izzako/sundanese-pixelgpt huggingface dataset:
Novelis Italia Luigi Pirandello ngagunakeun J dina jumplukan vokal dina karya-karyanya anu ditulis dina basa Italia; manéhna ogé nulis basa indungna, basa Sicilia kalayan tetep ngabéla pamakéan J. Dina basa Spanyol, J melambangkan /x/ atawa /h/ (anu ngembang ti konsonan gésék /dʒ/), sarupa jeung sada "h" atawa "kh" Indonésia
Dina basa Perancis, Portugis sarta Rumania, hurup J mulanya berbunyi /dʒ/ tapi kiwari robah jadi /ʒ/ (kawas dina kecap "measure" basa Inggris)
Dina basa Turki, Azérbaijan sarta Tatar, hurup J umumna melambangkan sada /ʒ/
"J" ialah hiji-hijina hurup anu henteu kapanggih dina sistem périodik unsur (tapi "Jl" kungsi dipaké pikeun ngawakilan joliotium, sarta "J" sorangan kungsi dipaké pikeun yodium)
K nyaéta hurup ke-11 dina alfabét Latin
Dina basa Indonésia, ngaranna disebut ka; dina basa Inggris disebut kay, dibaca [ˈkɛɪ]
Hurup K asalna ti hurup Κ (kapa) Yunani, anu dicokot ti hurup kap dina abjad basa Semitik, anu ngawangun lambang leungeun kabuka
Hurup kap éta meureun diinjeum ku kaum Semit anu cicing di Mesir ti hiéroglif wangun "leungeun" anu melambangkan sada /d/ dina kecap "leungeun" dina basa Mesir Kuna, nyaéta "d-r-t"
Urang Semit netepkeun sada /k/ pikeun hurup ieu alatan kecap "leungeun" dina basa maranéhanana dimimitian jeung sada kasebut
Dina prasasti kuna babasa Latin, hurup C, K sarta Q dipaké pikeun melambangkan sada /k/ sarta /g/ (anu henteu dibédakeun dina penulisan)
Dina hal ieu, Q dipaké pikeun melambangkan /k/ atawa /g/ saméméh vokal buleud, K saméméh /a/, sarta C sajaba ti éta
Saterusna, pamakéan C (sarta G minangka variannya) ngagantikeun loba pamakéan K sarta Q. K cangkaruk ngan dina sawatara éjahan anu tinggaleun jaman kawas "Kalendae", 'poé kahiji unggal bulan'
Sabot kecap-kecap Yunani diserep ka dina basa Latin, hurup Kapa dirobah jadi C, jeung sawatara pengecualian kawas praenomen Kaeso
Sawatara kecap ti alfabét séjénna ogé dialihaksarakan jadi C. Mangka ti éta, rungkun basa Roman ngan ngandung K dina kecap-kecap ti basa séjén
Rungkun basa Keltik ogé condong ngagunakeun C batan K, sarta pangaruh kasebut kabawa ka dina basa Inggris Kuna
Di mangsa kiwari, basa Inggris nyaéta hiji-hijina basa ti rungkun basa Jermanik anu giat ngagunakeun hurup C teuas di gigireun / sabeulah hurup K (sanajan basa Walanda ogé maké hurup C dina kecap pinjaman basa Latin sarta nuturkeun hukum pembédaan "lembut teuas" dina kecap-kecap kasebut, kitu ogé basa Perancis sarta Inggris, tapi henteu pikeun kosakata Walanda pituin)
Sawatara ahli basa Inggris condong membalikkan prosés alih aksara Latin pikeun kecap-kecap has Yunani, contona mengeja "Hecate" jadi "Hekate"
Penulisan basa-basa anu henteu mibanda sistem tulisan sorangan ku kituna ngagunakeun alfabét Latin biasana milih K pikeun sada /k/, kawas "Kwakiutl"
Dina Alfabet Fonetik Internasional, [k] mangrupa lambang konsonan letup wiati-wiati tukang nirsuara
Sawatara aksara séjén ogé némbongkeun aksara bersudut seukeut anu nandakeun sada /k/ atawa suku kecap anu dimimitian jeung sada /k/, contona: ك abjad Arab, כ abjad Ibrani, sarta ㄱ Koréa
Hubungan fonétik-visual kawas ieu kungsi dikaji ku Wolfgang Köhler
Kumaha ogé, loba ogé conto-conto hurup berbunyi /k/, kawas ค dina aksara Thai sarta Ք dina alfabét Arménia
L nyaéta hurup ke-12 dina alfabét Latin
Hurup ieu disebut el, dibaca [ɛl]
Hurup L asalna ti wangun hurup Semitik "iteuk" atawa "embé" anu ngawakilan sada /l/
Ieu meureun dumasar hiéroglif Mesir anu geus diadaptasi ku urang Semit pikeun tujuan penulisan
Hurup Yunani Lambda Λ (hurup badag) atawa λ (hurup leutik), anu ogé mangrupa hurup Étruska sarta Latin, ngawakilan sada anu sarua sakumaha hurup Semitik kasebut
Dina basa Inggris, "L" mibanda sawatara peunteun, gumantung kemunculannya saméméh atawa sanggeus hurup hirup
Sada konsonan hampiran-sisi rongga-gigi (sada anu dilambangkan ku Alfabét Fonétik Internasional minangka "L" leutik) diucapkan lamun mendahului vokal, kawas dina kecap "lip" atawa "please", samentara sada hampiran-sisi rongga-gigi tervelarisasi (IPA: [ɫ]) dilafalkan dina kecap "bell" sarta "milk"
Vélarisasi ieu henteu mecenghul dina loba basa-basa Éropa anu ngagunakeun "L"; éta ogé mangrupa faktor anu nyieun pelafalan "L" jadi hésé pikeun pamaké basa anu henteu mibanda, atawa mibanda peunteun sada béda, pikeun L^, kawas dina basa Jepang atawa basa Tionghoa dialek kidul
"L" bisa mecenghul saméméh ampir saban sada letup, desis, atawa gésék dina basa Inggris
Dwihuruf umum kawas "LL", anu mibanda peunteun sarua kawas "L" dina basa Inggris, tapi mibanda peunteun béda nyaéta konsonan desis-sisi ronga-gigi teu bersuara (IPA: /ɬ/) dina basa Welsh, anu mecenghul dina mimiti kecap
Sada hampiran-sisi wiati-wiati atawa "L" palatal (IPA: /ʎ/) mecenghul dina sagala rupa basa, sarta dilambangkan kalayan "GL" dina basa Italia, "LL" dina basa Spanyol sarta Katalan, "LH" dina Portugis, sarta "Ļ" dina Latvia
L nyaéta lambang angka 50 (lima puluh) dina angka Romawi
L ogé dipaké dina élmu pasti
Dina fisika, L nyaéta simbol panjang
L singgetan ti unit volume dina sistem Hijian Internasional: liter
M nyaéta hurup Latin modérn anu ke-13
Ngaranna em, dibaca [ɛm]
Wangun hurup M asalna ti hurup Fénisia Mem, ngaliwatan hurup Yunani Mu (Μ, μ)
Hurup Mem Semitik kamungkinan badag melambangkan cai
Dipikanyaho bahawa masarakat Semit anu hirup di Mesir kira-kira 2000 SM mengadaptasi hiérogif "cai" anu mulanya melambangkan konsonan sengau rongga-gigi (/n/), alatan kecap Mesir pikeun "cai" berbunyi "n-t"
Simbol éta dijadikeun hurup M dina basa Semitik, alatan kecap cai dina basa maranéhanana dimimitian jeung sada kasebut
Hurup M melambangkan sada konsonan sengau dwibibir (m), boh dina basa klasik boh modérn
Dina Alfabet Fonetik Internasional, hurup M leutik melambangkan konsonan sengau dwibibir, sedengkeun variasi bentukna (ɱ) melambangkan konsonan sengau bibir-gigi
Kamus Basa Inggris Oxford (édisi kahiji) nyatakeun bahawa hurup 'm' kadangkala berbunyi vokal dina kecap kawas "spasm" sarta akhiran "-ism"
Dina istilah modérn, pamakéan kitu diuraikan minangka konsonan suku ([m̩])
N nyaéta hurup Latin anu ke-14
Ngaranna disebut en (dibaca [ɛn])
Salah sahiji hiéroglif mangrupa ular di Mesir Kuna dipaké pikeun melambangkan sada hurup J kawas dina kecap "jari", alatan omongan Mesir pikeun "ular" berbunyi "djet"
Dipercaya yén bangsa Semit di Mesir menyesuaikan hiéroglif pikeun nyiptakeun abjad kahiji, sarta mangka ti éta ngagunakeun lambang ular pikeun sada /n/, alatan kecap "ular" dina basa maranéhanana meureun sakali dimimitian kalayan konsonan kasebut, tapi ngaran hurup ieu dina abjad Fénisia, abjad Ibrani, Aramea sarta Arab berbunyi "nun", nyaéta "lauk" dina sawatara basa kasebut
Hurup ieu berbunyi /n/, kawas dina alfabét Yunani, Étruska, Latin sarta kabéh basa di mangsa ayeuna
N boga fungsi minangka konsonan sengau huntu atawa konsonan sengau rongga-huntu dina ampir kabéh basa anu maké alfabét
Dina Alfabét Fonétik Internasional, hurup leutik [n] melambangkan konsonan sengau rongga-gigi
Hurup badag N anu dikecilkan ([ɴ]) melambangkan sada konsonan sengau tekak
Salah sahiji dwihuruf anu menyertakan hurup nyaéta , anu ngahasilkeun konsonan sengau wiati-wiati tukang (dibaca [ŋ]), kawas dina kecap "se"ng"au"
Dina basa Inggris, "n" biasana henteu diucapkan waktu dituturkeun ku "m", dina kecap kawas "hymn" (sanajan dilafalkan dina kecap "damnation")
Dina sawatara kecap, n bisa melambangkan sada konsonan sengau wiati-wiati tukang, contona kecap "think" (dibaca [θɪŋk]) sarta "bank" (dibaca [bæŋk])
"n" nyaéta hurup kadua anu pang mindeng dipaké dina basa Inggris
Anu kahiji nyaéta t. Dina sawatara basa kawas Italia sarta Perancis, melambangkan konsonan sengau wiati-wiati (/ɲ/)
Éjahan Portugis pikeun sada kasebut nyaéta , samentara dina basa Spanyol sarta sawatara basa séjénna ngagunakeun tanda istimiwa &lt;ñ&gt; (n jeung tanda tilda di luhurna)
O nyaéta hurup Latin modérn anu ke-15, disebut o. Dina basa Indonésia dibaca [o], sedengkeun dina basa Inggris diucapkan minangka diftong [ˈoʊ], wangun lobana "oes"
Biasana hurup ieu melambangkan sada vokal tukang satengah katutup buleud
Dina sawatara basa, ortografi unggal basa nyieun peunteun fonétik hurup ieu berbéda-béda, kawas "eo" dina basa Koréa pikeun sada [ʌ] (vokal tukang satengah kabuka takbulat); "oe" dina basa Walanda pikeun sada [u] (vokal tukang katutup buleud)
Hurup O asalna ti hurup Semitik `"Ayin" (panon) anu melambangkan konsonan, kamungkinan konsonan desis hulu kerongkongan bersuara (ʕ), anu ogé dilambangkan ku hurup Arab ع (`Ayn)
Hurup Semitik dina wangun asalna nampaknya diilhami ku wangun hiéroglif Mesir pikeun "panon"
Bangsa Yunani ngayakeun inovasi hurup; ku sabab euweuhna konsonan hulu kerongkongan, mangka maranéhanana meminjam hurup ieu jadi hurup "omikron" pikeun melambangkan sada /o/, nyaéta sada anu saterusna ditetepkeun pikeun hurup ieu dina basa Étruska sarta Latin
Dina tulisan Yunani, wujud hurup ieu nu béda pikeun ngabédakeun sada o panjang (Omega, "O badag") kalayan o leutik (Omikron, "o leutik")
Hurup O panglobana dikaitkeun kalayan vokal tukang satengah katutup buleud [o] dina sagala rupa basa
Wangun ieu disebut "long o" 'o panjang' dina basa Inggris, tapi hurup o ieu berbunyi diftong ([əʊ]); di Amérika ogé [oʊ]
Dina basa Inggris ogé aya "short O", 'o pondok' kalayan sagala rupa pelafalan
Dina lolobana dialek Britania Raya, hurup ieu diucapkan minangka vokal tukang kabuka buleud [ɒ]; di Amérika Kalér diucapkan antara sada vokal tukang atawa tengah teu buleud, boh [ɒ], [ɑː] boh [a] ngagantung dina dialek wewengkon
Dwihuruf umum kawas OO, melambangkan sada /ʊ/ atawa /uː/; OI biasana melambangkan diftong /ɔɪ/; sarta OA, OE, sarta OU melambangkan sagala rupa pelafalan gumantung konteks sarta étimologi
Sagala rupa basa ngagunakeun O jeung peunteun anu béda, biasana minangka lambang vokal tukang
Hurup pinjaman kawas Ö sarta Ø diciptakeun pikeun sistem tulisan dina sawatara basa pikeun ngabédakeun sada vokal anu henteu dilambangkan ku hurup Latin sarta Yunani, hususna vokal hareup buleud
Dina IPA, [o] melambangkan vokal tukang satengah katutup buleud
P nyaéta hurup Latin modéren anu ke-16
Dina basa Indonésia disebut pe, sedengkeun dina basa Inggris disebut pee (dibaca [ˈpiː])
Hurup P asalna ti hurup Proto-semitik Pi’t anu hartosna "sungut", anu ogé nurunkeun hurup Fénisia "pe", sarta hurup-hurup Yunani (Pi) sarta Étruska anu ngembang ti hurup Fénisia kasebut
Kabéhanana melambangkan sada /p/, nyaéta konsonan letup dwibibir nirsuara
Bangsa Étruska mengadaptasi alfabét Yunani sarta ngarobah sawatara wangun hurupna, kaasup Pi anu melambangkan sada /p/
Lengkungan dina hurup P Étruska henteu katutup, sarta dina sawatara variasi, lengkungan éta malahan katutup; variasi wangun katutup kasebut ogé mangrupa lambang sada /r/ dina alfabet Étruska
Bangsa Romawi mengadaptasina sarta netepkeun bentukna minangka P, ku kituna nyarupaan wangun hurup R dina alfabet Etruska sarta hurup Ro dina alfabét Yunani
Sanajan kitu, peunteun sadana béda
Pikeun melambangkan sada /r/, pamustunganana wangun varian ti Ro jeung gurat diagonal () diadaptasi jadi hurup R ku bangsa Romawi
Dina basa Indonésia, Malayu, Inggris sarta sagala rupa basa anu maké alfabét Latin, hurup P melambangkan sada konsonan letup dwibibir nirsuara
Hiji dwihuruf dina basa Inggris sarta Perancis anu melibatkan hurup P ialah "ph" anu nandakeun sada konsonan desis bibir-huntu nirsuara /f/, sarta dipaké pikeun mengalihaksarakan hurup Phi (φ) dina kecap-kecap pinjaman basa Yunani
Dina basa Jerman, dwihuruf "pf" anu nandakeun konsonan gésék bibir /pf/ mindeng ditepungan
Panutur basa Arab henteu dawam nyebutkeun sada /p/ alatan dina basa maranéhanana euweuh sada konsonan ieu; sabalikna maranéhanana condong nyebutkeunana kawas /b/ atawa /v/
Q nyaéta hurup ke-17 dina alfabét Latin
Dina basa Indonésia, ngaranna ki; dina basa Inggris disebut cue (dibaca [ˈkjuː]) sedengkeun dina Basa Malayu ialah "kyu"
Peunteun sada hurup Semitik Qôp (meureun dina mulanya "qaw" 'gulungan tali', sarta meureun dumasar ka hiéroglif Mesir) nyaéta /q/ (konsonan letup tekak nirsuara), hiji sada dawam pikeun rungkun basa Semit, tapi henteu ditepungan dina basa Inggris atawa Indo-Éropa séjénna
Dina basa Yunani, tanda éta diserep minangka Qoppa Ϙ, meureun melambangkan sawatara konsonan letup wiati-wiati terbibirkan, di antarana nyaéta /kʷ/ sarta /kʷʰ/
Hasil ti pergeseran sada di poé ka hareupnakeun, nyieun sada-sada ieu dina Basa Yunani robah jadi /p/ sarta /pʰ/
Ku alatan éta, Qoppa geus dirobah ka dina dua hurup: Qoppa, anu ngan pikeun bilangan; sarta Phi Φ anu dipaké pikeun konsonan aspirasi /pʰ/ sarta disebut minangka /f/ dina Basa Yunani Modérn
Urang Étruska ngagunakeun Q babarengan jeung V pikeun ngawakilan /kʷ/
Nine Inch Nails nyaéta grup musik rock industrial ti Amérika Sarikat anu didirikeun taun 1988 ku Trent Reznor
Ti awal ayana band ieu nepi ka kiwari parantos ngaluarkeun 9 album studio
R nyaéta hurup Latin modérn anu ke-18
Dina basa Indonésia disebut er, dibaca [ɛr], sedengkeun dina basa Inggris disebut ar (dibaca [ɑr])
Wangun hurup Semitik asalna meureun diilhami ti hiéroglif Mesir anu hartosna "sirah", disebut "t-p" dina basa Mesir Kuna, tapi diinjeum ku urang Semit pikeun lambang sada /r/ alatan dina basa maranéhanana, kecap "sirah" berbunyi Rêš (pamustunganana jadi ngaran hurupna)
Hurup kasebut ngembang jadi Ρ ῥῶ (Rhô) Yunani sarta R Latin
Kamungkinan sawatara wangun hurup kasebut dina basa Étruska sarta Yunani Kulon dibubuhi hiji gurat deui sangkan béda bentukna ti hurup P ayeuna
Bangsa Romawi mangadaptasi hurup P Étruska jadi wangun P anu ayeuna, sedengkeun wangun P jiga sakali jeung hurup R dina alfabét Étruska sarta Yunani
Pikeun ngabédakeunana, mangka bangsa Romawi nyiptakeun hurup R anu jiga kalayan variasi hurup R dina alfabét Étruska sarta "ro" dina alfabét Yunani, nyaéta jeung gurat diagonal di handapeun lekukannya
Dina Alfabét Fonétik Internasional (IPA), simbol [r] nandakeun sada konsonan getar rongga-huntu
Variasi wangun [r] dina IPA dipaké pikeun melambangkan konsonan getar sarta rhotik séjénna
Sawatara basa maké hurup r nurutkeun ortografi (atawa skema alih aksara Latin) séwang-séwangan, boh minangka konsonan getar boh konsonan rhotik
S nyaéta hurup ke-19 dina alfabét Latin
Hurup ieu disebut es, dibaca [ɛs]
Hurup Syin ("huntu") ti rungkun basa Semit kungsi melambangkan konsonan desis pascarongga-huntu nirsuara /ʃ/ (kawas dina kecap "sy"arat)
Wangun asalna meureun ngagambarkeun huntu atawa buah harigu
Basa Yunani henteu ngandung sada /ʃ/ kasebut, mangka hurup sigma (Σ) dipaké pikeun ngawakilan /s/
Ngaran "sigma" sugan dicokot ti hurup Semitik "Sâmek" (lauk; tulang tukang) sarta lain "Šîn"
Dina basa Étruska sarta Latin, peunteun sada [s] ditetepkeun, sarta ngan dina basa modérnlah hurup ieu dipaké pikeun ngawakilan sada séjén, kawas konsonan desis pascarongga-gigi nirsuara [ʃ] dina basa Hongaria sarta Jerman (saméméh p, t), atawa konsonan desis rongga-huntu bersuara [z] dina basa Inggris ("rise", 'bangun'), Perancis ("lisez", 'baca') sarta Jerman ("lesen", 'maca')
Dina mangsa baheula, hiji wangun alternatif pikeun "s", nyaéta ſ ("s" panjang), dipaké dina permulaan atawa pertengahan kecap dina basa-basa Éropa nu tangtu; wangun terkininya, "s" pondok, dipaké dina ahir omongan
Contonhya, "sinfulness" ("pinuh dosa") ditulis "ſinfulneſs" ngagunakeun "s" panjang éta
Pamakéan "long s" merosot nyanghareupan mimiti abad ka-19, pikeun ngurangan kekeliruan jeung hurup "f" leutik
Ligatur "ſs" (atawa "ſz") dina basa Jerman jadi "ess-tsett" ( ß )
Dina lolobana basa anu maké alfabét Latin, sarta ogé Alfabét Fonétik Internasional, hurup "s" ngawakilan konsonan desis rongga-huntu nirsuara, kajaba basa Viétnam sarta basa Hongaria
Di ditu S melambangkan konsonan desis pascarongga-huntu nirsuara /ʃ/, kawas dwihuruf "sy" dina kecap "syarat."
Basa-basa séjén kaasup basa Inggris, Portugis sarta Jerman ngandung kecap-kecap anu mana "s" ngawakilan sada /ʃ/ sarta /z/
Dina ortografi basa Jerman, hurup ß dipaké minangka gaganti ligatur "ss", ngawakilan sada [s] nirsuara
Dina basa Jerman hurup éta disebut "Eszett", dibaca [ɛsˈtsɛt]
Hurup éta dipaké pikeun melambangkan sada [s] di antara dua vokal, contona "beißen" (dibaca [baɪ̯sən], harti: 'ngégél'); "küssen" (dibaca [kʏsən], harti: 'nyium')
Dina sawatara basa, S ogé dipaké pikeun ngawakilan sada konsonan desis rongga-huntu bersuara ([z]), kawas dina basa Yup'ik lamun S ditulis di antara hurup hirup
Dina basa Pinyin, sada /z/ kasebut ngagunakeun dwihuruf SS
S ogé dipaké minangka lambang dina élmu pasti
Dina élmu kimia, S nyaéta simbol kimia pikeun Sulfur (walirang)
Dina fisika, S dipaké minangka simbol jarak
S ogé mangrupa singgetan ti unit wayah dina sistem Hijian Internasional: sekon (detik)
T nyaéta hurup Latin modérn anu ke-20
Dina basa Indonésia disebut te; dina basa Inggris disebut tee, dibaca [tiː]
Hurup ieu mangrupa hurup konsonan anu pang mindeng dipaké dina basa Inggris
"Taw" mangrupa hurup pamungkas abjad Semitik Kulon sarta Ibrani, kamungkinan melambangkan silang atawa salib
Peunteun sada hurup Taw, Tαυ (Tau) Yunani, sarta T Italik Kuna sarta Romawi sarua, nyaéta nandakeun fonem /t/; kitu ogé jeung wangun dasarna dina kabéh abjad-abjad kasebut
Dina loba basa, hurup ieu melambangkan konsonan letup rongga-huntu nirsuara
Dina Alfabét Fonétik Internasional, konsonan kasebut dilambangkan minangka [t]
Dina basa Finlandia, Italia, Portugis, Swédia, sarta sawatara dialek basa Indonésia, hurup ieu melambangkan konsonan letup huntu nirsuara
Hurup ieu ogé dipaké dina lolobana basa anu ngandung konsonan kasebut
Dina basa Inggris, arang dipanggihan yén hurup ieu melambangkan foném [t͡ʃ] (konsonan gesek rongga-huntu nirsuara), contona dina kecap "nature" (dibaca [ˈneɪt͡ʃɚ])
Hurup H anu nuturkeun T nyieun dwihuruf "th" anu melambangkan sada konsonan desis huntu, boh nirsuara (dibaca [θ]) boh bersuara (dibaca [É])
U nyaéta hurup Latin modérn anu ka-21
Dina basa Inggris, hurup ieu disebut u atawa you, dibaca [ˈjuː]; wangun lobana ues
Biasana melambangkan vokal tukang katutup buleud ([u]), ngagantikeun fungsi hurup V anu pindah minangka lambang konsonan desis bibir-huntu nirsuara
Hurup U asalna ti variasi hurup V dina mangsa Romawi Kuna
Asalna ti hurup "upsilon" Yunani, anu melambangkan vokal /y/
Dina ahir Abad Pertengahan, timbul dua wangun hurup nyaéta V sarta U, duanana dipaké pikeun sada /u/ sarta /v/
Wangun V anu meruncing ditulis di mimiti kecap, sedengkeun wangun U bundar dipaké di tengah atawa ahir kecap tanpa melong sadana
Ku alatan éta, kecap-kecap kawas "valour" sarta "excuse" sarua kawas éjahan jaman ayeuna, tapi kecap "have" sarta "upon" ogé ditulis "haue" sarta "vpon"
Pamustunganana dina taun1700-an, sangkan sada konsonan sarta vokal dipisahkan, wangun V nandakeun konsonan samentara wangun U pikeun vokal, mangka lahirlah hurup U modérn
Dina mangsa ieu pisan tercipta hurup badag U; saméméh ieu sok dipaké hurup badag V. Mulanya, saprak hurup U sarta V dijadikeun hurup anu terpisah, V mendahului U dina susunan abjad, tapi kiwari lumangsung hal sabalikna
Hurup "u" diasupkeun dina abjad Romawi ku Petrus Ramus dina abad ka-16
Dina lolobana basa anu ngagunakeun sistem alfabét Latin, u melambangkan sada vokal tukang katutup buleud, , kitu ogé dina Alfabét Fonétik Internasional
Dina basa Walanda, U bisa melambangkan sada (vokal ampir hareup ampir katutup buleud), contona dina kecap "hut"
Dwihuruf "uu" melambangkan , vokal hareup katutup buleud dipanjangkan, contona kecap "fuut"
Sada vokal tukang katutup buleud (kawas "u" dina kecap "ibu") ditulis "oe", contona kecap "hoed"
Dina basa Inggris, biasana hurup U melambangkan sada /juː/, mindeng disebut "long u", 'u panjang', utamana lamun di tengah kecap, contona "cute", "amuse", "music", dsb
Sanggeus Pergeseran Vokal Gegedéan, U bisa melambangkan sada (vokal tukang satengah kabuka takbulat), contona dina kecap "up", "sub", "cut", "abduct", awalan "un-", sarta sajabana
U bisa ogé melambangkan vokal rhotik (vokal madya satengah kabuka takbulat), contona dina kecap "burn", "turd", "fur", sarta sajabana
Dina basa Perancis, "u" melambangkan vokal hareup katutup buleud (simbol IPA: [y]), samentara ou melambangkan vokal tukang katutup buleud (simbol IPA: [u])
Nurutkeun posisi artikulasi, kadua vokal kasebut berlawanan (/y/ vokal hareup samentara /u/ vokal tukang)
Di Jerman, vokal /y/ (vokal hareup) kasebut ditulis minangka É pikeun ngabédakeunana jeung U (vokal tukang)
Alfabét fonétik NATO nyaéta hurup fonétik atawa hurup éjahan NATO anu loba dipaké dina dunya radio-telefoni sacara internasional (kawas halna, ORARI di Indonésia)
Hurup pengeja ieu dipaké pikeun komunikasi sora boh liwat radio boh telepon ku kabéh bangsa di dunya pikeun nyingkahan salah éjahan dina mendikte hiji suku-kata (utamana lamun kecap éta bermakna kritis sarta pohara penting)
Alfabét fonétik NATO ieu ogé loba dipaké ku pagawé agen lalampahan dina mendikte "kode booking" ti hiji tiket pesawat pikeun saurang penumpang anu meuli tiket di agen lalampahan kasebut
Katut kecap kode anu ngawakilan unggal hurup dina abjad Latin:
V nyaéta hurup Latin modérn anu ke-22
Dina basa Indonésia, hurup ieu disebut fe, sedengkeun dina basa Inggris disebut vee, dibaca [viː]
Awalna hurup ieu melambangkan sada [u], vokal tukang katutup buleud, tapi vokal kasebut jadi hurup pangsoranganna (U), samentara V jadi lambang sada (konsonan desis bibir-huntu bersuara)
Dina basa Indonésia mindeng dilafalkan kawas (konsonan desis bibir-huntu teu bersuara)
Hurup V asalna ti hurup Semitik Waw, kitu ogé hurup-hurup modérn F, U, W, sarta Y. Hurup Semit saterusna mangaruhan hurup Fénisia, Yunani, sarta Étruska
Hurup Latin dipangaruhan ku hurup Yunani, kalayan parobahan saperluna alatan ékol penyesuaian fonologi sarta sajabana
Dina basa Yunani, hurup "upsilon" (Υ) diadaptasi ti hurup "waw", awalna pikeun melambangkan sada vokal /u/ kawas dina kecap "bulan", saterusna robah jadi /y/ (vokal hareup katutup buleud), nyaéta sarua kawas pelafalan hurup ü dina basa Jerman
Dina basa Latin, hurup upsilon ieu diinjeum dina wangun hurup V (tanpa batang) pikeun nandakeun sada /u/ anu sarua, sarta ogé sada konsonan /w/
Ku alatan éta, kecap "num"—atau asalna dieja "NVM"—disebut "noom" (/num/) samentara kecap "via/VIA" disebut "wi-a" (/wia/)
Mimitian abad kahiji Maséhi, ngagantung dina dialek satempat, konsonan /w/ robah jadi /β/, sarta pamustunganana jadi /v/
Sabot ahir Jaman Pertengahan, timbulna dua wangun hurup "v" atawa "u", duanana dipaké pikeun sada /u/ sarta /v/
Wangun "v" bersudut ditulis di mimiti kecap, sedengkeun wangun "u" bundar dipaké di tengah atawa ahir kecap tanpa menghiraukan sadana
Ku éta, kecap-kecap kawas "valour" sarta "excuse" sarua kawas éjahan jaman ayeuna, tapi kecap "have" sarta "upon" ditulis "haue" sarta "vpon"
Pamustunganana dina taun1700-an, sangkan sada konsonan sarta vokal diasingkan, wangun "v" nandakeun konsonan samentara wangun "u" pikeun vokal, mangka lahirlah hurup "u" modérn
Dina mangsa éta pisan tercipta hurup badag U; saméméhna sok dipaké hurup badag "V"
Mulanya, saprak hurup "u" sarta "v" dijadikeun hurup anu béda, "v" mendahului "u" dina susunan alfabét, tapi kiwari lumangsung sabalikna
Dina sistem angka Romawi, hurup V melambangkan nomer 5, alatan nyarupaan kabiasaan ngitung takik anu diukir dina kai, nyaéta saban takik kalima dikerat dua sangkan nyieun "V"
Dina sistem Alfabét Fonétik Internasional, /v/ nandakeun sada konsonan desis bibir-huntu bersuara
Dina basa Irlandia, hurup ‹v› lolobana dipaké dina kecap serapan, kawas "veidhlín" ti basa Inggris "violin"
Tapi sada [v] mecenghul sacara alami dina basa Irlandia waktu sada /b/ ngalaman lénisi atawa "dilembutkan", ditulis nurutkeun ortografi kalayan ‹bh›, ku kituna "bhí" dilafalkan [vʲiː], "an bhean" dilafalkan [ən̪ˠ ˈvʲan̪ˠ], sarta sajabana
Basa Polandia henteu ngagunakeun hurup V, kitu ogé Q sarta X. Tapi, basa maranéhanana ngandung sada /v/, anu dilambangkan ku hurup W, nuturkeun kaidah dina basa Jerman
Dina sistem "pinyin" basa Mandarin, kabéh hurup Latin dipaké kajaba hurup V, alatan euweuh sada [v] dina basa Mandarin, tapi hurup "v" dipaké lolobana kaedah pengetikan minangka gaganti hurup "ü" anu umumna henteu sadia dina papan tombol dawam
Romanisasi mangrupa kaidah anu loba dipigawé pikeun mengetik basa Tionghoa sacara fonétik
Dina alih aksara basa Sangsakerta atawa IAST, hurup V dipaké minangka lambang sada (konsonan hampiran bibir-huntu), anu dina aksara Dewanagari ditulis व. Dina aksara turunan Brahmi séjénna (contona aksara Thai, Jawa, Bali, sarta sajabana) anu melestarikan kecap serapan ti basa Sangsakerta, lamun dina fonologi basa bersangkutan henteu ngandung sada konsonan hampiran bibir-huntu, mangka lambang konsonan kasebut dina aksara maranéhanana remen ogé tergantikan ku konsonan
maranéhanana remen ogé tergantikan ku konsonan hampiran wiati-wiati tukang terbibirkan (simbol IPA: /w/), anu ditulis dina hurup Latin minangka W. Hurup V ogé dipaké minangka lambang dina élmu pasti
V nyaéta simbol kimia pikeun Vanadium
Dina Fisika, v jadi Simbol kecepatan sarta volume (asalna ti kecap "velocity", 'kecepatan')
Dina linguistik, v jadi simbol kecap gawé (verba)
V ogé mangrupa singgetan ti unit tegangan listrik dina sistem Hijian Internasional: volt
Sawatara basa ngabogaan penyebutan V anu berbéda-béda: Dina basa Jepang, V mindeng disebut "bui" (ブイ)
Ngaran ieu téh penyesuaian kalayan ngaran dina basa Inggris, anu mensubtitusi konsonan letup dwibibir bersuara pikeun sada konsonan desis bibir-huntu bersuara (anu euweuh dina fonologi basa Jepang) sarta béda kalayan "bī" (ビー), ngaran Jepang pikeun hurup B. Sada éta bisa ditulis jeung simbol katakana 「ヴ」 ("vu") anu kiwari geus dimekarkeun, ku kituna jadi "va", "vi", "vu", "ve", "vo" (ヴァ, ヴィ, ヴ, ヴェ, ヴォ), sanajan
(ヴァ, ヴィ, ヴ, ヴェ, ヴォ), sanajan pelafalannya (waktu dilarapkeun) lain sada konsonan desis bibir-huntu bersuara kawas dina basa Inggris
Sajaba ti éta, sawatara kecap remen ogé dieja kalayan "b" batan "vu" (conto: "violin" remen ogé dieja "baiorin" (バイオリン) batan "vaiorin" (ヴァイオリン); alatan kecenderungan pikeun maké konsonan anu sadia dina fonologi basa Jepang batan konsonan deungeun)
W nyaéta hurup Latin modérn anu ke-23
Dina basa Indonésia, hurup ieu ngaranna we, sedengkeun dina basa Inggris ngaranna double-u ( /ˈdʌbəljuː/, /ˈdʌbəjuː/, /ˈdʌbəjə/, atawa /ˈdʌbjə/; loba: double-ues)
Dina basa Jermanik séjénna, kaasup basa Jerman, hurup ieu dilafalkan kawas hurup V dina basa Inggris ([v])
Dina basa Spanyol Amérika Latin, hurup ieu disebut "doble ve", sarta dina basa Spanyol disebut "uve doble", sacara harfiah duanana hartosna "double vee", 'vi dobel'
Dina Alfabét Fonétik Internasional, hurup W ngawakilan sada konsonan hampiran wiati-wiati tukang terbibirkan bersuara
Wangun hurup W dina dasarna mangrupa dwihuruf VV
Hurup V asalna ti hurup "upsilon" dina alfabét Yunani
Upsilon asalna ti hurup Fénisia waw, anu asalna ti hurup Proto-semitik kalayan fungsi anu sarua
Saéstuna "waw" melambangkan sada /v/, tapi bangsa Yunani mengadaptasinya pikeun lambang sada /u/
Ku bangsa Romawi, wangun "upsilon" dirobah jadi V tapi peunteun sadana tetep dibéla (/u/)
Sada /w/ (dieja ‹V›) sarta /b/ (dieja ‹B›) dina basa Latin Klasik ngembang jadi sada konsonan desis dwibibir bersuara (/β/) antara sada vokal dina basa Latin Mimiti Jaman Pertengahan
Ku alatan éta, ‹V› henteu deui melambangkan sada konsonan hampiran wiati-wiati tukang terbibirkan bersuara (/w/) dina fonologi basa Jermanik
Saterusna foném /w/ dina basa Jermanik ditulis ‹vv› (v anu didobelkan), atawa, sarua kalayan (‹u› jadi béda ti ‹v› dina mangsa Modérn Mimiti) ‹uu› (u anu digandakan) dina abad ka-7 atawa ka-8 ku para juri tulis basa Inggris Kuna sarta basa Jerman Hulu Kuna
Sabalikna, dina alfabét Goth dipaké hurup Υ (upsilon) ti Yunani pikeun sada anu sarua
Ti dwihuruf ‹uu› éta pisan ngaran "double U" di mangsa kiwari asalna
Dwihuruf éta biasana dipaké dina éjahan kecap-kecap basa Jerman Hulu Kuna, tapi ngan boga sipat sporadis dina basa Inggris Kuna, anu biasana ngagunakeun hurup Rune "wynn" (‹Ƿ›) pikeun ngawakilan sada /w/
Dina basa Inggris Pertengahan mimiti, teu lila sanggeus Penaklukan Normandia di Inggris dina abad ke-11, ‹uu› jadi kaceluk sarta dina warsih 1300-an, dwihuruf éta ngagantikeun pamakéan "wynn" umumna
Ortografi basa Inggris Modérn sacara historis masih konsisten kalayan ortografi basa Britania (Welsh, Kernowek, Kernowek) anu pamustunganana dicokot ti basa Latin, sarta béda kalayan tatanggana anu hiji benua, kawas Perancis sarta Jerman anu ngagunakeun "double vee"
Wangun ti dwihuruf ‹vv› jadi hurup ‹w› anu béda lumangsung sacara bertahap, sarta kasampak écés dina abecedarium, pengurutan eksplisit sakumna hurup individual
Hurup éta dianggap minangka hurup anu béda dina abad ka-14 dina ortografi basa Inggris sarta Jerman Pertengahan, sanajan karasaeun deungeun sarta henteu dianggap minangka bagian ti alfabét Latin anu saéstuna, kawas anu diungkabkeun ku Valentin Ickelsamer dina abad ka-16, anu humandeuar yén: ""w" anu awon, kaceluk sacara négatif sarta henteu dipikanyaho yén loba jelema anu nyaho ngaran atawa bentukna, lain pikeun jalma-jalma anu hayang
bentukna, lain pikeun jalma-jalma anu hayang jadi ahli basa Latin, alatan maranéhanana henteu merlukeunana, lain ogé urang Jerman, komo guru di sakola henteu weruh naon maksudna atawa kumaha nyebutkeunana; sawatara nyebutkeunana "we", [... anu séjén] nyebutkeunana "uu", [...] urang Swabia nyebutkeunana "auwawau"" Dina basa Jerman Hulu Pertengahan (sarta meureun geus aya dina ahir Jerman Hulu Kuna), foném Jermanik Kulon /w/ diréalisasikeun jadi [v]; mangka
Kulon /w/ diréalisasikeun jadi [v]; mangka ti éta ‹w› di Jerman ayeuna melambangkan sada [v]
Euweuh béda fonologi antara [w] sarta [v] dina basa Jerman sarta sada [w] masih kadéngé sacara alofon dina ‹w›, hususna dina kluster ‹schw›, digigireun [kw] dina ‹qu›
Dina basa Walanda hurup éta jadi lambang konsonan hampiran bibir-huntu (/ʋ/; pengecualian dina kecap-kecap kalayan -‹eeuw›, dibaca [/eːβ/], atawa diftong séjénna anu ngandung -‹uw›)
Sacara dialek, dina sagala rupa wewengkon penutur basa Walanda kawas Flanders sarta Suriname, pelafalan /β/ dipaké saban waktu
Ngan aya sawatara basa Éropa mangsa kiwari anu maké hurup W dina kecap-kecap aslina, nyaéta basa Breton, Frisia, Inggris, Jerman, Jerman Hilir, Kashubia, Kernowek, Polandia, Walanda, Wales, sarta Walloon
Dina basa Inggris sadana /w/, dina basa Jerman sarta Polandia sadana /v/ (basa Poland maké hurup Ł pikeun /w/), samentara dina basa Walanda sadana /ʋ/
Basa Wales sarta Kernowek ogé maké hurup W pikeun nandakeun sada vokal sarta konsonan, tapi henteu kawas basa séjénna, maranéhanana ngagunakeun W pikeun melambangkan vokal /u/ anu pageuh pakait jeung konsonan hampiran /w/
Basa Inggris ogé ngandung sawatara kecap-kecap dimimitian kalayan "w" henteu diucapkan saméméh pelafalan "r" (dina sawatara dialek), sésa basa Anglo-saxon anu melafalkan "w": "wreak", "wrap", "wreck", "wrench", "wroth", "wrinkle", sarta sajabana
Dina Alfabét Fonétik Internasional, /w/ melambangkan konsonan hampiran wiati-wiati tukang terbibirkan, nyaéta kawas "w" dina kecap "wayang."
Dina basa Arab, "W" dialihaksarakan ngagunakeun hurup kadua ti ahir abjad, و (wau)
Basa Bélarusia ngagunakeun analog "W", "Ў", dilafalkan kawas /w/ dina basa Indonésia
Dina alfabét basa Finlandia, "W" ditempo minangka variasi ti "V" sarta lain hurup anu béda
Hurup éta diaku sarta masih dipaké dina sawatara éjahan ngaran-ngaran kuna, mencerminkan standar éjahan Jerman saméméhna, sarta dina sawatara kecap serapan
Dina kabéh kaayaan hurup éta dilafalkan /v/
Basa Jepang ngagunakeun "W", dibaca [daburu], minangka idéogram anu bermakna "dobel"
Dina sistem tulisan kalolobaan basa-basa Roman mangsa kiwari (kajaba di panungtung Perancis Kalér sarta basa Walloon), W arang dipaké, sarta mindeng kapanggih dina ngaran-ngaran deungeun sarta kecap-kecap pinjaman ("le week-end", "il watt", "el kiwi")
Waktu éjahan pikeun sada /w/ dina kecap-kecap pituin ti basa kasebut diperlukeun, éjahan ti alfabét Latin aslina, kawas V, U, atawa OU, bisa dipaké ngagantikeunana
Hal anu sarua kapanggih dina alfabét basa Denmark sarta alfabét basa Swédia, unggal nepi ka warsih 1980 sarta 2006, waktu hurup éta sacara resmi diaku minangka hurup pangsoranganna
Hurup W ogé dipaké dina sawatara cabang élmu pasti
Dina Kimia, W nyaéta simbol kimia pikeun Wolfram (Tungsten)
Dina Fisika, W (hurup badag) dipaké minangka simbol usaha sedengkeun w (hurup leutik) simbol beurat
W mangrupa singgetan ti unit daya dina sistem Hijian Internasional: watt
X nyaéta hurup ke-24 dina alfabét Latin
Hurup ieu dibaca /ɛks/
Dina élmu fonétik, "x" nyaéta lambang IPA sarta X-SAMPA pikeun konsonan desis wiati-wiati tukang nirsuara, kawas dwihuruf "kh" dina kecap "khusus" dina basa Indonésia
Dina mulanya, gabungan konsonan /ks/ dina basa Yunani Kuna ditulis sarua, minangka "Khi" Χ (dialek Kulon) atawa "Ksi" Ξ (dialek Wétan)
Pamustunganana, "Khi" dipaké pikeun sada /kʰ/ (/x/ dina basa Yunani Modérn), samentara "Ksi" dipaké pikeun sada /ks/
Urang Étruska geus nyokot alih "Χ" ti dialek Yunani Kulon Kuna; mangka, X ngawakilan sada /ks/ dina basa Étruska sarta Latin
Henteu dipikanyaho naha hurup "Khi" sarta "Ksi" mangrupa ciptaan urang Yunani, atawa asalna ti rungkun basa Semit
"Khi" diurutkan ampir dina ahir susunan alfabét Yunani, sanggeus hurup-hurup asal Semit, babarengan jeung "Fi", "Psi", sarta "Oméga", jeung alpukah yén hurup-hurup éta mangrupa inovasi; leuwih deui, henteu aya hurup anu ngawakilan sada /ks/ sacara terperinci dina basa Semit
Aya hiji hurup Fénisia "kheth" anu kamungkinan berbunyi /ħ/, rada sarupa kalayan /kʰ/, tapi mulanya ditarima dina alfabét Yunani minangka konsonan /h/, sarta saterusna, dipaké pikeun sada vokal panjang "Eta" (Η,η), mangka hurup éta henteu kasampak minangka asal hurup "Khi"
Hurup Fénisia "Samekh" (ngawakilan /s/) mindeng dianggap minangka inspirasi pikeun "Ksi", tapi kawas anu diterangkan, "Khi" miboga wangun anu béda ti "Ksi"—meskipun hurup éta meureun mangrupa variasi séjén anu ogé asalna ti "samekh"
Wangun asal "samekh" sugan mangrupa hiéroglif Mesir pikeun Djed, tapi ieu ogé henteu pasti alatan euweuh wangun Protosinaitik pikeun hurup ieu anu idéntik kalayanana
Babarit nyaéta hajat nyalametkeun (salametan) lebur
Carana, salembur nyangu kawas rék lebaran
Kayaning nyieun tumpeng jeung rupa-rupa bubur ketan
Dipingpin ku kokolot lembur, ngariung di hiji tempat, atawa ngajajar sisi jalan désa
Sanggeus kokolot lembur nyeungeut menyan, terus ménta-ménta ka karuhun, supaya lembur reujeung pangeusina dijaga tina rupa-rupa misibat
Acara saterusna dahar balakecrakan disambi ku ngabagikeun rujak kanistrén
Tujuh Bulanan nyaéta salametan nu kakandungan tujuh bulan
Biasana nu keur kakandungan dimandian cai tujuh rupa
Lian ti éta sok nyieun rurujakan, rujak bebek
Rujakna tuluy dijual, ari duit jang pameulina ku talawéngkar (sesemplékan kenténg atawa gagarabah)
Engkéna duduitan lading rujak ku nu kakandungan dipiceun ka parapatan jalan
Cenah, lamun rujakna lada, anakna pasti lalaki
Upama semu amis, awéwé
Lian ngarujak bebek, bapana orok nu dikandung ngagambaran dawegan kalapa konéng, maké peso méncos atawa paku
Biasana gambar wayang Arjuna atawa Subadra
Kudu dawegan konéng, supaya kulit anakna engke konéng
Dawegan dibeulah dua ku bapana orok nu dikandung
Upama beulahna sarua, pasti anakna kasép atawa geulis
Munlalaki kembaran Arjuna, upama awéwé kembaran subadra
Ngaliwon Orok nyaéta salah sahiji adat Sunda
Waktuna unggal Jumaah kaliwon
Orok umur bubulanan atawa mimingguan téh, isuk-isuk dibawa ku paraji atawa dukun
Tuluy dimandian cai kembang tujuh rupa
Biasana sakalian dicekok, diinuman peresan konéng meunang marud
Berés dimandian tuluy dijampéan
Maksudna, supaya ulah babari katérap panyakit
Hajat Laut nyaéta salah sahiji adat Sunda
Urang basisir kidul, umumna percaya, yén laut téh aya nu ngarajaan, nyaéta Nyi Roro Kidul
Ku kituna hasil-henteuna maranéhna ngala lauk, kumaha ceuk Nyi Roro Kidul
Supaya Nyi Ratu bageur, saban taun, unggal tempat waktuna béda-béda, biasana mangsana gegedéna ombak, sok diayakeun hajat laut
Bahan-bahan na nyaéta : 1.kapala kerbau 2.padi
Meuncit Sato Béla nyaéta sahiji adat nu aya di Jawa Barat
Naon baé satona mah, rék hayam jago, domba jalu, atawa munding jalu
Tapi, biasana mah mun lain hayam, paling domba atawa embé
Sato nu dipaké, dipeuncit bareng jeung nyunatan budak
Budak sempring disunatan, sato nu dipaké béla gérésél dipeuncit
Tujuana sangkan budak nu disunatan henteu ngarasa nyeri
Cenah, lantaran rasa nyerina dipindahkeun ka sato nu dipaké béla téa
Y nyaéta hurup Latin modérn anu ke-25
Dina basa Indonésia disebut ye; dina basa Inggris disebut wye atawa wy (dibaca [ˈwaɪ], loba: "wyes")
Dina sagala rupa basa, Y mibanda peunteun sada anu berbéda-béda
Alfabét Fonétis Internasional maké hurup Y leutik minangka lambang sada vokal buleud hareup katutup
Karuhun asal hurup Y mangrupa hurup Yunani "upsilon"
Pamakéan hurup Y dina alfabét Latin berawal ti abad kahiji SM
Hurup éta dipaké pikeun nulis kecap pinjaman ti basa Yunani, ku kituna Y lain hurup pikeun nulis kosakata pituin basa Latin sarta biasana dilafalkan /u/ atawa /i/
Pelafalan anu kadua jadi umum dina mangsa klasik sarta dipaké ku loba jelema kajaba golongan terpelajar
Claudius, Kaisar Romawi ngawanohkeun hurup anyar ka dina alfabét Latin pikeun melambangkan naon anu disebut "sonus medius" (vokal pondok saméméh konsonan biwir), tapi kadangkala dina prasasti ditulis minangka hurup "upsilon" ti Yunani
Dina mangsa Yunani Kuna, hurup Υ ("Upsilon") melambangkan [u], saméméh pindah ka (vokal hareup katutup buleud)
Mulanya bangsa Romawi Kuna mengadaptasi hurup ieu jadi hurup V, pikeun nandakeun sada vokal /u/ sarta konsonan /w/, tapi henteu lila saterusna, ku alatan sebutan "Ypsilon" dina basa Yunani beranjak ka vokal /y/, mangka bangsa Romawi meminjam hurup Yunani kasebut luyu wangun asalna kaasup gurat vértikal di handapna, hususna pikeun menandai ngaran-ngaran sarta kecap-kecap pinjaman basa Yunani
Y dingaranan "Y Graeca", 'Y Yunani'
Teu diragukan deui yén pelafalannya "I Graeca", 'I Yunani', alatan penutur basa Latin hésé ngedalkeun vokal hareup , anu heneuweuh dina kosakata pituin basa Latin
Dina rungkun basa Roman, pelafalannya jadi ngaran anu umum: "i griega" dina basa Spanyol, "i grec" dina basa Perancis, sarta sajabana
Hurup Y dipaké dina basa Inggris Kuna sarta Latin pikeun melambangkan foném /y/; tapi, aya anu menganalisa pamakéan ieu mangrupa kréasi pangsoranganna di Inggris kalayan ngagabungkeun V ka luhur I, tanpa nyambungkeun pamakéan hurup ieu dina basa Latin
Meureun ogé yén hurup Y, sanajan dingaranan "Y Græca" (dibaca [u gre:ka]) atawa 'u Yunani' sangkan dibédakeun ti /u/ dina basa Latin, tetep dianalisa minangka hurup V (disebut /uː/) di luhur hurup I (disebut /iː/)
Mangka hurup Y digeroan [uː iː]; sanggeus /uː/ jadi /w/ sarta sanggeus pergeseran vokal gegedéan dina basa Inggris mangka sebutanana jadi /waɪ/
Dina mangsa basa Inggris Pertengahan, kabunderan vokal /y/ (vokal hareup katutup "buleud") memudar ku kituna sadana jiga kalayan vokal /iː/ (vokal hareup katutup "teu buleud") sarta /ɪ/
Mangka ti éta, loba kecap anu awalna dieja jeung I saterusna dieja jeung Y, sarta kitu sabalikna
Penggantian sarupa lumangsung dina kosakecap Latin: kecap pituin "silva" ("kai") dieja jeung Y dina kecap "Pennsylvania"
Kitu ogé, Y vokal dina basa Inggris Modérn dilafalkan jiga I, tapi basa Inggris modérn makéna ngan dina kecap-kecap nu tangtu, henteu kawas basa Inggris Pertengahan sarta mimiti Modérn
Hurup éta mibanda tilu pamakéan: gaganti "upsilon" dina kecap serapan ti basa Yunani ("system"; Yunani: σύστημα), di ahir kecap ("rye", "city"; bandingkan "cities", anu hurup pamustunganana nyaéta S), sarta dina kecap dasar bersuku kecap hiji kalayan ahir vokal ("dy-ing")
Waktu mesin citak diwanohkeun ti daratan utama Éropa, William Caxton sarta tukang citak ti Inggris séjénna ngagunakeun Y minangka gaganti Þ (thorn: sarimbag kalayan "th" dina basa Inggris Modérn), anu henteu sadia dina tipe hurup ti daratan utama Éropa
Ti cara ieu munculah parobahan éjahan "the" jadi "ye" dina umpatan kuna "Ye Olde Shoppe"
Leupas ti éjahan, pelafalannya tetep sarua kawas "the" mangsa kiwari (/ðiː/ atawa /ðə/)
"Ye" (/jiː/) mangrupa pelafalan éjahan modérn pituin
Pamakéan hurup Y pikeun sada konsonan (yéar", Jahr", "yang") kamungkinan henteu patali jeung pamakéanna minangka hurup vokal
Kamungkinan hurup éta mangrupa gaganti hurup "yogh" (Ȝȝ) dina basa Inggris Pertengahan anu melambangkan sada /j/
Yogh anu melambangkan sada séjénna, (konsonan desis wiati-wiati tukang), saterusna ditulis kalayan dwihuruf "gh" dina basa Inggris Modérn
Dina basa Spanyol, hurup Y disebut "i/y griega", dina basa Katalan "i grega", dina basa Perancis sarta Romania "i grec", dina basa Polandia "igrek" anu kabéhanana hartosna "I Yunani"; dina lolobana basa Éropa séjénna, ngaran Yunani asalna masih dipaké; dina basa Jerman, ngaranna "Ypsilon" (atawa "Üpsilon") sarta dina basa Portugis "ípsilon" atawa "ípsilo"
Mulanya hurup Y diciptakeun minangka hurup vokal, tapi lila-lila dijadikeun konsonan dina lolobana basa
Lamun henteu dibaca minangka vokal kadua dina diftong, hurup ieu ngabogaan peunteun sada /y/ dina rungkun basa Skandinavia sarta /ʏ/ dina basa Jerman
Y henteu kungsi dianggap minangka konsonan (kajaba dina kecap serapan), tapi dina diftong, kawas dina ngaran "Meyer", hurup éta berperan minangka variasi "i"
Dina basa Walanda, Y ngan mecenghul dina kecap serapan sarta ngaran anu biasana melambangkan sada /i/
Hurup ieu biasana diabaikan dina alfabét basa Walanda sarta digantikeun ku ligatur "IJ"
Dina basa Afrikaans, perkembangan basa Walanda, Y melambangkan diftong [ɛi], kamungkinan alatan percampuran hurup leutik i sarta y atawa meureun asalna ti ligatur IJ
Dina basa Faroe sarta Islandia, hurup éta sok dilafalkan i. Dina kadua basa kasebut, hurup éta ogé jadi bagian ti pengejaan diftong: "ey" (duanana) sarta "oy" (ngan basa Faroe)
Dina basa Spanyol, Y dipaké minangka inisial gaganti hurup I ambéh leuwih gampang dibédakeun (sedengkeun Jerman ngagunakeun hurup J alatan ékol anu sarua)
Mangka ti éta "el yugo y las flechas" nyaéta simbol anu babagi inisial Isabella I ti Castilla ("Ysabel") sarta Ferdinand II ti Aragon
Éjahan ieu diréformasi ku Royal Spanish Academy sarta kiwari ngan kapanggih dina ngaran diri anu diéja sacara kuna, kawas "Ybarra" atawa "CYII", simbol Canal de Isabel II
X ogé masih dipaké dina basa Spanyol kalayan pengucapan béda dina sawatara éjahan kuna
Minangka hiji kecap, hurup Y mangrupa kecap penghubung anu hartosna "sarta" dina basa Spanyol sarta dilafalkan
Dina marga Spanyol, "y" bisa misahkeun marga ayah kalayan marga ibu, contona "Santiago Ramón y Cajal"; conto séjénna "Maturin y Domanova", ti séri novel karya Jack Aubrey
Ngaran dina basa Katalan ngagunakeun "i" pikeun hal ieu
Sajaba ti éta, Y melambangkan sada (konsonan desis wiati-wiati bersuara) dina basa Spanyol
Waktu mecenghul saméméh sada vokal [i], Y digantikeun ku E, conto: "español e inglés"
Hal ieu pikeun nyingkahan pelafalan [i] dua kali
Dalam Finlandia dan Finlandia, Y biasanya dilafalkan Saméméh warsih 1972, basa Indonésia ngagunakeun hurup J minangka lambang sada [j] (konsonan hampiran wiati-wiati)
Sanajan kitu, hurup Y ogé dipaké minangka lambang sada anu sarua tapi arang dipanggihan; contona dina ngaran Mohammad Yamin, sarta Pramoedya Ananta Toer (pikeun nyingkahan kekeliruan alatan "dj" dilafalkan [d͡ʒ] atawa [ɟ])
Sanggeus ditetepkeunana Éjahan Anu Disampurnakeun, mangka hurup Y ngagantikeun posisi J. Kitu ogé dina dwihuruf "nj" digantian kalayan "ny"
Dina basa Italia, Y ("i greca" atawa "ipsilon") dipaké dina sawatara kecap serapan
Dina basa Polandia sarta Guaraní, hurup éta melambangkan sada vokal (vokal madya katutup takbulat)
Dina Lithuania, Y nyaéta hurup ke-15 sarta mangrupa hurup hirup
Hurup éta disebut "i panjang" sarta dilafalkan [iː] kawas kecap "see" dina basa Inggris
Dina Welsh hurup éta dilafalkan (vokal madya) dina kecap bersuku kecap tunggal atawa suku kecap teu ahir, sarta [ɨ] atawa [i] (gumantung aksen) dina suku kecap ahir
Waktu dipaké minangka hurup hirup dina Viétnam, hurup "y" melambangkan vokal hareup katutup takbulat
Waktu dipaké minangka monoftong, fungsinya sarimbag jeung hurup "i" dina alfabét basa Viétnam
Aya usaha pikeun ngaganti pamakéan "i" sakumnana, tapi kasampak sawaréh besra gagal
Minangka sada konsonan, hurup éta melambangkan sada hampiran wiati-wiati
Dina Aymara, Malayu, Turki, Quechua sarta Romanisasi Jepang, hurup Y nyaéta konsonan wiati-wiati, hususna (konsonan hampiran wiati-wiati)
Alfabét Fonétis Internasional
Dina Alfabét Fonétis Internasional, [y] ngawakilan sada vokal hareup katutup buleud, sarta hurup anu rada béda nyaéta [ʏ] melambangkan vokal ampir hareup ampir katutup buleud
Mangrupa indikasi kalangkaan vokal buleud hareup alatan [y] nyaéta sora panglangkana dina Alfabét Fonétis Internasional anu diwakilan ku hurup Latin, kurang ti satengah pamakéan [q] atawa [c] sarta ngan kira-kira saparapat pamakéan [x]
Z ialah hurup Latin modérn anu ke-26 sarta pamungkas, disebut zed, dibaca [zɛd]
Di Amérika, Z disebut zi, dibaca [ziː]
Hurup Z asalna ti hurup Yunani "zeta", anu diturunkeun ti hurup Proto-semitik (Semitik mimiti)
Ngaran hurup Semitik asalna nyaéta zayin, anu meureun bermakna "pakarang", sarta mangrupa hurup katujuh dina abjad kasebut
Hurup éta kawas pelafalan z dina basa Inggris sarta Perancis, atawa kamungkinan badag kawas sada konsonan gesek /d͡z/ dina basa Italia
Wangun Z (hurup leutik: ζ) Yunani mangrupa baraya deukeut hurup Fénisia I, sarta wangun hurupna dina prasasti-prasati tetep tahan sapanjang jaman kuna
Urang Yunani ngagerona "zeta", sarta ngaran kakara dijieun dumasar hurup ieu nyaéta "eta" (η) sarta "theta" (θ)
Dina basa Yunani mimiti di Athéna sarta Yunani Kulon Sagara, hurup éta melambangkan sada /dz/; dina basa Yunani Attika, ti abad ke-4 SM nepi ka saterusna, hurup éta bisa melambangkan /zd/ atawa /dz/, sarta dina kanyataanana euweuh konsénsus anu nengetan masalah ieu
Dina dialek séjénna, kawas Eléa sarta Kreta, simbol éta kungsi dipaké pikeun nandakeun sada "th" bersuara sarta nirsuara dina basa Inggris (IPA: /ð/ sarta /θ/)
Dina dialek umum (basa Yunani Koine) anu ngagantikeun dialek tiheula, ζ melambangkan sada /z/, sarta tahan nepi ka basa Yunani Modérn
Dina alfabet Étruska, hurup "Z" meureun nandakeun sada konsonan gesek /ts/; dina basa Latin ogé, /dz/
Dina basa Latin mimiti, sada /z/ robah jadi /r/ alatan rhotasisme ku kituna hurup anu melambangkan sada /z/ jadi henteu kapaké
Mangka kira-kira taun300 SM, hurup "Z" disingkirkan ku Censor Appius Claudius Caecus, tuluy tempatna mimitina digantikeun ku hurup anyar, "G"
Dina abad kahiji SM, hurup Z dilarapkeun balik ka dina alfabét Latin sangkan nandakeun sada "zeta" Yunani kalayan leuwih pas batan penulisan "S" di mimiti kecap sarta "ss" di tengah kecap anu dilarapkeun saméméhna, conto: "sona" = ζωνη, "tali cangkéng"; "trapessita" = τραπεζιτης, "bankir"
Hurup ieu ngan mecenghul dina kecap-kecap pinjaman Yunani, sarta "Z" babarengan "Y" mangrupa dua hurup anu diinjeum ku bangsa Romawi ti alfabét Yunani
Dina Basa Latin Vulgar, hurup "zeta Yunani" nampaknya nandakeun sada (/dj/), sarta saterusna (/dz/); "D" dipaké pikeun sada /z/ dina kecap-kecap kawas "baptidiare" minangka ganti "baptizare" ("baptis"); sabalikna "Z" dijadikeun tanda sada /d/ dina wangun-wangun kawas "zaconus" pikeun "diaconus" ("paderi"); sarta "zabulus" pikeun "diabulus" ("iblis")
"Z" ogé mindeng ditulis minangka gaganti konsonan "I" (nyaéta, "J", IPA: /j/) kawas "zunior" pikeun "junior", 'leuwih ngora'
Di mangsa saméméhna, alfabét basa Inggris anu dipaké ku barudak henteu dipungkas jeung "Z", melainkan kalayan "&amp; atawa simbol tipografi anu nyarupaanana
Wangun Z. Wangun séjén ti hurup Z anu asalna ti tipe hurup Goth sarta Blackletter Modérn Mimiti nyaéta "z berekor"
Wangun hurup z berekor ieu ngagabung jeung wangun hurup s panjang, jadi ligatur ß dina éjahan basa Jerman
Hiji wangun variasi Z berekor nyaéta "Ezh", diasupkeun dina Alfabét Fonétik Internasional minangka tanda sada konsonan desis pascarongga-huntu bersuara (IPA: [Ʒ])
"Z" dina tipe hurup Antiqua bisa jiga jeung sipat anu ngagambarkeun angka 3 dina tipe hurup séjénna
Unicode netepkeun titik kode pikeun "BLACK-LETTER CAPITAL Z" sarta "FRAKTUR SMALL Z" dina lajur "Letterlike Symbols" dina "Mathematical alphanumeric symbols", unggal dina U+2128 ℨ sarta U+1D537 𝖟. Pamakéan
Dina basa Malayu, hurup "z" berbunyi konsonan desis rongga-huntu bersuara anu aya dina kecap-kecap pinjaman basa Arab, Persia sarta Éropa; contona: "ziarah", "zapin" sarta "zoo", kitu ogé jeung basa Inggris kawas dina omongan "zip", "realize" sarta sajabana
Adakalanya dina basa Inggris, "z" mawa sada konsonan desis pascarongga-huntu bersuara (IPA: [Ʒ]) kawas dina kecap "azure"
Dina basa Italia, hurup Z nandakeun dua foném, nyaéta /ts/ sarta /dz/; dina basa Jerman, hurup Z melambangkan /ts/; dina basa Spanyol Castellano /θ/ (nyaéta "th" dina kecap "thing" basa Inggris), tapi dina dialek séjén (Amérika Latin, Andalusia) sadana /s/