kebon kalapa di unggal wewengkon
Dina raraga ngahangkeutkeun produksi kalapa, saban pangantén lalaki dina seserahan diwajibkeun mawa kitri, anu engkéna dipelakkeun di hareupeun imah nalika geus rumah tangga
Pamustunganana, Galuh-Ciamis kawentar jadi gudang kalapa anu pangceuyahna di Priangan wétan
Loba pisan pabrik minyak kalapa nu diadegkeun utamana ku pengusaha ti Cina
Nu kawentar di antarana nyaéta Gwan Hien di Kertasari, Ciamis jeung pabrik Haoe yén di Pawarang (disebut Olpado) anu musna alatan bom nalika Galuh dijorag ku Walanda
Pangéran Aria Adipati Achmad Djajadiningrat (lahir di Pandéglang, 16 Agustus 1877, pupus di Purwakarta, 22 Désémber 1943
Bupati Sérang (1901-1924), Bupati Batawi (Batavia) (1924-1929), anggota "volksraad" jeung anggota "Raad van Indie"
Leuit nyaéta ngaran wangunan tradisional nu gunana pikeun neundeun paré
Aya anu kolongna luhur aya ogé anu handap
Anu has tina leuit nyaéta panto jeung dingdingna
Panto leuit leuwih mémpér-mémpér kawas jandéla ti batan panto, ku sabab ayana di luhur bagian hareup
Jalma anu arék muka atawa asup ka jero kudu maké tarajé
Anapon dingdingna biasana tina bilik sakumaha nu dipaké ogé dina imah, nu ngabédakeunna téh lincarna
Upama dina imah mah lincarna téh ngan aya hiji saban dingding, dina leuit mah lincarna téh loba kawas jadi tulang rusuk
Dijieunna ogé biasana lain tina kai, tapi tapi tina bagian catang tangkal kawung bagian luarna nu teuas kacida
'Ajam atanapi Basa 'Ajam (عجم) nyaéta kecap nu diserep tina basa Arab, mibanda maksud sabagé basa-basa non-Arab
Basa-basa nu aya di dunia dikategorikeun sabagé basa 'Ajam, ku sabab sanes kaasup dina kamus basa Arab
Radén Saléh Syarif Boestaman (1814-23 April 1880), Juru lukis kawentar ti Indonésia, panaratas seni lukis modéren Indonésia
Radén Saléh lahir ti kulawarga Tumenggung Kyai Ngabehi Kertoboso Bustaman (1681-1759), kulawarga Bupati jeung ménak nu kawentar dina mangsana nu aya pancakakina jeung Karajaan Mataram
Bapana téh Sayid Husén bin Alwi bin Awal, sedeng indungna Mas Ajeng Zarip Husén
Bakatna nu nyongcolang katangén ku Antonie Auguste Joseph Paijen (1792-1853), pelukis ti Bélgia
Kalayan kasaluyuan ti kulawargana Radén Saléh, Radén Saléh nu harita leutik kénéh dibawa ka Cianjur nu mangsa harita jadi puseur dayeuh Karésidénan Priangan
Sanggeus sawatara lila nganjrek di Cianjur, Radén Saléh pindah ka Bogor, saimah jeung Paijen
Nya Paijen pisan nu ngajarkeun ngalukis ka Radén Saléh téh
Radén Saléh sok dibabawa ngaprak maturan Paijen nyieun sawatara gambar tina objék alam pikeun panalungtikan Profesor Reindwardt, ahli pertanian nu ngadegkeun Kebon Raya Bogor
Sanggeus Paijen mulang ka éropa taun 1825, Radén Saléh dumuk di Kulawarga Jéan Baptiste de Linge jeung istrina, Colette Therese Verrue di Batavia
De Linge téh akuntan di Diréktorat Jenderal Keuangan kolonial
Taun 1829 De Linge ditugaskeun ka Walanda, Radén Saléh ogé ngilu dina éta lalampahan
Nalika De Linge dijadwalkeun mulang ka Batavia, Radén Saléh mundut ijin pikeun cicing leuwih lila di Walanda
Pamundut téh ditujukeun ka Mr. G.G
Clifford, Menteri Urusan Cai, Industri Nasional jeung Urusan Koloni harita, sangkan ngawaragadan anjeunna nalika di Walanda
Kahayang Radén Saléh dikabul, anjeunna meunang béasiswa anu jumlahna 4000 gulden keur dua tauneun hirup di Walanda
Salila hirup di Walanda, Radén Saléh nempatan imah J.W
Nibbelink, pagawé pamaréntah di Boschkant
Boschant téh kowaro mah disebut "Prinsessegracht", perenahna di tungtung Herengracht, Den Haag
Bandara Internasional Long Thanh atawa Long Thanh International Airport nyaéta bandara internasional utama nu ngalayanan ibu kota Vietnam, Kota Ho Chi Minh jeung sabudeureunnana
Bandara ieu miboga kode IATA
jeung kode ICAO
Radén Aria Adipati Martanagara (Sumedang, 9 Pébruari 1845-2 Séptémber 1926)
Bupati Bandung, pangarang
Dipikawanoh minangka bupati panyelang ku sabab anjeunna lain turunan langsung ménak Bandung
Bupati anu gedé jasana dina mekarkeun kota Bandung dina mangsa kapamingpinanana
Martanagara téh buyutna Pangéran Kornél
Ramana, Radén Kusumayuda (Koesoemajoeda), wadana Cibeureum nu ditibanan hukuman administratif ku sabab pabéntar paham jeung Pangéran Sugih nu jadi bupati Sumedang mangsa harita, dipindahkeun ka Probolinggo jeung tilar dunya di ditu
Ti burey kénéh Martanagara nganjrek jeung pamanna, Aria Surianegara nu jadi patih Sumedang
Nalika Radén Saléh natamu ka Kabupatén Sumedang, Martanagara diwanohkeun ka éta juru lukis nu kawentar téa
Nalika Radén Sugih mihapékeun puterana Endén Durahim pikeun diatik ku Radén Saléh di Jakarta, Martanagara dipapancénan pikeun maturan
Dina éta kasempetan Martanagara diajar sagala rupa pangarti, saperti basa Malayu, Jawa, jeung Walanda
Sajaba ti éta, Martanagara ogé diajar ngrancang jeung ngaput baju, ngagambar, jeung ngukur taneuh deuih
Satuluyna, kalawan pituduh ti Radén Saléh, Martanagara neruskeun sakolana di Semarang
Dua taun ti harita anjeunna mulang ka Sumedang, laju diangkat jadi guru bantu nu kapapancénan ngajarkeun basa Malayu, ngitung, jeung ngukur taneuh
Riwayat jadi Bupati
Taun 1864 anjeunna diangkat jadi camat Cikadu, tapi sataun ti harita diangkat jadi Kaliwon kota Sumedang
Tina kamotékaranana ngagerakkeun rahayat melak kopi jeung miara jalan jeung jambatan
Anjeunna meunang Medali Pérak (1878)
Taun 1881 diangkat minangka Patih Sumedang
Nalika Pangéran Sugih ngantunkeun, nu ngagantikeunana nyaéta Rangga Suriaatmaja, puterana nu jadi Patih Sukapura Kolot, sarta Martanagara dipindahkeun jadi Patih Sukapura Kolot (1883)
Nalika bupati Bandung ka-10 Radén Tumenggung Kusumadilaga ngantunkeun (1893), sedeng putrana Radén Muharam, umurna kakara 5 taun, Martanagara diangkat pikeun ngagantikeun Radén Muharam
Éta kajadian téh saéstuna ngabalukarkeun réa kalangan ménak anu kanyenyerian ku sabab maranéhna nu boga hak pikeun nyangking kalungguhan téh nyaéta ménak Bandung
Sainganana, Radén Rangga Sumanagara, nu meunang dukungan ti médak Bandung, ngajukeun pamundut ka Gubernur Jenderal pikeun ngajukeun dirina nu jadi bupati
Samalah Radén Rangga Sumanagara kungsi nyoba nelasan ku cara masang dinamit dina kandaraan nu baris ditumpakan ku Martanagara
Hadéna, éta usaha téh teu hasil
Sanggeus kaayaan pindahna kakawasaan ka Martanagara geus mimiti merenah, anjeunna ngamimitian pancénna enggoning ngawangun Kota Bandung
Harita kota Bandung geus bisa diliwatan ku karéta api, puseur departemen peperangan, sarta tempat bisnis nu tohaga, saperti Toko De Vries jeung Toko Liem
Program-programna ogé mimiti laju
Nu paling kawentar mah nyaéta kenténg geus mimiti digunakeun di imah-imah penduduk
Ieu program dilaksanakeun di hiji kampung di Balubur
Ku sabab ieu kampung téh nyieunan kenténg atawa Lio, ku kituna ieu kampung dingaranan Kampung Lio
Ieu ngaran tuluy robah sanggeus pamaréntah ngamerdikakeun ieu kampung, nepi ka jadi katelah kampung Merdika Lio
Anjeunna ogé kaasup salah sahiji bupati anu produktif nulis dina basa Sunda
Karya-karyana anu lolobana ditulis dina wangun wawacan di antawisna:
"Aksara Sundana henteu némbongan
Klik di dieu."
Karéta api nyaéta sarana transportasi atawa kandaraan anu maké tanaga penggerak, boh nu maju sorangan (KRL atawa KRD) atawa dicantélkeun kana kandaraan lianna, anu rék atawa keur maju dina rél
Karéta api nyaéta alat transportasi masal anu umumna aya lokomotif (kandaraan nu maké tanaga penggerak sorangan) jeung rangkéan karéta (pikeun panumpang) atawa gerbong (pikeun barang) (dicantélkeun kana kandaraan lianna)
Éta rangkéan atawa gerbong téh ukuranana rélatif gedé jeung lega nu antukna mampuh muat panumpang atawa barang kalawan loba
Alatan sipatna minangka angkutan massal nu éféktif, sababaraha nagara ngusahakeun sangkan manpaatna bisa maksimal minangka alat transportasi darat boh di jero kota, antarkota boh antarnagara
Béca (asalna tina basa Hokkien: "be chia" anu hartina "karéta kuda") nyaéta moda transportasi tilu roda anu ilahar kapanggih di Indonésia jeung di sawaréh Asia
Béca mangrupa ngaran tutumpakan gilindingna tilu gilinding sepéda jeung majuna diboséh ku jelema
Kapasitas béca nyaéta pikeun ngangkut dua urang panumpang jeung saurang supir
Béca samacam ieu mimiti aya di urang kira-kira taun 1950, di méh unggal kota ayeuna aya béca, sabab, béca lain baé bisa ngangkut jelema ogé bisa dipaké ngangkut naon baé
Jadi supir béca téh nyaéta salah sahiji cara pikeun meunangkeun napkah anu panggampangna, nu antukna jumlah supir béca di wewengkon anu angka pangangguranana luhur mah baris jadi réa pisan
Béca dilarang di Jakarta kira-kira ahir dasawarsa 1980-an
Alesan resmina mah harita téh nyaéta yén béca nyaéta "éksploitasi manusa ku manusa", tuluy béca diganti ku Bajaj, hélicak
Ojég (kirata tina kecap basa Sunda "ongkos ngajégang") nyaéta sarana transportasi umum di Indonésia kalawan maké motor atawa sapédah
Disebut informal ku sabab teu diaku ku pamaréntah jeun teu maké idin pikeun ngoprasikeunana
Panumpangna biasana ngan saurang tapi kadang-kadang bisa duaan
Harga ongkosna ditangtukeun ku cara nawar jeung supir ojégna, mun geus paheut hargana tuluy bisa dianteurkeun ka tempat tujuan
Data tinulis nyebutkeun yén ojég geus aya sahanteuna ti taun 1950-an di Subang
Ojég réa dipaké ku sabab leuwih punjul ti batan kandaraan lianna nyaéta leuwih gancang jeung bisa seseleké nalika macét di kota
Iwal ti éta ogé bisa ngahontal wewengkon dina gang-gang nu heurin jeung hésé diliwatan ku mobil
Biasana mah tukang ojég téh sok mangkal di pasimpangan jalan anu ramé, atawa di portal wewengkon perumahan
Délman nyaéta kandaraan "transportasi" tradisional nu rodana dua, tilu atawa opat anu teu maké mesin tapi maké kuda minangka panggantina
Variasi alat tranportasi anu maké kuda séjénna nyaéta karéta perang, karéta kéncana jeung karéta kuda
Di Tatar Sunda sorangan ieu kandaraan téh disebut délman, sado atawa kéréték
Ngaran ieu kandaraan téh asalna tina ngaran panimuna, nyaéta Charles Théodore Deeleman, saurang litografer jeung insinyur di Hindia Walanda.. Urang Walandana sorangan nyebut ieu kandaraan téh ku ngaran "dos-à-dos" (tonggong dina tonggong, arti harfiah basa Perancis, nyaéta sarupa anu posisi diuk panumpangna patonggong-tonggong
Éta istilah "dos-à-dos" téh tuluy ku pangeusi pribumi Batavia mah disingget jadi ‘sado’
AKAP nyaéta singgetan tina angkutan Kota Antar Propinsi
Ieu istilah nunjul kana alat "angkutan" umum untmana Beus, sanajan kiwari kaayaana henteu ramé kawas baheula alatan loba panumpang anu baheulana sok maké AKAP dimana mulang ka kampung, kiwari geus maraké mobil atawa motor sorangan/pribadi
AKDP nyatéa singgetan tina Antar Kota Antar Propinsi pikeun transportasi umum
Trayék nyaéta sesebutan pikeun jalur kandaraan umum
Contona pikeun kandaraan umum angkot trayék terminal-pasar induk
Santri nyaéta anu keur dialajar di pasantrén salian ti éta istilah santri ogé ditujukeun pikeun jalma nu sok ngingilu dina kagiatan kaagamaan atawa ogé jelema nu sok nuturkeun Kyai
Kecap "santri" hartina murid dina basa Jawa/basa Sunda asalna tina kecap “cantrik” (Sunda:Catrik) (Basa Sangsakerta, atawa mungkin basa Kawi) anu hartina jelema anu teu weléh nuturkeun guru
Istilah santri ogé kapanggih dina basa Tamil, anu hartina 'guru ngaji'
Ana pon C.C Berg mah boga sawangan yén éta istilah "santri" téh asalna tina istilah “shastri”, anu dina basa India mah hartina jelema anu nyaho buku-buku suci agama Hindu atawa saurang sarjana ahli kitab suci agama Hindu
Sakapeung sok dianggap minangka gabungan kecap saint (manusa hadé) jeung rarangkén tra (resep nulungan), jadi kecap pasantrén hartina bisa jadi tempat pangatikan jalma-jalma hadé
Aya ogé istilah santri kalong, nu ilahar dipasantrén, nyaéta sebutan pikeun santri nu ngilu diajar jeung ngaji tapi teu matuh cicing dipasantrén, ku sabab imahna deukeut jeung pasantrén
Kiwari Presidén geus nangtukeun poé santri nasional ping 22 Oktober
Jadi unggal kaping 22 oktober téh kiwari mah dipiéling jadi poé santri nasional
Béas nyaéta bagian siki paré (gabah) anu geus dipisahkeun tina kulitna
Sacara anatomi bagian anu ditutupan kulit disebut paléa jeung bagian kulit anu nutupan béas disebut lemma
Dina salah sahiji tahap ngolah hasil paré nyaéta gabah ditutu maké halu dina jubleg atawa digiling nepika bagian luarna (kulit gabah) leupas tina eusina
Ieu bagian eusi anu warnana bodas, semu beureum, ungu atawa ogé hideung anu disebut béas téh
Lian ti éta numutkeun kamus, béas nyaéta paré anu geus ditutu dina jubleg, jadi teu cangkangan deui
Béas tina paré ketan disebut ketan
Walungan Cisokan nyaéta walungan di kabupatén Cianjur anu perenahna di wewengkon Cipeuyeum
Dina mangsa Hindia-Walanda kungsi dijieun hiji jambatan anu ruruntukna kiwari aya kénéh pikeun kalancaran transportasi jeung ékonomi Priangan
Walungan Cisokan kungsi disebutkeun dina naskah Sunda kuna Bujangga Manik
Karéta api Cianjuran atawa anu osok disebut Argo Peuyeum nyaéta sesebutan pikeun karéta api lokal nu ngalayanan jalur Ciroyom-Cianjur-Lampegan (asalna Ciroyom-Cianjur-Sukabumi)
Ieu rangkéan karéta api téh ngan ngadérék dua karéta anu ditarik ku lokomotif BB 304 atawa BB 301
Karéta ieu dioperasikeun ku Daop 2 Bandung
Karéta ieu geus teu beroperasi deui ti taun 2013 lantaran euweuh kontrak PSO antara pamaréntah jeung PT.KAI
Ieu karéta téh liwat ka sababarah hiji stasion leutik, di antarana Padalarang, Cimahi, Tagog Apu, Cipeuyeum, Cianjur, Cilaku jeung Lampegan
Dina perjalananna ieu rangkéan téh kudu ngaliwatan kontur anu beurat kalawan nanjak, saperti di Rajamandala-Tagog Apu-Cipatat
Sanajan ieu rangkéan karéta téh disebut 'argo' tapi lain karéta argo (éksekutip) saperti Argo Parahyangan, Argo Wilis jsb
Tapi ieu mah ngan sesebutan hungkul, anapon istilah 'peuyeum' dina Argo Peuyeum nyokot ngaran wewengkon nu kaliwatan ku ieu rangkéan nyaéta wewengkon Cipeuyeum anu réa mroduksi peuyeum Ieu karéta ékonomi téh berangkat ti Stasion karéta api Ciroyom Bandung ungal poé ka Cianjur (saméméhna mah nepika Stason Lampegan) kalawan rute dua kali sapoé
Isuk-isuk jam 07.50, jeung soré jam 17.30 WIB
Ngaliwatan jalur anu seméméhna dipaké ku karéta api jurusan Andir (Bandung)-Sukabumi kalawan waktu tempuh kira-kira 3 jam
Saméméhna ieu jalur téh mangrupa jalur anu ngahubungkeun Bandung jeung Sukabumi, tapi lantaran torowongan Lampegan anu aya di jalur Cianjur-Sukabumi urug dina 8 Fébruari 2001, mangka jalur Cianjur-Sukabumi téh ditutup
Tapi geus dipaheutkeun yén jalur Cianjur-Sukabumi baris dibuka deui kira-kira taun 2010
Saenggeusna Argo Peuyeum teu dioperasikeun deui, bakal aya karéta anu ngalayanan jalur Bandung-Cianjur, nyaéta Karéta api Kiansantang anu rutena Kiaracondong-Cianjur anu nepi ka ayeuna teu acan dioperasikeun
Samudra Hindia, Samudra Indonésia atawa Samudra India Nyaéta kumplulan cai panglobana katilu di dunya, legana kira-kira 20% beungeut cai di bumi
Du kalér kawates ku bagian kidul Asia, di kulon ku Jazirah Arab jeung Afrika; di wétan ku Semenanjung Malays, Sumatra, Jawa, Kapuloan Sunda Kecil, jeung Australia; di kidul ku Antartika
Ieu samudra téh dipisakeun jeung Samudra Atlantik ku 20° timur méridian, jeung Samudra Pasifik ku 147° timur méridian
Samudra Hindia atawa Samudra Indoa nyaéa hiji-hijina samudra anu maké ngaran nagara nyaéta India
Gunung Gedé nyaéta salah sahiji gunung nu ukuranana badag nu aya di pulo Jawa, Indonésia
Gunung gedé aya dina wewengkon sabudeureun Taman Nasional Gedé Pangrango, anu mangrapusa salah sahiji tina lima taman nasional nu munggaran diumumkeun di Indonésia dina taun 1980
Ieu gunung téh asup kana tilu wilayah kabupatén nyaéta Bogor, Cianjur, jeung Sukabumi, kalawan jangkungna 1.000-3.000 m ti beungeut laut (dpl.)
jeung aya dina koordinat 106°51' - 107°02' BT dan 64°1' - 65°1 LS
Suhu rata-rata di puncak gunung Gedé 18 °C jeung upama peuting mah suhu puncak kira-kira 5 °C, kalawan curah hujan rata-rata 3.600 mm/taun
Gerbang utama pikeun naék ka ieu gunung téh nyaéta ti Cibodas jeung Cipanas Gunung Gedé ditutupan ku hutan pagunungan, anu ngawengku zona-zona submontana, montana, nepika subalpin di sabudeureun puncakna
Hutan pagunungan di ieu wewengkon téh mangrupa salah sahiji anu jenis florana pangbeungharna di Indonésia, ogé di wewengkon Malésia Objék Panalungtikan
Gunung Gedé boga kaayaan alam anu has jeung unik, ieu hal téh ngajadikeun Gunung Gedé minangka salah sahiji laonratorium alam anu narik minat para panalungtik ti baheula kénéh
Kacutat yén dina taun 1989, C.G.C
Reinwardt minangka jalma anu mimiti naék ka Gunung Gedé, tuluy disusul ku F.W
Junghuhn (1839-1861) J.E
Teijsmann (1839), A.R
Wallace (1861), S.H
Koorders (1890), M. Treub (1891), W.M
Docters van Leeuwen (1911); jeung C.G.G.J
van Steenis (1920-1952) geus nyieun koléḳsi tutuwuhan minangka dasar pikeun nyusun buku "The Mountain Flora of Java" anu dipedalkeun taun 1972
Gunung Gedé ogé mibanda rupa-rupa ékosistem anu di jerona aya formasi-formasi leuweung, submontana, montana, subalpin, sarta ékosistem danau, rawa jeung savana
Gunung Gedé kawentar beunghar ku rupa-rupa jenis manuk anu kacatet lobana 251 jeis tina 450 jenis nu aya di pulo Jawa
Sababaraha jenis di antarana mangrupa manuk langka nyaéta Heulang Jawa ("Spizaetus bartelsi") jeung celepuk jawa ("Otus angelinae")
Boh Gunung Gedé boh wewengkon Taman Nasional Gedé Pangrago ogé magrupa objék wisata alam anu kalintang éndah jeung réa didatangan ku wisatawan boh doméstik boh internasional
Sajarah jeung légénda anu jadi kapercayaan masarakat di ieu patempatan nyaéta ngeunaan ayana Éyang Suryakancana jeung Prabu Siliwangi di Gunung Gedé
Masarakat percaya yén arwah Éyang Suryakancana jeung Prabu Siliwangi baris salawasna ngajagaan Gunung Gedé sangkan teu bitu
Dina mangsa-mangsa nu tangtu, réa jalma anu asup kana guha-guha di sabudeureun gunun Gedé pikeun tatapa/samedi atawa gnalakukeun upacara réligius
Gunung Gedé dipercaya minangka tempat dumukna Éyang Sinto Gendeng nalika ngadidik muridna anu ngarana Wiro Sableng Rute naék
Pikeun naék ka lokasi Taman Nasional Gedé Pangrango bisa ngaliwatan rute Jakarta-Bogor-Cibodas kalawan waktuna kira-kira 2,5 jam (± 100 km) maké mobil, atawa Bandung-Cipanas-Cibodas kalawan waktuna 2 jam (± 89 km), jeung Bogor-Salabintana kalawan waktuna 2 jam (52 km)
Walungan Cibuni nyaéta walungan nu ngaliwatan kabupatén Cianjur anu ngamuhara ka Samudra Hindia
Lega DAS(Daérah Aliran Sungai)-na 279,4 km² téh mangrupa poténsi sumber daya cai anu dimangpaatkeun pikeun rupa-rupa kabutuhan ku penduduk di sabudeureunana, di antarana pikeun cai nginum, irigasi, jeung pamiceunan
Curah hujan unggal taunna kaétang luhur nyaéta antara 2239 mm² nepi ka 5779 mm²
Ieu walungan téh jadi tapel wates pakidulan kabupatén Cianjur lebah wetaneunana jeung kabupatén Sukabumi kuloneunana
Mégalit nyaéta batu gedé anu dipaké pikeun ngawangun struktur wangunan atawa monumén
Mégalitik nyaéta struktur anu dijieun tina batu badag
Mégalit asalna tina kecap dina basa Yunani μέγας megas artina besar, jeung λίθος lithos artina batu
Kabudayaan mégalitik téh lain hiji jaman anu mekar mandiri, tapi hiji hasil budaya anu muncul dina mangsa néolitikum jeung leuwih mekar dina jaman logam
Unggal wangunan anu diciptakeun ku masarakat mibanda pungsi nu tangtu
Conto hasil kabudayaan jaman megalitikum di antarana: kampak pasagi, kampak lonjong, ménhir, dolmén, kubur batu, waruga, sarkofagus jeung pundén berundak
Arca nyaéta patung anu dijieun pikeun tujuan utamana minangka média kaagamaa dina muja tuhan atawa déwa-déwina
Arca mah béda jeung umumna patung, anu mangrupa hasil seni kalawan maksudna minangka hiji ajén kaéndahan
Alatan kitu, arca mah dijieunna teu sabasajan pathttps://su.wikipedia.org/w/index.php?title=Arca&amp;action=editung
Dina agama Hindu, arca téh sarua jeung Murti (Dewanagari: मूर्ति), atawa murthi, anu ngarujuk kana citra anu ngagambarkeun roh atawa jiwa katuhanan ("murta")
Hartina "panubuhan", murti nyaéta janggélékna aspék katuhanan (déwa-déwi), biasana dijieun tina batu, kai, atawa logam, anu pungsina minangka sarana jeung sasaran konséntrasi ka pangéran nalika pamujaan
Numutkeun kapercayaan Hindu, murti pantes dipuja minangka puseur pamujaan ka pangéran sabada roh suci dikemat jeung nyangkaruk di jerona kalawan tujuanana pikeun méré persembahan atawa sasajén
Janggélékna déwa atawa déwi, boh sikep awakna, rarangkén, atawa "proporsina' kudu tumut kana tradisi kéagamaan nu dimaksud
Murti ogé dimuliakeun dina agama Budha utamana "mazhab" Mahayana nalika aranjeunna ibadah minangka sasaran pamujaan atawa puseur méditasi
Pamujaan murti téh dianjurkeun pisan dina agama Hindu jeung Budha, hususna dina mangsa Dwapara Yuga, saperti disebutkeun dina naskah "Pañcaratra"
Arca teu salawasna kapanggih di deukeut candi
Candi bisa waé mibanda hiji arca, tapi hiji arca can tangtu aya dina jero candi
Aya tilu rupa arca dumasar kuantitas anumarujana, nyaéta: Di Indonésia dipikawanoh tilu rupa arca, tayalian arca agama Hindu, arca agama Budha, jeun arca agama Kristen
Dina agama Islam mah teu dipikawanoh arca téh, ku sabab ajaranana ngalarang pikeun nyembah berhala atawa sagala rupa pangéran anudijirimkeun
Waditra nyaéta sesebutan pikeun alat musik atawa instrumen musik tradisional di Tatar Sunda
Istilah ieu ilaharna dipaké dina karawitan Sunda
Karel Frederik Holle (1829-1896) téh urang Walanda juragan entéh di Cikajang, Garut, ogé diangkat jadi panaséhat pamaréntah di Hindia Belanda
Holle boga minat kana basa jeung kasusastraan pribumi, hususna di Priangan
Sobat dalitna nyaéta Muhamad Musa, panghulu pribumi di Limbangan, nu réa ngahasilkeun karya sastra dina basa Sunda
Nepika taun 1880-an manéhna boga peran penting dina produksi buku-buku basa Sunda nu ditulis ku pangarang-pangarang Sunda
Jagong(Ind: "Jagung"; latin: "Zea mays") nyaéta tutuwuhan anu ngandung siki, daunna sok dipaké maraban ingon-ingon, buahna anu gora dijieun lalab atawa sayur, buahna nu geus garing ogé bisa diawétkeun jadi emping
Jagong anu anyar dipetik biasana dikulub atawa dibeuleum, bisa ogé diseupankeun sarua jeung sangu atawa dicampurkeun jeung sangu (sangu jagong)
Dumasar timuan génetik, antropologi, jeung arkéologi kanyahoan yén jagong téh asalna ti Amérika Tengah ([[Méksiko bagian [[kidul]])
Budidaya jagong geus dilakonan di ieu daérah ti 10.000 katukang, tuluy téknologi ieu téh dibawa ka [[Amerika Kidul]] ([[Ekuador]]) kurang leuwih 7000 taun ka tukang, sarta nepi ka wewengkon pagunungan di kiduleun [[Péru]] 4.000 taun ka tukang
[[Daun]] jagong kagolongkeun [[daun]] [[sampurna]], daun jagong warnana [[héjo]] ngora keur masih némbongkeun daunna jeung héjo kolot pas keur [[sawawa]] jeung konéng lamun geus [[kolot]], [[tulang daun]] jeung indung tulang daun sajajar jeung daun dina jagong aya anu lemes weuh buluan jeung aya ogé anu kasar buluan
Batang jagong tegak lempeng jeung panceg, batang jagong kasusun tina buku-buku jeung di satiap [[palapah]] dibungkus ku [[daun]] anu kaluar waé dina unggal bukuna, ngan batang jagong henteu loba ngandung [[lignin]], alatan batangna angger panceg lempeng
jagong mibanda [[akar]] [[serabut]] anu nepika jero antara 8 m, sanajan kitu, rata-rata [[akar]] jagong ngan saukur aya dina 2 m, salian serabut, akar [[adventif]] ogé bakal kaluar minangka tutuwuhan jagong geus kolot jeung boga fungsi pikeun ngabantuan mancegkeun batang jagong
Kembang [[lalaki]] jeung [[bikang]] dina jagong papisah, ku kituna, panyerbukan dina jagong butuh dibantu ku [[angin]], [[serangga]] nepi ka ku [[manusa]]
unggal kembang lalaki jeung bikang jagong kudu dikawinkeun dibantuan ku alam (sacara alami) atawa dibantuan ku manusa, kembang lalaki aya dina tungtung tongkol tina jagong
Buah jagong warnana konéng ngora dina mangsa saacan kolot atawa bodas susu dina kaayaan ngawangun, unggal batang jagong boga sehenteuna 1 tongkol jagong, sanajan ayeuna aya pamekaran panaékan mutu jagong jenis hibrida tapi umumna ungal batang ngan boga hiji tongkol, jeung pas buah jagong nincak ka kolot bakal robah bentuk jadi kakonéngan
[[Kategori:Poaceae]] [[Kategori:Tutuwuhan Pangan]] [[kategori:tutuwuhan industri]]
Gula kawung (Basa Indonésia: "gula aren") nyaéta gula anu dijieun tina lahang hasil tina sadapan tangkal kawung
Dicitakna maké awi ngarah jadi gula ganduan turta diparos (dibungkus) ku daun kalapa
Lahang hasil sadapan dina lodong téh tuluy diasupkeun kana kancah
Sanggeus kitu lodongna dibersihan, lain dikumbah ku cai, tapi dipuput leuwih kurang tilu jam
Lahang anu geus digolakkeun disebutna wédang
Sanggeus kitu tuluy éta wédang téh dikecalakan minyak kalapa 2 keclak unggal sakancah
Sanggeus kitu dipépés nepi ka kentel/kuled sokdisebut ogé peueut
Ti dinya laju diguis (diaduk) maké alat nu disebut pangguis
Sanggeus kitu tuluy dicitak dina awi (mun di Banten dina batok)
Di handap ieu mangpaat tia zat-zat anu dikandung dina gula Kawung
Debus nyatéa Pintonan seni béla diri anu kaasup kana "téater trans", disebut ogé "gedébud" di wewengkon Pandéglang
Para pamaénna ditusuk ku rupa-rupa pakakas seukeut kayaning keris jeung golok tapi henteu bisa tatu
Baheula mah waditra pamirigna téh ngan terebang wungkul, tapi kiwari ditambahan ku kendang penca
Debus biasana sok dipaénkeun di buruan imah dina acara ngalibatkeun loba jelema
Ambulan nyaéta kandaraan nu digunakeun pikeun ngangkut jalma gering atawa anu tatu, biasana pasén dibawa ka rumah sakit
Ambulan mibanda kalengkepan anu kawilang réa, di antarana alat-alat pikeun ngungkulan serangan jantung, tulang pateuh, atawa tatu kaduruk dina kaayaan darurat
Ambulan ilaharna ngan aya di kota-kota gedé
Kiwari geus aya hélikopter ambulan
Ieu ambulan dipikabutuh pikeun nulungan jalma-jalma anu gering atawa cilaka, anu tempatna teu kajugjug ku mobil atawa mencil
Ambulan réa pisan diproduksi dina mangsa perang
Dina awal 1800-an Perancis ngagunakeun roda dua, gorobag anu ditarik kuda pikeun mawa tentara ka rumah sakit
Kapal udara nu dijadikeun ambulan mimiti nyaéta nalika Perang Dunya ka-1
Anapon hélikopter nu munggaran dijadikeun ambulan nyaéta nalika Perang Koréa (1950-1953)
Méga atawa "awan" téh nyaéta kumpulan keclakan cai anu jadi kristal és turta ngambacang di wiati
Mun poéna keur hadé, awan anu ipis éndah pisan katingalina, tapi dina waktu nu lian bisa jadi totondén bakal aya hujan atawa guludug
Hawa salawasna ngandung saab cai dina wangun gas anu teu kaciri
Jumlah saabna cai ka hawa gumantung kana suhu hawana
Météorologis (Jalma nu nalungtik perkara cuaca) ngabagi méga dumasar kana dedegan fisikna, nyaéta méga "cirrus", "kumulus", jeung "stratus"
Méga nyaéta kumpulan uap cai nu ngambang di atmosfir di saluhureun Bumi atawa banda planet lianna, saperti Bulan
Katempona siga haseup warna bodas atawa kulawu di langit
Cabang météorologi ngeunaan awan disebut népologi
Dwi Bahasa atawa Dwibasa, disebut ogé "bilingualism" atawa "multilingualism" nyaéta fénoména kabasaan anu ilahar di saban nagara sakuliah dunya
Copélna, nepi ka kiwari 50-70 persén tina jumlah manusa di sakuliah dunya kaasup masarakat "bilingual", anu ngagunakeun dua atawa leuwih basa dina komunikasi jeung papadana
Satadina, konsép dwi bahasa téh digunakeun sacara umum pikeun jalma nu ngawasa dua atawa leuwih tina basa
ka dieunakeun, éta konsép téh diheureutan
Ukuran masarakat dwi bahasa lain ditilik tina kamampuh linguistikna sacara pribadi kana basa waé, tapi leuwih jauhna ningali pamakéan (jihat pragmatis) masarakat kana éta basa
Tegesna, anu ngawasa sababaraha basa, tacan tangtu disebut dwi bahasa saupama dina kahirupan sapopoéna masih ngagunakeun hiji basa
Urang Sunda kaasup kana masarakat dwi bahasa, alatan dina hirup kumbuhna teu bisa ngaleupaskeun dirina tina basa Indonésia minangka basa resmi nagara
Angkot singgetan tina "Angkutan Kota/Perkotaan" nyaéta sesebutan pikeun salah sahiji modél kandaraan umum
Gunung Salak mangrupa salah sahiji gunung berapi nu perenahna di Bogor, Jawa Barat
Ieu gunung téh punclutna aya sababaraha hiji, di antarana Punclut Salak I jeung Salak II
Perenahna sacara astronomis puncak ieu gunung téh nyaéta 6°43' LS jeung 106°44' BT
Luhurna punclut Salak I 2.211 m sedeng Salak II 2.180 méter luhur beungeut cai (mlbc)
Hiji deui punclut nu ngaranna Punclut Sumbul luhurna 1.926 mlbc
Herman Willem Daendels lahir di Hattem, Gelderland tanggal 21 Oktober 1762 tilar di St. George d'Elmina (Dutch Gold Coast, ayeuna bagian ti Ghana), 2 Méi 1818) nyaéta saurang politikus Walanda anu ngajabat jadi Gubernur Jéndral Hindia-Walanda-Wétan ka-36 antara taun 1808 jeung 1811
Mangsa Awal Hirup
Lahir di Hattern, Walanda tanggal 21 Oktober 1762, anak ti Burchard Johan Daendels, saurang sekretaris mayor jeung Josina Christina Tulleken
Anjeunna diajar élmu hukum di Universitas Hardewijk, nyangking gelar doktor tanggal 10 April 1783
Dina taun1780 jeung1787 anjeunna milu pakumpulan pemberontak di Walanda jeung tuluy lumpat nyalingker ka Perancis
Di dinya anjeunna ningali ti kadeukeutan Révolusi Perancis tuluy ngagabungkeun manéh jeung pasukan Batavia anu républikan
Ahirna anjeunna meunang pangkat jéndral jeung dina taun 1795 anjeunna asup ka Walanda tuluy asup ka tentara républik batavia kalawan pangkatna Létnan-Jéndral
Minagnka kaum Unitars, anjeunna miluan ngurus pikeun disusunna Undang-undang Dasar Walanda nu mimiti
Ogé anjeunna ngainvéntarisir sacara militér dua kali
Tapi invasi urang Inggris jeung Rusia di provinsi Noord-Holland téh akibatna goréng keur anjeunna mah
Anjeunna dianggap kurang tanggap jeung diserang ku sababaraha-pihak
Ahirna anjeunna kuciwa jeung ngundurkeun manéh ti tentara dina taun 1800
Anjeunna mutuskeun pindah ka Heerde, Gelderland
Dina taun 1806 anjeunna dipanggil ku Raja Walanda, Raja Louis (Koning Lodewijk) pikeun ngabakti deui di tentara Walanda
Anjeunna dibéré tugas pikeun ngajagaan provonsi Friesland jeung Groningen tina serangan Prusia
Tuluy sabada suksés, dina tanggal 28 Januari 1807 dumasar saran Kaisar Napoléon Bonaparté, anjeunna dikirim ka Hindia-Walanda minangka Gubernur Jéndral
Gubernur Jḗndral di Hindia-Walanda
Daendels nepi di Batavia dina tanggal 5 Januari 1808 pikeun ngaganti Gubernur Jéndral Albertus Wiese
Daendels dipapancénan tugas utamana pikeun jadi panyalindung pulo Jawa tina serangan tentara Inggris
Jawa téh mangrupa hii-hijina wewengkon koloni Walanda-Perancis anu can ragrag kana kakawasaan Ingris sabada Isle de France jeung Mauritius dina taun 1807
Tapi sanajan kitu sababaraha kali armada Inggris téh geus muncul di wilayah kalér laut Jawa, ogé di deukeut Batavia
Dina taun 1800, armada Inggris geus ngablokir Batavia jeung ngancurkeun pangkalan kapal walanda di Pulo Onrust nepika teu pungsi deui
Dina taun 1806, armada leutik Inggris dina kapamingpinan laksamana Pellew muncul di Gresik
Sabada blokade singget, pupuhu militér Walanda, Von Franquemont mutuskeun pikeun embung ngéléhan ka Pellew
Ultimatum Pellew pikeun badarat di Surabaya téh teu kalakonan, tapi saméméh ninggalkeun Jawa, Pellew nungtut ka Walanda sanggak ngabongkar sakabéh pertahanan mariem di Gresik jeung ahirna dikabulkeun
Nalika ngadéngé ieu hal téh, Daendels sadar yén kakuatan Perancis-Walanda anu aya di jawa téh moal mampuh nyanghareupan kakuatan armada Inggris
Nu antukna anjeunna ngalaksanakeun tugasna kalawan buru-buru
Tentara Walanda téh ku anjeunna dieusian ku para pribumi, anjeunna ngawangun rumah sakit jeung tangsi-tangsi militér anyar
Di Surabaya anjeunna ngawangun hiji pabrik senjata, di Semarang anjeunna ngawangun pabrik mariem jeung di Batavia anjeunna ngawangun sakola militér
Kastil nu di Batavia diancurkeun ku anjeunna tuluy diganti ku bénténg di Meester Cornelis (kiwari Jatinegara)
Di Surabaya diwangun Bénténg Lodewijk
Proyék utama anjeunna nyaéta Jalan Raya Pos, sabenerna mah diwangun ogé pikeun mangpaat militérna, nyaéta pikeun ngusahakeun tentara-tentarana sangkan bisa gerak kalawan gancang
Ka raja-raja di Jawa, anjeunna boga sikep keras, tapi kurang stratégis nu antukna para-raja téh nyimpen dendam ka anjeunna
Dina sawangan Daendels, sakumna raja pribumi kudu ngaku ka raja Walanda minangka jungjunganna jeung ménta panyalindungan ka anjeunna
Dumasar kana konsép ieu, Daendels ngarobah jabatan pajabat Walanda di karaton Solo jeug karaton Yogya tina résiden jadi minister
Minister teu ngan boga kalungguhan minangka pajabat Walanda wungkul, tapi minangka wakil raja Walanda jeung juga wakil anjeunna di karaton Jawa
Alatan kitu Daendels nyieun aturan geunaan tata-titi raja-raja Jawa ka para minister di karatonna
Lamun dina zaman VOC mah para residen Walanda téh dianggap sarua saperti pangawasa wewengkon anu séba ka raja-raja Jawa kalawan dieuk di handap jeung méré seureuh minangka tanda ngahormat raja Jawa, ari minister mah teu pantes pikeun dianggap jeung diperlakukeun saperti kitu
Minister mah boga hak pikeun diuk sajajar jeug raja, maké payung saperti raja, teu perlu muka topi atawa méré seureuh ka raja, jeung kudu disambut ku raja kalawan ku cara nangtung tina tahtana saupama ministri datang ka karaton
Nalika papanggih di tengah jalan jeung raja, minister teu kudu turun tina karéta tapi cukup ku muka jandéla karéta jeung meunang pasalingsingan jeung karéta raja
Sanajan di Surakarta Sunan Pakubuwono IV narima éta katangtuan, di Yogyakarta Sultan Hamengku Buwono II nampik éta hal
Daendels kudu rada maksa sangkan Sultan Yogya bisa ngalaksanakeun éta aturan
Tapi dina haté leutikna mah raja téh tetep teu narima kana kalakuan Daendels
Jadi nalika urang Ingrris daratang, tuluy maranéhna babarengan jeung para raja “ngahianat” urang Walanda
Béda jeung dipercaya ku jalma réa salila ieu, Daendels salila mangsa pamaréntahanana mémang maréntahkeun pangwangunan jalan di Jawa tapi teu dilakukeun ti Anyer nepika Panarukan
Jalan antara Anyer jeung Batavia mah geus aya ti saméméh Daéndels datang
Alatan kitu numutkeun het Plakaatboek van Nederlandsch Indie jilid 14 mah, Daendels téh mimiti ngawangun jalan ti Buitenzorg ka Cisarua jeung satuluyna nepika Sumedang
Pangwangunan dimimitian bulan Mei 1808
Di Sumedang, proyék pangwangunan jalan ieu téh kabentur kana kaayaan alam anu bangga ku sabab réa nyampak batu cadas, akibatna para pagawé nolak pikeun ngalakukeun éta proyék jeung ahirna pangwangunan jalan téh macét
Ahirna Pangéran Kornél turun jeung langsung nyanghareupan Daendels pikeun ménta pangarti kana panolakan para pagawé
Nalika mikanyaho ieu hal, Daendels maréntahkeun komandak pasukan zeni Brigadir Jendral von Lutzow pikeun ngungkulanana
Alatan témbakan artiléri, ahirna pasir cadas téh bisa diratakeun jeung pangwangunan diteruskeun nepika Karangsambung
Nepi di Karangasambung, éta proyék pangawangunan téh dilakukeun kalawan meunang upah
Para bupati pribumi diparéntahkeun pikeun nyiapkeun tanaga gawé dina jumlah nu ditangtukeun jeung masing-masing pagawé téh unggal poéna dibayar 10 sén saurang jeung ditambahan ku béas sarta jatah uyah unggal minggu
Sabada nepi di Karangsambung dina bulan Juni 1808, waragad tilu puluh rébu gulden anu disadiakeun Daendels pikeun mayar para pagawé téh béak di luar itunganana, euweuh deui waragad pikeun mayar éta proyék pangwangunan jalan téh
Nalika Daendels nganjang ka Semarang dina tengah bulan Juli 1808, anjeunna ngundang sakumna bupati di basisir kalér Jawa
Dina éta lawungan téh Daendels nepikeun yén proyék pangwangunan jalan kudu terus dituluykeun ku sabab kapentingan pikeun ksajahteraan rahayat (H.W
Daendels, Staat van Nederlandsch Indische Bezittingen onder bestuur van Gouverneur Generaal en Marschalk H.W
Daendels 1808-1811, 's Gravenhage, 1814
Para bupati diparéntahkeun pikeun nyadiakeun pagawé kalawan konsékuénsina éta para pagawé téh dibébaskeun tina kawajiban gawé ka para bupati tapi kudu mikeun tanagana keur pangwangunan jalan
Sawatara éta, para bupati kudu nyadiakeun kabutuhan pangan keur maranéhna
Sakumna ieu proyék téh baris diawas ku para "prefect" nu mangrupa kepala daérah nu ngaganti résiden VOC
Tina hasil kamupakatan éta téh , proyék pangwangunan jalan diteruskeun ti Karangsambung ka Cirebon
Dina bulan Agustus 1808 éta jalan téh geus nepi ka Pekalongan
Sabenerna jalan anu ngahubungkeun Pekalongan nepi ka Surabaya mah geus nyampak, sabab dina taun 1806 Gubernur Jéndral Timur Laut Jawa Nicolaas Engehard geus maké éta jalan pikeun mawa pasukan Madura dina raraga numpes pemberontak Bagus Rangin di Cirebon (Indische Tijdschrift, 1850)
Jadi Daendels mah ngan saukur ngalegaan ieu jalan
Tapi mémang maréntahkeun pikeun muka jalan ti Surabaya nepika Panarukan minangka palabuan ékspor paling tugtung di Jawa Wétan harita
Masjid heubeul nu diadegkeun ku Maulana Yusuf, Sultan Banten (1570)-(1580)
Perenahna di désa Kasunyatan, kacamatan Kasemén, kabupatén Sérang
Sakuriling kompléksna diwatesanan ku témbok, legana leuwih kurang 2500 m²
Aya lima panto dina ieu masjid téh
Rohangan nu aya di jerona ngawengku: rohang utama, serambi, mihrab, mimbar, jeung munara
Rohang utama perenahna aya di tengah; serambi perenahna di opat rohangan nyaéta di béh kalér jeung wétan rohang utama, nu duana deui ayana di béh kiduleun rohang utama; Mihrab ayana di kuloneun rohang utama; mimbar ayana di kuloneun rohang utama, ngan rada béh tengah; munara ayana di dingding kulon-kalér
Sultan Maulana Yusuf dikurebkeun teu jauh ti masjid Kasunyataan
Raya Pelabuhan Karangantu Désa Kasunyatan, kacamatan Kasemén, Kabupatén Serang
Musieum Géologi Bandung mangrupa musieum anu neundeun rupa-rupa titinggal géologi panglengkepna di Indonésia, saperti koléksi batu-batu fosil sato purba, diorama, peta géologis pakakas tambang, pangeboran minyak, hasil panalungtikan géologis di lapangan, vulkanologi, arsip ilmiah, katut barang-barang géologis
Sajaba ti éta, ieu musiem mangrupa musieum géologi hiji-hijina sa-asia